Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 249 2917376 2906527 2026-07-13T15:00:44Z JMK 649 misdaad 2917376 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Pretoria | ander_naam = | inheemse_naam = | nedersetting_tipe = Stad | beeld_stadsilhoeët = Montage of Pretoria.jpg | beeld_alt = | beeldbyskrif = Kloksgewys van links-bo: Pretoria-stadskern, [[Voortrekkermonument]], Kerkplein, Paleis van Justisie, [[Loftus Versfeld]], Admingebou van die [[Universiteit van Pretoria]] en die [[Uniegebou]]. | beeld_vlag = Flag of Pretoria, South Africa.svg | beeld_seël = | beeld_skild = Coat of arms of Pretoria.svg | bynaam = Jakarandastad | slagspreuk = ''Præstantia Prævaleat Prætoria''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/za-preto.html |title=Pretoria (South Africa) |publisher=Crwflags.com |accessdate=12 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327190006/https://www.crwflags.com/fotw/flags/za-preto.html |archive-date=27 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /><small>''([[Latyn]] vir: "Mag Pretoria toonaangewend in uitnemendheid wees")''</small> | beeld_kaart = | duimdrukkeretiketposisie= regs | kaart_onderskrif = | latd = 25 |latm = 44 |lats = 46 | longd = 28 |longm = 11 |longs = 17 | provinsie = Gauteng | distrik = | munisipaliteit = Stad Tshwane | hoofplek = | stigtingsdatum = [[16 November]] [[1855]]<ref>{{en}} {{cite web |title=Chronological order of town establishment in South Africa based on Floyd (1960:20-26) |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |pages=xlv-lii |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |archive-date=13 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=24 September 2016}}</ref> | regeringvoetnotas = | regeringstipe = <!-- Wyknommer --> | leier_party = [[Demokratiese Alliansie|DA]] | leiertitel = [[Burgemeester]] | leiernaam = [[Cilliers Brink]] | leiertitel1 = | leiernaam1 = | leiertitel2 = | leiernaam2 = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = 687.54 | oppervlak_metro_km2 = 6298 | hoogte_m = 1339 | bevolkingvoetnotas = | bevolking_totaal = 741651 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolking_metro = 2921488 | bevolkingsdigtheid_metro_km2 = 460 | bevolking_demonym = Pretorianer | bevolkingnota = <!-- demografie (deel 1) --> | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 42,0% | persent_kleurling = 2,5% | persent_asiër = 1,9% | persent_wit = 52,5% | persent_ander = 1,2% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 47,7% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 16,4% | demografie2_titel3 = [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]] | demografie2_info3 = 8,0% | demografie2_titel4 = [[Tswana]] | demografie2_info4 = 5,4% | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 22,5% | poskode = 0002 | poskode2 = 0001 | skakelkode = 012 | sensuskode = 799035 | webwerf = [http://www.tshwane.gov.za/ Tshwane-munisipaliteit] }} '''Pretoria''' ([[Suid-Ndebele]]: ''iPitori'') is (as die administratiewe hoofstad) een van die drie hoofstede van die [[Suid-Afrika|Republiek van Suid-Afrika]] en is geleë in die provinsie [[Gauteng]], ongeveer 50&nbsp;km noord van [[Johannesburg]]. Die stadsgebied word deurkruis deur die [[Magaliesberg]]reeks. [[Lêer:Prétoria-skyline.jpg|duimnael|links|Pretoria se stadshorison]] Pretoria is op 16 November 1855<ref>{{en}} Allen, Vivien, ''Kruger's Pretoria'', A.A. Balkema Publishers, Cape Town, 1971, bl. 2.</ref> deur die [[Voortrekkers]] gestig en het in 1860 die hoofstad van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (ZAR, oftewel [[Transvaal]]) geword en in 1910 ook die nuutgestigte [[Unie van Suid-Afrika]] se uitvoerende hoofstad. [[Kaapstad]] is sedert 1910 die wetgewende hoofstad en [[Bloemfontein]] die geregtelike hoofstad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.gov.za/about-sa/south-africa-glance |title=South Africa at a glance |publisher=[[Regering van Suid-Afrika]] |accessdate=23 Mei 2024}}</ref> In vergelyking met die naburige Johannesburg het Pretoria, wat eers in 1931 stadstatus verkry het, teen 'n stadiger tempo gegroei. Eers toe die [[Nasionale Party]] in 1948 aan bewind gekom het, het Pretoria gaandeweg in belangrikheid toegeneem. Die stad dien tans oorwegend as 'n administratiewe sentrum, en die plaaslike dienstesektor verskaf die meeste werkgeleenthede. Nogtans beskik Pretoria oor 'n nywerheidsbasis, wat veral op die yster- en staalbedryf, asook motorvervaardiging steun, en dien daarnaas as 'n spoorwegsentrum. Pretoria se tersiêre opvoedingsinstellings sluit die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (gestig in 1873 en tans een van die vernaamste instellings ter wêreld vir afstandsonderwys), die [[Universiteit van Pretoria]] (gestig in 1908) en die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] in. Sedert 2000 vorm Pretoria deel van die [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit]]. Op 7 Maart 2005 het die Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit onder gesag van die ANC in 'n vergadering besluit om die Stad Tshwane formeel as 'n geografiese pleknaam te registreer op die databasis van die [[Suid-Afrikaanse Geografiese Nameraad]] (SAGNR) in terme van die SAGNR Wet 118 van 1998. Sedertdien was die vorige Tshwane metroraad in 'n omstrede [[Pretoria-Tshwanenaamverandering|proses betrokke om Tshwane]] as die amptelike en enigste naam van die stad te vestig.<ref>{{en}} [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4584211.stm Pretoria name change is approved]</ref><ref>{{af}} [http://www.beeld.com/Suid-Afrika/Nuus/Pta-net-n-wit-buurt-premier-20120220 ''Beeld'', 21 Februarie 2012]</ref> In Augustus 2007 het die [[Suid-Afrikaanse Geografiese Nameraad]] egter bevestig dat Pretoria se naam nie verander sal word nie. Tot in 2024 is die stad se amptelike naam nie verander nie en dit blyk nou al meer onwaarskynlik dat dit hoegenaamd nog sal gebeur. == Etimologie == In 1855 is Pretoria gestig deur [[Marthinus Wessel Pretorius|Marthinus Pretorius]], 'n [[Voortrekkers|Voortrekkerleier]], en hy het dit na sy vader, [[Andries Pretorius]], genoem. Ander name was ''Pretoria Philadelphia'', ''Pretorium'' en ''Pretoriusdorp''.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter E. Raper |title=Dictionary of Southern African Place Names |publisher=Internet Archive |url=https://archive.org/details/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames/page/n373/mode/2up?view=theater |accessdate=23 Mei 2024 |page=373 |year=1987}}</ref> == Geografie == [[Lêer:Magaliesberg08.jpg|duimnael|links|Pretoria word deur die [[Magaliesberg]]reeks deurkruis]] [[Lêer:Pretoria SBD, a, vanaf Fort Wonderboom.jpg|duimnael|links|Die sentrale besigheidsdistrik van Pretoria soos gesien vanaf Fort Wonderboom]] [[Lêer:Pretoria Panorama.jpg|duimnael|links|Uitsig vanaf [[Klapperkop]] na die [[SABS]]-kantore, die koshuise van Tuks se [[Groenkloof]]kampus, die Lukasrandtoring en die middestad van Pretoria]] Pretoria is in die noordooste van die provinsie Gauteng geleë, sowat 56&nbsp;km noord van Johannesburg en 260&nbsp;km wes van [[Nelspruit]] af. Pretoria lê 1&nbsp;339 meter<ref>{{en}} [http://www.freemaptools.com/elevation-finder.htm ''Elevation Finder – freemaptools.com'', Hoogte bo seevlak aangedui: Stadsaal van Pretoria, 27 Junie 2014]</ref> bo [[seevlak]] in 'n warm, beskermde en vrugbare vallei wat deur die berge van die [[Magaliesberg]]reeks omring word. Pretoria is 'n baie aangename en kosmopolitiese stad, geleë in die oorgangsgebied tussen die [[Hoëveld]]- en die [[Bosveld]]-gebiede. As gevolg van sy ligging het Pretoria 'n besonder ryk [[voël]]lewe. === Klimaat === Pretoria het 'n [[subtropiese klimaat]] met warm, vogtige [[somer]]s en gematigde, droë [[winter]]s. Daar word 'n gemiddelde 300 sonskyndae per jaar in Pretoria aangeteken. {{Tabel weergemiddeldes |locatie=Pretoria |bron = NOAA Pretoria gemiddelde klimaat 1961–1990<ref name="NOAA-PTA">{{en}} {{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-I/UA/68262.TXT | title = Pretoria Climate Normals 1961–1990 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = 6 Julie 2014}}</ref> | jan_gem=22.6 | jan_gem_ns=135 | feb_gem=22.1 | feb_gem_ns=76 | mrt_gem=21.0 | mrt_gem_ns=79 | apr_gem=17.9 | apr_gem_ns=54 | mei_gem=14.7 | mei_gem_ns=13 | jun_gem=11.5 | jun_gem_ns=7 | jul_gem=11.9 | jul_gem_ns=3 | aug_gem=14.7 | aug_gem_ns=5 | sep_gem=18.6 | sep_gem_ns=20 | okt_gem=20.1 | okt_gem_ns=72 | nov_gem=21.0 | nov_gem_ns=101 | dec_gem=21.9 | dec_gem_ns=108 | jaar_gem=18.2 | jaar_gem_ns=673 | jan_gem_min=17.8 | jan_gem_max=28.5 | feb_gem_min=17.3 | feb_gem_max=28.0 | mrt_gem_min=16.1 | mrt_gem_max=26.9 | apr_gem_min=12.6 | apr_gem_max=24.1 | mei_gem_min= 8.2 | mei_gem_max=21.8 | jun_gem_min=4.8 | jun_gem_max=18.9 | jul_gem_min=4.8 | jul_gem_max=19.5 | aug_gem_min=7.6 | aug_gem_max=22.1 | sep_gem_min=11.9 | sep_gem_max=25.5 | okt_gem_min=14.4 | okt_gem_max=26.6 | nov_gem_min=15.8 | nov_gem_max=27.0 | dec_gem_min=16.8 | dec_gem_max=28.0 | jaar_gem_min=12.3 | jaar_gem_max=24.7 | jan_a_min=10.9 | jan_a_max=36.2 | feb_a_min=11.0 | feb_a_max=36.3 | mrt_a_min=5.5 | mrt_a_max=34.6 | apr_a_min=3.5 | apr_a_max=32.5 | mei_a_min=0.7 | mei_a_max=29.4 | jun_a_min=-1.4 | jun_a_max=25.4 | jul_a_min=-0.6 | jul_a_max=25.5 | aug_a_min=-1.2 | aug_a_max=28.6 | sep_a_min=2.3 | sep_a_max=33.5 | okt_a_min=3.6 | okt_a_max=34.6 | nov_a_min=6.6 | nov_a_max=35.7 | dec_a_min=6.5 | dec_a_max=35.0 | jaar_a_min=-1.4 | jaar_a_max=36.3 | zujan = 8.41 | zufeb = 8.40 | zumrt = 8.19 | zuapr = 8.19 | zumei = 9.12 | zujun = 9.03 | zujul = 9.33 | zuaug = 9.51 | zusep = 9.48 | zuokt = 8.88 | zunov = 8.45 | zudec = 8.77 | rdjan = 11 | rdfeb = 8 | rdmrt = 8 | rdapr = 5 | rdmei = 2 | rdjun = 1 | rdjul = 1 | rdaug = 1 | rdsep = 2 | rdokt = 6 | rdnov = 9 | rddec = 11 | lvjan = 62 | lvfeb = 63 | lvmrt = 63 | lvapr = 63 | lvmei = 56 | lvjun = 54 | lvjul = 50 | lvaug = 45 | lvsep = 44 | lvokt = 52 | lvnov = 59 | lvdec = 61 }} === Administratiewe stadsgebied === Die Metropolitaanse Munisipaliteit Stad Tshwane, wat op 5 Desember 2000 gestig is, het 'n oppervlakte van 2&nbsp;199 vierkante kilometer en sluit naas Pretoria ook talle dorpe in sy metropolitaanse gebied in, waaronder [[Centurion]] (vroeër Verwoerdburg), [[Akasia]], [[Soshanguve]], [[Mabopane]], [[Atteridgeville]], [[Ga-Rankuwa]], [[Winterveld]], [[Hammanskraal]], [[Temba]], [[Pienaarsrivier (dorpie)|Pienaarsrivier]], Krokodilrivier en [[Mamelodi]]. == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === [[Lêer:Church street 1881.jpg|duimnael|links|Pretoria se [[Kerkstraat, Pretoria|Kerkstraat]] in 1881]] [[Lêer:Hotel de ville de Pretoria.jpg|duimnael|'n Standbeeld van [[Andries Pretorius]] voor die [[Stadsaal van Pretoria]]]] Die eerste setlaars in die gebied van die huidige Pretoria was lede van die Nguni-stam, wat later as [[Ndebele (persoon)|Ndebele]] (letterlik "vlugtelinge") of Matabele bekend gestaan het. Enkele honderd jaar lank het hulle die vrugbare [[Apiesrivier]]streek as veetelers bewoon voordat [[Zoeloes|Zoeloe]]-krygers met hul aanvalle in die vroeë [[19de eeu]] verwoesting in die gebied gesaai het. Baie Nguni is in dié aanvalle dood, terwyl die oorlewendes noordwaarts gevlug en hulle in die gebied van die huidige [[Zimbabwe]] gevestig het. Die streek was vervolgens tydelik onbewoon.<ref>{{en}} James Bainbridge: ''South Africa, Lesotho & Swaziland''. E-boek-uitgawe. Lonely Planet Publications 2009, bl. 425</ref> Volgens historiese dokumente het [[Voortrekker]]gesinne soos die [[Van der Walt]]s, [[Prinsloo]]s en Bronkhorsts hulle in die periode tussen 1832 en 1842 in die [[Fonteinedal]] gevestig – gelyktydig het ook die eerste [[Tswanas|Tswana]]-setlaars na die Pretoriagebied gekom.<ref>{{en}} [http://www.eastern.co.za/artikel.asp?nID=410 Eastern Nuus/News, Desember 2005: ''Fonteinedal bears the first white settlers'' Besoek op 19 Junie 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006153649/http://www.eastern.co.za/artikel.asp?nID=410 |date=6 Oktober 2006}}</ref> Die broers Lucas en Gert Bronkhorst was die eerste boere in die gebied wat op die plase [[Groenkloof]] en [[Elandspoort]] geboer het. Die eerste huis in die gebied is deur J.G.S. Bronkhorst in 1840 in die Fonteinedal opgerig. 'n Aantal [[Afrikaner]]gesinne het hulle rondom die nabygeleë dorp Elandspoort gevestig. Die plaaslike bewoners het hul dorp in 1854, twee jaar nadat die [[Sandrivierkonvensie]] die onafhanklikheid van die gebied noord van die [[Vaalrivier]] bevestig het, tot kerkplaas van Sentraal-Transvaal laat verklaar. Elandspoort het sodoende 'n belangrike plek vir nagmale, dope en huwelike geword. Die Voortrekkerleier kommandant-generaal [[Marthinus Wessel Pretorius]] het land in die Apiesriviervallei aangekoop wat daarna deur die regering van die ZAR oorgeneem is, met die voorneme om hier 'n permanente gebou vir die Boererepubliek se Volksraad te vestig; dit was immers reeds voorspelbaar dat hier 'n beduidende nedersetting sou ontstaan. Pretoria is in 1855 deur M. W. Pretorius amptelik as Pretoria Philadelphia ("Die Broederskap van Pretoria") gestig en na sy vader [[Andries Pretorius]] genoem, wat ná sy oorwinning oor die [[Zoeloes]] in die [[Slag van Bloedrivier]] as 'n volksheld vereer is. Andries Pretorius het ook 'n belangrike rol by die onderhandelinge met [[Groot-Brittanje]] gespeel, wat in 1852 met die ooreenkoms van Sandrivier tot die onafhanklikheid van Transvaal onder die nuwe naam Zuid-Afrikaansche Republiek gelei het. Die dorp het destyds uit sowat tagtig huise met 'n bevolking van 300 bestaan. In 1856 het 'n raadgewer van die president, [[Andries du Toit]], een van sy [[Basotho]]-[[perd|ponies]] teen die hele gebied van die huidige [[voorstad]] [[Arcadia, Pretoria|Arcadia]] geruil. Vir die volgende twee jaar was hy besig met die opmeting van sy besit. Die gebied is deur Stephanus Meintjies ontwikkel, en 'n nabygeleë koppie, [[Meintjieskop]], is na hom vernoem. Die destydse dorpsgebied het van Potgieterstraat in die weste tot by Prinsloostraat in die ooste en van Boomstraat in die noorde tot by Scheidingstraat in die suide gestrek. === Hoofstad van die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) === [[Lêer:Kerkstraat, Pretoria 1890s.jpg|duimnael|links|Pretoria se Kerkstraat, 1890's]] [[Lêer:Melrose house SA.jpg|duimnael|Melrose-huis net oorkant Burgerspark]] [[Lêer:00000-Pretoria City Hall-s.jpg|duimnael|Die Stadsaal is in 1935 ingewy – vier jaar nadat Pretoria stadstatus verwerf het]] Pretoria het op 1 Mei 1860 die hoofstad van die ZAR geword en is tydens die [[Eerste Vryheidsoorlog]] tussen Desember 1880 en Maart 1881 deur Britse troepe beleër. George Heys, 'n boorling van Durban en geesdriftige sakeman wat hom in 1879 in Pretoria gevestig het, het in 1882 sy koetsvoerdiens ''Express Saloon Coach Service'' gestig. Die koetse het van Kerkplein op drie hoofroetes na [[Kimberley]], [[Barberton]] en [[Polokwane|Pietersburg]] vertrek. Die ''Abbot-Downing''-koetse, wat Heys ingespan het, was handgemaak en is van [[New Hampshire]] in die [[Verenigde State]] ingevoer. Destyds is die koetse, waarvan elkeen agtien tot twintig passasiers en tot drie en 'n halwe ton posstukke kon vervoer, deur feitlik alle belangrike koetsmaatskappye gebruik.<ref>{{af}} McDonald, Elsa: ''Victoriaanse ondernemerskap''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', volume 32, nommer 6 (Junie 1987), bl. 35</ref> Die kaartjie vir 'n koetsreis was allesbehalwe goedkoop – die span van tien perde moes elke tien tot vyftien myl vervang word. Die reis tussen Pretoria en Johannesburg het destyds ongeveer vyf uur geduur – mits die koets nie in die [[Sesmylspruit]] of die [[Jukskeirivier]] vasgeval het nie.<ref>{{af}} Mc Donald (1987), bl. 36</ref> George Heys se vervoersaak het ook 'n kontrak met die posmeester-generaal van die ZAR, Nicolaas van Alphen, gehad, maar dit het met die aankoms van die eerste trein uit Kaapstad op Pretoria se stasie ten einde geloop. Heys was nogtans 'n welgestelde man en het in 1884 besluit om 'n statige herehuis, Melrose Villa (wat later [[Melrose-Huis]] genoem is), in Maréstraat (later Jacob Maréstraat) vir homself en sy gesin te laat bou. Planne vir die spoghuis is opgetrek deur die Londense argitek W.T. Vale. Die Heys-gesin het sy intrek in 1887 geneem en drie jaar later is die villa nog eens vergroot. George Heys is in 1939 tydens 'n besoek aan Engeland oorlede,<ref>{{en}} [http://www.artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=7053 ''Artefacts.co.za: House George Heys, Melrose House. Besoek op 20 Junie 2017'']</ref> maar sy afstammelinge het nog tot in 1967 hier gewoon. Die herehuis is daarna aan die Pretoriase stadsraad verkoop wat dit gerestoureer en as museum vir die publiek oopgestel het. Die [[Tweede Vryheidsoorlog]], wat van 1899 tot 1902 tussen die Boererepublieke en die Verenigde Koninkryk gewoed het, het tot die ondergang van die ZAR gelei en 'n tydperk van Britse oorheersing in Suid-Afrika ingelui. Pretoria het op 5 Junie 1900 gekapituleer en is vervolgens deur troepe onder die bevel van lord [[Frederick Sleigh Roberts]] ingeneem. Lord Roberts het van die Sikhs, wat hom op sy veldtogte in Indië bygestaan het, saamgebring na Pretoria en in Melrose-huis ingetrek. Die huis het ook die hoofkwartier van die Britse leër in die stad geword, terwyl die half voltooide Paleis van Justisie in 'n militêre hospitaal vir gewonde soldate omgeskep is. Met die ondertekening van die [[Verdrag van Vereeniging|Vredesooreenkoms van Vereeniging]] in die eetkamer van Melrose-huis is die oorlog kort voor middernag op 31 Mei 1902 in Pretoria amptelik beëindig. George Heys het saam met sy vriende, waaronder die sakelui Edmund en George Bourke, 'n baie belangrike rol in die ekonomiese, professionele, politieke en sosiale lewe van Pretoria gespeel.<ref name="McDonald 1987, bl. 37">{{af}} McDonald (1987), bl. 37</ref> Almal het goeie betrekkinge met president Paul Kruger gehandhaaf en talle liefdadige geskenke aan die stad gemaak, waaronder 'n verpleeginrigting vir gewonde soldate in 'n klein gebou langs die ''Staats Model School'' in Van der Walt Straat (1899), die kerksaal van die Metodiste-kerk in Sunnyside en die klokkespel in die stadhuis in Paul Krugerstraat.<ref name="McDonald 1987, bl. 37" /> === Hoofstad van Suid-Afrika === [[Lêer:Wesvleuel van die Uniegebou, b, skemerlig.jpg|duimnael|Wesvleuel van die Uniegebou]] [[Lêer:Svgfiles-2016-08-23-13-28-10-799512-7903192702451629801.svg|duimnael|Setels in die stadsraad ná die 2016-verkiesing {{columns-list|2| {{sleutel|#1F78B4|[[Demokratiese Alliansie|DA]]}} {{sleutel|#33A02C|[[African National Congress|ANC]]}} {{sleutel|#910C0C|[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EFF]]}} {{sleutel|#FE850D|[[Vryheidsfront Plus|VF+]]}} {{sleutel|#949494|Ander}}}}]] Die Afrikanerrepublieke ZAR en [[Oranje-Vrystaat]] is met die [[Kaapkolonie]] en [[Natal (kolonie)|Natal]] in 1910 verenig in die Unie van Suid-Afrika, met Pretoria as sy administratiewe hoofstad (terwyl Kaapstad die parlementêre en wetgewende hoofstad geword het). In die tydperk tussen 1860 en 1994 het Pretoria ook as die setel van die provinsiale regering van Transvaal gedien. Op 14 Oktober 1931 het Pretoria amptelik stadstatus gekry. Danksy die vestiging van akademiese en wetenskaplike instellings word Pretoria ook as die akademiese hoofstad van Suid-Afrika beskou – dit is die tuiste van 'n aantal universiteite en navorsingsinstellings, onder andere die [[Universiteit van Pretoria]], die Universiteit van Suid-Afrika (UNISA) en die [[Wetenskaplike en Nywerheidnavorsingsraad]] (WNNR). Pretoria se [[Kerkstraat, Pretoria|Kerkstraat]] was een van die teikens van die [[ANC]] se terreuraanvalle in Suid-Afrika in die vroeë 1980's. Op 25 Januarie 1980 het drie ANC-lede in die voorstad Silverton 25 mense as gyselaars aangehou. In ruil vir hulle het die terroriste die vrylating van Nelson Mandela geëis. Al drie ANC-mans en twee blanke vrouens is in die voorval dood. Die [[Kerkstraat-bomontploffing]] het op 20 Mei 1983 die dood van agtien mense tot gevolg gehad en 217 mense beseer. In 'n rassisties gemotiveerde aanval het 'n blanke man, Barend Strydom, op 15 November 1988 vyf swart burgers op Strydomplein doodgeskiet.<ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/topic/pretoria-timeline-1800-2009?page=2 ''www.sahistory.org: Pretoria Timeline 1800–2009. Besoek op 19 Mei 2015'']</ref> Op 24 November 1995 het Pretoria sy eerste swart burgemeester, [[Johannes Ramokhoase|Slo Ramokhoase]], gekry. Vandag vorm Pretoria staatkundig deel van die Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit, één van die drie van Suid-Afrika se agt metropolitaanse gebiede wat in die provinsie Gauteng geleë is. Vanaf 19 Augustus 2016 tot 12 Februarie 2019 het [[Solly Msimanga]] as burgemeester van Pretoria gedien nadat hy die DA tot 'n oorwinning in die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2016|munisipale verkiesing op 3 Augustus 2016]] gelei het. Die DA vorm 'n koalisieregering met die [[Afrika Christen Demokratiese Party]] en die [[Vryheidsfront Plus]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-tshwane-elects-a-mayor-20160819 |title=As it happened: Amidst much ANC heckling, the DA's Msimanga becomes Tshwane mayor |date=19 Augustus 2016 |accessdate=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518000732/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-tshwane-elects-a-mayor-20160819 |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Nadat Solly Msimanga op 18 Januarie 2019 sy kandidatuur tydens die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2019]] as premier vir Gauteng en sy bedanking as burgemeester vir 11 Februarie 2019 aangekondig het, is Stevens Mokgalapa op 12 Februarie 2019 as sy opvolger gekies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.enca.com/news/new-tshwane-mayor |title=Stevens Mokgalapa elected new Tshwane mayor |date=12 Februarie 2019 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009111218/https://www.enca.com/news/new-tshwane-mayor |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 26 Februarie 2020 het Mokgalapa egter van sy pos uitgetree.<ref>{{en}} {{cite news |last1=Moatshe |first1=Rapula |title=Tshwane mayor Stevens Mokgalapa bows out |url=https://www.iol.co.za/pretoria-news/tshwane-mayor-stevens-mokgalapa-bows-out-42969024 |accessdate=30 Oktober 2020 |agency=IOL |date=19 Februarie 2020}}</ref> Op 5 Maart 2020 het die provinsiale regering van Gauteng Pretoria onder administrasie geplaas en vervolgens is die raad ontbind. 'n Nuwe raad sou binne 90 dae gekies word.<ref>{{en}} {{cite news |last1=Deklerk |first1=Aphiwe |title=Tshwane municipality dissolved 'for the sake of its residents' |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2020-03-05-tshwane-municipality-dissolved/ |accessdate=30 Oktober 2020 |newspaper=TimesLIVE |date=5 Maart 2020}}</ref> Ná maande se regsuitdagings het op 27 Oktober 2020 die [[Appèlhof van Suid-Afrika]] die besluit van die provinsiale regering omvergewerp. Op 30 Oktober 2020 is [[Randall Williams]] van die DA tot nuwe burgemeester van Pretoria verkies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://citizen.co.za/news/south-africa/politics/2377746/randall-williams-elected-new-executive-mayor-of-tshwane/ |title=The ANC made a surprise announcement before the vote that it would not be fielding any candidates. |publisher=[[The Citizen]] |date=30 Oktober 2020 |accessdate=30 Oktober 2020}}</ref> Op 13 Februarie 2023 het hy egter sy onmiddellike bedanking as burgemeester aangekondig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/news24/politics/government/randall-williams-says-resignation-as-tshwane-mayor-in-best-interest-of-coalition-government-20230213 |title=Randall Williams says resignation as Tshwane mayor in 'best interest' of coalition government |publisher=[[Nuus24]] |author=Malaika Ditabo |date=13 Februarie 2023 |accessdate=17 April 2023}}</ref> Williams is eers opgevolg deur [[Murunwa Makwarela]], maar Makwarela is op 28 Maart 2023 opgevolg deur [[Cilliers Brink]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2023-03-28-cilliers-brink-is-the-newly-elected-mayor-of-tshwane/ |title=Cilliers Brink is the newly elected mayor of Tshwane |publisher=TimesLIVE |date=28 Maart 2023 |accessdate=17 April 2023}}</ref> == Infrastruktuur == === Historiese ontwikkeling === [[Lêer:Prinshof 349-Jr, Arcadia, Sunnyside, Muckleneuk.jpg|duimnael|'n Uitsig oor die voorstede Prinshof 349-Jr, Arcadia, Sunnyside en Muckleneuk – met drie bekende bakens: die [[Steve Biko Akademiese Hospitaal]] (in die voorgrond), Lukasrand-toring (in die agtergrond regs) en Fort Klapperkop (links bo)]] Binne vyf dekades ná sy stigting is Pretoria van 'n moderne stedelike infrastruktuur voorsien. Belangrike mylpale was die bou van 'n NG Kerkgebou in 1857, die ontstaan van 'n formele skoolstelsel in 1859, die vestiging van 'n posdiens in 1864 en 'n telegraafdiens in 1877, die opening van die eerste spoorwegverbinding in 1893, die voorsiening van elektriese verligting in 1892, die publikasie van die eerste plaaslike [[koerant|dagblad]] in 1898, die vestiging van 'n rioleringstelsel in 1904 en die opening van elektriese tremlyne in 1910.<ref>{{en}} Kevin Shillington: ''Encyclopedia of African History. Volume 3. P–Z Index: Pretoria''. New York, NY 2005: Fitzroy Dearborn 2005, bl. 1229</ref> === Moderne ontwikkeling === [[Lêer:SA Pretoria Church square.JPG|duimnael|links|Kerkplein in die middestad van Pretoria]] Pretoria se strategiese ligging, sy aangename klimaat en die beskikbaarheid van hoogs-opgeleide mannekrag het van die stad 'n leidende onderwys- en navorsingsentrum gemaak. Daar word geraam dat tussen 85 en 90 persent van alle navorsings- en ontwikkelingsaktiwiteite in Suid-Afrika in Pretoria gekonsentreer is. Belangrike instellings sluit [[Krygkor]], die [[Suid-Afrikaanse Mediese Navorsingsraad]], die [[Wetenskaplike en Nywerheidnavorsingsraad]] (WNNR), die Navorsingsraad vir Menslike Wetenskappe en tersiêre instellings soos die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (UNISA), die [[Universiteit van Pretoria]] (UP) en die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] in. Daar bestaan goeie toegangsroetes van Johannesburg ([[N1 (Suid-Afrika)|N1]]), [[Polokwane]] (N1), [[Noordwes]] ([[N14 (Suid-Afrika)|N14]]) en [[Witbank]] ([[N4 (Suid-Afrika)|N4]]). Die Tshwanemetro beplan ook 'n kringspoor wat as 'n stedelike ontwikkelingskorridor sal dien met 'n pendelspoorwegverbinding as basis wat óm die Pretoriastadskern sal loop as deel van 'n geïntegreerde multimodus-vervoerstelsel vir Tshwane. Pretoria is slegs 28&nbsp;km van die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]], 35&nbsp;km van [[Lanseria-lughawe]] en word ook bedien deur die [[Wonderboomlughawe]] wat binne die stadsgrense is. Daar word beplan om Wonderboomlughawe te ontwikkel tot 'n derde internasionale lughawe in Gauteng. Inwoners en sakeondernemings in Pretoria en omstreke sal ook baat by die ''Tshwane Global Digital Hub''-projek waarvolgens die bestaande [[optiese vesel]]-infrastruktuur in die metropool benut gaan word om bekostigbare breëband-internettoegang en ander inligtings- en kommunikasiedienste te verskaf. Die Tshwanemark in die weste van Pretoria is die tweede grootste mark in Suid-Afrika. Die mark het 'n nasionale en internasionale kliëntebasis. Die mark se hoofbedryf is die koop en verkoop van varsprodukte insluitend vrugte en groente, vleis en blomme, maar dit het ook fasiliteite vir grootmaatverpakking, verwerkingsondernemings en grootmaat koeldrankverkope. == Vervoer == === Spoorvervoer === [[Lêer:9 2 258 0082-Pretoria-Railway Station-s.jpg|duimnael|Die hoofstasie van Pretoria]] Pendelaardienste in Pretoria en omgewing word deur ''[[Metrorail]]'' bedryf. Roetes verbind die middestad met [[Germiston]] en Johannesburg in die suide, [[Atteridgeville]] in die weste, [[Ga-Rankuwa]] in die noordweste, [[Soshanguve]] in die noorde en [[Mamelodi]] in die ooste. ''[[Gautrein]]'' se hoëspoed-treindienste verbind die oostelike voorstad Hatfield met Pretoria se hoofstasie en loop suidwaarts via Centurion, [[Midrand]], [[Sandton]] en [[Rosebank, Gauteng|Rosebank]] tot in Johannesburg, asook uit na die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]]. [[Pretoriastasie]] is die vertrekpunt vir die luukse ''[[Bloutrein]]'' op pad na Kaapstad. 'n Ander luukse treindiens, ''Rovos Rail'' se safari-treinritte, vertrek vanaf [[Capital Park]], 'n spoorwegstasie in 'n koloniale boustyl. Suid-Afrikaanse spoorweggeesdriftiges het Herculesstasie as vertrekpunt vir hulle outydse treinritte gekies. === Lugvervoer === Die [[Wonderboomlughawe]] lê sowat 8&nbsp;km buitekant die stad. 'n Opknappingsproses is tans aan die gang, alhoewel die omgewingsinpakstudie, wat in 2004 gedoen is, getoon het dat die geraasbesoedeling al klaar hoog is. Die projek om die aanloopbaan te verleng is destyds afgekeur omdat die geraas van nog meer (en nog groter) vliegtuie die omgewing negatief sou beïnvloed.<ref>{{en}} [http://www.wonderboomairport.co.za/ Wonderboomlughawe]</ref><ref>{{af}} [http://www.zambi.co.za/artikel.asp?nID=482 Verdere ontwikkeling van lughawe in vooruitsig] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194715/http://www.zambi.co.za/artikel.asp?nID=482 |date=4 Maart 2016}} (Julie 2006)</ref><ref>{{en}} [http://wikimapia.org/30495/ Padkaart en satellietfoto van die Wonderboomlughawe]</ref> == Jakarandastad == [[Lêer:Jacaranda Trees Pretoria.jpg|duimnael|links|Jakarandabome in Pretoria se middestad, met die [[Uniegebou]] aan die bokant van die foto]] [[Lêer:Straatnaamveranderings, a, Pretoria.jpg|duimnael|Soos elders in Suid-Afrika het ook in Pretoria baie inwoners en besighede as gevolg van politieke oorwegings van adres verander sonder dat hulle hiervoor moes verhuis]] Pretoria se bynaam "Jakarandastad" verwys na die sowat 70&nbsp;000 [[jakaranda]]bome wat in en om Pretoria groei en in Oktober met hulle pragtige perskleurige bloeisels 'n besondere karakter aan die stad gee. Die eerste twee bome is in 1888 deur [[J.D. Cilliers]], 'n plaaslike tuinier, in sy tuin by Myrtle Lodge, Celliersstraat in Sunnyside geplant. Hy het die plantjies van 'n Kaapstadse boomkweker bekom wat hulle uit [[Rio de Janeiro]] in [[Brasilië]] ingevoer het. Die twee bome staan vandag op die terrein van die Laerskool Sunnyside.<ref>{{af}} Boshoff, Dawie: ''Jakarandastad vier fees''. In: Suid-Afrikaanse Panorama, jaargang 35, nommer 2 (Maart/April 1990), bl. 73</ref> Die [[jakaranda]] is afkomstig uit die tropiese dele van Suid-Amerika en behoort tot die familie [[Bignoniaceae]]. Daar is sowat vyftig spesies van jakarandabome. Die een, wat as 'n uitheemse boom in warmer klimaatstreke van Suider-Afrika aangetref word, word ''Jacaranda mimosifolia'' genoem. Teen die einde van die 19de eeu het die blom- en boomkweker James Clark jakarandasaad uit Australië ingevoer en jakarandabome op groot skaal begin kweek. In November 1906 het hy tweehonderd klein boompies aan die Pretoriase Stadsraad geskenk wat hulle in die destydse Kochstraat (tans Bosmanstraat) geplant het. Die stadsingenieur Walton Jameson, wat vinnig as "Jakaranda Jim" bekend gestaan het, het 'n program van stapel gestuur om orals in Pretoria jakarandabome aan te plant. In 1971 was daar reeds 55&nbsp;000 jakarandabome in die stad.<ref>{{af}} Boshoff (1990), bl. 75</ref> Die meeste jakarandas, wat in Pretoria aangetref word, is ligpers, maar in Herbert Bakerstraat in Groenkloof is daar ook wit jakarandas aangeplant. Die Jakarandakarnaval is 'n ou tradisie wat in die periode tussen 1939 en 1964 gereeld gehou is. Nadat die fees in 1964 gestaak is, het dit twintig jaar lank nie meer plaasgevind nie en is eers in 1985 weer hervat. Die feestelikhede sluit onder meer 'n kleurryke optog en die kroning van die Jakarandakoningin in.<ref>{{af}} Boshoff (1990), bl. 73</ref> == Demografie == [[Lêer:Tshwane 2001 dominant population group map.svg|duimnael|links|Dominante bevolkingsgroepe in Tshwane {{columns-list|2| {{sleutel|#fb8072|[[Swart Suid-Afrikaners|Swartes]]}} {{sleutel|#8dd3c7|[[Kleurlinge]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]]}}}} {{sleutel|#bebada|Geen dominante nie}}]] [[Lêer:Tshwane 2001 dominant language map.svg|duimnael|Meerderheidstale in Tshwane {{columns-list|2| {{sleutel|#8dd3c7|[[Afrikaans]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Engels]]}} {{sleutel|#bebada|[[Suid-Ndebele]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Zoeloe]]}} {{sleutel|#fdb462|[[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]]}} {{sleutel|#fccde5|[[Tswana]]}} {{sleutel|#ffed6f|[[Tsonga]]}}}} {{sleutel|#d0d0d0|Geen meerderheidstaal}}]] Afhangende van die geografiese definisie van Pretoria beloop die stad se totale bevolking tussen 'n half en byna drie miljoen. Die laasgenoemde syfer geld vir die Tshwane-munisipaliteit waarvan Pretoria deel uitmaak. Pretoria is sedert sy stigting tradisioneel een van die demografiese sentra van Afrikaanssprekendes in Suid-Afrika. So was Pretoria in 1991 naas Wynberg, 'n voorstad van Kaapstad, die sensusdistrik met die grootste getal Afrikaanssprekendes. Afrikaans word tans deur meer as 400&nbsp;000 Pretorianers as huistaal gepraat. Ander omgangstale in die Pretoria-omgewing sluit onder meer [[Tswana]], [[Engels]] en [[Suid-Ndebele]] in. Die grootste etniese groep naas [[Afrikaners]] is [[Noord-Sotho's]]. Terwyl die historiese stadsgebied steeds merendeels deur blankes bewoon word, huisves voorstede soos Soshanguve en Atteridgeville 'n hoofsaaklik Swart bevolking. Indiërs is tradisioneel in die voorstad Laudium en sy omgewing saamgetrek, alhoewel baie Pretorianers van Indiese afkoms hulle in histories blanke voorstede gevestig het. Die opkoms van 'n groeiende swart middelklas is een van die belangrikste sosio-demografiese ontwikkelinge sedert die einde van die beleid van rasseskeiding. 'n Ander is die feit dat die getal armlastige blankes in Pretoria, soos elders in die land, groter is as ooit tevore. Dit is veral on- of halfgeskoolde Afrikaners uit die werkersklas wat nie in die voorspoed van die nuwe Suid-Afrika kan deel nie. Nadat president [[Jacob Zuma]] reeds twee keer 'n besoek aan die Bethlehem-plakkerskamp in die weste van die hoofstad gebring het, het hy Mandeladag op 18 Julie 2013 gevier deur huise aan die gemeenskap van Danville te oorhandig. Danville is 'n vlagskip-projek om weg te doen met die Bethlehem-plakkerskamp wat oorwegend deur arm wit gesinne bewoon word.<ref>{{af}} [http://afrikaans.news24.com/Suid-Afrika/Nuus/Zuma-vier-Mandeladag-in-Danville-20130715 ''Zuma vier Mandeladag in Danville''. In: ''Nuus24'', 15 Julie 2013]</ref> {| class="wikitable" ! Jaar !! Totaal !! [[Kleurlinge|Bruines]] !! [[Swart mense|Swartes]] !! [[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]] !! [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]] !! Nie gespesifiseer |- | '''2001'''<ref>{{en}} [https://census2001.adrianfrith.com/place/TSH Die 2001-sensussyfers soos weergegee deur Adrian Frith]. URL besoek op 13 November 2017.</ref> || 1&nbsp;982&nbsp;234 || 38&nbsp;705 || 1&nbsp;439&nbsp;021 || 474&nbsp;376 || 30&nbsp;132 || — |- | '''2011'''<ref>{{en}} [https://census2011.adrianfrith.com/place/799 Die 2011-sensussyfers soos weergegee deur Adrian Frith]. URL besoek op 13 November 2017.</ref> || 2&nbsp;921&nbsp;488 || 58&nbsp;788 || 2&nbsp;202&nbsp;847 || 586&nbsp;495 || 53&nbsp;744 || 19&nbsp;614 |} === Historiese ontwikkeling === [[Lêer:RSA Pretoria 10.jpg|duimnael|Woonstelblokke in Arcadia]] Vir die grootste deel van sy geskiedenis het die stad se status as setel van Suid-Afrika se blanke regering, net soos die diskriminerende afbakening van sy stadsgrens, verseker dat Pretoria as die enigste van die land se groot stede deur 'n blanke en merendeels Afrikaanssprekende bevolking bewoon is.<ref name="Shillington 2005">{{af}} Shillington (2005), bl. 1229</ref> Pretoria was ook die eerste groot nedersetting waar 'n rasgebaseerde hiërargiese stelsel deur wette verskans is. Swart en bruin bewoners was die laagste sosiale en ekonomiese klas wat voor 1900 nie eens toegelaat is om op die sypaadjies te loop nie. Dié beleid is eers ná die Britse oorname geleidelik laat vaar.<ref>{{af}} [http://dspace.nwu.ac.za/handle/10394/5135 ''Noordwes-Universiteit – F J Nöthling (1979): Gekleurdes en Pretoria se sypaadjies. Besoek op 8 Julie 2015'']</ref> Saam met die vestiging van nywerhede in die 20ste eeu, waaronder die wapenbedryf en vervaardigers van vervoertoerusting, het 'n Afrikaanssprekende werkersklas ontstaan. Vervolgens is die stad se demografiese, sosiale, politieke en kulturele karakter in 'n groot mate bepaal deur die staatsdiens, swaar nywerhede en 'n groot kompleks van militêre basisse net suid van die stadsgebied. Blanke staatsamptenare met middelmatige salarisse het voordeel getrek uit werkreservering en met hul vraag na betaalbare behuising bygedra tot die ontstaan van eenvormige woonstelblokke wat die blanke voorstede oorheers het.<ref name="Shillington 2005" /> === Joodse gemeenskap === {{Hoofartikel|Jode in Suid-Afrika}} [[Lêer:00000-Sammy Marks Fountain-Pretoria-s.jpg|duimnael|links|Die Sammy Marks-fontein]] [[Lêer:Old Sinagogue, Pretoria.JPG|duimnael|Die [[Sinagoge, Paul Krugerstraat|Ou Sinagoge in Paul Krugerstraat]]]] Pretoria het 'n klein Joodse gemeenskap van ongeveer 3&nbsp;000.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sazionism.co.za/history-of-pretoria-jewry.html |title=South African Jewry: History of Pretoria Jewry |publisher=Support Association for Zionism |accessdate=21 Julie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721043724/http://www.sazionism.co.za/history-of-pretoria-jewry.html |archive-date=21 Julie 2015}}</ref> Joodse burgers het al sedert die stigting van die stad in die 19de eeu deel van sy bevolking gevorm en 'n belangrike bydrae tot sy industriële en ekonomiese groei gelewer. De Vries, die eerste Joodse inwoner van Pretoria, was 'n gesiene burger wat as staatsaanklaer, lid van die Volksraad en baanbreker vir Afrikaans gefungeer het. 'n Ander bekende Joodse Pretorianer was [[Sammy Marks]]. Ander Joodse setlaars, waarvan baie immigrante uit [[Litaue]], het in hul oorsprongslande dikwels min kans gekry om 'n deeglike opvoeding soos De Vries te ontvang en was aanvanklik nòg Nederlands of Afrikaans nòg Engels magtig. Baie van hulle het slegs [[Jiddisj]] gepraat en 'n heenkome as winkeleienaars in die plaaslike kleinhandelbedryf gevind. Die meeste Joodse inwoners het in die [[Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorloë]] onsydig gebly, alhoewel enkele mans as vrywilligers by die ZAR-magte aangesluit het. Die Hebreeuse gemeente van Pretoria is tussen 1890 en 1895 gestig, en in 1898 is die eerste [[Sinagoge, Paul Krugerstraat|sinagoge in Paul Krugerstraat]] ingewy. 'n Tweede sinagoge, wat as Groot Sinagoge bekendgestaan het, het sy deure in 1922 geopen. Albei sinagoges is intussen nie meer in gebruik nie. 'n Hervormde sinagoge, ''Temple Menorah'', is in die vroeë 1950's geopen. Die Joodse gemeenskap van Pretoria het sy bloeitydperk in die vroeë 20ste eeu beleef toe daar talle Joodse sportklubs, welsynsorganisasies en jeuggroepe bestaan het. Ná 1948 het baie Joodse inwoners na Kaapstad of Johannesburg verhuis. Die sinagoge in Paul Krugerstaat is in 1952 deur die regering onteien om plek te maak vir die nuwe gebou van die Hooggeregshof waar veral hofsake teen lede van opposisiebewegings gevoer is, waaronder dié teen [[Nelson Mandela]], [[Walter Sisulu]] en 26 ander weens [[hoogverraad]] tussen 1 Augustus 1958 en 29 Maart 1961, en die Rivonia-saak in 1963. Twee [[Jode|Joodse]] skole het in Pretoria ontstaan – die Miriam Marks-skool, wat in 1905 gestig is, en die Carmel-skool wat sy deure in 1959 geopen het. Net die laasgenoemde, wat tans ook as sinagoge dien, bestaan tans nog. Pretoria se hervormde Joodse gemeente deel sy rabbi met die Johannesburgse gemeente, terwyl hul sinagoge nie meer bestaan nie. Dienste vind in die privaat wonings van gemeentelede plaas. === Boeddhistiese gemeenskap === 'n Boeddhistiese sentrum, die Jang Chup Chopel-sentrum («Sentrum van lig»), is vroeg in Januarie 2015 deur Duan Pienaar of Gyalten Nyima (aldus die monniknaam wat hy aangeneem het), in Waverley in Pretoria-Moot geopen. Pienaar is die enigste Afrikaner wat deur 'n gemeenskap van hoogs selektiewe Tibettaanse tantriese Boeddhiste in Balyuppe in die suide van Indië ingeseën is. Sy leer- en inseëningsmeester Lama Choden Rinpoche is naas die [[Dalai Lama]] die hoogste tantriese meester. Pienaar, wat meer as twintig jaar lank Boeddhistiese leerstellings studeer, het twee jare in Indië deurgebring.<ref>{{af}} ''En daar verrys toe 'n Boeddhiste-sentrum''. In: ''Pretoria Moot Rekord'', 24 April 2015, bl. 5</ref><ref>{{af}} [https://www.netwerk24.com/Nuus/Boere-Boeddhis-begin-sentrum-in-Pretoria-20150415 ''netwerk24.com, 15 April 2015: Boere-Boeddhis begin sentrum in Pretoria. Besoek op 30 Julie 2019'']</ref> == Ekonomiese basis == [[Lêer:Pretoria CBD1.jpg|duimnael|Die sakekern van Pretoria]] Een van die pioniers van die plaaslike yster- en staalbedryf was [[Cor Delfos]], wat in 1916 'n [[hoogoond]] in Pretoria opgerig het. Dié bedryf was gegrond op Suid-Afrika se eie grondstowwe. Nogtans het 'n lewensvatbare nywerheid eers met die hulp van die regering tot stand gekom. Die Suid-Afrikaanse yster- en staalbedryf is as staatsbeheerde nywerheid gevestig, en die Pretoria-aanleg van die destydse Suid-Afrikaanse Yster- en Staalkorporasie ([[Yskor]]) is in 1930 opgerig. Toe die [[Tweede Wêreldoorlog]] in 1939 uitgebreek het, het die aanleg se jaarlikse produksie reeds meer as 300&nbsp;000 ton beloop. Pretoria is nog steeds 'n sentrum van die Suid-Afrikaanse yster- en staalbedryf, alhoewel die stad nou ook oor 'n beduidende motor-, spoorweg- en masjienboubedryf beskik. Volgens 'n ondersoek van die [[Noordwes-Universiteit]] in [[Potchefstroom]] is Pretoria die derde belangrikste ekonomiese sentrum in die land na Johannesburg en Kaapstad. Die metropolitaanse gebied van Pretoria lewer sowat nege persent van Suid-Afrika se bruto geografiese produk op. == Onderwys == [[Lêer:Afrikaanse Hoër Seunskool night shot.jpg|duimnael|'n Nagfoto van die [[Afrikaanse Hoër Seunskool]]]] Die bekendste tuiste van onderwys in Pretoria is die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]], die [[Universiteit van Pretoria]] en die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (afstandsonderwys). Van die skole in Pretoria sluit in: {{columns-list|3| * [[Afrikaanse Hoër Meisieskool]] * [[Afrikaanse Hoër Seunskool]] * [[Hoërskool Langenhoven]] * [[Hoërskool Lyttelton Manor]] * [[Hoërskool Menlopark]] * [[Laerskool Danie Malan]] * [[Laerskool Elarduspark]]<ref>{{af}} {{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/lardies-rou-na-ongeluk-leerling-eis/ |title=‘Lardies’ rou ná ongeluk leerling eis |work=[[Maroela Media]] |first=Christel |last=Cornelissen |date=20 November 2019 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524112448/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/lardies-rou-na-ongeluk-leerling-eis/ |archive-date=24 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * [[Laerskool Jopie Fourie]] * [[Laerskool Menlopark]] * [[Hoërskool Silverton]] * [[Hoërskool Tuine]] * [[Pretoria Boys High School]] }} == Sport == [[Lêer:Loftus Versfeld Stadium.jpg|duimnael|links|[[Loftus Versfeld]] in Pretoria]] [[Lêer:Hokkiewedstryd by Tshwane-Universiteit vir Tegnologie se Pretoriakampus.jpg|duimnael|'n [[Hokkie]]wedstryd by [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] se Pretoriakampus]] [[Lêer:St Alban's College, krieket, Pretoria.jpg|duimnael|links|'n Krieketwedstryd by St Alban's College, [[Lynnwood Glen]], Pretoria]] [[Lêer:Pilditch Stadium.jpg|duimnael|Pilditch is 'n veeldoelstadion in [[Pretoria-Wes]]]] Een van die gewildste [[sport]]soorte in Pretoria is [[rugby]]. Beide die [[Springbokke|Suid-Afrikaanse nasionale rugbyspan]] en die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan]] speel van hulle tuiswedstryde op [[Loftus Versfeld]]. Dit is ook die tuiste van die [[Blou Bulle]] wat in die Suid-Afrikaanse [[Curriebeker]] meeding en huisves ook die [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] tydens die [[Verenigde Rugbykampioenskap]]. Die Superrugbyspan Bulls wat deur die Blou Bulle bestuur word, het die [[Superrugby]]toernooie in [[2007 Super 14-seisoen|2007]], [[2009 Super 14-seisoen|2009]] en [[2010 Super 14-seisoen|2010]] gewen; sedert 2021 neem hulle egter aan die Verenigde Rugbykampioenskap deel. Daarbenewens dien Loftus Versfeld ook as tuiste van die sokkerspan [[Mamelodi Sundowns]]. Pretoria se Loftus Versfeld is reeds vir wedstryde van internasionale toernooie soos die [[Rugbywêreldbeker 1995]], [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2009]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] gebruik. Pretoria beskik oor drie sokkerspanne wat in Suid-Afrika se hoogste sokkerafdeling, die [[Premiersokkerliga]] (PSL), speel. Hulle is [[Mamelodi Sundowns]] en [[Supersport United]]. Supersport United was die PSL-kampioene 2008–09. Na die 2011/2012-seisoen is die [[Universiteit van Pretoria FC]] bevorder om by die Suid-Afrikaanse Premiersokkerliga aan te sluit.<ref>{{en}} {{cite web |author=Premier Soccer League |url=http://www.supersport.com/football/national-first-division/news/120513/Tuks_secures_Premiership_promotion |title=Tuks secure Premiership promotion – SuperSport – Football |publisher=SuperSport |date=13 Mei 2012 |accessdate=16 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200307091843/https://supersport.com/football/national-first-division/news/120513/Tuks_secures_Premiership_promotion |archive-date=7 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sowetanlive.co.za/sport/2012/05/10/amatuks-make-it-to-top-flight |title=AmaTuks make it to top flight |publisher=Sowetan LIVE |date=10 Mei 2012 |accessdate=16 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702021117/http://www.sowetanlive.co.za/sport/2012/05/10/amatuks-make-it-to-top-flight |archive-date=2 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Krieket]] is ook 'n gewilde sportsoort in Pretoria en dit is reeds tydens die bestaan van die Zuid-Afrikaansche Republiek gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/23275675/ |title=&#124; Cricket News &#124; Global |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Augustus 2002 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524112322/https://www.espncricinfo.com/story/_/id/23275675 |archive-date=24 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.titans.co.za/history-of-titans-cricket.html |title=History of Titans Cricket |publisher=Titans.co.za |date=10 Julie 2014 |accessdate=18 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140818125633/http://titans.co.za/history-of-titans-cricket.html |archive-date=18 Augustus 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aangesien die stad self oor geen internasionale krieketstadion beskik nie, word ook geen internasionale wedstryde in Pretoria aangebied nie. Pleks daarvan word die nabygeleë [[Centurion]] se [[SuperSport-park]], 'n [[toetskrieket]]stadion, gebruik. Hier speel beide die [[Proteas|Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan]] en die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan]] van hulle tuiswedstryde. Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] is vyf wedstryde hier gespeel en tydens die [[Kampioenetrofee 2009]] agt, waaronder die eindstryd. Pretoria het ook tydens die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2005]] wedstryde gehuisves. Die plaaslike franchise-span vir Pretoria is die [[Titans (krieketspan)|Titans]], hoewel [[Northerns krieketspan|Northerns]] soms tydens Suid-Afrikaanse provinsiale toernooie in die stad gespeel het, maar hulle is later by die Titans ingelyf. Ná afloop van die 2020/21-seisoen is die span tydens 'n hervorming van Suid-Afrikaanse krieket ontbind.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/revamped-two-tier-south-african-domestic-structure-ready-to-take-off-1254217 |title=Revamped two-tier South African domestic structure ready to take off |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=8 Maart 2021 |accessdate=3 Mei 2021}}</ref> Baie van Pretoria se krieketspelers het vir die Proteas gespeel, waaronder die voormalige kapteins [[AB de Villiers]] en [[Faf du Plessis]]. Die Pretoria Transnet Blindkrieketklub is tans die grootste Blindkrieketklub in Suid-Afrika. Hulle krieketveld is by die Transnet Ingenieurswesekampus op Lynettestraat, die tuiste van verskeie gestremde krieketspelers. PTBCC het al baie suksesvolle blindkrieketwedstryde met gestremde liggaamspanne soos die Suid-Afrikaanse Binnenshuise Krieketspan en TuksCricket juniorakademie aangebied. Noordelike Blindkrieket is die provinsiale liggaam wat PTBCC en Filefelfia Hoërskool bestuur. Die Noordelike Blindkrieketspan het die o/40 nasionale Blindkriekettoernooi, wat in April 2014 in Kaapstad gehuisves is, gewen.<ref>{{zh}} {{cite web |url=http://www.ptbcc.com |title=魁斗财经 |website=www.ptbcc.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20180806030159/http://ptbcc.com/ |archive-date=6 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Besienswaardighede == === Kerkplein === [[Lêer:Old Raadsaal, Church Square Pretoria 004.jpg|duimnael|links|Die Ou Raadsaal van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]]]] [[Lêer:Old Post Office, Church Square, Pretoria.JPG|duimnael|Die ou Poskantoor op Kerkplein]] [[Lêer:Teetuin en konferensiegerief, Pretoria Nasionale Botaniese Tuin.jpg|duimnael|Teetuin en konferensiegerief in die Nasionale Botaniese Tuin]] [[Lêer:Die skip University of pretoria.JPG|duimnael|Die [[Universiteit van Pretoria]] se [[Administrasiegebou UP|administrasiegebou]] staan algemeen bekend as "Die Skip"]] Die [[Kerkplein, Pretoria|Ou Kerkplein]] is die geskiedkundige middelpunt van Pretoria, wat vroeër ook 'n gewilde bymekaarkomplek vir burgers en handelaars was. 'n Aantal statige ou geboue, wat 'n belangrike rol in die geskiedenis van die stad gespeel het, en die [[Krugerstandbeeld|monument ter ere van President Paul Kruger]] verleen 'n besonderse karakter aan die plein. Die hoeksteen van die [[Ou Raadsaal, Pretoria|Ou Raadsaal]] is op 6 Mei 1889 deur president Kruger gelê, en teen Desember 1891 was die gebou voltooi. Die Volksraad het egter reeds op 5 Mei 1890 in die halfvoltooide Raadsaal vergader wat uiteindelik in 1892 sonder enige amptelike seremonie in gebruik geneem is.<ref>{{af}} [http://www.boerevryheid.co.za/forums/archive/index.php/t-260.html ''www.boerevryheid.co.za: Die geskiedenis van Pretoria''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110821144735/http://www.boerevryheid.co.za/forums/archive/index.php/t-260.html |date=21 Augustus 2011}}</ref> Die vier klokke in die toring is in 1894 in werking gestel. Die Raadsaal het oorspronklik net oor twee verdiepings beskik; 'n derde verdieping is eers met die instelling van die Tweede Volksraad bygevoeg. Bo-op die toring is 'n vrouefiguur aangebring wat die Vryheid voorstel; hierdie beeld was aanvanklik kaalkop, en volgens oorlewering het president Kruger 'n helm vir die figuur laat vervaardig wat met klinknaels vasgeheg is. Die hout, wat vir dekoratiewe doeleindes gebruik is, het uit [[Noorweë]] gekom en is van daar na 'n timmermanswinkel op die [[Orkney, Skotland|Orkney-eilande]] noord van [[Skotland]] geneem waar dit verwerk en later na [[Durban]] verskeep is. Die houtwerk is uiteindelik per spoor na Charlestown toe en verder per [[ossewa]] na Pretoria vervoer.<ref>{{af}} Boshoff, Dawie: ''Kultuurerfenis''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', jaargang 35, nommer 1 (Januarie/Februarie 1990)</ref> Ook op Kerkplein geleë is die [[Suid-Afrikaanse Poskantoor-museum]] wat die geskiedenis en ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse poswese behandel. Naas die geskiedenis van telefoon- en telegraafkommunikasie staan filatelie sentraal in die museum se konsep. Sy versamelings sluit 'n driekwartmiljoen [[posseël]]s in. === Nasionale Botaniese Tuin === {{Hoofartikel|Pretoria Botaniese Tuin}} Die Pretoria Nasionale [[Botaniese tuin|Botaniese Tuin]] is sowat 8&nbsp;km oos van Pretoria se middestad in die stadsdeel Brummeria geleë. Die tuin, wat 'n oppervlak van 76 hektaar beslaan, bied 'n uitstekende oorsig oor Suid-Afrika se ryk flora in die verskillende klimaatsones van die land, met 'n omvangryke [[herbarium]] en 'n groot sukkulentetuin. Geriewe in die tuin sluit 'n besoekersentrum, teetuin en kongresfasiliteite in. === Erasmuskasteel === [[Lêer:The Erasmus House.JPG|duimnael|links|Die Erasmuskasteel]] Die Victoriaanse herehuis, wat in die volksmond as Erasmuskasteel bekend staan, is een van Pretoria se bekendste landmerke – nie alleen vanweë sy ligging op 'n klein heuwel langs die N1-snelweg in die suidooste van die stad waar dit soos 'n klein kasteel oor die golwende landskap troon nie, maar ook omdat snaakse stories daarmee verbind word. So word dit dikwels as spookhuis voorgestel. Die huis se geskiedenis strek terug tot 1903 toe Jochemus Johannes Petrus Erasmus, wat op die plaas Garsfontein geboer het, oor die nodige middele beskik het om vir sy gesin 'n statige woning – iets wat hy 'n "ordentlike" huis genoem het – teen 'n koste van altesaam £7&nbsp;200, insluitende ekstras, te laat bou. Gordyne en ander versierings is uit [[Engeland]] ingevoer. Na bewering het hy sy welgesteldheid aan sy handelsbetrekkinge met Engelse te danke gehad. Ná twaalf maande se bouwerk is dit met 'n groot plegtigheid ingewy. Die huis, wat deur die Nederlandse argitek Frans van der Ben en die Italianer G. Monbello ontwerp is en destyds ''Bella Vista'' genoem is, het [[Victoriaanse tydperk|Victoriaanse]] stylelemente bevat, soos 'n breë stoep aan drie kante met houtrelings en versierings, met aksente van Art Nouveau-ontwerpkuns wat sigbaar is in die sierwerk van die deure, vensters, stoepe en daktorings,<ref>{{af}} Heila van Rensburg: ''Pretoria se ou huise''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', volume 31, nommer 5, Mei 1986, bl. 31</ref> maar was tog uniek in Suid-Afrika ten opsigte van sy onsimmetriese dakontwerp met gebroke vlakke en verskeie geweltjies en torinkies wat as versierings aangebring is. Anders as die meeste woonhuise in die [[Suidelike Halfrond]] kyk die Erasmuskasteel in 'n suidelike rigting uit – dit beteken dat dit relatief koud in die wintermaande is. Die onderste vlakke van die huis het uit 17 vertrekke bestaan, waarvan ses as slaapkamers gedien het. Net die onderste twee vlakke is bewoon, met 'n solder boontoe en 'n hoërgeleë uitkykplatform wat met 'n leer bereik kon word en vanwaar trappies tot 'n stutpilaar in die toring lei. 'n Klein venster in die toring bied 'n uitsig oor die [[Hoëveld]]-landskap. Die oorspronklike kombuiskompleks het los van die huis gestaan en uit 'n kombuis, 'n maalkamer, 'n meelkamer, 'n spens, 'n kelder en 'n outydse bakoond bestaan. Ná die afsterwe van Jochemus Johannes Petrus Erasmus en sy vrou Johanna Jacoba het die huis tussen 1949 en 1967 leeg gestaan en in verval geraak. Blykbaar was hul testamente so ingewikkeld dat familielede dit moeilik gevind het om in die huis te gaan woon. In 1950 het die Erasmuskasteel bekendheid verwerf deur 'n Afrikaanse rolprent (''[[Hier’s ons weer]]'') wat hier gemaak is en waarin [[Al Debbo]] en [[Frederik Burgers]] die hoofrolle vertolk het. Dit was juis spooktonele, wat in die film voorgekom het, waaraan die gebou sy latere reputasie as spookhuis te danke het. Toe die Erasmus-familie in 1976 teruggekeer het, was die kasteel saam met die omliggende terrein al lank deur die Transvaalse Provinsiale Administrasie onteien, en daar was planne om 'n nuwe hospitaal daar op te rig wat die H.F. Verwoerd-hospitaal sou vervang. Dit is uiteindelik nie verwesenlik nie. Die Erasmusse het nie in die kasteel ingetrek nie, en dit is verwaarloos totdat Emus Erasmus met herstelwerk begin het, alhoewel hy nooit self daar gewoon het nie. Uiteindelik is die kasteel in die 1980's deur Krygkor gerestoureer wat dit as deel van sy hoofkwartier gebruik het. === Ander besienswaardighede === [[Lêer:Die Voortrekkermonument, 2 Januarie 2018, Morné van Rooyen.jpg|duimnael|Die Voortrekkermonument]] [[Lêer:9 2 258 0021-GrootKerk-Pretoria-s.jpg|duimnael|Die Groot Kerk op die hoek van Vermeulen- en Bosmanstraat]] Ander besienswaardighede en toeristeaantreklikhede sluit in: * Die [[Uniegebou]], ontwerp deur die argitek Sir [[Herbert Baker]]. * [[Standbeeld van Nelson Mandela (Uniegebou)]] * Die [[Voortrekkermonument]] in die suide van die stad is 'n monument ter herinnering aan die [[Groot Trek]]. * [[Vryheidspark (Suid-Afrika)|Vryheidspark]] * [[Marabastad, Pretoria|Marabastad]] ==== Godsdienstige geboue ==== * Die Miriammentempel, die oudste [[Hindoe]]tempel in Pretoria, is in 1905 opgerig en aan Miriammen, die godin van siektes, gewy * Queenstraatmoskee * Sint Alban's Katedraal * Vermeulenmoskee ==== Kunsgalerye en museums ==== [[Lêer:Pretoriase kunsmuseum 1.jpg|duimnael|Pretoriase Kunsmuseum]] {{columns-list|2| * [[Anton van Wouw-huis]] * [[Ditsong Nasionale Kultuurhistoriese Museum]] * [[Ditsong Nasionale Natuurhistoriese Museum]] * [[Edoardo Villa-museum, Pretoria|Edoardo Villa-museum]] * Eksteen-Vervoertegnologiemuseum * [[Fort Klapperkop]] en die Militêre Museum * Galery van die [[Pretoria Kunsvereniging]] * [[Krugerhuis]] (Die woning van die president van die ZAR, [[Paul Kruger]]). * [[Mapungubwe-museum]] * [[Melrosehuis]] (Die [[Vrede van Vereeniging]] wat 'n einde gebring het aan die [[Tweede Vryheidsoorlog]] is in 1902 hier geteken) * [[Pionier-opelugmuseum]] * [[Pierneefmuseum]] * Pretoria Destinations * [[Pretoriase Kunsmuseum]] * [[Sammy Marksmuseum]] * [[Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum]] * [[Unisa-kunsgalery]] }} ==== Parke en natuurgebiede ==== [[Lêer:Austin Roberts-voëlreservaat, dam en skuiling.jpg|duimnael|Austin Roberts-voëlreservaat]] {{columns-list|2| * [[Austin Roberts-voëlreservaat]] * [[Burgerspark]] * [[Faerie Glen-natuurreservaat]] * [[Fonteinedal]] * [[Groenkloof Natuurreservaat]] * [[Jan Cellierspark, Pretoria|Jan Cellierspark]] * [[Magnoliadal]] * [[Moreletakloofnatuurreservaat]] * [[Moreletaspruit]] * [[Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika|Die Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika]] * [[Rietvlei Natuurreservaat]] * [[Springbokpark, Pretoria|Springbokpark]] * [[Strubendam-voëlreservaat]] * [[Venningpark]] * [[Wonderboom-natuurreservaat]] }} ==== Teaters ==== {{columns-list|2| * [[Asbosteater]] * [[Atterburyteater]] * [[Brooklynteater]] * [[The Barnyard Theatre]], Parkview * Die [[Kleinteater]] * [[Die Lier (UP)|Die Lier]] * [[Maskerteater]] * [[Pierneefteater]] * [[Suid-Afrikaanse Staatsteater|Die Staatsteater]] }} == Winkelsentrums == [[Lêer:Sammy Marks Square, Pretoria.JPG|duimnael|Sammy Marks Plein, Pretoria]] [[Lêer:Besigheidsentrum in Lynnwood Manor, Pretoria.jpg|duimnael|'n Besigheidsentrum het in Lynnwood Manor langs die Nasionale Roete 1 ontstaan]] {{columns-list|2| * Atterbury Boulevard * Atterbury Value Mart * Brooklyn-sentrum* * Brooklyn Design Square * Centurion-winkelsentrum* * Hatfield Plaza* * Irene Village Mall* * Kolonnade-sentrum* * Mall @ Reds* * Menlyn Retail Park * [[Menlyn Park]]-winkelsentrum* * Parkview-sentrum * Sammy Marks Square * Sancardia-winkelsentrum * Sterland* * Sunny Park * The Grove-winkelsentrum* * Woodlands Boulevard* * Wonderboom Junction-winkelsentrum * Wonderpark-winkelsentrum* }} ; Notas: * 'n Asterisk (*) beteken dat die winkelsentrum 'n teaterkompleks met ten minste vier teaters het. * Die ysskaatsbaan by die Kolonnade-sentrum is in 2012 gesluit omdat dit nie meer finansieel lewensvatbaar was om dit te onderhou nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iolproperty.co.za/roller/news/entry/tshwane_s_kolonnade_ice_rink |title=Tshwane's Kolonnade ice rink to relocate |accessdate=12 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105716/http://www.iolproperty.co.za/roller/news/entry/tshwane_s_kolonnade_ice_rink |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Die Grove-winkelsentrum het in 2014 'n ysskaatsbaan geopen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thegrovemall.co.za/ice_rink.htm |title=The Grove Ice rink |accessdate=4 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627051610/http://www.thegrovemall.co.za/ice_rink.htm |archive-date=27 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> == Susterstede == {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Staat Palestina}} [[Betlehem]], [[Staat Palestina|Palestina]] * {{vlagikoon|Verenigde State van Amerika}} [[Washington, D.C.]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] * {{vlagikoon|Republiek China}} [[Taipei]], [[Republiek China]] ([[Taiwan (eiland)|Taiwan]]) * {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Kiëf]], [[Oekraïne]] * {{vlagikoon|Iran}} [[Teheran]], [[Iran]] * {{vlagikoon|Azerbeidjan}} [[Bakoe]], [[Azerbeidjan]] * {{vlagikoon|Jordanië}} [[Amman]], [[Jordanië]] * {{vlagikoon|Nederland}} [[Delft, Nederland|Delft]], [[Nederland]] }} ==Bekende misdaadvoorvalle== Phineas Tshitaudzi/Xitavhudzi, bekend as die "Pangaman", het paartjies in die omgewing van [[Fort Klapperkop]] geterroriseer. Hy was 'n nagwag by die SA Polisiehoofkwartier, en is in 1960 skuldig bevind en tereggestel. In die [[Silvertonbeleg]] van Januarie 1980 het drie ANC-lede 25 mense as gyselaars aangehou. In ruil vir hul vrylating is die vrylating van Nelson Mandela geëis. Die drie ANC-mans en twee vrouewerknemers van die bank is in die voorval dood. In die [[Kerkstraat-bomontploffing|Kerkstraat-bomaanval]] van Mei 1983, het [[uMkhonto weSizwe]], die militêre vleuel van die ANC, in 1983 'n verwoestende motorbomaanval op die hoofkwartier van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] uitgevoer, waarin 19 mense omgekom en 217 gewond is. [[Eugene de Kock]] was van 1983 tot 1993 aktief by [[Vlakplaas]], en is in 1985 bevorder tot die algehele bevelvoerende offisier van die basis. Die Vlakplaas-moordeskaders was verantwoordelik vir die ontvoering, marteling en moord van talle anti-apartheidsaktiviste. Die Strijdomplein-slagting van 1985 het die verregse [[Barend Strydom]], bekend as die "Wit Wolf", 'n rasgemotiveerde skietery in sentraal-Pretoria onderneem, waarby agt mense dood en 16 gewond is. [[Gert van Rooyen]] was 'n pedofiel en reeksmoordenaar van [[Capital Park]] wat, saam met sy medepligtige Joey Haarhoff, tussen 1988 en 1989 minstens ses jong meisies ontvoer, gevange hou, seksueel aangerand en vermoor het. Die egpaar se skrikbewind het in Januarie 1990 in geëindig toe die voortvlugtendes in Van der Hoffstraat vasgekeer is. [[Johan Heyns]], 'n prominente Afrikaner-teoloog en voormalige moderator van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] wat sterk teen apartheid gekant was, is op 5 November 1994 in sy huis in [[Waterkloofrif]] deur 'n sluipmoordenaar doodgeskiet. Dit word wyd beskou as die werk van regsgesinde ekstremiste wat woedend was oor sy anti-apartheid-houding, maar die saak bly 'n onopgeloste raaisel. Samuel Sidyno het tussen 1998 en 1999 sewe mense vermoor en hul liggame in die Capital Park-heuwels naby die [[Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika|Nasionale Dieretuin]] gestort. Hy is in 2000 skuldig bevind. Themba Vilakazi, bekend as die "Spoorwegmoordenaar" het van Julie tot November 2005 verskillende mense langs Pretoria se spoorlyne en naby die Nasionale Dieretuin vermoor en vermink. In Januarie 2000 het De Wet Kritzinger 'n rasgemotiveerde skietery op 'n bus op pad na [[Mamelodi]] in [[Constantiapark]] uitgevoer. Hy het drie swart pendelaars doodgeskiet en vier ander gewond. Sy erkende plan om baie meer te vermoor het ontspoor toe hy die busbestuurder doodskiet, en die bus na 'n gevaarlike afgrond afwyk. Die beroulose Kritzinger het 'n lewenslange vonnis ontvang. In Februarie 2007 het Andrew Jordaan die sewejarige Sheldean Human van die omgewing van haar huis in [[Pretoria-Tuine]] ontvoer. Haar liggaam is naby die Tshwane-varsproduktemark ontdek, en Jordaan het bely dat hy haar ontvoer, seksueel aangerand en verwurg het. In 2008 is hy deur die Pretoria Hooggeregshof tot lewenslange gevangenisstraf gevonnis. Cezanne Visser, bekend as "Advokaat Barbie", het 'n plaaslike kinderhuis bedrieg en kwesbare kinders na haar huis in [[Raslouw]] geneem. Daar het sy, na bewering saam met haar minnaar Dirk Prinsloo, die jong meisies bedwelm, onsedelik aangerand en seksueel misbruik, terwyl sy ook kinderpornografie vervaardig en besit het. Sy is in 2009 in die Noord-Gautengse Hooggeregshof skuldig bevind op 11 seksverwante en bedrogklagte en is tot sewe jaar tronkstraf gevonnis. Prinsloo het na [[Belarus]] ontvlug en sy borgtog is verbeurd verklaar. Daar is hy na diefstal, gepoogde bankroof, boewery en aanranding tot 13 jaar tronkstraf gevonnis. In Maart 2010 is Anika Smit by haar ouerhuis in [[Theresapark]] seksueel aangerand, vermoor, en haar hande afgesny en verwyder. Die moord bly 'n hoë-profiel onopgelosde saak. In 2011 is die 26-jarige Chanélle Henning in 'n kontrakmoord in [[Faerie Glen]] deur twee gemaskerde oud-polisiemanne op 'n motorfiets agtervolg en vermoor. Die meesterbrein agter die moord bly op vrye voet, maar Gerhardus du Plessis en Willem Pieterse het dieselde jaar skuldig gepleit en is elk tot 18 jaar tronkstraf gevonnis. Voormalige Nigeriese Olimpiese atleet Ambrose Monye en plaaslike sakeman André Gouws het albei lewenslange vonnisse ontvang. Die Olimpiese en Paralimpiese atleet [[Oscar Pistorius]] het sy meisie, Reeva Steenkamp, op Valentynsdag 2013 by sy huis in die [[Silver Lakes Gholflandgoed|Silver Lakes-landgoed]] doodgeskiet, en dan vals beweer dat hy 'n inbraak vermoed het. Hy is tot meer as 13 jaar tronkstraf gevonnis, maar is na 8½ jaar op parool vrygelaat. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] * [[Gereformeerde kerk Pretoria]] * [[NG gemeente Pretoria]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |title=Guide to the Transvaal |year=1905 |publisher=Johannesburg Reception Committee |author1= H.T. Montague Bell |author2= C. Arthur Lane |chapter=Pretoria |url=https://books.google.com/books?id=OeRnrH19kwMC&pg=PA9|ref= {{harvid|Bell|1905}}}} * {{en}} {{citation |publisher = Sampson Low, Marston & Company |publication-place = Londen |editor1 = A. Samler Brown |editor2=G. Gordon Brown |title = Guide to South Africa |publication-date = 1906 |edition=14th |url= https://books.google.com/books?id=GYdJAAAAYAAJ&pg=PA398 |chapter=Pretoria}} * {{en}} {{cite book |publisher = Routledge |isbn = 1-884964-03-6 |title = International Dictionary of Historic Places: Middle East and Africa |publication-date = 1996 |editor=Noelle Watson |location=UK |chapter=Pretoria |author=Patrick Heenan |pages=592+ |url=https://books.google.com/books?id=R44VRnNCzAYC|ref= {{harvid|Heenan|1996}}}} * {{en}} {{cite book |chapter=Pretoria, South Africa |year=1999 |edition=3rd |title= Penguin Encyclopedia of Places |editor=John Paxton |isbn=978-0-14-051275-5}} * {{en}} {{cite book |title= Road to Democracy in South Africa: 1960–1970|year=2004|publisher=South African Democracy Education Trust|isbn=978-1-86872-906-7 |chapter=The PAC and the POQO in Pretoria, 1958–1964 |author= Sello Mathabatha |url= https://books.google.com/books?id=qIQttVhKf3EC |page=299+|ref= {{harvid|Mathabatha|2004}}}} * {{en}} {{citation |chapter=Pretoria |title=Encyclopedia of African History |editor=Kevin Shillington |location= Londen |publisher= Routledge |year= 2005 |page=1229+ |url=https://books.google.com/books?id=umyHqvAErOAC}} * {{en}} {{cite book|author1=Vivien Allen|author2=Hannes Meiring|title=Kruger's Pretoria: Buildings and Personalities of the City in the Nineteenth Century|year=2007|publisher=Protea Book House|isbn=978-1-86919-102-3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{Wikt}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [http://www.tshwane.gov.za/ Munisipale webtuiste] * {{en}} [http://www.satour.co.za/ SA Toerismeraad webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141205185039/http://www.satour.co.za/ |date=5 Desember 2014}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Pretoria|title=Pretoria|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=23 Mei 2024}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|TSH}} {{SA grootste stede}} {{Hoofstede in Afrika}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Pretoria| ]] iqd1ew3y3yifx36zq6ywdncte5850a3 2917390 2917376 2026-07-13T16:17:07Z JMK 649 skakels en ander 2917390 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Pretoria | ander_naam = | inheemse_naam = | nedersetting_tipe = Stad | beeld_stadsilhoeët = Montage of Pretoria.jpg | beeld_alt = | beeldbyskrif = Kloksgewys van links-bo: Pretoria-stadskern, [[Voortrekkermonument]], Kerkplein, Paleis van Justisie, [[Loftus Versfeld]], Admingebou van die [[Universiteit van Pretoria]] en die [[Uniegebou]]. | beeld_vlag = Flag of Pretoria, South Africa.svg | beeld_seël = | beeld_skild = Coat of arms of Pretoria.svg | bynaam = Jakarandastad | slagspreuk = ''Præstantia Prævaleat Prætoria''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/za-preto.html |title=Pretoria (South Africa) |publisher=Crwflags.com |accessdate=12 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327190006/https://www.crwflags.com/fotw/flags/za-preto.html |archive-date=27 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /><small>''([[Latyn]] vir: "Mag Pretoria toonaangewend in uitnemendheid wees")''</small> | beeld_kaart = | duimdrukkeretiketposisie= regs | kaart_onderskrif = | latd = 25 |latm = 44 |lats = 46 | longd = 28 |longm = 11 |longs = 17 | provinsie = Gauteng | distrik = | munisipaliteit = Stad Tshwane | hoofplek = | stigtingsdatum = [[16 November]] [[1855]]<ref>{{en}} {{cite web |title=Chronological order of town establishment in South Africa based on Floyd (1960:20-26) |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |pages=xlv-lii |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |archive-date=13 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=24 September 2016}}</ref> | regeringvoetnotas = | regeringstipe = <!-- Wyknommer --> | leier_party = [[Demokratiese Alliansie|DA]] | leiertitel = [[Burgemeester]] | leiernaam = [[Cilliers Brink]] | leiertitel1 = | leiernaam1 = | leiertitel2 = | leiernaam2 = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = 687.54 | oppervlak_metro_km2 = 6298 | hoogte_m = 1339 | bevolkingvoetnotas = | bevolking_totaal = 741651 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolking_metro = 2921488 | bevolkingsdigtheid_metro_km2 = 460 | bevolking_demonym = Pretorianer | bevolkingnota = <!-- demografie (deel 1) --> | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 42,0% | persent_kleurling = 2,5% | persent_asiër = 1,9% | persent_wit = 52,5% | persent_ander = 1,2% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 47,7% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 16,4% | demografie2_titel3 = [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]] | demografie2_info3 = 8,0% | demografie2_titel4 = [[Tswana]] | demografie2_info4 = 5,4% | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 22,5% | poskode = 0002 | poskode2 = 0001 | skakelkode = 012 | sensuskode = 799035 | webwerf = [http://www.tshwane.gov.za/ Tshwane-munisipaliteit] }} '''Pretoria''' ([[Suid-Ndebele]]: ''iPitori'') is (as die administratiewe hoofstad) een van die drie hoofstede van die [[Suid-Afrika|Republiek van Suid-Afrika]] en is geleë in die provinsie [[Gauteng]], ongeveer 50&nbsp;km noord van [[Johannesburg]]. Die stadsgebied word deurkruis deur die [[Magaliesberg]]reeks. [[Lêer:Prétoria-skyline.jpg|duimnael|links|Pretoria se stadshorison]] Pretoria is op 16 November 1855<ref>{{en}} Allen, Vivien, ''Kruger's Pretoria'', A.A. Balkema Publishers, Cape Town, 1971, bl. 2.</ref> deur die [[Voortrekkers]] gestig en het in 1860 die hoofstad van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (ZAR, oftewel [[Transvaal]]) geword en in 1910 ook die nuutgestigte [[Unie van Suid-Afrika]] se uitvoerende hoofstad. [[Kaapstad]] is sedert 1910 die wetgewende hoofstad en [[Bloemfontein]] die geregtelike hoofstad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.gov.za/about-sa/south-africa-glance |title=South Africa at a glance |publisher=[[Regering van Suid-Afrika]] |accessdate=23 Mei 2024}}</ref> In vergelyking met die naburige Johannesburg het Pretoria, wat eers in 1931 stadstatus verkry het, teen 'n stadiger tempo gegroei. Eers toe die [[Nasionale Party]] in 1948 aan bewind gekom het, het Pretoria gaandeweg in belangrikheid toegeneem. Die stad dien tans oorwegend as 'n administratiewe sentrum, en die plaaslike dienstesektor verskaf die meeste werkgeleenthede. Nogtans beskik Pretoria oor 'n nywerheidsbasis, wat veral op die yster- en staalbedryf, asook motorvervaardiging steun, en dien daarnaas as 'n spoorwegsentrum. Pretoria se tersiêre opvoedingsinstellings sluit die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (gestig in 1873 en tans een van die vernaamste instellings ter wêreld vir afstandsonderwys), die [[Universiteit van Pretoria]] (gestig in 1908) en die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] in. Sedert 2000 vorm Pretoria deel van die [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit]]. Op 7 Maart 2005 het die Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit onder gesag van die ANC in 'n vergadering besluit om die Stad Tshwane formeel as 'n geografiese pleknaam te registreer op die databasis van die [[Suid-Afrikaanse Geografiese Nameraad]] (SAGNR) in terme van die SAGNR Wet 118 van 1998. Sedertdien was die vorige Tshwane metroraad in 'n omstrede [[Pretoria-Tshwanenaamverandering|proses betrokke om Tshwane]] as die amptelike en enigste naam van die stad te vestig.<ref>{{en}} [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4584211.stm Pretoria name change is approved]</ref><ref>{{af}} [http://www.beeld.com/Suid-Afrika/Nuus/Pta-net-n-wit-buurt-premier-20120220 ''Beeld'', 21 Februarie 2012]</ref> In Augustus 2007 het die [[Suid-Afrikaanse Geografiese Nameraad]] egter bevestig dat Pretoria se naam nie verander sal word nie. Tot in 2024 is die stad se amptelike naam nie verander nie en dit blyk nou al meer onwaarskynlik dat dit hoegenaamd nog sal gebeur. == Etimologie == In 1855 is Pretoria gestig deur [[Marthinus Wessel Pretorius|Marthinus Pretorius]], 'n [[Voortrekkers|Voortrekkerleier]], en hy het dit na sy vader, [[Andries Pretorius]], genoem. Ander name was ''Pretoria Philadelphia'', ''Pretorium'' en ''Pretoriusdorp''.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter E. Raper |title=Dictionary of Southern African Place Names |publisher=Internet Archive |url=https://archive.org/details/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames/page/n373/mode/2up?view=theater |accessdate=23 Mei 2024 |page=373 |year=1987}}</ref> == Geografie == [[Lêer:Magaliesberg08.jpg|duimnael|links|Pretoria word deur die [[Magaliesberg]]reeks deurkruis]] [[Lêer:Pretoria SBD, a, vanaf Fort Wonderboom.jpg|duimnael|links|Die sakekern van Pretoria soos van [[Fort Wonderboom]] af gesien]] [[Lêer:Pretoria Panorama.jpg|duimnael|links|Uitsig vanaf [[Klapperkop]] na die [[SABS]]-kantore, die koshuise van Tuks se [[Groenkloof]]kampus, die Lukasrandtoring en die middestad van Pretoria]] Pretoria is in die noordooste van die provinsie Gauteng geleë, sowat 56&nbsp;km noord van Johannesburg en 260&nbsp;km wes van [[Nelspruit]] af. Pretoria lê 1&nbsp;339 meter<ref>{{en}} [http://www.freemaptools.com/elevation-finder.htm ''Elevation Finder – freemaptools.com'', Hoogte bo seevlak aangedui: Stadsaal van Pretoria, 27 Junie 2014]</ref> bo [[seevlak]] in 'n warm, beskermde en vrugbare vallei wat deur die berge van die [[Magaliesberg]]reeks omring word. Pretoria is 'n baie aangename en kosmopolitiese stad, geleë in die oorgangsgebied tussen die [[Hoëveld]]- en die [[Bosveld]]-gebiede. As gevolg van sy ligging het Pretoria 'n besonder ryk [[voël]]lewe. === Klimaat === Pretoria het 'n [[subtropiese klimaat]] met warm, vogtige [[somer]]s en gematigde, droë [[winter]]s. Daar word 'n gemiddelde 300 sonskyndae per jaar in Pretoria aangeteken. {{Tabel weergemiddeldes |locatie=Pretoria |bron = NOAA Pretoria gemiddelde klimaat 1961–1990<ref name="NOAA-PTA">{{en}} {{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-I/UA/68262.TXT | title = Pretoria Climate Normals 1961–1990 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = 6 Julie 2014}}</ref> | jan_gem=22.6 | jan_gem_ns=135 | feb_gem=22.1 | feb_gem_ns=76 | mrt_gem=21.0 | mrt_gem_ns=79 | apr_gem=17.9 | apr_gem_ns=54 | mei_gem=14.7 | mei_gem_ns=13 | jun_gem=11.5 | jun_gem_ns=7 | jul_gem=11.9 | jul_gem_ns=3 | aug_gem=14.7 | aug_gem_ns=5 | sep_gem=18.6 | sep_gem_ns=20 | okt_gem=20.1 | okt_gem_ns=72 | nov_gem=21.0 | nov_gem_ns=101 | dec_gem=21.9 | dec_gem_ns=108 | jaar_gem=18.2 | jaar_gem_ns=673 | jan_gem_min=17.8 | jan_gem_max=28.5 | feb_gem_min=17.3 | feb_gem_max=28.0 | mrt_gem_min=16.1 | mrt_gem_max=26.9 | apr_gem_min=12.6 | apr_gem_max=24.1 | mei_gem_min= 8.2 | mei_gem_max=21.8 | jun_gem_min=4.8 | jun_gem_max=18.9 | jul_gem_min=4.8 | jul_gem_max=19.5 | aug_gem_min=7.6 | aug_gem_max=22.1 | sep_gem_min=11.9 | sep_gem_max=25.5 | okt_gem_min=14.4 | okt_gem_max=26.6 | nov_gem_min=15.8 | nov_gem_max=27.0 | dec_gem_min=16.8 | dec_gem_max=28.0 | jaar_gem_min=12.3 | jaar_gem_max=24.7 | jan_a_min=10.9 | jan_a_max=36.2 | feb_a_min=11.0 | feb_a_max=36.3 | mrt_a_min=5.5 | mrt_a_max=34.6 | apr_a_min=3.5 | apr_a_max=32.5 | mei_a_min=0.7 | mei_a_max=29.4 | jun_a_min=-1.4 | jun_a_max=25.4 | jul_a_min=-0.6 | jul_a_max=25.5 | aug_a_min=-1.2 | aug_a_max=28.6 | sep_a_min=2.3 | sep_a_max=33.5 | okt_a_min=3.6 | okt_a_max=34.6 | nov_a_min=6.6 | nov_a_max=35.7 | dec_a_min=6.5 | dec_a_max=35.0 | jaar_a_min=-1.4 | jaar_a_max=36.3 | zujan = 8.41 | zufeb = 8.40 | zumrt = 8.19 | zuapr = 8.19 | zumei = 9.12 | zujun = 9.03 | zujul = 9.33 | zuaug = 9.51 | zusep = 9.48 | zuokt = 8.88 | zunov = 8.45 | zudec = 8.77 | rdjan = 11 | rdfeb = 8 | rdmrt = 8 | rdapr = 5 | rdmei = 2 | rdjun = 1 | rdjul = 1 | rdaug = 1 | rdsep = 2 | rdokt = 6 | rdnov = 9 | rddec = 11 | lvjan = 62 | lvfeb = 63 | lvmrt = 63 | lvapr = 63 | lvmei = 56 | lvjun = 54 | lvjul = 50 | lvaug = 45 | lvsep = 44 | lvokt = 52 | lvnov = 59 | lvdec = 61 }} === Administratiewe stadsgebied === Die Metropolitaanse Munisipaliteit Stad Tshwane, wat op 5 Desember 2000 gestig is, het 'n oppervlakte van 2&nbsp;199 vierkante kilometer en sluit naas Pretoria ook talle dorpe in sy metropolitaanse gebied in, waaronder [[Centurion]] (vroeër Verwoerdburg), [[Akasia]], [[Soshanguve]], [[Mabopane]], [[Atteridgeville]], [[Ga-Rankuwa]], [[Winterveld]], [[Hammanskraal]], [[Temba]], [[Pienaarsrivier (dorpie)|Pienaarsrivier]], Krokodilrivier en [[Mamelodi]]. == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === [[Lêer:Church street 1881.jpg|duimnael|links|Pretoria se [[Kerkstraat, Pretoria|Kerkstraat]] in 1881]] [[Lêer:Hotel de ville de Pretoria.jpg|duimnael|'n Standbeeld van [[Andries Pretorius]] voor die [[Stadsaal van Pretoria]]]] Die eerste setlaars in die gebied van die huidige Pretoria was lede van die Nguni-stam, wat later as [[Ndebele (persoon)|Ndebele]] (letterlik "vlugtelinge") of Matabele bekend gestaan het. Enkele honderd jaar lank het hulle die vrugbare [[Apiesrivier]]streek as veetelers bewoon voordat [[Zoeloes|Zoeloe]]-krygers met hul aanvalle in die vroeë [[19de eeu]] verwoesting in die gebied gesaai het. Baie Nguni is in dié aanvalle dood, terwyl die oorlewendes noordwaarts gevlug en hulle in die gebied van die huidige [[Zimbabwe]] gevestig het. Die streek was vervolgens tydelik onbewoon.<ref>{{en}} James Bainbridge: ''South Africa, Lesotho & Swaziland''. E-boek-uitgawe. Lonely Planet Publications 2009, bl. 425</ref> Volgens historiese dokumente het [[Voortrekker]]gesinne soos die [[Van der Walt]]s, [[Prinsloo]]s en Bronkhorsts hulle in die periode tussen 1832 en 1842 in die [[Fonteinedal]] gevestig – gelyktydig het ook die eerste [[Tswanas|Tswana]]-setlaars na die Pretoriagebied gekom.<ref>{{en}} [http://www.eastern.co.za/artikel.asp?nID=410 Eastern Nuus/News, Desember 2005: ''Fonteinedal bears the first white settlers'' Besoek op 19 Junie 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006153649/http://www.eastern.co.za/artikel.asp?nID=410 |date=6 Oktober 2006}}</ref> Die broers Lucas en Gert Bronkhorst was die eerste boere in die gebied wat op die plase [[Groenkloof]] en [[Elandspoort]] geboer het. Die eerste huis in die gebied is deur J.G.S. Bronkhorst in 1840 in die Fonteinedal opgerig. 'n Aantal [[Afrikaner]]gesinne het hulle rondom die nabygeleë dorp Elandspoort gevestig. Die plaaslike bewoners het hul dorp in 1854, twee jaar nadat die [[Sandrivierkonvensie]] die onafhanklikheid van die gebied noord van die [[Vaalrivier]] bevestig het, tot kerkplaas van Sentraal-Transvaal laat verklaar. Elandspoort het sodoende 'n belangrike plek vir nagmale, dope en huwelike geword. Die Voortrekkerleier kommandant-generaal [[Marthinus Wessel Pretorius]] het land in die Apiesriviervallei aangekoop wat daarna deur die regering van die ZAR oorgeneem is, met die voorneme om hier 'n permanente gebou vir die Boererepubliek se Volksraad te vestig; dit was immers reeds voorspelbaar dat hier 'n beduidende nedersetting sou ontstaan. Pretoria is in 1855 deur M. W. Pretorius amptelik as Pretoria Philadelphia ("Die Broederskap van Pretoria") gestig en na sy vader [[Andries Pretorius]] genoem, wat ná sy oorwinning oor die [[Zoeloes]] in die [[Slag van Bloedrivier]] as 'n volksheld vereer is. Andries Pretorius het ook 'n belangrike rol by die onderhandelinge met [[Groot-Brittanje]] gespeel, wat in 1852 met die ooreenkoms van Sandrivier tot die onafhanklikheid van Transvaal onder die nuwe naam Zuid-Afrikaansche Republiek gelei het. Die dorp het destyds uit sowat tagtig huise met 'n bevolking van 300 bestaan. In 1856 het 'n raadgewer van die president, [[Andries du Toit]], een van sy [[Basotho]]-[[perd|ponies]] teen die hele gebied van die huidige [[voorstad]] [[Arcadia, Pretoria|Arcadia]] geruil. Vir die volgende twee jaar was hy besig met die opmeting van sy besit. Die gebied is deur Stephanus Meintjies ontwikkel, en 'n nabygeleë koppie, [[Meintjieskop]], is na hom vernoem. Die destydse dorpsgebied het van Potgieterstraat in die weste tot by Prinsloostraat in die ooste en van Boomstraat in die noorde tot by Scheidingstraat in die suide gestrek. === Hoofstad van die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) === [[Lêer:Kerkstraat, Pretoria 1890s.jpg|duimnael|links|Pretoria se Kerkstraat, 1890's]] [[Lêer:Melrose house SA.jpg|duimnael|Melrose-huis net oorkant Burgerspark]] [[Lêer:00000-Pretoria City Hall-s.jpg|duimnael|Die Stadsaal is in 1935 ingewy – vier jaar nadat Pretoria stadstatus verwerf het]] Pretoria het op 1 Mei 1860 die hoofstad van die ZAR geword en is tydens die [[Eerste Vryheidsoorlog]] tussen Desember 1880 en Maart 1881 deur Britse troepe beleër. George Heys, 'n boorling van Durban en geesdriftige sakeman wat hom in 1879 in Pretoria gevestig het, het in 1882 sy koetsvoerdiens ''Express Saloon Coach Service'' gestig. Die koetse het van Kerkplein op drie hoofroetes na [[Kimberley]], [[Barberton]] en [[Polokwane|Pietersburg]] vertrek. Die ''Abbot-Downing''-koetse, wat Heys ingespan het, was handgemaak en is van [[New Hampshire]] in die [[Verenigde State]] ingevoer. Destyds is die koetse, waarvan elkeen agtien tot twintig passasiers en tot drie en 'n halwe ton posstukke kon vervoer, deur feitlik alle belangrike koetsmaatskappye gebruik.<ref>{{af}} McDonald, Elsa: ''Victoriaanse ondernemerskap''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', volume 32, nommer 6 (Junie 1987), bl. 35</ref> Die kaartjie vir 'n koetsreis was allesbehalwe goedkoop – die span van tien perde moes elke tien tot vyftien myl vervang word. Die reis tussen Pretoria en Johannesburg het destyds ongeveer vyf uur geduur – mits die koets nie in die [[Sesmylspruit]] of die [[Jukskeirivier]] vasgeval het nie.<ref>{{af}} Mc Donald (1987), bl. 36</ref> George Heys se vervoersaak het ook 'n kontrak met die posmeester-generaal van die ZAR, Nicolaas van Alphen, gehad, maar dit het met die aankoms van die eerste trein uit Kaapstad op Pretoria se stasie ten einde geloop. Heys was nogtans 'n welgestelde man en het in 1884 besluit om 'n statige herehuis, Melrose Villa (wat later [[Melrose-Huis]] genoem is), in Maréstraat (later Jacob Maréstraat) vir homself en sy gesin te laat bou. Planne vir die spoghuis is opgetrek deur die Londense argitek W.T. Vale. Die Heys-gesin het sy intrek in 1887 geneem en drie jaar later is die villa nog eens vergroot. George Heys is in 1939 tydens 'n besoek aan Engeland oorlede,<ref>{{en}} [http://www.artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=7053 ''Artefacts.co.za: House George Heys, Melrose House. Besoek op 20 Junie 2017'']</ref> maar sy afstammelinge het nog tot in 1967 hier gewoon. Die herehuis is daarna aan die Pretoriase stadsraad verkoop wat dit gerestoureer en as museum vir die publiek oopgestel het. Die [[Tweede Vryheidsoorlog]], wat van 1899 tot 1902 tussen die Boererepublieke en die Verenigde Koninkryk gewoed het, het tot die ondergang van die ZAR gelei en 'n tydperk van Britse oorheersing in Suid-Afrika ingelui. Pretoria het op 5 Junie 1900 gekapituleer en is vervolgens deur troepe onder die bevel van lord [[Frederick Sleigh Roberts]] ingeneem. Lord Roberts het van die Sikhs, wat hom op sy veldtogte in Indië bygestaan het, saamgebring na Pretoria en in Melrose-huis ingetrek. Die huis het ook die hoofkwartier van die Britse leër in die stad geword, terwyl die half voltooide Paleis van Justisie in 'n militêre hospitaal vir gewonde soldate omgeskep is. Met die ondertekening van die [[Verdrag van Vereeniging|Vredesooreenkoms van Vereeniging]] in die eetkamer van Melrose-huis is die oorlog kort voor middernag op 31 Mei 1902 in Pretoria amptelik beëindig. George Heys het saam met sy vriende, waaronder die sakelui Edmund en George Bourke, 'n baie belangrike rol in die ekonomiese, professionele, politieke en sosiale lewe van Pretoria gespeel.<ref name="McDonald 1987, bl. 37">{{af}} McDonald (1987), bl. 37</ref> Almal het goeie betrekkinge met president Paul Kruger gehandhaaf en talle liefdadige geskenke aan die stad gemaak, waaronder 'n verpleeginrigting vir gewonde soldate in 'n klein gebou langs die ''Staats Model School'' in Van der Walt Straat (1899), die kerksaal van die Metodiste-kerk in Sunnyside en die klokkespel in die stadhuis in Paul Krugerstraat.<ref name="McDonald 1987, bl. 37" /> === Hoofstad van Suid-Afrika === [[Lêer:Wesvleuel van die Uniegebou, b, skemerlig.jpg|duimnael|Wesvleuel van die Uniegebou]] [[Lêer:Svgfiles-2016-08-23-13-28-10-799512-7903192702451629801.svg|duimnael|Setels in die stadsraad ná die 2016-verkiesing {{columns-list|2| {{sleutel|#1F78B4|[[Demokratiese Alliansie|DA]]}} {{sleutel|#33A02C|[[African National Congress|ANC]]}} {{sleutel|#910C0C|[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EFF]]}} {{sleutel|#FE850D|[[Vryheidsfront Plus|VF+]]}} {{sleutel|#949494|Ander}}}}]] Die Afrikanerrepublieke ZAR en [[Oranje-Vrystaat]] is met die [[Kaapkolonie]] en [[Natal (kolonie)|Natal]] in 1910 verenig in die Unie van Suid-Afrika, met Pretoria as sy administratiewe hoofstad (terwyl Kaapstad die parlementêre en wetgewende hoofstad geword het). In die tydperk tussen 1860 en 1994 het Pretoria ook as die setel van die provinsiale regering van Transvaal gedien. Op 14 Oktober 1931 het Pretoria amptelik stadstatus gekry. Danksy die vestiging van akademiese en wetenskaplike instellings word Pretoria ook as die akademiese hoofstad van Suid-Afrika beskou – dit is die tuiste van 'n aantal universiteite en navorsingsinstellings, onder andere die [[Universiteit van Pretoria]], die Universiteit van Suid-Afrika (UNISA) en die [[Wetenskaplike en Nywerheidnavorsingsraad]] (WNNR). Pretoria se [[Kerkstraat, Pretoria|Kerkstraat]] was een van die teikens van die [[ANC]] se terreuraanvalle in Suid-Afrika in die vroeë 1980's. Op 25 Januarie 1980 het drie ANC-lede in die voorstad Silverton 25 mense as gyselaars aangehou. In ruil vir hulle het die terroriste die vrylating van Nelson Mandela geëis. Al drie ANC-mans en twee blanke vrouens is in die voorval dood. Die [[Kerkstraat-bomontploffing]] het op 20 Mei 1983 die dood van agtien mense tot gevolg gehad en 217 mense beseer. In 'n rassisties gemotiveerde aanval het 'n blanke man, Barend Strydom, op 15 November 1988 vyf swart burgers op Strydomplein doodgeskiet.<ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/topic/pretoria-timeline-1800-2009?page=2 ''www.sahistory.org: Pretoria Timeline 1800–2009. Besoek op 19 Mei 2015'']</ref> Op 24 November 1995 het Pretoria sy eerste swart burgemeester, [[Johannes Ramokhoase|Slo Ramokhoase]], gekry. Vandag vorm Pretoria staatkundig deel van die Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit, één van die drie van Suid-Afrika se agt metropolitaanse gebiede wat in die provinsie Gauteng geleë is. Vanaf 19 Augustus 2016 tot 12 Februarie 2019 het [[Solly Msimanga]] as burgemeester van Pretoria gedien nadat hy die DA tot 'n oorwinning in die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2016|munisipale verkiesing op 3 Augustus 2016]] gelei het. Die DA vorm 'n koalisieregering met die [[Afrika Christen Demokratiese Party]] en die [[Vryheidsfront Plus]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-tshwane-elects-a-mayor-20160819 |title=As it happened: Amidst much ANC heckling, the DA's Msimanga becomes Tshwane mayor |date=19 Augustus 2016 |accessdate=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518000732/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-tshwane-elects-a-mayor-20160819 |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Nadat Solly Msimanga op 18 Januarie 2019 sy kandidatuur tydens die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2019]] as premier vir Gauteng en sy bedanking as burgemeester vir 11 Februarie 2019 aangekondig het, is Stevens Mokgalapa op 12 Februarie 2019 as sy opvolger gekies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.enca.com/news/new-tshwane-mayor |title=Stevens Mokgalapa elected new Tshwane mayor |date=12 Februarie 2019 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009111218/https://www.enca.com/news/new-tshwane-mayor |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 26 Februarie 2020 het Mokgalapa egter van sy pos uitgetree.<ref>{{en}} {{cite news |last1=Moatshe |first1=Rapula |title=Tshwane mayor Stevens Mokgalapa bows out |url=https://www.iol.co.za/pretoria-news/tshwane-mayor-stevens-mokgalapa-bows-out-42969024 |accessdate=30 Oktober 2020 |agency=IOL |date=19 Februarie 2020}}</ref> Op 5 Maart 2020 het die provinsiale regering van Gauteng Pretoria onder administrasie geplaas en vervolgens is die raad ontbind. 'n Nuwe raad sou binne 90 dae gekies word.<ref>{{en}} {{cite news |last1=Deklerk |first1=Aphiwe |title=Tshwane municipality dissolved 'for the sake of its residents' |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2020-03-05-tshwane-municipality-dissolved/ |accessdate=30 Oktober 2020 |newspaper=TimesLIVE |date=5 Maart 2020}}</ref> Ná maande se regsuitdagings het op 27 Oktober 2020 die [[Appèlhof van Suid-Afrika]] die besluit van die provinsiale regering omvergewerp. Op 30 Oktober 2020 is [[Randall Williams]] van die DA tot nuwe burgemeester van Pretoria verkies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://citizen.co.za/news/south-africa/politics/2377746/randall-williams-elected-new-executive-mayor-of-tshwane/ |title=The ANC made a surprise announcement before the vote that it would not be fielding any candidates. |publisher=[[The Citizen]] |date=30 Oktober 2020 |accessdate=30 Oktober 2020}}</ref> Op 13 Februarie 2023 het hy egter sy onmiddellike bedanking as burgemeester aangekondig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/news24/politics/government/randall-williams-says-resignation-as-tshwane-mayor-in-best-interest-of-coalition-government-20230213 |title=Randall Williams says resignation as Tshwane mayor in 'best interest' of coalition government |publisher=[[Nuus24]] |author=Malaika Ditabo |date=13 Februarie 2023 |accessdate=17 April 2023}}</ref> Williams is eers opgevolg deur [[Murunwa Makwarela]], maar Makwarela is op 28 Maart 2023 opgevolg deur [[Cilliers Brink]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2023-03-28-cilliers-brink-is-the-newly-elected-mayor-of-tshwane/ |title=Cilliers Brink is the newly elected mayor of Tshwane |publisher=TimesLIVE |date=28 Maart 2023 |accessdate=17 April 2023}}</ref> == Infrastruktuur == === Historiese ontwikkeling === [[Lêer:Prinshof 349-Jr, Arcadia, Sunnyside, Muckleneuk.jpg|duimnael|'n Uitsig oor die voorstede Prinshof 349-Jr, Arcadia, Sunnyside en Muckleneuk – met drie bekende bakens: die [[Steve Biko Akademiese Hospitaal]] (op die voorgrond), Lukasrand-toring (op die agtergrond regs) en [[Fort Klapperkop]] (links bo)]] Binne vyf dekades ná sy stigting is Pretoria van 'n moderne stedelike infrastruktuur voorsien. Belangrike mylpale was die bou van 'n NG Kerkgebou in 1857, die ontstaan van 'n formele skoolstelsel in 1859, die vestiging van 'n posdiens in 1864 en 'n telegraafdiens in 1877, die opening van die eerste spoorwegverbinding in 1893, die voorsiening van elektriese verligting in 1892, die publikasie van die eerste plaaslike [[koerant|dagblad]] in 1898, die vestiging van 'n rioleringstelsel in 1904 en die opening van elektriese tremlyne in 1910.<ref>{{en}} Kevin Shillington: ''Encyclopedia of African History. Volume 3. P–Z Index: Pretoria''. New York, NY 2005: Fitzroy Dearborn 2005, bl. 1229</ref> === Moderne ontwikkeling === [[Lêer:SA Pretoria Church square.JPG|duimnael|links|[[Kerkplein, Pretoria|Kerkplein]] in die middestad van Pretoria]] Pretoria se strategiese ligging, sy aangename klimaat en die beskikbaarheid van hoogs-opgeleide mannekrag het van die stad 'n leidende onderwys- en navorsingsentrum gemaak. Daar word geraam dat tussen 85 en 90 persent van alle navorsings- en ontwikkelingsaktiwiteite in Suid-Afrika in Pretoria gekonsentreer is. Belangrike instellings sluit [[Krygkor]], die [[Suid-Afrikaanse Mediese Navorsingsraad]], die [[Wetenskaplike en Nywerheidnavorsingsraad]] (WNNR), die Navorsingsraad vir Menslike Wetenskappe en tersiêre instellings soos die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (UNISA), die [[Universiteit van Pretoria]] (UP) en die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] in. Daar bestaan goeie toegangsroetes van Johannesburg ([[N1 (Suid-Afrika)|N1]]), [[Polokwane]] (N1), [[Noordwes]] ([[N14 (Suid-Afrika)|N14]]) en [[Witbank]] ([[N4 (Suid-Afrika)|N4]]). Die Tshwanemetro beplan ook 'n kringspoor wat as 'n stedelike ontwikkelingskorridor sal dien met 'n pendelspoorwegverbinding as basis wat óm die Pretoriastadskern sal loop as deel van 'n geïntegreerde multimodus-vervoerstelsel vir Tshwane. Pretoria is slegs 28&nbsp;km van die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]], 35&nbsp;km van [[Lanseria-lughawe]] en word ook bedien deur die [[Wonderboomlughawe]] wat binne die stadsgrense is. Daar word beplan om Wonderboomlughawe te ontwikkel tot 'n derde internasionale lughawe in Gauteng. Inwoners en sakeondernemings in Pretoria en omstreke sal ook baat by die ''Tshwane Global Digital Hub''-projek waarvolgens die bestaande [[optiese vesel]]-infrastruktuur in die metropool benut gaan word om bekostigbare breëband-internettoegang en ander inligtings- en kommunikasiedienste te verskaf. Die Tshwanemark in die weste van Pretoria is die tweede grootste mark in Suid-Afrika. Die mark het 'n nasionale en internasionale kliëntebasis. Die mark se hoofbedryf is die koop en verkoop van varsprodukte insluitend vrugte en groente, vleis en blomme, maar dit het ook fasiliteite vir grootmaatverpakking, verwerkingsondernemings en grootmaat koeldrankverkope. == Vervoer == === Spoorvervoer === [[Lêer:9 2 258 0082-Pretoria-Railway Station-s.jpg|duimnael|Die hoofstasie van Pretoria]] Pendelaardienste in Pretoria en omgewing word deur ''[[Metrorail]]'' bedryf. Roetes verbind die middestad met [[Germiston]] en Johannesburg in die suide, [[Atteridgeville]] in die weste, [[Ga-Rankuwa]] in die noordweste, [[Soshanguve]] in die noorde en [[Mamelodi]] in die ooste. ''[[Gautrein]]'' se hoëspoed-treindienste verbind die oostelike voorstad Hatfield met Pretoria se hoofstasie en loop suidwaarts via Centurion, [[Midrand]], [[Sandton]] en [[Rosebank, Gauteng|Rosebank]] tot in Johannesburg, asook uit na die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]]. [[Pretoriastasie]] is die vertrekpunt vir die luukse ''[[Bloutrein]]'' op pad na Kaapstad. 'n Ander luukse treindiens, ''Rovos Rail'' se safari-treinritte, vertrek vanaf [[Capital Park]], 'n spoorwegstasie in 'n koloniale boustyl. Suid-Afrikaanse spoorweggeesdriftiges het Herculesstasie as vertrekpunt vir hulle outydse treinritte gekies. === Lugvervoer === Die [[Wonderboomlughawe]] lê sowat 8&nbsp;km buitekant die stad. 'n Opknappingsproses is tans aan die gang, alhoewel die omgewingsinpakstudie, wat in 2004 gedoen is, getoon het dat die geraasbesoedeling al klaar hoog is. Die projek om die aanloopbaan te verleng is destyds afgekeur omdat die geraas van nog meer (en nog groter) vliegtuie die omgewing negatief sou beïnvloed.<ref>{{en}} [http://www.wonderboomairport.co.za/ Wonderboomlughawe]</ref><ref>{{af}} [http://www.zambi.co.za/artikel.asp?nID=482 Verdere ontwikkeling van lughawe in vooruitsig] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194715/http://www.zambi.co.za/artikel.asp?nID=482 |date=4 Maart 2016}} (Julie 2006)</ref><ref>{{en}} [http://wikimapia.org/30495/ Padkaart en satellietfoto van die Wonderboomlughawe]</ref> == Jakarandastad == [[Lêer:Jacaranda Trees Pretoria.jpg|duimnael|links|Jakarandabome in Pretoria se middestad, met die [[Uniegebou]] aan die bokant van die foto]] [[Lêer:Straatnaamveranderings, a, Pretoria.jpg|duimnael|Soos elders in Suid-Afrika het ook in Pretoria baie inwoners en ondernemings as gevolg van politieke oorwegings van adres verander sonder dat hulle hiervoor moes verhuis]] Pretoria se bynaam "Jakarandastad" verwys na die sowat 70&nbsp;000 [[jakaranda]]bome wat in en om Pretoria groei en in Oktober met hulle pragtige perskleurige bloeisels 'n besondere karakter aan die stad gee. Die eerste twee bome is in 1888 deur [[J.D. Cilliers]], 'n plaaslike tuinier, in sy tuin by Myrtle Lodge, Celliersstraat in Sunnyside geplant. Hy het die plantjies van 'n Kaapstadse boomkweker bekom wat hulle uit [[Rio de Janeiro]] in [[Brasilië]] ingevoer het. Die twee bome staan vandag op die terrein van die Laerskool Sunnyside.<ref>{{af}} Boshoff, Dawie: ''Jakarandastad vier fees''. In: Suid-Afrikaanse Panorama, jaargang 35, nommer 2 (Maart/April 1990), bl. 73</ref> Die [[jakaranda]] is afkomstig uit die tropiese dele van Suid-Amerika en behoort tot die familie [[Bignoniaceae]]. Daar is sowat vyftig spesies van jakarandabome. Die een, wat as 'n uitheemse boom in warmer klimaatstreke van Suider-Afrika aangetref word, word ''Jacaranda mimosifolia'' genoem. Teen die einde van die 19de eeu het die blom- en boomkweker James Clark jakarandasaad uit Australië ingevoer en jakarandabome op groot skaal begin kweek. In November 1906 het hy tweehonderd klein boompies aan die Pretoriase Stadsraad geskenk wat hulle in die destydse Kochstraat (tans Bosmanstraat) geplant het. Die stadsingenieur Walton Jameson, wat vinnig as "Jakaranda Jim" bekend gestaan het, het 'n program van stapel gestuur om orals in Pretoria jakarandabome aan te plant. In 1971 was daar reeds 55&nbsp;000 jakarandabome in die stad.<ref>{{af}} Boshoff (1990), bl. 75</ref> Die meeste jakarandas, wat in Pretoria aangetref word, is ligpers, maar in Herbert Bakerstraat in Groenkloof is daar ook wit jakarandas aangeplant. Die Jakarandakarnaval is 'n ou tradisie wat in die periode tussen 1939 en 1964 gereeld gehou is. Nadat die fees in 1964 gestaak is, het dit twintig jaar lank nie meer plaasgevind nie en is eers in 1985 weer hervat. Die feestelikhede sluit onder meer 'n kleurryke optog en die kroning van die Jakarandakoningin in.<ref>{{af}} Boshoff (1990), bl. 73</ref> == Demografie == [[Lêer:Tshwane 2001 dominant population group map.svg|duimnael|links|Dominante bevolkingsgroepe in Tshwane {{columns-list|2| {{sleutel|#fb8072|[[Swart Suid-Afrikaners|Swartes]]}} {{sleutel|#8dd3c7|[[Kleurlinge]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]]}}}} {{sleutel|#bebada|Geen dominante nie}}]] [[Lêer:Tshwane 2001 dominant language map.svg|duimnael|Meerderheidstale in Tshwane {{columns-list|2| {{sleutel|#8dd3c7|[[Afrikaans]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Engels]]}} {{sleutel|#bebada|[[Suid-Ndebele]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Zoeloe]]}} {{sleutel|#fdb462|[[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]]}} {{sleutel|#fccde5|[[Tswana]]}} {{sleutel|#ffed6f|[[Tsonga]]}}}} {{sleutel|#d0d0d0|Geen meerderheidstaal}}]] Afhangende van die geografiese definisie van Pretoria beloop die stad se totale bevolking tussen 'n half en byna drie miljoen. Die laasgenoemde syfer geld vir die Tshwane-munisipaliteit waarvan Pretoria deel uitmaak. Pretoria is sedert sy stigting tradisioneel een van die demografiese sentra van Afrikaanssprekendes in Suid-Afrika. So was Pretoria in 1991 naas Wynberg, 'n voorstad van Kaapstad, die sensusdistrik met die grootste getal Afrikaanssprekendes. Afrikaans word tans deur meer as 400&nbsp;000 Pretorianers as huistaal gepraat. Ander omgangstale in die Pretoria-omgewing sluit onder meer [[Tswana]], [[Engels]] en [[Suid-Ndebele]] in. Die grootste etniese groep naas [[Afrikaners]] is [[Noord-Sotho's]]. Terwyl die historiese stadsgebied steeds merendeels deur blankes bewoon word, huisves voorstede soos Soshanguve en Atteridgeville 'n hoofsaaklik Swart bevolking. Indiërs is tradisioneel in die voorstad Laudium en sy omgewing saamgetrek, alhoewel baie Pretorianers van Indiese afkoms hulle in histories blanke voorstede gevestig het. Die opkoms van 'n groeiende swart middelklas is een van die belangrikste sosio-demografiese ontwikkelinge sedert die einde van die beleid van rasseskeiding. 'n Ander is die feit dat die getal armlastige blankes in Pretoria, soos elders in die land, groter is as ooit tevore. Dit is veral on- of halfgeskoolde Afrikaners uit die werkersklas wat nie in die voorspoed van die nuwe Suid-Afrika kan deel nie. Nadat president [[Jacob Zuma]] reeds twee keer 'n besoek aan die Bethlehem-plakkerskamp in die weste van die hoofstad gebring het, het hy Mandeladag op 18 Julie 2013 gevier deur huise aan die gemeenskap van Danville te oorhandig. Danville is 'n vlagskip-projek om weg te doen met die Bethlehem-plakkerskamp wat oorwegend deur arm wit gesinne bewoon word.<ref>{{af}} [http://afrikaans.news24.com/Suid-Afrika/Nuus/Zuma-vier-Mandeladag-in-Danville-20130715 ''Zuma vier Mandeladag in Danville''. In: ''Nuus24'', 15 Julie 2013]</ref> {| class="wikitable" ! Jaar !! Totaal !! [[Kleurlinge|Bruines]] !! [[Swart mense|Swartes]] !! [[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]] !! [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]] !! Nie gespesifiseer |- | '''2001'''<ref>{{en}} [https://census2001.adrianfrith.com/place/TSH Die 2001-sensussyfers soos weergegee deur Adrian Frith]. URL besoek op 13 November 2017.</ref> || 1&nbsp;982&nbsp;234 || 38&nbsp;705 || 1&nbsp;439&nbsp;021 || 474&nbsp;376 || 30&nbsp;132 || — |- | '''2011'''<ref>{{en}} [https://census2011.adrianfrith.com/place/799 Die 2011-sensussyfers soos weergegee deur Adrian Frith]. URL besoek op 13 November 2017.</ref> || 2&nbsp;921&nbsp;488 || 58&nbsp;788 || 2&nbsp;202&nbsp;847 || 586&nbsp;495 || 53&nbsp;744 || 19&nbsp;614 |} === Historiese ontwikkeling === [[Lêer:RSA Pretoria 10.jpg|duimnael|Woonstelblokke in Arcadia]] Vir die grootste deel van sy geskiedenis het die stad se status as setel van Suid-Afrika se blanke regering, net soos die diskriminerende afbakening van sy stadsgrens, verseker dat Pretoria as die enigste van die land se groot stede deur 'n blanke en merendeels Afrikaanssprekende bevolking bewoon is.<ref name="Shillington 2005">{{af}} Shillington (2005), bl. 1229</ref> Pretoria was ook die eerste groot nedersetting waar 'n rasgebaseerde hiërargiese stelsel deur wette verskans is. Swart en bruin bewoners was die laagste sosiale en ekonomiese klas wat voor 1900 nie eens toegelaat is om op die sypaadjies te loop nie. Dié beleid is eers ná die Britse oorname geleidelik laat vaar.<ref>{{af}} [http://dspace.nwu.ac.za/handle/10394/5135 ''Noordwes-Universiteit – F J Nöthling (1979): Gekleurdes en Pretoria se sypaadjies. Besoek op 8 Julie 2015'']</ref> Saam met die vestiging van nywerhede in die 20ste eeu, waaronder die wapenbedryf en vervaardigers van vervoertoerusting, het 'n Afrikaanssprekende werkersklas ontstaan. Vervolgens is die stad se demografiese, sosiale, politieke en kulturele karakter in 'n groot mate bepaal deur die staatsdiens, swaar nywerhede en 'n groot kompleks van militêre basisse net suid van die stadsgebied. Blanke staatsamptenare met middelmatige salarisse het voordeel getrek uit werkreservering en met hul vraag na betaalbare behuising bygedra tot die ontstaan van eenvormige woonstelblokke wat die blanke voorstede oorheers het.<ref name="Shillington 2005" /> === Joodse gemeenskap === {{Hoofartikel|Jode in Suid-Afrika}} [[Lêer:00000-Sammy Marks Fountain-Pretoria-s.jpg|duimnael|links|Die Sammy Marks-fontein]] [[Lêer:Old Sinagogue, Pretoria.JPG|duimnael|Die [[Sinagoge, Paul Krugerstraat|Ou Sinagoge in Paul Krugerstraat]]]] Pretoria het 'n klein Joodse gemeenskap van ongeveer 3&nbsp;000.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sazionism.co.za/history-of-pretoria-jewry.html |title=South African Jewry: History of Pretoria Jewry |publisher=Support Association for Zionism |accessdate=21 Julie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721043724/http://www.sazionism.co.za/history-of-pretoria-jewry.html |archive-date=21 Julie 2015}}</ref> Joodse burgers het al sedert die stigting van die stad in die 19de eeu deel van sy bevolking gevorm en 'n belangrike bydrae tot sy industriële en ekonomiese groei gelewer. De Vries, die eerste Joodse inwoner van Pretoria, was 'n gesiene burger wat as staatsaanklaer, lid van die Volksraad en baanbreker vir Afrikaans gefungeer het. 'n Ander bekende Joodse Pretorianer was [[Sammy Marks]]. Ander Joodse setlaars, waarvan baie immigrante uit [[Litaue]], het in hul oorsprongslande dikwels min kans gekry om 'n deeglike opvoeding soos De Vries te ontvang en was aanvanklik nòg Nederlands of Afrikaans nòg Engels magtig. Baie van hulle het slegs [[Jiddisj]] gepraat en 'n heenkome as winkeleienaars in die plaaslike kleinhandelbedryf gevind. Die meeste Joodse inwoners het in die [[Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorloë]] onsydig gebly, alhoewel enkele mans as vrywilligers by die ZAR-magte aangesluit het. Die Hebreeuse gemeente van Pretoria is tussen 1890 en 1895 gestig, en in 1898 is die eerste [[Sinagoge, Paul Krugerstraat|sinagoge in Paul Krugerstraat]] ingewy. 'n Tweede sinagoge, wat as Groot Sinagoge bekendgestaan het, het sy deure in 1922 geopen. Albei sinagoges is intussen nie meer in gebruik nie. 'n Hervormde sinagoge, ''Temple Menorah'', is in die vroeë 1950's geopen. Die Joodse gemeenskap van Pretoria het sy bloeitydperk in die vroeë 20ste eeu beleef toe daar talle Joodse sportklubs, welsynsorganisasies en jeuggroepe bestaan het. Ná 1948 het baie Joodse inwoners na Kaapstad of Johannesburg verhuis. Die sinagoge in Paul Krugerstaat is in 1952 deur die regering onteien om plek te maak vir die nuwe gebou van die Hooggeregshof waar veral hofsake teen lede van opposisiebewegings gevoer is, waaronder dié teen [[Nelson Mandela]], [[Walter Sisulu]] en 26 ander weens [[hoogverraad]] tussen 1 Augustus 1958 en 29 Maart 1961, en die Rivonia-saak in 1963. Twee [[Jode|Joodse]] skole het in Pretoria ontstaan – die Miriam Marks-skool, wat in 1905 gestig is, en die Carmel-skool wat sy deure in 1959 geopen het. Net die laasgenoemde, wat tans ook as sinagoge dien, bestaan tans nog. Pretoria se hervormde Joodse gemeente deel sy rabbi met die Johannesburgse gemeente, terwyl hul sinagoge nie meer bestaan nie. Dienste vind in die privaat wonings van gemeentelede plaas. === Boeddhistiese gemeenskap === 'n Boeddhistiese sentrum, die Jang Chup Chopel-sentrum («Sentrum van lig»), is vroeg in Januarie 2015 deur Duan Pienaar of Gyalten Nyima (aldus die monniknaam wat hy aangeneem het), in Waverley in Pretoria-Moot geopen. Pienaar is die enigste Afrikaner wat deur 'n gemeenskap van hoogs selektiewe Tibettaanse tantriese Boeddhiste in Balyuppe in die suide van Indië ingeseën is. Sy leer- en inseëningsmeester Lama Choden Rinpoche is naas die [[Dalai Lama]] die hoogste tantriese meester. Pienaar, wat meer as twintig jaar lank Boeddhistiese leerstellings studeer, het twee jare in Indië deurgebring.<ref>{{af}} ''En daar verrys toe 'n Boeddhiste-sentrum''. In: ''Pretoria Moot Rekord'', 24 April 2015, bl. 5</ref><ref>{{af}} [https://www.netwerk24.com/Nuus/Boere-Boeddhis-begin-sentrum-in-Pretoria-20150415 ''netwerk24.com, 15 April 2015: Boere-Boeddhis begin sentrum in Pretoria. Besoek op 30 Julie 2019'']</ref> == Ekonomiese basis == [[Lêer:Pretoria CBD1.jpg|duimnael|Die sakekern van Pretoria]] Een van die pioniers van die plaaslike yster- en staalbedryf was [[Cor Delfos]], wat in 1916 'n [[hoogoond]] in Pretoria opgerig het. Dié bedryf was gegrond op Suid-Afrika se eie grondstowwe. Nogtans het 'n lewensvatbare nywerheid eers met die hulp van die regering tot stand gekom. Die Suid-Afrikaanse yster- en staalbedryf is as staatsbeheerde nywerheid gevestig, en die Pretoria-aanleg van die destydse Suid-Afrikaanse Yster- en Staalkorporasie ([[Yskor]]) is in 1930 opgerig. Toe die [[Tweede Wêreldoorlog]] in 1939 uitgebreek het, het die aanleg se jaarlikse produksie reeds meer as 300&nbsp;000 ton beloop. Pretoria is nog steeds 'n sentrum van die Suid-Afrikaanse yster- en staalbedryf, alhoewel die stad nou ook oor 'n beduidende motor-, spoorweg- en masjienboubedryf beskik. Volgens 'n ondersoek van die [[Noordwes-Universiteit]] in [[Potchefstroom]] is Pretoria die derde belangrikste ekonomiese sentrum in die land na Johannesburg en Kaapstad. Die metropolitaanse gebied van Pretoria lewer sowat nege persent van Suid-Afrika se bruto geografiese produk op. == Onderwys == [[Lêer:Afrikaanse Hoër Seunskool night shot.jpg|duimnael|'n Nagfoto van die [[Afrikaanse Hoër Seunskool]]]] Die bekendste tuiste van onderwys in Pretoria is die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]], die [[Universiteit van Pretoria]] en die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (afstandsonderwys). Van die skole in Pretoria sluit in: {{columns-list|3| * [[Afrikaanse Hoër Meisieskool]] * [[Afrikaanse Hoër Seunskool]] * [[Hoërskool Langenhoven]] * [[Hoërskool Lyttelton Manor]] * [[Hoërskool Menlopark]] * [[Laerskool Danie Malan]] * [[Laerskool Elarduspark]]<ref>{{af}} {{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/lardies-rou-na-ongeluk-leerling-eis/ |title=‘Lardies’ rou ná ongeluk leerling eis |work=[[Maroela Media]] |first=Christel |last=Cornelissen |date=20 November 2019 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524112448/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/lardies-rou-na-ongeluk-leerling-eis/ |archive-date=24 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * [[Laerskool Jopie Fourie]] * [[Laerskool Menlopark]] * [[Hoërskool Silverton]] * [[Hoërskool Tuine]] * [[Pretoria Boys High School]] }} == Sport == [[Lêer:Loftus Versfeld Stadium.jpg|duimnael|links|[[Loftus Versfeld]] in Pretoria]] [[Lêer:Hokkiewedstryd by Tshwane-Universiteit vir Tegnologie se Pretoriakampus.jpg|duimnael|'n [[Hokkie]]wedstryd by [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] se Pretoriakampus]] [[Lêer:St Alban's College, krieket, Pretoria.jpg|duimnael|links|'n Krieketwedstryd by St Alban's College, [[Lynnwood Glen]], Pretoria]] [[Lêer:Pilditch Stadium.jpg|duimnael|Pilditch is 'n veeldoelstadion in [[Pretoria-Wes]]]] Een van die gewildste [[sport]]soorte in Pretoria is [[rugby]]. Beide die [[Springbokke|Suid-Afrikaanse nasionale rugbyspan]] en die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan]] speel van hulle tuiswedstryde op [[Loftus Versfeld]]. Dit is ook die tuiste van die [[Blou Bulle]] wat in die Suid-Afrikaanse [[Curriebeker]] meeding en huisves ook die [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] tydens die [[Verenigde Rugbykampioenskap]]. Die Superrugbyspan Bulls wat deur die Blou Bulle bestuur word, het die [[Superrugby]]toernooie in [[2007 Super 14-seisoen|2007]], [[2009 Super 14-seisoen|2009]] en [[2010 Super 14-seisoen|2010]] gewen; sedert 2021 neem hulle egter aan die Verenigde Rugbykampioenskap deel. Daarbenewens dien Loftus Versfeld ook as tuiste van die sokkerspan [[Mamelodi Sundowns]]. Pretoria se Loftus Versfeld is reeds vir wedstryde van internasionale toernooie soos die [[Rugbywêreldbeker 1995]], [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2009]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] gebruik. Pretoria beskik oor drie sokkerspanne wat in Suid-Afrika se hoogste sokkerafdeling, die [[Premiersokkerliga]] (PSL), speel. Hulle is [[Mamelodi Sundowns]] en [[Supersport United]]. Supersport United was die PSL-kampioene 2008–09. Na die 2011/2012-seisoen is die [[Universiteit van Pretoria FC]] bevorder om by die Suid-Afrikaanse Premiersokkerliga aan te sluit.<ref>{{en}} {{cite web |author=Premier Soccer League |url=http://www.supersport.com/football/national-first-division/news/120513/Tuks_secures_Premiership_promotion |title=Tuks secure Premiership promotion – SuperSport – Football |publisher=SuperSport |date=13 Mei 2012 |accessdate=16 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200307091843/https://supersport.com/football/national-first-division/news/120513/Tuks_secures_Premiership_promotion |archive-date=7 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sowetanlive.co.za/sport/2012/05/10/amatuks-make-it-to-top-flight |title=AmaTuks make it to top flight |publisher=Sowetan LIVE |date=10 Mei 2012 |accessdate=16 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702021117/http://www.sowetanlive.co.za/sport/2012/05/10/amatuks-make-it-to-top-flight |archive-date=2 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Krieket]] is ook 'n gewilde sportsoort in Pretoria en dit is reeds tydens die bestaan van die Zuid-Afrikaansche Republiek gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/23275675/ |title=&#124; Cricket News &#124; Global |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Augustus 2002 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524112322/https://www.espncricinfo.com/story/_/id/23275675 |archive-date=24 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.titans.co.za/history-of-titans-cricket.html |title=History of Titans Cricket |publisher=Titans.co.za |date=10 Julie 2014 |accessdate=18 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140818125633/http://titans.co.za/history-of-titans-cricket.html |archive-date=18 Augustus 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aangesien die stad self oor geen internasionale krieketstadion beskik nie, word ook geen internasionale wedstryde in Pretoria aangebied nie. Pleks daarvan word die nabygeleë [[Centurion]] se [[SuperSport-park]], 'n [[toetskrieket]]stadion, gebruik. Hier speel beide die [[Proteas|Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan]] en die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan]] van hulle tuiswedstryde. Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] is vyf wedstryde hier gespeel en tydens die [[Kampioenetrofee 2009]] agt, waaronder die eindstryd. Pretoria het ook tydens die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2005]] wedstryde gehuisves. Die plaaslike franchise-span vir Pretoria is die [[Titans (krieketspan)|Titans]], hoewel [[Northerns krieketspan|Northerns]] soms tydens Suid-Afrikaanse provinsiale toernooie in die stad gespeel het, maar hulle is later by die Titans ingelyf. Ná afloop van die 2020/21-seisoen is die span tydens 'n hervorming van Suid-Afrikaanse krieket ontbind.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/revamped-two-tier-south-african-domestic-structure-ready-to-take-off-1254217 |title=Revamped two-tier South African domestic structure ready to take off |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=8 Maart 2021 |accessdate=3 Mei 2021}}</ref> Baie van Pretoria se krieketspelers het vir die Proteas gespeel, waaronder die voormalige kapteins [[AB de Villiers]] en [[Faf du Plessis]]. Die Pretoria Transnet Blindkrieketklub is tans die grootste Blindkrieketklub in Suid-Afrika. Hulle krieketveld is by die Transnet Ingenieurswesekampus op Lynettestraat, die tuiste van verskeie gestremde krieketspelers. PTBCC het al baie suksesvolle blindkrieketwedstryde met gestremde liggaamspanne soos die Suid-Afrikaanse Binnenshuise Krieketspan en TuksCricket juniorakademie aangebied. Noordelike Blindkrieket is die provinsiale liggaam wat PTBCC en Filefelfia Hoërskool bestuur. Die Noordelike Blindkrieketspan het die o/40 nasionale Blindkriekettoernooi, wat in April 2014 in Kaapstad gehuisves is, gewen.<ref>{{zh}} {{cite web |url=http://www.ptbcc.com |title=魁斗财经 |website=www.ptbcc.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20180806030159/http://ptbcc.com/ |archive-date=6 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Besienswaardighede == === Kerkplein === [[Lêer:Old Raadsaal, Church Square Pretoria 004.jpg|duimnael|links|Die Ou Raadsaal van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]]]] [[Lêer:Old Post Office, Church Square, Pretoria.JPG|duimnael|Die ou Poskantoor op Kerkplein]] [[Lêer:Teetuin en konferensiegerief, Pretoria Nasionale Botaniese Tuin.jpg|duimnael|Teetuin en konferensiegerief in die Nasionale Botaniese Tuin]] [[Lêer:Die skip University of pretoria.JPG|duimnael|Die [[Universiteit van Pretoria]] se [[Administrasiegebou UP|administrasiegebou]] staan algemeen bekend as "Die Skip"]] Die [[Kerkplein, Pretoria|Ou Kerkplein]] is die geskiedkundige middelpunt van Pretoria, wat vroeër ook 'n gewilde bymekaarkomplek vir burgers en handelaars was. 'n Aantal statige ou geboue, wat 'n belangrike rol in die geskiedenis van die stad gespeel het, en die [[Krugerstandbeeld|monument ter ere van President Paul Kruger]] verleen 'n besonderse karakter aan die plein. Die hoeksteen van die [[Ou Raadsaal, Pretoria|Ou Raadsaal]] is op 6 Mei 1889 deur president Kruger gelê, en teen Desember 1891 was die gebou voltooi. Die Volksraad het egter reeds op 5 Mei 1890 in die halfvoltooide Raadsaal vergader wat uiteindelik in 1892 sonder enige amptelike seremonie in gebruik geneem is.<ref>{{af}} [http://www.boerevryheid.co.za/forums/archive/index.php/t-260.html ''www.boerevryheid.co.za: Die geskiedenis van Pretoria''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110821144735/http://www.boerevryheid.co.za/forums/archive/index.php/t-260.html |date=21 Augustus 2011}}</ref> Die vier klokke in die toring is in 1894 in werking gestel. Die Raadsaal het oorspronklik net oor twee verdiepings beskik; 'n derde verdieping is eers met die instelling van die Tweede Volksraad bygevoeg. Bo-op die toring is 'n vrouefiguur aangebring wat die Vryheid voorstel; hierdie beeld was aanvanklik kaalkop, en volgens oorlewering het president Kruger 'n helm vir die figuur laat vervaardig wat met klinknaels vasgeheg is. Die hout, wat vir dekoratiewe doeleindes gebruik is, het uit [[Noorweë]] gekom en is van daar na 'n timmermanswinkel op die [[Orkney, Skotland|Orkney-eilande]] noord van [[Skotland]] geneem waar dit verwerk en later na [[Durban]] verskeep is. Die houtwerk is uiteindelik per spoor na Charlestown toe en verder per [[ossewa]] na Pretoria vervoer.<ref>{{af}} Boshoff, Dawie: ''Kultuurerfenis''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', jaargang 35, nommer 1 (Januarie/Februarie 1990)</ref> Ook op Kerkplein geleë is die [[Suid-Afrikaanse Poskantoor-museum]] wat die geskiedenis en ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse poswese behandel. Naas die geskiedenis van telefoon- en telegraafkommunikasie staan filatelie sentraal in die museum se konsep. Sy versamelings sluit 'n driekwartmiljoen [[posseël]]s in. === Nasionale Botaniese Tuin === {{Hoofartikel|Pretoria Botaniese Tuin}} Die Pretoria Nasionale [[Botaniese tuin|Botaniese Tuin]] is sowat 8&nbsp;km oos van Pretoria se middestad in die stadsdeel Brummeria geleë. Die tuin, wat 'n oppervlak van 76 hektaar beslaan, bied 'n uitstekende oorsig oor Suid-Afrika se ryk flora in die verskillende klimaatsones van die land, met 'n omvangryke [[herbarium]] en 'n groot sukkulentetuin. Geriewe in die tuin sluit 'n besoekersentrum, teetuin en kongresfasiliteite in. === Erasmuskasteel === [[Lêer:The Erasmus House.JPG|duimnael|links|Die Erasmuskasteel]] Die Victoriaanse herehuis, wat in die volksmond as Erasmuskasteel bekend staan, is een van Pretoria se bekendste landmerke – nie alleen vanweë sy ligging op 'n klein heuwel langs die N1-snelweg in die suidooste van die stad waar dit soos 'n klein kasteel oor die golwende landskap troon nie, maar ook omdat snaakse stories daarmee verbind word. So word dit dikwels as spookhuis voorgestel. Die huis se geskiedenis strek terug tot 1903 toe Jochemus Johannes Petrus Erasmus, wat op die plaas Garsfontein geboer het, oor die nodige middele beskik het om vir sy gesin 'n statige woning – iets wat hy 'n "ordentlike" huis genoem het – teen 'n koste van altesaam £7&nbsp;200, insluitende ekstras, te laat bou. Gordyne en ander versierings is uit [[Engeland]] ingevoer. Na bewering het hy sy welgesteldheid aan sy handelsbetrekkinge met Engelse te danke gehad. Ná twaalf maande se bouwerk is dit met 'n groot plegtigheid ingewy. Die huis, wat deur die Nederlandse argitek Frans van der Ben en die Italianer G. Monbello ontwerp is en destyds ''Bella Vista'' genoem is, het [[Victoriaanse tydperk|Victoriaanse]] stylelemente bevat, soos 'n breë stoep aan drie kante met houtrelings en versierings, met aksente van Art Nouveau-ontwerpkuns wat sigbaar is in die sierwerk van die deure, vensters, stoepe en daktorings,<ref>{{af}} Heila van Rensburg: ''Pretoria se ou huise''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', volume 31, nommer 5, Mei 1986, bl. 31</ref> maar was tog uniek in Suid-Afrika ten opsigte van sy onsimmetriese dakontwerp met gebroke vlakke en verskeie geweltjies en torinkies wat as versierings aangebring is. Anders as die meeste woonhuise in die [[Suidelike Halfrond]] kyk die Erasmuskasteel in 'n suidelike rigting uit – dit beteken dat dit relatief koud in die wintermaande is. Die onderste vlakke van die huis het uit 17 vertrekke bestaan, waarvan ses as slaapkamers gedien het. Net die onderste twee vlakke is bewoon, met 'n solder boontoe en 'n hoërgeleë uitkykplatform wat met 'n leer bereik kon word en vanwaar trappies tot 'n stutpilaar in die toring lei. 'n Klein venster in die toring bied 'n uitsig oor die [[Hoëveld]]-landskap. Die oorspronklike kombuiskompleks het los van die huis gestaan en uit 'n kombuis, 'n maalkamer, 'n meelkamer, 'n spens, 'n kelder en 'n outydse bakoond bestaan. Ná die afsterwe van Jochemus Johannes Petrus Erasmus en sy vrou Johanna Jacoba het die huis tussen 1949 en 1967 leeg gestaan en in verval geraak. Blykbaar was hul testamente so ingewikkeld dat familielede dit moeilik gevind het om in die huis te gaan woon. In 1950 het die Erasmuskasteel bekendheid verwerf deur 'n Afrikaanse rolprent (''[[Hier’s ons weer]]'') wat hier gemaak is en waarin [[Al Debbo]] en [[Frederik Burgers]] die hoofrolle vertolk het. Dit was juis spooktonele, wat in die film voorgekom het, waaraan die gebou sy latere reputasie as spookhuis te danke het. Toe die Erasmus-familie in 1976 teruggekeer het, was die kasteel saam met die omliggende terrein al lank deur die Transvaalse Provinsiale Administrasie onteien, en daar was planne om 'n nuwe hospitaal daar op te rig wat die H.F. Verwoerd-hospitaal sou vervang. Dit is uiteindelik nie verwesenlik nie. Die Erasmusse het nie in die kasteel ingetrek nie, en dit is verwaarloos totdat Emus Erasmus met herstelwerk begin het, alhoewel hy nooit self daar gewoon het nie. Uiteindelik is die kasteel in die 1980's deur Krygkor gerestoureer wat dit as deel van sy hoofkwartier gebruik het. === Ander besienswaardighede === [[Lêer:Die Voortrekkermonument, 2 Januarie 2018, Morné van Rooyen.jpg|duimnael|Die Voortrekkermonument]] [[Lêer:9 2 258 0021-GrootKerk-Pretoria-s.jpg|duimnael|Die Groot Kerk op die hoek van Vermeulen- en Bosmanstraat]] Ander besienswaardighede en toeristeaantreklikhede sluit in: * Die [[Uniegebou]], ontwerp deur die argitek Sir [[Herbert Baker]]. * [[Standbeeld van Nelson Mandela (Uniegebou)]] * Die [[Voortrekkermonument]] in die suide van die stad is 'n monument ter herinnering aan die [[Groot Trek]]. * [[Vryheidspark (Suid-Afrika)|Vryheidspark]] * [[Marabastad, Pretoria|Marabastad]] ==== Godsdienstige geboue ==== * Die Miriammentempel, die oudste [[Hindoe]]tempel in Pretoria, is in 1905 opgerig en aan Miriammen, die godin van siektes, gewy * Queenstraatmoskee * Sint Alban's Katedraal * Vermeulenmoskee ==== Kunsgalerye en museums ==== [[Lêer:Pretoriase kunsmuseum 1.jpg|duimnael|Pretoriase Kunsmuseum]] {{columns-list|2| * [[Anton van Wouw-huis]] * [[Ditsong Nasionale Kultuurhistoriese Museum]] * [[Ditsong Nasionale Natuurhistoriese Museum]] * [[Edoardo Villa-museum, Pretoria|Edoardo Villa-museum]] * Eksteen-Vervoertegnologiemuseum * [[Fort Klapperkop]] en die Militêre Museum * Galery van die [[Pretoria Kunsvereniging]] * [[Krugerhuis]] (Die woning van die president van die ZAR, [[Paul Kruger]]). * [[Mapungubwe-museum]] * [[Melrosehuis]] (Die [[Vrede van Vereeniging]] wat 'n einde gebring het aan die [[Tweede Vryheidsoorlog]] is in 1902 hier geteken) * [[Pionier-opelugmuseum]] * [[Pierneefmuseum]] * Pretoria Destinations * [[Pretoriase Kunsmuseum]] * [[Sammy Marksmuseum]] * [[Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum]] * [[Unisa-kunsgalery]] }} ==== Parke en natuurgebiede ==== [[Lêer:Austin Roberts-voëlreservaat, dam en skuiling.jpg|duimnael|Austin Roberts-voëlreservaat]] {{columns-list|2| * [[Austin Roberts-voëlreservaat]] * [[Burgerspark]] * [[Faerie Glen-natuurreservaat]] * [[Fonteinedal]] * [[Groenkloof Natuurreservaat]] * [[Jan Cellierspark, Pretoria|Jan Cellierspark]] * [[Magnoliadal]] * [[Moreletakloofnatuurreservaat]] * [[Moreletaspruit]] * [[Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika|Die Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika]] * [[Rietvlei Natuurreservaat]] * [[Springbokpark, Pretoria|Springbokpark]] * [[Strubendam-voëlreservaat]] * [[Venningpark]] * [[Wonderboom-natuurreservaat]] }} ==== Teaters ==== {{columns-list|2| * [[Asbosteater]] * [[Atterburyteater]] * [[Brooklynteater]] * [[The Barnyard Theatre]], Parkview * Die [[Kleinteater]] * [[Die Lier (UP)|Die Lier]] * [[Maskerteater]] * [[Pierneefteater]] * [[Suid-Afrikaanse Staatsteater|Die Staatsteater]] }} == Winkelsentrums == [[Lêer:Sammy Marks Square, Pretoria.JPG|duimnael|Sammy Marks Plein, Pretoria]] [[Lêer:Besigheidsentrum in Lynnwood Manor, Pretoria.jpg|duimnael|'n Sakesentrum in [[Lynnwood Manor]] langs [[N1 (Suid-Afrika)|Nasionale Roete 1]]]] {{columns-list|2| * Atterbury Boulevard * Atterbury Value Mart * Brooklyn-sentrum* * Brooklyn Design Square * Centurion-winkelsentrum* * Hatfield Plaza* * Irene Village Mall* * Kolonnade-sentrum* * Mall @ Reds* * Menlyn Retail Park * [[Menlyn Park]]-winkelsentrum* * Parkview-sentrum * Sammy Marks Square * Sancardia-winkelsentrum * Sterland* * Sunny Park * The Grove-winkelsentrum* * Woodlands Boulevard* * Wonderboom Junction-winkelsentrum * Wonderpark-winkelsentrum* }} ; Notas: * 'n Asterisk (*) beteken dat die winkelsentrum 'n teaterkompleks met ten minste vier teaters het. * Die ysskaatsbaan by die Kolonnade-sentrum is in 2012 gesluit omdat dit nie meer finansieel lewensvatbaar was om dit te onderhou nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iolproperty.co.za/roller/news/entry/tshwane_s_kolonnade_ice_rink |title=Tshwane's Kolonnade ice rink to relocate |accessdate=12 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105716/http://www.iolproperty.co.za/roller/news/entry/tshwane_s_kolonnade_ice_rink |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Die Grove-winkelsentrum het in 2014 'n ysskaatsbaan geopen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thegrovemall.co.za/ice_rink.htm |title=The Grove Ice rink |accessdate=4 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627051610/http://www.thegrovemall.co.za/ice_rink.htm |archive-date=27 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> == Susterstede == {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Staat Palestina}} [[Betlehem]], [[Staat Palestina|Palestina]] * {{vlagikoon|Verenigde State van Amerika}} [[Washington, D.C.]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] * {{vlagikoon|Republiek China}} [[Taipei]], [[Republiek China]] ([[Taiwan (eiland)|Taiwan]]) * {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Kiëf]], [[Oekraïne]] * {{vlagikoon|Iran}} [[Teheran]], [[Iran]] * {{vlagikoon|Azerbeidjan}} [[Bakoe]], [[Azerbeidjan]] * {{vlagikoon|Jordanië}} [[Amman]], [[Jordanië]] * {{vlagikoon|Nederland}} [[Delft, Nederland|Delft]], [[Nederland]] }} ==Bekende misdaadvoorvalle== Phineas Tshitaudzi/Xitavhudzi, bekend as die "Pangaman", het paartjies in die omgewing van [[Fort Klapperkop]] geterroriseer. Hy was 'n nagwag by die SA Polisiehoofkwartier, en is in 1960 skuldig bevind en tereggestel. In die [[Silvertonbeleg]] van Januarie 1980 het drie ANC-lede 25 mense as gyselaars aangehou. In ruil vir hul vrylating is die vrylating van Nelson Mandela geëis. Die drie ANC-mans en twee vrouewerknemers van die bank is in die voorval dood. In die [[Kerkstraat-bomontploffing|Kerkstraat-bomaanval]] van Mei 1983, het [[uMkhonto weSizwe]], die militêre vleuel van die ANC, 'n verwoestende motorbomaanval op die hoofkwartier van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] uitgevoer, waarin 19 mense omgekom en 217 gewond is. [[Eugene de Kock]] was van 1983 tot 1993 aktief by [[Vlakplaas]], en is in 1985 tot die algehele bevelvoerende offisier aldaar bevorder. Die Vlakplaas-moordeskaders was verantwoordelik vir die ontvoering, marteling en moord van talle anti-apartheidsaktiviste. Die Strijdomplein-slagting van 1985 het die verregse [[Barend Strydom]], bekend as die "Wit Wolf", 'n rasgemotiveerde skietery in Pretoria-Sentraal onderneem, waarby agt mense dood en 16 gewond is. [[Gert van Rooyen]] was 'n pedofiel en reeksmoordenaar van [[Capital Park]] wat, saam met sy medepligtige Joey Haarhoff, tussen 1988 en 1989 minstens ses jong meisies ontvoer, gevange hou, seksueel aangerand en vermoor het. Die egpaar se skrikbewind het in Januarie 1990 in geëindig toe die voortvlugtendes in Van der Hoffstraat vasgekeer is. [[Johan Heyns]], 'n prominente Afrikaner-teoloog en voormalige moderator van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] wat sterk teen apartheid gekant was, is op 5 November 1994 in sy huis in [[Waterkloofrif]] deur 'n sluipmoordenaar doodgeskiet. Dit word wyd beskou as die werk van regsgesinde ekstremiste wat woedend was oor sy anti-apartheid-houding, maar die saak bly 'n onopgeloste raaisel. Samuel Sidyno het tussen 1998 en 1999 sewe mense vermoor en hul liggame in die [[Capital Park]]-heuwels naby die [[Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika|Nasionale Dieretuin]] gestort. Hy is in 2000 skuldig bevind. Themba Vilakazi, bekend as die "Spoorwegmoordenaar" het van Julie tot November 2005 verskillende mense langs Pretoria se spoorlyne en naby die Nasionale Dieretuin vermoor en vermink. In Januarie 2000 het De Wet Kritzinger 'n rasgemotiveerde skietery op 'n bus op pad na [[Mamelodi]] in [[Constantiapark]] uitgevoer. Hy het drie swart pendelaars doodgeskiet en vier ander gewond. Sy erkende plan om baie meer te vermoor het ontspoor toe hy die busbestuurder doodskiet, en die bus na 'n gevaarlike afgrond afwyk. Die beroulose Kritzinger het 'n lewenslange vonnis ontvang. Die sogenaamde "[[Waterkloof-vier]]" was leerlinge van [[Hoërskool Waterkloof]] en Garsfontein wat in Desember 2003 twee aanvalle op swart mans in [[Constantiapark]] and [[Moreletapark]] uitgevoer het, wat op een se dood uitgeloop het. Elk van die vier het 'n vonnis van 12 jaar tronkstraf vir aanranding en moord ontvang.<ref name="rd1">{{cite news |last1=Davis |first1=Rebecca |title=Waterkloof two back behind bars – where they should have been all along |url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2013-09-25-waterkloof-two-back-behind-bars-where-they-should-have-been-all-along/ |access-date=15 Maart 2020 |agency=Daily Maverick |publisher=dailymaverick.co.za |date=25 Desember 2013}}</ref> 'n Vyfde leerling was staatsgetuie en is vrygespreek.<ref name="arch1">{{cite news |title=Waterkloof 4: Witness 'lying' |url= https://www.news24.com/SouthAfrica/News/Waterkloof-4-Witness-lying-20040708 |access-date=15 Maart 2020 |agency=news24 archive |publisher= news24.com |date=8 Julie 2004}}</ref> In Februarie 2007 het Andrew Jordaan die 7-jarige Sheldean Human van die omgewing van haar huis in [[Pretoria-Tuine]] ontvoer. Haar liggaam is naby die Tshwane-varsproduktemark ontdek, en Jordaan het bely dat hy haar ontvoer, seksueel aangerand en verwurg het. In 2008 is hy deur die Pretoria Hooggeregshof tot lewenslange gevangenisstraf gevonnis. Cezanne Visser, bekend as "Advokaat Barbie", het 'n plaaslike kinderhuis bedrieg en kwesbare kinders na haar huis in [[Raslouw]] geneem. Daar het sy, na bewering saam met haar minnaar Dirk Prinsloo, die jong meisies bedwelm, onsedelik aangerand en seksueel misbruik, terwyl sy ook kinderpornografie vervaardig en besit het. Sy is in 2009 in die Noord-Gautengse Hooggeregshof skuldig bevind op 11 seksverwante en bedrogklagte en is tot sewe jaar tronkstraf gevonnis. Prinsloo het na [[Belarus]] ontvlug en sy borgtog is verbeurd verklaar. Daar is hy na diefstal, gepoogde bankroof, boewery en aanranding tot 13 jaar tronkstraf gevonnis. In Maart 2010 is Anika Smit by haar ouerhuis in [[Theresapark]] seksueel aangerand, vermoor, en haar hande afgesny en verwyder. Die moord bly 'n hoë-profiel onopgelosde saak. In 2011 is die 26-jarige Chanélle Henning in 'n kontrakmoord in [[Faerie Glen]] deur twee gemaskerde oud-polisiemanne op 'n motorfiets agtervolg en vermoor. Die meesterbrein agter die moord bly op vrye voet, maar Gerhardus du Plessis en Willem Pieterse het dieselde jaar skuldig gepleit en is elk tot 18 jaar tronkstraf gevonnis. Voormalige Nigeriese Olimpiese atleet Ambrose Monye en plaaslike sakeman André Gouws het albei lewenslange vonnisse ontvang. Die Olimpiese en Paralimpiese atleet [[Oscar Pistorius]] het sy meisie, Reeva Steenkamp, op Valentynsdag 2013 by sy huis in die [[Silver Lakes Gholflandgoed|Silver Lakes-landgoed]] doodgeskiet, en dan vals beweer dat hy 'n inbraak vermoed het. Hy is tot meer as 13 jaar tronkstraf gevonnis, maar is na 8½ jaar op parool vrygelaat. 'n Reeks moorde het die [[Eersterust]]- en Mamelodi-voorstede van middel tot laat 2025 geterroriseer, toe die verbrande en deels begrawe liggame van verskeie vroue tussen die [[Waltloo]]- en Denneboom-stasies ontdek is. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] * [[Gereformeerde kerk Pretoria]] * [[NG gemeente Pretoria]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |title=Guide to the Transvaal |year=1905 |publisher=Johannesburg Reception Committee |author1= H.T. Montague Bell |author2= C. Arthur Lane |chapter=Pretoria |url=https://books.google.com/books?id=OeRnrH19kwMC&pg=PA9|ref= {{harvid|Bell|1905}}}} * {{en}} {{citation |publisher = Sampson Low, Marston & Company |publication-place = Londen |editor1 = A. Samler Brown |editor2=G. Gordon Brown |title = Guide to South Africa |publication-date = 1906 |edition=14th |url= https://books.google.com/books?id=GYdJAAAAYAAJ&pg=PA398 |chapter=Pretoria}} * {{en}} {{cite book |publisher = Routledge |isbn = 1-884964-03-6 |title = International Dictionary of Historic Places: Middle East and Africa |publication-date = 1996 |editor=Noelle Watson |location=UK |chapter=Pretoria |author=Patrick Heenan |pages=592+ |url=https://books.google.com/books?id=R44VRnNCzAYC|ref= {{harvid|Heenan|1996}}}} * {{en}} {{cite book |chapter=Pretoria, South Africa |year=1999 |edition=3rd |title= Penguin Encyclopedia of Places |editor=John Paxton |isbn=978-0-14-051275-5}} * {{en}} {{cite book |title= Road to Democracy in South Africa: 1960–1970|year=2004|publisher=South African Democracy Education Trust|isbn=978-1-86872-906-7 |chapter=The PAC and the POQO in Pretoria, 1958–1964 |author= Sello Mathabatha |url= https://books.google.com/books?id=qIQttVhKf3EC |page=299+|ref= {{harvid|Mathabatha|2004}}}} * {{en}} {{citation |chapter=Pretoria |title=Encyclopedia of African History |editor=Kevin Shillington |location= Londen |publisher= Routledge |year= 2005 |page=1229+ |url=https://books.google.com/books?id=umyHqvAErOAC}} * {{en}} {{cite book|author1=Vivien Allen|author2=Hannes Meiring|title=Kruger's Pretoria: Buildings and Personalities of the City in the Nineteenth Century|year=2007|publisher=Protea Book House|isbn=978-1-86919-102-3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{Wikt}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [http://www.tshwane.gov.za/ Munisipale webtuiste] * {{en}} [http://www.satour.co.za/ SA Toerismeraad webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141205185039/http://www.satour.co.za/ |date=5 Desember 2014}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Pretoria|title=Pretoria|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=23 Mei 2024}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|TSH}} {{SA grootste stede}} {{Hoofstede in Afrika}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Pretoria| ]] iiv37s5bxdshwrdlpqibcbzgavklzx1 2917392 2917390 2026-07-13T16:35:10Z JMK 649 meer kompakte beskrywing van 1980's bo, onder meer uitvoerig 2917392 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Pretoria | ander_naam = | inheemse_naam = | nedersetting_tipe = Stad | beeld_stadsilhoeët = Montage of Pretoria.jpg | beeld_alt = | beeldbyskrif = Kloksgewys van links-bo: Pretoria-stadskern, [[Voortrekkermonument]], Kerkplein, Paleis van Justisie, [[Loftus Versfeld]], Admingebou van die [[Universiteit van Pretoria]] en die [[Uniegebou]]. | beeld_vlag = Flag of Pretoria, South Africa.svg | beeld_seël = | beeld_skild = Coat of arms of Pretoria.svg | bynaam = Jakarandastad | slagspreuk = ''Præstantia Prævaleat Prætoria''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/za-preto.html |title=Pretoria (South Africa) |publisher=Crwflags.com |accessdate=12 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327190006/https://www.crwflags.com/fotw/flags/za-preto.html |archive-date=27 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /><small>''([[Latyn]] vir: "Mag Pretoria toonaangewend in uitnemendheid wees")''</small> | beeld_kaart = | duimdrukkeretiketposisie= regs | kaart_onderskrif = | latd = 25 |latm = 44 |lats = 46 | longd = 28 |longm = 11 |longs = 17 | provinsie = Gauteng | distrik = | munisipaliteit = Stad Tshwane | hoofplek = | stigtingsdatum = [[16 November]] [[1855]]<ref>{{en}} {{cite web |title=Chronological order of town establishment in South Africa based on Floyd (1960:20-26) |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |pages=xlv-lii |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |archive-date=13 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=24 September 2016}}</ref> | regeringvoetnotas = | regeringstipe = <!-- Wyknommer --> | leier_party = [[Demokratiese Alliansie|DA]] | leiertitel = [[Burgemeester]] | leiernaam = [[Cilliers Brink]] | leiertitel1 = | leiernaam1 = | leiertitel2 = | leiernaam2 = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = 687.54 | oppervlak_metro_km2 = 6298 | hoogte_m = 1339 | bevolkingvoetnotas = | bevolking_totaal = 741651 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolking_metro = 2921488 | bevolkingsdigtheid_metro_km2 = 460 | bevolking_demonym = Pretorianer | bevolkingnota = <!-- demografie (deel 1) --> | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 42,0% | persent_kleurling = 2,5% | persent_asiër = 1,9% | persent_wit = 52,5% | persent_ander = 1,2% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 47,7% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 16,4% | demografie2_titel3 = [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]] | demografie2_info3 = 8,0% | demografie2_titel4 = [[Tswana]] | demografie2_info4 = 5,4% | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 22,5% | poskode = 0002 | poskode2 = 0001 | skakelkode = 012 | sensuskode = 799035 | webwerf = [http://www.tshwane.gov.za/ Tshwane-munisipaliteit] }} '''Pretoria''' ([[Suid-Ndebele]]: ''iPitori'') is (as die administratiewe hoofstad) een van die drie hoofstede van die [[Suid-Afrika|Republiek van Suid-Afrika]] en is geleë in die provinsie [[Gauteng]], ongeveer 50&nbsp;km noord van [[Johannesburg]]. Die stadsgebied word deurkruis deur die [[Magaliesberg]]reeks. [[Lêer:Prétoria-skyline.jpg|duimnael|links|Pretoria se stadshorison]] Pretoria is op 16 November 1855<ref>{{en}} Allen, Vivien, ''Kruger's Pretoria'', A.A. Balkema Publishers, Cape Town, 1971, bl. 2.</ref> deur die [[Voortrekkers]] gestig en het in 1860 die hoofstad van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (ZAR, oftewel [[Transvaal]]) geword en in 1910 ook die nuutgestigte [[Unie van Suid-Afrika]] se uitvoerende hoofstad. [[Kaapstad]] is sedert 1910 die wetgewende hoofstad en [[Bloemfontein]] die geregtelike hoofstad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.gov.za/about-sa/south-africa-glance |title=South Africa at a glance |publisher=[[Regering van Suid-Afrika]] |accessdate=23 Mei 2024}}</ref> In vergelyking met die naburige Johannesburg het Pretoria, wat eers in 1931 stadstatus verkry het, teen 'n stadiger tempo gegroei. Eers toe die [[Nasionale Party]] in 1948 aan bewind gekom het, het Pretoria gaandeweg in belangrikheid toegeneem. Die stad dien tans oorwegend as 'n administratiewe sentrum, en die plaaslike dienstesektor verskaf die meeste werkgeleenthede. Nogtans beskik Pretoria oor 'n nywerheidsbasis, wat veral op die yster- en staalbedryf, asook motorvervaardiging steun, en dien daarnaas as 'n spoorwegsentrum. Pretoria se tersiêre opvoedingsinstellings sluit die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (gestig in 1873 en tans een van die vernaamste instellings ter wêreld vir afstandsonderwys), die [[Universiteit van Pretoria]] (gestig in 1908) en die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] in. Sedert 2000 vorm Pretoria deel van die [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit]]. Op 7 Maart 2005 het die Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit onder gesag van die ANC in 'n vergadering besluit om die Stad Tshwane formeel as 'n geografiese pleknaam te registreer op die databasis van die [[Suid-Afrikaanse Geografiese Nameraad]] (SAGNR) in terme van die SAGNR Wet 118 van 1998. Sedertdien was die vorige Tshwane metroraad in 'n omstrede [[Pretoria-Tshwanenaamverandering|proses betrokke om Tshwane]] as die amptelike en enigste naam van die stad te vestig.<ref>{{en}} [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4584211.stm Pretoria name change is approved]</ref><ref>{{af}} [http://www.beeld.com/Suid-Afrika/Nuus/Pta-net-n-wit-buurt-premier-20120220 ''Beeld'', 21 Februarie 2012]</ref> In Augustus 2007 het die [[Suid-Afrikaanse Geografiese Nameraad]] egter bevestig dat Pretoria se naam nie verander sal word nie. Tot in 2024 is die stad se amptelike naam nie verander nie en dit blyk nou al meer onwaarskynlik dat dit hoegenaamd nog sal gebeur. == Etimologie == In 1855 is Pretoria gestig deur [[Marthinus Wessel Pretorius|Marthinus Pretorius]], 'n [[Voortrekkers|Voortrekkerleier]], en hy het dit na sy vader, [[Andries Pretorius]], genoem. Ander name was ''Pretoria Philadelphia'', ''Pretorium'' en ''Pretoriusdorp''.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter E. Raper |title=Dictionary of Southern African Place Names |publisher=Internet Archive |url=https://archive.org/details/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames/page/n373/mode/2up?view=theater |accessdate=23 Mei 2024 |page=373 |year=1987}}</ref> == Geografie == [[Lêer:Magaliesberg08.jpg|duimnael|links|Pretoria word deur die [[Magaliesberg]]reeks deurkruis]] [[Lêer:Pretoria SBD, a, vanaf Fort Wonderboom.jpg|duimnael|links|Die sakekern van Pretoria soos van [[Fort Wonderboom]] af gesien]] [[Lêer:Pretoria Panorama.jpg|duimnael|links|Uitsig vanaf [[Klapperkop]] na die [[SABS]]-kantore, die koshuise van Tuks se [[Groenkloof]]kampus, die Lukasrandtoring en die middestad van Pretoria]] Pretoria is in die noordooste van die provinsie Gauteng geleë, sowat 56&nbsp;km noord van Johannesburg en 260&nbsp;km wes van [[Nelspruit]] af. Pretoria lê 1&nbsp;339 meter<ref>{{en}} [http://www.freemaptools.com/elevation-finder.htm ''Elevation Finder – freemaptools.com'', Hoogte bo seevlak aangedui: Stadsaal van Pretoria, 27 Junie 2014]</ref> bo [[seevlak]] in 'n warm, beskermde en vrugbare vallei wat deur die berge van die [[Magaliesberg]]reeks omring word. Pretoria is 'n baie aangename en kosmopolitiese stad, geleë in die oorgangsgebied tussen die [[Hoëveld]]- en die [[Bosveld]]-gebiede. As gevolg van sy ligging het Pretoria 'n besonder ryk [[voël]]lewe. === Klimaat === Pretoria het 'n [[subtropiese klimaat]] met warm, vogtige [[somer]]s en gematigde, droë [[winter]]s. Daar word 'n gemiddelde 300 sonskyndae per jaar in Pretoria aangeteken. {{Tabel weergemiddeldes |locatie=Pretoria |bron = NOAA Pretoria gemiddelde klimaat 1961–1990<ref name="NOAA-PTA">{{en}} {{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-I/UA/68262.TXT | title = Pretoria Climate Normals 1961–1990 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = 6 Julie 2014}}</ref> | jan_gem=22.6 | jan_gem_ns=135 | feb_gem=22.1 | feb_gem_ns=76 | mrt_gem=21.0 | mrt_gem_ns=79 | apr_gem=17.9 | apr_gem_ns=54 | mei_gem=14.7 | mei_gem_ns=13 | jun_gem=11.5 | jun_gem_ns=7 | jul_gem=11.9 | jul_gem_ns=3 | aug_gem=14.7 | aug_gem_ns=5 | sep_gem=18.6 | sep_gem_ns=20 | okt_gem=20.1 | okt_gem_ns=72 | nov_gem=21.0 | nov_gem_ns=101 | dec_gem=21.9 | dec_gem_ns=108 | jaar_gem=18.2 | jaar_gem_ns=673 | jan_gem_min=17.8 | jan_gem_max=28.5 | feb_gem_min=17.3 | feb_gem_max=28.0 | mrt_gem_min=16.1 | mrt_gem_max=26.9 | apr_gem_min=12.6 | apr_gem_max=24.1 | mei_gem_min= 8.2 | mei_gem_max=21.8 | jun_gem_min=4.8 | jun_gem_max=18.9 | jul_gem_min=4.8 | jul_gem_max=19.5 | aug_gem_min=7.6 | aug_gem_max=22.1 | sep_gem_min=11.9 | sep_gem_max=25.5 | okt_gem_min=14.4 | okt_gem_max=26.6 | nov_gem_min=15.8 | nov_gem_max=27.0 | dec_gem_min=16.8 | dec_gem_max=28.0 | jaar_gem_min=12.3 | jaar_gem_max=24.7 | jan_a_min=10.9 | jan_a_max=36.2 | feb_a_min=11.0 | feb_a_max=36.3 | mrt_a_min=5.5 | mrt_a_max=34.6 | apr_a_min=3.5 | apr_a_max=32.5 | mei_a_min=0.7 | mei_a_max=29.4 | jun_a_min=-1.4 | jun_a_max=25.4 | jul_a_min=-0.6 | jul_a_max=25.5 | aug_a_min=-1.2 | aug_a_max=28.6 | sep_a_min=2.3 | sep_a_max=33.5 | okt_a_min=3.6 | okt_a_max=34.6 | nov_a_min=6.6 | nov_a_max=35.7 | dec_a_min=6.5 | dec_a_max=35.0 | jaar_a_min=-1.4 | jaar_a_max=36.3 | zujan = 8.41 | zufeb = 8.40 | zumrt = 8.19 | zuapr = 8.19 | zumei = 9.12 | zujun = 9.03 | zujul = 9.33 | zuaug = 9.51 | zusep = 9.48 | zuokt = 8.88 | zunov = 8.45 | zudec = 8.77 | rdjan = 11 | rdfeb = 8 | rdmrt = 8 | rdapr = 5 | rdmei = 2 | rdjun = 1 | rdjul = 1 | rdaug = 1 | rdsep = 2 | rdokt = 6 | rdnov = 9 | rddec = 11 | lvjan = 62 | lvfeb = 63 | lvmrt = 63 | lvapr = 63 | lvmei = 56 | lvjun = 54 | lvjul = 50 | lvaug = 45 | lvsep = 44 | lvokt = 52 | lvnov = 59 | lvdec = 61 }} === Administratiewe stadsgebied === Die Metropolitaanse Munisipaliteit Stad Tshwane, wat op 5 Desember 2000 gestig is, het 'n oppervlakte van 2&nbsp;199 vierkante kilometer en sluit naas Pretoria ook talle dorpe in sy metropolitaanse gebied in, waaronder [[Centurion]] (vroeër Verwoerdburg), [[Akasia]], [[Soshanguve]], [[Mabopane]], [[Atteridgeville]], [[Ga-Rankuwa]], [[Winterveld]], [[Hammanskraal]], [[Temba]], [[Pienaarsrivier (dorpie)|Pienaarsrivier]], Krokodilrivier en [[Mamelodi]]. == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === [[Lêer:Church street 1881.jpg|duimnael|links|Pretoria se [[Kerkstraat, Pretoria|Kerkstraat]] in 1881]] [[Lêer:Hotel de ville de Pretoria.jpg|duimnael|'n Standbeeld van [[Andries Pretorius]] voor die [[Stadsaal van Pretoria]]]] Die eerste setlaars in die gebied van die huidige Pretoria was lede van die Nguni-stam, wat later as [[Ndebele (persoon)|Ndebele]] (letterlik "vlugtelinge") of Matabele bekend gestaan het. Enkele honderd jaar lank het hulle die vrugbare [[Apiesrivier]]streek as veetelers bewoon voordat [[Zoeloes|Zoeloe]]-krygers met hul aanvalle in die vroeë [[19de eeu]] verwoesting in die gebied gesaai het. Baie Nguni is in dié aanvalle dood, terwyl die oorlewendes noordwaarts gevlug en hulle in die gebied van die huidige [[Zimbabwe]] gevestig het. Die streek was vervolgens tydelik onbewoon.<ref>{{en}} James Bainbridge: ''South Africa, Lesotho & Swaziland''. E-boek-uitgawe. Lonely Planet Publications 2009, bl. 425</ref> Volgens historiese dokumente het [[Voortrekker]]gesinne soos die [[Van der Walt]]s, [[Prinsloo]]s en Bronkhorsts hulle in die periode tussen 1832 en 1842 in die [[Fonteinedal]] gevestig – gelyktydig het ook die eerste [[Tswanas|Tswana]]-setlaars na die Pretoriagebied gekom.<ref>{{en}} [http://www.eastern.co.za/artikel.asp?nID=410 Eastern Nuus/News, Desember 2005: ''Fonteinedal bears the first white settlers'' Besoek op 19 Junie 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006153649/http://www.eastern.co.za/artikel.asp?nID=410 |date=6 Oktober 2006}}</ref> Die broers Lucas en Gert Bronkhorst was die eerste boere in die gebied wat op die plase [[Groenkloof]] en [[Elandspoort]] geboer het. Die eerste huis in die gebied is deur J.G.S. Bronkhorst in 1840 in die Fonteinedal opgerig. 'n Aantal [[Afrikaner]]gesinne het hulle rondom die nabygeleë dorp Elandspoort gevestig. Die plaaslike bewoners het hul dorp in 1854, twee jaar nadat die [[Sandrivierkonvensie]] die onafhanklikheid van die gebied noord van die [[Vaalrivier]] bevestig het, tot kerkplaas van Sentraal-Transvaal laat verklaar. Elandspoort het sodoende 'n belangrike plek vir nagmale, dope en huwelike geword. Die Voortrekkerleier kommandant-generaal [[Marthinus Wessel Pretorius]] het land in die Apiesriviervallei aangekoop wat daarna deur die regering van die ZAR oorgeneem is, met die voorneme om hier 'n permanente gebou vir die Boererepubliek se Volksraad te vestig; dit was immers reeds voorspelbaar dat hier 'n beduidende nedersetting sou ontstaan. Pretoria is in 1855 deur M. W. Pretorius amptelik as Pretoria Philadelphia ("Die Broederskap van Pretoria") gestig en na sy vader [[Andries Pretorius]] genoem, wat ná sy oorwinning oor die [[Zoeloes]] in die [[Slag van Bloedrivier]] as 'n volksheld vereer is. Andries Pretorius het ook 'n belangrike rol by die onderhandelinge met [[Groot-Brittanje]] gespeel, wat in 1852 met die ooreenkoms van Sandrivier tot die onafhanklikheid van Transvaal onder die nuwe naam Zuid-Afrikaansche Republiek gelei het. Die dorp het destyds uit sowat tagtig huise met 'n bevolking van 300 bestaan. In 1856 het 'n raadgewer van die president, [[Andries du Toit]], een van sy [[Basotho]]-[[perd|ponies]] teen die hele gebied van die huidige [[voorstad]] [[Arcadia, Pretoria|Arcadia]] geruil. Vir die volgende twee jaar was hy besig met die opmeting van sy besit. Die gebied is deur Stephanus Meintjies ontwikkel, en 'n nabygeleë koppie, [[Meintjieskop]], is na hom vernoem. Die destydse dorpsgebied het van Potgieterstraat in die weste tot by Prinsloostraat in die ooste en van Boomstraat in die noorde tot by Scheidingstraat in die suide gestrek. === Hoofstad van die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) === [[Lêer:Kerkstraat, Pretoria 1890s.jpg|duimnael|links|Pretoria se Kerkstraat, 1890's]] [[Lêer:Melrose house SA.jpg|duimnael|Melrose-huis net oorkant Burgerspark]] [[Lêer:00000-Pretoria City Hall-s.jpg|duimnael|Die Stadsaal is in 1935 ingewy – vier jaar nadat Pretoria stadstatus verwerf het]] Pretoria het op 1 Mei 1860 die hoofstad van die ZAR geword en is tydens die [[Eerste Vryheidsoorlog]] tussen Desember 1880 en Maart 1881 deur Britse troepe beleër. George Heys, 'n boorling van Durban en geesdriftige sakeman wat hom in 1879 in Pretoria gevestig het, het in 1882 sy koetsvoerdiens ''Express Saloon Coach Service'' gestig. Die koetse het van Kerkplein op drie hoofroetes na [[Kimberley]], [[Barberton]] en [[Polokwane|Pietersburg]] vertrek. Die ''Abbot-Downing''-koetse, wat Heys ingespan het, was handgemaak en is van [[New Hampshire]] in die [[Verenigde State]] ingevoer. Destyds is die koetse, waarvan elkeen agtien tot twintig passasiers en tot drie en 'n halwe ton posstukke kon vervoer, deur feitlik alle belangrike koetsmaatskappye gebruik.<ref>{{af}} McDonald, Elsa: ''Victoriaanse ondernemerskap''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', volume 32, nommer 6 (Junie 1987), bl. 35</ref> Die kaartjie vir 'n koetsreis was allesbehalwe goedkoop – die span van tien perde moes elke tien tot vyftien myl vervang word. Die reis tussen Pretoria en Johannesburg het destyds ongeveer vyf uur geduur – mits die koets nie in die [[Sesmylspruit]] of die [[Jukskeirivier]] vasgeval het nie.<ref>{{af}} Mc Donald (1987), bl. 36</ref> George Heys se vervoersaak het ook 'n kontrak met die posmeester-generaal van die ZAR, Nicolaas van Alphen, gehad, maar dit het met die aankoms van die eerste trein uit Kaapstad op Pretoria se stasie ten einde geloop. Heys was nogtans 'n welgestelde man en het in 1884 besluit om 'n statige herehuis, Melrose Villa (wat later [[Melrose-Huis]] genoem is), in Maréstraat (later Jacob Maréstraat) vir homself en sy gesin te laat bou. Planne vir die spoghuis is opgetrek deur die Londense argitek W.T. Vale. Die Heys-gesin het sy intrek in 1887 geneem en drie jaar later is die villa nog eens vergroot. George Heys is in 1939 tydens 'n besoek aan Engeland oorlede,<ref>{{en}} [http://www.artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=7053 ''Artefacts.co.za: House George Heys, Melrose House. Besoek op 20 Junie 2017'']</ref> maar sy afstammelinge het nog tot in 1967 hier gewoon. Die herehuis is daarna aan die Pretoriase stadsraad verkoop wat dit gerestoureer en as museum vir die publiek oopgestel het. Die [[Tweede Vryheidsoorlog]], wat van 1899 tot 1902 tussen die Boererepublieke en die Verenigde Koninkryk gewoed het, het tot die ondergang van die ZAR gelei en 'n tydperk van Britse oorheersing in Suid-Afrika ingelui. Pretoria het op 5 Junie 1900 gekapituleer en is vervolgens deur troepe onder die bevel van lord [[Frederick Sleigh Roberts]] ingeneem. Lord Roberts het van die Sikhs, wat hom op sy veldtogte in Indië bygestaan het, saamgebring na Pretoria en in Melrose-huis ingetrek. Die huis het ook die hoofkwartier van die Britse leër in die stad geword, terwyl die half voltooide Paleis van Justisie in 'n militêre hospitaal vir gewonde soldate omgeskep is. Met die ondertekening van die [[Verdrag van Vereeniging|Vredesooreenkoms van Vereeniging]] in die eetkamer van Melrose-huis is die oorlog kort voor middernag op 31 Mei 1902 in Pretoria amptelik beëindig. George Heys het saam met sy vriende, waaronder die sakelui Edmund en George Bourke, 'n baie belangrike rol in die ekonomiese, professionele, politieke en sosiale lewe van Pretoria gespeel.<ref name="McDonald 1987, bl. 37">{{af}} McDonald (1987), bl. 37</ref> Almal het goeie betrekkinge met president Paul Kruger gehandhaaf en talle liefdadige geskenke aan die stad gemaak, waaronder 'n verpleeginrigting vir gewonde soldate in 'n klein gebou langs die ''Staats Model School'' in Van der Walt Straat (1899), die kerksaal van die Metodiste-kerk in Sunnyside en die klokkespel in die stadhuis in Paul Krugerstraat.<ref name="McDonald 1987, bl. 37" /> === Hoofstad van Suid-Afrika === [[Lêer:Wesvleuel van die Uniegebou, b, skemerlig.jpg|duimnael|Wesvleuel van die Uniegebou]] [[Lêer:Svgfiles-2016-08-23-13-28-10-799512-7903192702451629801.svg|duimnael|Setels in die stadsraad ná die 2016-verkiesing {{columns-list|2| {{sleutel|#1F78B4|[[Demokratiese Alliansie|DA]]}} {{sleutel|#33A02C|[[African National Congress|ANC]]}} {{sleutel|#910C0C|[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EFF]]}} {{sleutel|#FE850D|[[Vryheidsfront Plus|VF+]]}} {{sleutel|#949494|Ander}}}}]] Die Afrikanerrepublieke ZAR en [[Oranje-Vrystaat]] is met die [[Kaapkolonie]] en [[Natal (kolonie)|Natal]] in 1910 verenig in die Unie van Suid-Afrika, met Pretoria as sy administratiewe hoofstad (terwyl Kaapstad die parlementêre en wetgewende hoofstad geword het). In die tydperk tussen 1860 en 1994 het Pretoria ook as die setel van die provinsiale regering van Transvaal gedien. Op 14 Oktober 1931 het Pretoria amptelik stadstatus gekry. Danksy die vestiging van akademiese en wetenskaplike instellings word Pretoria ook as die akademiese hoofstad van Suid-Afrika beskou – dit is die tuiste van 'n aantal universiteite en navorsingsinstellings, onder andere die [[Universiteit van Pretoria]], die Universiteit van Suid-Afrika (UNISA) en die [[Wetenskaplike en Nywerheidnavorsingsraad]] (WNNR). Die 1980's het 'n periode van politieke en rassisties-gemotiveerde geweld ingelui. Die [[Silvertonbeleg]] van Januarie 1980 het vyf lewens geëis. In die [[Kerkstraat-bomontploffing|Kerkstraat-bomaanval]] van Mei 1983 was die [[Suid-Afrikaanse Lugmag|Lugmag-hoofkwartier]] die teiken van 'n terreuraanval deur die [[ANC]] se [[uMkhonto weSizwe]]. 19 mense het omgekom en 217 is gewond. [[Eugene de Kock]] was van 1983 tot 1993 aktief by [[Vlakplaas]] waartydens moordeskaders anti-apartheidsaktiviste ontvoer, gemartel en vermoor het. In die Strijdomplein-slagting van 1985 het die rassisties gemotiveerde [[Barend Strydom]] agt mense doodgeskiet en 16 gewond.<ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/topic/pretoria-timeline-1800-2009?page=2 ''www.sahistory.org: Pretoria Timeline 1800–2009. Besoek op 19 Mei 2015'']</ref> Op 24 November 1995 het Pretoria sy eerste swart burgemeester, [[Johannes Ramokhoase|Slo Ramokhoase]], gekry. Vandag vorm Pretoria staatkundig deel van die Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit, één van die drie van Suid-Afrika se agt metropolitaanse gebiede wat in die provinsie Gauteng geleë is. Vanaf 19 Augustus 2016 tot 12 Februarie 2019 het [[Solly Msimanga]] as burgemeester van Pretoria gedien nadat hy die DA tot 'n oorwinning in die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2016|munisipale verkiesing op 3 Augustus 2016]] gelei het. Die DA vorm 'n koalisieregering met die [[Afrika Christen Demokratiese Party]] en die [[Vryheidsfront Plus]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-tshwane-elects-a-mayor-20160819 |title=As it happened: Amidst much ANC heckling, the DA's Msimanga becomes Tshwane mayor |date=19 Augustus 2016 |accessdate=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518000732/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-tshwane-elects-a-mayor-20160819 |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Nadat Solly Msimanga op 18 Januarie 2019 sy kandidatuur tydens die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2019]] as premier vir Gauteng en sy bedanking as burgemeester vir 11 Februarie 2019 aangekondig het, is Stevens Mokgalapa op 12 Februarie 2019 as sy opvolger gekies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.enca.com/news/new-tshwane-mayor |title=Stevens Mokgalapa elected new Tshwane mayor |date=12 Februarie 2019 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009111218/https://www.enca.com/news/new-tshwane-mayor |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 26 Februarie 2020 het Mokgalapa egter van sy pos uitgetree.<ref>{{en}} {{cite news |last1=Moatshe |first1=Rapula |title=Tshwane mayor Stevens Mokgalapa bows out |url=https://www.iol.co.za/pretoria-news/tshwane-mayor-stevens-mokgalapa-bows-out-42969024 |accessdate=30 Oktober 2020 |agency=IOL |date=19 Februarie 2020}}</ref> Op 5 Maart 2020 het die provinsiale regering van Gauteng Pretoria onder administrasie geplaas en vervolgens is die raad ontbind. 'n Nuwe raad sou binne 90 dae gekies word.<ref>{{en}} {{cite news |last1=Deklerk |first1=Aphiwe |title=Tshwane municipality dissolved 'for the sake of its residents' |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2020-03-05-tshwane-municipality-dissolved/ |accessdate=30 Oktober 2020 |newspaper=TimesLIVE |date=5 Maart 2020}}</ref> Ná maande se regsuitdagings het op 27 Oktober 2020 die [[Appèlhof van Suid-Afrika]] die besluit van die provinsiale regering omvergewerp. Op 30 Oktober 2020 is [[Randall Williams]] van die DA tot nuwe burgemeester van Pretoria verkies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://citizen.co.za/news/south-africa/politics/2377746/randall-williams-elected-new-executive-mayor-of-tshwane/ |title=The ANC made a surprise announcement before the vote that it would not be fielding any candidates. |publisher=[[The Citizen]] |date=30 Oktober 2020 |accessdate=30 Oktober 2020}}</ref> Op 13 Februarie 2023 het hy egter sy onmiddellike bedanking as burgemeester aangekondig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/news24/politics/government/randall-williams-says-resignation-as-tshwane-mayor-in-best-interest-of-coalition-government-20230213 |title=Randall Williams says resignation as Tshwane mayor in 'best interest' of coalition government |publisher=[[Nuus24]] |author=Malaika Ditabo |date=13 Februarie 2023 |accessdate=17 April 2023}}</ref> Williams is eers opgevolg deur [[Murunwa Makwarela]], maar Makwarela is op 28 Maart 2023 opgevolg deur [[Cilliers Brink]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2023-03-28-cilliers-brink-is-the-newly-elected-mayor-of-tshwane/ |title=Cilliers Brink is the newly elected mayor of Tshwane |publisher=TimesLIVE |date=28 Maart 2023 |accessdate=17 April 2023}}</ref> == Infrastruktuur == === Historiese ontwikkeling === [[Lêer:Prinshof 349-Jr, Arcadia, Sunnyside, Muckleneuk.jpg|duimnael|'n Uitsig oor die voorstede Prinshof 349-Jr, Arcadia, Sunnyside en Muckleneuk – met drie bekende bakens: die [[Steve Biko Akademiese Hospitaal]] (op die voorgrond), Lukasrand-toring (op die agtergrond regs) en [[Fort Klapperkop]] (links bo)]] Binne vyf dekades ná sy stigting is Pretoria van 'n moderne stedelike infrastruktuur voorsien. Belangrike mylpale was die bou van 'n NG Kerkgebou in 1857, die ontstaan van 'n formele skoolstelsel in 1859, die vestiging van 'n posdiens in 1864 en 'n telegraafdiens in 1877, die opening van die eerste spoorwegverbinding in 1893, die voorsiening van elektriese verligting in 1892, die publikasie van die eerste plaaslike [[koerant|dagblad]] in 1898, die vestiging van 'n rioleringstelsel in 1904 en die opening van elektriese tremlyne in 1910.<ref>{{en}} Kevin Shillington: ''Encyclopedia of African History. Volume 3. P–Z Index: Pretoria''. New York, NY 2005: Fitzroy Dearborn 2005, bl. 1229</ref> === Moderne ontwikkeling === [[Lêer:SA Pretoria Church square.JPG|duimnael|links|[[Kerkplein, Pretoria|Kerkplein]] in die middestad van Pretoria]] Pretoria se strategiese ligging, sy aangename klimaat en die beskikbaarheid van hoogs-opgeleide mannekrag het van die stad 'n leidende onderwys- en navorsingsentrum gemaak. Daar word geraam dat tussen 85 en 90 persent van alle navorsings- en ontwikkelingsaktiwiteite in Suid-Afrika in Pretoria gekonsentreer is. Belangrike instellings sluit [[Krygkor]], die [[Suid-Afrikaanse Mediese Navorsingsraad]], die [[Wetenskaplike en Nywerheidnavorsingsraad]] (WNNR), die Navorsingsraad vir Menslike Wetenskappe en tersiêre instellings soos die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (UNISA), die [[Universiteit van Pretoria]] (UP) en die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] in. Daar bestaan goeie toegangsroetes van Johannesburg ([[N1 (Suid-Afrika)|N1]]), [[Polokwane]] (N1), [[Noordwes]] ([[N14 (Suid-Afrika)|N14]]) en [[Witbank]] ([[N4 (Suid-Afrika)|N4]]). Die Tshwanemetro beplan ook 'n kringspoor wat as 'n stedelike ontwikkelingskorridor sal dien met 'n pendelspoorwegverbinding as basis wat óm die Pretoriastadskern sal loop as deel van 'n geïntegreerde multimodus-vervoerstelsel vir Tshwane. Pretoria is slegs 28&nbsp;km van die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]], 35&nbsp;km van [[Lanseria-lughawe]] en word ook bedien deur die [[Wonderboomlughawe]] wat binne die stadsgrense is. Daar word beplan om Wonderboomlughawe te ontwikkel tot 'n derde internasionale lughawe in Gauteng. Inwoners en sakeondernemings in Pretoria en omstreke sal ook baat by die ''Tshwane Global Digital Hub''-projek waarvolgens die bestaande [[optiese vesel]]-infrastruktuur in die metropool benut gaan word om bekostigbare breëband-internettoegang en ander inligtings- en kommunikasiedienste te verskaf. Die Tshwanemark in die weste van Pretoria is die tweede grootste mark in Suid-Afrika. Die mark het 'n nasionale en internasionale kliëntebasis. Die mark se hoofbedryf is die koop en verkoop van varsprodukte insluitend vrugte en groente, vleis en blomme, maar dit het ook fasiliteite vir grootmaatverpakking, verwerkingsondernemings en grootmaat koeldrankverkope. == Vervoer == === Spoorvervoer === [[Lêer:9 2 258 0082-Pretoria-Railway Station-s.jpg|duimnael|Die hoofstasie van Pretoria]] Pendelaardienste in Pretoria en omgewing word deur ''[[Metrorail]]'' bedryf. Roetes verbind die middestad met [[Germiston]] en Johannesburg in die suide, [[Atteridgeville]] in die weste, [[Ga-Rankuwa]] in die noordweste, [[Soshanguve]] in die noorde en [[Mamelodi]] in die ooste. ''[[Gautrein]]'' se hoëspoed-treindienste verbind die oostelike voorstad Hatfield met Pretoria se hoofstasie en loop suidwaarts via Centurion, [[Midrand]], [[Sandton]] en [[Rosebank, Gauteng|Rosebank]] tot in Johannesburg, asook uit na die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]]. [[Pretoriastasie]] is die vertrekpunt vir die luukse ''[[Bloutrein]]'' op pad na Kaapstad. 'n Ander luukse treindiens, ''Rovos Rail'' se safari-treinritte, vertrek vanaf [[Capital Park]], 'n spoorwegstasie in 'n koloniale boustyl. Suid-Afrikaanse spoorweggeesdriftiges het Herculesstasie as vertrekpunt vir hulle outydse treinritte gekies. === Lugvervoer === Die [[Wonderboomlughawe]] lê sowat 8&nbsp;km buitekant die stad. 'n Opknappingsproses is tans aan die gang, alhoewel die omgewingsinpakstudie, wat in 2004 gedoen is, getoon het dat die geraasbesoedeling al klaar hoog is. Die projek om die aanloopbaan te verleng is destyds afgekeur omdat die geraas van nog meer (en nog groter) vliegtuie die omgewing negatief sou beïnvloed.<ref>{{en}} [http://www.wonderboomairport.co.za/ Wonderboomlughawe]</ref><ref>{{af}} [http://www.zambi.co.za/artikel.asp?nID=482 Verdere ontwikkeling van lughawe in vooruitsig] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194715/http://www.zambi.co.za/artikel.asp?nID=482 |date=4 Maart 2016}} (Julie 2006)</ref><ref>{{en}} [http://wikimapia.org/30495/ Padkaart en satellietfoto van die Wonderboomlughawe]</ref> == Jakarandastad == [[Lêer:Jacaranda Trees Pretoria.jpg|duimnael|links|Jakarandabome in Pretoria se middestad, met die [[Uniegebou]] aan die bokant van die foto]] [[Lêer:Straatnaamveranderings, a, Pretoria.jpg|duimnael|Soos elders in Suid-Afrika het ook in Pretoria baie inwoners en ondernemings as gevolg van politieke oorwegings van adres verander sonder dat hulle hiervoor moes verhuis]] Pretoria se bynaam "Jakarandastad" verwys na die sowat 70&nbsp;000 [[jakaranda]]bome wat in en om Pretoria groei en in Oktober met hulle pragtige perskleurige bloeisels 'n besondere karakter aan die stad gee. Die eerste twee bome is in 1888 deur [[J.D. Cilliers]], 'n plaaslike tuinier, in sy tuin by Myrtle Lodge, Celliersstraat in Sunnyside geplant. Hy het die plantjies van 'n Kaapstadse boomkweker bekom wat hulle uit [[Rio de Janeiro]] in [[Brasilië]] ingevoer het. Die twee bome staan vandag op die terrein van die Laerskool Sunnyside.<ref>{{af}} Boshoff, Dawie: ''Jakarandastad vier fees''. In: Suid-Afrikaanse Panorama, jaargang 35, nommer 2 (Maart/April 1990), bl. 73</ref> Die [[jakaranda]] is afkomstig uit die tropiese dele van Suid-Amerika en behoort tot die familie [[Bignoniaceae]]. Daar is sowat vyftig spesies van jakarandabome. Die een, wat as 'n uitheemse boom in warmer klimaatstreke van Suider-Afrika aangetref word, word ''Jacaranda mimosifolia'' genoem. Teen die einde van die 19de eeu het die blom- en boomkweker James Clark jakarandasaad uit Australië ingevoer en jakarandabome op groot skaal begin kweek. In November 1906 het hy tweehonderd klein boompies aan die Pretoriase Stadsraad geskenk wat hulle in die destydse Kochstraat (tans Bosmanstraat) geplant het. Die stadsingenieur Walton Jameson, wat vinnig as "Jakaranda Jim" bekend gestaan het, het 'n program van stapel gestuur om orals in Pretoria jakarandabome aan te plant. In 1971 was daar reeds 55&nbsp;000 jakarandabome in die stad.<ref>{{af}} Boshoff (1990), bl. 75</ref> Die meeste jakarandas, wat in Pretoria aangetref word, is ligpers, maar in Herbert Bakerstraat in Groenkloof is daar ook wit jakarandas aangeplant. Die Jakarandakarnaval is 'n ou tradisie wat in die periode tussen 1939 en 1964 gereeld gehou is. Nadat die fees in 1964 gestaak is, het dit twintig jaar lank nie meer plaasgevind nie en is eers in 1985 weer hervat. Die feestelikhede sluit onder meer 'n kleurryke optog en die kroning van die Jakarandakoningin in.<ref>{{af}} Boshoff (1990), bl. 73</ref> == Demografie == [[Lêer:Tshwane 2001 dominant population group map.svg|duimnael|links|Dominante bevolkingsgroepe in Tshwane {{columns-list|2| {{sleutel|#fb8072|[[Swart Suid-Afrikaners|Swartes]]}} {{sleutel|#8dd3c7|[[Kleurlinge]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]]}}}} {{sleutel|#bebada|Geen dominante nie}}]] [[Lêer:Tshwane 2001 dominant language map.svg|duimnael|Meerderheidstale in Tshwane {{columns-list|2| {{sleutel|#8dd3c7|[[Afrikaans]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Engels]]}} {{sleutel|#bebada|[[Suid-Ndebele]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Zoeloe]]}} {{sleutel|#fdb462|[[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]]}} {{sleutel|#fccde5|[[Tswana]]}} {{sleutel|#ffed6f|[[Tsonga]]}}}} {{sleutel|#d0d0d0|Geen meerderheidstaal}}]] Afhangende van die geografiese definisie van Pretoria beloop die stad se totale bevolking tussen 'n half en byna drie miljoen. Die laasgenoemde syfer geld vir die Tshwane-munisipaliteit waarvan Pretoria deel uitmaak. Pretoria is sedert sy stigting tradisioneel een van die demografiese sentra van Afrikaanssprekendes in Suid-Afrika. So was Pretoria in 1991 naas Wynberg, 'n voorstad van Kaapstad, die sensusdistrik met die grootste getal Afrikaanssprekendes. Afrikaans word tans deur meer as 400&nbsp;000 Pretorianers as huistaal gepraat. Ander omgangstale in die Pretoria-omgewing sluit onder meer [[Tswana]], [[Engels]] en [[Suid-Ndebele]] in. Die grootste etniese groep naas [[Afrikaners]] is [[Noord-Sotho's]]. Terwyl die historiese stadsgebied steeds merendeels deur blankes bewoon word, huisves voorstede soos Soshanguve en Atteridgeville 'n hoofsaaklik Swart bevolking. Indiërs is tradisioneel in die voorstad Laudium en sy omgewing saamgetrek, alhoewel baie Pretorianers van Indiese afkoms hulle in histories blanke voorstede gevestig het. Die opkoms van 'n groeiende swart middelklas is een van die belangrikste sosio-demografiese ontwikkelinge sedert die einde van die beleid van rasseskeiding. 'n Ander is die feit dat die getal armlastige blankes in Pretoria, soos elders in die land, groter is as ooit tevore. Dit is veral on- of halfgeskoolde Afrikaners uit die werkersklas wat nie in die voorspoed van die nuwe Suid-Afrika kan deel nie. Nadat president [[Jacob Zuma]] reeds twee keer 'n besoek aan die Bethlehem-plakkerskamp in die weste van die hoofstad gebring het, het hy Mandeladag op 18 Julie 2013 gevier deur huise aan die gemeenskap van Danville te oorhandig. Danville is 'n vlagskip-projek om weg te doen met die Bethlehem-plakkerskamp wat oorwegend deur arm wit gesinne bewoon word.<ref>{{af}} [http://afrikaans.news24.com/Suid-Afrika/Nuus/Zuma-vier-Mandeladag-in-Danville-20130715 ''Zuma vier Mandeladag in Danville''. In: ''Nuus24'', 15 Julie 2013]</ref> {| class="wikitable" ! Jaar !! Totaal !! [[Kleurlinge|Bruines]] !! [[Swart mense|Swartes]] !! [[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]] !! [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]] !! Nie gespesifiseer |- | '''2001'''<ref>{{en}} [https://census2001.adrianfrith.com/place/TSH Die 2001-sensussyfers soos weergegee deur Adrian Frith]. URL besoek op 13 November 2017.</ref> || 1&nbsp;982&nbsp;234 || 38&nbsp;705 || 1&nbsp;439&nbsp;021 || 474&nbsp;376 || 30&nbsp;132 || — |- | '''2011'''<ref>{{en}} [https://census2011.adrianfrith.com/place/799 Die 2011-sensussyfers soos weergegee deur Adrian Frith]. URL besoek op 13 November 2017.</ref> || 2&nbsp;921&nbsp;488 || 58&nbsp;788 || 2&nbsp;202&nbsp;847 || 586&nbsp;495 || 53&nbsp;744 || 19&nbsp;614 |} === Historiese ontwikkeling === [[Lêer:RSA Pretoria 10.jpg|duimnael|Woonstelblokke in Arcadia]] Vir die grootste deel van sy geskiedenis het die stad se status as setel van Suid-Afrika se blanke regering, net soos die diskriminerende afbakening van sy stadsgrens, verseker dat Pretoria as die enigste van die land se groot stede deur 'n blanke en merendeels Afrikaanssprekende bevolking bewoon is.<ref name="Shillington 2005">{{af}} Shillington (2005), bl. 1229</ref> Pretoria was ook die eerste groot nedersetting waar 'n rasgebaseerde hiërargiese stelsel deur wette verskans is. Swart en bruin bewoners was die laagste sosiale en ekonomiese klas wat voor 1900 nie eens toegelaat is om op die sypaadjies te loop nie. Dié beleid is eers ná die Britse oorname geleidelik laat vaar.<ref>{{af}} [http://dspace.nwu.ac.za/handle/10394/5135 ''Noordwes-Universiteit – F J Nöthling (1979): Gekleurdes en Pretoria se sypaadjies. Besoek op 8 Julie 2015'']</ref> Saam met die vestiging van nywerhede in die 20ste eeu, waaronder die wapenbedryf en vervaardigers van vervoertoerusting, het 'n Afrikaanssprekende werkersklas ontstaan. Vervolgens is die stad se demografiese, sosiale, politieke en kulturele karakter in 'n groot mate bepaal deur die staatsdiens, swaar nywerhede en 'n groot kompleks van militêre basisse net suid van die stadsgebied. Blanke staatsamptenare met middelmatige salarisse het voordeel getrek uit werkreservering en met hul vraag na betaalbare behuising bygedra tot die ontstaan van eenvormige woonstelblokke wat die blanke voorstede oorheers het.<ref name="Shillington 2005" /> === Joodse gemeenskap === {{Hoofartikel|Jode in Suid-Afrika}} [[Lêer:00000-Sammy Marks Fountain-Pretoria-s.jpg|duimnael|links|Die Sammy Marks-fontein]] [[Lêer:Old Sinagogue, Pretoria.JPG|duimnael|Die [[Sinagoge, Paul Krugerstraat|Ou Sinagoge in Paul Krugerstraat]]]] Pretoria het 'n klein Joodse gemeenskap van ongeveer 3&nbsp;000.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sazionism.co.za/history-of-pretoria-jewry.html |title=South African Jewry: History of Pretoria Jewry |publisher=Support Association for Zionism |accessdate=21 Julie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721043724/http://www.sazionism.co.za/history-of-pretoria-jewry.html |archive-date=21 Julie 2015}}</ref> Joodse burgers het al sedert die stigting van die stad in die 19de eeu deel van sy bevolking gevorm en 'n belangrike bydrae tot sy industriële en ekonomiese groei gelewer. De Vries, die eerste Joodse inwoner van Pretoria, was 'n gesiene burger wat as staatsaanklaer, lid van die Volksraad en baanbreker vir Afrikaans gefungeer het. 'n Ander bekende Joodse Pretorianer was [[Sammy Marks]]. Ander Joodse setlaars, waarvan baie immigrante uit [[Litaue]], het in hul oorsprongslande dikwels min kans gekry om 'n deeglike opvoeding soos De Vries te ontvang en was aanvanklik nòg Nederlands of Afrikaans nòg Engels magtig. Baie van hulle het slegs [[Jiddisj]] gepraat en 'n heenkome as winkeleienaars in die plaaslike kleinhandelbedryf gevind. Die meeste Joodse inwoners het in die [[Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorloë]] onsydig gebly, alhoewel enkele mans as vrywilligers by die ZAR-magte aangesluit het. Die Hebreeuse gemeente van Pretoria is tussen 1890 en 1895 gestig, en in 1898 is die eerste [[Sinagoge, Paul Krugerstraat|sinagoge in Paul Krugerstraat]] ingewy. 'n Tweede sinagoge, wat as Groot Sinagoge bekendgestaan het, het sy deure in 1922 geopen. Albei sinagoges is intussen nie meer in gebruik nie. 'n Hervormde sinagoge, ''Temple Menorah'', is in die vroeë 1950's geopen. Die Joodse gemeenskap van Pretoria het sy bloeitydperk in die vroeë 20ste eeu beleef toe daar talle Joodse sportklubs, welsynsorganisasies en jeuggroepe bestaan het. Ná 1948 het baie Joodse inwoners na Kaapstad of Johannesburg verhuis. Die sinagoge in Paul Krugerstaat is in 1952 deur die regering onteien om plek te maak vir die nuwe gebou van die Hooggeregshof waar veral hofsake teen lede van opposisiebewegings gevoer is, waaronder dié teen [[Nelson Mandela]], [[Walter Sisulu]] en 26 ander weens [[hoogverraad]] tussen 1 Augustus 1958 en 29 Maart 1961, en die Rivonia-saak in 1963. Twee [[Jode|Joodse]] skole het in Pretoria ontstaan – die Miriam Marks-skool, wat in 1905 gestig is, en die Carmel-skool wat sy deure in 1959 geopen het. Net die laasgenoemde, wat tans ook as sinagoge dien, bestaan tans nog. Pretoria se hervormde Joodse gemeente deel sy rabbi met die Johannesburgse gemeente, terwyl hul sinagoge nie meer bestaan nie. Dienste vind in die privaat wonings van gemeentelede plaas. === Boeddhistiese gemeenskap === 'n Boeddhistiese sentrum, die Jang Chup Chopel-sentrum («Sentrum van lig»), is vroeg in Januarie 2015 deur Duan Pienaar of Gyalten Nyima (aldus die monniknaam wat hy aangeneem het), in Waverley in Pretoria-Moot geopen. Pienaar is die enigste Afrikaner wat deur 'n gemeenskap van hoogs selektiewe Tibettaanse tantriese Boeddhiste in Balyuppe in die suide van Indië ingeseën is. Sy leer- en inseëningsmeester Lama Choden Rinpoche is naas die [[Dalai Lama]] die hoogste tantriese meester. Pienaar, wat meer as twintig jaar lank Boeddhistiese leerstellings studeer, het twee jare in Indië deurgebring.<ref>{{af}} ''En daar verrys toe 'n Boeddhiste-sentrum''. In: ''Pretoria Moot Rekord'', 24 April 2015, bl. 5</ref><ref>{{af}} [https://www.netwerk24.com/Nuus/Boere-Boeddhis-begin-sentrum-in-Pretoria-20150415 ''netwerk24.com, 15 April 2015: Boere-Boeddhis begin sentrum in Pretoria. Besoek op 30 Julie 2019'']</ref> == Ekonomiese basis == [[Lêer:Pretoria CBD1.jpg|duimnael|Die sakekern van Pretoria]] Een van die pioniers van die plaaslike yster- en staalbedryf was [[Cor Delfos]], wat in 1916 'n [[hoogoond]] in Pretoria opgerig het. Dié bedryf was gegrond op Suid-Afrika se eie grondstowwe. Nogtans het 'n lewensvatbare nywerheid eers met die hulp van die regering tot stand gekom. Die Suid-Afrikaanse yster- en staalbedryf is as staatsbeheerde nywerheid gevestig, en die Pretoria-aanleg van die destydse Suid-Afrikaanse Yster- en Staalkorporasie ([[Yskor]]) is in 1930 opgerig. Toe die [[Tweede Wêreldoorlog]] in 1939 uitgebreek het, het die aanleg se jaarlikse produksie reeds meer as 300&nbsp;000 ton beloop. Pretoria is nog steeds 'n sentrum van die Suid-Afrikaanse yster- en staalbedryf, alhoewel die stad nou ook oor 'n beduidende motor-, spoorweg- en masjienboubedryf beskik. Volgens 'n ondersoek van die [[Noordwes-Universiteit]] in [[Potchefstroom]] is Pretoria die derde belangrikste ekonomiese sentrum in die land na Johannesburg en Kaapstad. Die metropolitaanse gebied van Pretoria lewer sowat nege persent van Suid-Afrika se bruto geografiese produk op. == Onderwys == [[Lêer:Afrikaanse Hoër Seunskool night shot.jpg|duimnael|'n Nagfoto van die [[Afrikaanse Hoër Seunskool]]]] Die bekendste tuiste van onderwys in Pretoria is die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]], die [[Universiteit van Pretoria]] en die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (afstandsonderwys). Van die skole in Pretoria sluit in: {{columns-list|3| * [[Afrikaanse Hoër Meisieskool]] * [[Afrikaanse Hoër Seunskool]] * [[Hoërskool Langenhoven]] * [[Hoërskool Lyttelton Manor]] * [[Hoërskool Menlopark]] * [[Laerskool Danie Malan]] * [[Laerskool Elarduspark]]<ref>{{af}} {{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/lardies-rou-na-ongeluk-leerling-eis/ |title=‘Lardies’ rou ná ongeluk leerling eis |work=[[Maroela Media]] |first=Christel |last=Cornelissen |date=20 November 2019 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524112448/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/lardies-rou-na-ongeluk-leerling-eis/ |archive-date=24 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * [[Laerskool Jopie Fourie]] * [[Laerskool Menlopark]] * [[Hoërskool Silverton]] * [[Hoërskool Tuine]] * [[Pretoria Boys High School]] }} == Sport == [[Lêer:Loftus Versfeld Stadium.jpg|duimnael|links|[[Loftus Versfeld]] in Pretoria]] [[Lêer:Hokkiewedstryd by Tshwane-Universiteit vir Tegnologie se Pretoriakampus.jpg|duimnael|'n [[Hokkie]]wedstryd by [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] se Pretoriakampus]] [[Lêer:St Alban's College, krieket, Pretoria.jpg|duimnael|links|'n Krieketwedstryd by St Alban's College, [[Lynnwood Glen]], Pretoria]] [[Lêer:Pilditch Stadium.jpg|duimnael|Pilditch is 'n veeldoelstadion in [[Pretoria-Wes]]]] Een van die gewildste [[sport]]soorte in Pretoria is [[rugby]]. Beide die [[Springbokke|Suid-Afrikaanse nasionale rugbyspan]] en die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan]] speel van hulle tuiswedstryde op [[Loftus Versfeld]]. Dit is ook die tuiste van die [[Blou Bulle]] wat in die Suid-Afrikaanse [[Curriebeker]] meeding en huisves ook die [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] tydens die [[Verenigde Rugbykampioenskap]]. Die Superrugbyspan Bulls wat deur die Blou Bulle bestuur word, het die [[Superrugby]]toernooie in [[2007 Super 14-seisoen|2007]], [[2009 Super 14-seisoen|2009]] en [[2010 Super 14-seisoen|2010]] gewen; sedert 2021 neem hulle egter aan die Verenigde Rugbykampioenskap deel. Daarbenewens dien Loftus Versfeld ook as tuiste van die sokkerspan [[Mamelodi Sundowns]]. Pretoria se Loftus Versfeld is reeds vir wedstryde van internasionale toernooie soos die [[Rugbywêreldbeker 1995]], [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2009]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] gebruik. Pretoria beskik oor drie sokkerspanne wat in Suid-Afrika se hoogste sokkerafdeling, die [[Premiersokkerliga]] (PSL), speel. Hulle is [[Mamelodi Sundowns]] en [[Supersport United]]. Supersport United was die PSL-kampioene 2008–09. Na die 2011/2012-seisoen is die [[Universiteit van Pretoria FC]] bevorder om by die Suid-Afrikaanse Premiersokkerliga aan te sluit.<ref>{{en}} {{cite web |author=Premier Soccer League |url=http://www.supersport.com/football/national-first-division/news/120513/Tuks_secures_Premiership_promotion |title=Tuks secure Premiership promotion – SuperSport – Football |publisher=SuperSport |date=13 Mei 2012 |accessdate=16 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200307091843/https://supersport.com/football/national-first-division/news/120513/Tuks_secures_Premiership_promotion |archive-date=7 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sowetanlive.co.za/sport/2012/05/10/amatuks-make-it-to-top-flight |title=AmaTuks make it to top flight |publisher=Sowetan LIVE |date=10 Mei 2012 |accessdate=16 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702021117/http://www.sowetanlive.co.za/sport/2012/05/10/amatuks-make-it-to-top-flight |archive-date=2 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Krieket]] is ook 'n gewilde sportsoort in Pretoria en dit is reeds tydens die bestaan van die Zuid-Afrikaansche Republiek gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/23275675/ |title=&#124; Cricket News &#124; Global |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Augustus 2002 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524112322/https://www.espncricinfo.com/story/_/id/23275675 |archive-date=24 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.titans.co.za/history-of-titans-cricket.html |title=History of Titans Cricket |publisher=Titans.co.za |date=10 Julie 2014 |accessdate=18 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140818125633/http://titans.co.za/history-of-titans-cricket.html |archive-date=18 Augustus 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aangesien die stad self oor geen internasionale krieketstadion beskik nie, word ook geen internasionale wedstryde in Pretoria aangebied nie. Pleks daarvan word die nabygeleë [[Centurion]] se [[SuperSport-park]], 'n [[toetskrieket]]stadion, gebruik. Hier speel beide die [[Proteas|Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan]] en die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan]] van hulle tuiswedstryde. Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] is vyf wedstryde hier gespeel en tydens die [[Kampioenetrofee 2009]] agt, waaronder die eindstryd. Pretoria het ook tydens die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2005]] wedstryde gehuisves. Die plaaslike franchise-span vir Pretoria is die [[Titans (krieketspan)|Titans]], hoewel [[Northerns krieketspan|Northerns]] soms tydens Suid-Afrikaanse provinsiale toernooie in die stad gespeel het, maar hulle is later by die Titans ingelyf. Ná afloop van die 2020/21-seisoen is die span tydens 'n hervorming van Suid-Afrikaanse krieket ontbind.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/revamped-two-tier-south-african-domestic-structure-ready-to-take-off-1254217 |title=Revamped two-tier South African domestic structure ready to take off |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=8 Maart 2021 |accessdate=3 Mei 2021}}</ref> Baie van Pretoria se krieketspelers het vir die Proteas gespeel, waaronder die voormalige kapteins [[AB de Villiers]] en [[Faf du Plessis]]. Die Pretoria Transnet Blindkrieketklub is tans die grootste Blindkrieketklub in Suid-Afrika. Hulle krieketveld is by die Transnet Ingenieurswesekampus op Lynettestraat, die tuiste van verskeie gestremde krieketspelers. PTBCC het al baie suksesvolle blindkrieketwedstryde met gestremde liggaamspanne soos die Suid-Afrikaanse Binnenshuise Krieketspan en TuksCricket juniorakademie aangebied. Noordelike Blindkrieket is die provinsiale liggaam wat PTBCC en Filefelfia Hoërskool bestuur. Die Noordelike Blindkrieketspan het die o/40 nasionale Blindkriekettoernooi, wat in April 2014 in Kaapstad gehuisves is, gewen.<ref>{{zh}} {{cite web |url=http://www.ptbcc.com |title=魁斗财经 |website=www.ptbcc.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20180806030159/http://ptbcc.com/ |archive-date=6 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Besienswaardighede == === Kerkplein === [[Lêer:Old Raadsaal, Church Square Pretoria 004.jpg|duimnael|links|Die Ou Raadsaal van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]]]] [[Lêer:Old Post Office, Church Square, Pretoria.JPG|duimnael|Die ou Poskantoor op Kerkplein]] [[Lêer:Teetuin en konferensiegerief, Pretoria Nasionale Botaniese Tuin.jpg|duimnael|Teetuin en konferensiegerief in die Nasionale Botaniese Tuin]] [[Lêer:Die skip University of pretoria.JPG|duimnael|Die [[Universiteit van Pretoria]] se [[Administrasiegebou UP|administrasiegebou]] staan algemeen bekend as "Die Skip"]] Die [[Kerkplein, Pretoria|Ou Kerkplein]] is die geskiedkundige middelpunt van Pretoria, wat vroeër ook 'n gewilde bymekaarkomplek vir burgers en handelaars was. 'n Aantal statige ou geboue, wat 'n belangrike rol in die geskiedenis van die stad gespeel het, en die [[Krugerstandbeeld|monument ter ere van President Paul Kruger]] verleen 'n besonderse karakter aan die plein. Die hoeksteen van die [[Ou Raadsaal, Pretoria|Ou Raadsaal]] is op 6 Mei 1889 deur president Kruger gelê, en teen Desember 1891 was die gebou voltooi. Die Volksraad het egter reeds op 5 Mei 1890 in die halfvoltooide Raadsaal vergader wat uiteindelik in 1892 sonder enige amptelike seremonie in gebruik geneem is.<ref>{{af}} [http://www.boerevryheid.co.za/forums/archive/index.php/t-260.html ''www.boerevryheid.co.za: Die geskiedenis van Pretoria''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110821144735/http://www.boerevryheid.co.za/forums/archive/index.php/t-260.html |date=21 Augustus 2011}}</ref> Die vier klokke in die toring is in 1894 in werking gestel. Die Raadsaal het oorspronklik net oor twee verdiepings beskik; 'n derde verdieping is eers met die instelling van die Tweede Volksraad bygevoeg. Bo-op die toring is 'n vrouefiguur aangebring wat die Vryheid voorstel; hierdie beeld was aanvanklik kaalkop, en volgens oorlewering het president Kruger 'n helm vir die figuur laat vervaardig wat met klinknaels vasgeheg is. Die hout, wat vir dekoratiewe doeleindes gebruik is, het uit [[Noorweë]] gekom en is van daar na 'n timmermanswinkel op die [[Orkney, Skotland|Orkney-eilande]] noord van [[Skotland]] geneem waar dit verwerk en later na [[Durban]] verskeep is. Die houtwerk is uiteindelik per spoor na Charlestown toe en verder per [[ossewa]] na Pretoria vervoer.<ref>{{af}} Boshoff, Dawie: ''Kultuurerfenis''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', jaargang 35, nommer 1 (Januarie/Februarie 1990)</ref> Ook op Kerkplein geleë is die [[Suid-Afrikaanse Poskantoor-museum]] wat die geskiedenis en ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse poswese behandel. Naas die geskiedenis van telefoon- en telegraafkommunikasie staan filatelie sentraal in die museum se konsep. Sy versamelings sluit 'n driekwartmiljoen [[posseël]]s in. === Nasionale Botaniese Tuin === {{Hoofartikel|Pretoria Botaniese Tuin}} Die Pretoria Nasionale [[Botaniese tuin|Botaniese Tuin]] is sowat 8&nbsp;km oos van Pretoria se middestad in die stadsdeel Brummeria geleë. Die tuin, wat 'n oppervlak van 76 hektaar beslaan, bied 'n uitstekende oorsig oor Suid-Afrika se ryk flora in die verskillende klimaatsones van die land, met 'n omvangryke [[herbarium]] en 'n groot sukkulentetuin. Geriewe in die tuin sluit 'n besoekersentrum, teetuin en kongresfasiliteite in. === Erasmuskasteel === [[Lêer:The Erasmus House.JPG|duimnael|links|Die Erasmuskasteel]] Die Victoriaanse herehuis, wat in die volksmond as Erasmuskasteel bekend staan, is een van Pretoria se bekendste landmerke – nie alleen vanweë sy ligging op 'n klein heuwel langs die N1-snelweg in die suidooste van die stad waar dit soos 'n klein kasteel oor die golwende landskap troon nie, maar ook omdat snaakse stories daarmee verbind word. So word dit dikwels as spookhuis voorgestel. Die huis se geskiedenis strek terug tot 1903 toe Jochemus Johannes Petrus Erasmus, wat op die plaas Garsfontein geboer het, oor die nodige middele beskik het om vir sy gesin 'n statige woning – iets wat hy 'n "ordentlike" huis genoem het – teen 'n koste van altesaam £7&nbsp;200, insluitende ekstras, te laat bou. Gordyne en ander versierings is uit [[Engeland]] ingevoer. Na bewering het hy sy welgesteldheid aan sy handelsbetrekkinge met Engelse te danke gehad. Ná twaalf maande se bouwerk is dit met 'n groot plegtigheid ingewy. Die huis, wat deur die Nederlandse argitek Frans van der Ben en die Italianer G. Monbello ontwerp is en destyds ''Bella Vista'' genoem is, het [[Victoriaanse tydperk|Victoriaanse]] stylelemente bevat, soos 'n breë stoep aan drie kante met houtrelings en versierings, met aksente van Art Nouveau-ontwerpkuns wat sigbaar is in die sierwerk van die deure, vensters, stoepe en daktorings,<ref>{{af}} Heila van Rensburg: ''Pretoria se ou huise''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', volume 31, nommer 5, Mei 1986, bl. 31</ref> maar was tog uniek in Suid-Afrika ten opsigte van sy onsimmetriese dakontwerp met gebroke vlakke en verskeie geweltjies en torinkies wat as versierings aangebring is. Anders as die meeste woonhuise in die [[Suidelike Halfrond]] kyk die Erasmuskasteel in 'n suidelike rigting uit – dit beteken dat dit relatief koud in die wintermaande is. Die onderste vlakke van die huis het uit 17 vertrekke bestaan, waarvan ses as slaapkamers gedien het. Net die onderste twee vlakke is bewoon, met 'n solder boontoe en 'n hoërgeleë uitkykplatform wat met 'n leer bereik kon word en vanwaar trappies tot 'n stutpilaar in die toring lei. 'n Klein venster in die toring bied 'n uitsig oor die [[Hoëveld]]-landskap. Die oorspronklike kombuiskompleks het los van die huis gestaan en uit 'n kombuis, 'n maalkamer, 'n meelkamer, 'n spens, 'n kelder en 'n outydse bakoond bestaan. Ná die afsterwe van Jochemus Johannes Petrus Erasmus en sy vrou Johanna Jacoba het die huis tussen 1949 en 1967 leeg gestaan en in verval geraak. Blykbaar was hul testamente so ingewikkeld dat familielede dit moeilik gevind het om in die huis te gaan woon. In 1950 het die Erasmuskasteel bekendheid verwerf deur 'n Afrikaanse rolprent (''[[Hier’s ons weer]]'') wat hier gemaak is en waarin [[Al Debbo]] en [[Frederik Burgers]] die hoofrolle vertolk het. Dit was juis spooktonele, wat in die film voorgekom het, waaraan die gebou sy latere reputasie as spookhuis te danke het. Toe die Erasmus-familie in 1976 teruggekeer het, was die kasteel saam met die omliggende terrein al lank deur die Transvaalse Provinsiale Administrasie onteien, en daar was planne om 'n nuwe hospitaal daar op te rig wat die H.F. Verwoerd-hospitaal sou vervang. Dit is uiteindelik nie verwesenlik nie. Die Erasmusse het nie in die kasteel ingetrek nie, en dit is verwaarloos totdat Emus Erasmus met herstelwerk begin het, alhoewel hy nooit self daar gewoon het nie. Uiteindelik is die kasteel in die 1980's deur Krygkor gerestoureer wat dit as deel van sy hoofkwartier gebruik het. === Ander besienswaardighede === [[Lêer:Die Voortrekkermonument, 2 Januarie 2018, Morné van Rooyen.jpg|duimnael|Die Voortrekkermonument]] [[Lêer:9 2 258 0021-GrootKerk-Pretoria-s.jpg|duimnael|Die Groot Kerk op die hoek van Vermeulen- en Bosmanstraat]] Ander besienswaardighede en toeristeaantreklikhede sluit in: * Die [[Uniegebou]], ontwerp deur die argitek Sir [[Herbert Baker]]. * [[Standbeeld van Nelson Mandela (Uniegebou)]] * Die [[Voortrekkermonument]] in die suide van die stad is 'n monument ter herinnering aan die [[Groot Trek]]. * [[Vryheidspark (Suid-Afrika)|Vryheidspark]] * [[Marabastad, Pretoria|Marabastad]] ==== Godsdienstige geboue ==== * Die Miriammentempel, die oudste [[Hindoe]]tempel in Pretoria, is in 1905 opgerig en aan Miriammen, die godin van siektes, gewy * Queenstraatmoskee * Sint Alban's Katedraal * Vermeulenmoskee ==== Kunsgalerye en museums ==== [[Lêer:Pretoriase kunsmuseum 1.jpg|duimnael|Pretoriase Kunsmuseum]] {{columns-list|2| * [[Anton van Wouw-huis]] * [[Ditsong Nasionale Kultuurhistoriese Museum]] * [[Ditsong Nasionale Natuurhistoriese Museum]] * [[Edoardo Villa-museum, Pretoria|Edoardo Villa-museum]] * Eksteen-Vervoertegnologiemuseum * [[Fort Klapperkop]] en die Militêre Museum * Galery van die [[Pretoria Kunsvereniging]] * [[Krugerhuis]] (Die woning van die president van die ZAR, [[Paul Kruger]]). * [[Mapungubwe-museum]] * [[Melrosehuis]] (Die [[Vrede van Vereeniging]] wat 'n einde gebring het aan die [[Tweede Vryheidsoorlog]] is in 1902 hier geteken) * [[Pionier-opelugmuseum]] * [[Pierneefmuseum]] * Pretoria Destinations * [[Pretoriase Kunsmuseum]] * [[Sammy Marksmuseum]] * [[Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum]] * [[Unisa-kunsgalery]] }} ==== Parke en natuurgebiede ==== [[Lêer:Austin Roberts-voëlreservaat, dam en skuiling.jpg|duimnael|Austin Roberts-voëlreservaat]] {{columns-list|2| * [[Austin Roberts-voëlreservaat]] * [[Burgerspark]] * [[Faerie Glen-natuurreservaat]] * [[Fonteinedal]] * [[Groenkloof Natuurreservaat]] * [[Jan Cellierspark, Pretoria|Jan Cellierspark]] * [[Magnoliadal]] * [[Moreletakloofnatuurreservaat]] * [[Moreletaspruit]] * [[Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika|Die Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika]] * [[Rietvlei Natuurreservaat]] * [[Springbokpark, Pretoria|Springbokpark]] * [[Strubendam-voëlreservaat]] * [[Venningpark]] * [[Wonderboom-natuurreservaat]] }} ==== Teaters ==== {{columns-list|2| * [[Asbosteater]] * [[Atterburyteater]] * [[Brooklynteater]] * [[The Barnyard Theatre]], Parkview * Die [[Kleinteater]] * [[Die Lier (UP)|Die Lier]] * [[Maskerteater]] * [[Pierneefteater]] * [[Suid-Afrikaanse Staatsteater|Die Staatsteater]] }} == Winkelsentrums == [[Lêer:Sammy Marks Square, Pretoria.JPG|duimnael|Sammy Marks Plein, Pretoria]] [[Lêer:Besigheidsentrum in Lynnwood Manor, Pretoria.jpg|duimnael|'n Sakesentrum in [[Lynnwood Manor]] langs [[N1 (Suid-Afrika)|Nasionale Roete 1]]]] {{columns-list|2| * Atterbury Boulevard * Atterbury Value Mart * Brooklyn-sentrum* * Brooklyn Design Square * Centurion-winkelsentrum* * Hatfield Plaza* * Irene Village Mall* * Kolonnade-sentrum* * Mall @ Reds* * Menlyn Retail Park * [[Menlyn Park]]-winkelsentrum* * Parkview-sentrum * Sammy Marks Square * Sancardia-winkelsentrum * Sterland* * Sunny Park * The Grove-winkelsentrum* * Woodlands Boulevard* * Wonderboom Junction-winkelsentrum * Wonderpark-winkelsentrum* }} ; Notas: * 'n Asterisk (*) beteken dat die winkelsentrum 'n teaterkompleks met ten minste vier teaters het. * Die ysskaatsbaan by die Kolonnade-sentrum is in 2012 gesluit omdat dit nie meer finansieel lewensvatbaar was om dit te onderhou nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iolproperty.co.za/roller/news/entry/tshwane_s_kolonnade_ice_rink |title=Tshwane's Kolonnade ice rink to relocate |accessdate=12 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105716/http://www.iolproperty.co.za/roller/news/entry/tshwane_s_kolonnade_ice_rink |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Die Grove-winkelsentrum het in 2014 'n ysskaatsbaan geopen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thegrovemall.co.za/ice_rink.htm |title=The Grove Ice rink |accessdate=4 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627051610/http://www.thegrovemall.co.za/ice_rink.htm |archive-date=27 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> == Susterstede == {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Staat Palestina}} [[Betlehem]], [[Staat Palestina|Palestina]] * {{vlagikoon|Verenigde State van Amerika}} [[Washington, D.C.]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] * {{vlagikoon|Republiek China}} [[Taipei]], [[Republiek China]] ([[Taiwan (eiland)|Taiwan]]) * {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Kiëf]], [[Oekraïne]] * {{vlagikoon|Iran}} [[Teheran]], [[Iran]] * {{vlagikoon|Azerbeidjan}} [[Bakoe]], [[Azerbeidjan]] * {{vlagikoon|Jordanië}} [[Amman]], [[Jordanië]] * {{vlagikoon|Nederland}} [[Delft, Nederland|Delft]], [[Nederland]] }} ==Bekende misdaadvoorvalle== Phineas Tshitaudzi/Xitavhudzi, bekend as die "Pangaman", het paartjies in die omgewing van [[Fort Klapperkop]] geterroriseer. Hy was 'n nagwag by die SA Polisiehoofkwartier, en is in 1960 skuldig bevind en tereggestel. In die [[Silvertonbeleg]] van Januarie 1980 het drie ANC-lede 25 mense as gyselaars aangehou, en het vrylating van Nelson Mandela geëis. Die drie ANC-mans en twee vrouewerknemers van die bank is in die voorval dood. In die [[Kerkstraat-bomontploffing|Kerkstraat-bomaanval]] van Mei 1983, het [[uMkhonto weSizwe]], die militêre vleuel van die ANC, 'n verwoestende motorbomaanval op die [[Suid-Afrikaanse Lugmag|Lugmag-hoofkwartier]] uitgevoer, waarin 19 mense omgekom en 217 gewond is. [[Eugene de Kock]] was van 1983 tot 1993 aktief by [[Vlakplaas]], en is in 1985 tot die algehele bevelvoerende offisier aldaar bevorder. Die Vlakplaas-moordeskaders was verantwoordelik vir die ontvoering, marteling en moord van talle anti-apartheidsaktiviste. Die Strijdomplein-slagting van 1985 het die verregse [[Barend Strydom]], bekend as die "Wit Wolf", 'n rasgemotiveerde skietery in Pretoria-Sentraal onderneem, waarby agt mense dood en 16 gewond is. [[Gert van Rooyen]] was 'n pedofiel en reeksmoordenaar van [[Capital Park]] wat, saam met sy medepligtige Joey Haarhoff, tussen 1988 en 1989 minstens ses jong meisies ontvoer, gevange hou, seksueel aangerand en vermoor het. Die egpaar se skrikbewind het in Januarie 1990 in geëindig toe die voortvlugtendes in Van der Hoffstraat vasgekeer is. [[Johan Heyns]], 'n prominente Afrikaner-teoloog en voormalige moderator van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] wat sterk teen apartheid gekant was, is op 5 November 1994 in sy huis in [[Waterkloofrif]] deur 'n sluipmoordenaar doodgeskiet. Dit word wyd beskou as die werk van regsgesinde ekstremiste wat woedend was oor sy anti-apartheid-houding, maar die saak bly 'n onopgeloste raaisel. Samuel Sidyno het tussen 1998 en 1999 sewe mense vermoor en hul liggame in die [[Capital Park]]-heuwels naby die [[Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika|Nasionale Dieretuin]] gestort. Hy is in 2000 skuldig bevind. Themba Vilakazi, bekend as die "Spoorwegmoordenaar" het van Julie tot November 2005 verskillende mense langs Pretoria se spoorlyne en naby die Nasionale Dieretuin vermoor en vermink. In Januarie 2000 het De Wet Kritzinger 'n rasgemotiveerde skietery op 'n bus op pad na [[Mamelodi]] in [[Constantiapark]] uitgevoer. Hy het drie swart pendelaars doodgeskiet en vier ander gewond. Sy erkende plan om baie meer te vermoor het ontspoor toe hy die busbestuurder doodskiet, en die bus na 'n gevaarlike afgrond afwyk. Die beroulose Kritzinger het 'n lewenslange vonnis ontvang. Die sogenaamde "[[Waterkloof-vier]]" was leerlinge van [[Hoërskool Waterkloof]] en Garsfontein wat in Desember 2003 twee aanvalle op swart mans in [[Constantiapark]] and [[Moreletapark]] uitgevoer het. Dit het op een se dood uitgeloop en elk van die vier het 'n vonnis van 12 jaar tronkstraf vir aanranding en moord ontvang.<ref name="rd1">{{cite news |last1=Davis |first1=Rebecca |title=Waterkloof two back behind bars – where they should have been all along |url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2013-09-25-waterkloof-two-back-behind-bars-where-they-should-have-been-all-along/ |access-date=15 Maart 2020 |agency=Daily Maverick |publisher=dailymaverick.co.za |date=25 Desember 2013}}</ref> 'n Vyfde leerling was staatsgetuie en is vrygespreek.<ref name="arch1">{{cite news |title=Waterkloof 4: Witness 'lying' |url= https://www.news24.com/SouthAfrica/News/Waterkloof-4-Witness-lying-20040708 |access-date=15 Maart 2020 |agency=news24 archive |publisher= news24.com |date=8 Julie 2004}}</ref> In Februarie 2007 het Andrew Jordaan die 7-jarige Sheldean Human van die omgewing van haar huis in [[Pretoria-Tuine]] ontvoer. Haar liggaam is naby die Tshwane-varsproduktemark ontdek, en Jordaan het bely dat hy haar ontvoer, seksueel aangerand en verwurg het. In 2008 is hy deur die Pretoria Hooggeregshof tot lewenslange gevangenisstraf gevonnis. Cezanne Visser, bekend as "Advokaat Barbie", het 'n plaaslike kinderhuis bedrieg en kwesbare kinders na haar huis in [[Raslouw]] geneem. Daar het sy, na bewering saam met haar minnaar Dirk Prinsloo, die jong meisies bedwelm, onsedelik aangerand en seksueel misbruik, terwyl sy ook kinderpornografie vervaardig en besit het. Sy is in 2009 in die Noord-Gautengse Hooggeregshof skuldig bevind op 11 seksverwante en bedrogklagte en is tot sewe jaar tronkstraf gevonnis. Prinsloo het na [[Belarus]] ontvlug en sy borgtog is verbeurd verklaar. Daar is hy na diefstal, gepoogde bankroof, boewery en aanranding tot 13 jaar tronkstraf gevonnis. In Maart 2010 is Anika Smit by haar ouerhuis in [[Theresapark]] seksueel aangerand, vermoor, en haar hande afgesny en verwyder. Die moord bly 'n hoë-profiel onopgelosde saak. In 2011 is die 26-jarige Chanélle Henning in 'n kontrakmoord in [[Faerie Glen]] deur twee gemaskerde oud-polisiemanne op 'n motorfiets agtervolg en vermoor. Die meesterbrein agter die moord bly op vrye voet, maar Gerhardus du Plessis en Willem Pieterse het dieselde jaar skuldig gepleit en is elk tot 18 jaar tronkstraf gevonnis. Voormalige Nigeriese Olimpiese atleet Ambrose Monye en plaaslike sakeman André Gouws het albei lewenslange vonnisse ontvang. Die Olimpiese en Paralimpiese atleet [[Oscar Pistorius]] het sy meisie, Reeva Steenkamp, op Valentynsdag 2013 by sy huis in die [[Silver Lakes Gholflandgoed|Silver Lakes-landgoed]] doodgeskiet, en dan vals beweer dat hy 'n inbraak vermoed het. Hy is tot meer as 13 jaar tronkstraf gevonnis, maar is na 8½ jaar op parool vrygelaat. 'n Reeks moorde het die [[Eersterust]]- en Mamelodi-voorstede van middel tot laat 2025 geterroriseer, toe die verbrande en deels begrawe liggame van verskeie vroue tussen die [[Waltloo]]- en Denneboom-stasies ontdek is. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] * [[Gereformeerde kerk Pretoria]] * [[NG gemeente Pretoria]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |title=Guide to the Transvaal |year=1905 |publisher=Johannesburg Reception Committee |author1= H.T. Montague Bell |author2= C. Arthur Lane |chapter=Pretoria |url=https://books.google.com/books?id=OeRnrH19kwMC&pg=PA9|ref= {{harvid|Bell|1905}}}} * {{en}} {{citation |publisher = Sampson Low, Marston & Company |publication-place = Londen |editor1 = A. Samler Brown |editor2=G. Gordon Brown |title = Guide to South Africa |publication-date = 1906 |edition=14th |url= https://books.google.com/books?id=GYdJAAAAYAAJ&pg=PA398 |chapter=Pretoria}} * {{en}} {{cite book |publisher = Routledge |isbn = 1-884964-03-6 |title = International Dictionary of Historic Places: Middle East and Africa |publication-date = 1996 |editor=Noelle Watson |location=UK |chapter=Pretoria |author=Patrick Heenan |pages=592+ |url=https://books.google.com/books?id=R44VRnNCzAYC|ref= {{harvid|Heenan|1996}}}} * {{en}} {{cite book |chapter=Pretoria, South Africa |year=1999 |edition=3rd |title= Penguin Encyclopedia of Places |editor=John Paxton |isbn=978-0-14-051275-5}} * {{en}} {{cite book |title= Road to Democracy in South Africa: 1960–1970|year=2004|publisher=South African Democracy Education Trust|isbn=978-1-86872-906-7 |chapter=The PAC and the POQO in Pretoria, 1958–1964 |author= Sello Mathabatha |url= https://books.google.com/books?id=qIQttVhKf3EC |page=299+|ref= {{harvid|Mathabatha|2004}}}} * {{en}} {{citation |chapter=Pretoria |title=Encyclopedia of African History |editor=Kevin Shillington |location= Londen |publisher= Routledge |year= 2005 |page=1229+ |url=https://books.google.com/books?id=umyHqvAErOAC}} * {{en}} {{cite book|author1=Vivien Allen|author2=Hannes Meiring|title=Kruger's Pretoria: Buildings and Personalities of the City in the Nineteenth Century|year=2007|publisher=Protea Book House|isbn=978-1-86919-102-3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{Wikt}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [http://www.tshwane.gov.za/ Munisipale webtuiste] * {{en}} [http://www.satour.co.za/ SA Toerismeraad webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141205185039/http://www.satour.co.za/ |date=5 Desember 2014}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Pretoria|title=Pretoria|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=23 Mei 2024}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|TSH}} {{SA grootste stede}} {{Hoofstede in Afrika}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Pretoria| ]] l1gqad6lnbr4nqxvn4zmikcpdf1fqrg 2917394 2917392 2026-07-13T17:01:09Z JMK 649 sorteer onder hofies, inleiding-details 2917394 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Pretoria | ander_naam = | inheemse_naam = | nedersetting_tipe = Stad | beeld_stadsilhoeët = Montage of Pretoria.jpg | beeld_alt = | beeldbyskrif = Kloksgewys van links-bo: Pretoria-stadskern, [[Voortrekkermonument]], Kerkplein, Paleis van Justisie, [[Loftus Versfeld]], Admingebou van die [[Universiteit van Pretoria]] en die [[Uniegebou]]. | beeld_vlag = Flag of Pretoria, South Africa.svg | beeld_seël = | beeld_skild = Coat of arms of Pretoria.svg | bynaam = Jakarandastad | slagspreuk = ''Præstantia Prævaleat Prætoria''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/za-preto.html |title=Pretoria (South Africa) |publisher=Crwflags.com |accessdate=12 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327190006/https://www.crwflags.com/fotw/flags/za-preto.html |archive-date=27 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /><small>''([[Latyn]] vir: "Mag Pretoria toonaangewend in uitnemendheid wees")''</small> | beeld_kaart = | duimdrukkeretiketposisie= regs | kaart_onderskrif = | latd = 25 |latm = 44 |lats = 46 | longd = 28 |longm = 11 |longs = 17 | provinsie = Gauteng | distrik = | munisipaliteit = Stad Tshwane | hoofplek = | stigtingsdatum = [[16 November]] [[1855]]<ref>{{en}} {{cite web |title=Chronological order of town establishment in South Africa based on Floyd (1960:20-26) |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |pages=xlv-lii |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |archive-date=13 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=24 September 2016}}</ref> | regeringvoetnotas = | regeringstipe = <!-- Wyknommer --> | leier_party = [[Demokratiese Alliansie|DA]] | leiertitel = [[Burgemeester]] | leiernaam = [[Cilliers Brink]] | leiertitel1 = | leiernaam1 = | leiertitel2 = | leiernaam2 = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = 687.54 | oppervlak_metro_km2 = 6298 | hoogte_m = 1339 | bevolkingvoetnotas = | bevolking_totaal = 741651 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolking_metro = 2921488 | bevolkingsdigtheid_metro_km2 = 460 | bevolking_demonym = Pretorianer | bevolkingnota = <!-- demografie (deel 1) --> | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 42,0% | persent_kleurling = 2,5% | persent_asiër = 1,9% | persent_wit = 52,5% | persent_ander = 1,2% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 47,7% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 16,4% | demografie2_titel3 = [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]] | demografie2_info3 = 8,0% | demografie2_titel4 = [[Tswana]] | demografie2_info4 = 5,4% | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 22,5% | poskode = 0002 | poskode2 = 0001 | skakelkode = 012 | sensuskode = 799035 | webwerf = [http://www.tshwane.gov.za/ Tshwane-munisipaliteit] }} '''Pretoria''' ([[Suid-Ndebele]]: ''iPitori'') is (as die administratiewe hoofstad) een van die drie hoofstede van die [[Suid-Afrika|Republiek van Suid-Afrika]] en is geleë in die provinsie [[Gauteng]], ongeveer 50&nbsp;km noord van [[Johannesburg]]. Die stadsgebied word van wes na oos deur die [[Magaliesberg]] en Witwaterberge oorgesteek, wat in die ooste met die [[Bronberg]] eindig. [[Lêer:Prétoria-skyline.jpg|duimnael|links|Pretoria se stadshorison]] Pretoria is op 16 November 1855<ref>{{en}} Allen, Vivien, ''Kruger's Pretoria'', A.A. Balkema Publishers, Kaapstad, 1971, bl. 2.</ref> deur die [[Voortrekkers]] gestig en het in 1860 die hoofstad van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (ZAR, oftewel [[Transvaal]]) geword en in 1910 ook die nuutgestigte [[Unie van Suid-Afrika]] se uitvoerende hoofstad. [[Kaapstad]] is sedert 1910 die wetgewende hoofstad en [[Bloemfontein]] die geregtelike hoofstad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.gov.za/about-sa/south-africa-glance |title=South Africa at a glance |publisher=[[Regering van Suid-Afrika]] |accessdate=23 Mei 2024}}</ref> In vergelyking met die naburige Johannesburg het Pretoria, wat eers in 1931 stadstatus verkry het, teen 'n stadiger tempo gegroei. Eers toe die [[Nasionale Party]] in 1948 aan bewind gekom het, het Pretoria gaandeweg in belangrikheid toegeneem. Die stad dien tans oorwegend as 'n administratiewe sentrum, en die plaaslike dienstesektor verskaf die meeste werkgeleenthede. Nogtans beskik Pretoria oor 'n nywerheidsbasis, wat veral op die yster- en staalbedryf, asook motorvervaardiging steun, en dien daarnaas as 'n spoorwegsentrum. Pretoria se tersiêre opvoedingsinstellings sluit die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (gestig in 1873 en tans een van die vernaamste instellings ter wêreld vir afstandsonderwys), die [[Universiteit van Pretoria]] (gestig in 1908) en die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] in. Sedert 2000 vorm Pretoria deel van die [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit]]. Op 7 Maart 2005 het die Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit onder gesag van die ANC in 'n vergadering besluit om die Stad Tshwane formeel as 'n geografiese pleknaam te registreer op die databasis van die [[Suid-Afrikaanse Geografiese Nameraad]] (SAGNR) in terme van die SAGNR Wet 118 van 1998. Sedertdien was die vorige Tshwane metroraad in 'n omstrede [[Pretoria-Tshwanenaamverandering|proses betrokke om Tshwane]] as die amptelike en enigste naam van die stad te vestig.<ref>{{en}} [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4584211.stm Pretoria name change is approved]</ref><ref>{{af}} [http://www.beeld.com/Suid-Afrika/Nuus/Pta-net-n-wit-buurt-premier-20120220 ''Beeld'', 21 Februarie 2012]</ref> In Augustus 2007 het die [[Suid-Afrikaanse Geografiese Nameraad]] egter bevestig dat Pretoria se naam nie verander sal word nie. Tot in 2024 is die stad se amptelike naam nie verander nie en dit blyk nou al meer onwaarskynlik dat dit hoegenaamd nog sal gebeur. == Etimologie == In 1855 is Pretoria gestig deur [[Marthinus Wessel Pretorius|Marthinus Pretorius]], 'n [[Voortrekkers|Voortrekkerleier]], en hy het dit na sy vader, [[Andries Pretorius]], genoem. Ander name was ''Pretoria Philadelphia'', ''Pretorium'' en ''Pretoriusdorp''.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter E. Raper |title=Dictionary of Southern African Place Names |publisher=Internet Archive |url=https://archive.org/details/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames/page/n373/mode/2up?view=theater |accessdate=23 Mei 2024 |page=373 |year=1987}}</ref> == Geografie == [[Lêer:Magaliesberg08.jpg|duimnael|links|Pretoria word deur die [[Magaliesberg]]reeks deurkruis]] [[Lêer:Pretoria SBD, a, vanaf Fort Wonderboom.jpg|duimnael|links|Die sakekern van Pretoria soos van [[Fort Wonderboom]] af gesien]] [[Lêer:Pretoria Panorama.jpg|duimnael|links|Uitsig vanaf [[Klapperkop]] na die [[SABS]]-kantore, die koshuise van Tuks se [[Groenkloof]]kampus, die Lukasrandtoring en die middestad van Pretoria]] Pretoria is in die noordooste van die provinsie Gauteng geleë, sowat 56&nbsp;km noord van Johannesburg en 260&nbsp;km wes van [[Nelspruit]] af. Pretoria lê 1&nbsp;339 meter<ref>{{en}} [http://www.freemaptools.com/elevation-finder.htm ''Elevation Finder – freemaptools.com'', Hoogte bo seevlak aangedui: Stadsaal van Pretoria, 27 Junie 2014]</ref> bo [[seevlak]] in 'n warm, beskermde en vrugbare vallei wat deur die berge van die [[Magaliesberg]]reeks omring word. Pretoria is 'n baie aangename en kosmopolitiese stad, geleë in die oorgangsgebied tussen die [[Hoëveld]]- en die [[Bosveld]]-gebiede. As gevolg van sy ligging het Pretoria 'n besonder ryk [[voël]]lewe. === Klimaat === Pretoria het 'n [[subtropiese klimaat]] met warm, vogtige [[somer]]s en gematigde, droë [[winter]]s. Daar word 'n gemiddelde 300 sonskyndae per jaar in Pretoria aangeteken. {{Tabel weergemiddeldes |locatie=Pretoria |bron = NOAA Pretoria gemiddelde klimaat 1961–1990<ref name="NOAA-PTA">{{en}} {{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-I/UA/68262.TXT | title = Pretoria Climate Normals 1961–1990 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = 6 Julie 2014}}</ref> | jan_gem=22.6 | jan_gem_ns=135 | feb_gem=22.1 | feb_gem_ns=76 | mrt_gem=21.0 | mrt_gem_ns=79 | apr_gem=17.9 | apr_gem_ns=54 | mei_gem=14.7 | mei_gem_ns=13 | jun_gem=11.5 | jun_gem_ns=7 | jul_gem=11.9 | jul_gem_ns=3 | aug_gem=14.7 | aug_gem_ns=5 | sep_gem=18.6 | sep_gem_ns=20 | okt_gem=20.1 | okt_gem_ns=72 | nov_gem=21.0 | nov_gem_ns=101 | dec_gem=21.9 | dec_gem_ns=108 | jaar_gem=18.2 | jaar_gem_ns=673 | jan_gem_min=17.8 | jan_gem_max=28.5 | feb_gem_min=17.3 | feb_gem_max=28.0 | mrt_gem_min=16.1 | mrt_gem_max=26.9 | apr_gem_min=12.6 | apr_gem_max=24.1 | mei_gem_min= 8.2 | mei_gem_max=21.8 | jun_gem_min=4.8 | jun_gem_max=18.9 | jul_gem_min=4.8 | jul_gem_max=19.5 | aug_gem_min=7.6 | aug_gem_max=22.1 | sep_gem_min=11.9 | sep_gem_max=25.5 | okt_gem_min=14.4 | okt_gem_max=26.6 | nov_gem_min=15.8 | nov_gem_max=27.0 | dec_gem_min=16.8 | dec_gem_max=28.0 | jaar_gem_min=12.3 | jaar_gem_max=24.7 | jan_a_min=10.9 | jan_a_max=36.2 | feb_a_min=11.0 | feb_a_max=36.3 | mrt_a_min=5.5 | mrt_a_max=34.6 | apr_a_min=3.5 | apr_a_max=32.5 | mei_a_min=0.7 | mei_a_max=29.4 | jun_a_min=-1.4 | jun_a_max=25.4 | jul_a_min=-0.6 | jul_a_max=25.5 | aug_a_min=-1.2 | aug_a_max=28.6 | sep_a_min=2.3 | sep_a_max=33.5 | okt_a_min=3.6 | okt_a_max=34.6 | nov_a_min=6.6 | nov_a_max=35.7 | dec_a_min=6.5 | dec_a_max=35.0 | jaar_a_min=-1.4 | jaar_a_max=36.3 | zujan = 8.41 | zufeb = 8.40 | zumrt = 8.19 | zuapr = 8.19 | zumei = 9.12 | zujun = 9.03 | zujul = 9.33 | zuaug = 9.51 | zusep = 9.48 | zuokt = 8.88 | zunov = 8.45 | zudec = 8.77 | rdjan = 11 | rdfeb = 8 | rdmrt = 8 | rdapr = 5 | rdmei = 2 | rdjun = 1 | rdjul = 1 | rdaug = 1 | rdsep = 2 | rdokt = 6 | rdnov = 9 | rddec = 11 | lvjan = 62 | lvfeb = 63 | lvmrt = 63 | lvapr = 63 | lvmei = 56 | lvjun = 54 | lvjul = 50 | lvaug = 45 | lvsep = 44 | lvokt = 52 | lvnov = 59 | lvdec = 61 }} === Administratiewe stadsgebied === Die Metropolitaanse Munisipaliteit Stad Tshwane, wat op 5 Desember 2000 gestig is, het 'n oppervlakte van 2&nbsp;199 vierkante kilometer en sluit naas Pretoria ook talle dorpe in sy metropolitaanse gebied in, waaronder [[Centurion]] (vroeër Verwoerdburg), [[Akasia]], [[Soshanguve]], [[Mabopane]], [[Atteridgeville]], [[Ga-Rankuwa]], [[Winterveld]], [[Hammanskraal]], [[Temba]], [[Pienaarsrivier (dorpie)|Pienaarsrivier]], Krokodilrivier en [[Mamelodi]]. == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === [[Lêer:Church street 1881.jpg|duimnael|links|Pretoria se [[Kerkstraat, Pretoria|Kerkstraat]] in 1881]] [[Lêer:Hotel de ville de Pretoria.jpg|duimnael|'n Standbeeld van [[Andries Pretorius]] voor die [[Stadsaal van Pretoria]]]] Die eerste setlaars in die gebied van die huidige Pretoria was lede van die Nguni-stam, wat later as [[Ndebele (persoon)|Ndebele]] (letterlik "vlugtelinge") of Matabele bekend gestaan het. Enkele honderd jaar lank het hulle die vrugbare [[Apiesrivier]]streek as veetelers bewoon voordat [[Zoeloes|Zoeloe]]-krygers met hul aanvalle in die vroeë [[19de eeu]] verwoesting in die gebied gesaai het. Baie Nguni is in dié aanvalle dood, terwyl die oorlewendes noordwaarts gevlug en hulle in die gebied van die huidige [[Zimbabwe]] gevestig het. Die streek was vervolgens tydelik onbewoon.<ref>{{en}} James Bainbridge: ''South Africa, Lesotho & Swaziland''. E-boek-uitgawe. Lonely Planet Publications 2009, bl. 425</ref> Volgens historiese dokumente het [[Voortrekker]]gesinne soos die [[Van der Walt]]s, [[Prinsloo]]s en Bronkhorsts hulle in die periode tussen 1832 en 1842 in die [[Fonteinedal]] gevestig – gelyktydig het ook die eerste [[Tswanas|Tswana]]-setlaars na die Pretoriagebied gekom.<ref>{{en}} [http://www.eastern.co.za/artikel.asp?nID=410 Eastern Nuus/News, Desember 2005: ''Fonteinedal bears the first white settlers'' Besoek op 19 Junie 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006153649/http://www.eastern.co.za/artikel.asp?nID=410 |date=6 Oktober 2006}}</ref> Die broers Lucas en Gert Bronkhorst was die eerste boere in die gebied wat op die plase [[Groenkloof]] en [[Elandspoort]] geboer het. Die eerste huis in die gebied is deur J.G.S. Bronkhorst in 1840 in die Fonteinedal opgerig. 'n Aantal [[Afrikaner]]gesinne het hulle rondom die nabygeleë dorp Elandspoort gevestig. Die plaaslike bewoners het hul dorp in 1854, twee jaar nadat die [[Sandrivierkonvensie]] die onafhanklikheid van die gebied noord van die [[Vaalrivier]] bevestig het, tot kerkplaas van Sentraal-Transvaal laat verklaar. Elandspoort het sodoende 'n belangrike plek vir nagmale, dope en huwelike geword. Die Voortrekkerleier kommandant-generaal [[Marthinus Wessel Pretorius]] het land in die Apiesriviervallei aangekoop wat daarna deur die regering van die ZAR oorgeneem is, met die voorneme om hier 'n permanente gebou vir die Boererepubliek se Volksraad te vestig; dit was immers reeds voorspelbaar dat hier 'n beduidende nedersetting sou ontstaan. Pretoria is in 1855 deur M. W. Pretorius amptelik as Pretoria Philadelphia ("Die Broederskap van Pretoria") gestig en na sy vader [[Andries Pretorius]] genoem, wat ná sy oorwinning oor die [[Zoeloes]] in die [[Slag van Bloedrivier]] as 'n volksheld vereer is. Andries Pretorius het ook 'n belangrike rol by die onderhandelinge met [[Groot-Brittanje]] gespeel, wat in 1852 met die ooreenkoms van Sandrivier tot die onafhanklikheid van Transvaal onder die nuwe naam Zuid-Afrikaansche Republiek gelei het. Die dorp het destyds uit sowat tagtig huise met 'n bevolking van 300 bestaan. In 1856 het 'n raadgewer van die president, [[Andries du Toit]], een van sy [[Basotho]]-[[perd|ponies]] teen die hele gebied van die huidige [[voorstad]] [[Arcadia, Pretoria|Arcadia]] geruil. Vir die volgende twee jaar was hy besig met die opmeting van sy besit. Die gebied is deur Stephanus Meintjies ontwikkel, en 'n nabygeleë koppie, [[Meintjieskop]], is na hom vernoem. Die destydse dorpsgebied het van Potgieterstraat in die weste tot by Prinsloostraat in die ooste en van Boomstraat in die noorde tot by Scheidingstraat in die suide gestrek. === Hoofstad van die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) === [[Lêer:Kerkstraat, Pretoria 1890s.jpg|duimnael|links|Pretoria se Kerkstraat, 1890's]] [[Lêer:Melrose house SA.jpg|duimnael|Melrose-huis net oorkant Burgerspark]] [[Lêer:00000-Pretoria City Hall-s.jpg|duimnael|Die Stadsaal is in 1935 ingewy – vier jaar nadat Pretoria stadstatus verwerf het]] Pretoria het op 1 Mei 1860 die hoofstad van die ZAR geword en is tydens die [[Eerste Vryheidsoorlog]] tussen Desember 1880 en Maart 1881 deur Britse troepe beleër. George Heys, 'n boorling van Durban en geesdriftige sakeman wat hom in 1879 in Pretoria gevestig het, het in 1882 sy koetsvoerdiens ''Express Saloon Coach Service'' gestig. Die koetse het van Kerkplein op drie hoofroetes na [[Kimberley]], [[Barberton]] en [[Polokwane|Pietersburg]] vertrek. Die ''Abbot-Downing''-koetse, wat Heys ingespan het, was handgemaak en is van [[New Hampshire]] in die [[Verenigde State]] ingevoer. Destyds is die koetse, waarvan elkeen agtien tot twintig passasiers en tot drie en 'n halwe ton posstukke kon vervoer, deur feitlik alle belangrike koetsmaatskappye gebruik.<ref>{{af}} McDonald, Elsa: ''Victoriaanse ondernemerskap''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', volume 32, nommer 6 (Junie 1987), bl. 35</ref> Die kaartjie vir 'n koetsreis was allesbehalwe goedkoop – die span van tien perde moes elke tien tot vyftien myl vervang word. Die reis tussen Pretoria en Johannesburg het destyds ongeveer vyf uur geduur – mits die koets nie in die [[Sesmylspruit]] of die [[Jukskeirivier]] vasgeval het nie.<ref>{{af}} Mc Donald (1987), bl. 36</ref> George Heys se vervoersaak het ook 'n kontrak met die posmeester-generaal van die ZAR, Nicolaas van Alphen, gehad, maar dit het met die aankoms van die eerste trein uit Kaapstad op Pretoria se stasie ten einde geloop. Heys was nogtans 'n welgestelde man en het in 1884 besluit om 'n statige herehuis, Melrose Villa (wat later [[Melrose-Huis]] genoem is), in Maréstraat (later Jacob Maréstraat) vir homself en sy gesin te laat bou. Planne vir die spoghuis is opgetrek deur die Londense argitek W.T. Vale. Die Heys-gesin het sy intrek in 1887 geneem en drie jaar later is die villa nog eens vergroot. George Heys is in 1939 tydens 'n besoek aan Engeland oorlede,<ref>{{en}} [http://www.artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=7053 ''Artefacts.co.za: House George Heys, Melrose House. Besoek op 20 Junie 2017'']</ref> maar sy afstammelinge het nog tot in 1967 hier gewoon. Die herehuis is daarna aan die Pretoriase stadsraad verkoop wat dit gerestoureer en as museum vir die publiek oopgestel het. Die [[Tweede Vryheidsoorlog]], wat van 1899 tot 1902 tussen die Boererepublieke en die Verenigde Koninkryk gewoed het, het tot die ondergang van die ZAR gelei en 'n tydperk van Britse oorheersing in Suid-Afrika ingelui. Pretoria het op 5 Junie 1900 gekapituleer en is vervolgens deur troepe onder die bevel van lord [[Frederick Sleigh Roberts]] ingeneem. Lord Roberts het van die Sikhs, wat hom op sy veldtogte in Indië bygestaan het, saamgebring na Pretoria en in Melrose-huis ingetrek. Die huis het ook die hoofkwartier van die Britse leër in die stad geword, terwyl die half voltooide Paleis van Justisie in 'n militêre hospitaal vir gewonde soldate omgeskep is. Met die ondertekening van die [[Verdrag van Vereeniging|Vredesooreenkoms van Vereeniging]] in die eetkamer van Melrose-huis is die oorlog kort voor middernag op 31 Mei 1902 in Pretoria amptelik beëindig. George Heys het saam met sy vriende, waaronder die sakelui Edmund en George Bourke, 'n baie belangrike rol in die ekonomiese, professionele, politieke en sosiale lewe van Pretoria gespeel.<ref name="McDonald 1987, bl. 37">{{af}} McDonald (1987), bl. 37</ref> Almal het goeie betrekkinge met president Paul Kruger gehandhaaf en talle liefdadige geskenke aan die stad gemaak, waaronder 'n verpleeginrigting vir gewonde soldate in 'n klein gebou langs die ''Staats Model School'' in Van der Walt Straat (1899), die kerksaal van die Metodiste-kerk in Sunnyside en die klokkespel in die stadhuis in Paul Krugerstraat.<ref name="McDonald 1987, bl. 37" /> === Hoofstad van Suid-Afrika === [[Lêer:Wesvleuel van die Uniegebou, b, skemerlig.jpg|duimnael|Wesvleuel van die Uniegebou]] [[Lêer:Svgfiles-2016-08-23-13-28-10-799512-7903192702451629801.svg|duimnael|Setels in die stadsraad ná die 2016-verkiesing {{columns-list|2| {{sleutel|#1F78B4|[[Demokratiese Alliansie|DA]]}} {{sleutel|#33A02C|[[African National Congress|ANC]]}} {{sleutel|#910C0C|[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EFF]]}} {{sleutel|#FE850D|[[Vryheidsfront Plus|VF+]]}} {{sleutel|#949494|Ander}}}}]] Die Afrikanerrepublieke ZAR en [[Oranje-Vrystaat]] is met die [[Kaapkolonie]] en [[Natal (kolonie)|Natal]] in 1910 verenig in die Unie van Suid-Afrika, met Pretoria as sy administratiewe hoofstad (terwyl Kaapstad die parlementêre en wetgewende hoofstad geword het). In die tydperk tussen 1860 en 1994 het Pretoria ook as die setel van die provinsiale regering van Transvaal gedien. Op 14 Oktober 1931 het Pretoria amptelik stadstatus gekry. Danksy die vestiging van akademiese en wetenskaplike instellings word Pretoria ook as die akademiese hoofstad van Suid-Afrika beskou – dit is die tuiste van 'n aantal universiteite en navorsingsinstellings, onder andere die [[Universiteit van Pretoria]], die Universiteit van Suid-Afrika (UNISA) en die [[Wetenskaplike en Nywerheidnavorsingsraad]] (WNNR). Die 1980's het 'n periode van politieke en rassisties-gemotiveerde geweld ingelui. Die [[Silvertonbeleg]] van Januarie 1980 het vyf lewens geëis. In die [[Kerkstraat-bomontploffing|Kerkstraat-bomaanval]] van Mei 1983 was die [[Suid-Afrikaanse Lugmag|Lugmag-hoofkwartier]] die teiken van 'n terreuraanval deur die [[ANC]] se [[uMkhonto weSizwe]]. 19 mense het omgekom en 217 is gewond. [[Eugene de Kock]] was van 1983 tot 1993 aktief by [[Vlakplaas]] waartydens moordeskaders anti-apartheidsaktiviste ontvoer, gemartel en vermoor het. In die Strijdomplein-slagting van 1985 het die rassisties gemotiveerde [[Barend Strydom]] agt mense doodgeskiet en 16 gewond.<ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/topic/pretoria-timeline-1800-2009?page=2 ''www.sahistory.org: Pretoria Timeline 1800–2009. Besoek op 19 Mei 2015'']</ref> Op 24 November 1995 het Pretoria sy eerste swart burgemeester, [[Johannes Ramokhoase|Slo Ramokhoase]], gekry. Vandag vorm Pretoria staatkundig deel van die Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit, één van die drie van Suid-Afrika se agt metropolitaanse gebiede wat in die provinsie Gauteng geleë is. Vanaf 19 Augustus 2016 tot 12 Februarie 2019 het [[Solly Msimanga]] as burgemeester van Pretoria gedien nadat hy die DA tot 'n oorwinning in die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2016|munisipale verkiesing op 3 Augustus 2016]] gelei het. Die DA vorm 'n koalisieregering met die [[Afrika Christen Demokratiese Party]] en die [[Vryheidsfront Plus]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-tshwane-elects-a-mayor-20160819 |title=As it happened: Amidst much ANC heckling, the DA's Msimanga becomes Tshwane mayor |date=19 Augustus 2016 |accessdate=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518000732/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-tshwane-elects-a-mayor-20160819 |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Nadat Solly Msimanga op 18 Januarie 2019 sy kandidatuur tydens die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2019]] as premier vir Gauteng en sy bedanking as burgemeester vir 11 Februarie 2019 aangekondig het, is Stevens Mokgalapa op 12 Februarie 2019 as sy opvolger gekies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.enca.com/news/new-tshwane-mayor |title=Stevens Mokgalapa elected new Tshwane mayor |date=12 Februarie 2019 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009111218/https://www.enca.com/news/new-tshwane-mayor |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 26 Februarie 2020 het Mokgalapa egter van sy pos uitgetree.<ref>{{en}} {{cite news |last1=Moatshe |first1=Rapula |title=Tshwane mayor Stevens Mokgalapa bows out |url=https://www.iol.co.za/pretoria-news/tshwane-mayor-stevens-mokgalapa-bows-out-42969024 |accessdate=30 Oktober 2020 |agency=IOL |date=19 Februarie 2020}}</ref> Op 5 Maart 2020 het die provinsiale regering van Gauteng Pretoria onder administrasie geplaas en vervolgens is die raad ontbind. 'n Nuwe raad sou binne 90 dae gekies word.<ref>{{en}} {{cite news |last1=Deklerk |first1=Aphiwe |title=Tshwane municipality dissolved 'for the sake of its residents' |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2020-03-05-tshwane-municipality-dissolved/ |accessdate=30 Oktober 2020 |newspaper=TimesLIVE |date=5 Maart 2020}}</ref> Ná maande se regsuitdagings het op 27 Oktober 2020 die [[Appèlhof van Suid-Afrika]] die besluit van die provinsiale regering omvergewerp. Op 30 Oktober 2020 is [[Randall Williams]] van die DA tot nuwe burgemeester van Pretoria verkies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://citizen.co.za/news/south-africa/politics/2377746/randall-williams-elected-new-executive-mayor-of-tshwane/ |title=The ANC made a surprise announcement before the vote that it would not be fielding any candidates. |publisher=[[The Citizen]] |date=30 Oktober 2020 |accessdate=30 Oktober 2020}}</ref> Op 13 Februarie 2023 het hy egter sy onmiddellike bedanking as burgemeester aangekondig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/news24/politics/government/randall-williams-says-resignation-as-tshwane-mayor-in-best-interest-of-coalition-government-20230213 |title=Randall Williams says resignation as Tshwane mayor in 'best interest' of coalition government |publisher=[[Nuus24]] |author=Malaika Ditabo |date=13 Februarie 2023 |accessdate=17 April 2023}}</ref> Williams is eers opgevolg deur [[Murunwa Makwarela]], maar Makwarela is op 28 Maart 2023 opgevolg deur [[Cilliers Brink]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2023-03-28-cilliers-brink-is-the-newly-elected-mayor-of-tshwane/ |title=Cilliers Brink is the newly elected mayor of Tshwane |publisher=TimesLIVE |date=28 Maart 2023 |accessdate=17 April 2023}}</ref> == Infrastruktuur == === Historiese ontwikkeling === [[Lêer:Prinshof 349-Jr, Arcadia, Sunnyside, Muckleneuk.jpg|duimnael|'n Uitsig oor die voorstede Prinshof 349-Jr, Arcadia, Sunnyside en Muckleneuk – met drie bekende bakens: die [[Steve Biko Akademiese Hospitaal]] (op die voorgrond), Lukasrand-toring (op die agtergrond regs) en [[Fort Klapperkop]] (links bo)]] Binne vyf dekades ná sy stigting is Pretoria van 'n moderne stedelike infrastruktuur voorsien. Belangrike mylpale was die bou van 'n NG Kerkgebou in 1857, die ontstaan van 'n formele skoolstelsel in 1859, die vestiging van 'n posdiens in 1864 en 'n telegraafdiens in 1877, die opening van die eerste spoorwegverbinding in 1893, die voorsiening van elektriese verligting in 1892, die publikasie van die eerste plaaslike [[koerant|dagblad]] in 1898, die vestiging van 'n rioleringstelsel in 1904 en die opening van elektriese tremlyne in 1910.<ref>{{en}} Kevin Shillington: ''Encyclopedia of African History. Volume 3. P–Z Index: Pretoria''. New York, NY 2005: Fitzroy Dearborn 2005, bl. 1229</ref> === Moderne ontwikkeling === [[Lêer:SA Pretoria Church square.JPG|duimnael|links|[[Kerkplein, Pretoria|Kerkplein]] in die middestad van Pretoria]] Pretoria se strategiese ligging, sy aangename klimaat en die beskikbaarheid van hoogs-opgeleide mannekrag het van die stad 'n leidende onderwys- en navorsingsentrum gemaak. Daar word geraam dat tussen 85 en 90 persent van alle navorsings- en ontwikkelingsaktiwiteite in Suid-Afrika in Pretoria gekonsentreer is. Belangrike instellings sluit [[Krygkor]], die [[Suid-Afrikaanse Mediese Navorsingsraad]], die [[Wetenskaplike en Nywerheidnavorsingsraad]] (WNNR), die Navorsingsraad vir Menslike Wetenskappe en tersiêre instellings soos die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (UNISA), die [[Universiteit van Pretoria]] (UP) en die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] in. Daar bestaan goeie toegangsroetes van Johannesburg ([[N1 (Suid-Afrika)|N1]]), [[Polokwane]] (N1), [[Noordwes]] ([[N14 (Suid-Afrika)|N14]]) en [[Witbank]] ([[N4 (Suid-Afrika)|N4]]). Die Tshwanemetro beplan ook 'n kringspoor wat as 'n stedelike ontwikkelingskorridor sal dien met 'n pendelspoorwegverbinding as basis wat óm die Pretoriastadskern sal loop as deel van 'n geïntegreerde multimodus-vervoerstelsel vir Tshwane. Pretoria is slegs 28&nbsp;km van die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]], 35&nbsp;km van [[Lanseria-lughawe]] en word ook bedien deur die [[Wonderboomlughawe]] wat binne die stadsgrense is. Daar word beplan om Wonderboomlughawe te ontwikkel tot 'n derde internasionale lughawe in Gauteng. Inwoners en sakeondernemings in Pretoria en omstreke sal ook baat by die ''Tshwane Global Digital Hub''-projek waarvolgens die bestaande [[optiese vesel]]-infrastruktuur in die metropool benut gaan word om bekostigbare breëband-internettoegang en ander inligtings- en kommunikasiedienste te verskaf. Die Tshwanemark in die weste van Pretoria is die tweede grootste mark in Suid-Afrika. Die mark het 'n nasionale en internasionale kliëntebasis. Die mark se hoofbedryf is die koop en verkoop van varsprodukte insluitend vrugte en groente, vleis en blomme, maar dit het ook fasiliteite vir grootmaatverpakking, verwerkingsondernemings en grootmaat koeldrankverkope. == Vervoer == === Spoorvervoer === [[Lêer:9 2 258 0082-Pretoria-Railway Station-s.jpg|duimnael|Die hoofstasie van Pretoria]] Pendelaardienste in Pretoria en omgewing word deur ''[[Metrorail]]'' bedryf. Roetes verbind die middestad met [[Germiston]] en Johannesburg in die suide, [[Atteridgeville]] in die weste, [[Ga-Rankuwa]] in die noordweste, [[Soshanguve]] in die noorde en [[Mamelodi]] in die ooste. ''[[Gautrein]]'' se hoëspoed-treindienste verbind die oostelike voorstad Hatfield met Pretoria se hoofstasie en loop suidwaarts via Centurion, [[Midrand]], [[Sandton]] en [[Rosebank, Gauteng|Rosebank]] tot in Johannesburg, asook uit na die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]]. [[Pretoriastasie]] is die vertrekpunt vir die luukse ''[[Bloutrein]]'' op pad na Kaapstad. 'n Ander luukse treindiens, ''Rovos Rail'' se safari-treinritte, vertrek vanaf [[Capital Park]], 'n spoorwegstasie in 'n koloniale boustyl. Suid-Afrikaanse spoorweggeesdriftiges het Herculesstasie as vertrekpunt vir hulle outydse treinritte gekies. === Lugvervoer === Die [[Wonderboomlughawe]] lê sowat 8&nbsp;km buitekant die stad. 'n Opknappingsproses is tans aan die gang, alhoewel die omgewingsinpakstudie, wat in 2004 gedoen is, getoon het dat die geraasbesoedeling al klaar hoog is. Die projek om die aanloopbaan te verleng is destyds afgekeur omdat die geraas van nog meer (en nog groter) vliegtuie die omgewing negatief sou beïnvloed.<ref>{{en}} [http://www.wonderboomairport.co.za/ Wonderboomlughawe]</ref><ref>{{af}} [http://www.zambi.co.za/artikel.asp?nID=482 Verdere ontwikkeling van lughawe in vooruitsig] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194715/http://www.zambi.co.za/artikel.asp?nID=482 |date=4 Maart 2016}} (Julie 2006)</ref><ref>{{en}} [http://wikimapia.org/30495/ Padkaart en satellietfoto van die Wonderboomlughawe]</ref> == Jakarandastad == [[Lêer:Jacaranda Trees Pretoria.jpg|duimnael|links|Jakarandabome in Pretoria se middestad, met die [[Uniegebou]] aan die bokant van die foto]] [[Lêer:Straatnaamveranderings, a, Pretoria.jpg|duimnael|Soos elders in Suid-Afrika het ook in Pretoria baie inwoners en ondernemings as gevolg van politieke oorwegings van adres verander sonder dat hulle hiervoor moes verhuis]] Pretoria se bynaam "Jakarandastad" verwys na die sowat 70&nbsp;000 [[jakaranda]]bome wat in en om Pretoria groei en in Oktober met hulle pragtige perskleurige bloeisels 'n besondere karakter aan die stad gee. Die eerste twee bome is in 1888 deur [[J.D. Cilliers]], 'n plaaslike tuinier, in sy tuin by Myrtle Lodge, Celliersstraat in Sunnyside geplant. Hy het die plantjies van 'n Kaapstadse boomkweker bekom wat hulle uit [[Rio de Janeiro]] in [[Brasilië]] ingevoer het. Die twee bome staan vandag op die terrein van die Laerskool Sunnyside.<ref>{{af}} Boshoff, Dawie: ''Jakarandastad vier fees''. In: Suid-Afrikaanse Panorama, jaargang 35, nommer 2 (Maart/April 1990), bl. 73</ref> Die [[jakaranda]] is afkomstig uit die tropiese dele van Suid-Amerika en behoort tot die familie [[Bignoniaceae]]. Daar is sowat vyftig spesies van jakarandabome. Die een, wat as 'n uitheemse boom in warmer klimaatstreke van Suider-Afrika aangetref word, word ''Jacaranda mimosifolia'' genoem. Teen die einde van die 19de eeu het die blom- en boomkweker James Clark jakarandasaad uit Australië ingevoer en jakarandabome op groot skaal begin kweek. In November 1906 het hy tweehonderd klein boompies aan die Pretoriase Stadsraad geskenk wat hulle in die destydse Kochstraat (tans Bosmanstraat) geplant het. Die stadsingenieur Walton Jameson, wat vinnig as "Jakaranda Jim" bekend gestaan het, het 'n program van stapel gestuur om orals in Pretoria jakarandabome aan te plant. In 1971 was daar reeds 55&nbsp;000 jakarandabome in die stad.<ref>{{af}} Boshoff (1990), bl. 75</ref> Die meeste jakarandas, wat in Pretoria aangetref word, is ligpers, maar in Herbert Bakerstraat in Groenkloof is daar ook wit jakarandas aangeplant. Die Jakarandakarnaval is 'n ou tradisie wat in die periode tussen 1939 en 1964 gereeld gehou is. Nadat die fees in 1964 gestaak is, het dit twintig jaar lank nie meer plaasgevind nie en is eers in 1985 weer hervat. Die feestelikhede sluit onder meer 'n kleurryke optog en die kroning van die Jakarandakoningin in.<ref>{{af}} Boshoff (1990), bl. 73</ref> == Demografie == [[Lêer:Tshwane 2001 dominant population group map.svg|duimnael|links|Dominante bevolkingsgroepe in Tshwane {{columns-list|2| {{sleutel|#fb8072|[[Swart Suid-Afrikaners|Swartes]]}} {{sleutel|#8dd3c7|[[Kleurlinge]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]]}}}} {{sleutel|#bebada|Geen dominante nie}}]] [[Lêer:Tshwane 2001 dominant language map.svg|duimnael|Meerderheidstale in Tshwane {{columns-list|2| {{sleutel|#8dd3c7|[[Afrikaans]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Engels]]}} {{sleutel|#bebada|[[Suid-Ndebele]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Zoeloe]]}} {{sleutel|#fdb462|[[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]]}} {{sleutel|#fccde5|[[Tswana]]}} {{sleutel|#ffed6f|[[Tsonga]]}}}} {{sleutel|#d0d0d0|Geen meerderheidstaal}}]] Afhangende van die geografiese definisie van Pretoria beloop die stad se totale bevolking tussen 'n half en byna drie miljoen. Die laasgenoemde syfer geld vir die Tshwane-munisipaliteit waarvan Pretoria deel uitmaak. Pretoria is sedert sy stigting tradisioneel een van die demografiese sentra van Afrikaanssprekendes in Suid-Afrika. So was Pretoria in 1991 naas Wynberg, 'n voorstad van Kaapstad, die sensusdistrik met die grootste getal Afrikaanssprekendes. Afrikaans word tans deur meer as 400&nbsp;000 Pretorianers as huistaal gepraat. Ander omgangstale in die Pretoria-omgewing sluit onder meer [[Tswana]], [[Engels]] en [[Suid-Ndebele]] in. Die grootste etniese groep naas [[Afrikaners]] is [[Noord-Sotho's]]. Terwyl die historiese stadsgebied steeds merendeels deur blankes bewoon word, huisves voorstede soos Soshanguve en Atteridgeville 'n hoofsaaklik Swart bevolking. Indiërs is tradisioneel in die voorstad Laudium en sy omgewing saamgetrek, alhoewel baie Pretorianers van Indiese afkoms hulle in histories blanke voorstede gevestig het. Die opkoms van 'n groeiende swart middelklas is een van die belangrikste sosio-demografiese ontwikkelinge sedert die einde van die beleid van rasseskeiding. 'n Ander is die feit dat die getal armlastige blankes in Pretoria, soos elders in die land, groter is as ooit tevore. Dit is veral on- of halfgeskoolde Afrikaners uit die werkersklas wat nie in die voorspoed van die nuwe Suid-Afrika kan deel nie. Nadat president [[Jacob Zuma]] reeds twee keer 'n besoek aan die Bethlehem-plakkerskamp in die weste van die hoofstad gebring het, het hy Mandeladag op 18 Julie 2013 gevier deur huise aan die gemeenskap van Danville te oorhandig. Danville is 'n vlagskip-projek om weg te doen met die Bethlehem-plakkerskamp wat oorwegend deur arm wit gesinne bewoon word.<ref>{{af}} [http://afrikaans.news24.com/Suid-Afrika/Nuus/Zuma-vier-Mandeladag-in-Danville-20130715 ''Zuma vier Mandeladag in Danville''. In: ''Nuus24'', 15 Julie 2013]</ref> {| class="wikitable" ! Jaar !! Totaal !! [[Kleurlinge|Bruines]] !! [[Swart mense|Swartes]] !! [[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]] !! [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]] !! Nie gespesifiseer |- | '''2001'''<ref>{{en}} [https://census2001.adrianfrith.com/place/TSH Die 2001-sensussyfers soos weergegee deur Adrian Frith]. URL besoek op 13 November 2017.</ref> || 1&nbsp;982&nbsp;234 || 38&nbsp;705 || 1&nbsp;439&nbsp;021 || 474&nbsp;376 || 30&nbsp;132 || — |- | '''2011'''<ref>{{en}} [https://census2011.adrianfrith.com/place/799 Die 2011-sensussyfers soos weergegee deur Adrian Frith]. URL besoek op 13 November 2017.</ref> || 2&nbsp;921&nbsp;488 || 58&nbsp;788 || 2&nbsp;202&nbsp;847 || 586&nbsp;495 || 53&nbsp;744 || 19&nbsp;614 |} === Historiese ontwikkeling === [[Lêer:RSA Pretoria 10.jpg|duimnael|Woonstelblokke in Arcadia]] Vir die grootste deel van sy geskiedenis het die stad se status as setel van Suid-Afrika se blanke regering, net soos die diskriminerende afbakening van sy stadsgrens, verseker dat Pretoria as die enigste van die land se groot stede deur 'n blanke en merendeels Afrikaanssprekende bevolking bewoon is.<ref name="Shillington 2005">{{af}} Shillington (2005), bl. 1229</ref> Pretoria was ook die eerste groot nedersetting waar 'n rasgebaseerde hiërargiese stelsel deur wette verskans is. Swart en bruin bewoners was die laagste sosiale en ekonomiese klas wat voor 1900 nie eens toegelaat is om op die sypaadjies te loop nie. Dié beleid is eers ná die Britse oorname geleidelik laat vaar.<ref>{{af}} [http://dspace.nwu.ac.za/handle/10394/5135 ''Noordwes-Universiteit – F J Nöthling (1979): Gekleurdes en Pretoria se sypaadjies. Besoek op 8 Julie 2015'']</ref> Saam met die vestiging van nywerhede in die 20ste eeu, waaronder die wapenbedryf en vervaardigers van vervoertoerusting, het 'n Afrikaanssprekende werkersklas ontstaan. Vervolgens is die stad se demografiese, sosiale, politieke en kulturele karakter in 'n groot mate bepaal deur die staatsdiens, swaar nywerhede en 'n groot kompleks van militêre basisse net suid van die stadsgebied. Blanke staatsamptenare met middelmatige salarisse het voordeel getrek uit werkreservering en met hul vraag na betaalbare behuising bygedra tot die ontstaan van eenvormige woonstelblokke wat die blanke voorstede oorheers het.<ref name="Shillington 2005" /> === Joodse gemeenskap === {{Hoofartikel|Jode in Suid-Afrika}} [[Lêer:00000-Sammy Marks Fountain-Pretoria-s.jpg|duimnael|links|Die Sammy Marks-fontein]] [[Lêer:Old Sinagogue, Pretoria.JPG|duimnael|Die [[Sinagoge, Paul Krugerstraat|Ou Sinagoge in Paul Krugerstraat]]]] Pretoria het 'n klein Joodse gemeenskap van ongeveer 3&nbsp;000.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sazionism.co.za/history-of-pretoria-jewry.html |title=South African Jewry: History of Pretoria Jewry |publisher=Support Association for Zionism |accessdate=21 Julie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721043724/http://www.sazionism.co.za/history-of-pretoria-jewry.html |archive-date=21 Julie 2015}}</ref> Joodse burgers het al sedert die stigting van die stad in die 19de eeu deel van sy bevolking gevorm en 'n belangrike bydrae tot sy industriële en ekonomiese groei gelewer. De Vries, die eerste Joodse inwoner van Pretoria, was 'n gesiene burger wat as staatsaanklaer, lid van die Volksraad en baanbreker vir Afrikaans gefungeer het. 'n Ander bekende Joodse Pretorianer was [[Sammy Marks]]. Ander Joodse setlaars, waarvan baie immigrante uit [[Litaue]], het in hul oorsprongslande dikwels min kans gekry om 'n deeglike opvoeding soos De Vries te ontvang en was aanvanklik nòg Nederlands of Afrikaans nòg Engels magtig. Baie van hulle het slegs [[Jiddisj]] gepraat en 'n heenkome as winkeleienaars in die plaaslike kleinhandelbedryf gevind. Die meeste Joodse inwoners het in die [[Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorloë]] onsydig gebly, alhoewel enkele mans as vrywilligers by die ZAR-magte aangesluit het. Die Hebreeuse gemeente van Pretoria is tussen 1890 en 1895 gestig, en in 1898 is die eerste [[Sinagoge, Paul Krugerstraat|sinagoge in Paul Krugerstraat]] ingewy. 'n Tweede sinagoge, wat as Groot Sinagoge bekendgestaan het, het sy deure in 1922 geopen. Albei sinagoges is intussen nie meer in gebruik nie. 'n Hervormde sinagoge, ''Temple Menorah'', is in die vroeë 1950's geopen. Die Joodse gemeenskap van Pretoria het sy bloeitydperk in die vroeë 20ste eeu beleef toe daar talle Joodse sportklubs, welsynsorganisasies en jeuggroepe bestaan het. Ná 1948 het baie Joodse inwoners na Kaapstad of Johannesburg verhuis. Die sinagoge in Paul Krugerstaat is in 1952 deur die regering onteien om plek te maak vir die nuwe gebou van die Hooggeregshof waar veral hofsake teen lede van opposisiebewegings gevoer is, waaronder dié teen [[Nelson Mandela]], [[Walter Sisulu]] en 26 ander weens [[hoogverraad]] tussen 1 Augustus 1958 en 29 Maart 1961, en die Rivonia-saak in 1963. Twee [[Jode|Joodse]] skole het in Pretoria ontstaan – die Miriam Marks-skool, wat in 1905 gestig is, en die Carmel-skool wat sy deure in 1959 geopen het. Net die laasgenoemde, wat tans ook as sinagoge dien, bestaan tans nog. Pretoria se hervormde Joodse gemeente deel sy rabbi met die Johannesburgse gemeente, terwyl hul sinagoge nie meer bestaan nie. Dienste vind in die privaat wonings van gemeentelede plaas. === Boeddhistiese gemeenskap === 'n Boeddhistiese sentrum, die Jang Chup Chopel-sentrum («Sentrum van lig»), is vroeg in Januarie 2015 deur Duan Pienaar of Gyalten Nyima (aldus die monniknaam wat hy aangeneem het), in Waverley in Pretoria-Moot geopen. Pienaar is die enigste Afrikaner wat deur 'n gemeenskap van hoogs selektiewe Tibettaanse tantriese Boeddhiste in Balyuppe in die suide van Indië ingeseën is. Sy leer- en inseëningsmeester Lama Choden Rinpoche is naas die [[Dalai Lama]] die hoogste tantriese meester. Pienaar, wat meer as twintig jaar lank Boeddhistiese leerstellings studeer, het twee jare in Indië deurgebring.<ref>{{af}} ''En daar verrys toe 'n Boeddhiste-sentrum''. In: ''Pretoria Moot Rekord'', 24 April 2015, bl. 5</ref><ref>{{af}} [https://www.netwerk24.com/Nuus/Boere-Boeddhis-begin-sentrum-in-Pretoria-20150415 ''netwerk24.com, 15 April 2015: Boere-Boeddhis begin sentrum in Pretoria. Besoek op 30 Julie 2019'']</ref> == Ekonomiese basis == [[Lêer:Pretoria CBD1.jpg|duimnael|Die sakekern van Pretoria]] Een van die pioniers van die plaaslike yster- en staalbedryf was [[Cor Delfos]], wat in 1916 'n [[hoogoond]] in Pretoria opgerig het. Dié bedryf was gegrond op Suid-Afrika se eie grondstowwe. Nogtans het 'n lewensvatbare nywerheid eers met die hulp van die regering tot stand gekom. Die Suid-Afrikaanse yster- en staalbedryf is as staatsbeheerde nywerheid gevestig, en die Pretoria-aanleg van die destydse Suid-Afrikaanse Yster- en Staalkorporasie ([[Yskor]]) is in 1930 opgerig. Toe die [[Tweede Wêreldoorlog]] in 1939 uitgebreek het, het die aanleg se jaarlikse produksie reeds meer as 300&nbsp;000 ton beloop. Pretoria is nog steeds 'n sentrum van die Suid-Afrikaanse yster- en staalbedryf, alhoewel die stad nou ook oor 'n beduidende motor-, spoorweg- en masjienboubedryf beskik. Volgens 'n ondersoek van die [[Noordwes-Universiteit]] in [[Potchefstroom]] is Pretoria die derde belangrikste ekonomiese sentrum in die land na Johannesburg en Kaapstad. Die metropolitaanse gebied van Pretoria lewer sowat nege persent van Suid-Afrika se bruto geografiese produk op. == Onderwys == [[Lêer:Afrikaanse Hoër Seunskool night shot.jpg|duimnael|'n Nagfoto van die [[Afrikaanse Hoër Seunskool]]]] Die bekendste tuiste van onderwys in Pretoria is die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]], die [[Universiteit van Pretoria]] en die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (afstandsonderwys). Van die skole in Pretoria sluit in: {{columns-list|3| * [[Afrikaanse Hoër Meisieskool]] * [[Afrikaanse Hoër Seunskool]] * [[Hoërskool Langenhoven]] * [[Hoërskool Lyttelton Manor]] * [[Hoërskool Menlopark]] * [[Laerskool Danie Malan]] * [[Laerskool Elarduspark]]<ref>{{af}} {{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/lardies-rou-na-ongeluk-leerling-eis/ |title=‘Lardies’ rou ná ongeluk leerling eis |work=[[Maroela Media]] |first=Christel |last=Cornelissen |date=20 November 2019 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524112448/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/lardies-rou-na-ongeluk-leerling-eis/ |archive-date=24 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * [[Laerskool Jopie Fourie]] * [[Laerskool Menlopark]] * [[Hoërskool Silverton]] * [[Hoërskool Tuine]] * [[Pretoria Boys High School]] }} == Sport == [[Lêer:Loftus Versfeld Stadium.jpg|duimnael|links|[[Loftus Versfeld]] in Pretoria]] [[Lêer:Hokkiewedstryd by Tshwane-Universiteit vir Tegnologie se Pretoriakampus.jpg|duimnael|'n [[Hokkie]]wedstryd by [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] se Pretoriakampus]] [[Lêer:St Alban's College, krieket, Pretoria.jpg|duimnael|links|'n Krieketwedstryd by St Alban's College, [[Lynnwood Glen]], Pretoria]] [[Lêer:Pilditch Stadium.jpg|duimnael|Pilditch is 'n veeldoelstadion in [[Pretoria-Wes]]]] Een van die gewildste [[sport]]soorte in Pretoria is [[rugby]]. Beide die [[Springbokke|Suid-Afrikaanse nasionale rugbyspan]] en die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan]] speel van hulle tuiswedstryde op [[Loftus Versfeld]]. Dit is ook die tuiste van die [[Blou Bulle]] wat in die Suid-Afrikaanse [[Curriebeker]] meeding en huisves ook die [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] tydens die [[Verenigde Rugbykampioenskap]]. Die Superrugbyspan Bulls wat deur die Blou Bulle bestuur word, het die [[Superrugby]]toernooie in [[2007 Super 14-seisoen|2007]], [[2009 Super 14-seisoen|2009]] en [[2010 Super 14-seisoen|2010]] gewen; sedert 2021 neem hulle egter aan die Verenigde Rugbykampioenskap deel. Daarbenewens dien Loftus Versfeld ook as tuiste van die sokkerspan [[Mamelodi Sundowns]]. Pretoria se Loftus Versfeld is reeds vir wedstryde van internasionale toernooie soos die [[Rugbywêreldbeker 1995]], [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2009]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] gebruik. Pretoria beskik oor drie sokkerspanne wat in Suid-Afrika se hoogste sokkerafdeling, die [[Premiersokkerliga]] (PSL), speel. Hulle is [[Mamelodi Sundowns]] en [[Supersport United]]. Supersport United was die PSL-kampioene 2008–09. Na die 2011/2012-seisoen is die [[Universiteit van Pretoria FC]] bevorder om by die Suid-Afrikaanse Premiersokkerliga aan te sluit.<ref>{{en}} {{cite web |author=Premier Soccer League |url=http://www.supersport.com/football/national-first-division/news/120513/Tuks_secures_Premiership_promotion |title=Tuks secure Premiership promotion – SuperSport – Football |publisher=SuperSport |date=13 Mei 2012 |accessdate=16 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200307091843/https://supersport.com/football/national-first-division/news/120513/Tuks_secures_Premiership_promotion |archive-date=7 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sowetanlive.co.za/sport/2012/05/10/amatuks-make-it-to-top-flight |title=AmaTuks make it to top flight |publisher=Sowetan LIVE |date=10 Mei 2012 |accessdate=16 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702021117/http://www.sowetanlive.co.za/sport/2012/05/10/amatuks-make-it-to-top-flight |archive-date=2 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Krieket]] is ook 'n gewilde sportsoort in Pretoria en dit is reeds tydens die bestaan van die Zuid-Afrikaansche Republiek gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/23275675/ |title=&#124; Cricket News &#124; Global |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Augustus 2002 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524112322/https://www.espncricinfo.com/story/_/id/23275675 |archive-date=24 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.titans.co.za/history-of-titans-cricket.html |title=History of Titans Cricket |publisher=Titans.co.za |date=10 Julie 2014 |accessdate=18 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140818125633/http://titans.co.za/history-of-titans-cricket.html |archive-date=18 Augustus 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aangesien die stad self oor geen internasionale krieketstadion beskik nie, word ook geen internasionale wedstryde in Pretoria aangebied nie. Pleks daarvan word die nabygeleë [[Centurion]] se [[SuperSport-park]], 'n [[toetskrieket]]stadion, gebruik. Hier speel beide die [[Proteas|Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan]] en die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan]] van hulle tuiswedstryde. Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] is vyf wedstryde hier gespeel en tydens die [[Kampioenetrofee 2009]] agt, waaronder die eindstryd. Pretoria het ook tydens die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2005]] wedstryde gehuisves. Die plaaslike franchise-span vir Pretoria is die [[Titans (krieketspan)|Titans]], hoewel [[Northerns krieketspan|Northerns]] soms tydens Suid-Afrikaanse provinsiale toernooie in die stad gespeel het, maar hulle is later by die Titans ingelyf. Ná afloop van die 2020/21-seisoen is die span tydens 'n hervorming van Suid-Afrikaanse krieket ontbind.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/revamped-two-tier-south-african-domestic-structure-ready-to-take-off-1254217 |title=Revamped two-tier South African domestic structure ready to take off |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=8 Maart 2021 |accessdate=3 Mei 2021}}</ref> Baie van Pretoria se krieketspelers het vir die Proteas gespeel, waaronder die voormalige kapteins [[AB de Villiers]] en [[Faf du Plessis]]. Die Pretoria Transnet Blindkrieketklub is tans die grootste Blindkrieketklub in Suid-Afrika. Hulle krieketveld is by die Transnet Ingenieurswesekampus op Lynettestraat, die tuiste van verskeie gestremde krieketspelers. PTBCC het al baie suksesvolle blindkrieketwedstryde met gestremde liggaamspanne soos die Suid-Afrikaanse Binnenshuise Krieketspan en TuksCricket juniorakademie aangebied. Noordelike Blindkrieket is die provinsiale liggaam wat PTBCC en Filefelfia Hoërskool bestuur. Die Noordelike Blindkrieketspan het die o/40 nasionale Blindkriekettoernooi, wat in April 2014 in Kaapstad gehuisves is, gewen.<ref>{{zh}} {{cite web |url=http://www.ptbcc.com |title=魁斗财经 |website=www.ptbcc.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20180806030159/http://ptbcc.com/ |archive-date=6 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Besienswaardighede == === Kerkplein === [[Lêer:Old Raadsaal, Church Square Pretoria 004.jpg|duimnael|links|Die Ou Raadsaal van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]]]] [[Lêer:Old Post Office, Church Square, Pretoria.JPG|duimnael|Die ou Poskantoor op Kerkplein]] [[Lêer:Teetuin en konferensiegerief, Pretoria Nasionale Botaniese Tuin.jpg|duimnael|Teetuin en konferensiegerief in die Nasionale Botaniese Tuin]] [[Lêer:Die skip University of pretoria.JPG|duimnael|Die [[Universiteit van Pretoria]] se [[Administrasiegebou UP|administrasiegebou]] staan algemeen bekend as "Die Skip"]] Die [[Kerkplein, Pretoria|Ou Kerkplein]] is die geskiedkundige middelpunt van Pretoria, wat vroeër ook 'n gewilde bymekaarkomplek vir burgers en handelaars was. 'n Aantal statige ou geboue, wat 'n belangrike rol in die geskiedenis van die stad gespeel het, en die [[Krugerstandbeeld|monument ter ere van President Paul Kruger]] verleen 'n besonderse karakter aan die plein. Die hoeksteen van die [[Ou Raadsaal, Pretoria|Ou Raadsaal]] is op 6 Mei 1889 deur president Kruger gelê, en teen Desember 1891 was die gebou voltooi. Die Volksraad het egter reeds op 5 Mei 1890 in die halfvoltooide Raadsaal vergader wat uiteindelik in 1892 sonder enige amptelike seremonie in gebruik geneem is.<ref>{{af}} [http://www.boerevryheid.co.za/forums/archive/index.php/t-260.html ''www.boerevryheid.co.za: Die geskiedenis van Pretoria''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110821144735/http://www.boerevryheid.co.za/forums/archive/index.php/t-260.html |date=21 Augustus 2011}}</ref> Die vier klokke in die toring is in 1894 in werking gestel. Die Raadsaal het oorspronklik net oor twee verdiepings beskik; 'n derde verdieping is eers met die instelling van die Tweede Volksraad bygevoeg. Bo-op die toring is 'n vrouefiguur aangebring wat die Vryheid voorstel; hierdie beeld was aanvanklik kaalkop, en volgens oorlewering het president Kruger 'n helm vir die figuur laat vervaardig wat met klinknaels vasgeheg is. Die hout, wat vir dekoratiewe doeleindes gebruik is, het uit [[Noorweë]] gekom en is van daar na 'n timmermanswinkel op die [[Orkney, Skotland|Orkney-eilande]] noord van [[Skotland]] geneem waar dit verwerk en later na [[Durban]] verskeep is. Die houtwerk is uiteindelik per spoor na Charlestown toe en verder per [[ossewa]] na Pretoria vervoer.<ref>{{af}} Boshoff, Dawie: ''Kultuurerfenis''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', jaargang 35, nommer 1 (Januarie/Februarie 1990)</ref> Ook op Kerkplein geleë is die [[Suid-Afrikaanse Poskantoor-museum]] wat die geskiedenis en ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse poswese behandel. Naas die geskiedenis van telefoon- en telegraafkommunikasie staan filatelie sentraal in die museum se konsep. Sy versamelings sluit 'n driekwartmiljoen [[posseël]]s in. === Nasionale Botaniese Tuin === {{Hoofartikel|Pretoria Botaniese Tuin}} Die Pretoria Nasionale [[Botaniese tuin|Botaniese Tuin]] is sowat 8&nbsp;km oos van Pretoria se middestad in die stadsdeel Brummeria geleë. Die tuin, wat 'n oppervlak van 76 hektaar beslaan, bied 'n uitstekende oorsig oor Suid-Afrika se ryk flora in die verskillende klimaatsones van die land, met 'n omvangryke [[herbarium]] en 'n groot sukkulentetuin. Geriewe in die tuin sluit 'n besoekersentrum, teetuin en kongresfasiliteite in. === Erasmuskasteel === [[Lêer:The Erasmus House.JPG|duimnael|links|Die Erasmuskasteel]] Die Victoriaanse herehuis, wat in die volksmond as Erasmuskasteel bekend staan, is een van Pretoria se bekendste landmerke – nie alleen vanweë sy ligging op 'n klein heuwel langs die N1-snelweg in die suidooste van die stad waar dit soos 'n klein kasteel oor die golwende landskap troon nie, maar ook omdat snaakse stories daarmee verbind word. So word dit dikwels as spookhuis voorgestel. Die huis se geskiedenis strek terug tot 1903 toe Jochemus Johannes Petrus Erasmus, wat op die plaas Garsfontein geboer het, oor die nodige middele beskik het om vir sy gesin 'n statige woning – iets wat hy 'n "ordentlike" huis genoem het – teen 'n koste van altesaam £7&nbsp;200, insluitende ekstras, te laat bou. Gordyne en ander versierings is uit [[Engeland]] ingevoer. Na bewering het hy sy welgesteldheid aan sy handelsbetrekkinge met Engelse te danke gehad. Ná twaalf maande se bouwerk is dit met 'n groot plegtigheid ingewy. Die huis, wat deur die Nederlandse argitek Frans van der Ben en die Italianer G. Monbello ontwerp is en destyds ''Bella Vista'' genoem is, het [[Victoriaanse tydperk|Victoriaanse]] stylelemente bevat, soos 'n breë stoep aan drie kante met houtrelings en versierings, met aksente van Art Nouveau-ontwerpkuns wat sigbaar is in die sierwerk van die deure, vensters, stoepe en daktorings,<ref>{{af}} Heila van Rensburg: ''Pretoria se ou huise''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', volume 31, nommer 5, Mei 1986, bl. 31</ref> maar was tog uniek in Suid-Afrika ten opsigte van sy onsimmetriese dakontwerp met gebroke vlakke en verskeie geweltjies en torinkies wat as versierings aangebring is. Anders as die meeste woonhuise in die [[Suidelike Halfrond]] kyk die Erasmuskasteel in 'n suidelike rigting uit – dit beteken dat dit relatief koud in die wintermaande is. Die onderste vlakke van die huis het uit 17 vertrekke bestaan, waarvan ses as slaapkamers gedien het. Net die onderste twee vlakke is bewoon, met 'n solder boontoe en 'n hoërgeleë uitkykplatform wat met 'n leer bereik kon word en vanwaar trappies tot 'n stutpilaar in die toring lei. 'n Klein venster in die toring bied 'n uitsig oor die [[Hoëveld]]-landskap. Die oorspronklike kombuiskompleks het los van die huis gestaan en uit 'n kombuis, 'n maalkamer, 'n meelkamer, 'n spens, 'n kelder en 'n outydse bakoond bestaan. Ná die afsterwe van Jochemus Johannes Petrus Erasmus en sy vrou Johanna Jacoba het die huis tussen 1949 en 1967 leeg gestaan en in verval geraak. Blykbaar was hul testamente so ingewikkeld dat familielede dit moeilik gevind het om in die huis te gaan woon. In 1950 het die Erasmuskasteel bekendheid verwerf deur 'n Afrikaanse rolprent (''[[Hier’s ons weer]]'') wat hier gemaak is en waarin [[Al Debbo]] en [[Frederik Burgers]] die hoofrolle vertolk het. Dit was juis spooktonele, wat in die film voorgekom het, waaraan die gebou sy latere reputasie as spookhuis te danke het. Toe die Erasmus-familie in 1976 teruggekeer het, was die kasteel saam met die omliggende terrein al lank deur die Transvaalse Provinsiale Administrasie onteien, en daar was planne om 'n nuwe hospitaal daar op te rig wat die H.F. Verwoerd-hospitaal sou vervang. Dit is uiteindelik nie verwesenlik nie. Die Erasmusse het nie in die kasteel ingetrek nie, en dit is verwaarloos totdat Emus Erasmus met herstelwerk begin het, alhoewel hy nooit self daar gewoon het nie. Uiteindelik is die kasteel in die 1980's deur Krygkor gerestoureer wat dit as deel van sy hoofkwartier gebruik het. === Ander besienswaardighede === [[Lêer:Die Voortrekkermonument, 2 Januarie 2018, Morné van Rooyen.jpg|duimnael|Die Voortrekkermonument]] [[Lêer:9 2 258 0021-GrootKerk-Pretoria-s.jpg|duimnael|Die Groot Kerk op die hoek van Vermeulen- en Bosmanstraat]] Ander besienswaardighede en toeristeaantreklikhede sluit in: * Die [[Uniegebou]], ontwerp deur die argitek Sir [[Herbert Baker]]. * [[Standbeeld van Nelson Mandela (Uniegebou)]] * Die [[Voortrekkermonument]] in die suide van die stad is 'n monument ter herinnering aan die [[Groot Trek]]. * [[Vryheidspark (Suid-Afrika)|Vryheidspark]] * [[Marabastad, Pretoria|Marabastad]] ==== Godsdienstige geboue ==== * Die Miriammentempel, die oudste [[Hindoe]]tempel in Pretoria, is in 1905 opgerig en aan Miriammen, die godin van siektes, gewy * Queenstraatmoskee * Sint Alban's Katedraal * Vermeulenmoskee ==== Kunsgalerye en museums ==== [[Lêer:Pretoriase kunsmuseum 1.jpg|duimnael|Pretoriase Kunsmuseum]] {{columns-list|2| * [[Anton van Wouw-huis]] * [[Ditsong Nasionale Kultuurhistoriese Museum]] * [[Ditsong Nasionale Natuurhistoriese Museum]] * [[Edoardo Villa-museum, Pretoria|Edoardo Villa-museum]] * Eksteen-Vervoertegnologiemuseum * [[Fort Klapperkop]] en die Militêre Museum * Galery van die [[Pretoria Kunsvereniging]] * [[Krugerhuis]] (Die woning van die president van die ZAR, [[Paul Kruger]]). * [[Mapungubwe-museum]] * [[Melrosehuis]] (Die [[Vrede van Vereeniging]] wat 'n einde gebring het aan die [[Tweede Vryheidsoorlog]] is in 1902 hier geteken) * [[Pionier-opelugmuseum]] * [[Pierneefmuseum]] * Pretoria Destinations * [[Pretoriase Kunsmuseum]] * [[Sammy Marksmuseum]] * [[Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum]] * [[Unisa-kunsgalery]] }} ==== Parke en natuurgebiede ==== [[Lêer:Austin Roberts-voëlreservaat, dam en skuiling.jpg|duimnael|Austin Roberts-voëlreservaat]] {{columns-list|2| * [[Austin Roberts-voëlreservaat]] * [[Burgerspark]] * [[Faerie Glen-natuurreservaat]] * [[Fonteinedal]] * [[Groenkloof Natuurreservaat]] * [[Jan Cellierspark, Pretoria|Jan Cellierspark]] * [[Magnoliadal]] * [[Moreletakloofnatuurreservaat]] * [[Moreletaspruit]] * [[Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika|Die Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika]] * [[Rietvlei Natuurreservaat]] * [[Springbokpark, Pretoria|Springbokpark]] * [[Strubendam-voëlreservaat]] * [[Venningpark]] * [[Wonderboom-natuurreservaat]] }} ==== Teaters ==== {{columns-list|2| * [[Asbosteater]] * [[Atterburyteater]] * [[Brooklynteater]] * [[The Barnyard Theatre]], Parkview * Die [[Kleinteater]] * [[Die Lier (UP)|Die Lier]] * [[Maskerteater]] * [[Pierneefteater]] * [[Suid-Afrikaanse Staatsteater|Die Staatsteater]] }} == Winkelsentrums == [[Lêer:Sammy Marks Square, Pretoria.JPG|duimnael|Sammy Marks Plein, Pretoria]] [[Lêer:Besigheidsentrum in Lynnwood Manor, Pretoria.jpg|duimnael|'n Sakesentrum in [[Lynnwood Manor]] langs [[N1 (Suid-Afrika)|Nasionale Roete 1]]]] {{columns-list|2| * Atterbury Boulevard * Atterbury Value Mart * Brooklyn-sentrum* * Brooklyn Design Square * Centurion-winkelsentrum* * Hatfield Plaza* * Irene Village Mall* * Kolonnade-sentrum* * Mall @ Reds* * Menlyn Retail Park * [[Menlyn Park]]-winkelsentrum* * Parkview-sentrum * Sammy Marks Square * Sancardia-winkelsentrum * Sterland* * Sunny Park * The Grove-winkelsentrum* * Woodlands Boulevard* * Wonderboom Junction-winkelsentrum * Wonderpark-winkelsentrum* }} ; Notas: * 'n Asterisk (*) beteken dat die winkelsentrum 'n teaterkompleks met ten minste vier teaters het. * Die ysskaatsbaan by die Kolonnade-sentrum is in 2012 gesluit omdat dit nie meer finansieel lewensvatbaar was om dit te onderhou nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iolproperty.co.za/roller/news/entry/tshwane_s_kolonnade_ice_rink |title=Tshwane's Kolonnade ice rink to relocate |accessdate=12 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105716/http://www.iolproperty.co.za/roller/news/entry/tshwane_s_kolonnade_ice_rink |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Die Grove-winkelsentrum het in 2014 'n ysskaatsbaan geopen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thegrovemall.co.za/ice_rink.htm |title=The Grove Ice rink |accessdate=4 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627051610/http://www.thegrovemall.co.za/ice_rink.htm |archive-date=27 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> == Susterstede == {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Staat Palestina}} [[Betlehem]], [[Staat Palestina|Palestina]] * {{vlagikoon|Verenigde State van Amerika}} [[Washington, D.C.]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] * {{vlagikoon|Republiek China}} [[Taipei]], [[Republiek China]] ([[Taiwan (eiland)|Taiwan]]) * {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Kiëf]], [[Oekraïne]] * {{vlagikoon|Iran}} [[Teheran]], [[Iran]] * {{vlagikoon|Azerbeidjan}} [[Bakoe]], [[Azerbeidjan]] * {{vlagikoon|Jordanië}} [[Amman]], [[Jordanië]] * {{vlagikoon|Nederland}} [[Delft, Nederland|Delft]], [[Nederland]] }} ==Bekende misdaadvoorvalle== ===Politieke en rassisties-gemotiveerde geweld=== In die [[Silvertonbeleg]] van Januarie 1980 het drie ANC-lede 25 mense as gyselaars aangehou, en het vrylating van Nelson Mandela geëis. Die drie ANC-mans en twee vrouewerknemers van die bank is in die voorval dood. In die [[Kerkstraat-bomontploffing|Kerkstraat-bomaanval]] van Mei 1983, het [[uMkhonto weSizwe]], die militêre vleuel van die ANC, 'n verwoestende motorbomaanval op die [[Suid-Afrikaanse Lugmag|Lugmag-hoofkwartier]] uitgevoer, waarin 19 mense omgekom en 217 gewond is. [[Eugene de Kock]] was van 1983 tot 1993 aktief by [[Vlakplaas]], en is in 1985 tot die algehele bevelvoerende offisier aldaar bevorder. Die Vlakplaas-moordeskaders was verantwoordelik vir die ontvoering, marteling en moord van talle anti-apartheidsaktiviste. Die Strijdomplein-slagting van 1985 het die verregse [[Barend Strydom]], bekend as die "Wit Wolf", 'n rasgemotiveerde skietery in Pretoria-Sentraal onderneem, waarby agt mense dood en 16 gewond is. [[Johan Heyns]], 'n prominente Afrikaner-teoloog en voormalige moderator van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] wat sterk teen apartheid gekant was, is op 5 November 1994 in sy huis in [[Waterkloofrif]] deur 'n sluipmoordenaar doodgeskiet. Dit word wyd beskou as die werk van regsgesinde ekstremiste wat woedend was oor sy anti-apartheid-houding, maar die saak bly 'n onopgeloste raaisel. In Januarie 2000 het De Wet Kritzinger 'n rasgemotiveerde skietery op 'n bus op pad na [[Mamelodi]] in [[Constantiapark]] uitgevoer. Hy het drie swart pendelaars doodgeskiet en vier ander gewond. Sy erkende plan om baie meer te vermoor het ontspoor toe hy die busbestuurder doodskiet, en die bus na 'n gevaarlike afgrond afwyk. Die beroulose Kritzinger het 'n lewenslange vonnis ontvang. Die sogenaamde "[[Waterkloof-vier]]" was leerlinge van [[Hoërskool Waterkloof]] en Garsfontein wat in Desember 2003 twee aanvalle op swart mans in [[Constantiapark]] and [[Moreletapark]] uitgevoer het. Dit het op een se dood uitgeloop en elk van die vier het 'n vonnis van 12 jaar tronkstraf vir aanranding en moord ontvang.<ref name="rd1">{{cite news |last1=Davis |first1=Rebecca |title=Waterkloof two back behind bars – where they should have been all along |url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2013-09-25-waterkloof-two-back-behind-bars-where-they-should-have-been-all-along/ |access-date=15 Maart 2020 |agency=Daily Maverick |publisher=dailymaverick.co.za |date=25 Desember 2013}}</ref> 'n Vyfde leerling was staatsgetuie en is vrygespreek.<ref name="arch1">{{cite news |title=Waterkloof 4: Witness 'lying' |url= https://www.news24.com/SouthAfrica/News/Waterkloof-4-Witness-lying-20040708 |access-date=15 Maart 2020 |agency=news24 archive |publisher= news24.com |date=8 Julie 2004}}</ref> ===Misdade teen vroue en kinders=== [[Gert van Rooyen]] was 'n pedofiel en reeksmoordenaar van [[Capital Park]] wat, saam met sy medepligtige Joey Haarhoff, tussen 1988 en 1989 minstens ses jong meisies ontvoer, gevange hou, seksueel aangerand en vermoor het. Die egpaar se skrikbewind het in Januarie 1990 in geëindig toe die voortvlugtendes in Van der Hoffstraat vasgekeer is. In Februarie 2007 het Andrew Jordaan die 7-jarige Sheldean Human van die omgewing van haar huis in [[Pretoria-Tuine]] ontvoer. Haar liggaam is naby die Tshwane-varsproduktemark ontdek, en Jordaan het bely dat hy haar ontvoer, seksueel aangerand en verwurg het. In 2008 is hy deur die Pretoria Hooggeregshof tot lewenslange gevangenisstraf gevonnis. Cezanne Visser, bekend as "Advokaat Barbie", het 'n plaaslike kinderhuis bedrieg en kwesbare kinders na haar huis in [[Raslouw]] geneem. Daar het sy, na bewering saam met haar minnaar Dirk Prinsloo, die jong meisies bedwelm, onsedelik aangerand en seksueel misbruik, terwyl sy ook kinderpornografie vervaardig en besit het. Sy is in 2009 in die Noord-Gautengse Hooggeregshof skuldig bevind op 11 seksverwante en bedrogklagte en is tot sewe jaar tronkstraf gevonnis. Prinsloo het na [[Belarus]] ontvlug en sy borgtog is verbeurd verklaar. Daar is hy na diefstal, gepoogde bankroof, boewery en aanranding op vroueslagoffers tot 13 jaar tronkstraf gevonnis. In Maart 2010 is Anika Smit by haar ouerhuis in [[Theresapark]] seksueel aangerand, vermoor, en haar hande afgesny en verwyder. Die moord bly 'n hoë-profiel onopgelosde saak. In 2011 is die 26-jarige Chanélle Henning in 'n kontrakmoord in [[Faerie Glen]] deur twee gemaskerde oud-polisiemanne op 'n motorfiets agtervolg en vermoor. Die meesterbrein agter die moord bly op vrye voet, maar Gerhardus du Plessis en Willem Pieterse het dieselde jaar skuldig gepleit en is elk tot 18 jaar tronkstraf gevonnis. Voormalige Nigeriese Olimpiese atleet Ambrose Monye en plaaslike sakeman André Gouws het albei lewenslange vonnisse ontvang. Die Olimpiese en Paralimpiese atleet [[Oscar Pistorius]] het sy meisie, Reeva Steenkamp, op Valentynsdag 2013 by sy huis in die [[Silver Lakes Gholflandgoed|Silver Lakes-landgoed]] doodgeskiet, en dan vals beweer dat hy 'n inbraak vermoed het. Hy is tot meer as 13 jaar tronkstraf gevonnis, maar is na 8½ jaar op parool vrygelaat. 'n Reeks moorde het die [[Eersterust]]- en Mamelodi-voorstede van middel tot laat 2025 geterroriseer, toe die verbrande en deels begrawe liggame van verskeie vroue tussen die [[Waltloo]]- en Denneboom-stasies ontdek is. ===Ander=== Phineas Tshitaudzi/Xitavhudzi, bekend as die "Pangaman", het paartjies in die omgewing van [[Fort Klapperkop]] geterroriseer. Hy was 'n nagwag by die SA Polisiehoofkwartier, en is in 1960 skuldig bevind en tereggestel. Samuel Sidyno het tussen 1998 en 1999 sewe mense vermoor en hul liggame in die [[Capital Park]]-heuwels naby die [[Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika|Nasionale Dieretuin]] gestort. Hy is in 2000 skuldig bevind. Themba Vilakazi, bekend as die "Spoorwegmoordenaar" het van Julie tot November 2005 verskillende mense langs Pretoria se spoorlyne en naby die Nasionale Dieretuin vermoor en vermink. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] * [[Gereformeerde kerk Pretoria]] * [[NG gemeente Pretoria]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |title=Guide to the Transvaal |year=1905 |publisher=Johannesburg Reception Committee |author1= H.T. Montague Bell |author2= C. Arthur Lane |chapter=Pretoria |url=https://books.google.com/books?id=OeRnrH19kwMC&pg=PA9|ref= {{harvid|Bell|1905}}}} * {{en}} {{citation |publisher = Sampson Low, Marston & Company |publication-place = Londen |editor1 = A. Samler Brown |editor2=G. Gordon Brown |title = Guide to South Africa |publication-date = 1906 |edition=14th |url= https://books.google.com/books?id=GYdJAAAAYAAJ&pg=PA398 |chapter=Pretoria}} * {{en}} {{cite book |publisher = Routledge |isbn = 1-884964-03-6 |title = International Dictionary of Historic Places: Middle East and Africa |publication-date = 1996 |editor=Noelle Watson |location=UK |chapter=Pretoria |author=Patrick Heenan |pages=592+ |url=https://books.google.com/books?id=R44VRnNCzAYC|ref= {{harvid|Heenan|1996}}}} * {{en}} {{cite book |chapter=Pretoria, South Africa |year=1999 |edition=3rd |title= Penguin Encyclopedia of Places |editor=John Paxton |isbn=978-0-14-051275-5}} * {{en}} {{cite book |title= Road to Democracy in South Africa: 1960–1970|year=2004|publisher=South African Democracy Education Trust|isbn=978-1-86872-906-7 |chapter=The PAC and the POQO in Pretoria, 1958–1964 |author= Sello Mathabatha |url= https://books.google.com/books?id=qIQttVhKf3EC |page=299+|ref= {{harvid|Mathabatha|2004}}}} * {{en}} {{citation |chapter=Pretoria |title=Encyclopedia of African History |editor=Kevin Shillington |location= Londen |publisher= Routledge |year= 2005 |page=1229+ |url=https://books.google.com/books?id=umyHqvAErOAC}} * {{en}} {{cite book|author1=Vivien Allen|author2=Hannes Meiring|title=Kruger's Pretoria: Buildings and Personalities of the City in the Nineteenth Century|year=2007|publisher=Protea Book House|isbn=978-1-86919-102-3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{Wikt}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [http://www.tshwane.gov.za/ Munisipale webtuiste] * {{en}} [http://www.satour.co.za/ SA Toerismeraad webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141205185039/http://www.satour.co.za/ |date=5 Desember 2014}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Pretoria|title=Pretoria|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=23 Mei 2024}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|TSH}} {{SA grootste stede}} {{Hoofstede in Afrika}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Pretoria| ]] m3xu8kocwscm6wroax4zft7xpv3z8he 2917396 2917394 2026-07-13T17:23:42Z JMK 649 inleiding-details 2917396 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Pretoria | ander_naam = | inheemse_naam = | nedersetting_tipe = Stad | beeld_stadsilhoeët = Montage of Pretoria.jpg | beeld_alt = | beeldbyskrif = Kloksgewys van links-bo: Pretoria-stadskern, [[Voortrekkermonument]], Kerkplein, Paleis van Justisie, [[Loftus Versfeld]], Admingebou van die [[Universiteit van Pretoria]] en die [[Uniegebou]]. | beeld_vlag = Flag of Pretoria, South Africa.svg | beeld_seël = | beeld_skild = Coat of arms of Pretoria.svg | bynaam = Jakarandastad | slagspreuk = ''Præstantia Prævaleat Prætoria''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/za-preto.html |title=Pretoria (South Africa) |publisher=Crwflags.com |accessdate=12 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327190006/https://www.crwflags.com/fotw/flags/za-preto.html |archive-date=27 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /><small>''([[Latyn]] vir: "Mag Pretoria toonaangewend in uitnemendheid wees")''</small> | beeld_kaart = | duimdrukkeretiketposisie= regs | kaart_onderskrif = | latd = 25 |latm = 44 |lats = 46 | longd = 28 |longm = 11 |longs = 17 | provinsie = Gauteng | distrik = | munisipaliteit = Stad Tshwane | hoofplek = | stigtingsdatum = [[16 November]] [[1855]]<ref>{{en}} {{cite web |title=Chronological order of town establishment in South Africa based on Floyd (1960:20-26) |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |pages=xlv-lii |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |archive-date=13 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=24 September 2016}}</ref> | regeringvoetnotas = | regeringstipe = <!-- Wyknommer --> | leier_party = [[Demokratiese Alliansie|DA]] | leiertitel = [[Burgemeester]] | leiernaam = [[Cilliers Brink]] | leiertitel1 = | leiernaam1 = | leiertitel2 = | leiernaam2 = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = 687.54 | oppervlak_metro_km2 = 6298 | hoogte_m = 1339 | bevolkingvoetnotas = | bevolking_totaal = 741651 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolking_metro = 2921488 | bevolkingsdigtheid_metro_km2 = 460 | bevolking_demonym = Pretorianer | bevolkingnota = <!-- demografie (deel 1) --> | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 42,0% | persent_kleurling = 2,5% | persent_asiër = 1,9% | persent_wit = 52,5% | persent_ander = 1,2% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 47,7% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 16,4% | demografie2_titel3 = [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]] | demografie2_info3 = 8,0% | demografie2_titel4 = [[Tswana]] | demografie2_info4 = 5,4% | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 22,5% | poskode = 0002 | poskode2 = 0001 | skakelkode = 012 | sensuskode = 799035 | webwerf = [http://www.tshwane.gov.za/ Tshwane-munisipaliteit] }} '''Pretoria''' ([[Suid-Ndebele]]: ''iPitori'') is (as die administratiewe hoofstad) een van die drie hoofstede van die [[Suid-Afrika|Republiek van Suid-Afrika]] en is geleë in die provinsie [[Gauteng]], ongeveer 50&nbsp;km noord van [[Johannesburg]]. Die stadsgebied word van wes na oos deur die [[Magaliesberg]] en Witwaterberge oorgesteek, wat in die ooste met die [[Bronberg]] ten einde loop. Die [[Fonteinedal]] aan die boloop van die [[Apiesrivier]], was die ligging van die vroegste plaaslike pionierswoning. [[Lêer:Prétoria-skyline.jpg|duimnael|links|Pretoria se stadshorison]] Pretoria is op 16 November 1855<ref>{{en}} Allen, Vivien, ''Kruger's Pretoria'', A.A. Balkema Publishers, Kaapstad, 1971, bl. 2.</ref> deur die [[Voortrekkers]] gestig en het in 1860 die hoofstad van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (ZAR, oftewel [[Transvaal]]) geword en in 1910 ook die nuutgestigte [[Unie van Suid-Afrika]] se uitvoerende hoofstad. [[Kaapstad]] is sedert 1910 die wetgewende hoofstad en [[Bloemfontein]] die geregtelike hoofstad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.gov.za/about-sa/south-africa-glance |title=South Africa at a glance |publisher=[[Regering van Suid-Afrika]] |accessdate=23 Mei 2024}}</ref> In vergelyking met die naburige Johannesburg het Pretoria, wat eers in 1931 stadstatus verkry het, teen 'n stadiger tempo gegroei. Eers toe die [[Nasionale Party]] in 1948 aan bewind gekom het, het Pretoria gaandeweg in belangrikheid toegeneem. Die stad dien tans oorwegend as 'n administratiewe sentrum, en die plaaslike dienstesektor verskaf die meeste werkgeleenthede. Nogtans beskik Pretoria oor 'n nywerheidsbasis, wat veral op die yster- en staalbedryf, asook motorvervaardiging steun, en dien daarnaas as 'n spoorwegsentrum. Pretoria se tersiêre opvoedingsinstellings sluit die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (gestig in 1873 en tans een van die vernaamste instellings ter wêreld vir afstandsonderwys), die [[Universiteit van Pretoria]] (gestig in 1908) en die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] in. Sedert 2000 vorm Pretoria deel van die [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit]]. Op 7 Maart 2005 het die Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit onder gesag van die ANC in 'n vergadering besluit om die Stad Tshwane formeel as 'n geografiese pleknaam te registreer op die databasis van die [[Suid-Afrikaanse Geografiese Nameraad]] (SAGNR) in terme van die SAGNR Wet 118 van 1998. Sedertdien was die vorige Tshwane metroraad in 'n omstrede [[Pretoria-Tshwanenaamverandering|proses betrokke om Tshwane]] as die amptelike en enigste naam van die stad te vestig.<ref>{{en}} [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4584211.stm Pretoria name change is approved]</ref><ref>{{af}} [http://www.beeld.com/Suid-Afrika/Nuus/Pta-net-n-wit-buurt-premier-20120220 ''Beeld'', 21 Februarie 2012]</ref> In Augustus 2007 het die [[Suid-Afrikaanse Geografiese Nameraad]] egter bevestig dat Pretoria se naam nie verander sal word nie. Tot in 2024 is die stad se amptelike naam nie verander nie en dit blyk nou al meer onwaarskynlik dat dit hoegenaamd nog sal gebeur. == Etimologie == In 1855 is Pretoria gestig deur [[Marthinus Wessel Pretorius|Marthinus Pretorius]], 'n [[Voortrekkers|Voortrekkerleier]], en hy het dit na sy vader, [[Andries Pretorius]], genoem. Ander name was ''Pretoria Philadelphia'', ''Pretorium'' en ''Pretoriusdorp''.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter E. Raper |title=Dictionary of Southern African Place Names |publisher=Internet Archive |url=https://archive.org/details/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames/page/n373/mode/2up?view=theater |accessdate=23 Mei 2024 |page=373 |year=1987}}</ref> == Geografie == [[Lêer:Magaliesberg08.jpg|duimnael|links|Pretoria word deur die [[Magaliesberg]]reeks deurkruis]] [[Lêer:Pretoria SBD, a, vanaf Fort Wonderboom.jpg|duimnael|links|Die sakekern van Pretoria soos van [[Fort Wonderboom]] af gesien]] [[Lêer:Pretoria Panorama.jpg|duimnael|links|Uitsig vanaf [[Klapperkop]] na die [[SABS]]-kantore, die koshuise van Tuks se [[Groenkloof]]kampus, die Lukasrandtoring en die middestad van Pretoria]] Pretoria is in die noordooste van die provinsie Gauteng geleë, sowat 56&nbsp;km noord van Johannesburg en 260&nbsp;km wes van [[Nelspruit]] af. Pretoria lê 1&nbsp;339 meter<ref>{{en}} [http://www.freemaptools.com/elevation-finder.htm ''Elevation Finder – freemaptools.com'', Hoogte bo seevlak aangedui: Stadsaal van Pretoria, 27 Junie 2014]</ref> bo [[seevlak]] in 'n warm, beskermde en vrugbare vallei wat deur die berge van die [[Magaliesberg]]reeks omring word. Pretoria is 'n baie aangename en kosmopolitiese stad, geleë in die oorgangsgebied tussen die [[Hoëveld]]- en die [[Bosveld]]-gebiede. As gevolg van sy ligging het Pretoria 'n besonder ryk [[voël]]lewe. === Klimaat === Pretoria het 'n [[subtropiese klimaat]] met warm, vogtige [[somer]]s en gematigde, droë [[winter]]s. Daar word 'n gemiddelde 300 sonskyndae per jaar in Pretoria aangeteken. {{Tabel weergemiddeldes |locatie=Pretoria |bron = NOAA Pretoria gemiddelde klimaat 1961–1990<ref name="NOAA-PTA">{{en}} {{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-I/UA/68262.TXT | title = Pretoria Climate Normals 1961–1990 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = 6 Julie 2014}}</ref> | jan_gem=22.6 | jan_gem_ns=135 | feb_gem=22.1 | feb_gem_ns=76 | mrt_gem=21.0 | mrt_gem_ns=79 | apr_gem=17.9 | apr_gem_ns=54 | mei_gem=14.7 | mei_gem_ns=13 | jun_gem=11.5 | jun_gem_ns=7 | jul_gem=11.9 | jul_gem_ns=3 | aug_gem=14.7 | aug_gem_ns=5 | sep_gem=18.6 | sep_gem_ns=20 | okt_gem=20.1 | okt_gem_ns=72 | nov_gem=21.0 | nov_gem_ns=101 | dec_gem=21.9 | dec_gem_ns=108 | jaar_gem=18.2 | jaar_gem_ns=673 | jan_gem_min=17.8 | jan_gem_max=28.5 | feb_gem_min=17.3 | feb_gem_max=28.0 | mrt_gem_min=16.1 | mrt_gem_max=26.9 | apr_gem_min=12.6 | apr_gem_max=24.1 | mei_gem_min= 8.2 | mei_gem_max=21.8 | jun_gem_min=4.8 | jun_gem_max=18.9 | jul_gem_min=4.8 | jul_gem_max=19.5 | aug_gem_min=7.6 | aug_gem_max=22.1 | sep_gem_min=11.9 | sep_gem_max=25.5 | okt_gem_min=14.4 | okt_gem_max=26.6 | nov_gem_min=15.8 | nov_gem_max=27.0 | dec_gem_min=16.8 | dec_gem_max=28.0 | jaar_gem_min=12.3 | jaar_gem_max=24.7 | jan_a_min=10.9 | jan_a_max=36.2 | feb_a_min=11.0 | feb_a_max=36.3 | mrt_a_min=5.5 | mrt_a_max=34.6 | apr_a_min=3.5 | apr_a_max=32.5 | mei_a_min=0.7 | mei_a_max=29.4 | jun_a_min=-1.4 | jun_a_max=25.4 | jul_a_min=-0.6 | jul_a_max=25.5 | aug_a_min=-1.2 | aug_a_max=28.6 | sep_a_min=2.3 | sep_a_max=33.5 | okt_a_min=3.6 | okt_a_max=34.6 | nov_a_min=6.6 | nov_a_max=35.7 | dec_a_min=6.5 | dec_a_max=35.0 | jaar_a_min=-1.4 | jaar_a_max=36.3 | zujan = 8.41 | zufeb = 8.40 | zumrt = 8.19 | zuapr = 8.19 | zumei = 9.12 | zujun = 9.03 | zujul = 9.33 | zuaug = 9.51 | zusep = 9.48 | zuokt = 8.88 | zunov = 8.45 | zudec = 8.77 | rdjan = 11 | rdfeb = 8 | rdmrt = 8 | rdapr = 5 | rdmei = 2 | rdjun = 1 | rdjul = 1 | rdaug = 1 | rdsep = 2 | rdokt = 6 | rdnov = 9 | rddec = 11 | lvjan = 62 | lvfeb = 63 | lvmrt = 63 | lvapr = 63 | lvmei = 56 | lvjun = 54 | lvjul = 50 | lvaug = 45 | lvsep = 44 | lvokt = 52 | lvnov = 59 | lvdec = 61 }} === Administratiewe stadsgebied === Die Metropolitaanse Munisipaliteit Stad Tshwane, wat op 5 Desember 2000 gestig is, het 'n oppervlakte van 2&nbsp;199 vierkante kilometer en sluit naas Pretoria ook talle dorpe in sy metropolitaanse gebied in, waaronder [[Centurion]] (vroeër Verwoerdburg), [[Akasia]], [[Soshanguve]], [[Mabopane]], [[Atteridgeville]], [[Ga-Rankuwa]], [[Winterveld]], [[Hammanskraal]], [[Temba]], [[Pienaarsrivier (dorpie)|Pienaarsrivier]], Krokodilrivier en [[Mamelodi]]. == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === [[Lêer:Church street 1881.jpg|duimnael|links|Pretoria se [[Kerkstraat, Pretoria|Kerkstraat]] in 1881]] [[Lêer:Hotel de ville de Pretoria.jpg|duimnael|'n Standbeeld van [[Andries Pretorius]] voor die [[Stadsaal van Pretoria]]]] Die eerste setlaars in die gebied van die huidige Pretoria was lede van die Nguni-stam, wat later as [[Ndebele (persoon)|Ndebele]] (letterlik "vlugtelinge") of Matabele bekend gestaan het. Enkele honderd jaar lank het hulle die vrugbare [[Apiesrivier]]streek as veetelers bewoon voordat [[Zoeloes|Zoeloe]]-krygers met hul aanvalle in die vroeë [[19de eeu]] verwoesting in die gebied gesaai het. Baie Nguni is in dié aanvalle dood, terwyl die oorlewendes noordwaarts gevlug en hulle in die gebied van die huidige [[Zimbabwe]] gevestig het. Die streek was vervolgens tydelik onbewoon.<ref>{{en}} James Bainbridge: ''South Africa, Lesotho & Swaziland''. E-boek-uitgawe. Lonely Planet Publications 2009, bl. 425</ref> Volgens historiese dokumente het [[Voortrekker]]gesinne soos die [[Van der Walt]]s, [[Prinsloo]]s en Bronkhorsts hulle in die periode tussen 1832 en 1842 in die [[Fonteinedal]] gevestig – gelyktydig het ook die eerste [[Tswanas|Tswana]]-setlaars na die Pretoriagebied gekom.<ref>{{en}} [http://www.eastern.co.za/artikel.asp?nID=410 Eastern Nuus/News, Desember 2005: ''Fonteinedal bears the first white settlers'' Besoek op 19 Junie 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006153649/http://www.eastern.co.za/artikel.asp?nID=410 |date=6 Oktober 2006}}</ref> Die broers Lucas en Gert Bronkhorst was die eerste boere in die gebied wat op die plase [[Groenkloof]] en [[Elandspoort]] geboer het. Die eerste huis in die gebied is deur J.G.S. Bronkhorst in 1840 in die Fonteinedal opgerig. 'n Aantal [[Afrikaner]]gesinne het hulle rondom die nabygeleë dorp Elandspoort gevestig. Die plaaslike bewoners het hul dorp in 1854, twee jaar nadat die [[Sandrivierkonvensie]] die onafhanklikheid van die gebied noord van die [[Vaalrivier]] bevestig het, tot kerkplaas van Sentraal-Transvaal laat verklaar. Elandspoort het sodoende 'n belangrike plek vir nagmale, dope en huwelike geword. Die Voortrekkerleier kommandant-generaal [[Marthinus Wessel Pretorius]] het land in die Apiesriviervallei aangekoop wat daarna deur die regering van die ZAR oorgeneem is, met die voorneme om hier 'n permanente gebou vir die Boererepubliek se Volksraad te vestig; dit was immers reeds voorspelbaar dat hier 'n beduidende nedersetting sou ontstaan. Pretoria is in 1855 deur M. W. Pretorius amptelik as Pretoria Philadelphia ("Die Broederskap van Pretoria") gestig en na sy vader [[Andries Pretorius]] genoem, wat ná sy oorwinning oor die [[Zoeloes]] in die [[Slag van Bloedrivier]] as 'n volksheld vereer is. Andries Pretorius het ook 'n belangrike rol by die onderhandelinge met [[Groot-Brittanje]] gespeel, wat in 1852 met die ooreenkoms van Sandrivier tot die onafhanklikheid van Transvaal onder die nuwe naam Zuid-Afrikaansche Republiek gelei het. Die dorp het destyds uit sowat tagtig huise met 'n bevolking van 300 bestaan. In 1856 het 'n raadgewer van die president, [[Andries du Toit]], een van sy [[Basotho]]-[[perd|ponies]] teen die hele gebied van die huidige [[voorstad]] [[Arcadia, Pretoria|Arcadia]] geruil. Vir die volgende twee jaar was hy besig met die opmeting van sy besit. Die gebied is deur Stephanus Meintjies ontwikkel, en 'n nabygeleë koppie, [[Meintjieskop]], is na hom vernoem. Die destydse dorpsgebied het van Potgieterstraat in die weste tot by Prinsloostraat in die ooste en van Boomstraat in die noorde tot by Scheidingstraat in die suide gestrek. === Hoofstad van die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) === [[Lêer:Kerkstraat, Pretoria 1890s.jpg|duimnael|links|Pretoria se Kerkstraat, 1890's]] [[Lêer:Melrose house SA.jpg|duimnael|Melrose-huis net oorkant Burgerspark]] [[Lêer:00000-Pretoria City Hall-s.jpg|duimnael|Die Stadsaal is in 1935 ingewy – vier jaar nadat Pretoria stadstatus verwerf het]] Pretoria het op 1 Mei 1860 die hoofstad van die ZAR geword en is tydens die [[Eerste Vryheidsoorlog]] tussen Desember 1880 en Maart 1881 deur Britse troepe beleër. George Heys, 'n boorling van Durban en geesdriftige sakeman wat hom in 1879 in Pretoria gevestig het, het in 1882 sy koetsvoerdiens ''Express Saloon Coach Service'' gestig. Die koetse het van Kerkplein op drie hoofroetes na [[Kimberley]], [[Barberton]] en [[Polokwane|Pietersburg]] vertrek. Die ''Abbot-Downing''-koetse, wat Heys ingespan het, was handgemaak en is van [[New Hampshire]] in die [[Verenigde State]] ingevoer. Destyds is die koetse, waarvan elkeen agtien tot twintig passasiers en tot drie en 'n halwe ton posstukke kon vervoer, deur feitlik alle belangrike koetsmaatskappye gebruik.<ref>{{af}} McDonald, Elsa: ''Victoriaanse ondernemerskap''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', volume 32, nommer 6 (Junie 1987), bl. 35</ref> Die kaartjie vir 'n koetsreis was allesbehalwe goedkoop – die span van tien perde moes elke tien tot vyftien myl vervang word. Die reis tussen Pretoria en Johannesburg het destyds ongeveer vyf uur geduur – mits die koets nie in die [[Sesmylspruit]] of die [[Jukskeirivier]] vasgeval het nie.<ref>{{af}} Mc Donald (1987), bl. 36</ref> George Heys se vervoersaak het ook 'n kontrak met die posmeester-generaal van die ZAR, Nicolaas van Alphen, gehad, maar dit het met die aankoms van die eerste trein uit Kaapstad op Pretoria se stasie ten einde geloop. Heys was nogtans 'n welgestelde man en het in 1884 besluit om 'n statige herehuis, Melrose Villa (wat later [[Melrose-Huis]] genoem is), in Maréstraat (later Jacob Maréstraat) vir homself en sy gesin te laat bou. Planne vir die spoghuis is opgetrek deur die Londense argitek W.T. Vale. Die Heys-gesin het sy intrek in 1887 geneem en drie jaar later is die villa nog eens vergroot. George Heys is in 1939 tydens 'n besoek aan Engeland oorlede,<ref>{{en}} [http://www.artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=7053 ''Artefacts.co.za: House George Heys, Melrose House. Besoek op 20 Junie 2017'']</ref> maar sy afstammelinge het nog tot in 1967 hier gewoon. Die herehuis is daarna aan die Pretoriase stadsraad verkoop wat dit gerestoureer en as museum vir die publiek oopgestel het. Die [[Tweede Vryheidsoorlog]], wat van 1899 tot 1902 tussen die Boererepublieke en die Verenigde Koninkryk gewoed het, het tot die ondergang van die ZAR gelei en 'n tydperk van Britse oorheersing in Suid-Afrika ingelui. Pretoria het op 5 Junie 1900 gekapituleer en is vervolgens deur troepe onder die bevel van lord [[Frederick Sleigh Roberts]] ingeneem. Lord Roberts het van die Sikhs, wat hom op sy veldtogte in Indië bygestaan het, saamgebring na Pretoria en in Melrose-huis ingetrek. Die huis het ook die hoofkwartier van die Britse leër in die stad geword, terwyl die half voltooide Paleis van Justisie in 'n militêre hospitaal vir gewonde soldate omgeskep is. Met die ondertekening van die [[Verdrag van Vereeniging|Vredesooreenkoms van Vereeniging]] in die eetkamer van Melrose-huis is die oorlog kort voor middernag op 31 Mei 1902 in Pretoria amptelik beëindig. George Heys het saam met sy vriende, waaronder die sakelui Edmund en George Bourke, 'n baie belangrike rol in die ekonomiese, professionele, politieke en sosiale lewe van Pretoria gespeel.<ref name="McDonald 1987, bl. 37">{{af}} McDonald (1987), bl. 37</ref> Almal het goeie betrekkinge met president Paul Kruger gehandhaaf en talle liefdadige geskenke aan die stad gemaak, waaronder 'n verpleeginrigting vir gewonde soldate in 'n klein gebou langs die ''Staats Model School'' in Van der Walt Straat (1899), die kerksaal van die Metodiste-kerk in Sunnyside en die klokkespel in die stadhuis in Paul Krugerstraat.<ref name="McDonald 1987, bl. 37" /> === Hoofstad van Suid-Afrika === [[Lêer:Wesvleuel van die Uniegebou, b, skemerlig.jpg|duimnael|Wesvleuel van die Uniegebou]] [[Lêer:Svgfiles-2016-08-23-13-28-10-799512-7903192702451629801.svg|duimnael|Setels in die stadsraad ná die 2016-verkiesing {{columns-list|2| {{sleutel|#1F78B4|[[Demokratiese Alliansie|DA]]}} {{sleutel|#33A02C|[[African National Congress|ANC]]}} {{sleutel|#910C0C|[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EFF]]}} {{sleutel|#FE850D|[[Vryheidsfront Plus|VF+]]}} {{sleutel|#949494|Ander}}}}]] Die Afrikanerrepublieke ZAR en [[Oranje-Vrystaat]] is met die [[Kaapkolonie]] en [[Natal (kolonie)|Natal]] in 1910 verenig in die Unie van Suid-Afrika, met Pretoria as sy administratiewe hoofstad (terwyl Kaapstad die parlementêre en wetgewende hoofstad geword het). In die tydperk tussen 1860 en 1994 het Pretoria ook as die setel van die provinsiale regering van Transvaal gedien. Op 14 Oktober 1931 het Pretoria amptelik stadstatus gekry. Danksy die vestiging van akademiese en wetenskaplike instellings word Pretoria ook as die akademiese hoofstad van Suid-Afrika beskou – dit is die tuiste van 'n aantal universiteite en navorsingsinstellings, onder andere die [[Universiteit van Pretoria]], die Universiteit van Suid-Afrika (UNISA) en die [[Wetenskaplike en Nywerheidnavorsingsraad]] (WNNR). Die 1980's het 'n periode van politieke en rassisties-gemotiveerde geweld ingelui. Die [[Silvertonbeleg]] van Januarie 1980 het vyf lewens geëis. In die [[Kerkstraat-bomontploffing|Kerkstraat-bomaanval]] van Mei 1983 was die [[Suid-Afrikaanse Lugmag|Lugmag-hoofkwartier]] die teiken van 'n terreuraanval deur die [[ANC]] se [[uMkhonto weSizwe]]. 19 mense het omgekom en 217 is gewond. [[Eugene de Kock]] was van 1983 tot 1993 aktief by [[Vlakplaas]] waartydens moordeskaders anti-apartheidsaktiviste ontvoer, gemartel en vermoor het. In die Strijdomplein-slagting van 1985 het die rassisties gemotiveerde [[Barend Strydom]] agt mense doodgeskiet en 16 gewond.<ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/topic/pretoria-timeline-1800-2009?page=2 ''www.sahistory.org: Pretoria Timeline 1800–2009. Besoek op 19 Mei 2015'']</ref> Op 24 November 1995 het Pretoria sy eerste swart burgemeester, [[Johannes Ramokhoase|Slo Ramokhoase]], gekry. Vandag vorm Pretoria staatkundig deel van die Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit, één van die drie van Suid-Afrika se agt metropolitaanse gebiede wat in die provinsie Gauteng geleë is. Vanaf 19 Augustus 2016 tot 12 Februarie 2019 het [[Solly Msimanga]] as burgemeester van Pretoria gedien nadat hy die DA tot 'n oorwinning in die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2016|munisipale verkiesing op 3 Augustus 2016]] gelei het. Die DA vorm 'n koalisieregering met die [[Afrika Christen Demokratiese Party]] en die [[Vryheidsfront Plus]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-tshwane-elects-a-mayor-20160819 |title=As it happened: Amidst much ANC heckling, the DA's Msimanga becomes Tshwane mayor |date=19 Augustus 2016 |accessdate=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518000732/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-tshwane-elects-a-mayor-20160819 |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Nadat Solly Msimanga op 18 Januarie 2019 sy kandidatuur tydens die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2019]] as premier vir Gauteng en sy bedanking as burgemeester vir 11 Februarie 2019 aangekondig het, is Stevens Mokgalapa op 12 Februarie 2019 as sy opvolger gekies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.enca.com/news/new-tshwane-mayor |title=Stevens Mokgalapa elected new Tshwane mayor |date=12 Februarie 2019 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009111218/https://www.enca.com/news/new-tshwane-mayor |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 26 Februarie 2020 het Mokgalapa egter van sy pos uitgetree.<ref>{{en}} {{cite news |last1=Moatshe |first1=Rapula |title=Tshwane mayor Stevens Mokgalapa bows out |url=https://www.iol.co.za/pretoria-news/tshwane-mayor-stevens-mokgalapa-bows-out-42969024 |accessdate=30 Oktober 2020 |agency=IOL |date=19 Februarie 2020}}</ref> Op 5 Maart 2020 het die provinsiale regering van Gauteng Pretoria onder administrasie geplaas en vervolgens is die raad ontbind. 'n Nuwe raad sou binne 90 dae gekies word.<ref>{{en}} {{cite news |last1=Deklerk |first1=Aphiwe |title=Tshwane municipality dissolved 'for the sake of its residents' |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2020-03-05-tshwane-municipality-dissolved/ |accessdate=30 Oktober 2020 |newspaper=TimesLIVE |date=5 Maart 2020}}</ref> Ná maande se regsuitdagings het op 27 Oktober 2020 die [[Appèlhof van Suid-Afrika]] die besluit van die provinsiale regering omvergewerp. Op 30 Oktober 2020 is [[Randall Williams]] van die DA tot nuwe burgemeester van Pretoria verkies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://citizen.co.za/news/south-africa/politics/2377746/randall-williams-elected-new-executive-mayor-of-tshwane/ |title=The ANC made a surprise announcement before the vote that it would not be fielding any candidates. |publisher=[[The Citizen]] |date=30 Oktober 2020 |accessdate=30 Oktober 2020}}</ref> Op 13 Februarie 2023 het hy egter sy onmiddellike bedanking as burgemeester aangekondig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/news24/politics/government/randall-williams-says-resignation-as-tshwane-mayor-in-best-interest-of-coalition-government-20230213 |title=Randall Williams says resignation as Tshwane mayor in 'best interest' of coalition government |publisher=[[Nuus24]] |author=Malaika Ditabo |date=13 Februarie 2023 |accessdate=17 April 2023}}</ref> Williams is eers opgevolg deur [[Murunwa Makwarela]], maar Makwarela is op 28 Maart 2023 opgevolg deur [[Cilliers Brink]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2023-03-28-cilliers-brink-is-the-newly-elected-mayor-of-tshwane/ |title=Cilliers Brink is the newly elected mayor of Tshwane |publisher=TimesLIVE |date=28 Maart 2023 |accessdate=17 April 2023}}</ref> == Infrastruktuur == === Historiese ontwikkeling === [[Lêer:Prinshof 349-Jr, Arcadia, Sunnyside, Muckleneuk.jpg|duimnael|'n Uitsig oor die voorstede Prinshof 349-Jr, Arcadia, Sunnyside en Muckleneuk – met drie bekende bakens: die [[Steve Biko Akademiese Hospitaal]] (op die voorgrond), Lukasrand-toring (op die agtergrond regs) en [[Fort Klapperkop]] (links bo)]] Binne vyf dekades ná sy stigting is Pretoria van 'n moderne stedelike infrastruktuur voorsien. Belangrike mylpale was die bou van 'n NG Kerkgebou in 1857, die ontstaan van 'n formele skoolstelsel in 1859, die vestiging van 'n posdiens in 1864 en 'n telegraafdiens in 1877, die opening van die eerste spoorwegverbinding in 1893, die voorsiening van elektriese verligting in 1892, die publikasie van die eerste plaaslike [[koerant|dagblad]] in 1898, die vestiging van 'n rioleringstelsel in 1904 en die opening van elektriese tremlyne in 1910.<ref>{{en}} Kevin Shillington: ''Encyclopedia of African History. Volume 3. P–Z Index: Pretoria''. New York, NY 2005: Fitzroy Dearborn 2005, bl. 1229</ref> === Moderne ontwikkeling === [[Lêer:SA Pretoria Church square.JPG|duimnael|links|[[Kerkplein, Pretoria|Kerkplein]] in die middestad van Pretoria]] Pretoria se strategiese ligging, sy aangename klimaat en die beskikbaarheid van hoogs-opgeleide mannekrag het van die stad 'n leidende onderwys- en navorsingsentrum gemaak. Daar word geraam dat tussen 85 en 90 persent van alle navorsings- en ontwikkelingsaktiwiteite in Suid-Afrika in Pretoria gekonsentreer is. Belangrike instellings sluit [[Krygkor]], die [[Suid-Afrikaanse Mediese Navorsingsraad]], die [[Wetenskaplike en Nywerheidnavorsingsraad]] (WNNR), die Navorsingsraad vir Menslike Wetenskappe en tersiêre instellings soos die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (UNISA), die [[Universiteit van Pretoria]] (UP) en die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] in. Daar bestaan goeie toegangsroetes van Johannesburg ([[N1 (Suid-Afrika)|N1]]), [[Polokwane]] (N1), [[Noordwes]] ([[N14 (Suid-Afrika)|N14]]) en [[Witbank]] ([[N4 (Suid-Afrika)|N4]]). Die Tshwanemetro beplan ook 'n kringspoor wat as 'n stedelike ontwikkelingskorridor sal dien met 'n pendelspoorwegverbinding as basis wat óm die Pretoriastadskern sal loop as deel van 'n geïntegreerde multimodus-vervoerstelsel vir Tshwane. Pretoria is slegs 28&nbsp;km van die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]], 35&nbsp;km van [[Lanseria-lughawe]] en word ook bedien deur die [[Wonderboomlughawe]] wat binne die stadsgrense is. Daar word beplan om Wonderboomlughawe te ontwikkel tot 'n derde internasionale lughawe in Gauteng. Inwoners en sakeondernemings in Pretoria en omstreke sal ook baat by die ''Tshwane Global Digital Hub''-projek waarvolgens die bestaande [[optiese vesel]]-infrastruktuur in die metropool benut gaan word om bekostigbare breëband-internettoegang en ander inligtings- en kommunikasiedienste te verskaf. Die Tshwanemark in die weste van Pretoria is die tweede grootste mark in Suid-Afrika. Die mark het 'n nasionale en internasionale kliëntebasis. Die mark se hoofbedryf is die koop en verkoop van varsprodukte insluitend vrugte en groente, vleis en blomme, maar dit het ook fasiliteite vir grootmaatverpakking, verwerkingsondernemings en grootmaat koeldrankverkope. == Vervoer == === Spoorvervoer === [[Lêer:9 2 258 0082-Pretoria-Railway Station-s.jpg|duimnael|Die hoofstasie van Pretoria]] Pendelaardienste in Pretoria en omgewing word deur ''[[Metrorail]]'' bedryf. Roetes verbind die middestad met [[Germiston]] en Johannesburg in die suide, [[Atteridgeville]] in die weste, [[Ga-Rankuwa]] in die noordweste, [[Soshanguve]] in die noorde en [[Mamelodi]] in die ooste. ''[[Gautrein]]'' se hoëspoed-treindienste verbind die oostelike voorstad Hatfield met Pretoria se hoofstasie en loop suidwaarts via Centurion, [[Midrand]], [[Sandton]] en [[Rosebank, Gauteng|Rosebank]] tot in Johannesburg, asook uit na die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]]. [[Pretoriastasie]] is die vertrekpunt vir die luukse ''[[Bloutrein]]'' op pad na Kaapstad. 'n Ander luukse treindiens, ''Rovos Rail'' se safari-treinritte, vertrek vanaf [[Capital Park]], 'n spoorwegstasie in 'n koloniale boustyl. Suid-Afrikaanse spoorweggeesdriftiges het Herculesstasie as vertrekpunt vir hulle outydse treinritte gekies. === Lugvervoer === Die [[Wonderboomlughawe]] lê sowat 8&nbsp;km buitekant die stad. 'n Opknappingsproses is tans aan die gang, alhoewel die omgewingsinpakstudie, wat in 2004 gedoen is, getoon het dat die geraasbesoedeling al klaar hoog is. Die projek om die aanloopbaan te verleng is destyds afgekeur omdat die geraas van nog meer (en nog groter) vliegtuie die omgewing negatief sou beïnvloed.<ref>{{en}} [http://www.wonderboomairport.co.za/ Wonderboomlughawe]</ref><ref>{{af}} [http://www.zambi.co.za/artikel.asp?nID=482 Verdere ontwikkeling van lughawe in vooruitsig] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194715/http://www.zambi.co.za/artikel.asp?nID=482 |date=4 Maart 2016}} (Julie 2006)</ref><ref>{{en}} [http://wikimapia.org/30495/ Padkaart en satellietfoto van die Wonderboomlughawe]</ref> == Jakarandastad == [[Lêer:Jacaranda Trees Pretoria.jpg|duimnael|links|Jakarandabome in Pretoria se middestad, met die [[Uniegebou]] aan die bokant van die foto]] [[Lêer:Straatnaamveranderings, a, Pretoria.jpg|duimnael|Soos elders in Suid-Afrika het ook in Pretoria baie inwoners en ondernemings as gevolg van politieke oorwegings van adres verander sonder dat hulle hiervoor moes verhuis]] Pretoria se bynaam "Jakarandastad" verwys na die sowat 70&nbsp;000 [[jakaranda]]bome wat in en om Pretoria groei en in Oktober met hulle pragtige perskleurige bloeisels 'n besondere karakter aan die stad gee. Die eerste twee bome is in 1888 deur [[J.D. Cilliers]], 'n plaaslike tuinier, in sy tuin by Myrtle Lodge, Celliersstraat in Sunnyside geplant. Hy het die plantjies van 'n Kaapstadse boomkweker bekom wat hulle uit [[Rio de Janeiro]] in [[Brasilië]] ingevoer het. Die twee bome staan vandag op die terrein van die Laerskool Sunnyside.<ref>{{af}} Boshoff, Dawie: ''Jakarandastad vier fees''. In: Suid-Afrikaanse Panorama, jaargang 35, nommer 2 (Maart/April 1990), bl. 73</ref> Die [[jakaranda]] is afkomstig uit die tropiese dele van Suid-Amerika en behoort tot die familie [[Bignoniaceae]]. Daar is sowat vyftig spesies van jakarandabome. Die een, wat as 'n uitheemse boom in warmer klimaatstreke van Suider-Afrika aangetref word, word ''Jacaranda mimosifolia'' genoem. Teen die einde van die 19de eeu het die blom- en boomkweker James Clark jakarandasaad uit Australië ingevoer en jakarandabome op groot skaal begin kweek. In November 1906 het hy tweehonderd klein boompies aan die Pretoriase Stadsraad geskenk wat hulle in die destydse Kochstraat (tans Bosmanstraat) geplant het. Die stadsingenieur Walton Jameson, wat vinnig as "Jakaranda Jim" bekend gestaan het, het 'n program van stapel gestuur om orals in Pretoria jakarandabome aan te plant. In 1971 was daar reeds 55&nbsp;000 jakarandabome in die stad.<ref>{{af}} Boshoff (1990), bl. 75</ref> Die meeste jakarandas, wat in Pretoria aangetref word, is ligpers, maar in Herbert Bakerstraat in Groenkloof is daar ook wit jakarandas aangeplant. Die Jakarandakarnaval is 'n ou tradisie wat in die periode tussen 1939 en 1964 gereeld gehou is. Nadat die fees in 1964 gestaak is, het dit twintig jaar lank nie meer plaasgevind nie en is eers in 1985 weer hervat. Die feestelikhede sluit onder meer 'n kleurryke optog en die kroning van die Jakarandakoningin in.<ref>{{af}} Boshoff (1990), bl. 73</ref> == Demografie == [[Lêer:Tshwane 2001 dominant population group map.svg|duimnael|links|Dominante bevolkingsgroepe in Tshwane {{columns-list|2| {{sleutel|#fb8072|[[Swart Suid-Afrikaners|Swartes]]}} {{sleutel|#8dd3c7|[[Kleurlinge]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]]}}}} {{sleutel|#bebada|Geen dominante nie}}]] [[Lêer:Tshwane 2001 dominant language map.svg|duimnael|Meerderheidstale in Tshwane {{columns-list|2| {{sleutel|#8dd3c7|[[Afrikaans]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Engels]]}} {{sleutel|#bebada|[[Suid-Ndebele]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Zoeloe]]}} {{sleutel|#fdb462|[[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]]}} {{sleutel|#fccde5|[[Tswana]]}} {{sleutel|#ffed6f|[[Tsonga]]}}}} {{sleutel|#d0d0d0|Geen meerderheidstaal}}]] Afhangende van die geografiese definisie van Pretoria beloop die stad se totale bevolking tussen 'n half en byna drie miljoen. Die laasgenoemde syfer geld vir die Tshwane-munisipaliteit waarvan Pretoria deel uitmaak. Pretoria is sedert sy stigting tradisioneel een van die demografiese sentra van Afrikaanssprekendes in Suid-Afrika. So was Pretoria in 1991 naas Wynberg, 'n voorstad van Kaapstad, die sensusdistrik met die grootste getal Afrikaanssprekendes. Afrikaans word tans deur meer as 400&nbsp;000 Pretorianers as huistaal gepraat. Ander omgangstale in die Pretoria-omgewing sluit onder meer [[Tswana]], [[Engels]] en [[Suid-Ndebele]] in. Die grootste etniese groep naas [[Afrikaners]] is [[Noord-Sotho's]]. Terwyl die historiese stadsgebied steeds merendeels deur blankes bewoon word, huisves voorstede soos Soshanguve en Atteridgeville 'n hoofsaaklik Swart bevolking. Indiërs is tradisioneel in die voorstad Laudium en sy omgewing saamgetrek, alhoewel baie Pretorianers van Indiese afkoms hulle in histories blanke voorstede gevestig het. Die opkoms van 'n groeiende swart middelklas is een van die belangrikste sosio-demografiese ontwikkelinge sedert die einde van die beleid van rasseskeiding. 'n Ander is die feit dat die getal armlastige blankes in Pretoria, soos elders in die land, groter is as ooit tevore. Dit is veral on- of halfgeskoolde Afrikaners uit die werkersklas wat nie in die voorspoed van die nuwe Suid-Afrika kan deel nie. Nadat president [[Jacob Zuma]] reeds twee keer 'n besoek aan die Bethlehem-plakkerskamp in die weste van die hoofstad gebring het, het hy Mandeladag op 18 Julie 2013 gevier deur huise aan die gemeenskap van Danville te oorhandig. Danville is 'n vlagskip-projek om weg te doen met die Bethlehem-plakkerskamp wat oorwegend deur arm wit gesinne bewoon word.<ref>{{af}} [http://afrikaans.news24.com/Suid-Afrika/Nuus/Zuma-vier-Mandeladag-in-Danville-20130715 ''Zuma vier Mandeladag in Danville''. In: ''Nuus24'', 15 Julie 2013]</ref> {| class="wikitable" ! Jaar !! Totaal !! [[Kleurlinge|Bruines]] !! [[Swart mense|Swartes]] !! [[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]] !! [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]] !! Nie gespesifiseer |- | '''2001'''<ref>{{en}} [https://census2001.adrianfrith.com/place/TSH Die 2001-sensussyfers soos weergegee deur Adrian Frith]. URL besoek op 13 November 2017.</ref> || 1&nbsp;982&nbsp;234 || 38&nbsp;705 || 1&nbsp;439&nbsp;021 || 474&nbsp;376 || 30&nbsp;132 || — |- | '''2011'''<ref>{{en}} [https://census2011.adrianfrith.com/place/799 Die 2011-sensussyfers soos weergegee deur Adrian Frith]. URL besoek op 13 November 2017.</ref> || 2&nbsp;921&nbsp;488 || 58&nbsp;788 || 2&nbsp;202&nbsp;847 || 586&nbsp;495 || 53&nbsp;744 || 19&nbsp;614 |} === Historiese ontwikkeling === [[Lêer:RSA Pretoria 10.jpg|duimnael|Woonstelblokke in Arcadia]] Vir die grootste deel van sy geskiedenis het die stad se status as setel van Suid-Afrika se blanke regering, net soos die diskriminerende afbakening van sy stadsgrens, verseker dat Pretoria as die enigste van die land se groot stede deur 'n blanke en merendeels Afrikaanssprekende bevolking bewoon is.<ref name="Shillington 2005">{{af}} Shillington (2005), bl. 1229</ref> Pretoria was ook die eerste groot nedersetting waar 'n rasgebaseerde hiërargiese stelsel deur wette verskans is. Swart en bruin bewoners was die laagste sosiale en ekonomiese klas wat voor 1900 nie eens toegelaat is om op die sypaadjies te loop nie. Dié beleid is eers ná die Britse oorname geleidelik laat vaar.<ref>{{af}} [http://dspace.nwu.ac.za/handle/10394/5135 ''Noordwes-Universiteit – F J Nöthling (1979): Gekleurdes en Pretoria se sypaadjies. Besoek op 8 Julie 2015'']</ref> Saam met die vestiging van nywerhede in die 20ste eeu, waaronder die wapenbedryf en vervaardigers van vervoertoerusting, het 'n Afrikaanssprekende werkersklas ontstaan. Vervolgens is die stad se demografiese, sosiale, politieke en kulturele karakter in 'n groot mate bepaal deur die staatsdiens, swaar nywerhede en 'n groot kompleks van militêre basisse net suid van die stadsgebied. Blanke staatsamptenare met middelmatige salarisse het voordeel getrek uit werkreservering en met hul vraag na betaalbare behuising bygedra tot die ontstaan van eenvormige woonstelblokke wat die blanke voorstede oorheers het.<ref name="Shillington 2005" /> === Joodse gemeenskap === {{Hoofartikel|Jode in Suid-Afrika}} [[Lêer:00000-Sammy Marks Fountain-Pretoria-s.jpg|duimnael|links|Die Sammy Marks-fontein]] [[Lêer:Old Sinagogue, Pretoria.JPG|duimnael|Die [[Sinagoge, Paul Krugerstraat|Ou Sinagoge in Paul Krugerstraat]]]] Pretoria het 'n klein Joodse gemeenskap van ongeveer 3&nbsp;000.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sazionism.co.za/history-of-pretoria-jewry.html |title=South African Jewry: History of Pretoria Jewry |publisher=Support Association for Zionism |accessdate=21 Julie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721043724/http://www.sazionism.co.za/history-of-pretoria-jewry.html |archive-date=21 Julie 2015}}</ref> Joodse burgers het al sedert die stigting van die stad in die 19de eeu deel van sy bevolking gevorm en 'n belangrike bydrae tot sy industriële en ekonomiese groei gelewer. De Vries, die eerste Joodse inwoner van Pretoria, was 'n gesiene burger wat as staatsaanklaer, lid van die Volksraad en baanbreker vir Afrikaans gefungeer het. 'n Ander bekende Joodse Pretorianer was [[Sammy Marks]]. Ander Joodse setlaars, waarvan baie immigrante uit [[Litaue]], het in hul oorsprongslande dikwels min kans gekry om 'n deeglike opvoeding soos De Vries te ontvang en was aanvanklik nòg Nederlands of Afrikaans nòg Engels magtig. Baie van hulle het slegs [[Jiddisj]] gepraat en 'n heenkome as winkeleienaars in die plaaslike kleinhandelbedryf gevind. Die meeste Joodse inwoners het in die [[Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorloë]] onsydig gebly, alhoewel enkele mans as vrywilligers by die ZAR-magte aangesluit het. Die Hebreeuse gemeente van Pretoria is tussen 1890 en 1895 gestig, en in 1898 is die eerste [[Sinagoge, Paul Krugerstraat|sinagoge in Paul Krugerstraat]] ingewy. 'n Tweede sinagoge, wat as Groot Sinagoge bekendgestaan het, het sy deure in 1922 geopen. Albei sinagoges is intussen nie meer in gebruik nie. 'n Hervormde sinagoge, ''Temple Menorah'', is in die vroeë 1950's geopen. Die Joodse gemeenskap van Pretoria het sy bloeitydperk in die vroeë 20ste eeu beleef toe daar talle Joodse sportklubs, welsynsorganisasies en jeuggroepe bestaan het. Ná 1948 het baie Joodse inwoners na Kaapstad of Johannesburg verhuis. Die sinagoge in Paul Krugerstaat is in 1952 deur die regering onteien om plek te maak vir die nuwe gebou van die Hooggeregshof waar veral hofsake teen lede van opposisiebewegings gevoer is, waaronder dié teen [[Nelson Mandela]], [[Walter Sisulu]] en 26 ander weens [[hoogverraad]] tussen 1 Augustus 1958 en 29 Maart 1961, en die Rivonia-saak in 1963. Twee [[Jode|Joodse]] skole het in Pretoria ontstaan – die Miriam Marks-skool, wat in 1905 gestig is, en die Carmel-skool wat sy deure in 1959 geopen het. Net die laasgenoemde, wat tans ook as sinagoge dien, bestaan tans nog. Pretoria se hervormde Joodse gemeente deel sy rabbi met die Johannesburgse gemeente, terwyl hul sinagoge nie meer bestaan nie. Dienste vind in die privaat wonings van gemeentelede plaas. === Boeddhistiese gemeenskap === 'n Boeddhistiese sentrum, die Jang Chup Chopel-sentrum («Sentrum van lig»), is vroeg in Januarie 2015 deur Duan Pienaar of Gyalten Nyima (aldus die monniknaam wat hy aangeneem het), in Waverley in Pretoria-Moot geopen. Pienaar is die enigste Afrikaner wat deur 'n gemeenskap van hoogs selektiewe Tibettaanse tantriese Boeddhiste in Balyuppe in die suide van Indië ingeseën is. Sy leer- en inseëningsmeester Lama Choden Rinpoche is naas die [[Dalai Lama]] die hoogste tantriese meester. Pienaar, wat meer as twintig jaar lank Boeddhistiese leerstellings studeer, het twee jare in Indië deurgebring.<ref>{{af}} ''En daar verrys toe 'n Boeddhiste-sentrum''. In: ''Pretoria Moot Rekord'', 24 April 2015, bl. 5</ref><ref>{{af}} [https://www.netwerk24.com/Nuus/Boere-Boeddhis-begin-sentrum-in-Pretoria-20150415 ''netwerk24.com, 15 April 2015: Boere-Boeddhis begin sentrum in Pretoria. Besoek op 30 Julie 2019'']</ref> == Ekonomiese basis == [[Lêer:Pretoria CBD1.jpg|duimnael|Die sakekern van Pretoria]] Een van die pioniers van die plaaslike yster- en staalbedryf was [[Cor Delfos]], wat in 1916 'n [[hoogoond]] in Pretoria opgerig het. Dié bedryf was gegrond op Suid-Afrika se eie grondstowwe. Nogtans het 'n lewensvatbare nywerheid eers met die hulp van die regering tot stand gekom. Die Suid-Afrikaanse yster- en staalbedryf is as staatsbeheerde nywerheid gevestig, en die Pretoria-aanleg van die destydse Suid-Afrikaanse Yster- en Staalkorporasie ([[Yskor]]) is in 1930 opgerig. Toe die [[Tweede Wêreldoorlog]] in 1939 uitgebreek het, het die aanleg se jaarlikse produksie reeds meer as 300&nbsp;000 ton beloop. Pretoria is nog steeds 'n sentrum van die Suid-Afrikaanse yster- en staalbedryf, alhoewel die stad nou ook oor 'n beduidende motor-, spoorweg- en masjienboubedryf beskik. Volgens 'n ondersoek van die [[Noordwes-Universiteit]] in [[Potchefstroom]] is Pretoria die derde belangrikste ekonomiese sentrum in die land na Johannesburg en Kaapstad. Die metropolitaanse gebied van Pretoria lewer sowat nege persent van Suid-Afrika se bruto geografiese produk op. == Onderwys == [[Lêer:Afrikaanse Hoër Seunskool night shot.jpg|duimnael|'n Nagfoto van die [[Afrikaanse Hoër Seunskool]]]] Die bekendste tuiste van onderwys in Pretoria is die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]], die [[Universiteit van Pretoria]] en die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (afstandsonderwys). Van die skole in Pretoria sluit in: {{columns-list|3| * [[Afrikaanse Hoër Meisieskool]] * [[Afrikaanse Hoër Seunskool]] * [[Hoërskool Langenhoven]] * [[Hoërskool Lyttelton Manor]] * [[Hoërskool Menlopark]] * [[Laerskool Danie Malan]] * [[Laerskool Elarduspark]]<ref>{{af}} {{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/lardies-rou-na-ongeluk-leerling-eis/ |title=‘Lardies’ rou ná ongeluk leerling eis |work=[[Maroela Media]] |first=Christel |last=Cornelissen |date=20 November 2019 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524112448/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/lardies-rou-na-ongeluk-leerling-eis/ |archive-date=24 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * [[Laerskool Jopie Fourie]] * [[Laerskool Menlopark]] * [[Hoërskool Silverton]] * [[Hoërskool Tuine]] * [[Pretoria Boys High School]] }} == Sport == [[Lêer:Loftus Versfeld Stadium.jpg|duimnael|links|[[Loftus Versfeld]] in Pretoria]] [[Lêer:Hokkiewedstryd by Tshwane-Universiteit vir Tegnologie se Pretoriakampus.jpg|duimnael|'n [[Hokkie]]wedstryd by [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] se Pretoriakampus]] [[Lêer:St Alban's College, krieket, Pretoria.jpg|duimnael|links|'n Krieketwedstryd by St Alban's College, [[Lynnwood Glen]], Pretoria]] [[Lêer:Pilditch Stadium.jpg|duimnael|Pilditch is 'n veeldoelstadion in [[Pretoria-Wes]]]] Een van die gewildste [[sport]]soorte in Pretoria is [[rugby]]. Beide die [[Springbokke|Suid-Afrikaanse nasionale rugbyspan]] en die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan]] speel van hulle tuiswedstryde op [[Loftus Versfeld]]. Dit is ook die tuiste van die [[Blou Bulle]] wat in die Suid-Afrikaanse [[Curriebeker]] meeding en huisves ook die [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] tydens die [[Verenigde Rugbykampioenskap]]. Die Superrugbyspan Bulls wat deur die Blou Bulle bestuur word, het die [[Superrugby]]toernooie in [[2007 Super 14-seisoen|2007]], [[2009 Super 14-seisoen|2009]] en [[2010 Super 14-seisoen|2010]] gewen; sedert 2021 neem hulle egter aan die Verenigde Rugbykampioenskap deel. Daarbenewens dien Loftus Versfeld ook as tuiste van die sokkerspan [[Mamelodi Sundowns]]. Pretoria se Loftus Versfeld is reeds vir wedstryde van internasionale toernooie soos die [[Rugbywêreldbeker 1995]], [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2009]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] gebruik. Pretoria beskik oor drie sokkerspanne wat in Suid-Afrika se hoogste sokkerafdeling, die [[Premiersokkerliga]] (PSL), speel. Hulle is [[Mamelodi Sundowns]] en [[Supersport United]]. Supersport United was die PSL-kampioene 2008–09. Na die 2011/2012-seisoen is die [[Universiteit van Pretoria FC]] bevorder om by die Suid-Afrikaanse Premiersokkerliga aan te sluit.<ref>{{en}} {{cite web |author=Premier Soccer League |url=http://www.supersport.com/football/national-first-division/news/120513/Tuks_secures_Premiership_promotion |title=Tuks secure Premiership promotion – SuperSport – Football |publisher=SuperSport |date=13 Mei 2012 |accessdate=16 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200307091843/https://supersport.com/football/national-first-division/news/120513/Tuks_secures_Premiership_promotion |archive-date=7 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sowetanlive.co.za/sport/2012/05/10/amatuks-make-it-to-top-flight |title=AmaTuks make it to top flight |publisher=Sowetan LIVE |date=10 Mei 2012 |accessdate=16 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702021117/http://www.sowetanlive.co.za/sport/2012/05/10/amatuks-make-it-to-top-flight |archive-date=2 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Krieket]] is ook 'n gewilde sportsoort in Pretoria en dit is reeds tydens die bestaan van die Zuid-Afrikaansche Republiek gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/23275675/ |title=&#124; Cricket News &#124; Global |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Augustus 2002 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524112322/https://www.espncricinfo.com/story/_/id/23275675 |archive-date=24 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.titans.co.za/history-of-titans-cricket.html |title=History of Titans Cricket |publisher=Titans.co.za |date=10 Julie 2014 |accessdate=18 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140818125633/http://titans.co.za/history-of-titans-cricket.html |archive-date=18 Augustus 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aangesien die stad self oor geen internasionale krieketstadion beskik nie, word ook geen internasionale wedstryde in Pretoria aangebied nie. Pleks daarvan word die nabygeleë [[Centurion]] se [[SuperSport-park]], 'n [[toetskrieket]]stadion, gebruik. Hier speel beide die [[Proteas|Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan]] en die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan]] van hulle tuiswedstryde. Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] is vyf wedstryde hier gespeel en tydens die [[Kampioenetrofee 2009]] agt, waaronder die eindstryd. Pretoria het ook tydens die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2005]] wedstryde gehuisves. Die plaaslike franchise-span vir Pretoria is die [[Titans (krieketspan)|Titans]], hoewel [[Northerns krieketspan|Northerns]] soms tydens Suid-Afrikaanse provinsiale toernooie in die stad gespeel het, maar hulle is later by die Titans ingelyf. Ná afloop van die 2020/21-seisoen is die span tydens 'n hervorming van Suid-Afrikaanse krieket ontbind.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/revamped-two-tier-south-african-domestic-structure-ready-to-take-off-1254217 |title=Revamped two-tier South African domestic structure ready to take off |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=8 Maart 2021 |accessdate=3 Mei 2021}}</ref> Baie van Pretoria se krieketspelers het vir die Proteas gespeel, waaronder die voormalige kapteins [[AB de Villiers]] en [[Faf du Plessis]]. Die Pretoria Transnet Blindkrieketklub is tans die grootste Blindkrieketklub in Suid-Afrika. Hulle krieketveld is by die Transnet Ingenieurswesekampus op Lynettestraat, die tuiste van verskeie gestremde krieketspelers. PTBCC het al baie suksesvolle blindkrieketwedstryde met gestremde liggaamspanne soos die Suid-Afrikaanse Binnenshuise Krieketspan en TuksCricket juniorakademie aangebied. Noordelike Blindkrieket is die provinsiale liggaam wat PTBCC en Filefelfia Hoërskool bestuur. Die Noordelike Blindkrieketspan het die o/40 nasionale Blindkriekettoernooi, wat in April 2014 in Kaapstad gehuisves is, gewen.<ref>{{zh}} {{cite web |url=http://www.ptbcc.com |title=魁斗财经 |website=www.ptbcc.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20180806030159/http://ptbcc.com/ |archive-date=6 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Besienswaardighede == === Kerkplein === [[Lêer:Old Raadsaal, Church Square Pretoria 004.jpg|duimnael|links|Die Ou Raadsaal van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]]]] [[Lêer:Old Post Office, Church Square, Pretoria.JPG|duimnael|Die ou Poskantoor op Kerkplein]] [[Lêer:Teetuin en konferensiegerief, Pretoria Nasionale Botaniese Tuin.jpg|duimnael|Teetuin en konferensiegerief in die Nasionale Botaniese Tuin]] [[Lêer:Die skip University of pretoria.JPG|duimnael|Die [[Universiteit van Pretoria]] se [[Administrasiegebou UP|administrasiegebou]] staan algemeen bekend as "Die Skip"]] Die [[Kerkplein, Pretoria|Ou Kerkplein]] is die geskiedkundige middelpunt van Pretoria, wat vroeër ook 'n gewilde bymekaarkomplek vir burgers en handelaars was. 'n Aantal statige ou geboue, wat 'n belangrike rol in die geskiedenis van die stad gespeel het, en die [[Krugerstandbeeld|monument ter ere van President Paul Kruger]] verleen 'n besonderse karakter aan die plein. Die hoeksteen van die [[Ou Raadsaal, Pretoria|Ou Raadsaal]] is op 6 Mei 1889 deur president Kruger gelê, en teen Desember 1891 was die gebou voltooi. Die Volksraad het egter reeds op 5 Mei 1890 in die halfvoltooide Raadsaal vergader wat uiteindelik in 1892 sonder enige amptelike seremonie in gebruik geneem is.<ref>{{af}} [http://www.boerevryheid.co.za/forums/archive/index.php/t-260.html ''www.boerevryheid.co.za: Die geskiedenis van Pretoria''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110821144735/http://www.boerevryheid.co.za/forums/archive/index.php/t-260.html |date=21 Augustus 2011}}</ref> Die vier klokke in die toring is in 1894 in werking gestel. Die Raadsaal het oorspronklik net oor twee verdiepings beskik; 'n derde verdieping is eers met die instelling van die Tweede Volksraad bygevoeg. Bo-op die toring is 'n vrouefiguur aangebring wat die Vryheid voorstel; hierdie beeld was aanvanklik kaalkop, en volgens oorlewering het president Kruger 'n helm vir die figuur laat vervaardig wat met klinknaels vasgeheg is. Die hout, wat vir dekoratiewe doeleindes gebruik is, het uit [[Noorweë]] gekom en is van daar na 'n timmermanswinkel op die [[Orkney, Skotland|Orkney-eilande]] noord van [[Skotland]] geneem waar dit verwerk en later na [[Durban]] verskeep is. Die houtwerk is uiteindelik per spoor na Charlestown toe en verder per [[ossewa]] na Pretoria vervoer.<ref>{{af}} Boshoff, Dawie: ''Kultuurerfenis''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', jaargang 35, nommer 1 (Januarie/Februarie 1990)</ref> Ook op Kerkplein geleë is die [[Suid-Afrikaanse Poskantoor-museum]] wat die geskiedenis en ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse poswese behandel. Naas die geskiedenis van telefoon- en telegraafkommunikasie staan filatelie sentraal in die museum se konsep. Sy versamelings sluit 'n driekwartmiljoen [[posseël]]s in. === Nasionale Botaniese Tuin === {{Hoofartikel|Pretoria Botaniese Tuin}} Die Pretoria Nasionale [[Botaniese tuin|Botaniese Tuin]] is sowat 8&nbsp;km oos van Pretoria se middestad in die stadsdeel Brummeria geleë. Die tuin, wat 'n oppervlak van 76 hektaar beslaan, bied 'n uitstekende oorsig oor Suid-Afrika se ryk flora in die verskillende klimaatsones van die land, met 'n omvangryke [[herbarium]] en 'n groot sukkulentetuin. Geriewe in die tuin sluit 'n besoekersentrum, teetuin en kongresfasiliteite in. === Erasmuskasteel === [[Lêer:The Erasmus House.JPG|duimnael|links|Die Erasmuskasteel]] Die Victoriaanse herehuis, wat in die volksmond as Erasmuskasteel bekend staan, is een van Pretoria se bekendste landmerke – nie alleen vanweë sy ligging op 'n klein heuwel langs die N1-snelweg in die suidooste van die stad waar dit soos 'n klein kasteel oor die golwende landskap troon nie, maar ook omdat snaakse stories daarmee verbind word. So word dit dikwels as spookhuis voorgestel. Die huis se geskiedenis strek terug tot 1903 toe Jochemus Johannes Petrus Erasmus, wat op die plaas Garsfontein geboer het, oor die nodige middele beskik het om vir sy gesin 'n statige woning – iets wat hy 'n "ordentlike" huis genoem het – teen 'n koste van altesaam £7&nbsp;200, insluitende ekstras, te laat bou. Gordyne en ander versierings is uit [[Engeland]] ingevoer. Na bewering het hy sy welgesteldheid aan sy handelsbetrekkinge met Engelse te danke gehad. Ná twaalf maande se bouwerk is dit met 'n groot plegtigheid ingewy. Die huis, wat deur die Nederlandse argitek Frans van der Ben en die Italianer G. Monbello ontwerp is en destyds ''Bella Vista'' genoem is, het [[Victoriaanse tydperk|Victoriaanse]] stylelemente bevat, soos 'n breë stoep aan drie kante met houtrelings en versierings, met aksente van Art Nouveau-ontwerpkuns wat sigbaar is in die sierwerk van die deure, vensters, stoepe en daktorings,<ref>{{af}} Heila van Rensburg: ''Pretoria se ou huise''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', volume 31, nommer 5, Mei 1986, bl. 31</ref> maar was tog uniek in Suid-Afrika ten opsigte van sy onsimmetriese dakontwerp met gebroke vlakke en verskeie geweltjies en torinkies wat as versierings aangebring is. Anders as die meeste woonhuise in die [[Suidelike Halfrond]] kyk die Erasmuskasteel in 'n suidelike rigting uit – dit beteken dat dit relatief koud in die wintermaande is. Die onderste vlakke van die huis het uit 17 vertrekke bestaan, waarvan ses as slaapkamers gedien het. Net die onderste twee vlakke is bewoon, met 'n solder boontoe en 'n hoërgeleë uitkykplatform wat met 'n leer bereik kon word en vanwaar trappies tot 'n stutpilaar in die toring lei. 'n Klein venster in die toring bied 'n uitsig oor die [[Hoëveld]]-landskap. Die oorspronklike kombuiskompleks het los van die huis gestaan en uit 'n kombuis, 'n maalkamer, 'n meelkamer, 'n spens, 'n kelder en 'n outydse bakoond bestaan. Ná die afsterwe van Jochemus Johannes Petrus Erasmus en sy vrou Johanna Jacoba het die huis tussen 1949 en 1967 leeg gestaan en in verval geraak. Blykbaar was hul testamente so ingewikkeld dat familielede dit moeilik gevind het om in die huis te gaan woon. In 1950 het die Erasmuskasteel bekendheid verwerf deur 'n Afrikaanse rolprent (''[[Hier’s ons weer]]'') wat hier gemaak is en waarin [[Al Debbo]] en [[Frederik Burgers]] die hoofrolle vertolk het. Dit was juis spooktonele, wat in die film voorgekom het, waaraan die gebou sy latere reputasie as spookhuis te danke het. Toe die Erasmus-familie in 1976 teruggekeer het, was die kasteel saam met die omliggende terrein al lank deur die Transvaalse Provinsiale Administrasie onteien, en daar was planne om 'n nuwe hospitaal daar op te rig wat die H.F. Verwoerd-hospitaal sou vervang. Dit is uiteindelik nie verwesenlik nie. Die Erasmusse het nie in die kasteel ingetrek nie, en dit is verwaarloos totdat Emus Erasmus met herstelwerk begin het, alhoewel hy nooit self daar gewoon het nie. Uiteindelik is die kasteel in die 1980's deur Krygkor gerestoureer wat dit as deel van sy hoofkwartier gebruik het. === Ander besienswaardighede === [[Lêer:Die Voortrekkermonument, 2 Januarie 2018, Morné van Rooyen.jpg|duimnael|Die Voortrekkermonument]] [[Lêer:9 2 258 0021-GrootKerk-Pretoria-s.jpg|duimnael|Die Groot Kerk op die hoek van Vermeulen- en Bosmanstraat]] Ander besienswaardighede en toeristeaantreklikhede sluit in: * Die [[Uniegebou]], ontwerp deur die argitek Sir [[Herbert Baker]]. * [[Standbeeld van Nelson Mandela (Uniegebou)]] * Die [[Voortrekkermonument]] in die suide van die stad is 'n monument ter herinnering aan die [[Groot Trek]]. * [[Vryheidspark (Suid-Afrika)|Vryheidspark]] * [[Marabastad, Pretoria|Marabastad]] ==== Godsdienstige geboue ==== * Die Miriammentempel, die oudste [[Hindoe]]tempel in Pretoria, is in 1905 opgerig en aan Miriammen, die godin van siektes, gewy * Queenstraatmoskee * Sint Alban's Katedraal * Vermeulenmoskee ==== Kunsgalerye en museums ==== [[Lêer:Pretoriase kunsmuseum 1.jpg|duimnael|Pretoriase Kunsmuseum]] {{columns-list|2| * [[Anton van Wouw-huis]] * [[Ditsong Nasionale Kultuurhistoriese Museum]] * [[Ditsong Nasionale Natuurhistoriese Museum]] * [[Edoardo Villa-museum, Pretoria|Edoardo Villa-museum]] * Eksteen-Vervoertegnologiemuseum * [[Fort Klapperkop]] en die Militêre Museum * Galery van die [[Pretoria Kunsvereniging]] * [[Krugerhuis]] ([[Paul Kruger]] se eertydse [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]]-presidentswoning). * [[Mapungubwe-museum]] * [[Melrosehuis]] (Die [[Vrede van Vereeniging]] wat 'n einde gebring het aan die [[Tweede Vryheidsoorlog]] is in 1902 hier geteken) * [[Pionier-opelugmuseum]] * [[Pierneefmuseum]] * Pretoria Destinations * [[Pretoriase Kunsmuseum]] * [[Sammy Marksmuseum]] * [[Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum]] * [[Unisa-kunsgalery]] }} ==== Parke en natuurgebiede ==== [[Lêer:Austin Roberts-voëlreservaat, dam en skuiling.jpg|duimnael|Austin Roberts-voëlreservaat]] {{columns-list|2| * [[Austin Roberts-voëlreservaat]] * [[Burgerspark]] * [[Faerie Glen-natuurreservaat]] * [[Fonteinedal]] * [[Groenkloof Natuurreservaat]] * [[Jan Cellierspark, Pretoria|Jan Cellierspark]] * [[Magnoliadal]] * [[Moreletakloofnatuurreservaat]] * [[Moreletaspruit]] * [[Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika|Die Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika]] * [[Rietvlei-natuurreservaat]] * [[Springbokpark, Pretoria|Springbokpark]] * [[Strubendam-voëlreservaat]] * [[Venningpark]] * [[Wonderboom-natuurreservaat]] }} ==== Teaters ==== {{columns-list|2| * [[Asbosteater]] * [[Atterburyteater]] * [[Brooklynteater]] * [[The Barnyard Theatre]], Parkview * Die [[Kleinteater]] * [[Die Lier (UP)|Die Lier]] * [[Maskerteater]] * [[Pierneefteater]] * [[Suid-Afrikaanse Staatsteater|Die Staatsteater]] }} == Winkelsentrums == [[Lêer:Sammy Marks Square, Pretoria.JPG|duimnael|Sammy Marks Plein, Pretoria]] [[Lêer:Besigheidsentrum in Lynnwood Manor, Pretoria.jpg|duimnael|'n Sakesentrum in [[Lynnwood Manor]] langs [[N1 (Suid-Afrika)|Nasionale Roete 1]]]] {{columns-list|2| * Atterbury Boulevard * Atterbury Value Mart * Brooklyn-sentrum* * Brooklyn Design Square * Centurion-winkelsentrum* * Hatfield Plaza* * Irene Village Mall* * Kolonnade-sentrum* * Mall @ Reds* * Menlyn Retail Park * [[Menlyn Park]]-winkelsentrum* * Parkview-sentrum * Sammy Marks Square * Sancardia-winkelsentrum * Sterland* * Sunny Park * The Grove-winkelsentrum* * Woodlands Boulevard* * Wonderboom Junction-winkelsentrum * Wonderpark-winkelsentrum* }} ; Notas: * 'n Asterisk (*) beteken dat die winkelsentrum 'n teaterkompleks met ten minste vier teaters het. * Die ysskaatsbaan by die Kolonnade-sentrum is in 2012 gesluit omdat dit nie meer finansieel lewensvatbaar was om dit te onderhou nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iolproperty.co.za/roller/news/entry/tshwane_s_kolonnade_ice_rink |title=Tshwane's Kolonnade ice rink to relocate |accessdate=12 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105716/http://www.iolproperty.co.za/roller/news/entry/tshwane_s_kolonnade_ice_rink |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Die Grove-winkelsentrum het in 2014 'n ysskaatsbaan geopen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thegrovemall.co.za/ice_rink.htm |title=The Grove Ice rink |accessdate=4 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627051610/http://www.thegrovemall.co.za/ice_rink.htm |archive-date=27 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> == Susterstede == {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Staat Palestina}} [[Betlehem]], [[Staat Palestina|Palestina]] * {{vlagikoon|Verenigde State van Amerika}} [[Washington, D.C.]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] * {{vlagikoon|Republiek China}} [[Taipei]], [[Republiek China]] ([[Taiwan (eiland)|Taiwan]]) * {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Kiëf]], [[Oekraïne]] * {{vlagikoon|Iran}} [[Teheran]], [[Iran]] * {{vlagikoon|Azerbeidjan}} [[Bakoe]], [[Azerbeidjan]] * {{vlagikoon|Jordanië}} [[Amman]], [[Jordanië]] * {{vlagikoon|Nederland}} [[Delft, Nederland|Delft]], [[Nederland]] }} ==Bekende misdaadvoorvalle== ===Politieke en rassisties-gemotiveerde geweld=== In die [[Silvertonbeleg]] van Januarie 1980 het drie ANC-lede 25 mense as gyselaars aangehou, en het vrylating van Nelson Mandela geëis. Die drie ANC-mans en twee vrouewerknemers van die bank is in die voorval dood. In die [[Kerkstraat-bomontploffing|Kerkstraat-bomaanval]] van Mei 1983, het [[uMkhonto weSizwe]], die militêre vleuel van die ANC, 'n verwoestende motorbomaanval op die [[Suid-Afrikaanse Lugmag|Lugmag-hoofkwartier]] uitgevoer, waarin 19 mense omgekom en 217 gewond is. [[Eugene de Kock]] was van 1983 tot 1993 aktief by [[Vlakplaas]], en is in 1985 tot die algehele bevelvoerende offisier aldaar bevorder. Die Vlakplaas-moordeskaders was verantwoordelik vir die ontvoering, marteling en moord van talle anti-apartheidsaktiviste. Die Strijdomplein-slagting van 1985 het die verregse [[Barend Strydom]], bekend as die "Wit Wolf", 'n rasgemotiveerde skietery in Pretoria-Sentraal onderneem, waarby agt mense dood en 16 gewond is. [[Johan Heyns]], 'n prominente Afrikaner-teoloog en voormalige moderator van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] wat sterk teen apartheid gekant was, is op 5 November 1994 in sy huis in [[Waterkloofrif]] deur 'n sluipmoordenaar doodgeskiet. Dit word wyd beskou as die werk van regsgesinde ekstremiste wat woedend was oor sy anti-apartheid-houding, maar die saak bly 'n onopgeloste raaisel. In Januarie 2000 het De Wet Kritzinger 'n rasgemotiveerde skietery op 'n bus op pad na [[Mamelodi]] in [[Constantiapark]] uitgevoer. Hy het drie swart pendelaars doodgeskiet en vier ander gewond. Sy erkende plan om baie meer te vermoor het ontspoor toe hy die busbestuurder doodskiet, en die bus na 'n gevaarlike afgrond afwyk. Die beroulose Kritzinger het 'n lewenslange vonnis ontvang. Die sogenaamde "[[Waterkloof-vier]]" was leerlinge van [[Hoërskool Waterkloof]] en Garsfontein wat in Desember 2003 twee aanvalle op swart mans in [[Constantiapark]] and [[Moreletapark]] uitgevoer het. Dit het op een se dood uitgeloop en elk van die vier het 'n vonnis van 12 jaar tronkstraf vir aanranding en moord ontvang.<ref name="rd1">{{cite news |last1=Davis |first1=Rebecca |title=Waterkloof two back behind bars – where they should have been all along |url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2013-09-25-waterkloof-two-back-behind-bars-where-they-should-have-been-all-along/ |access-date=15 Maart 2020 |agency=Daily Maverick |publisher=dailymaverick.co.za |date=25 Desember 2013}}</ref> 'n Vyfde leerling was staatsgetuie en is vrygespreek.<ref name="arch1">{{cite news |title=Waterkloof 4: Witness 'lying' |url= https://www.news24.com/SouthAfrica/News/Waterkloof-4-Witness-lying-20040708 |access-date=15 Maart 2020 |agency=news24 archive |publisher= news24.com |date=8 Julie 2004}}</ref> ===Misdade teen vroue en kinders=== [[Gert van Rooyen]] was 'n pedofiel en reeksmoordenaar van [[Capital Park]] wat, saam met sy medepligtige Joey Haarhoff, tussen 1988 en 1989 minstens ses jong meisies ontvoer, gevange hou, seksueel aangerand en vermoor het. Die egpaar se skrikbewind het in Januarie 1990 in geëindig toe die voortvlugtendes in Van der Hoffstraat vasgekeer is. In Februarie 2007 het Andrew Jordaan die 7-jarige Sheldean Human van die omgewing van haar huis in [[Pretoria-Tuine]] ontvoer. Haar liggaam is naby die Tshwane-varsproduktemark ontdek, en Jordaan het bely dat hy haar ontvoer, seksueel aangerand en verwurg het. In 2008 is hy deur die Pretoria Hooggeregshof tot lewenslange gevangenisstraf gevonnis. Cezanne Visser, bekend as "Advokaat Barbie", het 'n plaaslike kinderhuis bedrieg en kwesbare kinders na haar huis in [[Raslouw]] geneem. Daar het sy, na bewering saam met haar minnaar Dirk Prinsloo, die jong meisies bedwelm, onsedelik aangerand en seksueel misbruik, terwyl sy ook kinderpornografie vervaardig en besit het. Sy is in 2009 in die Noord-Gautengse Hooggeregshof skuldig bevind op 11 seksverwante en bedrogklagte en is tot sewe jaar tronkstraf gevonnis. Prinsloo het na [[Belarus]] ontvlug en sy borgtog is verbeurd verklaar. Daar is hy na diefstal, gepoogde bankroof, boewery en aanranding op vroueslagoffers tot 13 jaar tronkstraf gevonnis. In Maart 2010 is Anika Smit by haar ouerhuis in [[Theresapark]] seksueel aangerand, vermoor, en haar hande afgesny en verwyder. Die moord bly 'n hoë-profiel onopgelosde saak. In 2011 is die 26-jarige Chanélle Henning in 'n kontrakmoord in [[Faerie Glen]] deur twee gemaskerde oud-polisiemanne op 'n motorfiets agtervolg en vermoor. Die meesterbrein agter die moord bly op vrye voet, maar Gerhardus du Plessis en Willem Pieterse het dieselde jaar skuldig gepleit en is elk tot 18 jaar tronkstraf gevonnis. Voormalige Nigeriese Olimpiese atleet Ambrose Monye en plaaslike sakeman André Gouws het albei lewenslange vonnisse ontvang. Die Olimpiese en Paralimpiese atleet [[Oscar Pistorius]] het sy meisie, Reeva Steenkamp, op Valentynsdag 2013 by sy huis in die [[Silver Lakes Gholflandgoed|Silver Lakes-landgoed]] doodgeskiet, en dan vals beweer dat hy 'n inbraak vermoed het. Hy is tot meer as 13 jaar tronkstraf gevonnis, maar is na 8½ jaar op parool vrygelaat. 'n Reeks moorde het die [[Eersterust]]- en Mamelodi-voorstede van middel tot laat 2025 geterroriseer, toe die verbrande en deels begrawe liggame van verskeie vroue tussen die [[Waltloo]]- en Denneboom-stasies ontdek is. ===Ander=== Phineas Tshitaudzi/Xitavhudzi, bekend as die "Pangaman", het paartjies in die omgewing van [[Fort Klapperkop]] geterroriseer. Hy was 'n nagwag by die SA Polisiehoofkwartier, en is in 1960 skuldig bevind en tereggestel. Samuel Sidyno het tussen 1998 en 1999 sewe mense vermoor en hul liggame in die [[Capital Park]]-heuwels naby die [[Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika|Nasionale Dieretuin]] gestort. Hy is in 2000 skuldig bevind. Themba Vilakazi, bekend as die "Spoorwegmoordenaar" het van Julie tot November 2005 verskillende mense langs Pretoria se spoorlyne en naby die Nasionale Dieretuin vermoor en vermink. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] * [[Gereformeerde kerk Pretoria]] * [[NG gemeente Pretoria]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |title=Guide to the Transvaal |year=1905 |publisher=Johannesburg Reception Committee |author1= H.T. Montague Bell |author2= C. Arthur Lane |chapter=Pretoria |url=https://books.google.com/books?id=OeRnrH19kwMC&pg=PA9|ref= {{harvid|Bell|1905}}}} * {{en}} {{citation |publisher = Sampson Low, Marston & Company |publication-place = Londen |editor1 = A. Samler Brown |editor2=G. Gordon Brown |title = Guide to South Africa |publication-date = 1906 |edition=14th |url= https://books.google.com/books?id=GYdJAAAAYAAJ&pg=PA398 |chapter=Pretoria}} * {{en}} {{cite book |publisher = Routledge |isbn = 1-884964-03-6 |title = International Dictionary of Historic Places: Middle East and Africa |publication-date = 1996 |editor=Noelle Watson |location=UK |chapter=Pretoria |author=Patrick Heenan |pages=592+ |url=https://books.google.com/books?id=R44VRnNCzAYC|ref= {{harvid|Heenan|1996}}}} * {{en}} {{cite book |chapter=Pretoria, South Africa |year=1999 |edition=3rd |title= Penguin Encyclopedia of Places |editor=John Paxton |isbn=978-0-14-051275-5}} * {{en}} {{cite book |title= Road to Democracy in South Africa: 1960–1970|year=2004|publisher=South African Democracy Education Trust|isbn=978-1-86872-906-7 |chapter=The PAC and the POQO in Pretoria, 1958–1964 |author= Sello Mathabatha |url= https://books.google.com/books?id=qIQttVhKf3EC |page=299+|ref= {{harvid|Mathabatha|2004}}}} * {{en}} {{citation |chapter=Pretoria |title=Encyclopedia of African History |editor=Kevin Shillington |location= Londen |publisher= Routledge |year= 2005 |page=1229+ |url=https://books.google.com/books?id=umyHqvAErOAC}} * {{en}} {{cite book|author1=Vivien Allen|author2=Hannes Meiring|title=Kruger's Pretoria: Buildings and Personalities of the City in the Nineteenth Century|year=2007|publisher=Protea Book House|isbn=978-1-86919-102-3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{Wikt}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [http://www.tshwane.gov.za/ Munisipale webtuiste] * {{en}} [http://www.satour.co.za/ SA Toerismeraad webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141205185039/http://www.satour.co.za/ |date=5 Desember 2014}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Pretoria|title=Pretoria|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=23 Mei 2024}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|TSH}} {{SA grootste stede}} {{Hoofstede in Afrika}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Pretoria| ]] 6px2sonqizdm2p8jrstu2bofeh5fqts 2917406 2917396 2026-07-13T17:41:13Z JMK 649 skakels 2917406 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Pretoria | ander_naam = | inheemse_naam = | nedersetting_tipe = Stad | beeld_stadsilhoeët = Montage of Pretoria.jpg | beeld_alt = | beeldbyskrif = Kloksgewys van links-bo: Pretoria-stadskern, [[Voortrekkermonument]], Kerkplein, Paleis van Justisie, [[Loftus Versfeld]], Admingebou van die [[Universiteit van Pretoria]] en die [[Uniegebou]]. | beeld_vlag = Flag of Pretoria, South Africa.svg | beeld_seël = | beeld_skild = Coat of arms of Pretoria.svg | bynaam = Jakarandastad | slagspreuk = ''Præstantia Prævaleat Prætoria''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/za-preto.html |title=Pretoria (South Africa) |publisher=Crwflags.com |accessdate=12 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327190006/https://www.crwflags.com/fotw/flags/za-preto.html |archive-date=27 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /><small>''([[Latyn]] vir: "Mag Pretoria toonaangewend in uitnemendheid wees")''</small> | beeld_kaart = | duimdrukkeretiketposisie= regs | kaart_onderskrif = | latd = 25 |latm = 44 |lats = 46 | longd = 28 |longm = 11 |longs = 17 | provinsie = Gauteng | distrik = | munisipaliteit = Stad Tshwane | hoofplek = | stigtingsdatum = [[16 November]] [[1855]]<ref>{{en}} {{cite web |title=Chronological order of town establishment in South Africa based on Floyd (1960:20-26) |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |pages=xlv-lii |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |archive-date=13 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=24 September 2016}}</ref> | regeringvoetnotas = | regeringstipe = <!-- Wyknommer --> | leier_party = [[Demokratiese Alliansie|DA]] | leiertitel = [[Burgemeester]] | leiernaam = [[Cilliers Brink]] | leiertitel1 = | leiernaam1 = | leiertitel2 = | leiernaam2 = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = 687.54 | oppervlak_metro_km2 = 6298 | hoogte_m = 1339 | bevolkingvoetnotas = | bevolking_totaal = 741651 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolking_metro = 2921488 | bevolkingsdigtheid_metro_km2 = 460 | bevolking_demonym = Pretorianer | bevolkingnota = <!-- demografie (deel 1) --> | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 42,0% | persent_kleurling = 2,5% | persent_asiër = 1,9% | persent_wit = 52,5% | persent_ander = 1,2% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 47,7% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 16,4% | demografie2_titel3 = [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]] | demografie2_info3 = 8,0% | demografie2_titel4 = [[Tswana]] | demografie2_info4 = 5,4% | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 22,5% | poskode = 0002 | poskode2 = 0001 | skakelkode = 012 | sensuskode = 799035 | webwerf = [http://www.tshwane.gov.za/ Tshwane-munisipaliteit] }} '''Pretoria''' ([[Suid-Ndebele]]: ''iPitori'') is (as die administratiewe hoofstad) een van die drie hoofstede van die [[Suid-Afrika|Republiek van Suid-Afrika]] en is geleë in die provinsie [[Gauteng]], ongeveer 50&nbsp;km noord van [[Johannesburg]]. Die stadsgebied word van wes na oos deur die [[Magaliesberg]] en Witwaterberge oorgesteek, wat in die ooste met die [[Bronberg]] ten einde loop. Verskillende forte op hierdie rante dateer van die aanloop tot die [[Tweede Vryheidsoorlog]]. Die [[Fonteinedal]] aan die boloop van die [[Apiesrivier]], was die ligging van die vroegste plaaslike pionierswoning. [[Lêer:Prétoria-skyline.jpg|duimnael|links|Pretoria se stadshorison]] Pretoria is op 16 November 1855<ref>{{en}} Allen, Vivien, ''Kruger's Pretoria'', A.A. Balkema Publishers, Kaapstad, 1971, bl. 2.</ref> deur die [[Voortrekkers]] gestig en het in 1860 die hoofstad van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (ZAR, oftewel [[Transvaal]]) geword en in 1910 ook die nuutgestigte [[Unie van Suid-Afrika]] se uitvoerende hoofstad. [[Kaapstad]] is sedert 1910 die wetgewende hoofstad en [[Bloemfontein]] die geregtelike hoofstad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.gov.za/about-sa/south-africa-glance |title=South Africa at a glance |publisher=[[Regering van Suid-Afrika]] |accessdate=23 Mei 2024}}</ref> In vergelyking met die naburige Johannesburg het Pretoria, wat eers in 1931 stadstatus verkry het, teen 'n stadiger tempo gegroei. Eers toe die [[Nasionale Party]] in 1948 aan bewind gekom het, het Pretoria gaandeweg in belangrikheid toegeneem. Die stad dien tans oorwegend as 'n administratiewe sentrum, en die plaaslike dienstesektor verskaf die meeste werkgeleenthede. Nogtans beskik Pretoria oor 'n nywerheidsbasis, wat veral op die yster- en staalbedryf, asook motorvervaardiging steun, en dien daarnaas as 'n spoorwegsentrum. Pretoria se tersiêre opvoedingsinstellings sluit die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (gestig in 1873 en tans een van die vernaamste instellings ter wêreld vir afstandsonderwys), die [[Universiteit van Pretoria]] (gestig in 1908) en die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] in. Sedert 2000 vorm Pretoria deel van die [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit]]. Op 7 Maart 2005 het die Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit onder gesag van die ANC in 'n vergadering besluit om die Stad Tshwane formeel as 'n geografiese pleknaam te registreer op die databasis van die [[Suid-Afrikaanse Geografiese Nameraad]] (SAGNR) in terme van die SAGNR Wet 118 van 1998. Sedertdien was die vorige Tshwane metroraad in 'n omstrede [[Pretoria-Tshwanenaamverandering|proses betrokke om Tshwane]] as die amptelike en enigste naam van die stad te vestig.<ref>{{en}} [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4584211.stm Pretoria name change is approved]</ref><ref>{{af}} [http://www.beeld.com/Suid-Afrika/Nuus/Pta-net-n-wit-buurt-premier-20120220 ''Beeld'', 21 Februarie 2012]</ref> In Augustus 2007 het die [[Suid-Afrikaanse Geografiese Nameraad]] egter bevestig dat Pretoria se naam nie verander sal word nie. Tot in 2024 is die stad se amptelike naam nie verander nie en dit blyk nou al meer onwaarskynlik dat dit hoegenaamd nog sal gebeur. == Etimologie == In 1855 is Pretoria gestig deur [[Marthinus Wessel Pretorius|Marthinus Pretorius]], 'n [[Voortrekkers|Voortrekkerleier]], en hy het dit na sy vader, [[Andries Pretorius]], genoem. Ander name was ''Pretoria Philadelphia'', ''Pretorium'' en ''Pretoriusdorp''.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter E. Raper |title=Dictionary of Southern African Place Names |publisher=Internet Archive |url=https://archive.org/details/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames/page/n373/mode/2up?view=theater |accessdate=23 Mei 2024 |page=373 |year=1987}}</ref> == Geografie == [[Lêer:Magaliesberg08.jpg|duimnael|links|Pretoria word deur die [[Magaliesberg]]reeks deurkruis]] [[Lêer:Pretoria SBD, a, vanaf Fort Wonderboom.jpg|duimnael|links|Die sakekern van Pretoria soos van [[Fort Wonderboompoort]] af gesien]] [[Lêer:Pretoria Panorama.jpg|duimnael|links|Uitsig vanaf [[Klapperkop]] na die [[SABS]]-kantore, die koshuise van Tuks se [[Groenkloof]]kampus, die Lukasrandtoring en die middestad van Pretoria]] Pretoria is in die noordooste van die provinsie Gauteng geleë, sowat 56&nbsp;km noord van Johannesburg en 260&nbsp;km wes van [[Nelspruit]] af. Pretoria lê 1&nbsp;339 meter<ref>{{en}} [http://www.freemaptools.com/elevation-finder.htm ''Elevation Finder – freemaptools.com'', Hoogte bo seevlak aangedui: Stadsaal van Pretoria, 27 Junie 2014]</ref> bo [[seevlak]] in 'n warm, beskermde en vrugbare vallei wat deur die berge van die [[Magaliesberg]]reeks omring word. Pretoria is 'n baie aangename en kosmopolitiese stad, geleë in die oorgangsgebied tussen die [[Hoëveld]]- en die [[Bosveld]]-gebiede. As gevolg van sy ligging het Pretoria 'n besonder ryk [[voël]]lewe. === Klimaat === Pretoria het 'n [[subtropiese klimaat]] met warm, vogtige [[somer]]s en gematigde, droë [[winter]]s. Daar word 'n gemiddelde 300 sonskyndae per jaar in Pretoria aangeteken. {{Tabel weergemiddeldes |locatie=Pretoria |bron = NOAA Pretoria gemiddelde klimaat 1961–1990<ref name="NOAA-PTA">{{en}} {{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-I/UA/68262.TXT | title = Pretoria Climate Normals 1961–1990 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = 6 Julie 2014}}</ref> | jan_gem=22.6 | jan_gem_ns=135 | feb_gem=22.1 | feb_gem_ns=76 | mrt_gem=21.0 | mrt_gem_ns=79 | apr_gem=17.9 | apr_gem_ns=54 | mei_gem=14.7 | mei_gem_ns=13 | jun_gem=11.5 | jun_gem_ns=7 | jul_gem=11.9 | jul_gem_ns=3 | aug_gem=14.7 | aug_gem_ns=5 | sep_gem=18.6 | sep_gem_ns=20 | okt_gem=20.1 | okt_gem_ns=72 | nov_gem=21.0 | nov_gem_ns=101 | dec_gem=21.9 | dec_gem_ns=108 | jaar_gem=18.2 | jaar_gem_ns=673 | jan_gem_min=17.8 | jan_gem_max=28.5 | feb_gem_min=17.3 | feb_gem_max=28.0 | mrt_gem_min=16.1 | mrt_gem_max=26.9 | apr_gem_min=12.6 | apr_gem_max=24.1 | mei_gem_min= 8.2 | mei_gem_max=21.8 | jun_gem_min=4.8 | jun_gem_max=18.9 | jul_gem_min=4.8 | jul_gem_max=19.5 | aug_gem_min=7.6 | aug_gem_max=22.1 | sep_gem_min=11.9 | sep_gem_max=25.5 | okt_gem_min=14.4 | okt_gem_max=26.6 | nov_gem_min=15.8 | nov_gem_max=27.0 | dec_gem_min=16.8 | dec_gem_max=28.0 | jaar_gem_min=12.3 | jaar_gem_max=24.7 | jan_a_min=10.9 | jan_a_max=36.2 | feb_a_min=11.0 | feb_a_max=36.3 | mrt_a_min=5.5 | mrt_a_max=34.6 | apr_a_min=3.5 | apr_a_max=32.5 | mei_a_min=0.7 | mei_a_max=29.4 | jun_a_min=-1.4 | jun_a_max=25.4 | jul_a_min=-0.6 | jul_a_max=25.5 | aug_a_min=-1.2 | aug_a_max=28.6 | sep_a_min=2.3 | sep_a_max=33.5 | okt_a_min=3.6 | okt_a_max=34.6 | nov_a_min=6.6 | nov_a_max=35.7 | dec_a_min=6.5 | dec_a_max=35.0 | jaar_a_min=-1.4 | jaar_a_max=36.3 | zujan = 8.41 | zufeb = 8.40 | zumrt = 8.19 | zuapr = 8.19 | zumei = 9.12 | zujun = 9.03 | zujul = 9.33 | zuaug = 9.51 | zusep = 9.48 | zuokt = 8.88 | zunov = 8.45 | zudec = 8.77 | rdjan = 11 | rdfeb = 8 | rdmrt = 8 | rdapr = 5 | rdmei = 2 | rdjun = 1 | rdjul = 1 | rdaug = 1 | rdsep = 2 | rdokt = 6 | rdnov = 9 | rddec = 11 | lvjan = 62 | lvfeb = 63 | lvmrt = 63 | lvapr = 63 | lvmei = 56 | lvjun = 54 | lvjul = 50 | lvaug = 45 | lvsep = 44 | lvokt = 52 | lvnov = 59 | lvdec = 61 }} === Administratiewe stadsgebied === Die Metropolitaanse Munisipaliteit Stad Tshwane, wat op 5 Desember 2000 gestig is, het 'n oppervlakte van 2&nbsp;199 vierkante kilometer en sluit naas Pretoria ook talle dorpe in sy metropolitaanse gebied in, waaronder [[Centurion]] (vroeër Verwoerdburg), [[Akasia]], [[Soshanguve]], [[Mabopane]], [[Atteridgeville]], [[Ga-Rankuwa]], [[Winterveld]], [[Hammanskraal]], [[Temba]], [[Pienaarsrivier (dorpie)|Pienaarsrivier]], Krokodilrivier en [[Mamelodi]]. == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === [[Lêer:Church street 1881.jpg|duimnael|links|Pretoria se [[Kerkstraat, Pretoria|Kerkstraat]] in 1881]] [[Lêer:Hotel de ville de Pretoria.jpg|duimnael|'n Standbeeld van [[Andries Pretorius]] voor die [[Stadsaal van Pretoria]]]] Die eerste setlaars in die gebied van die huidige Pretoria was lede van die Nguni-stam, wat later as [[Ndebele (persoon)|Ndebele]] (letterlik "vlugtelinge") of Matabele bekend gestaan het. Enkele honderd jaar lank het hulle die vrugbare [[Apiesrivier]]streek as veetelers bewoon voordat [[Zoeloes|Zoeloe]]-krygers met hul aanvalle in die vroeë [[19de eeu]] verwoesting in die gebied gesaai het. Baie Nguni is in dié aanvalle dood, terwyl die oorlewendes noordwaarts gevlug en hulle in die gebied van die huidige [[Zimbabwe]] gevestig het. Die streek was vervolgens tydelik onbewoon.<ref>{{en}} James Bainbridge: ''South Africa, Lesotho & Swaziland''. E-boek-uitgawe. Lonely Planet Publications 2009, bl. 425</ref> Volgens historiese dokumente het [[Voortrekker]]gesinne soos die [[Van der Walt]]s, [[Prinsloo]]s en Bronkhorsts hulle in die periode tussen 1832 en 1842 in die [[Fonteinedal]] gevestig – gelyktydig het ook die eerste [[Tswanas|Tswana]]-setlaars na die Pretoriagebied gekom.<ref>{{en}} [http://www.eastern.co.za/artikel.asp?nID=410 Eastern Nuus/News, Desember 2005: ''Fonteinedal bears the first white settlers'' Besoek op 19 Junie 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006153649/http://www.eastern.co.za/artikel.asp?nID=410 |date=6 Oktober 2006}}</ref> Die broers Lucas en Gert Bronkhorst was die eerste boere in die gebied wat op die plase [[Groenkloof]] en [[Elandspoort]] geboer het. Die eerste huis in die gebied is deur J.G.S. Bronkhorst in 1840 in die Fonteinedal opgerig. 'n Aantal [[Afrikaner]]gesinne het hulle rondom die nabygeleë dorp Elandspoort gevestig. Die plaaslike bewoners het hul dorp in 1854, twee jaar nadat die [[Sandrivierkonvensie]] die onafhanklikheid van die gebied noord van die [[Vaalrivier]] bevestig het, tot kerkplaas van Sentraal-Transvaal laat verklaar. Elandspoort het sodoende 'n belangrike plek vir nagmale, dope en huwelike geword. Die Voortrekkerleier kommandant-generaal [[Marthinus Wessel Pretorius]] het land in die Apiesriviervallei aangekoop wat daarna deur die regering van die ZAR oorgeneem is, met die voorneme om hier 'n permanente gebou vir die Boererepubliek se Volksraad te vestig; dit was immers reeds voorspelbaar dat hier 'n beduidende nedersetting sou ontstaan. Pretoria is in 1855 deur M. W. Pretorius amptelik as Pretoria Philadelphia ("Die Broederskap van Pretoria") gestig en na sy vader [[Andries Pretorius]] genoem, wat ná sy oorwinning oor die [[Zoeloes]] in die [[Slag van Bloedrivier]] as 'n volksheld vereer is. Andries Pretorius het ook 'n belangrike rol by die onderhandelinge met [[Groot-Brittanje]] gespeel, wat in 1852 met die ooreenkoms van Sandrivier tot die onafhanklikheid van Transvaal onder die nuwe naam Zuid-Afrikaansche Republiek gelei het. Die dorp het destyds uit sowat tagtig huise met 'n bevolking van 300 bestaan. In 1856 het 'n raadgewer van die president, [[Andries du Toit]], een van sy [[Basotho]]-[[perd|ponies]] teen die hele gebied van die huidige [[voorstad]] [[Arcadia, Pretoria|Arcadia]] geruil. Vir die volgende twee jaar was hy besig met die opmeting van sy besit. Die gebied is deur Stephanus Meintjies ontwikkel, en 'n nabygeleë koppie, [[Meintjieskop]], is na hom vernoem. Die destydse dorpsgebied het van Potgieterstraat in die weste tot by Prinsloostraat in die ooste en van Boomstraat in die noorde tot by Scheidingstraat in die suide gestrek. === Hoofstad van die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) === [[Lêer:Kerkstraat, Pretoria 1890s.jpg|duimnael|links|Pretoria se Kerkstraat, 1890's]] [[Lêer:Melrose house SA.jpg|duimnael|Melrose-huis net oorkant Burgerspark]] [[Lêer:00000-Pretoria City Hall-s.jpg|duimnael|Die Stadsaal is in 1935 ingewy – vier jaar nadat Pretoria stadstatus verwerf het]] Pretoria het op 1 Mei 1860 die hoofstad van die ZAR geword en is tydens die [[Eerste Vryheidsoorlog]] tussen Desember 1880 en Maart 1881 deur Britse troepe beleër. George Heys, 'n boorling van Durban en geesdriftige sakeman wat hom in 1879 in Pretoria gevestig het, het in 1882 sy koetsvoerdiens ''Express Saloon Coach Service'' gestig. Die koetse het van Kerkplein op drie hoofroetes na [[Kimberley]], [[Barberton]] en [[Polokwane|Pietersburg]] vertrek. Die ''Abbot-Downing''-koetse, wat Heys ingespan het, was handgemaak en is van [[New Hampshire]] in die [[Verenigde State]] ingevoer. Destyds is die koetse, waarvan elkeen agtien tot twintig passasiers en tot drie en 'n halwe ton posstukke kon vervoer, deur feitlik alle belangrike koetsmaatskappye gebruik.<ref>{{af}} McDonald, Elsa: ''Victoriaanse ondernemerskap''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', volume 32, nommer 6 (Junie 1987), bl. 35</ref> Die kaartjie vir 'n koetsreis was allesbehalwe goedkoop – die span van tien perde moes elke tien tot vyftien myl vervang word. Die reis tussen Pretoria en Johannesburg het destyds ongeveer vyf uur geduur – mits die koets nie in die [[Sesmylspruit]] of die [[Jukskeirivier]] vasgeval het nie.<ref>{{af}} Mc Donald (1987), bl. 36</ref> George Heys se vervoersaak het ook 'n kontrak met die posmeester-generaal van die ZAR, Nicolaas van Alphen, gehad, maar dit het met die aankoms van die eerste trein uit Kaapstad op Pretoria se stasie ten einde geloop. Heys was nogtans 'n welgestelde man en het in 1884 besluit om 'n statige herehuis, Melrose Villa (wat later [[Melrose-Huis]] genoem is), in Maréstraat (later Jacob Maréstraat) vir homself en sy gesin te laat bou. Planne vir die spoghuis is opgetrek deur die Londense argitek W.T. Vale. Die Heys-gesin het sy intrek in 1887 geneem en drie jaar later is die villa nog eens vergroot. George Heys is in 1939 tydens 'n besoek aan Engeland oorlede,<ref>{{en}} [http://www.artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=7053 ''Artefacts.co.za: House George Heys, Melrose House. Besoek op 20 Junie 2017'']</ref> maar sy afstammelinge het nog tot in 1967 hier gewoon. Die herehuis is daarna aan die Pretoriase stadsraad verkoop wat dit gerestoureer en as museum vir die publiek oopgestel het. Die [[Tweede Vryheidsoorlog]], wat van 1899 tot 1902 tussen die Boererepublieke en die Verenigde Koninkryk gewoed het, het tot die ondergang van die ZAR gelei en 'n tydperk van Britse oorheersing in Suid-Afrika ingelui. Pretoria het op 5 Junie 1900 gekapituleer en is vervolgens deur troepe onder die bevel van lord [[Frederick Sleigh Roberts]] ingeneem. Lord Roberts het van die Sikhs, wat hom op sy veldtogte in Indië bygestaan het, saamgebring na Pretoria en in Melrose-huis ingetrek. Die huis het ook die hoofkwartier van die Britse leër in die stad geword, terwyl die half voltooide Paleis van Justisie in 'n militêre hospitaal vir gewonde soldate omgeskep is. Met die ondertekening van die [[Verdrag van Vereeniging|Vredesooreenkoms van Vereeniging]] in die eetkamer van Melrose-huis is die oorlog kort voor middernag op 31 Mei 1902 in Pretoria amptelik beëindig. George Heys het saam met sy vriende, waaronder die sakelui Edmund en George Bourke, 'n baie belangrike rol in die ekonomiese, professionele, politieke en sosiale lewe van Pretoria gespeel.<ref name="McDonald 1987, bl. 37">{{af}} McDonald (1987), bl. 37</ref> Almal het goeie betrekkinge met president Paul Kruger gehandhaaf en talle liefdadige geskenke aan die stad gemaak, waaronder 'n verpleeginrigting vir gewonde soldate in 'n klein gebou langs die ''Staats Model School'' in Van der Walt Straat (1899), die kerksaal van die Metodiste-kerk in Sunnyside en die klokkespel in die stadhuis in Paul Krugerstraat.<ref name="McDonald 1987, bl. 37" /> === Hoofstad van Suid-Afrika === [[Lêer:Wesvleuel van die Uniegebou, b, skemerlig.jpg|duimnael|Wesvleuel van die Uniegebou]] [[Lêer:Svgfiles-2016-08-23-13-28-10-799512-7903192702451629801.svg|duimnael|Setels in die stadsraad ná die 2016-verkiesing {{columns-list|2| {{sleutel|#1F78B4|[[Demokratiese Alliansie|DA]]}} {{sleutel|#33A02C|[[African National Congress|ANC]]}} {{sleutel|#910C0C|[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EFF]]}} {{sleutel|#FE850D|[[Vryheidsfront Plus|VF+]]}} {{sleutel|#949494|Ander}}}}]] Die Afrikanerrepublieke ZAR en [[Oranje-Vrystaat]] is met die [[Kaapkolonie]] en [[Natal (kolonie)|Natal]] in 1910 verenig in die Unie van Suid-Afrika, met Pretoria as sy administratiewe hoofstad (terwyl Kaapstad die parlementêre en wetgewende hoofstad geword het). In die tydperk tussen 1860 en 1994 het Pretoria ook as die setel van die provinsiale regering van Transvaal gedien. Op 14 Oktober 1931 het Pretoria amptelik stadstatus gekry. Danksy die vestiging van akademiese en wetenskaplike instellings word Pretoria ook as die akademiese hoofstad van Suid-Afrika beskou – dit is die tuiste van 'n aantal universiteite en navorsingsinstellings, onder andere die [[Universiteit van Pretoria]], die Universiteit van Suid-Afrika (UNISA) en die [[Wetenskaplike en Nywerheidnavorsingsraad]] (WNNR). Die 1980's het 'n periode van politieke en rassisties-gemotiveerde geweld ingelui. Die [[Silvertonbeleg]] van Januarie 1980 het vyf lewens geëis. In die [[Kerkstraat-bomontploffing|Kerkstraat-bomaanval]] van Mei 1983 was die [[Suid-Afrikaanse Lugmag|Lugmag-hoofkwartier]] die teiken van 'n terreuraanval deur die [[ANC]] se [[uMkhonto weSizwe]]. 19 mense het omgekom en 217 is gewond. [[Eugene de Kock]] was van 1983 tot 1993 aktief by [[Vlakplaas]] waartydens moordeskaders anti-apartheidsaktiviste ontvoer, gemartel en vermoor het. In die Strijdomplein-slagting van 1985 het die rassisties gemotiveerde [[Barend Strydom]] agt mense doodgeskiet en 16 gewond.<ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/topic/pretoria-timeline-1800-2009?page=2 ''www.sahistory.org: Pretoria Timeline 1800–2009. Besoek op 19 Mei 2015'']</ref> Op 24 November 1995 het Pretoria sy eerste swart burgemeester, [[Johannes Ramokhoase|Slo Ramokhoase]], gekry. Vandag vorm Pretoria staatkundig deel van die Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit, één van die drie van Suid-Afrika se agt metropolitaanse gebiede wat in die provinsie Gauteng geleë is. Vanaf 19 Augustus 2016 tot 12 Februarie 2019 het [[Solly Msimanga]] as burgemeester van Pretoria gedien nadat hy die DA tot 'n oorwinning in die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2016|munisipale verkiesing op 3 Augustus 2016]] gelei het. Die DA vorm 'n koalisieregering met die [[Afrika Christen Demokratiese Party]] en die [[Vryheidsfront Plus]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-tshwane-elects-a-mayor-20160819 |title=As it happened: Amidst much ANC heckling, the DA's Msimanga becomes Tshwane mayor |date=19 Augustus 2016 |accessdate=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518000732/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-tshwane-elects-a-mayor-20160819 |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Nadat Solly Msimanga op 18 Januarie 2019 sy kandidatuur tydens die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2019]] as premier vir Gauteng en sy bedanking as burgemeester vir 11 Februarie 2019 aangekondig het, is Stevens Mokgalapa op 12 Februarie 2019 as sy opvolger gekies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.enca.com/news/new-tshwane-mayor |title=Stevens Mokgalapa elected new Tshwane mayor |date=12 Februarie 2019 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009111218/https://www.enca.com/news/new-tshwane-mayor |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 26 Februarie 2020 het Mokgalapa egter van sy pos uitgetree.<ref>{{en}} {{cite news |last1=Moatshe |first1=Rapula |title=Tshwane mayor Stevens Mokgalapa bows out |url=https://www.iol.co.za/pretoria-news/tshwane-mayor-stevens-mokgalapa-bows-out-42969024 |accessdate=30 Oktober 2020 |agency=IOL |date=19 Februarie 2020}}</ref> Op 5 Maart 2020 het die provinsiale regering van Gauteng Pretoria onder administrasie geplaas en vervolgens is die raad ontbind. 'n Nuwe raad sou binne 90 dae gekies word.<ref>{{en}} {{cite news |last1=Deklerk |first1=Aphiwe |title=Tshwane municipality dissolved 'for the sake of its residents' |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2020-03-05-tshwane-municipality-dissolved/ |accessdate=30 Oktober 2020 |newspaper=TimesLIVE |date=5 Maart 2020}}</ref> Ná maande se regsuitdagings het op 27 Oktober 2020 die [[Appèlhof van Suid-Afrika]] die besluit van die provinsiale regering omvergewerp. Op 30 Oktober 2020 is [[Randall Williams]] van die DA tot nuwe burgemeester van Pretoria verkies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://citizen.co.za/news/south-africa/politics/2377746/randall-williams-elected-new-executive-mayor-of-tshwane/ |title=The ANC made a surprise announcement before the vote that it would not be fielding any candidates. |publisher=[[The Citizen]] |date=30 Oktober 2020 |accessdate=30 Oktober 2020}}</ref> Op 13 Februarie 2023 het hy egter sy onmiddellike bedanking as burgemeester aangekondig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/news24/politics/government/randall-williams-says-resignation-as-tshwane-mayor-in-best-interest-of-coalition-government-20230213 |title=Randall Williams says resignation as Tshwane mayor in 'best interest' of coalition government |publisher=[[Nuus24]] |author=Malaika Ditabo |date=13 Februarie 2023 |accessdate=17 April 2023}}</ref> Williams is eers opgevolg deur [[Murunwa Makwarela]], maar Makwarela is op 28 Maart 2023 opgevolg deur [[Cilliers Brink]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2023-03-28-cilliers-brink-is-the-newly-elected-mayor-of-tshwane/ |title=Cilliers Brink is the newly elected mayor of Tshwane |publisher=TimesLIVE |date=28 Maart 2023 |accessdate=17 April 2023}}</ref> == Infrastruktuur == === Historiese ontwikkeling === [[Lêer:Prinshof 349-Jr, Arcadia, Sunnyside, Muckleneuk.jpg|duimnael|'n Uitsig oor die voorstede Prinshof 349-Jr, Arcadia, Sunnyside en Muckleneuk – met drie bekende bakens: die [[Steve Biko Akademiese Hospitaal]] (op die voorgrond), Lukasrand-toring (op die agtergrond regs) en [[Fort Klapperkop]] (links bo)]] Binne vyf dekades ná sy stigting is Pretoria van 'n moderne stedelike infrastruktuur voorsien. Belangrike mylpale was die bou van 'n NG Kerkgebou in 1857, die ontstaan van 'n formele skoolstelsel in 1859, die vestiging van 'n posdiens in 1864 en 'n telegraafdiens in 1877, die opening van die eerste spoorwegverbinding in 1893, die voorsiening van elektriese verligting in 1892, die publikasie van die eerste plaaslike [[koerant|dagblad]] in 1898, die vestiging van 'n rioleringstelsel in 1904 en die opening van elektriese tremlyne in 1910.<ref>{{en}} Kevin Shillington: ''Encyclopedia of African History. Volume 3. P–Z Index: Pretoria''. New York, NY 2005: Fitzroy Dearborn 2005, bl. 1229</ref> === Moderne ontwikkeling === [[Lêer:SA Pretoria Church square.JPG|duimnael|links|[[Kerkplein, Pretoria|Kerkplein]] in die middestad van Pretoria]] Pretoria se strategiese ligging, sy aangename klimaat en die beskikbaarheid van hoogs-opgeleide mannekrag het van die stad 'n leidende onderwys- en navorsingsentrum gemaak. Daar word geraam dat tussen 85 en 90 persent van alle navorsings- en ontwikkelingsaktiwiteite in Suid-Afrika in Pretoria gekonsentreer is. Belangrike instellings sluit [[Krygkor]], die [[Suid-Afrikaanse Mediese Navorsingsraad]], die [[Wetenskaplike en Nywerheidnavorsingsraad]] (WNNR), die Navorsingsraad vir Menslike Wetenskappe en tersiêre instellings soos die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (UNISA), die [[Universiteit van Pretoria]] (UP) en die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] in. Daar bestaan goeie toegangsroetes van Johannesburg ([[N1 (Suid-Afrika)|N1]]), [[Polokwane]] (N1), [[Noordwes]] ([[N14 (Suid-Afrika)|N14]]) en [[Witbank]] ([[N4 (Suid-Afrika)|N4]]). Die Tshwanemetro beplan ook 'n kringspoor wat as 'n stedelike ontwikkelingskorridor sal dien met 'n pendelspoorwegverbinding as basis wat óm die Pretoriastadskern sal loop as deel van 'n geïntegreerde multimodus-vervoerstelsel vir Tshwane. Pretoria is slegs 28&nbsp;km van die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]], 35&nbsp;km van [[Lanseria-lughawe]] en word ook bedien deur die [[Wonderboomlughawe]] wat binne die stadsgrense is. Daar word beplan om Wonderboomlughawe te ontwikkel tot 'n derde internasionale lughawe in Gauteng. Inwoners en sakeondernemings in Pretoria en omstreke sal ook baat by die ''Tshwane Global Digital Hub''-projek waarvolgens die bestaande [[optiese vesel]]-infrastruktuur in die metropool benut gaan word om bekostigbare breëband-internettoegang en ander inligtings- en kommunikasiedienste te verskaf. Die Tshwanemark in die weste van Pretoria is die tweede grootste mark in Suid-Afrika. Die mark het 'n nasionale en internasionale kliëntebasis. Die mark se hoofbedryf is die koop en verkoop van varsprodukte insluitend vrugte en groente, vleis en blomme, maar dit het ook fasiliteite vir grootmaatverpakking, verwerkingsondernemings en grootmaat koeldrankverkope. == Vervoer == === Spoorvervoer === [[Lêer:9 2 258 0082-Pretoria-Railway Station-s.jpg|duimnael|Die hoofstasie van Pretoria]] Pendelaardienste in Pretoria en omgewing word deur ''[[Metrorail]]'' bedryf. Roetes verbind die middestad met [[Germiston]] en Johannesburg in die suide, [[Atteridgeville]] in die weste, [[Ga-Rankuwa]] in die noordweste, [[Soshanguve]] in die noorde en [[Mamelodi]] in die ooste. ''[[Gautrein]]'' se hoëspoed-treindienste verbind die oostelike voorstad Hatfield met Pretoria se hoofstasie en loop suidwaarts via Centurion, [[Midrand]], [[Sandton]] en [[Rosebank, Gauteng|Rosebank]] tot in Johannesburg, asook uit na die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]]. [[Pretoriastasie]] is die vertrekpunt vir die luukse ''[[Bloutrein]]'' op pad na Kaapstad. 'n Ander luukse treindiens, ''Rovos Rail'' se safari-treinritte, vertrek vanaf [[Capital Park]], 'n spoorwegstasie in 'n koloniale boustyl. Suid-Afrikaanse spoorweggeesdriftiges het Herculesstasie as vertrekpunt vir hulle outydse treinritte gekies. === Lugvervoer === Die [[Wonderboomlughawe]] lê sowat 8&nbsp;km buitekant die stad. 'n Opknappingsproses is tans aan die gang, alhoewel die omgewingsinpakstudie, wat in 2004 gedoen is, getoon het dat die geraasbesoedeling al klaar hoog is. Die projek om die aanloopbaan te verleng is destyds afgekeur omdat die geraas van nog meer (en nog groter) vliegtuie die omgewing negatief sou beïnvloed.<ref>{{en}} [http://www.wonderboomairport.co.za/ Wonderboomlughawe]</ref><ref>{{af}} [http://www.zambi.co.za/artikel.asp?nID=482 Verdere ontwikkeling van lughawe in vooruitsig] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194715/http://www.zambi.co.za/artikel.asp?nID=482 |date=4 Maart 2016}} (Julie 2006)</ref><ref>{{en}} [http://wikimapia.org/30495/ Padkaart en satellietfoto van die Wonderboomlughawe]</ref> == Jakarandastad == [[Lêer:Jacaranda Trees Pretoria.jpg|duimnael|links|Jakarandabome in Pretoria se middestad, met die [[Uniegebou]] aan die bokant van die foto]] [[Lêer:Straatnaamveranderings, a, Pretoria.jpg|duimnael|Soos elders in Suid-Afrika het ook in Pretoria baie inwoners en ondernemings as gevolg van politieke oorwegings van adres verander sonder dat hulle hiervoor moes verhuis]] Pretoria se bynaam "Jakarandastad" verwys na die sowat 70&nbsp;000 [[jakaranda]]bome wat in en om Pretoria groei en in Oktober met hulle pragtige perskleurige bloeisels 'n besondere karakter aan die stad gee. Die eerste twee bome is in 1888 deur [[J.D. Cilliers]], 'n plaaslike tuinier, in sy tuin by Myrtle Lodge, Celliersstraat in Sunnyside geplant. Hy het die plantjies van 'n Kaapstadse boomkweker bekom wat hulle uit [[Rio de Janeiro]] in [[Brasilië]] ingevoer het. Die twee bome staan vandag op die terrein van die Laerskool Sunnyside.<ref>{{af}} Boshoff, Dawie: ''Jakarandastad vier fees''. In: Suid-Afrikaanse Panorama, jaargang 35, nommer 2 (Maart/April 1990), bl. 73</ref> Die [[jakaranda]] is afkomstig uit die tropiese dele van Suid-Amerika en behoort tot die familie [[Bignoniaceae]]. Daar is sowat vyftig spesies van jakarandabome. Die een, wat as 'n uitheemse boom in warmer klimaatstreke van Suider-Afrika aangetref word, word ''Jacaranda mimosifolia'' genoem. Teen die einde van die 19de eeu het die blom- en boomkweker James Clark jakarandasaad uit Australië ingevoer en jakarandabome op groot skaal begin kweek. In November 1906 het hy tweehonderd klein boompies aan die Pretoriase Stadsraad geskenk wat hulle in die destydse Kochstraat (tans Bosmanstraat) geplant het. Die stadsingenieur Walton Jameson, wat vinnig as "Jakaranda Jim" bekend gestaan het, het 'n program van stapel gestuur om orals in Pretoria jakarandabome aan te plant. In 1971 was daar reeds 55&nbsp;000 jakarandabome in die stad.<ref>{{af}} Boshoff (1990), bl. 75</ref> Die meeste jakarandas, wat in Pretoria aangetref word, is ligpers, maar in Herbert Bakerstraat in Groenkloof is daar ook wit jakarandas aangeplant. Die Jakarandakarnaval is 'n ou tradisie wat in die periode tussen 1939 en 1964 gereeld gehou is. Nadat die fees in 1964 gestaak is, het dit twintig jaar lank nie meer plaasgevind nie en is eers in 1985 weer hervat. Die feestelikhede sluit onder meer 'n kleurryke optog en die kroning van die Jakarandakoningin in.<ref>{{af}} Boshoff (1990), bl. 73</ref> == Demografie == [[Lêer:Tshwane 2001 dominant population group map.svg|duimnael|links|Dominante bevolkingsgroepe in Tshwane {{columns-list|2| {{sleutel|#fb8072|[[Swart Suid-Afrikaners|Swartes]]}} {{sleutel|#8dd3c7|[[Kleurlinge]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]]}}}} {{sleutel|#bebada|Geen dominante nie}}]] [[Lêer:Tshwane 2001 dominant language map.svg|duimnael|Meerderheidstale in Tshwane {{columns-list|2| {{sleutel|#8dd3c7|[[Afrikaans]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Engels]]}} {{sleutel|#bebada|[[Suid-Ndebele]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Zoeloe]]}} {{sleutel|#fdb462|[[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]]}} {{sleutel|#fccde5|[[Tswana]]}} {{sleutel|#ffed6f|[[Tsonga]]}}}} {{sleutel|#d0d0d0|Geen meerderheidstaal}}]] Afhangende van die geografiese definisie van Pretoria beloop die stad se totale bevolking tussen 'n half en byna drie miljoen. Die laasgenoemde syfer geld vir die Tshwane-munisipaliteit waarvan Pretoria deel uitmaak. Pretoria is sedert sy stigting tradisioneel een van die demografiese sentra van Afrikaanssprekendes in Suid-Afrika. So was Pretoria in 1991 naas Wynberg, 'n voorstad van Kaapstad, die sensusdistrik met die grootste getal Afrikaanssprekendes. Afrikaans word tans deur meer as 400&nbsp;000 Pretorianers as huistaal gepraat. Ander omgangstale in die Pretoria-omgewing sluit onder meer [[Tswana]], [[Engels]] en [[Suid-Ndebele]] in. Die grootste etniese groep naas [[Afrikaners]] is [[Noord-Sotho's]]. Terwyl die historiese stadsgebied steeds merendeels deur blankes bewoon word, huisves voorstede soos Soshanguve en Atteridgeville 'n hoofsaaklik Swart bevolking. Indiërs is tradisioneel in die voorstad Laudium en sy omgewing saamgetrek, alhoewel baie Pretorianers van Indiese afkoms hulle in histories blanke voorstede gevestig het. Die opkoms van 'n groeiende swart middelklas is een van die belangrikste sosio-demografiese ontwikkelinge sedert die einde van die beleid van rasseskeiding. 'n Ander is die feit dat die getal armlastige blankes in Pretoria, soos elders in die land, groter is as ooit tevore. Dit is veral on- of halfgeskoolde Afrikaners uit die werkersklas wat nie in die voorspoed van die nuwe Suid-Afrika kan deel nie. Nadat president [[Jacob Zuma]] reeds twee keer 'n besoek aan die Bethlehem-plakkerskamp in die weste van die hoofstad gebring het, het hy Mandeladag op 18 Julie 2013 gevier deur huise aan die gemeenskap van Danville te oorhandig. Danville is 'n vlagskip-projek om weg te doen met die Bethlehem-plakkerskamp wat oorwegend deur arm wit gesinne bewoon word.<ref>{{af}} [http://afrikaans.news24.com/Suid-Afrika/Nuus/Zuma-vier-Mandeladag-in-Danville-20130715 ''Zuma vier Mandeladag in Danville''. In: ''Nuus24'', 15 Julie 2013]</ref> {| class="wikitable" ! Jaar !! Totaal !! [[Kleurlinge|Bruines]] !! [[Swart mense|Swartes]] !! [[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]] !! [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]] !! Nie gespesifiseer |- | '''2001'''<ref>{{en}} [https://census2001.adrianfrith.com/place/TSH Die 2001-sensussyfers soos weergegee deur Adrian Frith]. URL besoek op 13 November 2017.</ref> || 1&nbsp;982&nbsp;234 || 38&nbsp;705 || 1&nbsp;439&nbsp;021 || 474&nbsp;376 || 30&nbsp;132 || — |- | '''2011'''<ref>{{en}} [https://census2011.adrianfrith.com/place/799 Die 2011-sensussyfers soos weergegee deur Adrian Frith]. URL besoek op 13 November 2017.</ref> || 2&nbsp;921&nbsp;488 || 58&nbsp;788 || 2&nbsp;202&nbsp;847 || 586&nbsp;495 || 53&nbsp;744 || 19&nbsp;614 |} === Historiese ontwikkeling === [[Lêer:RSA Pretoria 10.jpg|duimnael|Woonstelblokke in Arcadia]] Vir die grootste deel van sy geskiedenis het die stad se status as setel van Suid-Afrika se blanke regering, net soos die diskriminerende afbakening van sy stadsgrens, verseker dat Pretoria as die enigste van die land se groot stede deur 'n blanke en merendeels Afrikaanssprekende bevolking bewoon is.<ref name="Shillington 2005">{{af}} Shillington (2005), bl. 1229</ref> Pretoria was ook die eerste groot nedersetting waar 'n rasgebaseerde hiërargiese stelsel deur wette verskans is. Swart en bruin bewoners was die laagste sosiale en ekonomiese klas wat voor 1900 nie eens toegelaat is om op die sypaadjies te loop nie. Dié beleid is eers ná die Britse oorname geleidelik laat vaar.<ref>{{af}} [http://dspace.nwu.ac.za/handle/10394/5135 ''Noordwes-Universiteit – F J Nöthling (1979): Gekleurdes en Pretoria se sypaadjies. Besoek op 8 Julie 2015'']</ref> Saam met die vestiging van nywerhede in die 20ste eeu, waaronder die wapenbedryf en vervaardigers van vervoertoerusting, het 'n Afrikaanssprekende werkersklas ontstaan. Vervolgens is die stad se demografiese, sosiale, politieke en kulturele karakter in 'n groot mate bepaal deur die staatsdiens, swaar nywerhede en 'n groot kompleks van militêre basisse net suid van die stadsgebied. Blanke staatsamptenare met middelmatige salarisse het voordeel getrek uit werkreservering en met hul vraag na betaalbare behuising bygedra tot die ontstaan van eenvormige woonstelblokke wat die blanke voorstede oorheers het.<ref name="Shillington 2005" /> === Joodse gemeenskap === {{Hoofartikel|Jode in Suid-Afrika}} [[Lêer:00000-Sammy Marks Fountain-Pretoria-s.jpg|duimnael|links|Die Sammy Marks-fontein]] [[Lêer:Old Sinagogue, Pretoria.JPG|duimnael|Die [[Sinagoge, Paul Krugerstraat|Ou Sinagoge in Paul Krugerstraat]]]] Pretoria het 'n klein Joodse gemeenskap van ongeveer 3&nbsp;000.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sazionism.co.za/history-of-pretoria-jewry.html |title=South African Jewry: History of Pretoria Jewry |publisher=Support Association for Zionism |accessdate=21 Julie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721043724/http://www.sazionism.co.za/history-of-pretoria-jewry.html |archive-date=21 Julie 2015}}</ref> Joodse burgers het al sedert die stigting van die stad in die 19de eeu deel van sy bevolking gevorm en 'n belangrike bydrae tot sy industriële en ekonomiese groei gelewer. De Vries, die eerste Joodse inwoner van Pretoria, was 'n gesiene burger wat as staatsaanklaer, lid van die Volksraad en baanbreker vir Afrikaans gefungeer het. 'n Ander bekende Joodse Pretorianer was [[Sammy Marks]]. Ander Joodse setlaars, waarvan baie immigrante uit [[Litaue]], het in hul oorsprongslande dikwels min kans gekry om 'n deeglike opvoeding soos De Vries te ontvang en was aanvanklik nòg Nederlands of Afrikaans nòg Engels magtig. Baie van hulle het slegs [[Jiddisj]] gepraat en 'n heenkome as winkeleienaars in die plaaslike kleinhandelbedryf gevind. Die meeste Joodse inwoners het in die [[Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorloë]] onsydig gebly, alhoewel enkele mans as vrywilligers by die ZAR-magte aangesluit het. Die Hebreeuse gemeente van Pretoria is tussen 1890 en 1895 gestig, en in 1898 is die eerste [[Sinagoge, Paul Krugerstraat|sinagoge in Paul Krugerstraat]] ingewy. 'n Tweede sinagoge, wat as Groot Sinagoge bekendgestaan het, het sy deure in 1922 geopen. Albei sinagoges is intussen nie meer in gebruik nie. 'n Hervormde sinagoge, ''Temple Menorah'', is in die vroeë 1950's geopen. Die Joodse gemeenskap van Pretoria het sy bloeitydperk in die vroeë 20ste eeu beleef toe daar talle Joodse sportklubs, welsynsorganisasies en jeuggroepe bestaan het. Ná 1948 het baie Joodse inwoners na Kaapstad of Johannesburg verhuis. Die sinagoge in Paul Krugerstaat is in 1952 deur die regering onteien om plek te maak vir die nuwe gebou van die Hooggeregshof waar veral hofsake teen lede van opposisiebewegings gevoer is, waaronder dié teen [[Nelson Mandela]], [[Walter Sisulu]] en 26 ander weens [[hoogverraad]] tussen 1 Augustus 1958 en 29 Maart 1961, en die Rivonia-saak in 1963. Twee [[Jode|Joodse]] skole het in Pretoria ontstaan – die Miriam Marks-skool, wat in 1905 gestig is, en die Carmel-skool wat sy deure in 1959 geopen het. Net die laasgenoemde, wat tans ook as sinagoge dien, bestaan tans nog. Pretoria se hervormde Joodse gemeente deel sy rabbi met die Johannesburgse gemeente, terwyl hul sinagoge nie meer bestaan nie. Dienste vind in die privaat wonings van gemeentelede plaas. === Boeddhistiese gemeenskap === 'n Boeddhistiese sentrum, die Jang Chup Chopel-sentrum («Sentrum van lig»), is vroeg in Januarie 2015 deur Duan Pienaar of Gyalten Nyima (aldus die monniknaam wat hy aangeneem het), in Waverley in Pretoria-Moot geopen. Pienaar is die enigste Afrikaner wat deur 'n gemeenskap van hoogs selektiewe Tibettaanse tantriese Boeddhiste in Balyuppe in die suide van Indië ingeseën is. Sy leer- en inseëningsmeester Lama Choden Rinpoche is naas die [[Dalai Lama]] die hoogste tantriese meester. Pienaar, wat meer as twintig jaar lank Boeddhistiese leerstellings studeer, het twee jare in Indië deurgebring.<ref>{{af}} ''En daar verrys toe 'n Boeddhiste-sentrum''. In: ''Pretoria Moot Rekord'', 24 April 2015, bl. 5</ref><ref>{{af}} [https://www.netwerk24.com/Nuus/Boere-Boeddhis-begin-sentrum-in-Pretoria-20150415 ''netwerk24.com, 15 April 2015: Boere-Boeddhis begin sentrum in Pretoria. Besoek op 30 Julie 2019'']</ref> == Ekonomiese basis == [[Lêer:Pretoria CBD1.jpg|duimnael|Die sakekern van Pretoria]] Een van die pioniers van die plaaslike yster- en staalbedryf was [[Cor Delfos]], wat in 1916 'n [[hoogoond]] in Pretoria opgerig het. Dié bedryf was gegrond op Suid-Afrika se eie grondstowwe. Nogtans het 'n lewensvatbare nywerheid eers met die hulp van die regering tot stand gekom. Die Suid-Afrikaanse yster- en staalbedryf is as staatsbeheerde nywerheid gevestig, en die Pretoria-aanleg van die destydse Suid-Afrikaanse Yster- en Staalkorporasie ([[Yskor]]) is in 1930 opgerig. Toe die [[Tweede Wêreldoorlog]] in 1939 uitgebreek het, het die aanleg se jaarlikse produksie reeds meer as 300&nbsp;000 ton beloop. Pretoria is nog steeds 'n sentrum van die Suid-Afrikaanse yster- en staalbedryf, alhoewel die stad nou ook oor 'n beduidende motor-, spoorweg- en masjienboubedryf beskik. Volgens 'n ondersoek van die [[Noordwes-Universiteit]] in [[Potchefstroom]] is Pretoria die derde belangrikste ekonomiese sentrum in die land na Johannesburg en Kaapstad. Die metropolitaanse gebied van Pretoria lewer sowat nege persent van Suid-Afrika se bruto geografiese produk op. == Onderwys == [[Lêer:Afrikaanse Hoër Seunskool night shot.jpg|duimnael|'n Nagfoto van die [[Afrikaanse Hoër Seunskool]]]] Die bekendste tuiste van onderwys in Pretoria is die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]], die [[Universiteit van Pretoria]] en die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (afstandsonderwys). Van die skole in Pretoria sluit in: {{columns-list|3| * [[Afrikaanse Hoër Meisieskool]] * [[Afrikaanse Hoër Seunskool]] * [[Hoërskool Langenhoven]] * [[Hoërskool Lyttelton Manor]] * [[Hoërskool Menlopark]] * [[Laerskool Danie Malan]] * [[Laerskool Elarduspark]]<ref>{{af}} {{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/lardies-rou-na-ongeluk-leerling-eis/ |title=‘Lardies’ rou ná ongeluk leerling eis |work=[[Maroela Media]] |first=Christel |last=Cornelissen |date=20 November 2019 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524112448/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/lardies-rou-na-ongeluk-leerling-eis/ |archive-date=24 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * [[Laerskool Jopie Fourie]] * [[Laerskool Menlopark]] * [[Hoërskool Silverton]] * [[Hoërskool Tuine]] * [[Pretoria Boys High School]] }} == Sport == [[Lêer:Loftus Versfeld Stadium.jpg|duimnael|links|[[Loftus Versfeld]] in Pretoria]] [[Lêer:Hokkiewedstryd by Tshwane-Universiteit vir Tegnologie se Pretoriakampus.jpg|duimnael|'n [[Hokkie]]wedstryd by [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] se Pretoriakampus]] [[Lêer:St Alban's College, krieket, Pretoria.jpg|duimnael|links|'n Krieketwedstryd by St Alban's College, [[Lynnwood Glen]], Pretoria]] [[Lêer:Pilditch Stadium.jpg|duimnael|Pilditch is 'n veeldoelstadion in [[Pretoria-Wes]]]] Een van die gewildste [[sport]]soorte in Pretoria is [[rugby]]. Beide die [[Springbokke|Suid-Afrikaanse nasionale rugbyspan]] en die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan]] speel van hulle tuiswedstryde op [[Loftus Versfeld]]. Dit is ook die tuiste van die [[Blou Bulle]] wat in die Suid-Afrikaanse [[Curriebeker]] meeding en huisves ook die [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] tydens die [[Verenigde Rugbykampioenskap]]. Die Superrugbyspan Bulls wat deur die Blou Bulle bestuur word, het die [[Superrugby]]toernooie in [[2007 Super 14-seisoen|2007]], [[2009 Super 14-seisoen|2009]] en [[2010 Super 14-seisoen|2010]] gewen; sedert 2021 neem hulle egter aan die Verenigde Rugbykampioenskap deel. Daarbenewens dien Loftus Versfeld ook as tuiste van die sokkerspan [[Mamelodi Sundowns]]. Pretoria se Loftus Versfeld is reeds vir wedstryde van internasionale toernooie soos die [[Rugbywêreldbeker 1995]], [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2009]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] gebruik. Pretoria beskik oor drie sokkerspanne wat in Suid-Afrika se hoogste sokkerafdeling, die [[Premiersokkerliga]] (PSL), speel. Hulle is [[Mamelodi Sundowns]] en [[Supersport United]]. Supersport United was die PSL-kampioene 2008–09. Na die 2011/2012-seisoen is die [[Universiteit van Pretoria FC]] bevorder om by die Suid-Afrikaanse Premiersokkerliga aan te sluit.<ref>{{en}} {{cite web |author=Premier Soccer League |url=http://www.supersport.com/football/national-first-division/news/120513/Tuks_secures_Premiership_promotion |title=Tuks secure Premiership promotion – SuperSport – Football |publisher=SuperSport |date=13 Mei 2012 |accessdate=16 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200307091843/https://supersport.com/football/national-first-division/news/120513/Tuks_secures_Premiership_promotion |archive-date=7 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sowetanlive.co.za/sport/2012/05/10/amatuks-make-it-to-top-flight |title=AmaTuks make it to top flight |publisher=Sowetan LIVE |date=10 Mei 2012 |accessdate=16 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702021117/http://www.sowetanlive.co.za/sport/2012/05/10/amatuks-make-it-to-top-flight |archive-date=2 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Krieket]] is ook 'n gewilde sportsoort in Pretoria en dit is reeds tydens die bestaan van die Zuid-Afrikaansche Republiek gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/23275675/ |title=&#124; Cricket News &#124; Global |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Augustus 2002 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524112322/https://www.espncricinfo.com/story/_/id/23275675 |archive-date=24 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.titans.co.za/history-of-titans-cricket.html |title=History of Titans Cricket |publisher=Titans.co.za |date=10 Julie 2014 |accessdate=18 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140818125633/http://titans.co.za/history-of-titans-cricket.html |archive-date=18 Augustus 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aangesien die stad self oor geen internasionale krieketstadion beskik nie, word ook geen internasionale wedstryde in Pretoria aangebied nie. Pleks daarvan word die nabygeleë [[Centurion]] se [[SuperSport-park]], 'n [[toetskrieket]]stadion, gebruik. Hier speel beide die [[Proteas|Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan]] en die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan]] van hulle tuiswedstryde. Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] is vyf wedstryde hier gespeel en tydens die [[Kampioenetrofee 2009]] agt, waaronder die eindstryd. Pretoria het ook tydens die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2005]] wedstryde gehuisves. Die plaaslike franchise-span vir Pretoria is die [[Titans (krieketspan)|Titans]], hoewel [[Northerns krieketspan|Northerns]] soms tydens Suid-Afrikaanse provinsiale toernooie in die stad gespeel het, maar hulle is later by die Titans ingelyf. Ná afloop van die 2020/21-seisoen is die span tydens 'n hervorming van Suid-Afrikaanse krieket ontbind.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/revamped-two-tier-south-african-domestic-structure-ready-to-take-off-1254217 |title=Revamped two-tier South African domestic structure ready to take off |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=8 Maart 2021 |accessdate=3 Mei 2021}}</ref> Baie van Pretoria se krieketspelers het vir die Proteas gespeel, waaronder die voormalige kapteins [[AB de Villiers]] en [[Faf du Plessis]]. Die Pretoria Transnet Blindkrieketklub is tans die grootste Blindkrieketklub in Suid-Afrika. Hulle krieketveld is by die Transnet Ingenieurswesekampus op Lynettestraat, die tuiste van verskeie gestremde krieketspelers. PTBCC het al baie suksesvolle blindkrieketwedstryde met gestremde liggaamspanne soos die Suid-Afrikaanse Binnenshuise Krieketspan en TuksCricket juniorakademie aangebied. Noordelike Blindkrieket is die provinsiale liggaam wat PTBCC en Filefelfia Hoërskool bestuur. Die Noordelike Blindkrieketspan het die o/40 nasionale Blindkriekettoernooi, wat in April 2014 in Kaapstad gehuisves is, gewen.<ref>{{zh}} {{cite web |url=http://www.ptbcc.com |title=魁斗财经 |website=www.ptbcc.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20180806030159/http://ptbcc.com/ |archive-date=6 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Besienswaardighede == === Kerkplein === [[Lêer:Old Raadsaal, Church Square Pretoria 004.jpg|duimnael|links|Die Ou Raadsaal van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]]]] [[Lêer:Old Post Office, Church Square, Pretoria.JPG|duimnael|Die ou Poskantoor op Kerkplein]] [[Lêer:Teetuin en konferensiegerief, Pretoria Nasionale Botaniese Tuin.jpg|duimnael|Teetuin en konferensiegerief in die Nasionale Botaniese Tuin]] [[Lêer:Die skip University of pretoria.JPG|duimnael|Die [[Universiteit van Pretoria]] se [[Administrasiegebou UP|administrasiegebou]] staan algemeen bekend as "Die Skip"]] Die [[Kerkplein, Pretoria|Ou Kerkplein]] is die geskiedkundige middelpunt van Pretoria, wat vroeër ook 'n gewilde bymekaarkomplek vir burgers en handelaars was. 'n Aantal statige ou geboue, wat 'n belangrike rol in die geskiedenis van die stad gespeel het, en die [[Krugerstandbeeld|monument ter ere van President Paul Kruger]] verleen 'n besonderse karakter aan die plein. Die hoeksteen van die [[Ou Raadsaal, Pretoria|Ou Raadsaal]] is op 6 Mei 1889 deur president Kruger gelê, en teen Desember 1891 was die gebou voltooi. Die Volksraad het egter reeds op 5 Mei 1890 in die halfvoltooide Raadsaal vergader wat uiteindelik in 1892 sonder enige amptelike seremonie in gebruik geneem is.<ref>{{af}} [http://www.boerevryheid.co.za/forums/archive/index.php/t-260.html ''www.boerevryheid.co.za: Die geskiedenis van Pretoria''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110821144735/http://www.boerevryheid.co.za/forums/archive/index.php/t-260.html |date=21 Augustus 2011}}</ref> Die vier klokke in die toring is in 1894 in werking gestel. Die Raadsaal het oorspronklik net oor twee verdiepings beskik; 'n derde verdieping is eers met die instelling van die Tweede Volksraad bygevoeg. Bo-op die toring is 'n vrouefiguur aangebring wat die Vryheid voorstel; hierdie beeld was aanvanklik kaalkop, en volgens oorlewering het president Kruger 'n helm vir die figuur laat vervaardig wat met klinknaels vasgeheg is. Die hout, wat vir dekoratiewe doeleindes gebruik is, het uit [[Noorweë]] gekom en is van daar na 'n timmermanswinkel op die [[Orkney, Skotland|Orkney-eilande]] noord van [[Skotland]] geneem waar dit verwerk en later na [[Durban]] verskeep is. Die houtwerk is uiteindelik per spoor na Charlestown toe en verder per [[ossewa]] na Pretoria vervoer.<ref>{{af}} Boshoff, Dawie: ''Kultuurerfenis''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', jaargang 35, nommer 1 (Januarie/Februarie 1990)</ref> Ook op Kerkplein geleë is die [[Suid-Afrikaanse Poskantoor-museum]] wat die geskiedenis en ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse poswese behandel. Naas die geskiedenis van telefoon- en telegraafkommunikasie staan filatelie sentraal in die museum se konsep. Sy versamelings sluit 'n driekwartmiljoen [[posseël]]s in. === Nasionale Botaniese Tuin === {{Hoofartikel|Pretoria Botaniese Tuin}} Die Pretoria Nasionale [[Botaniese tuin|Botaniese Tuin]] is sowat 8&nbsp;km oos van Pretoria se middestad in die stadsdeel Brummeria geleë. Die tuin, wat 'n oppervlak van 76 hektaar beslaan, bied 'n uitstekende oorsig oor Suid-Afrika se ryk flora in die verskillende klimaatsones van die land, met 'n omvangryke [[herbarium]] en 'n groot sukkulentetuin. Geriewe in die tuin sluit 'n besoekersentrum, teetuin en kongresfasiliteite in. === Erasmuskasteel === [[Lêer:The Erasmus House.JPG|duimnael|links|Die Erasmuskasteel]] Die Victoriaanse herehuis, wat in die volksmond as Erasmuskasteel bekend staan, is een van Pretoria se bekendste landmerke – nie alleen vanweë sy ligging op 'n klein heuwel langs die N1-snelweg in die suidooste van die stad waar dit soos 'n klein kasteel oor die golwende landskap troon nie, maar ook omdat snaakse stories daarmee verbind word. So word dit dikwels as spookhuis voorgestel. Die huis se geskiedenis strek terug tot 1903 toe Jochemus Johannes Petrus Erasmus, wat op die plaas Garsfontein geboer het, oor die nodige middele beskik het om vir sy gesin 'n statige woning – iets wat hy 'n "ordentlike" huis genoem het – teen 'n koste van altesaam £7&nbsp;200, insluitende ekstras, te laat bou. Gordyne en ander versierings is uit [[Engeland]] ingevoer. Na bewering het hy sy welgesteldheid aan sy handelsbetrekkinge met Engelse te danke gehad. Ná twaalf maande se bouwerk is dit met 'n groot plegtigheid ingewy. Die huis, wat deur die Nederlandse argitek Frans van der Ben en die Italianer G. Monbello ontwerp is en destyds ''Bella Vista'' genoem is, het [[Victoriaanse tydperk|Victoriaanse]] stylelemente bevat, soos 'n breë stoep aan drie kante met houtrelings en versierings, met aksente van Art Nouveau-ontwerpkuns wat sigbaar is in die sierwerk van die deure, vensters, stoepe en daktorings,<ref>{{af}} Heila van Rensburg: ''Pretoria se ou huise''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', volume 31, nommer 5, Mei 1986, bl. 31</ref> maar was tog uniek in Suid-Afrika ten opsigte van sy onsimmetriese dakontwerp met gebroke vlakke en verskeie geweltjies en torinkies wat as versierings aangebring is. Anders as die meeste woonhuise in die [[Suidelike Halfrond]] kyk die Erasmuskasteel in 'n suidelike rigting uit – dit beteken dat dit relatief koud in die wintermaande is. Die onderste vlakke van die huis het uit 17 vertrekke bestaan, waarvan ses as slaapkamers gedien het. Net die onderste twee vlakke is bewoon, met 'n solder boontoe en 'n hoërgeleë uitkykplatform wat met 'n leer bereik kon word en vanwaar trappies tot 'n stutpilaar in die toring lei. 'n Klein venster in die toring bied 'n uitsig oor die [[Hoëveld]]-landskap. Die oorspronklike kombuiskompleks het los van die huis gestaan en uit 'n kombuis, 'n maalkamer, 'n meelkamer, 'n spens, 'n kelder en 'n outydse bakoond bestaan. Ná die afsterwe van Jochemus Johannes Petrus Erasmus en sy vrou Johanna Jacoba het die huis tussen 1949 en 1967 leeg gestaan en in verval geraak. Blykbaar was hul testamente so ingewikkeld dat familielede dit moeilik gevind het om in die huis te gaan woon. In 1950 het die Erasmuskasteel bekendheid verwerf deur 'n Afrikaanse rolprent (''[[Hier’s ons weer]]'') wat hier gemaak is en waarin [[Al Debbo]] en [[Frederik Burgers]] die hoofrolle vertolk het. Dit was juis spooktonele, wat in die film voorgekom het, waaraan die gebou sy latere reputasie as spookhuis te danke het. Toe die Erasmus-familie in 1976 teruggekeer het, was die kasteel saam met die omliggende terrein al lank deur die Transvaalse Provinsiale Administrasie onteien, en daar was planne om 'n nuwe hospitaal daar op te rig wat die H.F. Verwoerd-hospitaal sou vervang. Dit is uiteindelik nie verwesenlik nie. Die Erasmusse het nie in die kasteel ingetrek nie, en dit is verwaarloos totdat Emus Erasmus met herstelwerk begin het, alhoewel hy nooit self daar gewoon het nie. Uiteindelik is die kasteel in die 1980's deur Krygkor gerestoureer wat dit as deel van sy hoofkwartier gebruik het. === Ander besienswaardighede === [[Lêer:Die Voortrekkermonument, 2 Januarie 2018, Morné van Rooyen.jpg|duimnael|Die Voortrekkermonument]] [[Lêer:9 2 258 0021-GrootKerk-Pretoria-s.jpg|duimnael|Die Groot Kerk op die hoek van Vermeulen- en Bosmanstraat]] Ander besienswaardighede en toeristeaantreklikhede sluit in: * Die [[Uniegebou]], ontwerp deur die argitek Sir [[Herbert Baker]]. * [[Standbeeld van Nelson Mandela (Uniegebou)]] * Die [[Voortrekkermonument]] in die suide van die stad is 'n monument ter herinnering aan die [[Groot Trek]]. * [[Vryheidspark (Suid-Afrika)|Vryheidspark]] * [[Marabastad, Pretoria|Marabastad]] ==== Godsdienstige geboue ==== * Die Miriammentempel, die oudste [[Hindoe]]tempel in Pretoria, is in 1905 opgerig en aan Miriammen, die godin van siektes, gewy * Queenstraatmoskee * Sint Alban's Katedraal * Vermeulenmoskee ==== Kunsgalerye en museums ==== [[Lêer:Pretoriase kunsmuseum 1.jpg|duimnael|Pretoriase Kunsmuseum]] {{columns-list|2| * [[Anton van Wouw-huis]] * [[Ditsong Nasionale Kultuurhistoriese Museum]] * [[Ditsong Nasionale Natuurhistoriese Museum]] * [[Edoardo Villa-museum, Pretoria|Edoardo Villa-museum]] * Eksteen-Vervoertegnologiemuseum * [[Fort Klapperkop]] en die Militêre Museum * Galery van die [[Pretoria Kunsvereniging]] * [[Krugerhuis]] ([[Paul Kruger]] se eertydse [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]]-presidentswoning). * [[Mapungubwe-museum]] * [[Melrosehuis]] (Die [[Vrede van Vereeniging]] wat 'n einde gebring het aan die [[Tweede Vryheidsoorlog]] is in 1902 hier geteken) * [[Pionier-opelugmuseum]] * [[Pierneefmuseum]] * Pretoria Destinations * [[Pretoriase Kunsmuseum]] * [[Sammy Marksmuseum]] * [[Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum]] * [[Unisa-kunsgalery]] }} ==== Parke en natuurgebiede ==== [[Lêer:Austin Roberts-voëlreservaat, dam en skuiling.jpg|duimnael|Austin Roberts-voëlreservaat]] {{columns-list|2| * [[Austin Roberts-voëlreservaat]] * [[Burgerspark]] * [[Faerie Glen-natuurreservaat]] * [[Fonteinedal]] * [[Groenkloof Natuurreservaat]] * [[Jan Cellierspark, Pretoria|Jan Cellierspark]] * [[Magnoliadal]] * [[Moreletakloofnatuurreservaat]] * [[Moreletaspruit]] * [[Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika|Die Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika]] * [[Rietvlei-natuurreservaat]] * [[Springbokpark, Pretoria|Springbokpark]] * [[Strubendam-voëlreservaat]] * [[Venningpark]] * [[Wonderboom-natuurreservaat]] }} ==== Teaters ==== {{columns-list|2| * [[Asbosteater]] * [[Atterburyteater]] * [[Brooklynteater]] * [[The Barnyard Theatre]], Parkview * Die [[Kleinteater]] * [[Die Lier (UP)|Die Lier]] * [[Maskerteater]] * [[Pierneefteater]] * [[Suid-Afrikaanse Staatsteater|Die Staatsteater]] }} == Winkelsentrums == [[Lêer:Sammy Marks Square, Pretoria.JPG|duimnael|Sammy Marks Plein, Pretoria]] [[Lêer:Besigheidsentrum in Lynnwood Manor, Pretoria.jpg|duimnael|'n Sakesentrum in [[Lynnwood Manor]] langs [[N1 (Suid-Afrika)|Nasionale Roete 1]]]] {{columns-list|2| * Atterbury Boulevard * Atterbury Value Mart * Brooklyn-sentrum* * Brooklyn Design Square * Centurion-winkelsentrum* * Hatfield Plaza* * Irene Village Mall* * Kolonnade-sentrum* * Mall @ Reds* * Menlyn Retail Park * [[Menlyn Park]]-winkelsentrum* * Parkview-sentrum * Sammy Marks Square * Sancardia-winkelsentrum * Sterland* * Sunny Park * The Grove-winkelsentrum* * Woodlands Boulevard* * Wonderboom Junction-winkelsentrum * Wonderpark-winkelsentrum* }} ; Notas: * 'n Asterisk (*) beteken dat die winkelsentrum 'n teaterkompleks met ten minste vier teaters het. * Die ysskaatsbaan by die Kolonnade-sentrum is in 2012 gesluit omdat dit nie meer finansieel lewensvatbaar was om dit te onderhou nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iolproperty.co.za/roller/news/entry/tshwane_s_kolonnade_ice_rink |title=Tshwane's Kolonnade ice rink to relocate |accessdate=12 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105716/http://www.iolproperty.co.za/roller/news/entry/tshwane_s_kolonnade_ice_rink |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Die Grove-winkelsentrum het in 2014 'n ysskaatsbaan geopen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thegrovemall.co.za/ice_rink.htm |title=The Grove Ice rink |accessdate=4 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627051610/http://www.thegrovemall.co.za/ice_rink.htm |archive-date=27 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> == Susterstede == {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Staat Palestina}} [[Betlehem]], [[Staat Palestina|Palestina]] * {{vlagikoon|Verenigde State van Amerika}} [[Washington, D.C.]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] * {{vlagikoon|Republiek China}} [[Taipei]], [[Republiek China]] ([[Taiwan (eiland)|Taiwan]]) * {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Kiëf]], [[Oekraïne]] * {{vlagikoon|Iran}} [[Teheran]], [[Iran]] * {{vlagikoon|Azerbeidjan}} [[Bakoe]], [[Azerbeidjan]] * {{vlagikoon|Jordanië}} [[Amman]], [[Jordanië]] * {{vlagikoon|Nederland}} [[Delft, Nederland|Delft]], [[Nederland]] }} ==Bekende misdaadvoorvalle== ===Politieke en rassisties-gemotiveerde geweld=== In die [[Silvertonbeleg]] van Januarie 1980 het drie ANC-lede 25 mense as gyselaars aangehou, en het vrylating van Nelson Mandela geëis. Die drie ANC-mans en twee vrouewerknemers van die bank is in die voorval dood. In die [[Kerkstraat-bomontploffing|Kerkstraat-bomaanval]] van Mei 1983, het [[uMkhonto weSizwe]], die militêre vleuel van die ANC, 'n verwoestende motorbomaanval op die [[Suid-Afrikaanse Lugmag|Lugmag-hoofkwartier]] uitgevoer, waarin 19 mense omgekom en 217 gewond is. [[Eugene de Kock]] was van 1983 tot 1993 aktief by [[Vlakplaas]], en is in 1985 tot die algehele bevelvoerende offisier aldaar bevorder. Die Vlakplaas-moordeskaders was verantwoordelik vir die ontvoering, marteling en moord van talle anti-apartheidsaktiviste. Die Strijdomplein-slagting van 1985 het die verregse [[Barend Strydom]], bekend as die "Wit Wolf", 'n rasgemotiveerde skietery in Pretoria-Sentraal onderneem, waarby agt mense dood en 16 gewond is. [[Johan Heyns]], 'n prominente Afrikaner-teoloog en voormalige moderator van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] wat sterk teen apartheid gekant was, is op 5 November 1994 in sy huis in [[Waterkloofrif]] deur 'n sluipmoordenaar doodgeskiet. Dit word wyd beskou as die werk van regsgesinde ekstremiste wat woedend was oor sy anti-apartheid-houding, maar die saak bly 'n onopgeloste raaisel. In Januarie 2000 het De Wet Kritzinger 'n rasgemotiveerde skietery op 'n bus op pad na [[Mamelodi]] in [[Constantiapark]] uitgevoer. Hy het drie swart pendelaars doodgeskiet en vier ander gewond. Sy erkende plan om baie meer te vermoor het ontspoor toe hy die busbestuurder doodskiet, en die bus na 'n gevaarlike afgrond afwyk. Die beroulose Kritzinger het 'n lewenslange vonnis ontvang. Die sogenaamde "[[Waterkloof-vier]]" was leerlinge van [[Hoërskool Waterkloof]] en Garsfontein wat in Desember 2003 twee aanvalle op swart mans in [[Constantiapark]] and [[Moreletapark]] uitgevoer het. Dit het op een se dood uitgeloop en elk van die vier het 'n vonnis van 12 jaar tronkstraf vir aanranding en moord ontvang.<ref name="rd1">{{cite news |last1=Davis |first1=Rebecca |title=Waterkloof two back behind bars – where they should have been all along |url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2013-09-25-waterkloof-two-back-behind-bars-where-they-should-have-been-all-along/ |access-date=15 Maart 2020 |agency=Daily Maverick |publisher=dailymaverick.co.za |date=25 Desember 2013}}</ref> 'n Vyfde leerling is as staatsgetuie vrygespreek.<ref name="arch1">{{cite news |title=Waterkloof 4: Witness 'lying' |url= https://www.news24.com/SouthAfrica/News/Waterkloof-4-Witness-lying-20040708 |access-date=15 Maart 2020 |agency=news24 archive |publisher= news24.com |date=8 Julie 2004}}</ref> ===Misdade teen vroue en kinders=== [[Gert van Rooyen]] was 'n pedofiel en reeksmoordenaar van [[Capital Park]] wat, saam met sy medepligtige Joey Haarhoff, tussen 1988 en 1989 minstens ses jong meisies ontvoer, gevange hou, seksueel aangerand en vermoor het. Die egpaar se skrikbewind het in Januarie 1990 in geëindig toe die voortvlugtendes in Van der Hoffstraat vasgekeer is. In Februarie 2007 het Andrew Jordaan die 7-jarige Sheldean Human van die omgewing van haar huis in [[Pretoria-Tuine]] ontvoer. Haar liggaam is naby die Tshwane-varsproduktemark ontdek, en Jordaan het bely dat hy haar ontvoer, seksueel aangerand en verwurg het. In 2008 is hy deur die Pretoria Hooggeregshof tot lewenslange gevangenisstraf gevonnis. Cezanne Visser, bekend as "Advokaat Barbie", het 'n plaaslike kinderhuis bedrieg en kwesbare kinders na haar huis in [[Raslouw]] geneem. Daar het sy, na bewering saam met haar minnaar Dirk Prinsloo, die jong meisies bedwelm, onsedelik aangerand en seksueel misbruik, terwyl sy ook kinderpornografie vervaardig en besit het. Sy is in 2009 in die Noord-Gautengse Hooggeregshof skuldig bevind op 11 seksverwante en bedrogklagte en is tot sewe jaar tronkstraf gevonnis. Prinsloo het na [[Belarus]] ontvlug en sy borgtog is verbeurd verklaar. Daar is hy na diefstal, gepoogde bankroof, boewery en aanranding op vroueslagoffers tot 13 jaar tronkstraf gevonnis. In Maart 2010 is Anika Smit by haar ouerhuis in [[Theresapark]] seksueel aangerand, vermoor, en haar hande afgesny en verwyder. Die moord bly 'n hoë-profiel onopgelosde saak. In 2011 is die 26-jarige Chanélle Henning in 'n kontrakmoord in [[Faerie Glen]] deur twee gemaskerde oud-polisiemanne op 'n motorfiets agtervolg en vermoor. Die meesterbrein agter die moord bly op vrye voet, maar Gerhardus du Plessis en Willem Pieterse het dieselde jaar skuldig gepleit en is elk tot 18 jaar tronkstraf gevonnis. Voormalige Nigeriese Olimpiese atleet Ambrose Monye en plaaslike sakeman André Gouws het albei lewenslange vonnisse ontvang. Die Olimpiese en Paralimpiese atleet [[Oscar Pistorius]] het sy meisie, [[Reeva Steenkamp]], op Valentynsdag 2013 by sy huis in die [[Silver Lakes Gholflandgoed|Silver Lakes-landgoed]] doodgeskiet, en dan vals beweer dat hy 'n inbraak vermoed het. Hy is tot meer as 13 jaar tronkstraf gevonnis, maar is na 8½ jaar op parool vrygelaat. 'n Reeks moorde het die [[Eersterust]]- en Mamelodi-voorstede van middel tot laat 2025 geterroriseer, toe die verbrande en deels begrawe liggame van verskeie vroue tussen die [[Waltloo]]- en Denneboom-stasies ontdek is. ===Ander=== Phineas Tshitaudzi/Xitavhudzi, bekend as die "Pangaman", het paartjies in die omgewing van [[Fort Klapperkop]] geterroriseer. Hy was 'n nagwag by die SA Polisiehoofkwartier, en is in 1960 skuldig bevind en tereggestel. Samuel Sidyno het tussen 1998 en 1999 sewe mense vermoor en hul liggame in die [[Capital Park]]-heuwels naby die [[Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika|Nasionale Dieretuin]] gestort. Hy is in 2000 skuldig bevind. Themba Vilakazi, bekend as die "Spoorwegmoordenaar" het van Julie tot November 2005 verskillende mense langs Pretoria se spoorlyne en naby die Nasionale Dieretuin vermoor en vermink. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] * [[Gereformeerde kerk Pretoria]] * [[NG gemeente Pretoria]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |title=Guide to the Transvaal |year=1905 |publisher=Johannesburg Reception Committee |author1= H.T. Montague Bell |author2= C. Arthur Lane |chapter=Pretoria |url=https://books.google.com/books?id=OeRnrH19kwMC&pg=PA9|ref= {{harvid|Bell|1905}}}} * {{en}} {{citation |publisher = Sampson Low, Marston & Company |publication-place = Londen |editor1 = A. Samler Brown |editor2=G. Gordon Brown |title = Guide to South Africa |publication-date = 1906 |edition=14th |url= https://books.google.com/books?id=GYdJAAAAYAAJ&pg=PA398 |chapter=Pretoria}} * {{en}} {{cite book |publisher = Routledge |isbn = 1-884964-03-6 |title = International Dictionary of Historic Places: Middle East and Africa |publication-date = 1996 |editor=Noelle Watson |location=UK |chapter=Pretoria |author=Patrick Heenan |pages=592+ |url=https://books.google.com/books?id=R44VRnNCzAYC|ref= {{harvid|Heenan|1996}}}} * {{en}} {{cite book |chapter=Pretoria, South Africa |year=1999 |edition=3rd |title= Penguin Encyclopedia of Places |editor=John Paxton |isbn=978-0-14-051275-5}} * {{en}} {{cite book |title= Road to Democracy in South Africa: 1960–1970|year=2004|publisher=South African Democracy Education Trust|isbn=978-1-86872-906-7 |chapter=The PAC and the POQO in Pretoria, 1958–1964 |author= Sello Mathabatha |url= https://books.google.com/books?id=qIQttVhKf3EC |page=299+|ref= {{harvid|Mathabatha|2004}}}} * {{en}} {{citation |chapter=Pretoria |title=Encyclopedia of African History |editor=Kevin Shillington |location= Londen |publisher= Routledge |year= 2005 |page=1229+ |url=https://books.google.com/books?id=umyHqvAErOAC}} * {{en}} {{cite book|author1=Vivien Allen|author2=Hannes Meiring|title=Kruger's Pretoria: Buildings and Personalities of the City in the Nineteenth Century|year=2007|publisher=Protea Book House|isbn=978-1-86919-102-3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{Wikt}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [http://www.tshwane.gov.za/ Munisipale webtuiste] * {{en}} [http://www.satour.co.za/ SA Toerismeraad webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141205185039/http://www.satour.co.za/ |date=5 Desember 2014}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Pretoria|title=Pretoria|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=23 Mei 2024}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|TSH}} {{SA grootste stede}} {{Hoofstede in Afrika}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Pretoria| ]] 2pisirfd2nkwtx6865sow6pa2r61joz 2917407 2917406 2026-07-13T17:46:44Z JMK 649 2917407 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Pretoria | ander_naam = | inheemse_naam = | nedersetting_tipe = Stad | beeld_stadsilhoeët = Montage of Pretoria.jpg | beeld_alt = | beeldbyskrif = Kloksgewys van links-bo: Pretoria-stadskern, [[Voortrekkermonument]], Kerkplein, Paleis van Justisie, [[Loftus Versfeld]], Admingebou van die [[Universiteit van Pretoria]] en die [[Uniegebou]]. | beeld_vlag = Flag of Pretoria, South Africa.svg | beeld_seël = | beeld_skild = Coat of arms of Pretoria.svg | bynaam = Jakarandastad | slagspreuk = ''Præstantia Prævaleat Prætoria''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/za-preto.html |title=Pretoria (South Africa) |publisher=Crwflags.com |accessdate=12 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327190006/https://www.crwflags.com/fotw/flags/za-preto.html |archive-date=27 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /><small>''([[Latyn]] vir: "Mag Pretoria toonaangewend in uitnemendheid wees")''</small> | beeld_kaart = | duimdrukkeretiketposisie= regs | kaart_onderskrif = | latd = 25 |latm = 44 |lats = 46 | longd = 28 |longm = 11 |longs = 17 | provinsie = Gauteng | distrik = | munisipaliteit = Stad Tshwane | hoofplek = | stigtingsdatum = [[16 November]] [[1855]]<ref>{{en}} {{cite web |title=Chronological order of town establishment in South Africa based on Floyd (1960:20-26) |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |pages=xlv-lii |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |archive-date=13 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=24 September 2016}}</ref> | regeringvoetnotas = | regeringstipe = <!-- Wyknommer --> | leier_party = [[Demokratiese Alliansie|DA]] | leiertitel = [[Burgemeester]] | leiernaam = [[Cilliers Brink]] | leiertitel1 = | leiernaam1 = | leiertitel2 = | leiernaam2 = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = 687.54 | oppervlak_metro_km2 = 6298 | hoogte_m = 1339 | bevolkingvoetnotas = | bevolking_totaal = 741651 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolking_metro = 2921488 | bevolkingsdigtheid_metro_km2 = 460 | bevolking_demonym = Pretorianer | bevolkingnota = <!-- demografie (deel 1) --> | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 42,0% | persent_kleurling = 2,5% | persent_asiër = 1,9% | persent_wit = 52,5% | persent_ander = 1,2% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 47,7% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 16,4% | demografie2_titel3 = [[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]] | demografie2_info3 = 8,0% | demografie2_titel4 = [[Tswana]] | demografie2_info4 = 5,4% | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 22,5% | poskode = 0002 | poskode2 = 0001 | skakelkode = 012 | sensuskode = 799035 | webwerf = [http://www.tshwane.gov.za/ Tshwane-munisipaliteit] }} '''Pretoria''' ([[Suid-Ndebele]]: ''iPitori'') is (as die administratiewe hoofstad) een van die drie hoofstede van die [[Suid-Afrika|Republiek van Suid-Afrika]] en is geleë in die provinsie [[Gauteng]], ongeveer 50&nbsp;km noord van [[Johannesburg]]. Die stadsgebied word van wes na oos deur die [[Magaliesberg]] en Witwaterberge oorgesteek, wat in die ooste met die [[Bronberg]] ten einde loop. Verskillende forte op hierdie rante dateer van die aanloop tot die [[Tweede Vryheidsoorlog]]. Die [[Fonteinedal]] aan die boloop van die [[Apiesrivier]], was die ligging van die vroegste plaaslike pionierswoning. [[Lêer:Prétoria-skyline.jpg|duimnael|links|Pretoria se stadshorison]] Pretoria is op 16 November 1855<ref>{{en}} Allen, Vivien, ''Kruger's Pretoria'', A.A. Balkema Publishers, Kaapstad, 1971, bl. 2.</ref> deur die [[Voortrekkers]] gestig en het in 1860 die hoofstad van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (ZAR, oftewel [[Transvaal]]) geword en in 1910 ook die nuutgestigte [[Unie van Suid-Afrika]] se uitvoerende hoofstad. [[Kaapstad]] is sedert 1910 die wetgewende hoofstad en [[Bloemfontein]] die geregtelike hoofstad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.gov.za/about-sa/south-africa-glance |title=South Africa at a glance |publisher=[[Regering van Suid-Afrika]] |accessdate=23 Mei 2024}}</ref> In vergelyking met die naburige Johannesburg het Pretoria, wat eers in 1931 stadstatus verkry het, teen 'n stadiger tempo gegroei. Eers toe die [[Nasionale Party]] in 1948 aan bewind gekom het, het Pretoria gaandeweg in belangrikheid toegeneem. Die stad dien tans oorwegend as 'n administratiewe sentrum, en die plaaslike dienstesektor verskaf die meeste werkgeleenthede. Nogtans beskik Pretoria oor 'n nywerheidsbasis, wat veral op die yster- en staalbedryf, asook motorvervaardiging steun, en dien daarnaas as 'n spoorwegsentrum. Pretoria se tersiêre opvoedingsinstellings sluit die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (gestig in 1873 en tans een van die vernaamste instellings ter wêreld vir afstandsonderwys), die [[Universiteit van Pretoria]] (gestig in 1908) en die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] in. Sedert 2000 vorm Pretoria deel van die [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit]]. Op 7 Maart 2005 het die Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit onder gesag van die ANC in 'n vergadering besluit om die Stad Tshwane formeel as 'n geografiese pleknaam te registreer op die databasis van die [[Suid-Afrikaanse Geografiese Nameraad]] (SAGNR) in terme van die SAGNR Wet 118 van 1998. Sedertdien was die vorige Tshwane metroraad in 'n omstrede [[Pretoria-Tshwanenaamverandering|proses betrokke om Tshwane]] as die amptelike en enigste naam van die stad te vestig.<ref>{{en}} [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4584211.stm Pretoria name change is approved]</ref><ref>{{af}} [http://www.beeld.com/Suid-Afrika/Nuus/Pta-net-n-wit-buurt-premier-20120220 ''Beeld'', 21 Februarie 2012]</ref> In Augustus 2007 het die [[Suid-Afrikaanse Geografiese Nameraad]] egter bevestig dat Pretoria se naam nie verander sal word nie. Tot in 2024 is die stad se amptelike naam nie verander nie en dit blyk nou al meer onwaarskynlik dat dit hoegenaamd nog sal gebeur. == Etimologie == In 1855 is Pretoria gestig deur [[Marthinus Wessel Pretorius|Marthinus Pretorius]], 'n [[Voortrekkers|Voortrekkerleier]], en hy het dit na sy vader, [[Andries Pretorius]], genoem. Ander name was ''Pretoria Philadelphia'', ''Pretorium'' en ''Pretoriusdorp''.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter E. Raper |title=Dictionary of Southern African Place Names |publisher=Internet Archive |url=https://archive.org/details/DictionaryOfSouthernAfricanPlaceNames/page/n373/mode/2up?view=theater |accessdate=23 Mei 2024 |page=373 |year=1987}}</ref> == Geografie == [[Lêer:Magaliesberg08.jpg|duimnael|links|Pretoria word deur die [[Magaliesberg]]reeks deurkruis]] [[Lêer:Pretoria SBD, a, vanaf Fort Wonderboom.jpg|duimnael|links|Die sakekern van Pretoria soos van [[Fort Wonderboompoort]] af gesien]] [[Lêer:Pretoria Panorama.jpg|duimnael|links|Uitsig vanaf [[Klapperkop]] na die [[SABS]]-kantore, die koshuise van Tuks se [[Groenkloof]]kampus, die Lukasrandtoring en die middestad van Pretoria]] Pretoria is in die noordooste van die provinsie Gauteng geleë, sowat 56&nbsp;km noord van Johannesburg en 260&nbsp;km wes van [[Nelspruit]] af. Pretoria lê 1&nbsp;339 meter<ref>{{en}} [http://www.freemaptools.com/elevation-finder.htm ''Elevation Finder – freemaptools.com'', Hoogte bo seevlak aangedui: Stadsaal van Pretoria, 27 Junie 2014]</ref> bo [[seevlak]] in 'n warm, beskermde en vrugbare vallei wat deur die berge van die [[Magaliesberg]]reeks omring word. Pretoria is 'n baie aangename en kosmopolitiese stad, geleë in die oorgangsgebied tussen die [[Hoëveld]]- en die [[Bosveld]]-gebiede. As gevolg van sy ligging het Pretoria 'n besonder ryk [[voël]]lewe. === Klimaat === Pretoria het 'n [[subtropiese klimaat]] met warm, vogtige [[somer]]s en gematigde, droë [[winter]]s. Daar word 'n gemiddelde 300 sonskyndae per jaar in Pretoria aangeteken. {{Tabel weergemiddeldes |locatie=Pretoria |bron = NOAA Pretoria gemiddelde klimaat 1961–1990<ref name="NOAA-PTA">{{en}} {{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-I/UA/68262.TXT | title = Pretoria Climate Normals 1961–1990 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = 6 Julie 2014}}</ref> | jan_gem=22.6 | jan_gem_ns=135 | feb_gem=22.1 | feb_gem_ns=76 | mrt_gem=21.0 | mrt_gem_ns=79 | apr_gem=17.9 | apr_gem_ns=54 | mei_gem=14.7 | mei_gem_ns=13 | jun_gem=11.5 | jun_gem_ns=7 | jul_gem=11.9 | jul_gem_ns=3 | aug_gem=14.7 | aug_gem_ns=5 | sep_gem=18.6 | sep_gem_ns=20 | okt_gem=20.1 | okt_gem_ns=72 | nov_gem=21.0 | nov_gem_ns=101 | dec_gem=21.9 | dec_gem_ns=108 | jaar_gem=18.2 | jaar_gem_ns=673 | jan_gem_min=17.8 | jan_gem_max=28.5 | feb_gem_min=17.3 | feb_gem_max=28.0 | mrt_gem_min=16.1 | mrt_gem_max=26.9 | apr_gem_min=12.6 | apr_gem_max=24.1 | mei_gem_min= 8.2 | mei_gem_max=21.8 | jun_gem_min=4.8 | jun_gem_max=18.9 | jul_gem_min=4.8 | jul_gem_max=19.5 | aug_gem_min=7.6 | aug_gem_max=22.1 | sep_gem_min=11.9 | sep_gem_max=25.5 | okt_gem_min=14.4 | okt_gem_max=26.6 | nov_gem_min=15.8 | nov_gem_max=27.0 | dec_gem_min=16.8 | dec_gem_max=28.0 | jaar_gem_min=12.3 | jaar_gem_max=24.7 | jan_a_min=10.9 | jan_a_max=36.2 | feb_a_min=11.0 | feb_a_max=36.3 | mrt_a_min=5.5 | mrt_a_max=34.6 | apr_a_min=3.5 | apr_a_max=32.5 | mei_a_min=0.7 | mei_a_max=29.4 | jun_a_min=-1.4 | jun_a_max=25.4 | jul_a_min=-0.6 | jul_a_max=25.5 | aug_a_min=-1.2 | aug_a_max=28.6 | sep_a_min=2.3 | sep_a_max=33.5 | okt_a_min=3.6 | okt_a_max=34.6 | nov_a_min=6.6 | nov_a_max=35.7 | dec_a_min=6.5 | dec_a_max=35.0 | jaar_a_min=-1.4 | jaar_a_max=36.3 | zujan = 8.41 | zufeb = 8.40 | zumrt = 8.19 | zuapr = 8.19 | zumei = 9.12 | zujun = 9.03 | zujul = 9.33 | zuaug = 9.51 | zusep = 9.48 | zuokt = 8.88 | zunov = 8.45 | zudec = 8.77 | rdjan = 11 | rdfeb = 8 | rdmrt = 8 | rdapr = 5 | rdmei = 2 | rdjun = 1 | rdjul = 1 | rdaug = 1 | rdsep = 2 | rdokt = 6 | rdnov = 9 | rddec = 11 | lvjan = 62 | lvfeb = 63 | lvmrt = 63 | lvapr = 63 | lvmei = 56 | lvjun = 54 | lvjul = 50 | lvaug = 45 | lvsep = 44 | lvokt = 52 | lvnov = 59 | lvdec = 61 }} === Administratiewe stadsgebied === Die Metropolitaanse Munisipaliteit Stad Tshwane, wat op 5 Desember 2000 gestig is, het 'n oppervlakte van 2&nbsp;199 vierkante kilometer en sluit naas Pretoria ook talle dorpe in sy metropolitaanse gebied in, waaronder [[Centurion]] (vroeër Verwoerdburg), [[Akasia]], [[Soshanguve]], [[Mabopane]], [[Atteridgeville]], [[Ga-Rankuwa]], [[Winterveld]], [[Hammanskraal]], [[Temba]], [[Pienaarsrivier (dorpie)|Pienaarsrivier]], Krokodilrivier en [[Mamelodi]]. == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === [[Lêer:Church street 1881.jpg|duimnael|links|Pretoria se [[Kerkstraat, Pretoria|Kerkstraat]] in 1881]] [[Lêer:Hotel de ville de Pretoria.jpg|duimnael|'n Standbeeld van [[Andries Pretorius]] voor die [[Stadsaal van Pretoria]]]] Die eerste setlaars in die gebied van die huidige Pretoria was lede van die Nguni-stam, wat later as [[Ndebele (persoon)|Ndebele]] (letterlik "vlugtelinge") of Matabele bekend gestaan het. Enkele honderd jaar lank het hulle die vrugbare [[Apiesrivier]]streek as veetelers bewoon voordat [[Zoeloes|Zoeloe]]-krygers met hul aanvalle in die vroeë [[19de eeu]] verwoesting in die gebied gesaai het. Baie Nguni is in dié aanvalle dood, terwyl die oorlewendes noordwaarts gevlug en hulle in die gebied van die huidige [[Zimbabwe]] gevestig het. Die streek was vervolgens tydelik onbewoon.<ref>{{en}} James Bainbridge: ''South Africa, Lesotho & Swaziland''. E-boek-uitgawe. Lonely Planet Publications 2009, bl. 425</ref> Volgens historiese dokumente het [[Voortrekker]]gesinne soos die [[Van der Walt]]s, [[Prinsloo]]s en Bronkhorsts hulle in die periode tussen 1832 en 1842 in die [[Fonteinedal]] gevestig – gelyktydig het ook die eerste [[Tswanas|Tswana]]-setlaars na die Pretoriagebied gekom.<ref>{{en}} [http://www.eastern.co.za/artikel.asp?nID=410 Eastern Nuus/News, Desember 2005: ''Fonteinedal bears the first white settlers'' Besoek op 19 Junie 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006153649/http://www.eastern.co.za/artikel.asp?nID=410 |date=6 Oktober 2006}}</ref> Die broers Lucas en Gert Bronkhorst was die eerste boere in die gebied wat op die plase [[Groenkloof]] en [[Elandspoort]] geboer het. Die eerste huis in die gebied is deur J.G.S. Bronkhorst in 1840 in die Fonteinedal opgerig. 'n Aantal [[Afrikaner]]gesinne het hulle rondom die nabygeleë dorp Elandspoort gevestig. Die plaaslike bewoners het hul dorp in 1854, twee jaar nadat die [[Sandrivierkonvensie]] die onafhanklikheid van die gebied noord van die [[Vaalrivier]] bevestig het, tot kerkplaas van Sentraal-Transvaal laat verklaar. Elandspoort het sodoende 'n belangrike plek vir nagmale, dope en huwelike geword. Die Voortrekkerleier kommandant-generaal [[Marthinus Wessel Pretorius]] het land in die Apiesriviervallei aangekoop wat daarna deur die regering van die ZAR oorgeneem is, met die voorneme om hier 'n permanente gebou vir die Boererepubliek se Volksraad te vestig; dit was immers reeds voorspelbaar dat hier 'n beduidende nedersetting sou ontstaan. Pretoria is in 1855 deur M. W. Pretorius amptelik as Pretoria Philadelphia ("Die Broederskap van Pretoria") gestig en na sy vader [[Andries Pretorius]] genoem, wat ná sy oorwinning oor die [[Zoeloes]] in die [[Slag van Bloedrivier]] as 'n volksheld vereer is. Andries Pretorius het ook 'n belangrike rol by die onderhandelinge met [[Groot-Brittanje]] gespeel, wat in 1852 met die ooreenkoms van Sandrivier tot die onafhanklikheid van Transvaal onder die nuwe naam Zuid-Afrikaansche Republiek gelei het. Die dorp het destyds uit sowat tagtig huise met 'n bevolking van 300 bestaan. In 1856 het 'n raadgewer van die president, [[Andries du Toit]], een van sy [[Basotho]]-[[perd|ponies]] teen die hele gebied van die huidige [[voorstad]] [[Arcadia, Pretoria|Arcadia]] geruil. Vir die volgende twee jaar was hy besig met die opmeting van sy besit. Die gebied is deur Stephanus Meintjies ontwikkel, en 'n nabygeleë koppie, [[Meintjieskop]], is na hom vernoem. Die destydse dorpsgebied het van Potgieterstraat in die weste tot by Prinsloostraat in die ooste en van Boomstraat in die noorde tot by Scheidingstraat in die suide gestrek. === Hoofstad van die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) === [[Lêer:Kerkstraat, Pretoria 1890s.jpg|duimnael|links|Pretoria se Kerkstraat, 1890's]] [[Lêer:Melrose house SA.jpg|duimnael|Melrose-huis net oorkant Burgerspark]] [[Lêer:00000-Pretoria City Hall-s.jpg|duimnael|Die Stadsaal is in 1935 ingewy – vier jaar nadat Pretoria stadstatus verwerf het]] Pretoria het op 1 Mei 1860 die hoofstad van die ZAR geword en is tydens die [[Eerste Vryheidsoorlog]] tussen Desember 1880 en Maart 1881 deur Britse troepe beleër. George Heys, 'n boorling van Durban en geesdriftige sakeman wat hom in 1879 in Pretoria gevestig het, het in 1882 sy koetsvoerdiens ''Express Saloon Coach Service'' gestig. Die koetse het van Kerkplein op drie hoofroetes na [[Kimberley]], [[Barberton]] en [[Polokwane|Pietersburg]] vertrek. Die ''Abbot-Downing''-koetse, wat Heys ingespan het, was handgemaak en is van [[New Hampshire]] in die [[Verenigde State]] ingevoer. Destyds is die koetse, waarvan elkeen agtien tot twintig passasiers en tot drie en 'n halwe ton posstukke kon vervoer, deur feitlik alle belangrike koetsmaatskappye gebruik.<ref>{{af}} McDonald, Elsa: ''Victoriaanse ondernemerskap''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', volume 32, nommer 6 (Junie 1987), bl. 35</ref> Die kaartjie vir 'n koetsreis was allesbehalwe goedkoop – die span van tien perde moes elke tien tot vyftien myl vervang word. Die reis tussen Pretoria en Johannesburg het destyds ongeveer vyf uur geduur – mits die koets nie in die [[Sesmylspruit]] of die [[Jukskeirivier]] vasgeval het nie.<ref>{{af}} Mc Donald (1987), bl. 36</ref> George Heys se vervoersaak het ook 'n kontrak met die posmeester-generaal van die ZAR, Nicolaas van Alphen, gehad, maar dit het met die aankoms van die eerste trein uit Kaapstad op Pretoria se stasie ten einde geloop. Heys was nogtans 'n welgestelde man en het in 1884 besluit om 'n statige herehuis, Melrose Villa (wat later [[Melrose-Huis]] genoem is), in Maréstraat (later Jacob Maréstraat) vir homself en sy gesin te laat bou. Planne vir die spoghuis is opgetrek deur die Londense argitek W.T. Vale. Die Heys-gesin het sy intrek in 1887 geneem en drie jaar later is die villa nog eens vergroot. George Heys is in 1939 tydens 'n besoek aan Engeland oorlede,<ref>{{en}} [http://www.artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=7053 ''Artefacts.co.za: House George Heys, Melrose House. Besoek op 20 Junie 2017'']</ref> maar sy afstammelinge het nog tot in 1967 hier gewoon. Die herehuis is daarna aan die Pretoriase stadsraad verkoop wat dit gerestoureer en as museum vir die publiek oopgestel het. Die [[Tweede Vryheidsoorlog]], wat van 1899 tot 1902 tussen die Boererepublieke en die Verenigde Koninkryk gewoed het, het tot die ondergang van die ZAR gelei en 'n tydperk van Britse oorheersing in Suid-Afrika ingelui. Pretoria het op 5 Junie 1900 gekapituleer en is vervolgens deur troepe onder die bevel van lord [[Frederick Sleigh Roberts]] ingeneem. Lord Roberts het van die Sikhs, wat hom op sy veldtogte in Indië bygestaan het, saamgebring na Pretoria en in Melrose-huis ingetrek. Die huis het ook die hoofkwartier van die Britse leër in die stad geword, terwyl die half voltooide Paleis van Justisie in 'n militêre hospitaal vir gewonde soldate omgeskep is. Met die ondertekening van die [[Verdrag van Vereeniging|Vredesooreenkoms van Vereeniging]] in die eetkamer van Melrose-huis is die oorlog kort voor middernag op 31 Mei 1902 in Pretoria amptelik beëindig. George Heys het saam met sy vriende, waaronder die sakelui Edmund en George Bourke, 'n baie belangrike rol in die ekonomiese, professionele, politieke en sosiale lewe van Pretoria gespeel.<ref name="McDonald 1987, bl. 37">{{af}} McDonald (1987), bl. 37</ref> Almal het goeie betrekkinge met president Paul Kruger gehandhaaf en talle liefdadige geskenke aan die stad gemaak, waaronder 'n verpleeginrigting vir gewonde soldate in 'n klein gebou langs die ''Staats Model School'' in Van der Walt Straat (1899), die kerksaal van die Metodiste-kerk in Sunnyside en die klokkespel in die stadhuis in Paul Krugerstraat.<ref name="McDonald 1987, bl. 37" /> === Hoofstad van Suid-Afrika === [[Lêer:Wesvleuel van die Uniegebou, b, skemerlig.jpg|duimnael|Wesvleuel van die Uniegebou]] [[Lêer:Svgfiles-2016-08-23-13-28-10-799512-7903192702451629801.svg|duimnael|Setels in die stadsraad ná die 2016-verkiesing {{columns-list|2| {{sleutel|#1F78B4|[[Demokratiese Alliansie|DA]]}} {{sleutel|#33A02C|[[African National Congress|ANC]]}} {{sleutel|#910C0C|[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EFF]]}} {{sleutel|#FE850D|[[Vryheidsfront Plus|VF+]]}} {{sleutel|#949494|Ander}}}}]] Die Afrikanerrepublieke ZAR en [[Oranje-Vrystaat]] is met die [[Kaapkolonie]] en [[Natal (kolonie)|Natal]] in 1910 verenig in die Unie van Suid-Afrika, met Pretoria as sy administratiewe hoofstad (terwyl Kaapstad die parlementêre en wetgewende hoofstad geword het). In die tydperk tussen 1860 en 1994 het Pretoria ook as die setel van die provinsiale regering van Transvaal gedien. Op 14 Oktober 1931 het Pretoria amptelik stadstatus gekry. Danksy die vestiging van akademiese en wetenskaplike instellings word Pretoria ook as die akademiese hoofstad van Suid-Afrika beskou – dit is die tuiste van 'n aantal universiteite en navorsingsinstellings, onder andere die [[Universiteit van Pretoria]], die Universiteit van Suid-Afrika (UNISA) en die [[Wetenskaplike en Nywerheidnavorsingsraad]] (WNNR). Die 1980's het 'n periode van politieke en rassisties-gemotiveerde geweld ingelui. Die [[Silvertonbeleg]] van Januarie 1980 het vyf lewens geëis. In die [[Kerkstraat-bomontploffing|Kerkstraat-bomaanval]] van Mei 1983 was die [[Suid-Afrikaanse Lugmag|Lugmag-hoofkwartier]] die teiken van 'n terreuraanval deur die [[ANC]] se [[uMkhonto weSizwe]]. 19 mense het omgekom en 217 is gewond. [[Eugene de Kock]] was van 1983 tot 1993 aktief by [[Vlakplaas]] waartydens moordeskaders anti-apartheidsaktiviste ontvoer, gemartel en vermoor het. In die Strijdomplein-slagting van 1985 het die rassisties gemotiveerde [[Barend Strydom]] agt mense doodgeskiet en 16 gewond.<ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/topic/pretoria-timeline-1800-2009?page=2 ''www.sahistory.org: Pretoria Timeline 1800–2009. Besoek op 19 Mei 2015'']</ref> Op 24 November 1995 het Pretoria sy eerste swart burgemeester, [[Johannes Ramokhoase|Slo Ramokhoase]], gekry. Vandag vorm Pretoria staatkundig deel van die Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit, één van die drie van Suid-Afrika se agt metropolitaanse gebiede wat in die provinsie Gauteng geleë is. Vanaf 19 Augustus 2016 tot 12 Februarie 2019 het [[Solly Msimanga]] as burgemeester van Pretoria gedien nadat hy die DA tot 'n oorwinning in die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2016|munisipale verkiesing op 3 Augustus 2016]] gelei het. Die DA vorm 'n koalisieregering met die [[Afrika Christen Demokratiese Party]] en die [[Vryheidsfront Plus]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-tshwane-elects-a-mayor-20160819 |title=As it happened: Amidst much ANC heckling, the DA's Msimanga becomes Tshwane mayor |date=19 Augustus 2016 |accessdate=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518000732/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/live-tshwane-elects-a-mayor-20160819 |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Nadat Solly Msimanga op 18 Januarie 2019 sy kandidatuur tydens die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2019]] as premier vir Gauteng en sy bedanking as burgemeester vir 11 Februarie 2019 aangekondig het, is Stevens Mokgalapa op 12 Februarie 2019 as sy opvolger gekies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.enca.com/news/new-tshwane-mayor |title=Stevens Mokgalapa elected new Tshwane mayor |date=12 Februarie 2019 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009111218/https://www.enca.com/news/new-tshwane-mayor |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 26 Februarie 2020 het Mokgalapa egter van sy pos uitgetree.<ref>{{en}} {{cite news |last1=Moatshe |first1=Rapula |title=Tshwane mayor Stevens Mokgalapa bows out |url=https://www.iol.co.za/pretoria-news/tshwane-mayor-stevens-mokgalapa-bows-out-42969024 |accessdate=30 Oktober 2020 |agency=IOL |date=19 Februarie 2020}}</ref> Op 5 Maart 2020 het die provinsiale regering van Gauteng Pretoria onder administrasie geplaas en vervolgens is die raad ontbind. 'n Nuwe raad sou binne 90 dae gekies word.<ref>{{en}} {{cite news |last1=Deklerk |first1=Aphiwe |title=Tshwane municipality dissolved 'for the sake of its residents' |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2020-03-05-tshwane-municipality-dissolved/ |accessdate=30 Oktober 2020 |newspaper=TimesLIVE |date=5 Maart 2020}}</ref> Ná maande se regsuitdagings het op 27 Oktober 2020 die [[Appèlhof van Suid-Afrika]] die besluit van die provinsiale regering omvergewerp. Op 30 Oktober 2020 is [[Randall Williams]] van die DA tot nuwe burgemeester van Pretoria verkies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://citizen.co.za/news/south-africa/politics/2377746/randall-williams-elected-new-executive-mayor-of-tshwane/ |title=The ANC made a surprise announcement before the vote that it would not be fielding any candidates. |publisher=[[The Citizen]] |date=30 Oktober 2020 |accessdate=30 Oktober 2020}}</ref> Op 13 Februarie 2023 het hy egter sy onmiddellike bedanking as burgemeester aangekondig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news24.com/news24/politics/government/randall-williams-says-resignation-as-tshwane-mayor-in-best-interest-of-coalition-government-20230213 |title=Randall Williams says resignation as Tshwane mayor in 'best interest' of coalition government |publisher=[[Nuus24]] |author=Malaika Ditabo |date=13 Februarie 2023 |accessdate=17 April 2023}}</ref> Williams is eers opgevolg deur [[Murunwa Makwarela]], maar Makwarela is op 28 Maart 2023 opgevolg deur [[Cilliers Brink]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2023-03-28-cilliers-brink-is-the-newly-elected-mayor-of-tshwane/ |title=Cilliers Brink is the newly elected mayor of Tshwane |publisher=TimesLIVE |date=28 Maart 2023 |accessdate=17 April 2023}}</ref> == Infrastruktuur == === Historiese ontwikkeling === [[Lêer:Prinshof 349-Jr, Arcadia, Sunnyside, Muckleneuk.jpg|duimnael|'n Uitsig oor die voorstede Prinshof 349-Jr, Arcadia, Sunnyside en Muckleneuk – met drie bekende bakens: die [[Steve Biko Akademiese Hospitaal]] (op die voorgrond), Lukasrand-toring (op die agtergrond regs) en [[Fort Klapperkop]] (links bo)]] Binne vyf dekades ná sy stigting is Pretoria van 'n moderne stedelike infrastruktuur voorsien. Belangrike mylpale was die bou van 'n NG Kerkgebou in 1857, die ontstaan van 'n formele skoolstelsel in 1859, die vestiging van 'n posdiens in 1864 en 'n telegraafdiens in 1877, die opening van die eerste spoorwegverbinding in 1893, die voorsiening van elektriese verligting in 1892, die publikasie van die eerste plaaslike [[koerant|dagblad]] in 1898, die vestiging van 'n rioleringstelsel in 1904 en die opening van elektriese tremlyne in 1910.<ref>{{en}} Kevin Shillington: ''Encyclopedia of African History. Volume 3. P–Z Index: Pretoria''. New York, NY 2005: Fitzroy Dearborn 2005, bl. 1229</ref> === Moderne ontwikkeling === [[Lêer:SA Pretoria Church square.JPG|duimnael|links|[[Kerkplein, Pretoria|Kerkplein]] in die middestad van Pretoria]] Pretoria se strategiese ligging, sy aangename klimaat en die beskikbaarheid van hoogs-opgeleide mannekrag het van die stad 'n leidende onderwys- en navorsingsentrum gemaak. Daar word geraam dat tussen 85 en 90 persent van alle navorsings- en ontwikkelingsaktiwiteite in Suid-Afrika in Pretoria gekonsentreer is. Belangrike instellings sluit [[Krygkor]], die [[Suid-Afrikaanse Mediese Navorsingsraad]], die [[Wetenskaplike en Nywerheidnavorsingsraad]] (WNNR), die Navorsingsraad vir Menslike Wetenskappe en tersiêre instellings soos die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (UNISA), die [[Universiteit van Pretoria]] (UP) en die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] in. Daar bestaan goeie toegangsroetes van Johannesburg ([[N1 (Suid-Afrika)|N1]]), [[Polokwane]] (N1), [[Noordwes]] ([[N14 (Suid-Afrika)|N14]]) en [[Witbank]] ([[N4 (Suid-Afrika)|N4]]). Die Tshwanemetro beplan ook 'n kringspoor wat as 'n stedelike ontwikkelingskorridor sal dien met 'n pendelspoorwegverbinding as basis wat óm die Pretoriastadskern sal loop as deel van 'n geïntegreerde multimodus-vervoerstelsel vir Tshwane. Pretoria is slegs 28&nbsp;km van die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]], 35&nbsp;km van [[Lanseria-lughawe]] en word ook bedien deur die [[Wonderboomlughawe]] wat binne die stadsgrense is. Daar word beplan om Wonderboomlughawe te ontwikkel tot 'n derde internasionale lughawe in Gauteng. Inwoners en sakeondernemings in Pretoria en omstreke sal ook baat by die ''Tshwane Global Digital Hub''-projek waarvolgens die bestaande [[optiese vesel]]-infrastruktuur in die metropool benut gaan word om bekostigbare breëband-internettoegang en ander inligtings- en kommunikasiedienste te verskaf. Die Tshwanemark in die weste van Pretoria is die tweede grootste mark in Suid-Afrika. Die mark het 'n nasionale en internasionale kliëntebasis. Die mark se hoofbedryf is die koop en verkoop van varsprodukte insluitend vrugte en groente, vleis en blomme, maar dit het ook fasiliteite vir grootmaatverpakking, verwerkingsondernemings en grootmaat koeldrankverkope. == Vervoer == === Spoorvervoer === [[Lêer:9 2 258 0082-Pretoria-Railway Station-s.jpg|duimnael|Die hoofstasie van Pretoria]] Pendelaardienste in Pretoria en omgewing word deur ''[[Metrorail]]'' bedryf. Roetes verbind die middestad met [[Germiston]] en Johannesburg in die suide, [[Atteridgeville]] in die weste, [[Ga-Rankuwa]] in die noordweste, [[Soshanguve]] in die noorde en [[Mamelodi]] in die ooste. ''[[Gautrein]]'' se hoëspoed-treindienste verbind die oostelike voorstad Hatfield met Pretoria se hoofstasie en loop suidwaarts via Centurion, [[Midrand]], [[Sandton]] en [[Rosebank, Gauteng|Rosebank]] tot in Johannesburg, asook uit na die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]]. [[Pretoriastasie]] is die vertrekpunt vir die luukse ''[[Bloutrein]]'' op pad na Kaapstad. 'n Ander luukse treindiens, ''Rovos Rail'' se safari-treinritte, vertrek vanaf [[Capital Park]], 'n spoorwegstasie in 'n koloniale boustyl. Suid-Afrikaanse spoorweggeesdriftiges het Herculesstasie as vertrekpunt vir hulle outydse treinritte gekies. === Lugvervoer === Die [[Wonderboomlughawe]] lê sowat 8&nbsp;km buitekant die stad. 'n Opknappingsproses is tans aan die gang, alhoewel die omgewingsinpakstudie, wat in 2004 gedoen is, getoon het dat die geraasbesoedeling al klaar hoog is. Die projek om die aanloopbaan te verleng is destyds afgekeur omdat die geraas van nog meer (en nog groter) vliegtuie die omgewing negatief sou beïnvloed.<ref>{{en}} [http://www.wonderboomairport.co.za/ Wonderboomlughawe]</ref><ref>{{af}} [http://www.zambi.co.za/artikel.asp?nID=482 Verdere ontwikkeling van lughawe in vooruitsig] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194715/http://www.zambi.co.za/artikel.asp?nID=482 |date=4 Maart 2016}} (Julie 2006)</ref><ref>{{en}} [http://wikimapia.org/30495/ Padkaart en satellietfoto van die Wonderboomlughawe]</ref> == Jakarandastad == [[Lêer:Jacaranda Trees Pretoria.jpg|duimnael|links|Jakarandabome in Pretoria se middestad, met die [[Uniegebou]] aan die bokant van die foto]] [[Lêer:Straatnaamveranderings, a, Pretoria.jpg|duimnael|Soos elders in Suid-Afrika het ook in Pretoria baie inwoners en ondernemings as gevolg van politieke oorwegings van adres verander sonder dat hulle hiervoor moes verhuis]] Pretoria se bynaam "Jakarandastad" verwys na die sowat 70&nbsp;000 [[jakaranda]]bome wat in en om Pretoria groei en in Oktober met hulle pragtige perskleurige bloeisels 'n besondere karakter aan die stad gee. Die eerste twee bome is in 1888 deur [[J.D. Cilliers]], 'n plaaslike tuinier, in sy tuin by Myrtle Lodge, Celliersstraat in Sunnyside geplant. Hy het die plantjies van 'n Kaapstadse boomkweker bekom wat hulle uit [[Rio de Janeiro]] in [[Brasilië]] ingevoer het. Die twee bome staan vandag op die terrein van die Laerskool Sunnyside.<ref>{{af}} Boshoff, Dawie: ''Jakarandastad vier fees''. In: Suid-Afrikaanse Panorama, jaargang 35, nommer 2 (Maart/April 1990), bl. 73</ref> Die [[jakaranda]] is afkomstig uit die tropiese dele van Suid-Amerika en behoort tot die familie [[Bignoniaceae]]. Daar is sowat vyftig spesies van jakarandabome. Die een, wat as 'n uitheemse boom in warmer klimaatstreke van Suider-Afrika aangetref word, word ''Jacaranda mimosifolia'' genoem. Teen die einde van die 19de eeu het die blom- en boomkweker James Clark jakarandasaad uit Australië ingevoer en jakarandabome op groot skaal begin kweek. In November 1906 het hy tweehonderd klein boompies aan die Pretoriase Stadsraad geskenk wat hulle in die destydse Kochstraat (tans Bosmanstraat) geplant het. Die stadsingenieur Walton Jameson, wat vinnig as "Jakaranda Jim" bekend gestaan het, het 'n program van stapel gestuur om orals in Pretoria jakarandabome aan te plant. In 1971 was daar reeds 55&nbsp;000 jakarandabome in die stad.<ref>{{af}} Boshoff (1990), bl. 75</ref> Die meeste jakarandas, wat in Pretoria aangetref word, is ligpers, maar in Herbert Bakerstraat in Groenkloof is daar ook wit jakarandas aangeplant. Die Jakarandakarnaval is 'n ou tradisie wat in die periode tussen 1939 en 1964 gereeld gehou is. Nadat die fees in 1964 gestaak is, het dit twintig jaar lank nie meer plaasgevind nie en is eers in 1985 weer hervat. Die feestelikhede sluit onder meer 'n kleurryke optog en die kroning van die Jakarandakoningin in.<ref>{{af}} Boshoff (1990), bl. 73</ref> == Demografie == [[Lêer:Tshwane 2001 dominant population group map.svg|duimnael|links|Dominante bevolkingsgroepe in Tshwane {{columns-list|2| {{sleutel|#fb8072|[[Swart Suid-Afrikaners|Swartes]]}} {{sleutel|#8dd3c7|[[Kleurlinge]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]]}}}} {{sleutel|#bebada|Geen dominante nie}}]] [[Lêer:Tshwane 2001 dominant language map.svg|duimnael|Meerderheidstale in Tshwane {{columns-list|2| {{sleutel|#8dd3c7|[[Afrikaans]]}} {{sleutel|#ffffb3|[[Engels]]}} {{sleutel|#bebada|[[Suid-Ndebele]]}} {{sleutel|#80b1d3|[[Zoeloe]]}} {{sleutel|#fdb462|[[Noord-Sotho (taal)|Noord-Sotho]]}} {{sleutel|#fccde5|[[Tswana]]}} {{sleutel|#ffed6f|[[Tsonga]]}}}} {{sleutel|#d0d0d0|Geen meerderheidstaal}}]] Afhangende van die geografiese definisie van Pretoria beloop die stad se totale bevolking tussen 'n half en byna drie miljoen. Die laasgenoemde syfer geld vir die Tshwane-munisipaliteit waarvan Pretoria deel uitmaak. Pretoria is sedert sy stigting tradisioneel een van die demografiese sentra van Afrikaanssprekendes in Suid-Afrika. So was Pretoria in 1991 naas Wynberg, 'n voorstad van Kaapstad, die sensusdistrik met die grootste getal Afrikaanssprekendes. Afrikaans word tans deur meer as 400&nbsp;000 Pretorianers as huistaal gepraat. Ander omgangstale in die Pretoria-omgewing sluit onder meer [[Tswana]], [[Engels]] en [[Suid-Ndebele]] in. Die grootste etniese groep naas [[Afrikaners]] is [[Noord-Sotho's]]. Terwyl die historiese stadsgebied steeds merendeels deur blankes bewoon word, huisves voorstede soos Soshanguve en Atteridgeville 'n hoofsaaklik Swart bevolking. Indiërs is tradisioneel in die voorstad Laudium en sy omgewing saamgetrek, alhoewel baie Pretorianers van Indiese afkoms hulle in histories blanke voorstede gevestig het. Die opkoms van 'n groeiende swart middelklas is een van die belangrikste sosio-demografiese ontwikkelinge sedert die einde van die beleid van rasseskeiding. 'n Ander is die feit dat die getal armlastige blankes in Pretoria, soos elders in die land, groter is as ooit tevore. Dit is veral on- of halfgeskoolde Afrikaners uit die werkersklas wat nie in die voorspoed van die nuwe Suid-Afrika kan deel nie. Nadat president [[Jacob Zuma]] reeds twee keer 'n besoek aan die Bethlehem-plakkerskamp in die weste van die hoofstad gebring het, het hy Mandeladag op 18 Julie 2013 gevier deur huise aan die gemeenskap van Danville te oorhandig. Danville is 'n vlagskip-projek om weg te doen met die Bethlehem-plakkerskamp wat oorwegend deur arm wit gesinne bewoon word.<ref>{{af}} [http://afrikaans.news24.com/Suid-Afrika/Nuus/Zuma-vier-Mandeladag-in-Danville-20130715 ''Zuma vier Mandeladag in Danville''. In: ''Nuus24'', 15 Julie 2013]</ref> {| class="wikitable" ! Jaar !! Totaal !! [[Kleurlinge|Bruines]] !! [[Swart mense|Swartes]] !! [[Blanke Suid-Afrikaners|Blankes]] !! [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]] !! Nie gespesifiseer |- | '''2001'''<ref>{{en}} [https://census2001.adrianfrith.com/place/TSH Die 2001-sensussyfers soos weergegee deur Adrian Frith]. URL besoek op 13 November 2017.</ref> || 1&nbsp;982&nbsp;234 || 38&nbsp;705 || 1&nbsp;439&nbsp;021 || 474&nbsp;376 || 30&nbsp;132 || — |- | '''2011'''<ref>{{en}} [https://census2011.adrianfrith.com/place/799 Die 2011-sensussyfers soos weergegee deur Adrian Frith]. URL besoek op 13 November 2017.</ref> || 2&nbsp;921&nbsp;488 || 58&nbsp;788 || 2&nbsp;202&nbsp;847 || 586&nbsp;495 || 53&nbsp;744 || 19&nbsp;614 |} === Historiese ontwikkeling === [[Lêer:RSA Pretoria 10.jpg|duimnael|Woonstelblokke in Arcadia]] Vir die grootste deel van sy geskiedenis het die stad se status as setel van Suid-Afrika se blanke regering, net soos die diskriminerende afbakening van sy stadsgrens, verseker dat Pretoria as die enigste van die land se groot stede deur 'n blanke en merendeels Afrikaanssprekende bevolking bewoon is.<ref name="Shillington 2005">{{af}} Shillington (2005), bl. 1229</ref> Pretoria was ook die eerste groot nedersetting waar 'n rasgebaseerde hiërargiese stelsel deur wette verskans is. Swart en bruin bewoners was die laagste sosiale en ekonomiese klas wat voor 1900 nie eens toegelaat is om op die sypaadjies te loop nie. Dié beleid is eers ná die Britse oorname geleidelik laat vaar.<ref>{{af}} [http://dspace.nwu.ac.za/handle/10394/5135 ''Noordwes-Universiteit – F J Nöthling (1979): Gekleurdes en Pretoria se sypaadjies. Besoek op 8 Julie 2015'']</ref> Saam met die vestiging van nywerhede in die 20ste eeu, waaronder die wapenbedryf en vervaardigers van vervoertoerusting, het 'n Afrikaanssprekende werkersklas ontstaan. Vervolgens is die stad se demografiese, sosiale, politieke en kulturele karakter in 'n groot mate bepaal deur die staatsdiens, swaar nywerhede en 'n groot kompleks van militêre basisse net suid van die stadsgebied. Blanke staatsamptenare met middelmatige salarisse het voordeel getrek uit werkreservering en met hul vraag na betaalbare behuising bygedra tot die ontstaan van eenvormige woonstelblokke wat die blanke voorstede oorheers het.<ref name="Shillington 2005" /> === Joodse gemeenskap === {{Hoofartikel|Jode in Suid-Afrika}} [[Lêer:00000-Sammy Marks Fountain-Pretoria-s.jpg|duimnael|links|Die Sammy Marks-fontein]] [[Lêer:Old Sinagogue, Pretoria.JPG|duimnael|Die [[Sinagoge, Paul Krugerstraat|Ou Sinagoge in Paul Krugerstraat]]]] Pretoria het 'n klein Joodse gemeenskap van ongeveer 3&nbsp;000.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sazionism.co.za/history-of-pretoria-jewry.html |title=South African Jewry: History of Pretoria Jewry |publisher=Support Association for Zionism |accessdate=21 Julie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721043724/http://www.sazionism.co.za/history-of-pretoria-jewry.html |archive-date=21 Julie 2015}}</ref> Joodse burgers het al sedert die stigting van die stad in die 19de eeu deel van sy bevolking gevorm en 'n belangrike bydrae tot sy industriële en ekonomiese groei gelewer. De Vries, die eerste Joodse inwoner van Pretoria, was 'n gesiene burger wat as staatsaanklaer, lid van die Volksraad en baanbreker vir Afrikaans gefungeer het. 'n Ander bekende Joodse Pretorianer was [[Sammy Marks]]. Ander Joodse setlaars, waarvan baie immigrante uit [[Litaue]], het in hul oorsprongslande dikwels min kans gekry om 'n deeglike opvoeding soos De Vries te ontvang en was aanvanklik nòg Nederlands of Afrikaans nòg Engels magtig. Baie van hulle het slegs [[Jiddisj]] gepraat en 'n heenkome as winkeleienaars in die plaaslike kleinhandelbedryf gevind. Die meeste Joodse inwoners het in die [[Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorloë]] onsydig gebly, alhoewel enkele mans as vrywilligers by die ZAR-magte aangesluit het. Die Hebreeuse gemeente van Pretoria is tussen 1890 en 1895 gestig, en in 1898 is die eerste [[Sinagoge, Paul Krugerstraat|sinagoge in Paul Krugerstraat]] ingewy. 'n Tweede sinagoge, wat as Groot Sinagoge bekendgestaan het, het sy deure in 1922 geopen. Albei sinagoges is intussen nie meer in gebruik nie. 'n Hervormde sinagoge, ''Temple Menorah'', is in die vroeë 1950's geopen. Die Joodse gemeenskap van Pretoria het sy bloeitydperk in die vroeë 20ste eeu beleef toe daar talle Joodse sportklubs, welsynsorganisasies en jeuggroepe bestaan het. Ná 1948 het baie Joodse inwoners na Kaapstad of Johannesburg verhuis. Die sinagoge in Paul Krugerstaat is in 1952 deur die regering onteien om plek te maak vir die nuwe gebou van die Hooggeregshof waar veral hofsake teen lede van opposisiebewegings gevoer is, waaronder dié teen [[Nelson Mandela]], [[Walter Sisulu]] en 26 ander weens [[hoogverraad]] tussen 1 Augustus 1958 en 29 Maart 1961, en die Rivonia-saak in 1963. Twee [[Jode|Joodse]] skole het in Pretoria ontstaan – die Miriam Marks-skool, wat in 1905 gestig is, en die Carmel-skool wat sy deure in 1959 geopen het. Net die laasgenoemde, wat tans ook as sinagoge dien, bestaan tans nog. Pretoria se hervormde Joodse gemeente deel sy rabbi met die Johannesburgse gemeente, terwyl hul sinagoge nie meer bestaan nie. Dienste vind in die privaat wonings van gemeentelede plaas. === Boeddhistiese gemeenskap === 'n Boeddhistiese sentrum, die Jang Chup Chopel-sentrum («Sentrum van lig»), is vroeg in Januarie 2015 deur Duan Pienaar of Gyalten Nyima (aldus die monniknaam wat hy aangeneem het), in Waverley in Pretoria-Moot geopen. Pienaar is die enigste Afrikaner wat deur 'n gemeenskap van hoogs selektiewe Tibettaanse tantriese Boeddhiste in Balyuppe in die suide van Indië ingeseën is. Sy leer- en inseëningsmeester Lama Choden Rinpoche is naas die [[Dalai Lama]] die hoogste tantriese meester. Pienaar, wat meer as twintig jaar lank Boeddhistiese leerstellings studeer, het twee jare in Indië deurgebring.<ref>{{af}} ''En daar verrys toe 'n Boeddhiste-sentrum''. In: ''Pretoria Moot Rekord'', 24 April 2015, bl. 5</ref><ref>{{af}} [https://www.netwerk24.com/Nuus/Boere-Boeddhis-begin-sentrum-in-Pretoria-20150415 ''netwerk24.com, 15 April 2015: Boere-Boeddhis begin sentrum in Pretoria. Besoek op 30 Julie 2019'']</ref> == Ekonomiese basis == [[Lêer:Pretoria CBD1.jpg|duimnael|Die sakekern van Pretoria]] Een van die pioniers van die plaaslike yster- en staalbedryf was [[Cor Delfos]], wat in 1916 'n [[hoogoond]] in Pretoria opgerig het. Dié bedryf was gegrond op Suid-Afrika se eie grondstowwe. Nogtans het 'n lewensvatbare nywerheid eers met die hulp van die regering tot stand gekom. Die Suid-Afrikaanse yster- en staalbedryf is as staatsbeheerde nywerheid gevestig, en die Pretoria-aanleg van die destydse Suid-Afrikaanse Yster- en Staalkorporasie ([[Yskor]]) is in 1930 opgerig. Toe die [[Tweede Wêreldoorlog]] in 1939 uitgebreek het, het die aanleg se jaarlikse produksie reeds meer as 300&nbsp;000 ton beloop. Pretoria is nog steeds 'n sentrum van die Suid-Afrikaanse yster- en staalbedryf, alhoewel die stad nou ook oor 'n beduidende motor-, spoorweg- en masjienboubedryf beskik. Volgens 'n ondersoek van die [[Noordwes-Universiteit]] in [[Potchefstroom]] is Pretoria die derde belangrikste ekonomiese sentrum in die land na Johannesburg en Kaapstad. Die metropolitaanse gebied van Pretoria lewer sowat nege persent van Suid-Afrika se bruto geografiese produk op. == Onderwys == [[Lêer:Afrikaanse Hoër Seunskool night shot.jpg|duimnael|'n Nagfoto van die [[Afrikaanse Hoër Seunskool]]]] Die bekendste tuiste van onderwys in Pretoria is die [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]], die [[Universiteit van Pretoria]] en die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (afstandsonderwys). Van die skole in Pretoria sluit in: {{columns-list|3| * [[Afrikaanse Hoër Meisieskool]] * [[Afrikaanse Hoër Seunskool]] * [[Hoërskool Langenhoven]] * [[Hoërskool Lyttelton Manor]] * [[Hoërskool Menlopark]] * [[Laerskool Danie Malan]] * [[Laerskool Elarduspark]]<ref>{{af}} {{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/lardies-rou-na-ongeluk-leerling-eis/ |title=‘Lardies’ rou ná ongeluk leerling eis |work=[[Maroela Media]] |first=Christel |last=Cornelissen |date=20 November 2019 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524112448/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/lardies-rou-na-ongeluk-leerling-eis/ |archive-date=24 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * [[Laerskool Jopie Fourie]] * [[Laerskool Menlopark]] * [[Hoërskool Silverton]] * [[Hoërskool Tuine]] * [[Pretoria Boys High School]] }} == Sport == [[Lêer:Loftus Versfeld Stadium.jpg|duimnael|links|[[Loftus Versfeld]] in Pretoria]] [[Lêer:Hokkiewedstryd by Tshwane-Universiteit vir Tegnologie se Pretoriakampus.jpg|duimnael|'n [[Hokkie]]wedstryd by [[Tshwane-Universiteit vir Tegnologie]] se Pretoriakampus]] [[Lêer:St Alban's College, krieket, Pretoria.jpg|duimnael|links|'n Krieketwedstryd by St Alban's College, [[Lynnwood Glen]], Pretoria]] [[Lêer:Pilditch Stadium.jpg|duimnael|Pilditch is 'n veeldoelstadion in [[Pretoria-Wes]]]] Een van die gewildste [[sport]]soorte in Pretoria is [[rugby]]. Beide die [[Springbokke|Suid-Afrikaanse nasionale rugbyspan]] en die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan]] speel van hulle tuiswedstryde op [[Loftus Versfeld]]. Dit is ook die tuiste van die [[Blou Bulle]] wat in die Suid-Afrikaanse [[Curriebeker]] meeding en huisves ook die [[Bulls (Verenigde Rugbykampioenskap)|Bulls]] tydens die [[Verenigde Rugbykampioenskap]]. Die Superrugbyspan Bulls wat deur die Blou Bulle bestuur word, het die [[Superrugby]]toernooie in [[2007 Super 14-seisoen|2007]], [[2009 Super 14-seisoen|2009]] en [[2010 Super 14-seisoen|2010]] gewen; sedert 2021 neem hulle egter aan die Verenigde Rugbykampioenskap deel. Daarbenewens dien Loftus Versfeld ook as tuiste van die sokkerspan [[Mamelodi Sundowns]]. Pretoria se Loftus Versfeld is reeds vir wedstryde van internasionale toernooie soos die [[Rugbywêreldbeker 1995]], [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2009]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] gebruik. Pretoria beskik oor drie sokkerspanne wat in Suid-Afrika se hoogste sokkerafdeling, die [[Premiersokkerliga]] (PSL), speel. Hulle is [[Mamelodi Sundowns]] en [[Supersport United]]. Supersport United was die PSL-kampioene 2008–09. Na die 2011/2012-seisoen is die [[Universiteit van Pretoria FC]] bevorder om by die Suid-Afrikaanse Premiersokkerliga aan te sluit.<ref>{{en}} {{cite web |author=Premier Soccer League |url=http://www.supersport.com/football/national-first-division/news/120513/Tuks_secures_Premiership_promotion |title=Tuks secure Premiership promotion – SuperSport – Football |publisher=SuperSport |date=13 Mei 2012 |accessdate=16 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200307091843/https://supersport.com/football/national-first-division/news/120513/Tuks_secures_Premiership_promotion |archive-date=7 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sowetanlive.co.za/sport/2012/05/10/amatuks-make-it-to-top-flight |title=AmaTuks make it to top flight |publisher=Sowetan LIVE |date=10 Mei 2012 |accessdate=16 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702021117/http://www.sowetanlive.co.za/sport/2012/05/10/amatuks-make-it-to-top-flight |archive-date=2 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Krieket]] is ook 'n gewilde sportsoort in Pretoria en dit is reeds tydens die bestaan van die Zuid-Afrikaansche Republiek gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/23275675/ |title=&#124; Cricket News &#124; Global |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Augustus 2002 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200524112322/https://www.espncricinfo.com/story/_/id/23275675 |archive-date=24 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.titans.co.za/history-of-titans-cricket.html |title=History of Titans Cricket |publisher=Titans.co.za |date=10 Julie 2014 |accessdate=18 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140818125633/http://titans.co.za/history-of-titans-cricket.html |archive-date=18 Augustus 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aangesien die stad self oor geen internasionale krieketstadion beskik nie, word ook geen internasionale wedstryde in Pretoria aangebied nie. Pleks daarvan word die nabygeleë [[Centurion]] se [[SuperSport-park]], 'n [[toetskrieket]]stadion, gebruik. Hier speel beide die [[Proteas|Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan]] en die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan]] van hulle tuiswedstryde. Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] is vyf wedstryde hier gespeel en tydens die [[Kampioenetrofee 2009]] agt, waaronder die eindstryd. Pretoria het ook tydens die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2005]] wedstryde gehuisves. Die plaaslike franchise-span vir Pretoria is die [[Titans (krieketspan)|Titans]], hoewel [[Northerns krieketspan|Northerns]] soms tydens Suid-Afrikaanse provinsiale toernooie in die stad gespeel het, maar hulle is later by die Titans ingelyf. Ná afloop van die 2020/21-seisoen is die span tydens 'n hervorming van Suid-Afrikaanse krieket ontbind.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/revamped-two-tier-south-african-domestic-structure-ready-to-take-off-1254217 |title=Revamped two-tier South African domestic structure ready to take off |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=8 Maart 2021 |accessdate=3 Mei 2021}}</ref> Baie van Pretoria se krieketspelers het vir die Proteas gespeel, waaronder die voormalige kapteins [[AB de Villiers]] en [[Faf du Plessis]]. Die Pretoria Transnet Blindkrieketklub is tans die grootste Blindkrieketklub in Suid-Afrika. Hulle krieketveld is by die Transnet Ingenieurswesekampus op Lynettestraat, die tuiste van verskeie gestremde krieketspelers. PTBCC het al baie suksesvolle blindkrieketwedstryde met gestremde liggaamspanne soos die Suid-Afrikaanse Binnenshuise Krieketspan en TuksCricket juniorakademie aangebied. Noordelike Blindkrieket is die provinsiale liggaam wat PTBCC en Filefelfia Hoërskool bestuur. Die Noordelike Blindkrieketspan het die o/40 nasionale Blindkriekettoernooi, wat in April 2014 in Kaapstad gehuisves is, gewen.<ref>{{zh}} {{cite web |url=http://www.ptbcc.com |title=魁斗财经 |website=www.ptbcc.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20180806030159/http://ptbcc.com/ |archive-date=6 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Besienswaardighede == === Kerkplein === [[Lêer:Old Raadsaal, Church Square Pretoria 004.jpg|duimnael|links|Die Ou Raadsaal van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]]]] [[Lêer:Old Post Office, Church Square, Pretoria.JPG|duimnael|Die ou Poskantoor op Kerkplein]] [[Lêer:Teetuin en konferensiegerief, Pretoria Nasionale Botaniese Tuin.jpg|duimnael|Teetuin en konferensiegerief in die Nasionale Botaniese Tuin]] [[Lêer:Die skip University of pretoria.JPG|duimnael|Die [[Universiteit van Pretoria]] se [[Administrasiegebou UP|administrasiegebou]] staan algemeen bekend as "Die Skip"]] Die [[Kerkplein, Pretoria|Ou Kerkplein]] is die geskiedkundige middelpunt van Pretoria, wat vroeër ook 'n gewilde bymekaarkomplek vir burgers en handelaars was. 'n Aantal statige ou geboue, wat 'n belangrike rol in die geskiedenis van die stad gespeel het, en die [[Krugerstandbeeld|monument ter ere van President Paul Kruger]] verleen 'n besonderse karakter aan die plein. Die hoeksteen van die [[Ou Raadsaal, Pretoria|Ou Raadsaal]] is op 6 Mei 1889 deur president Kruger gelê, en teen Desember 1891 was die gebou voltooi. Die Volksraad het egter reeds op 5 Mei 1890 in die halfvoltooide Raadsaal vergader wat uiteindelik in 1892 sonder enige amptelike seremonie in gebruik geneem is.<ref>{{af}} [http://www.boerevryheid.co.za/forums/archive/index.php/t-260.html ''www.boerevryheid.co.za: Die geskiedenis van Pretoria''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110821144735/http://www.boerevryheid.co.za/forums/archive/index.php/t-260.html |date=21 Augustus 2011}}</ref> Die vier klokke in die toring is in 1894 in werking gestel. Die Raadsaal het oorspronklik net oor twee verdiepings beskik; 'n derde verdieping is eers met die instelling van die Tweede Volksraad bygevoeg. Bo-op die toring is 'n vrouefiguur aangebring wat die Vryheid voorstel; hierdie beeld was aanvanklik kaalkop, en volgens oorlewering het president Kruger 'n helm vir die figuur laat vervaardig wat met klinknaels vasgeheg is. Die hout, wat vir dekoratiewe doeleindes gebruik is, het uit [[Noorweë]] gekom en is van daar na 'n timmermanswinkel op die [[Orkney, Skotland|Orkney-eilande]] noord van [[Skotland]] geneem waar dit verwerk en later na [[Durban]] verskeep is. Die houtwerk is uiteindelik per spoor na Charlestown toe en verder per [[ossewa]] na Pretoria vervoer.<ref>{{af}} Boshoff, Dawie: ''Kultuurerfenis''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', jaargang 35, nommer 1 (Januarie/Februarie 1990)</ref> Ook op Kerkplein geleë is die [[Suid-Afrikaanse Poskantoor-museum]] wat die geskiedenis en ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse poswese behandel. Naas die geskiedenis van telefoon- en telegraafkommunikasie staan filatelie sentraal in die museum se konsep. Sy versamelings sluit 'n driekwartmiljoen [[posseël]]s in. === Nasionale Botaniese Tuin === {{Hoofartikel|Pretoria Botaniese Tuin}} Die Pretoria Nasionale [[Botaniese tuin|Botaniese Tuin]] is sowat 8&nbsp;km oos van Pretoria se middestad in die stadsdeel Brummeria geleë. Die tuin, wat 'n oppervlak van 76 hektaar beslaan, bied 'n uitstekende oorsig oor Suid-Afrika se ryk flora in die verskillende klimaatsones van die land, met 'n omvangryke [[herbarium]] en 'n groot sukkulentetuin. Geriewe in die tuin sluit 'n besoekersentrum, teetuin en kongresfasiliteite in. === Erasmuskasteel === [[Lêer:The Erasmus House.JPG|duimnael|links|Die Erasmuskasteel]] Die Victoriaanse herehuis, wat in die volksmond as Erasmuskasteel bekend staan, is een van Pretoria se bekendste landmerke – nie alleen vanweë sy ligging op 'n klein heuwel langs die N1-snelweg in die suidooste van die stad waar dit soos 'n klein kasteel oor die golwende landskap troon nie, maar ook omdat snaakse stories daarmee verbind word. So word dit dikwels as spookhuis voorgestel. Die huis se geskiedenis strek terug tot 1903 toe Jochemus Johannes Petrus Erasmus, wat op die plaas Garsfontein geboer het, oor die nodige middele beskik het om vir sy gesin 'n statige woning – iets wat hy 'n "ordentlike" huis genoem het – teen 'n koste van altesaam £7&nbsp;200, insluitende ekstras, te laat bou. Gordyne en ander versierings is uit [[Engeland]] ingevoer. Na bewering het hy sy welgesteldheid aan sy handelsbetrekkinge met Engelse te danke gehad. Ná twaalf maande se bouwerk is dit met 'n groot plegtigheid ingewy. Die huis, wat deur die Nederlandse argitek Frans van der Ben en die Italianer G. Monbello ontwerp is en destyds ''Bella Vista'' genoem is, het [[Victoriaanse tydperk|Victoriaanse]] stylelemente bevat, soos 'n breë stoep aan drie kante met houtrelings en versierings, met aksente van Art Nouveau-ontwerpkuns wat sigbaar is in die sierwerk van die deure, vensters, stoepe en daktorings,<ref>{{af}} Heila van Rensburg: ''Pretoria se ou huise''. In: ''Suid-Afrikaanse Panorama'', volume 31, nommer 5, Mei 1986, bl. 31</ref> maar was tog uniek in Suid-Afrika ten opsigte van sy onsimmetriese dakontwerp met gebroke vlakke en verskeie geweltjies en torinkies wat as versierings aangebring is. Anders as die meeste woonhuise in die [[Suidelike Halfrond]] kyk die Erasmuskasteel in 'n suidelike rigting uit – dit beteken dat dit relatief koud in die wintermaande is. Die onderste vlakke van die huis het uit 17 vertrekke bestaan, waarvan ses as slaapkamers gedien het. Net die onderste twee vlakke is bewoon, met 'n solder boontoe en 'n hoërgeleë uitkykplatform wat met 'n leer bereik kon word en vanwaar trappies tot 'n stutpilaar in die toring lei. 'n Klein venster in die toring bied 'n uitsig oor die [[Hoëveld]]-landskap. Die oorspronklike kombuiskompleks het los van die huis gestaan en uit 'n kombuis, 'n maalkamer, 'n meelkamer, 'n spens, 'n kelder en 'n outydse bakoond bestaan. Ná die afsterwe van Jochemus Johannes Petrus Erasmus en sy vrou Johanna Jacoba het die huis tussen 1949 en 1967 leeg gestaan en in verval geraak. Blykbaar was hul testamente so ingewikkeld dat familielede dit moeilik gevind het om in die huis te gaan woon. In 1950 het die Erasmuskasteel bekendheid verwerf deur 'n Afrikaanse rolprent (''[[Hier’s ons weer]]'') wat hier gemaak is en waarin [[Al Debbo]] en [[Frederik Burgers]] die hoofrolle vertolk het. Dit was juis spooktonele, wat in die film voorgekom het, waaraan die gebou sy latere reputasie as spookhuis te danke het. Toe die Erasmus-familie in 1976 teruggekeer het, was die kasteel saam met die omliggende terrein al lank deur die Transvaalse Provinsiale Administrasie onteien, en daar was planne om 'n nuwe hospitaal daar op te rig wat die H.F. Verwoerd-hospitaal sou vervang. Dit is uiteindelik nie verwesenlik nie. Die Erasmusse het nie in die kasteel ingetrek nie, en dit is verwaarloos totdat Emus Erasmus met herstelwerk begin het, alhoewel hy nooit self daar gewoon het nie. Uiteindelik is die kasteel in die 1980's deur Krygkor gerestoureer wat dit as deel van sy hoofkwartier gebruik het. === Ander besienswaardighede === [[Lêer:Die Voortrekkermonument, 2 Januarie 2018, Morné van Rooyen.jpg|duimnael|Die Voortrekkermonument]] [[Lêer:9 2 258 0021-GrootKerk-Pretoria-s.jpg|duimnael|Die Groot Kerk op die hoek van Vermeulen- en Bosmanstraat]] Ander besienswaardighede en toeristeaantreklikhede sluit in: * Die [[Uniegebou]], ontwerp deur die argitek Sir [[Herbert Baker]]. * [[Standbeeld van Nelson Mandela (Uniegebou)]] * Die [[Voortrekkermonument]] in die suide van die stad is 'n monument ter herinnering aan die [[Groot Trek]]. * [[Vryheidspark (Suid-Afrika)|Vryheidspark]] * [[Marabastad, Pretoria|Marabastad]] ==== Godsdienstige geboue ==== * Die Miriammentempel, die oudste [[Hindoe]]tempel in Pretoria, is in 1905 opgerig en aan Miriammen, die godin van siektes, gewy * Queenstraatmoskee * Sint Alban's Katedraal * Vermeulenmoskee ==== Kunsgalerye en museums ==== [[Lêer:Pretoriase kunsmuseum 1.jpg|duimnael|Pretoriase Kunsmuseum]] {{columns-list|2| * [[Anton van Wouw-huis]] * [[Ditsong Nasionale Kultuurhistoriese Museum]] * [[Ditsong Nasionale Natuurhistoriese Museum]] * [[Edoardo Villa-museum, Pretoria|Edoardo Villa-museum]] * Eksteen-Vervoertegnologiemuseum * [[Fort Klapperkop]] en die Militêre Museum * Galery van die [[Pretoria Kunsvereniging]] * [[Krugerhuis]] ([[Paul Kruger]] se eertydse [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]]-presidentswoning). * [[Mapungubwe-museum]] * [[Melrosehuis]] (Die [[Vrede van Vereeniging]] wat 'n einde gebring het aan die [[Tweede Vryheidsoorlog]] is in 1902 hier geteken) * [[Pionier-opelugmuseum]] * [[Pierneefmuseum]] * Pretoria Destinations * [[Pretoriase Kunsmuseum]] * [[Sammy Marksmuseum]] * [[Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum]] * [[Unisa-kunsgalery]] }} ==== Parke en natuurgebiede ==== [[Lêer:Austin Roberts-voëlreservaat, dam en skuiling.jpg|duimnael|Austin Roberts-voëlreservaat]] {{columns-list|2| * [[Austin Roberts-voëlreservaat]] * [[Burgerspark]] * [[Faerie Glen-natuurreservaat]] * [[Fonteinedal]] * [[Groenkloof Natuurreservaat]] * [[Jan Cellierspark, Pretoria|Jan Cellierspark]] * [[Magnoliadal]] * [[Moreletakloofnatuurreservaat]] * [[Moreletaspruit]] * [[Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika|Die Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika]] * [[Rietvlei-natuurreservaat]] * [[Springbokpark, Pretoria|Springbokpark]] * [[Strubendam-voëlreservaat]] * [[Venningpark]] * [[Wonderboom-natuurreservaat]] }} ==== Teaters ==== {{columns-list|2| * [[Asbosteater]] * [[Atterburyteater]] * [[Brooklynteater]] * [[The Barnyard Theatre]], Parkview * Die [[Kleinteater]] * [[Die Lier (UP)|Die Lier]] * [[Maskerteater]] * [[Pierneefteater]] * [[Suid-Afrikaanse Staatsteater|Die Staatsteater]] }} == Winkelsentrums == [[Lêer:Sammy Marks Square, Pretoria.JPG|duimnael|Sammy Marks Plein, Pretoria]] [[Lêer:Besigheidsentrum in Lynnwood Manor, Pretoria.jpg|duimnael|'n Sakesentrum in [[Lynnwood Manor]] langs [[N1 (Suid-Afrika)|Nasionale Roete 1]]]] {{columns-list|2| * Atterbury Boulevard * Atterbury Value Mart * Brooklyn-sentrum* * Brooklyn Design Square * Centurion-winkelsentrum* * Hatfield Plaza* * Irene Village Mall* * Kolonnade-sentrum* * Mall @ Reds* * Menlyn Retail Park * [[Menlyn Park]]-winkelsentrum* * Parkview-sentrum * Sammy Marks Square * Sancardia-winkelsentrum * Sterland* * Sunny Park * The Grove-winkelsentrum* * Woodlands Boulevard* * Wonderboom Junction-winkelsentrum * Wonderpark-winkelsentrum* }} ; Notas: * 'n Asterisk (*) beteken dat die winkelsentrum 'n teaterkompleks met ten minste vier teaters het. * Die ysskaatsbaan by die Kolonnade-sentrum is in 2012 gesluit omdat dit nie meer finansieel lewensvatbaar was om dit te onderhou nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iolproperty.co.za/roller/news/entry/tshwane_s_kolonnade_ice_rink |title=Tshwane's Kolonnade ice rink to relocate |accessdate=12 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105716/http://www.iolproperty.co.za/roller/news/entry/tshwane_s_kolonnade_ice_rink |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Die Grove-winkelsentrum het in 2014 'n ysskaatsbaan geopen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thegrovemall.co.za/ice_rink.htm |title=The Grove Ice rink |accessdate=4 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627051610/http://www.thegrovemall.co.za/ice_rink.htm |archive-date=27 Junie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> == Susterstede == {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Staat Palestina}} [[Betlehem]], [[Staat Palestina|Palestina]] * {{vlagikoon|Verenigde State van Amerika}} [[Washington, D.C.]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] * {{vlagikoon|Republiek China}} [[Taipei]], [[Republiek China]] ([[Taiwan (eiland)|Taiwan]]) * {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Kiëf]], [[Oekraïne]] * {{vlagikoon|Iran}} [[Teheran]], [[Iran]] * {{vlagikoon|Azerbeidjan}} [[Bakoe]], [[Azerbeidjan]] * {{vlagikoon|Jordanië}} [[Amman]], [[Jordanië]] * {{vlagikoon|Nederland}} [[Delft, Nederland|Delft]], [[Nederland]] }} ==Bekende misdaadvoorvalle== ===Politieke en rassisties-gemotiveerde geweld=== In die [[Silvertonbeleg]] van Januarie 1980 het drie ANC-lede 25 mense as gyselaars aangehou en die vrylating van Nelson Mandela geëis. Die drie ANC-mans en twee vrouewerknemers van die bank is in die voorval dood. In die [[Kerkstraat-bomontploffing|Kerkstraat-bomaanval]] van Mei 1983, het [[uMkhonto weSizwe]], die militêre vleuel van die ANC, 'n verwoestende motorbomaanval op die [[Suid-Afrikaanse Lugmag|Lugmag-hoofkwartier]] uitgevoer, waarin 19 mense omgekom en 217 gewond is. [[Eugene de Kock]] was van 1983 tot 1993 aktief by [[Vlakplaas]], en is in 1985 tot die algehele bevelvoerende offisier aldaar bevorder. Die Vlakplaas-moordeskaders was verantwoordelik vir die ontvoering, marteling en moord van talle anti-apartheidsaktiviste. Die Strijdomplein-slagting van 1985 het die verregse [[Barend Strydom]], bekend as die "Wit Wolf", 'n rasgemotiveerde skietery in Pretoria-Sentraal onderneem, waarby agt mense dood en 16 gewond is. [[Johan Heyns]], 'n prominente Afrikaner-teoloog en voormalige moderator van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] wat sterk teen [[apartheid]] gekant was, is op 5 November 1994 in sy huis in [[Waterkloofrif]] deur 'n sluipmoordenaar doodgeskiet. Dit word wyd beskou as die werk van regsgesinde ekstremiste wat woedend was oor sy verligte uitsprake, maar die saak bly 'n onopgeloste raaisel. In Januarie 2000 het De Wet Kritzinger 'n rasgemotiveerde skietery op 'n bus op pad na [[Mamelodi]] in [[Constantiapark]] uitgevoer. Hy het drie swart pendelaars doodgeskiet en vier ander gewond. Sy erkende plan om baie meer te vermoor het ontspoor toe hy die busbestuurder doodskiet, en die bus na 'n gevaarlike afgrond afwyk. Die beroulose Kritzinger het 'n lewenslange vonnis ontvang. Die sogenaamde "[[Waterkloof-vier]]" was leerlinge van [[Hoërskool Waterkloof]] en Garsfontein wat in Desember 2003 twee aanvalle op swart mans in [[Constantiapark]] and [[Moreletapark]] uitgevoer het. Dit het op een se dood uitgeloop en elk van die vier het 'n vonnis van 12 jaar tronkstraf vir aanranding en moord ontvang.<ref name="rd1">{{cite news |last1=Davis |first1=Rebecca |title=Waterkloof two back behind bars – where they should have been all along |url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2013-09-25-waterkloof-two-back-behind-bars-where-they-should-have-been-all-along/ |access-date=15 Maart 2020 |agency=Daily Maverick |publisher=dailymaverick.co.za |date=25 Desember 2013}}</ref> 'n Vyfde leerling is as staatsgetuie vrygespreek.<ref name="arch1">{{cite news |title=Waterkloof 4: Witness 'lying' |url= https://www.news24.com/SouthAfrica/News/Waterkloof-4-Witness-lying-20040708 |access-date=15 Maart 2020 |agency=news24 archive |publisher= news24.com |date=8 Julie 2004}}</ref> ===Misdade teen vroue en kinders=== [[Gert van Rooyen]] was 'n pedofiel en reeksmoordenaar van [[Capital Park]] wat, saam met sy medepligtige Joey Haarhoff, tussen 1988 en 1989 minstens ses jong meisies ontvoer, gevange hou, seksueel aangerand en vermoor het. Die egpaar se skrikbewind het in Januarie 1990 in geëindig toe die voortvlugtendes in Van der Hoffstraat vasgekeer is. In Februarie 2007 het Andrew Jordaan die 7-jarige Sheldean Human van die omgewing van haar huis in [[Pretoria-Tuine]] ontvoer. Haar liggaam is naby die Tshwane-varsproduktemark ontdek, en Jordaan het bely dat hy haar ontvoer, seksueel aangerand en verwurg het. In 2008 is hy deur die Pretoria Hooggeregshof tot lewenslange gevangenisstraf gevonnis. Cezanne Visser, bekend as "Advokaat Barbie", het 'n plaaslike kinderhuis bedrieg en kwesbare kinders na haar huis in [[Raslouw]] geneem. Daar het sy, na bewering saam met haar minnaar Dirk Prinsloo, die jong meisies bedwelm, onsedelik aangerand en seksueel misbruik, terwyl sy ook kinderpornografie vervaardig en besit het. Sy is in 2009 in die Noord-Gautengse Hooggeregshof skuldig bevind op 11 seksverwante en bedrogklagte en is tot sewe jaar tronkstraf gevonnis. Prinsloo het na [[Belarus]] ontvlug en sy borgtog is verbeurd verklaar. Daar is hy na diefstal, gepoogde bankroof, boewery en aanranding op vroueslagoffers tot 13 jaar tronkstraf gevonnis. In Maart 2010 is Anika Smit by haar ouerhuis in [[Theresapark]] seksueel aangerand, vermoor, en haar hande afgesny en verwyder. Die moord bly 'n hoë-profiel onopgelosde saak. In 2011 is die 26-jarige Chanélle Henning in 'n kontrakmoord in [[Faerie Glen]] deur twee gemaskerde oud-polisiemanne op 'n motorfiets agtervolg en vermoor. Die meesterbrein agter die moord bly op vrye voet, maar Gerhardus du Plessis en Willem Pieterse het dieselde jaar skuldig gepleit en is elk tot 18 jaar tronkstraf gevonnis. Voormalige Nigeriese Olimpiese atleet Ambrose Monye en plaaslike sakeman André Gouws het albei lewenslange vonnisse ontvang. Die Olimpiese en Paralimpiese atleet [[Oscar Pistorius]] het sy meisie, [[Reeva Steenkamp]], op Valentynsdag 2013 by sy huis in die [[Silver Lakes Gholflandgoed|Silver Lakes-landgoed]] doodgeskiet, en dan vals beweer dat hy 'n inbraak vermoed het. Hy is tot meer as 13 jaar tronkstraf gevonnis, maar is na 8½ jaar op parool vrygelaat. 'n Reeks moorde het die [[Eersterust]]- en Mamelodi-voorstede van middel tot laat 2025 geterroriseer, toe die verbrande en deels begrawe liggame van verskeie vroue tussen die [[Waltloo]]- en Denneboom-stasies ontdek is. ===Ander=== Phineas Tshitaudzi/Xitavhudzi, bekend as die "Pangaman", het paartjies in die omgewing van [[Fort Klapperkop]] geterroriseer. Hy was 'n nagwag by die SA Polisiehoofkwartier, en is in 1960 skuldig bevind en tereggestel. Samuel Sidyno het tussen 1998 en 1999 sewe mense vermoor en hul liggame in die [[Capital Park]]-heuwels naby die [[Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika|Nasionale Dieretuin]] gestort. Hy is in 2000 skuldig bevind. Themba Vilakazi, bekend as die "Spoorwegmoordenaar" het van Julie tot November 2005 verskillende mense langs Pretoria se spoorlyne en naby die Nasionale Dieretuin vermoor en vermink. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] * [[Gereformeerde kerk Pretoria]] * [[NG gemeente Pretoria]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |title=Guide to the Transvaal |year=1905 |publisher=Johannesburg Reception Committee |author1= H.T. Montague Bell |author2= C. Arthur Lane |chapter=Pretoria |url=https://books.google.com/books?id=OeRnrH19kwMC&pg=PA9|ref= {{harvid|Bell|1905}}}} * {{en}} {{citation |publisher = Sampson Low, Marston & Company |publication-place = Londen |editor1 = A. Samler Brown |editor2=G. Gordon Brown |title = Guide to South Africa |publication-date = 1906 |edition=14th |url= https://books.google.com/books?id=GYdJAAAAYAAJ&pg=PA398 |chapter=Pretoria}} * {{en}} {{cite book |publisher = Routledge |isbn = 1-884964-03-6 |title = International Dictionary of Historic Places: Middle East and Africa |publication-date = 1996 |editor=Noelle Watson |location=UK |chapter=Pretoria |author=Patrick Heenan |pages=592+ |url=https://books.google.com/books?id=R44VRnNCzAYC|ref= {{harvid|Heenan|1996}}}} * {{en}} {{cite book |chapter=Pretoria, South Africa |year=1999 |edition=3rd |title= Penguin Encyclopedia of Places |editor=John Paxton |isbn=978-0-14-051275-5}} * {{en}} {{cite book |title= Road to Democracy in South Africa: 1960–1970|year=2004|publisher=South African Democracy Education Trust|isbn=978-1-86872-906-7 |chapter=The PAC and the POQO in Pretoria, 1958–1964 |author= Sello Mathabatha |url= https://books.google.com/books?id=qIQttVhKf3EC |page=299+|ref= {{harvid|Mathabatha|2004}}}} * {{en}} {{citation |chapter=Pretoria |title=Encyclopedia of African History |editor=Kevin Shillington |location= Londen |publisher= Routledge |year= 2005 |page=1229+ |url=https://books.google.com/books?id=umyHqvAErOAC}} * {{en}} {{cite book|author1=Vivien Allen|author2=Hannes Meiring|title=Kruger's Pretoria: Buildings and Personalities of the City in the Nineteenth Century|year=2007|publisher=Protea Book House|isbn=978-1-86919-102-3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{Wikt}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [http://www.tshwane.gov.za/ Munisipale webtuiste] * {{en}} [http://www.satour.co.za/ SA Toerismeraad webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141205185039/http://www.satour.co.za/ |date=5 Desember 2014}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Pretoria|title=Pretoria|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=23 Mei 2024}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|TSH}} {{SA grootste stede}} {{Hoofstede in Afrika}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Pretoria| ]] 4o3r6fs3p6drccmr63ygawnohpblfl1 0 423 2917371 2899057 2026-07-13T14:43:58Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ 2917371 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=VanStadensRiverBridges.JPG|teks=Die Van Stadensrivierbrug}} Die '''jaar 1971''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Vrydag]] begin het. Dit was die 71ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[5 Januarie]] – Op die [[Melbourne-krieketveld]] speel [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] en [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] in die eerste [[internasionale eendagwedstryd]]; Australië wen met 5 paaltjies. * [[16 Januarie]] – Die eerste [[Suid-Atlantiese Wedvaart|Kaap na Rio]]-seiljagwedvaart begin in [[Tafelbaai]]. * [[27 Februarie]] – Die [[olietenkskip]] SS ''[[Wafra]]'' loop op die rotse van die Northumberlandrif naby [[Agulhas]] en veroorsaak massiewe oliebesoedeling. * [[8 Mei]] – Mislukte lansering van [[Mariner 8]]. Die ruimtetuig was veronderstel om navorsing te gaan doen op die planeet [[Mars (planeet)|Mars]]. * [[17 Mei]] – [[Swartrenoster]]s word in die [[Krugerwildtuin]] hervestig. * [[26 Mei]] – Drie [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] [[Hawker Siddeley HS 748|Hawker Siddeley]]-vliegtuie bots teen [[Duiwelspiek]] in Kaapstad; 11 sterf. * [[30 Mei]] – [[Mariner-program]]: [[Mariner 9]] gelanseer na [[Mars]]. * [[13 Junie]] – Die [[New York Times]] publiseer die “Pentagon Papers”. * [[30 Junie]] – Die bemanning van die ruimtetuig [[Sojoes-program|Sojoes 11]] sterf toe hulle lugvoorraad deur ’n foutiewe klep ontsnap. * [[5 Julie]] – Die 26ste wysiging van die Amerikaanse grondwet gee stemreg aan alle burgers 18 jaar en ouer. * [[15 Augustus]] – [[Bahrein]] word onafhanklik van die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[3 September]] – [[Katar]] word onafhanklik van die Verenigde Koninkryk. * [[25 Oktober]] – Die [[Volksrepubliek China]] vervang die [[Republiek China]] ([[Taiwan]]) as China se verteenwoordiger en permanente lid in die [[Verenigde Nasies]]. * [[14 November]] – ''Mariner 9'' bereik [[Mars (planeet)|Mars]] en word die eerste ruimtetuig wat rondom 'n ander [[planeet]] wentel. * [[15 November]] – [[Intel]] stel die wêreld se eerste [[mikroverwerker]], die 4004, vry. * [[2 Desember]] – Die [[Verenigde Arabiese Emirate]] word van die Verenigde Koninkryk onafhanklik. * [[3 Desember]] – [[Indië]] kondig ’n noodtoestand aan nadat [[Pakistan]]se vegvliegtuie noordwes-Indië aanval in ’n dispuut oor [[Kasjmir]]. * [[9 Desember]] – Die Pakistanse [[duikboot]] ''Hangor'' torpedeer die Indiese [[fregat]] INS ''Khukri'', 194 matrose en offisiere sterf. * [[16 Desember]] – [[Bangladesj]] word onafhanklik van Pakistan. * 16 Desember – Onthullling van die monument van replika bronswaens op die [[Slag van Bloedrivier]]-terrein. * Die [[Van Stadensrivierbrug]] op die [[Tuinroete]] se [[N2 (Suid-Afrika)|N2]] word geopen. * Die [[Hochschule für Wirtschaft und Recht Berlin]] in [[Berlyn]] word gestig. * David Ruelle en Floris Takens ontwikkel die konsep van ’n vreemde aantrekker as voorloper tot chaosteorie. == Geboortes == * [[10 Januarie]] – [[Theuns Jordaan]], Suid-Afrikaanse sanger († [[2021]]). * [[12 Januarie]] – [[Venessa Schoeman]], Suid-Afrikaanse dieetkundige en lewenstylredakteur. * [[26 Januarie]] – [[Aygün Kazımova]], [[Azerbeidjan]]se sangeres en aktrise. * [[31 Januarie]] – [[Gábor Kósa]], Hongaarse historikus van godsdienste. * [[4 Februarie]] – [[Eric Garcetti]], Amerikaanse politikus en [[burgemeester]] van [[Los Angeles]]. * [[9 Februarie]] – [[Sharon Case]], Amerikaanse aktrise van [[Beverly Hills]]. * [[20 Februarie]] – [[Joost van der Westhuizen]], Suid-Afrika se agt-en-veertigste [[Springbokkaptein]] († [[2017]]). * [[24 Februarie]] – [[Pedro de la Rosa]], Spaanse [[Formule Een]]-renjaer. * [[1 Maart]] – [[Thomas Adès]], Britse komponis, [[pianis]] en [[dirigent]]. * [[27 Maart]] – [[David Coulthard]], Britse Formule Een-renjaer. * [[31 Maart]] – [[Ewan McGregor]], Skotse akteur. * [[3 April]] – [[Shireen Abu Akleh]], Palestyns-Amerikaanse joernalis († [[2022]]). * [[12 April]] – [[Shannen Doherty]], Amerikaanse aktrise († [[2024]]). * [[23 April]] – [[Kevin Mileham]], Suid-Afrikaanse politikus, skaduminister van die Demokratiese Alliansie. * [[16 April]] – [[Selena]], Amerikaanse sangeres Tejano († [[1995]]). * [[16 April]] – [[Sharon Dijksma]], Nederlandse politikus. * [[17 Mei]] – [[Máxima Zorreguieta]], koningin van die Nederlande sedert April 2013, as die eggenote van [[Willem-Alexander van die Nederlande|koning Willem-Alexander]]. * [[4 Junie]] – [[Joseph Kabila]], Kongolese politikus en president van 2001 tot 2019. * [[5 Junie]] – [[Mark Wahlberg]], Amerikaanse akteur en rolprentvervaardiger. * [[7 Junie]] – [[Brandon Topham]], Suid-Afrikaanse politikus, geoktrooieerde rekenmeester en besigheidsman. * [[16 Junie]] – [[Tupac Shakur]], [[VSA|Amerikaanse]] [[rap]]per, in [[Las Vegas]] doodgeskiet († [[1996]]). * [[28 Junie]] – [[Elon Musk]], Suid-Afrikaans-gebore internet- en ruimtelanseringsentrepreneur, woon en werk in die [[VSA]]. * [[21 Julie]] – [[Charlotte Gainsbourg]], Frans-Britse aktrise en skryfster. * [[4 Augustus]] – [[Jeff Gordon]], Amerikaanse NASCAR-motorrenjaer. * [[12 Augustus]] – [[Pete Sampras]], voormalige Amerikaanse [[tennis]]wêreldkampioen. * [[18 Augustus]] – [[Kevin Leo]], Suid-Afrikaanse opera- en ligte liedjiesanger. * [[25 Augustus]] – [[Nico Panagio]], Suid-Afrikaanse akteur en TV-aanbieder. * [[30 Augustus]] – [[Malusi Gigaba]], voormalige Suid-Afrikaanse kabinetsminister. * [[31 Augustus]] – [[Wadim Repin]], Russiese violis. * [[15 September]] – [[Wayne Ferreira]], Suid-Afrikaanse tennisspeler. * [[18 September]] – [[Lance Armstrong]], Amerikaanse professionele fietsryer. * [[18 September]] – [[Jada Pinkett Smith]], Amerikaanse aktrise en vervaardiger. * [[29 September]] – [[Anthony Bishop]], Suid-Afrikaanse akteur († [[2019]]). * [[25 Desember]] – [[Justin Trudeau]], [[Kanada|Kanadese]] politikus en eerste minister. * [[20 Oktober]] – [[Snoop Dogg]], Amerikaanse akteur en kletsrymer. * 20 Oktober – [[Dannii Minogue]], Australiese aktrise en sangeres. * 20 Oktober – [[Nico Smit]], Afrikaanse wetenskapfiksieskrywer en staatsouditeur. * [[25 Oktober]] – [[Craig Robinson (akteur)|Craig Robinson]], Amerikaanse akteur en rolprentvervaardiger. * [[29 Oktober]] – [[Ma Huateng]], Chinese entrepreneur en stigter van Tencent. * [[17 November]] – [[David Ramsey]], Amerikaanse rolprentakteur. * [[30 Desember]] – [[Peter Buwalda]], Nederlandse skrywer en rubriekskrywer. == Sterftes == * [[10 Januarie]] – [[Coco Chanel]], Franse mode-ontwerper (* [[1883]]). * [[12 Februarie]] – [[Karl J. Jooste]], Suid-Afrikaanse argitek (* [[1925]]). * [[5 Maart]] – [[Winnie Lightner]], Amerikaanse aktrise (* [[1899]]). * [[8 Maart]] – [[Harold Lloyd]], Amerikaanse [[akteur]] (* [[1893]]). * [[11 Maart]] – [[Philo Farnsworth]], Amerikaanse uitvinder en televisiepionier (* [[1906]]). * [[20 Maart]] – [[Jan Greshoff]], [[Nederlands]]e [[digter]] (* [[1888]]). * [[6 April]] – [[Igor Strawinski]], Russies-Frans-Amerikaanse komponis, pianis en dirigent (* [[1882]]). * [[19 Mei]] – [[Earl Thomson]], Kanadese atleet (* [[1895]]). * [[21 Mei]] – [[Dennis King]], [[Engeland|Engelse]] [[rolprent]][[akteur]] (* [[1897]]). * [[13 Junie]] – [[Charles Stallard]], leier van die [[Dominiumparty]] (* [[1871]]). * [[3 Julie]] – [[Jim Morrison]], Amerikaanse sanger, liedjieskrywer, digter en akteur ([[The Doors]] en Rick & The Ravens) (* [[1943]]). * [[6 Julie]] – [[Louis Armstrong]], Amerikaanse [[jazz]]trompetspeler en sanger (* [[1901]]). * [[30 Augustus]] – [[T.J. Haarhoff]], [[Afrikaanse skrywer]] (* [[1892]]). * [[11 September]] – [[Nikita Chroesjtsjof]], Russiese politikus en Partyleier (* [[1894]]). * [[13 September]] – [[Lin Biao]], [[Volksrepubliek China|Chinese]] maarskalk en politikus (* [[1907]]). * [[12 Oktober]] – [[Fritz Achterberg]], Duitse toneelspeler (* [[1880]]). * [[10 November]] – [[Martiens Bekker]], [[Springbokke|Springbok]][[rugbyspeler]] (* [[1930]]). * [[16 November]] – [[Edie Sedgwick]], Amerikaanse aktrise (* [[1943]]). * [[30 Desember]] – [[Albertus van Rhyn]], Suid-Afrikaanse onderwysman, koerantredakteur, politikus en ambassadeur (* [[1890]]). [[Kategorie:1971| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] srmezzw3qy3vmzvdtr315vlxcx21kyn 0 455 2917482 2887410 2026-07-14T07:35:23Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ Nadia Beukes 2917482 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Bundesarchiv Bild 183-F0417-0001-011, Berlin, VII. SED-Parteitag, Eröffnung.jpg|teks=[[Leonid Brezjnef]] en Władysław Gomułka}} Die '''jaar 1982''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Vrydag]] begin het. Dit was die 82ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[10 Januarie]]–[[7 Februarie]] – Die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1982|derde Vrouekrieketwêreldbeker]] word in [[Nieu-Seeland]] aangebied en deur [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] gewen. * [[23 Januarie]] – Die [[1982 Suid-Afrikaanse Grand Prix|Suid-Afrikaanse Grand Prix]] vind plaas. * [[18 Februarie]] – Die [[SAS President Kruger|SAS ''President Kruger'']] sink nadat dit met die ''SAS Tafelberg'' bots met verlies van 16 seemanne. * [[14 Maart]] – 'n Bom ontplof in die ANC se kantore in Londen. * [[20 Maart]] – Tydens 'n vergadering van tussen 7&nbsp;000 en 8&nbsp;000 mense in [[Pretoria]] word [[Suid-Afrika]] se [[Konserwatiewe Party]] in die lewe geroep. * [[2 April]] – [[Argentinië]] val die Britse [[Falkland-eilande]] aan. * [[23 April]] – Die ZX Spectrum 8-bis persoonlike [[rekenaar]] word vrygestel deur ''Sinclair Research Ltd''. <ref>[http://www.telegraph.co.uk/technology/news/9220468/ZX-Spectrum-at-30-the-computer-that-started-a-revolution.html ZX Spectrum at 30: the computer that started a revolution, besoek op 17 Junie 2015]</ref> * [[25 April]] – [[Israel]] voltooi onttrekking uit [[Sinai]] volgens die [[Camp David]]-akkoord. * [[2 Mei]] – Die [[HMS Conqueror (S48)|HMS ''Conqueror'']] sink die [[Argentinië|Argentynse]] skip ''ARA General Belgrano'' gedurende die [[Falkland-oorlog]]. * [[30 Mei]] – [[Spanje]] betree die [[NAVO]]. * [[6 Junie]] – Israel val [[Libanon]] binne. * [[13 Junie]]-[[11 Julie]] – Die twaalfde [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi]] word in [[Spanje]] gespeel, wat deur [[Italië]] gewen word. * 13 Junie – [[Franse nasionale vrouerugbyspan|Frankryk]] en [[Nederlandse nasionale vrouerugbyspan|Nederland]] speel in die eerste internasionale vroue[[rugby]]wedstryd; Frankryk klop Nederland met 4–0. * [[14 Junie]] – Einde van die [[Falklandoorlog]]. * [[21 Junie]] – John Hinckley, sluipskutter van [[Ronald Reagan]], onskuldig bevind weens kranksinnigheid. * [[Julie]] – Die [[Epson HX-20]] [[skootrekenaar]] word bekendgestel. * [[17 Augustus]] – Die anti-apartheidsaktivis [[Ruth First]] sterf in [[Maputo]] toe 'n [[briefbom]] in haar kantoor ontplof. * [[29 Oktober]] – Lindy Chamberlain word in [[Australië]] skuldig bevind aan moord op haar nege-week-oue babadogter nadat 'n jurie haar bewering dat 'n [[Dingo]] die baba gevat het, verwerp. * [[7 Desember]] – Veroordeelde moordenaar Charlie Brooks word die eerste [[Amerika]]anse gevangene om deur middel van 'n dodelike inspuiting om die lewe gebring te word. * [[8 Desember]] – Die [[Desember-moorde]] vind in [[Suriname]] plaas. == Geboortes == * [[2 Januarie]] – [[Ricky Januarie]], Springbokrugbyspeler. * [[9 Januarie]] – [[Catherine, Hertogin van Cambridge]], Britse prinses. * [[21 Januarie]] – [[Xu Jie]], [[Volksrepubliek China|Chinees]]-Poolse [[tafeltennis]]speler. * [[25 Januarie]] – [[Noemi]], [[Italië|Italiaanse]] sangeres-liedjieskryfster en musikant. * [[26 Februarie]] – [[Li Na (tennisspeler)|Li Na]], [[Volksrepubliek China|Chinese]] beroepstennisspeler. * [[28 Februarie]] – [[Nádine]], Suid-Afrikaanse ligte sangeres. * [[5 Maart]] – [[Nadia Valvekens]], [[Suid-Afrika]]anse sepie- en rolprentaktrise. * [[8 Maart]] – [[Marjorie Estiano]], [[Brasilië|Brasiliaanse]] aktrise en sangeres-liedjieskryfster. * [[17 Maart]] – [[Steven Pienaar]], [[Suid-Afrika]]anse [[sokker]]speler. * [[18 Maart]] – [[Timo Glock]], [[Duitsers|Duitse]] motorrenjaer. * [[24 Maart]] – [[Fourie du Preez]], Suid-Afrikaanse rugbyspeler, 'n [[Springbokke|oud-Springbok]]. * [[9 April]] – [[Jay Baruchel]], Kanadese akteur, skrywer, en regisseur. * [[19 April]] – [[Cassandra Lee Morris]], Amerikaanse [[aktrise]] en vervaardiger. * [[30 April]] – [[Kirsten Dunst]], Amerikaanse aktrise. * [[10 Junie]] – [[Stuart Berry]], Suid-Afrikaanse internasionale [[rugby]][[skeidsregter]]. * [[11 Junie]] – [[Jacques Freitag]], Suid-Afrikaanse hoogspringatleet. * [[14 Junie]] – [[Lang Lang]], Chinese konsertpianis. * [[21 Junie]] – [[William, Prins van Wallis]], Britse prins. * [[21 Junie]] – [[Jared Padalecki]], Amerikaanse akteur. * [[23 Junie]] – [[Kirsten Neuschäfer]], Suid-Afrikaanse seiljagvaarder wat spesialiseer in hoë breedtegraad en avontuurvaart. * [[8 Julie]] – [[Zak Hendrikz]] Suid-Afrikaanse akteur, toneelregisseur en skrywer. * [[18 Julie]] – [[Priyanka Chopra]], [[Indië|Indiese]] [[rolprent]]aktrise, vervaardiger, model en Mej. Wêreld 2000. * [[19 Augustus]] – [[Nadia Beukes]], Suid-Afrikaanse aktrise, sangeres en stemkunstenaar. * [[11 September]] – [[Shriya Saran]], Indiese rolprentaktrise. * 11 September – [[Svetlana Tichanovskaja]], [[Belarus]]siese politieke aktivis. * [[23 September]] – [[Bevin Prince]], Amerikaanse aktrise. * [[10 November]] – [[Henri Bontenbal]], Nederlandse politikus. * [[7 Desember]] – [[Tasneem Motara]], Suid-Afrikaanse [[politikus]]. * [[25 Desember]] – [[Konstantin Kisin]], Britse politieke kommentator, skrywer en podsendingaanbieder. == Sterftes == * [[5 Januarie]] – [[Hans Conried]], Amerikaanse akteur (* [[1917]]). * [[2 Februarie]] – [[Stephanus du Toit]], predikant en hoogleraar van die Gereformeerde Kerk (* [[1905]]). * [[17 Februarie]] – [[Thelonious Monk]], Amerikaanse [[jazz]]pianis en -[[komponis]] († [[1917]]) * [[6 Maart]] – [[Ayn Rand]], Amerikaanse skryfster en filosoof (* [[1905]]). * [[8 Mei]] – [[Gilles Villeneuve]], Kanadese Formule-1 renjaer (* [[1950]]). * [[16 Mei]] – [[Tiya Sircar]], Amerikaanse aktrise. * [[29 Mei]] – [[Romy Schneider]], Oostenrykse aktrise (* [[1938]]). * [[16 Julie]] – [[Charles Robberts Swart]], die laaste Goewerneur-Generaal van die [[Unie van Suid-Afrika]] en die eerste Staatspresident van die Republiek van Suid-Afrika (* [[1894]]). * [[28 Julie]] – [[Coert Steynberg]], ’n internasionaal-bekroonde Suid-Afrikaanse beeldhouer en ontwerper (* [[1905]]). * [[12 Augustus]] – [[Henry Fonda]], Amerikaanse akteur (* [[1905]]). * [[17 Augustus]] – [[Ruth First]] sterf toe sy 'n briefbom oopmaak wat vir haar man, [[Joe Slovo]] bedoel was (* [[1928]]) * [[20 Augustus]] – [[Walter Battiss]], Suid-Afrikaanse kunstenaar (* [[1906]]). * [[21 Augustus]] – [[Sobhuza II]] (83), ''Paramount Chief'' (Opperhoofman) van Swaziland, later koning van [[Swaziland]] (* [[1899]]). * [[29 Augustus]] – [[Ingrid Bergman]], Sweedse aktrise (* [[1915]]). * [[1 September]] – [[Władysław Gomułka]], Poolse politikus (* [[1905]]). * [[5 September]] – [[Douglas Bader]], [[Britse Koninklike Lugmag]], [[bobaasvlieënier]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. (* [[1910]]). * [[14 September]] – Prinses [[Grace Kelly|Grace]] van [[Monaco]] - beserings as gevolg van 'n motorongeluk (* [[1929]]). * 14 September – [[Christian Ferras]], [[Frankryk|Franse]] [[violis]] (* [[1933]]). * [[18 Oktober]] – [[Sias Reinecke]], Afrikaanse sanger en lid van die sanggroep [[Groep Twee]] (* [[1940]]). * [[1 November]] – [[James Broderick]], Amerikaanse akteur (* [[1927]]). * [[5 November]] – [[Albert Hertzog]], 'n [[Suid-Afrika]]anse politikus (* [[1899]]). * [[10 November]] – [[Leonid Brezjnef]], Leier van die [[Sowjetunie]] (* [[1906]]). * [[23 November]] – [[Adoniran Barbosa]], Brasiliaanse komponis, sanger, kitaarspeler en akteur (* [[1910]]). * [[28 November]] – [[Pierre Fourie]], Afrikaanse skrywer (* [[1917]]). * [[29 November]] − [[Paolo Monti]], Italiaanse fotograaf (* [[1908]]). * [[18 Desember]] – [[Hans-Ulrich Rudel]], Duitse kolonel en meesgedekoreerde [[bobaasvlieënier]] (* [[1916]]). * [[20 Desember]] – [[Arthur Rubinstein]], Poolse pianis (* [[1887]]). == Verwysings == {{Verwysings}} {{Commonskat|1982}} [[Kategorie:1982| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] 6rpf8gpgf8pcajyxwtr2cn0d70btrtu 0 477 2917357 2917350 2026-07-13T12:11:24Z JMK 649 detail 2917357 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=A news bureau photo of Nehru and the new flag.jpg|teks=Jawaharlal Nehru en die nuwe Indiese vlag}} Die '''jaar 1947''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Woensdag]] begin het. Dit was die 47ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * N. Wiener gebruik vir die eerste keer die term [[kubernetika]] om die konsep van terugvoer en selfregulering in stelsels te bespreek. * [[25 Januarie]] – Die NG gemeente [[Port Nolloth]] in [[Namakwaland]] stig af van die [[NG gemeente Namakwaland|moedergemeente]] op [[Springbok, Noord-Kaap|Springbok]]. * [[17 Februarie]] – Die Britse koninklike familie begin in [[Kaapstad]] met hul toer van [[Suidelike Afrika]]. * [[21 Februarie]] – Koning [[George VI van die Verenigde Koninkryk]] open die Suid-Afrikaanse Parlement in Kaapstad. * [[15 April]] – Jackie Robinson maak sy debuut vir die Los Angeles Dodgers-[[bofbal]] span, en breek so dié sport se kleurlyn. * [[16 April]] – Ontploffings van ammoniumnitraat-[[kunsmis]] en 'n brand aan boord die Franse vragskip ''Grandcamp'', in [[Texasstad]], [[VSA]], veroorsaak amper 600 sterftes. * [[18 April]] – [[Mev. Ples]] word deur [[Robert Broom]] en John T. Robinson gevind. * [[24 April]] – Die Britse koninklike familie verlaat Suid-Afrika na 'n suksesvolle toer deur Suidelike Afrika. * [[25 Junie]] – Die [[Boeing B-50 Superfortress]] onderneem sy nooiensvlug. * [[12 Julie]] – In [[Komatipoort]], Oos-Transvaal, sterf 21 mense (8 volwassenes en 13 kinders) nadat 'n koek met arseen in die versiersuiker by Jacoba Ferreira se tiende verjaardag-partytjie bedien word.<ref>{{cite news |last=Krüger |first=Johan |date=9 Maart 1997 |title=Arseen-tragedie ná jare oopgevlek |work=Rapport}}</ref> * [[14 Augustus]] – [[Pakistan]] word van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik. * [[15 Augustus]] – [[Indië]] word van die Verenigde Koninkryk onafhanklik en [[Jawaharlal Nehru]] word die eerste [[eerste minister]] van dié land. * [[18 September]] – Die [[Amerikaanse Lugmag]] word 'n afsonderlike deel van die [[Amerikaanse Weermag]]. * [[14 Oktober]] – Die [[VSA|Amerikaanse]] [[vlieënier]] [[Chuck Yeager]] breek deur die [[klankgrens]] in die [[Bell X-1]]-vliegtuig. * [[20 November]] – Huwelik van prinses [[Elizabeth II]], die dogter van Koning [[George VI van die Verenigde Koninkryk]], met luitenant [[Prins Philip, Hertog van Edinburg|Philip Mountbatten]] * [[23 Desember]] – Die [[transistor]] wat deur John Bardeen, Walter Brattain en [[William Shockley]] uitgevind is, word die eerste keer gedemonstreer by Bell Laboratories. Oor die komende dekades sou dit [[vakuumbuis]]e toenemend vervang. * [[30 Desember]] – Koning Michael word geforseer om te abdikeer ná [[Roemenië]] 'n volksrepubliek word. * 30 Desember – Die Russiese [[MiG-15]] [[vegvliegtuig]] onderneem sy nooiensvlug in [[Moskou]]. == Geboortes == * [[8 Januarie]] – [[David Bowie]], Britse sanger, liedjieskrywer en vervaardiger († [[2016]]). * [[24 Januarie]] – [[Michio Kaku]], Amerikaanse [[futuris]] en teoretiese wetenskaplike. * [[2 Februarie]] – [[Farrah Fawcett]], Amerikaanse model, aktrise en vervaardiger († [[2009]]). * [[3 Maart]] – [[Carike Keuzenkamp]], Afrikaanse sangeres. * [[4 Maart]] – [[Jan Garbarek]], Noorse jazz-saksofonis. * [[6 Maart]] – [[Cicely van Straten]], Suid-Afrikaanse skrywer. * [[7 Maart]] – [[Walter Röhrl]], Duitse [[tydren]]- en motorrenkampioen. * [[12 Maart]] – [[Rupert Frazer]], Britse [[akteur]]. * 12 Maart – [[Mitt Romney]], Amerikaanse politikus. * [[18 Maart]] – [[Stevo Crvenkovski]], diplomaat van die [[Republiek van Masedonië]] († [[2004]]). * [[23 Maart]] – [[Ray Phiri]], Suid-Afrikaanse sanger († [[2017]]). * [[25 Maart]] – [[Elton John]], Britse musikant. * [[26 Maart]] – [[Subhash Kak]], [[Indië|Indies]]-[[VSA|Amerikaanse]] [[rekenaarwetenskap]]like en [[digter]]. * 26 Maart – [[John van Reenen]], Suid-Afrikaanse wêreldrekordhouer in skyfwerp († [[2018]]). * [[11 April]] – [[Leonard Nolens]], Vlaamse digter, vertaler en skrywer. * [[12 April]] – [[Tom Clancy]], Amerikaanse outeur († [[2013]]). * [[16 April]] − [[Gerry Rafferty]], Skotse rock-sanger en liedjieskrywer († [[2011]]). * [[18 April]] – [[James Woods]], Amerikaanse akteur. * [[19 April]] – [[Murray Perahia]], Amerikaanse [[pianis]] en [[dirigent]]. * [[25 April]] – [[Johan Cruijff]], [[Nederland]]se sokkerspeler en -afrigter († [[2016]]). * [[14 Mei]] – [[Hans Strydom (akteur)|Hans Strydom]], Suid-Afrikaanse akteur. * [[10 Junie]] – [[Randee Heller]], Amerikaanse aktrise. * [[13 Junie]] – [[Danie Schutte]], oud-Suid-Afrikaanse [[politikus]] en kabinetsminister. * [[17 Junie]] – [[Christopher Allport]], Amerikaanse akteur († [[2008]]). * [[19 Junie]] – Sir [[Salman Rushdie]], [[Brits-Indië|Brits-Indiese]] [[roman]]skrywer en essayis. * [[21 Junie]] – [[Meredith Baxter]], Amerikaanse aktrise. * [[26 Junie]] – [[Peter Sloterdijk]], [[Duitse]] [[filosoof]] en kultuurteoretikus. * [[2 Julie]] – [[George Weideman]], [[Afrikaanse skrywer]], [[digter]] en [[drama]]turg († [[2008]]). * [[8 Julie]] - Kim Darby, Amerikaanse aktrise. * [[9 Julie]] – [[O.J. Simpson]], oud-Amerikaanse voetbalspeler, akteur en veroordeelde misdadiger († [[2024]]). * [[16 Julie]] – [[Roelf Meyer]], Suid-Afrikaanse politikus. * [[17 Julie]] – [[Koningin Camilla van die Verenigde Koninkryk]], gekroon op 6 Mei 2023. * [[19 Julie]] – [[Brian May]], Britse [[kitaar]]speler, sanger en musiekkomponis. * [[22 Julie]] – [[Bles Bridges]], Suid-Afrikaanse sanger († [[2000]]). * [[30 Julie]] – [[Arnold Schwarzenegger]], Oostenryks-Amerikaanse akteur en politikus. * [[2 Augustus]] – [[Sjoerd Soeters]], Nederlandse argitek. * [[3 Augustus]] – [[Tadahiko Ueda]], [[Japan]]nese sokkerspeler († [[2015]]). * [[4 Augustus]] – [[Klaus Schulze]], Duitse komponis, musikus en vervaardiger. * [[5 Augustus]] – [[Angus Buchan]], Zambiesgebore Suid-Afrikaanse evangelis. * [[16 Augustus]] – [[Daishiro Yoshimura]], Japannese sokkerspeler († [[2003]]). * [[22 Augustus]] – [[Ian Scheckter]], voormalige Suid-Afrikaanse [[Formule Een]]renjaer. * 22 Augustus – [[Cindy Williams]], Amerikaanse aktrise en vervaardiger († [[2023]]). * [[28 Augustus]] – [[Irma Joubert]], Afrikaanse geskiedkundige [[fiksie]] skrywer. * [[29 Augustus]] – [[James Hunt]], Britse renjaer, [[Formule Een]]-wêreldkampioen in 1976 († [[1993]]). * [[3 September]] − [[Mario Draghi]], Italiaanse ekonoom en eerste minister van [[Italië]]. * [[5 September]] − [[Barbara Thalheim]], Duitse sangeres en liedjieskryfster. * [[14 September]] – [[Sam Neill]], Nieu-Seelandse akteur († [[2026]]). * [[21 September]] – [[Stephen King]], Amerikaanse skrywer. * [[8 Oktober]] – [[Bob van Asperen]], Nederlandse [[klavesimbel]]- en Vroeë-Klawerbord-speler en [[dirigent]]. * [[10 Oktober]] – [[Jonathan M. Dorfan]], Suid-Afrikaanse partikelfisikus. * [[13 Oktober]] – [[Lionel Peterson]], Suid-Afrikaanse gospelsanger en evangelis († [[2022]]). * [[17 Oktober]] – [[Erik Aaby]], voormalige [[Noorweë|Noorweegse]] [[tydren]]jaer. * [[25 November]] – [[Lasse Lunderskov]], Deense akteur en komponis. * [[30 November]] – [[Sergio Badilla Castillo]], Chileense digter, essayis, vertaler en universiteitsprofessor. * [[1 Desember]] − [[Alain Bashung]], Franse sanger en komediant († [[2009]]). * [[28 Desember]] – [[Mamphela Ramphele]], Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktivis/politikus, [[dokter]], akademikus. == Sterftes == * [[24 Januarie]] – [[Felix Timmermans]], Vlaamse skrywer (* [[1886]]). * [[25 Januarie]] – [[Al Capone]], Amerikaanse bendeleier (* [[1899]]). * [[3 Februarie]] – [[Marc Mitscher]], Admiraal in die [[Amerikaanse Vloot]] (* [[1887]]). * [[1 April]] – [[George II van Griekeland|George II]], koning van [[Griekeland]] (* [[1890]]). * [[7 April]] – [[Henry Ford]], Amerikaanse motorvervaardiger (* [[1863]]). * [[12 April]] – [[C. Louis Leipoldt]], Afrikaanse digter (* [[1880]]). * [[20 April]] – [[Christiaan X van Denemarke]], latere koning van [[Denemarke]] en koning van [[Ysland]] (* [[1870]]). * [[21 April]] – [[Gustave van de Woestijne]], Belgiese ekspressionistiese skilder (* [[1881]]) * [[29 April]] – [[Alex Frew]], [[Suid-Afrika]] se sesde [[Springbokkaptein]] (* [[1877]]). * [[8 Mei]] – [[Harry Gordon Selfridge]], Britse kleinhandelmagnaat (* [[1856]]). * [[12 Mei]] – [[Walter Madeley]], leiersfiguur in die [[Arbeidersparty (Suid-Afrika, 1910)|Suid-Afrikaanse Arbeidersparty]] (* [[1873]]). * [[13 Mei]] – Prof. [[Nicolaas Johannes Brümmer]], Afrikaanse skrywer, NG predikant en hoogleraar aan die [[Kweekskool]] (* [[1866]]). * [[15 Augustus]] – [[Edwin Cheere Anderssen]], Afrikaanse leraar van die [[NG Kerk]] en veldprediker tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (* [[1868]]). * [[8 September]] – [[Victor Horta]], Belgiese argitek en ontwerper (* [[1861]]). * [[4 Oktober]] – [[Max Planck]], Duitse fisikus (* [[1858]]). * [[3 November]] – [[Nelson McDowell]], Amerikaanse akteur (* [[1870]]). * [[1 Desember]] – [[Aleister Crowley]], Engelse okkultist (* [[1875]]). * [[30 Desember]] – [[Alfred North Whitehead]], Engelse [[filosoof]], [[fisikus]] en [[wiskundige]] (* [[1861]]). == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:1947| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] qw3kol7gtf6tjc82wryfq1grx6z9uus 0 478 2917519 2909603 2026-07-14T11:21:06Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ Jochen Mass 2917519 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=United Nations Headquarters.JPG|teks=Die Verenigde Nasies se hoofkwartier}} Die '''jaar 1946''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Dinsdag]] begin het. Dit was die 46ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[10 Januarie]] – Die eerste algemene vergadering van die [[Verenigde Nasies]] open in [[Londen]]. Altesaam 51 lidlande is verteenwoordig. * [[1 Februarie]] – [[Noorweegse]] politikus [[Trygve Lie]] word verkies tot die eerste [[VN]]-sekretaris-generaal. * [[18 Februarie]] – In sy eerste konsistorie stel [[Pous Pius XII]] 32 nuwe kardinale aan met veel nie-Italiane en geestelikes uit [[China]], [[Indië]] en die [[Midde-Ooste]]. * [[24 Februarie]] – Kolonel [[Juan Perón]] word vir sy eerste termyn as president van [[Argentinië]] verkies. * [[16 April]] – Die ryk [[goud|goudveld]] in die [[Vrystaatse Goudvelde]] word op die plaas Geduld ontdek. * [[17 April]] – [[Sirië]] word van [[Frankryk]] onafhanklik. * [[18 April]] – Die ná die [[Eerste Wêreldoorlog]] gestigte [[Volkebond]] word ontbind en met die VN vervang. * [[25 Mei]] – [[Jordanië]] word van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik. * [[4 Julie]] – Die [[Filippyne]] word van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] onafhanklik. * [[7 Julie]] – Moeder Frances Xavier Cabrini word die eerste [[Amerikaner]] wat heilig verklaar word deur die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. * [[24 September]] – Die [[lugredery]] [[Cathay Pacific]] word in [[Hongkong]] gestig. * [[1 Oktober]] – Die [[Neurenberg-verhore]] kom tot 'n einde. * [[9 November]] – Die skip [[City of Lincoln (skip)|SS ''City of Lincoln'']] strand by Quoin Point naby die [[Overberg]]. == Geboortes == * [[André Stander]], Suid-Afrikaanse polisieoffisier en berugte bankrower († [[1984]]). * [[5 Januarie]] – [[Diane Keaton]], Amerikaanse [[aktrise]], regisseur, draaiboekskryfster en vervaardiger († [[2025]]). * [[6 Januarie]] – [[Syd Barrett]], [[Engelse]] [[sanger]], liedjieskrywer en [[musikant]] wat die rockgroep [[Pink Floyd]] in 1965 gestig het († [[2006]]). * [[8 Januarie]] – [[Whitey Basson]], Suid-Afrikaanse sakeman en miljardêr. * [[11 Januarie]] – [[Naomi Judd]], Amerikaanse sangeres en aktrise († [[2022]]). * [[18 Januarie]] – [[Jakes Gerwel]], akademikus, politikus en sakeman († 2012). * [[19 Januarie]] – [[Julian Barnes]], Engelse skrywer. * 19 Januarie – [[Dolly Parton]], Amerikaanse sanger en aktrise. * [[20 Januarie]] – [[David Lynch]], Amerikaanse regisseur († [[2025]]). * [[23 Januarie]] – [[Boris Berezovsky]], [[Russiese oligarg]] en invloedryke († [[2013]]). * [[30 Januarie]] – [[Paul Alexander]], Amerikaanse verlamde [[polio]]-oorlewende, wat die laaste man was wat in 'n ysterlong geleef het († [[2024]]). * [[31 Januarie]] – [[Stan Christodoulou]], Suid-Afrikaanse [[boks]]skeidsregter. * 31 Januarie – [[Jan Groenewald]], Suid-Afrikaans akteur, televisieredakteur en dramaturg († 2024). * [[5 Februarie]] – [[Charlotte Rampling]], Engelse aktrise. * [[21 Februarie]] – [[Alan Rickman]], Britse akteur († [[2016]]). * [[4 Maart]] – [[Diane Broeckhoven]], Vlaamse skryfster. * [[5 Maart]] – [[Anton Goosen]], Suid-Afrikaanse musikant. * [[5 Maart]] – [[Charles Fryer]], Suid-Afrikaanse digter en uitgewer († [[2014]]). * 5 Maart – [[Martin van Creveld]], Israeliese militêre historikus en teoretikus. * [[10 Maart]] – [[Peter Temple]], Australies-Suid-Afrikaanse joernalis en skrywer († [[2018]]). * [[13 April]] – Ds. [[Frans Maritz]], leraar in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] en leier in die [[Sinode van Midde-Afrika]] († [[2003]]). * [[18 April]] – [[Hayley Mills]], Britse aktrise. * [[19 April]] – [[Leon Wessels]], Suid-Afrikaanse prokureur, politikus, en blanke aktivis. * 19 April – [[Tim Curry]], Britse akteur en sanger. * [[25 April]] – [[Talia Shire]], Amerikaanse aktrise. * [[27 April]] – [[Robert Anker]], Nederlandse skrywer en digter († [[2017]]). * [[29 April]] – [[John Waters]], Amerikaanse filmregisseur. * [[30 April]] – Koning [[Carl XVI Gustaf van Swede]] van [[Swede]]. * [[2 Mei]] – [[David Suchet]], Engelse verhoog- en televisieakteur. * 2 Mei – [[Lesley Gore]], Amerikaanse sangeres († [[2015]]). * [[10 Mei]] – [[Trienke Laurie]], Suid-Afrikaanse skrywer ((† [[2023]]). * [[22 Mei]] – [[George Best]], [[Noord-Ierland|Noord-Ierse]] sokkerspeler († [[2005]]). * [[2 Junie]] ̠– [[Peter Sutcliffe]], Britse [[reeksmoordenaar]] († [[2020]]). * [[7 Junie]] – [[Jan Engelen]], Suid-Afrikaanse akteur en TV-regisseur († 2018). * [[14 Junie]] – [[Donald Trump]], 45ste/47ste [[President van die Verenigde State van Amerika]]. * [[15 Junie]] – [[Demis Roussos]], Griekse sanger († 2015). * [[24 Junie]] – [[Ellison Onizuka]], Amerikaanse [[ingenieur]] en [[ruimtevaarder]], sterf in [[Challenger-ramp]] († [[1986]]). * [[30 Junie]] – [[Serge-Henri Valcke]], Belgiese akteur. * [[6 Julie]] – [[George W. Bush]], 43ste [[President van die Verenigde State]]. * 6 Julie – [[Peter Singer]], Australiese morele [[filosoof]]. * [[10 Julie]] – [[Emma Huismans]], [[Afrikaanse skrywer]]. * [[19 Julie]] – [[Lucas Malan]], Afrikaanse digter († [[2010]]). * [[22 Julie]] – [[Mireille Mathieu]], [[Frankryk|Franse]] sangeres. * [[29 Julie]] – [[Stig Blomqvist]], Sweedse kampioen[[tydren]]jaer. * [[17 Augustus]] – [[Hugh Baiocchi]], Suid-Afrikaanse beroeps[[gholf]]speler. * [[19 Augustus]] – [[Bill Clinton]], 42ste [[President van die Verenigde State]]. * 19 Augustus – [[Elma Potgieter]], [[Suid-Afrika]]anse [[aktrise]], [[skrywer]] en taalpraktisyn. * [[20 Augustus]] – [[Lerina Erasmus]], Suid-Afrikaanse aktrise en skrywer († 2018). * [[24 Augustus]] – [[Ray Moore]], Suid-Afrikaanse tennisspeler. * [[5 September]] – [[Freddie Mercury]], Britse musikant en die hoofsanger van die rockgroep [[Queen]] († [[1991]]). * [[9 September]] – [[Aleksander Doba]], Poolse kajakvaarder wat veral bekend was vir sy lang reise wat oseane oorsteek († [[2021]]). * [[15 September]] – [[Mike Procter]], Suid-Afrikaanse krieketkaptein en keurder († 2024). * [[28 September]] – [[Roelof Temmingh]], Suid-Afrikaanse komponis († [[2012]]). * [[30 September]] – [[George Ballot]], Suid-Afrikaanse verhoog-, TV- en rolprentakteur († 2023). * 30 September – [[Jochen Mass]], Duitse motorrenjaer en radiokommentator († 2025). * [[4 Oktober]] – [[Susan Sarandon]], Amerikaanse aktrise. * [[6 Oktober]] – [[Tony Greig]], Suid-Afrikaansgebore Engelse krieketspeler († 2012). * [[12 Oktober]] – [[Dalton Cathey]], Amerikaanse [[akteur]] († [[1990]]). * [[14 Oktober]] – [[Craig Venter]], Amerikaanse molekulêre bioloog en sakeman († [[2026]]). * [[20 Oktober]] – [[Elfriede Jelinek]], [[Oostenryk]]se skryfster en wenner van die [[Nobelprys vir Literatuur]] in 2004. * [[29 Oktober]] – [[John Williams (rugbyafrigter)|John Williams]], Suid-Afrikaanse [[Springbokafrigters|rugbyafrigter]] († 2024). * [[2 November]] – [[Giuseppe Sinopoli]], Italiaanse komponis, arts en antropoloog († [[2001]]). * [[30 November]] – [[Marina Abramović]], [[Serwië|Serwiese]] uitvoerende [[kunstenaar]]. * [[1 Desember]] – [[Rudolf Buchbinder]], Oostenrykse pianis. * [[12 Desember]] – [[Emerson Fittipaldi]], [[Brasilië|Brasiliaanse]] renjaer. * [[14 Desember]] – [[Jane Birkin]], Engelse aktrise († 2023). * [[18 Desember]] – [[Steve Biko]], Suid-Afrikaanse [[apartheid|anti-apartheidsaktivis]] en stigter van die ''Swart bewussynsbeweging'' sterf in polisie-aanhouding († [[1977]]). * [[23 Desember]] – [[Susan Lucci]], Amerikaanse aktrise. * [[25 Desember]] – Jimmy Buffett, Amerikaanse sanger ("Margaritaville") († 2023). * [[29 Desember]] – [[Marianne Faithfull]], Engelse sangeres en aktrise († 2025) == Sterftes == * [[8 Januarie]] – [[Dion Fortune]], Walliese skryfster en okkultis (* [[1890]]) * [[23 Januarie]] – [[Morris Alexander]], lid van die Suid-Afrikaanse Volksraad vir [[Kaapstad-Kasteel (kiesafdeling)|Kaapstad-Kasteel]] (* [[1877]]). * [[4 Februarie]] – [[Herbert Baker]], Britse argitek (* [[1862]]). * [[5 Februarie]] – [[George Arliss]], Britse akteur (* [[1868]]). * [[11 Februarie]] – [[John Langalibalele Dube]], Suid-Afrikaanse essayis, filosoof, opvoedkundige, politikus, skrywer en digter (* [[1871]]). * [[10 Maart]] – [[Karl Haushofer]], akademikus, populariseer [[geopolitiek]] in [[Duitsland]] (* [[1869]]). * [[12 Maart]] – [[Ferenc Szálasi]], Hongaarse militêre offisier en politikus (* [[1897]]). * [[1 April]] – [[Lionel Royce]], Oostenrykse - Amerikaanse akteur (* [[1891]]). * [[3 April]] – [[Masaharu Homma]], Japannese luitenant-generaal en oorlogsmisdadiger (* [[1887]]). * [[13 April]] – [[William Henry Bell]], Suid-Afrikaanse komponis (* [[1873]]). * [[21 April]] – [[John Maynard Keynes]], Britse ekonoom (* [[1883]]). * [[19 Mei]] – [[Booth Tarkington]], Amerikaanse skrywer (* [[1869]]). * [[27 Mei]] – [[Danie Bosman]], Afrikaanse komponis van ligte liedjies (* [[1907]]). * [[6 Junie]] – [[Gerhart Hauptmann]], Duitse dramaturg en romansier (* [[1862]]). * [[23 Junie]] – [[Arthur William Rogers]], Suid-Afrikaanse geoloog en staatsamptenaar van Britse herkoms (* [[1872]]). * [[1 Julie]] – [[Philippus Arnoldus Myburgh]], die sesde [[administrateur]] van die [[Kaapland]] (* [[1880]]). * [[5 Augustus]] – [[Wilhelm Marx]], Duitse politikus en rykskanselier (* [[1863]]). * [[13 Augustus]] – [[H.G. Wells]], outeur van ''The Time Machine'' en ''The shape of things to come'' (* [[1866]]). * [[15 Oktober]] – [[Hermann Göring]], Duitse politieke en militêre leier (* [[1893]]). * [[16 Oktober]] – [[Alfred Jodl]], Duitse generaal (* [[1890]]). * 16 Oktober – [[Arthur Seyss-Inquart]], Oostenrykse Nazi-politikus (* [[1892]]). * 16 Oktober – [[Wilhelm Keitel]], 'n Duitse veldmaarskalk (* [[1882]]). [[Kategorie:1946| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] 6x2edtmdcq1hwod6ycwy5ftlwbck4cr 0 2077 2917474 2915850 2026-07-14T04:56:41Z Artkraft7 210527 Bevolking opgedateer na amptelike INE-syfer van 1 Apr. 2026. Sensus 2016 verwyder en rang gekorrigeer. 2917474 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Koninkryk Spanje |volle_naam = <small>''Reino de España'' ([[Spaans]])</small> |algemene_naam = Spanje |beeld_vlag = Flag of Spain.svg |beeld_wapen = Escudo de España (variant).svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = EU-Spain.svg |leuse = ''Plus Ultra''<br /><small>''([[Latyn]] vir: "Steeds verder")''</small> |volkslied = ''[[Marcha Real]]''<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.boe.es/boe/dias/1997/10/11/pdfs/A29594-29600.pdf |title=Real Decreto 1560/1997, de 10 de octubre, por el que se regula el Himno Nacional |author=Spaanse Regering |work=Boletín Oficial del Estado núm. 244 |date=11 Oktober 1997 |accessdate=1 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527153553/https://www.boe.es/boe/dias/1997/10/11/pdfs/A29594-29600.pdf |archive-date=27 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /><small>''([[Spaans]] vir: "Koninklike Mars")''</small><br /><center>[[Lêer:Marcha Real-Royal March by US Navy Band.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Spaans]] |hoofstad = [[Madrid]] {{Koördinate|40|26|N|03|42|W}} |latd = 40 |latm = 26 |latNS = N |longd = 03 |longm = 42 |longEW = W |grootste_stad = [[Madrid]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />[[grondwetlike monargie]] |leiertitels = <br />• [[Koning]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Felipe VI]]<br />[[Pedro Sánchez]] |oppervlak_rang = 54^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 505&nbsp;370<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/spain/|title=Spain|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=27 Januarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260127144633/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/spain/|archive-date=27 Januarie 2026|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> |oppervlakmi² = 195&nbsp;124 |persent_water = 0,89 (2015)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|title=Surface water and surface water change|publisher=[[OESO]]|accessdate=31 Augustus 2025}}</ref> |bevolking_skatting = 49&nbsp;687&nbsp;120<ref name="INE-ECP-2026Q1" /> |bevolking_skatting_jaar = 1 Apr. 2026 |bevolking_rang = 30^ste |bevolkingsdigtheid = 98,3 |bevolkingsdigtheidmi² = 254,7 |bevolkingsdigtheidrang = 121^ste |BBP_PPP = $2&nbsp;812&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/April/weo-report?c=184,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Spain |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=31 Augustus 2025}}</ref> |BBP_PPP_rang = 15^de |BBP_PPP_jaar = 2025 |BBP_PPP_per_kapita = $56&nbsp;555<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 34^ste |BBP = $1&nbsp;800&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 12^de |BBP_jaar = 2025 |BBP_per_kapita = $36&nbsp;192<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 29^ste |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Dinasties<br />• ''[[de facto]]''<br />• ''[[de jure]]''<br />• Nasionale staat<br />• Grondwetlike monargie<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[20 Januarie]] [[1479]]<br />[[23 Januarie]] [[1516]]<br />[[9 Junie]] [[1715]]<br />[[19 Maart]] [[1812]]<br />[[12 April]] [[1931]]<br />[[29 Desember]] [[1978]] |MOI = {{wins}} 0,918<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=31 Augustus 2025}}</ref> |MOI_rang = 28^ste |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 31,2<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |accessdate=31 Augustus 2025}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2024 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Euro]] (€) |geldeenheid_kode = EUR |land_kode = ES |tydsone = MET |utc_afwyking = [[UTC+01:00|+1]] |tydsone_somer = MEST |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.es]] |skakelkode = 34 |voetskrif = }} '''Spanje''' ([[Spaans]]: ''España'', [esˈpaɲa], {{Audio|Es-España.ogg|luister}}), amptelik die '''Koninkryk Spanje''' ([[Spaans]]: ''Reino de España'', [[Katalaans]]: ''Regne d'Espanya'', [[Aragonees]]: ''Reino d'Espanya'', [[Asturies]]: ''Reinu d'España'', [[Baskies]]: ''Espainiako Erresuma'', [[Galicies]]: ''Reino de España'', [[Oksitaans]]: ''Reiaume d'Espanha''), is 'n [[land]] in die suidweste van [[Europa]]. Dit deel die [[Iberiese Skiereiland]] met [[Portugal]] en [[Gibraltar]]. In die noorde word Spanje begrens deur die [[Pireneë]] van [[Frankryk]] en die landjie [[Andorra]]. Die [[Baleariese Eilande]] in die [[Middellandse See]], die [[Kanariese Eilande]] langs die weskus van [[Noord-Afrika]], asook die [[eksklawe]]s [[Ceuta]] en [[Melilla]] in Noord-Afrika, wat deur Marokko omring word, maak deel uit van Spanje se staatsgebied. Dit beslaan 'n oppervlakte van 505&nbsp;370&nbsp;km² en het op 1 April 2026 'n bevolking van 49&nbsp;687&nbsp;120 gehad.<ref name="INE-ECP-2026Q1">{{en}} {{cite web|url=https://www.ine.es/dyngs/Prensa/en/ECP1T26.htm|title=Continuous Population Statistics (CPS). 1 April 2026. Provisional data|publisher=[[Instituto Nacional de Estadística|INE]]|accessdate=14 Julie 2026}}</ref> [[Lêer:Satellite image of Spain in January 2003.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Spanje]] [[Lêer:Sp-map.png|duimnael|links|Geografiese kaart van Spanje]] Spanje is 'n [[Grondwetlike monargie|grondwetlike erflike monargie]] nadat dit dekades lank, tot die [[Fascisme|fascistiese]] leier of ''caudillo'' [[Francisco Franco]] se afsterwe in 1975, deur 'n diktatoriese regime beheer is. Administratief word die land onderverdeel in 17 outonome gemeenskappe en twee outonome stede, die eksklawes Ceuta en Melilla. Die hoofstad en grootste metropool is [[Madrid]]. Ander belangrike metropolitaanse gebiede sluit in [[Barcelona]], [[Valencia, Spanje|Valencia]], [[Sevilla]], [[Zaragoza]], [[Málaga]] en [[Bilbao]]. Spanje is 'n lidland van die [[Verenigde Nasies]] (VN, sedert 14 Desember 1955), die Organisasie vir Ekonomiese Samewerking en Ontwikkeling ([[OESO]], sedert 1961), die [[Europese Unie]] (EU, sedert 1 Januarie 1986) en die [[NAVO|Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie]] (NAVO, sedert 30 Mei 1982). Dit is een van die hoogs ontwikkelde nywerheidslande en word ook onder die wêreld se grootste twintig in- en uitvoerlande gereken. Danksy 'n hoogs ontwikkelde [[toerisme]]sektor is Spanje die tweede meesbesoekte land op aarde ná Frankryk.<ref>{{en}} {{cite book |title=International Tourism Highlights 2020 Edition |publisher=[[Wêreldtoerismeorganisasie]] |location=Madrid |year=2021 |isbn=978-92-844-2245-6 |page=8 |DOI=10.18111/9789284422456}}</ref> In 1999 het die land by die [[euro]]sone aangesluit; sedert 2002 is Eurobanknote en -muntstukke in omloop. Die [[amptelike taal]] is Spaans (oftewel Kastiliaans, ''Castellano''), met Katalaans as tweede ampstaal in die outonome gemeenskappe van [[Katalonië]], Valencia en op die Baleariese Eilande; Baskies in die [[Baskeland]] en dele van Navarra; Galicies in [[Galisië]] en [[Aranees]] in die Val d'Aran. [[Aragonees]] en [[Asturies]] word as streekstale erken. Die bevolking word volgens taal of dialek en kultuur onderverdeel in Kastiliane in Noord- en Sentraal-Spanje, Andalusiërs in die suide, Galiciërs in die noordweste, [[Baske]] in die noordoostelike Atlantiese kusgebied en [[Katalane]] in die noordoostelike Mediterreense streek. Die geskiedenis van Spanje se kultuur strek terug tot in die prehistoriese tydperk toe die land omstreeks 15&nbsp;000 v.C. deur die Iberiërs bewoon is wat hul naam aan die Iberiese Skiereiland verleen het. Die geskiedenis van kuns in Spanje strek oor byna twintig millennia, van paleolitiese kuns wat in grotte in die noordweste van die land aangetref word tot [[Salvador Dalí]] se 20ste eeuse surrealistiese skilderye. == Etimologie == Die naam "Spanje" (''España'') is afgelei van ''[[Hispania]]'', die [[Antieke Rome|Romeinse]] naam vir die [[Iberiese Skiereiland]] en sy provinsies tydens die [[Romeinse Ryk]]. Die etimologiese oorsprong van die term Hispania is onduidelik, hoewel die [[Fenisië]]rs na die gebied verwys het as ''Spania'' (wat "land van die [[konyn]]e" beteken), gevolglik is die Fenisiese teorie die mees aanvaarde.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.abc.es/espana/20140829/abci-donde-procede-palabra-espana-201408281811.html |title="I-span-ya", el misterioso origen de la palabra España |publisher=ABC |date=28 Augustus 2014 |accessdate=13 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161113170715/http://www.abc.es/espana/20140829/abci-donde-procede-palabra-espana-201408281811.html |archive-date=13 November 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar was 'n aantal teorieë en hipoteses oor die oorsprong daarvan: Jesús Luis Cunchillos het gemeen dat die wortel van die woord ''span'' die Fenisiese woord ''spy'' is, wat "smee" beteken. Gevolglik sou ''i-spn-ya'' "die land waar metale gesmee word" beteken.<ref>{{es}} #Linch, John (direkteur), Fernández Castro, María Cruz (del segundo tomo), Historia de España, El País, volumen II, La península Ibérica en época prerromana, bl. 40. Dossier. La etimología de España; ¿tierra de conejos?, {{ISBN|978-84-9815-764-2}}</ref> Dit kan ook afgelei gewees het van die Fenisiese woord ''I-Shpania'' wat "eiland van konyne", "land van konyne" of "hoek" kan beteken; laasgenoemde verwys na Spanje se ligging aan die einde van die [[Middellandse See]]; Romeinse munte wat in die gebied onder keiser [[Hadrianus]] gemunt is, toon 'n vroulike figuur met 'n konyn langs haar voete,<ref>{{en}} {{cite book |author=Ulick Ralph Burke |title=A History of Spain from the Earliest Times to the Death of Ferdinand the Catholic, Volume 1 |publisher=Longmans, Green & Co |year=1895 |location=Londen |page=12 |hdl=2027/hvd.fl29jg?urlappend=%3Bseq=36}}</ref> en [[Strabo]] het dit die "land van die konyne" genoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Spain |title=Spain |publisher=Catholic Encyclopedia |editor=Charles Herbermann |location=New York |accessdate=31 Augustus 2025}}</ref> Die betrokke woord beteken eintlik "[[dassie]]", moontlik omdat die Fenisiërs die twee diere met mekaar verwar het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.understandinganimalresearch.org.uk/news/staff-blog/rabbits-fish-and-mice-but-no-rock-hyrax/ |title=Rabbits, fish and mice, but no rock hyrax |publisher=Understanding Animal Research |accessdate=31 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181031134610/http://www.understandinganimalresearch.org.uk/news/staff-blog/rabbits-fish-and-mice-but-no-rock-hyrax/ |archive-date=31 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar is ook beweer dat "Hispania" afgelei is van die [[Baskies]]e woord ''Ezpanna'', wat "rand" of "grens" beteken, nog 'n verwysing na die feit dat die Iberiese Skiereiland die suidwestelike hoek van die Europese vasteland vorm.<ref>{{en}} {{cite book |author=Charles Anthon |title=A System of Ancient and Mediæval Geography for the Use of Schools and Colleges |publisher=Harper & Brothers |location=New York |year=1850 |url=https://archive.org/details/asystemancienta03anthgoog/ |page=[https://archive.org/details/asystemancienta03anthgoog/page/n28 14]}}</ref> == Geskiedenis == {{Hoofartikel|Geskiedenis van Spanje}} === Vroeë geskiedenis en oudheid === [[Lêer:Diorama de la Cova d'Altamira (1929) obra de l'escultor Josep Font.JPG|duimnael|'n [[Diorama]] van die Altamira-grot (Katalaanse Argeologiese Museum, [[Barcelona]])]] Die eerste mense het hulle volgens die huidige stand van navorsing sowat 1,5 miljoen jaar gelede op die gebied van die huidige Spanje gevestig. Die [[Neanderdaller]] het vermoedelik 45&nbsp;000 jaar gelede verdwyn. Die [[Neolitikum]] (van die 6de millenium v.C.), die oorgang van die [[Jagter-versamelaar|die toeëiening van die lewenstyl as jagters, vissers en versamelaars]] na die produserende, uiteindelik landelike lewenswyse het begin met die migrasie uit die sentrale Middellandse Seegebied wat sy oorsprong in die [[Nabye Ooste]] gehad het. [[Lêer:02.Teatro romano (49).JPG|duimnael|links|'n Romeinse teater in Mérida]] Uit die 10de eeu v.C. getuig die handel van [[Fenisië|Fenisiese]] seevaarders met die Suid-Spaanse kusstreke. Ten minste van die 8ste eeu af het hulle kolonies gestig wat as handelsplekke gedien het, waarvan hul bekendste [[Cádiz]] (Gades) was; later het [[Grieke]] gevolg, veral die Fokeërs uit ''[[Marseille|Massalia]]''. In die 5de en 4de eeu v.C. het [[Kelte]] uit die noorde hulle op die [[Iberiese Skiereiland]] gevestig en in die noordelike en westelike gebiede gemeng met die inheemse Iberiërs (sien [[Keltiberies|Keltiberiërs]]). In hierdie tydperk is [[Oud-Spaanse skrifte]] gebruik. 'n Ander belangrike vroeë inheemse volk is die [[Baske]] in die noorde van die land. Tydens die [[Puniese Oorloë]] het die [[Kartago|Kartage]], nasate van die Fenisiërs, groot dele in die suide en ooste van die skiereiland verower. Tydens die [[Tweede Puniese Oorlog]] het die [[Antieke Rome|Romeine]] spoedig die suide en weste van die Kartage verower. Dit het egter 200 jaar geneem totdat die Romeine ook die noorde kon verower. Die provinsies [[Hispania Baetica]] in die suide en [[Hispania Tarraconensis]] in die noorde en ooste het in belangrike dele van die [[Romeinse Ryk]] ontwikkel. Uit die Romeine se Latynse taal het later Spaans en ander [[Romaanse tale]] in Spanje ontwikkel. === Van Moorse heerskappy tot Spaanse Ryk === {{Hoofartikel|Spaanse Ryk}} Tydens die [[Volksverhuising]], waartydens die [[Wes-Romeinse Ryk]] in die 5de eeu ineengestort het, het die [[Suebe]] hulle op die Iberiese Skiereiland gevestig, terwyl die [[Wes-Gote]] na [[Gallië]] beweeg en ook groot dele van die Iberiese Skiereiland verower het. Ná 'n vernietigende nederlaag teen die [[Frankiese Ryk]] het die Wes-Gote Gallië ontruim en hul sentrum na die skiereiland verskuif. Na hierdie tweede en laaste fase van die Wes-Gotiese Ryk word vanweë sy nuwe hoofstad [[Toledo]] ook as Toledaanse Ryk verwys. Hulle heerskappy is van 711 af deur [[Islam]]itiese troepe beëindig, nadat die Wes-Gotiese koning [[Roderik]] verslaan is. Die Arabiese nalatenskap het ná eeue se heerskappy die [[argitektuur]] en die taal beïnvloed. Hierdie [[Berbers|Berbergroepe]], waarna as [[More]] verwys is, het die grootste deel van die skiereiland verower, maar hulle het nie daarin geslaag om hulle in die noorde van die skiereiland te vestig nie. Die Goot [[Pelayo]] (hy word slegs in 'n vervalste kroniek genoem) het hul uitbreiding in die [[Slag van Covadonga]] in Noord-Spanje gestuit. Dié slag het – terugskouend – die begin van die Christelike herowering gemerk, die [[Reconquista]], wat in 722 begin en oor eeue gestrek het. Die Moorse Spanje het ná 750 onafhanklik geword van die Arabiese Ryk, in 929 het [[Abd al-Rahman III]] in [[Al-Andalus]] 'n eie [[kalifaat]] uitgeroep. Geskille tussen die adelsgesinne het daartoe gelei dat die kalifaat 'n eeu later in verskeie Taifas verbrokkel het. Intussen is die verenigingsproses in die noorde veral deur [[Kastilië]] aangedryf. Die [[Koninkryk León]] is in 1037 deur koning [[Ferdinand I van León|Ferdinand I die Grote]] verower; boonop het die Kastiliërs imperiale doele nagejaag en tydelik die keisertitel aangeneem. Vername figure in die Reconquista rondom die 11de eeu was [[Raymond Berengarius III van Barcelona]] en [[El Cid]]; laasgenoemde is later as nasionale held van Spanje vereer. Albei koninkryke het in 1157 verbrokkel, toe koning [[Alfons VII van León en Kastilië|Alfonso VII]] 'n erfdeling uitgevoer het. Teen 1230 is hulle deur [[Ferdinand III van Kastilië|Ferdinand III]] in die Koninkryk Kastilië herenig. In 1469 het die troonopvolger van Kastilië, [[Isabella I van Kastilië|Isabella]], in die [[huwelik]] getree met [[Ferdinand II van Aragon|Ferdinand]], die troonopvolger van Aragon. Ná die regeringsoorname in 1474 in Kastilië en in 1479 in Aragon het hulle albei heerskappye saam regeer. Hulle het die twee koninkryke egter nie in een enkele staat verenig nie. [[Lêer:Ridolfo del Ghirlandaio - Ritratto di Cristoforo Colombo (1520).jpg|duimnael|upright|[[Christophorus Columbus]] (ca. 1451–1506): Genuese seevaarder in diens van die Kroon van Kastilië (portret deur Ridolfo Ghirlandaio)]] In 1492 het Christelike troepe die laaste oorblywende gebied op die skiereiland onder Islamitiese bewind verower. In dieselfde jaar het [[Christophorus Columbus]] [[Ontdekking van Amerika|Amerika vir Europa ontdek]]. Ná die einde van die Reconquista is ook ander godsdienstige minderhede geteiken. Die "Katolieke konings" Isabella I en Ferdinand II wou geen nie-Christene meer in hulle ryke duld nie. [[Moslem]]s en [[Jode]] is gedwing om hulle te laat doop. In 1478 is die [[Spaanse Inkwisisie]] ingestel om "ongelowiges" wat net uiterlik bekeer het, maar in die geheim steeds hul ou godsdiens nagekom het, op te spoor en te straf (onder andere deur [[auto de fe]]). Op 31 Maart 1492 het Isabella I en Ferdinand II die uitsettingsbevel uitgevaardig, waarvolgens al die 300&nbsp;000 Jode, wat hulle nie wou laat doop nie, die Koninkryk Kastilië en die ryke van die Kroon van Aragon moes verlaat ([[Sefardiese Jode]]). In 1609 het [[Filips III van Spanje|Filips III]] ook die Moriske, afstammelinge van bekeerde More, uitgesit. In die 16de eeu is die heerskappye van Kastilië en Aragon tot een koninkryk verenig. Aragon was reeds 'n gevestigde seemag in die Middellandse See, terwyl Kastilië meegeding het met Portugal oor invloed op die Atlantiese Oseaan. Met die ontdekking van die [[Amerikas]] deur Kolumbus vir Europa het Spanje 'n Christelike [[groot moondheid]] geword. In 1504 is [[Johanna van Kastilië|Johanna I]] ná die dood van haar moeder Isabella I tot koningin van Kastilië geproklameer. Deur haar huwelik met [[Filips I van Kastilië|Filips I]], die seun van die [[Heilige Romeinse Ryk|Rooms-Duitse]] keiser [[Maksimiliaan I]], het 'n blywende verbintenis ontstaan tussen die Spaanse koninkryke en die [[Huis van Habsburg]] (Spaans: ''Casa de Austria''). Hul seun, koning [[Karel V|Karel I]], van 1516 af Spaanse koning, het in 1519 as Karel V keiser van die Heilige Romeinse Ryk geword. Onder sy bewind het [[Hernán Cortés]] die [[Spaanse verowering van die Asteekse Ryk|Asteekse Ryk in Meksiko]], [[Francisco Pizarro]] die [[Spaanse verowering van die Inka-ryk|Inka-ryk in Peru]] en ander [[conquistador]]es die [[Spaanse verowering van Yucatan|Yucatanskiereiland]] verower. Vervolgens het [[Nieu-Spanje]] in Noord-Amerika Spanje se rykste kolonie geword. Nadat Karel in 1556 afstand gedoen het van al sy poste, is die heerskappye tussen die Spaanse en Oostenrykse lyne van die Huis van Habsburg verdeel. Daarmee het die Habsburgse Nederland as Spaanse Nederland aan die Spaanse Ryk geval. [[Lêer:Iberian Union Empires.png|duimnael|Die [[Iberiese Unie]] in 1640, Spaanse gebiede in rooi]] In 1571 was Spanje deel van die Heilige Liga en het vervolgens in die [[Slag van Lepanto]] teen die [[Ottomaanse Ryk]] geveg, waarmee die Turkse bedreiging in die Middellandse See beëindig is. In 1580 het die Portugese [[Huis van Aviz]] uitgesterf en die buurland het om dinastiese redes aan die Spaanse Huis van Habsburg ([[Iberiese Unie]]) geval. Portugal was tot in 1640 ondergeskik aan Spanje en het dele van sy koloniale ryk verloor. In dié jaar het die hertog van [[Huis van Braganza|Braganza]] 'n adellike opstand aangevoer teen die Spanjaarde en homself as [[Johannes IV van Portugal|Johannes IV]] tot Portugese koning uitgeroep. In 1588 het koning [[Filips II van Spanje|Filips II]] met die [[Spaanse Armada]] die [[Koninkryk van Engeland]] onder die Protestantse koningin [[Elizabeth I van Engeland|Elizabeth I]] probeer verower, maar [[Francis Drake]] en gure weer het die armada vernietig. Dit was ook deel van die [[Tagtigjarige Oorlog]], waartydens die [[Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande]] in opstand gekom het teen Spanje en deur die Engelse en Franse ondersteun is. Gelyktydig het in die Heilige Romeinse Ryk die [[Dertigjarige Oorlog]] gewoed. Albei oorloë het in 1648 geëindig met die ondertekening van die [[Vrede van Münster]] en die [[Vrede van Wesfale]], waarin Spanje onafhanklikheid aan Nederland moes toestaan. Teen 1600 het die Spaanse Ryk oor groot dele van [[Suid-Amerika|Suid-]] en [[Sentraal-Amerika]], die [[Suidelike Verenigde State]] en die [[Filippyne]] gestrek. Nadat die Engelse en Franse se koloniale strewe ook toegeneem het, het Spanje geleidelik aan wêreldwye invloed verloor. Die Franse koning [[Lodewyk XIV van Frankryk|Lodewyk XIV]] het veral op die Spaanse Nederland gemik en die [[Devolusieoorlog]] ontketen wat met die [[Vrede van Aken (1668)|Vrede van Aken]] en die oorhandiging van 'n aantal stede aan die Franse geëindig het, terwyl Spanje [[Franche-Comté]] ontvang het. Enkele jare later het die [[Frans-Nederlandse Oorlog]] uitgebreek en dié oorlog is met die [[Vrede van Nijmegen]] beëindig waarin die vorige uitruiling van gebiede omgekeer is. Nadat in 1700 die laaste koning van die Huis van Habsburg se Spaanse lyn, [[Karel II van Spanje|Karel II]] sonder nakomelinge oorlede is, is hy opgevolg deur [[Filips V van Spanje|Filips van Bourbon]], die kleinseun van die Franse koning [[Lodewyk XIV van Frankryk|Lodewyk XIV]] uit die [[Huis van Bourbon]]. Die [[Spaanse Opvolgingsoorlog]] het in groot dele van Wes-Europa gewoed, onder andere het Spanje [[Gibraltar]] aan Groot-Brittanje verloor. Tydens die [[Sewejarige Oorlog]] het Spanje in 'n groot alliansie saam met Frankryk, Oostenryk, [[Russiese Ryk|Rusland]] en [[Swede]] geveg teen Groot-Brittanje, [[Koninkryk Pruise|Pruise]] en [[Portugal]], maar hom aan die verloorkant bevind. In die [[Verdrag van Parys (1763)|Verdrag van Parys]] moes die land egter minder kolonies as sy geallieerdes oorhandig en slegs [[Florida]] aan die Britte afstaan, terwyl dit [[Louisiana]] van die Franse bekom het. Spanje het saam met Frankryk en Nederland die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] tydens die [[Amerikaanse Onafhanklikheidsoorlog]] teen [[Koninkryk van Groot-Brittanje|Groot-Brittanje]] ondersteun en in die [[Vrede van Parys (1783)|Vrede van Parys]] ná dié oorlog [[Florida]] en [[Minorka]] van die Britte herwin. Die Amerikaanse lande se onafhanklikheidsoorloë, veral die [[Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog|Meksikaanse]] en Suid-Amerikaanse onafhanklikheidsoorloë aan die begin van die 19de eeu, het met die onafhanklikheid van die meeste kolonies geëindig. Aan die einde van die [[Spaans-Amerikaanse Oorlog]] (wat die [[Filippynse Rewolusie]] ingesluit het) het Spanje in 1898 sy laaste kolonies in die [[Karibiese gebied]] en die [[Stille Oseaan]] aan die Verenigde State verloor, waarmee die Spaanse koloniale ryk tot 'n einde gekom het. Die Afrikakolonies wat later bygevoeg is (Spaans-Marokko, Spaans-Sahara en [[Ekwatoriaal-Guinee]]) het uiteindelik hul onafhanklikheid in die 20ste eeu verkry. === Van Franse besetting tot Franco-diktatuur === [[Lêer:1812-cadiz.jpg|duimnael|upright|Standbeeld in herinnering aan die Cortes van Cádiz (1810–1813) wat die eerste Spaanse grondwet uitgevaardig het]] Ná die [[Franse Rewolusie]] (van 1789 tot 1799) het [[Napoleon Bonaparte]] bewind oorgeneem in Frankryk en nadat hy Spanje verower het, sy broer [[Josef Bonaparte]] tot koning geproklameer. Die Spanjaarde het weerstand ontbied in 'n lank [[Guerrilla-oorlogvoering|guerrilla-oorlog]]. Van 1810 tot 1813 het die ''Cortes'', afgevaardigdes uit al die provinsies van die Spaanse Ryk, in Cádiz vergader en die land se eerste grondwet uitgevaardig. Dié liberale grondwet was later voorbeeld vir ander grondwette van Spanje en in die buiteland. Ná Napoleon se oorgawe het [[Ferdinand VII van Spanje|Ferdinand VII]] op die Spaanse troon teruggekeer. Hy is in 1833 deur sy (destyds tweejarige) dogter [[Isabella II van Spanje|Isabella II]] opgevolg. Sy was aan bewind tot in 1868. Ná die afdanking van die in 1870 tot koning verkose [[Amadeus I van Spanje|Amadeus]] uit die [[Huis van Savoje]] is in 1873 die Eerste Spaanse Republiek uitgeroep. Ná 'n [[staatsgreep]] is in 1874 die monargie onder [[Alfons XII van Spanje]] heringestel. Aan die begin van die 20ste eeu was Spanje 'n hoofsaaklik onderontwikkelde agrariese land, gekenmerk deur [[Feodalisme|feodale eienaarskapsverhoudinge]], die min nywerhede was veral in Katalonië en die Baskeland saamgetrek. Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het Spanje neutraal gebly. Spanje is weens sy min vlak van buitelandse handelsbetrekkinge deur die [[Groot Depressie]] heelwat minder geraak as ander lande.<ref>{{de}} {{cite book |author=Horst Hans Hergel |title=Industrialisierungspolitik in Spanien seit Ende des Bürgerkrieges |year=1963 |page=15 |url=https://books.google.de/books?id=ummCBwAAQBAJ&pg=PA15 |accessdate=31 Augustus 2025}}</ref> In 1923 het generaal [[Miguel Primo de Rivera]] bewind oorgeneem en 'n [[militêre diktatuur]] geïnstalleer, maar die verbinding van koning [[Alfons XIII van Spanje|Alfons XIII]] met die diktator het die monargie gediskrediteer, terwyl die dringende sosiale probleme egter nie aangepak is nie; op 14 April 1931 het [[Niceto Alcalá Zamora]] die Tweede Spaanse Republiek uitgeroep. Die oorgeërfde politieke en sosiale konflikte het die Tweede Spaanse Republiek van die begin af oorheers, reeds in 1932 het regse militêrs onder generaal [[José Sanjurjo]] 'n staatsgreep probeer. In 1934 was daar 'n reeks linkse en anargistiese opstande, wat deels bloedig onderdruk is. Die politieke onstabiliteit, wat veral deur die ekstreme verteenwoordigers van linkse en regse posisies en hul paramilitêre verenigings, maar ook deur lede van die gewone veiligheidsmagte aangehits is, is met die Volksfront, bestaande uit linksliberale, sosialistiese en kommunistiese partye, se oorwinning in die parlementsverkiesings op 17 Februarie 1936 verder verskerp. [[Lêer:Franco0001.PNG|duimnael|upright|Generaal [[Francisco Franco]], van 1936/39 tot sy dood in 1975 langjarige diktatoor van Spanje]] In Julie 1936 het dele van die weermag onder generaal [[Francisco Franco]] in opstand gekom teen die regering, die staatsgreep was slegs in enkele dele van die land suksesvol, terwyl dit in die belangrike politieke en nywerheidsgebiede misluk het (o.&nbsp;a. Madrid, Katalonië en die Baskeland). Dit het tot die [[Spaanse Burgeroorlog]] gelei, waartydens die nasionalistiese opstandiges belangrike hulp ontvang het van die fascistiese [[Italië]] asook [[Nazi-Duitsland]] en die kommuniste deur die [[Sowjetunie]] ondersteun is, terwyl die liberale demokrasieë Frankryk en die Verenigde Koninkryk neutraal gebly en daarmee Franco se oorwinning bevoordeel het. Die nasionaliste onder Franco het in 1939 geseëvier. Die diktatuur onder Franco het begin met etlike jare se gewelddadige suiwerings, waarmee die land 'n lang fase van politieke en sosiale letargie betree het. Ná die einde van die burgeroorlog het Franco aangesluit by die [[Anti-Kominternpakt]] met Nazi-Duitsland, Italië en [[Japannese Keiserryk|Japan]] wat teen die uitbreiding van [[kommunisme]] gerig was.<ref>{{en}} {{cite book |author=Edmund J. Osmanczyk |title=The Encyclopedia of The United Nations and International Relations |edition=2 |publisher=Taylor and Francis |location=Bristol |year=1990 |isbn=0-85066-833-6 |page=865}}</ref> Nadat Nazi-Duitsland in Augustus dieselfde jaar egter die [[Molotof-Ribbentrop-verdrag]] met die Sowjetunie onderteken het, het die Spaanse verhouding met die Duitsers afgekoel. Vervolgens het Franco, ongeag die Duitse en Italiaanse ondersteuning tydens die burgeroorlog, die [[Spilmoondhede]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] op militêre vlak nie ondersteun nie. Die meeste mense wat uit Nazi-Duitsland gevlug het, is egter in Spaanse [[konsentrasiekamp]]e, wat tydens die burgeroorlog opgeris is, geïnterneer. Net soos ander Europese lande het ook Spanje ná die wêreldoorlog 'n lang ekonomiese opswaai geniet.<ref>{{en}} {{cite book |author1=Nicholas Crafts |author2=Gianni Toniolo |title=Economic Growth in Europe Since 1945 |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=978-0-521-49964-4 |page=123}}</ref> In 1947 het Franco die monargie herstel en in 1969 [[Juan Carlos I]] tot sy opvolger benoem. Hy het ná die diktator se dood op 20 November 1975 'n demokratiseringsproses (''Transición'') ingelui. Spanje het in 1978 met die goedkeuring van 'n grondwet 'n [[grondwetlike monargie]] geword. In die laaste fase van Franco se diktatorskap en veral tydens die ''Transición'' het die land gebuk gegaan onder massiewe terreuraanvalle deur die [[Euskadi Ta Askatasuna|ETA]] en ander linkse asook regse terreurgroepe. In 1981 het die laaste staatsgreeppoging ("23-F") deur regse militêrs en dele van die paramilitêre Burgerwag (''Guardia Civil'') teen die demokratiese regering misluk. Die eerste minister [[Adolfo Suárez]] het hervormings deurgevoer wat die oorgang na demokrasie gebaan het. === Sedert demokratisering === [[Lêer:Felipe VI 2023.jpg|duimnael|upright|[[Felipe VI]] is sedert 2014 die Spaanse koning]] Die oorgang het in 1982 met die bewindsoorname deur die Sosiaal-Demokratiese Party onder [[Felipe González]] (''Partido Socialista Obrero Español'', PSOE) geëindig. Spanje het in 1982 by die [[NAVO]] en in 1986 by die [[Europese Unie|Europese Gemeenskap]] (EG, nou die Europese Unie) aangesluit en nog 'n ekonomiese groeifase ervaar. Gelyktydig is in die stryd teen die ETA 'n staatsterroristiese eenheid (Antiterreurbevrydingsgroepe, ''Grupos Antiterroristas de Liberación'', GAL) opgestel, wat met marteling en moord die Baskiese separatiste beveg het, dié tydperk word in Spanje "vuil oorlog" (''guerra sucia'') genoem.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www2.amnesty.de/internet/deall.nsf/51a43250d61caccfc1256aa1003d7d38/277ded49d4581b5fc1256aa0002eae27?OpenDocument |title=Jahresbericht 1998 – Spanien |publisher=[[Amnestie Internasionaal]] |accessdate=6 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306145906/http://www.amnesty.de/umleitung/1998/deu03/025?lang=de%26mimetype%3dtext%2fhtml |archive-date=6 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die [[skandaal]] rondom die GAL-verwikkelinge van belangrike regeringslede het in 1996 gelei tot 'n verkiesingsnederlaag vir die PSOE. Vervolgens het [[José María Aznar]] van die konserwatiewe Volksparty (''Partido Popular'', PP) die nuwe eerste minister geword. In 2002 is die [[euro]] as geldeenheid ingevoer. Ná twee ampstermyne wat gekenmerk is deur talle skandale en binnelandse konflikte ([[Irakse Oorlog]]), het die PP, onder die indruk van die Madridse treinaanvalle op 11 Maart 2004, die parlementsverkiesings verloor (op 14 Maart 2004). Daarna het José Luis Rodríguez Zapatero (PSOE) in Madrid 'n minderheidsregering gelei. In 2007 het in Spanje 'n eiendomsborrel gebars; in 2008 is die land deur die [[kredietkrisis]] geraak. Gelyktydig het separatistiese bewegings, veral in Katalonië, gegroei. Ná die verkiesings in Desember 2011 het die PP onder [[Mariano Rajoy]] weer aan bewind gekom, wat ná 1982, 1996 en 2004 die altesaam vierde magsverandering tussen die konserwatiewes en die sosiaaldemokrate sedert die demokratiese oorgang was. Tydens die parlementsverkiesings op 20 Desember 2015 het die twee groot partye aansienlik aan stemme verloor en kleiner partye soos Podemos en Ciudadanos het na vore gekom. Weens die ingewikkelde meerderheidsverhoudings het die regeringsvorming misluk, wat tot herverkiesings op 26 Junie 2016 gelei het. Nadat die aantal setels min verander het, was die regeringsvorming weereens moeilik. Mariano Rajoy het op 29 Oktober 2016 eindelik eerste minister geword en 'n minderheidsregering aangevoer, totdat hy op 1 Junie 2018 deur 'n [[mosie van wantroue]] in die parlement verwyder is. Hy is opgevolg deur die sosialis [[Pedro Sánchez]], maar sy party is met slegs 84 setels in 'n minderheidsregering op die steun van Unidos Podemos, PNV en verskeie separatistiese partye aangewese. == Geografie == Naas [[Rusland]], Frankryk en [[Oekraïne]] is Spanje die grootste land in Europa. Met inbegrip van die Baleariese en Kanariese Eilande is die oppervlakte 505&nbsp;370&nbsp;km².<ref name="CIA" /> Spanje beslaan ongeveer 85% van die Iberiese Skiereiland en Portugal beslaan 15% van dié skiereiland. Die grens tussen die twee lande is ongeveer 1&nbsp;000&nbsp;km lank, terwyl die grens tussen Spanje en [[Frankryk]], die Pireneë, sowat 500&nbsp;km lank is. Die res van die land grens, behalwe vir 'n klein gedeelte langs [[Andorra]] en [[Gibraltar]], aan die see. In die noorde is die [[Golf van Biskaje]] en die [[Kantabriese See]], in die noordooste die [[Golf van Lion]], in die ooste die [[Baleariese See]] en in die suide die [[Alboransee]] geleë. Die twee Marokkaanse kusstede Melilla en Ceuta, die eilande en eilandgroepies Penon de Vélez de la Gomera, Islas de Alhucemas en die [[Chafarin]], wat aan die kus van Marokko lê, en die eiland Alboran, wat ongeveer halfpad tussen Melilla en die Spaanse vasteland lê, behoort ook aan Spanje. === Landskap === [[Lêer:SotresPanorama.jpg|duimnael|links|Die [[Kantabriese Gebergte]] in Noord-Spanje]] [[Lêer:Teide and Caldera 2006.jpg|duimnael|[[Teide]] op die [[Kanariese Eilande]] is die hoogste bergpiek op Spaanse grondgebied]] Buiten [[Oostenryk]] en [[Switserland]] is Spanje die bergagtigste land in Europa. Die land lê gemiddeld 660&nbsp;m bo seespieël en een sesde van Spanje lê hoër as 1&nbsp;000&nbsp;m. [[Teide]] op die Kanariese eiland [[Tenerife]] is met 3&nbsp;715&nbsp;m die hoogste bergpiek op Spaanse grondgebied. Die hoogste piek op die Spaanse vasteland en die Iberiese Skiereiland is [[Mulhacén]] met 'n hoogte van 3&nbsp;478&nbsp;m, gevolg deur [[Aneto]] met 'n hoogte van 3&nbsp;404&nbsp;m; laasgenoemde is ook die hoogste berg in die [[Pireneë]]. In die Pireneë is pieke wat hoër as 3&nbsp;000&nbsp;m is. Spanje bestaan ruweg uit 'n groot plato, die [[Meseta]] of Spaanse hoogvlakte, wat tussen 600 en 1&nbsp;000&nbsp;m hoog is en deur bergreekse omring word. In die noorde is die ''Cordillera Cantabrica'' ([[Kantabriese Gebergte]]), met [[Picos de Europa]] as die hoogste piek (2&nbsp;648&nbsp;m). Suid van die [[Ebro]]rivier lê die ''Cordillera lbérica'' (ook Sistema lberico genoem), met die Sierra de Gúdar as die hoogste deel. Heeltemal suid, in die Sierra Nevada, is die [[Sistema Béticos]], met Mulhacén (3&nbsp;478&nbsp;m) as die hoogste piek. Deur die gebergte loop die hoogste pad in Europa, naamlik tussen Granada en [[Pichacho de Veleta]] (3&nbsp;392&nbsp;m). Die Meseta word in 'n noordelike en 'n suidelike gebied verdeel deur die sentrale bergland noord van Madrid, waarvan onder meer die [[Sierra de Guadarrama]], die [[Sierra de Gredos]] en die [[Sierra de Avila]] deel uitmaak. Dit vorm ook die grenslyn tussen die historiese landstreke Oud- en Nieu-Kastilië. Afgesien van die groot berge wat om die Meseta geleë is, is daar 'n aantal kleiner berge wat verspreid oor die hoogvlakte lê, onder meer die Sierra Morena (noord van die [[Guadalquivir]]) en die Montes de Toledo. === Klimaat === [[Lêer:Spain Köppen.svg|duimnael|Klimaatsones in Spanje volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Spanje is 'n uitgestrekte land met 'n ander [[klimaat]] in feitlik elke streek. Die Meseta het 'n kontinentale klimaat met 'n groot verskil tussen [[winter]]- en [[somer]]temperature. Die [[Spanjaarde]] beskryf hulle klimaat gewoonlik as drie maande van hel en nege maande winter. In Madrid is die maksimumtemperatuur in die somer 40&nbsp;°C en in die winter –7&nbsp;°C. Die Meseta ontvang gemiddeld slegs 370&nbsp;mm [[reën]] per jaar, hoofsaaklik gedurende die [[lente]] en die [[herfs]]. Noord- en Noordwes-Spanje het matige winters en warm somers. Die [[reën]]val is daar byna oral meer as 1&nbsp;000&nbsp;mm per jaar en op plekke selfs meer as 1&nbsp;500&nbsp;mm. Die Spaanse ooskus het ’n Mediterreense klimaat met warm, droë somers en matige, nat winters. In Barcelona is die gemiddelde temperatuur in die winter 8&nbsp;°C en in die somer 26&nbsp;°C. Die gebied ontvang gemiddeld 500&nbsp;mm reën per jaar, hoofsaaklik in die winter. In die suidooste is die klimaat min of meer dieselfde, maar die gemiddelde wintertemperatuur is aansienlik hoër (tot byna 15&nbsp;°C). Ongeveer een derde van Spanje het 'n Mediterreense klimaat. Die klimaat van die verre suide stem baie ooreen met dié van [[Noord-Afrika]]. Veral die lae dele het geweldig warm somers en uitsonderlik sagte winters. Die kusstrook van Gibraltar tot by [[Alicante]] is die warmste streek. [[Malaga]] se temperatuur in die winter is gemiddeld 13&nbsp;°C en in die somer 27&nbsp;°C. Die gebied tussen [[Murcia]] en [[Almeria]] is [[woestyn]]agtig en kry nie meer as 300&nbsp;mm reën per jaar nie. === Riviere en mere === [[Lêer:Spain River Basins-es.png|duimnael|Spanje se rivierstelsels]] Die meeste riviere in Spanje water in 'n oostelike rigting in die Middellandse See af. Feitlik al die riviere is onbevaarbaar. Die belangrikste riviere (van noord na suid) is Llobregat (gedeeltelik bevaarbaar), Ebro (ook gedeeltelik bevaarbaar), [[Turia]], [[Júcar]], [[Sangonera]], [[Almanzora]], Andarax, Guadalhorce en Guadiaro. [[Taag]] en [[Douro|Duero]] mond albei in Portugal in die [[Atlantiese Oseaan]] uit. Die Ebro is met 'n lengte van 930&nbsp;km die langste Spaanse rivier, gevolg deur die [[Guadalquivir]] met 'n lengte van 657&nbsp;km. Die Taag (Portugees Tejo en Spaans Tajo) is die langste rivier op die Iberiese Skiereiland en dit vloei deur belangrike stede soos die ou Spaanse hoofstad [[Toledo]] en die Portugese hoofstad [[Lissabon]], terwyl die Spaanse hoofstad Madrid slegs 40&nbsp;km noord van dié rivier geleë is. [[Guadiana]], wat in die suide aan Portugal grens, sowel as Guadalquivir en [[Guadalete]], vloei na die Atlantiese Oseaan. In die noorde en noordweste is daar talle riviere aan die kus, waarvan Nervion, Besaya, Bidassoa, Deva, Nalon, Navia en Rivadeo die belangrikstes is. Buiten die stumere het Spanje baie min mere: suid van Valencia is 'n groot strandmeer, La Albufera, en oos van [[Cartagena, Spanje|Cartagena]] lê 'n tweede, die Mar Menor. === Kuste === [[Lêer:Tossa de Mar View.jpg|duimnael|Mediterreense kus aan die [[Costa Brava]]]] Die kuslyn aan die Middellandse See is ongeveer 1&nbsp;700&nbsp;km lank en baie egalig. Groot dele bestaan uit mooi sandstrande, wat gewilde toeriste-aantreklikhede is. Die [[Costa Brava]] (van die grens met Frankryk af tot by Barcelona), die [[Costa Dorada]] (van Barcelona af tot by die monding van die Ebro), die [[Costa Blanca]] (van Kaap de la Nao af tot by [[Kaap de Palos]]) en die [[Costa del Sol]] aan weerskante van [[Málaga]] is van die mooiste en gewildste kusstroke aan die Spaanse kus. In die suidweste (by die delta van die Guadalquivir) is 'n groot gebied met duine, naamlik die [[Arenas Gordas]]. Die noordkus van Spanje aan die [[Golf van Biskaje]] en die [[Kantabriese See]] is steil en rotsagtig en is dus nie vir toeriste geskik nie. Dit is 'n sogenaamde riaskus, waar versonke riviermondings diep, smal baaie (rias) vorm. === Fauna en flora === [[Lêer:Canis Lupus Signatus.JPG|duimnael|Iberiese wolwe (''Canis lupus signatus'')]] Spanje het vroeër groot beboste gebiede gehad, maar dit is deur oorloë, grondontginning, weiding en die bewerking van plantasies vernietig. Vandag is slegs sowat 10% van Spanje se grondgebied bebos. Uitgestrekte bosse kom nog net in die Pireneë en noordwestelike dele van die land voor. Tog lewer die land belangrike bosbouprodukte soos [[hars]] en [[kurk]]. Spanje is ná Portugal die tweede grootste kurkprodusent ter wêreld. In die laaste paar dekades het die Spaanse regering pogings aangewend om die land weer te bebos. Hoewel Spanje steeds 'n jagtersparadys is, het die wildgetalle – soos elders in Europa – geweldig afgeneem. Ter beskerming van die dierelewe het die owerheid sedert 1918 'n hele aantal wildreservate aangelê. Die oudste reservaat is die van Covadonga by Oviedo. Later het die van Ordesa in die Pireneë, en Donana in die duine en moerasse suidwes van Sevilla, en die by Tenerife en San Miguel de la Palma (Kanariese Eilande) bygekom. == Tradisionele landstreke == [[Lêer:Provinces of Spain.svg|duimnael|Streke en provinsies van Spanje]] Geografies en tradisioneel kan Spanje in verskeie landstreke, elk met sy eie kenmerkende eienskappe, verdeel word. In die verre suide lê [[Andalusië]], wat duidelike invloede van [[Afrika]] ([[More]]) sowel as Europa toon. Dit is een van die onderontwikkelde streke waar grondbesit nog 'n belangrike rol speel. Andalusië het 'n paar groot stede met 'n kleurryke verlede en talle besienswaardighede, onder meer [[Sevilla]], [[Granada]] en [[Málaga]]. [[Kastilië]] is in baie opsigte die hart van Spanje. Sedert die [[Middeleeue]] het die gebied, wat min of meer met die Meseta ooreenstem, 'n oorheersende rol gespeel en Kastiliaans het byvoorbeeld Spanje se amptelike taal geword. Kastilië is hoofsaaklik 'n landbougebied en bestaan uit eindelose kaal vlaktes. In die noorde is Oud-Kastilië en in die suide [[Nieu-Kastilië]]. Belangrike stede in die noorde is [[Salamanca]], [[Valladolid]] en [[Burgos]]. Die hoofstad van Spanje, Madrid, lê in Nieu-Kastilië. Die noorde van Spanje staan as [[Kantabrië]] bekend. Dit is 'n bergagtige gebied en bestaan van wes na oos uit [[Galisië]], [[Asturië]], Léon en die Baskiese provinsies. Galisië ontvang die meeste reën, maar is nog nie vir [[toerisme]] ontsluit nie. Asturië is 'n [[mynbou]]- en swaarnywerheidsgebied. Léon kom baie ooreen met Kastilië. Die Baskiese provinsies in die noorde is veral bekend om hulle welvarendheid in vergelyking met ander en ook om die inwoners se sterk [[nasionalisme]]. Aan die voet van die Pireneë in die weste lê [[Navarra]] en in die ooste [[Katalonië]]. Navarra het noue bande met sowel die [[Baske]] as [[Frankryk]]. Katalonië is ekonomies die beste ontwikkel en is meer verwesters as ander dele van Spanje. Omdat hulle relatief ryk is en hulle eie taal praat, voel die [[Katalane]] net so min Spaans as die Baske. Aragón lê half ingedruk tussen Navarra en Katalonië. Dit is ’n bergagtige, baie onvrugbare agrariese gebied. Die gebied langs die Middellandse See, tussen Katalonië en Andalusië, word die Levant genoem. Dit omvat die streek Valencia met sy uitstekende klimaat en sitrusverbouing, en die woestynagtige gebied Murcia. == Administratiewe streke == [[Lêer:Autonomous communities of Spain.svg|duimnael|'n Kaart van die Spaanse outonome gemeenskappe en stede]] Volgens die 1978-grondwet bestaan Spanje uit 17 "nasionaliteite en streke". Elke outonome gemeenskap (''comunidad autónoma'') het deur 'n statuut van outonomiteit sekere bevoegdhede in wetgewing en uitvoering verkry. Die omvang van hierdie regte verskil vir elke outonome gemeenskap. Oor die algemeen geniet nasionaliteite meer outonomiteit as streke. Sewe van die 17 outonome gemeenskappe bestaan uit slegs een provinsie (''provincias''), die ander uit meer (tot nege) provinsies. Altesaam is daar 50 [[Provinsies van Spanje|Provinsies in Spanje]]. Buitendien is daar die twee outonome stede (''ciudades autónomas'') [[Ceuta]] en [[Melilla]] aan die Marokkaanse kus wat nie deel uitmaak van enige provinsie nie. Benede provinsies is [[comarca]]s, plaaslike tradisionele streke of 'n groep munisipaliteite (''municipios''). === Outonome gemeenskappe === {| class="wikitable sortable mw-datatable" ! class="unsortable" style="width:50px" | Vlag ! Outonome<br />gemeenskap ! Hoofstad ! Wetgewer ! Oppervlakte<br />(km²) ! Bevolking<br />(2020) ! Digtheid<br />(/km²) ! Status |- | align="center" | [[Lêer:Bandera de Andalucia.svg|40px|Vlag van Andalusië]] | [[Andalusië]] | [[Sevilla]] | Parlement | align="right" | 87&nbsp;268 <small>(17,2%)</small> | align="right" | 8&nbsp;464&nbsp;411 | align="right" | 96 | Nasionaliteit |- | align="center" | [[Lêer:Flag of Aragon.svg|40px|Vlag van Aragon]] | [[Aragon]] | [[Zaragoza]] | Cortes | align="right" | 47&nbsp;719 <small>(9,4%)</small> | style="text-align:right" | 1&nbsp;329&nbsp;391 | align="right" | 28 | Nasionaliteit |- | align="center" | [[Lêer:Flag of Asturias.svg|40px|Vlag van Asturië]] | [[Asturië]] | [[Oviedo]] | General Junta | align="right" | 10&nbsp;604 <small>(2,1%)</small> | style="text-align:right" | 1&nbsp;018&nbsp;784 | align="right" | 96 | Historiese gemeenskap |- | align="center" | [[Lêer:Flag of the Balearic Islands.svg|40px|Vlag van die Baleariese Eilande]] | [[Baleariese Eilande]] | [[Palma]] | Parlement | align="right" | 4&nbsp;992 <small>(1%)</small> | style="text-align:right" | 1&nbsp;171&nbsp;543 | align="right" | 230 | Nasionaliteit |- | align="center" | [[Lêer:Flag of the Basque Country.svg|40px|Vlag van die Baskeland]] | [[Outonome Gemeenskap van die Baskeland|Baskeland]] | [[Vitoria-Gasteiz]]<br /><small>(''[[de facto]]'' setel van instellings)</small> | Parlement | align="right" | 7&nbsp;234 <small>(1,4%)</small> | style="text-align:right" | 2&nbsp;220&nbsp;504 | align="right" | 305 | Nasionaliteit |- | align="center" | [[Lêer:Flag of the Canary Islands.svg|40px|Vlag van die Kanariese Eilande]] | [[Kanariese Eilande]] | [[Las Palmas de Gran Canaria|Las Palmas]],<br />[[Santa Cruz de Tenerife|Santa Cruz]] | Parlement | align="right" | 7&nbsp;447 <small>(1,5%)</small> | style="text-align:right" | 2&nbsp;175&nbsp;952 | align="right" | 289 | Nasionaliteit |- | align="center" | [[Lêer:Flag of Cantabria (Official).svg|40px|Vlag van Kantabrië]] | [[Kantabrië]] | [[Santander, Spanje|Santander]] | Parlement | align="right" | 5&nbsp;321 <small>(1%)</small> | style="text-align:right" | 582&nbsp;905 | align="right" | 109 | Historiese gemeenskap |- | align="center" | [[Lêer:Flag of Castile and León.svg|40px|Vlag van Kastilië en León]] | [[Kastilië en León]] | [[Valladolid]]<br /><small>(''[[de facto]]'' setel van instellings)</small> | Cortes | align="right" | 94&nbsp;223 <small>(18,6%)</small> | style="text-align:right" | 2&nbsp;394&nbsp;918 | align="right" | 25 | Historiese gemeenskap |- | align="center" | [[Lêer:Flag of Castile-La Mancha.svg|40px|Vlag van Kastilië-La Mancha]] | [[Kastilië-La Mancha]] | [[Toledo]] | Cortes | align="right" | 79&nbsp;463 <small>(15,7%)</small> | style="text-align:right" | 2&nbsp;045&nbsp;221 | align="right" | 26 | Streek |- | align="center" | [[Lêer:Flag of Catalonia.svg|40px|Vlag van Katalonië]] | [[Katalonië]] | [[Barcelona]] | Parlement | align="right" | 32&nbsp;114 <small>(6,3%)</small> | style="text-align:right" | 7&nbsp;780&nbsp;479 | align="right" | 239 | Nasionaliteit |- | align="center" | [[Lêer:Flag of Extremadura, Spain (with coat of arms).svg|40px|Vlag van Extremadura]] | [[Extremadura]] | [[Mérida]] | Vergadering | align="right" | 41&nbsp;634 <small>(8,2%)</small> | style="text-align:right" | 1&nbsp;063&nbsp;987 | align="right" | 26 | Streek |- | align="center" | [[Lêer:Flag of Galicia.svg|40px|Vlag van Galisië]] | [[Galisië]] | [[Santiago de Compostela]] | Parlement | align="right" | 29&nbsp;574 <small>(5,8%)</small> | style="text-align:right" | 2&nbsp;701&nbsp;819 | align="right" | 91 | Nasionaliteit |- | align="center" | [[Lêer:Flag of La Rioja (with coat of arms).svg|40px|Vlag van La Rioja]] | [[La Rioja]] | [[Logroño]] | Parlement | align="right" | 5&nbsp;045 <small>(1%)</small> | style="text-align:right" | 319&nbsp;914 | align="right" | 63 | Streek |- | align="center" | [[Lêer:Flag of the Community of Madrid.svg|40px|Vlag van Madrid]] | [[Madrid]] | [[Madrid]] | Vergadering | align="right" | 8&nbsp;028 <small>(1,6%)</small> | style="text-align:right" | 6&nbsp;779&nbsp;888 | align="right" | 830 | Streek |- | align="center" | [[Lêer:Flag of the Region of Murcia.svg|40px|Vlag van Murcia]] | [[Murcia]] | [[Murcia]] | Vergadering | align="right" | 11&nbsp;313 <small>(2,9%)</small> | style="text-align:right" | 1&nbsp;511&nbsp;251 | align="right" | 132 | Streek |- | align="center" | [[Lêer:Bandera de Navarra.svg|40px|Vlag van Navarra]] | [[Navarre]] | [[Pamplona]] | Parlement | align="right" | 10&nbsp;391 <small>(2%)</small> | style="text-align:right" | 661&nbsp;197 | align="right" | 63 | Nasionaliteit |- | align="center" | [[Lêer:Flag of the Land of Valencia (official).svg|40px|Vlag van die Valensiaanse gemeenskap]] | [[Valensiaanse gemeenskap]] | [[Valencia, Spanje|Valencia]] | Cortes | align="right" | 23&nbsp;255 <small>(4,6%)</small> | style="text-align:right" | 5&nbsp;057&nbsp;353 | align="right" | 215 | Nasionaliteit |} === Outonome stede === {| class="wikitable sortable mw-datatable" ! class="unsortable" style="width:50px" | Vlag ! class="unsortable" style="width:50px" | Wapen ! Outonome<br />stad ! Wetgewer ! Oppervlakte<br />(km²) ! Bevolking<br />(2020) ! Digtheid<br />(/km²) |- | align="center" | [[Lêer:Flag of Ceuta.svg|40px|Vlag van Ceuta]] | [[Lêer:Coat of Arms of Ceuta.svg|25px|Wapen van Ceuta]] | [[Ceuta]] | Vergadering | align="right" | 18,5 | align="right" | 84&nbsp;202 | align="right" | 4&nbsp;583 |- | align="center" | [[Lêer:Flag of Melilla.svg|40px|Vlag van Melilla]] | [[Lêer:Coat of Arms of Melilla.svg|25px|Vlag van Melilla]] | [[Melilla]] | Vergadering | align="right" | 12,3 | align="right" | 87&nbsp;076 | align="right" | 7&nbsp;031 |} == Demografie == [[Lêer:Population densities in Spain (2007).svg|duimnael|links|Bevolkingsdigtheidskaart van Spanje]] [[Lêer:Llengües d'Espanya.svg|duimnael|Taalverspreidingskaart van Spanje: {{columns-list|2| {{sleutel|#ddf1b4|[[Spaans|Kastiliaans]]}} {{sleutel|#f59053|[[Katalaans]]}} {{sleutel|#808080|[[Baskies]]}} {{sleutel|#2b83ba|[[Galicies]]}} {{sleutel|#91cba8|[[Asturies]]-[[Leonees]]}} {{sleutel|#fede99|[[Aragonees]]}} {{sleutel|#d7191c|[[Aranees]]}}}}]] Spanje is ten opsigte van sy inheemse bevolking 'n minder homogene land as sy buurland Portugal. Die term [[Spanjaarde]] kan na die staatsvolk of titulêre nasie van die land verwys wat verskillende [[etniese groep]]e insluit. Ander belangrike inheemse groepe sluit in [[Baske]] in die Baskeland en [[Katalane]] in [[Katalonië]] wat hul eie nasionale identiteit as etniese en taalgroepe handhaaf. Volgens die 2021-skatting is 84,8% van die bevolking Spanjaarde, 1,7% Marokkane, 1,2% [[Roemene]] en 12,3% ander.<ref name="CIA" /> 'n Ander belangrike minderheid is [[Roma]]. In onlangse jare het ook [[Arabiere]] hulle in Spanje gevestig. Spanje se uiteenlopende inheemse bevolking weerspieël ook in die tale van die land. Naas [[Spaans]] (waarna in die grondwet as "Kastiliaans" verwys word) wat deur sowat 74% van die bevolking gepraat word, is [[Katalaans]] (amptelik in Katalonië, die Baleariese eilande en die Valensiaanse gemeenskap) 17%, [[Galicies]] (amptelik in [[Galisië]]) 7%, [[Baskies]] (amptelik in die Baskeland en [[Navarra]]) 2%, [[Aranees]] (amptelik in dele van Katalonië) met meer as 5&nbsp;000 sprekers belangrike inheemse tale.<ref name="CIA" /> Van die ander belangrike streekstale sluit in [[Aragonees]] in [[Aragon]], [[Asturies]] in [[Asturië]], [[Leonees]] in [[Kastilië en León]] en [[Oksitaans]] in Katalonië. Die meeste Spanjaarde is [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] [[Christendom|Christene]] (58,2%), met klein minderhede [[Ateïsme|ateïste]] (16,2%), [[Agnostisisme|agnosties]] (10,8%), ander (2,7%), niegelowiges (10,5%) en onbepaald (1,7%).<ref name="CIA" /> == Ekonomie == [[Lêer:Airbus A400M EC-404 ILA 2012 12.jpg|duimnael|Die finale montering van die [[Airbus A400M Atlas|Airbus A400M]] geskiet in Sevilla]] [[Lêer:SEAT Leon Mk4 1X7A5842.jpg|duimnael|'n Model van die Seat Leon. Seat is 'n groot nywerheidswerkgewer in Spanje.]] [[Lêer:Vista de Benidorm, España, 2014-07-02, DD 51-53 HDR.JPG|duimnael|'n Aansig van Benidorm snags. [[Toerisme]] speel 'n belangrike rol in die Spaanse ekonomie.]] [[Lêer:Greenhouses near El Ejido.jpg|duimnael|Kweekhuise by El Ejido]] [[Lêer:Territorial waters - Spain.svg|duimnael|Die eksklusiewe ekonomiese sone van Spanje]] Met die ''Plan de Estabilización'' in 1959, die demokratiese oorgang ná 1975, die toetrede tot die Europese Gemeenskap in 1986 en sy deelname aan die Ekonomiese en Monetêre Unie het Spanje die grondslag geleë vir 'n langaanhoudende ekonomiese opswaai. Die land se nywerhede is agtereenvolgens geliberaliseer en gemoderniseer. Hieruit het 'n aantal internasionaal suksesvolle maatskappy voortgespruit soos [[IBERIA]], [[Seat]], [[Telefónica]], [[Zara]], [[El Corte Inglés]], [[Endesa]] en [[Parador]]. Die oopstelling van Spanje vir internasionale mededinging het gelei tot uitgebreide direkte buitelandse beleggings. Die prys hiervoor was egter erge krimpings in tradisionele bedrywe, byvoorbeeld in die Baskeland. Die Spaanse maatskappye se gemiddelde aantal werknemers was in 2011 met tien ook heelwat minder as die EU-deursnee van 17 (ter vergelyking: Griekeland 5, Duitsland 35). 80% van die maatskappye in die produserende bedryf het minder as tien werknemers, wat op 'n min mededingendheid van dié vernuwende nywerheid dui. Die herindustrialisering ná die krisis in 2009–2013, wat tot 'n erge ineenstorting van die nywerheidsproduksie gelei het, geskiet tans slegs stadig, hoewel die daarmee gepaardgaande vermindering in indiensneming die produktiwiteit verhoog het. In 2014 is vir die eerste keer sedert die krisis 'n groei in die nywerheidsproduksie van 1,1% aangeteken.<ref>{{es}} {{cite news |title=El pequeño tamaño lastra la carrera española por la reindustrializatión |publisher=El País |author=A. Mars |date=16 Mei 2015}}</ref> Spanje was, volgens 'n studie deur die bank [[Credit Suisse]] in 2017, die land met die twaalfde grootste nasionale totale fortuine wêreldwyd. Die Spanjaarde se totale eienaarskap aan eiendom, aandele en kontant was altesaam 4&nbsp;845 miljard [[Amerikaanse dollar]]. Die fortuine volgens volwassenes is gemiddeld 129&nbsp;578 en 63&nbsp;369 dollar in [[mediaan]] (Duitsland: 203&nbsp;946 en 47&nbsp;091 dollar onderskeidelik). Die [[Gini-koëffisiënt]] by die welvaartverspreiding het in 2016 68,0 beloop wat op 'n gemiddelde ongelykheid aan rykdom dui.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.credit-suisse.com/corporate/en/articles/news-and-expertise/global-wealth-report-2017-201711.html |title=Global Wealth Report 2017 |publisher=Credit Suisse |accessdate=1 Januarie 2018}}</ref> In 2018 was daar in Spanje 25 miljardêrs. Die rykste persoon in die land is [[Amancio Ortega]] wat met 'n fortuin van sowat 70 miljard Amerikaanse dollar onder die tien rykste mense wêreldwyd is. Ortega is die stigter van die tekstielmaatskappy [[Inditex]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.forbes.com/billionaires/#137307c3251c |title=The World's Billionaires 2018 |publisher=[[Forbes]] |accessdate=21 Julie 2018}}</ref> Die ekonomiese groei rondom die millenniumwisseling is veral deur 'n eiendomsborrel gesteun, waardeur die gemiddelde skuldlas in 2005 125% van die jaarlikse salaris beloop het, dit was drie keer meer as tien jaar terug.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bde.es/informes/be/boleco/2005/be0507e.pdf |title=Bank of Spain Economic Bulletin 07/2005 |publisher=Bank van Spanje |accessdate=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722185109/http://www.bde.es/informes/be/boleco/2005/be0507e.pdf|archive-date=22 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die eiendomsborrel het tydens die finansiële krisis van 2007 af gebars. Aangesien die Spaanse banke feitlik slegs lenings met veranderlike rentekoerse toegestaan en sodoende die rentekoersrisiko aan die leners oorgedra het en die banke weens streng regulering skaars by die ineenstorting van bate-gesteunde sekuriteite betrokke was, is die Spaanse bankwese lank as relatief stabiel beskou. Aangesien die eiendomsektor amper een derde tot die BBP bygedra het, het die ineenstorting 'n groot impak op die ekonomie gehad. Gelyktydig het die eiendomspryse skerp gekrimp, in die eerste kwartaal 2009 met 6,8% in vergelyking tot dieselfde kwartaal die vorige jaar,<ref>{{de}} {{cite web |url=http://de.reuters.com/article/economicsNews/idDEBEE53G0HV20090417 |title=Immobilienpreise in Spanien im 1. Quartal im Rekordtempo gefallen |publisher=[[Reuters]] |date=17 April 2009 |accessdate=16 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160116125802/http://de.reuters.com/article/economicsNews/idDEBEE53G0HV20090417 |archive-date=16 Januarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en baie huishoudings het 'n groot skuldlas gedra. Op 25 Junie 2012 het die destydse minister van finansies, Luis de Guindos, namens die Spaanse regering by die Europese Unie vir finansiële hulp aangeklop om die Spaanse banke te herkapitaliseer. Die Euro-vennote het aan Spanje reeds 'n enkelbedrag van 100 miljard euro belowe.<ref name="SPON-840744">{{de}} {{cite web |url=https://www.spiegel.de/wirtschaft/soziales/euro-krise-spanien-beantragt-offiziell-bankenhilfe-a-840744.html |title=Spanien beantragt Finanzhilfen bei Euro-Partnern |publisher=Der Spiegel |date=25 Junie 2012 |accessdate=17 September 2024}}</ref> Nadat die situasie in die Spaanse finansiële sektor verlig het, het die land in Januarie 2014 die euro-reddingspakket verlaat. Gedurende die 18-maande-tydperk van die hulpmaatreëls het Spanje altesaam 41,4 miljard euro ontvang om sy banke te ondersteun.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.bundesregierung.de/Webs/Breg/DE/Themen/Euro/Programmlaender/reformkurs/_node.html |title=Spanien hat Rettungsschirm verlassen |publisher=Bundesregierung |accessdate=6 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161028/https://www.bundesregierung.de/Webs/Breg/DE/Themen/Euro/Programmlaender/reformkurs/_node.html |archive-date=6 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die werkloosheidskoers in November 2012 was volgens die Europese Unie se berekening 26,6%.<ref name="werkloosheidskoers">{{de}} {{cite web |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/3-08012013-BP/DE/3-08012013-BP-DE.PDF |title=Arbeitslosenquote des Euroraums bei 11,8 % |publisher=Eurostat |date=8 Januarie 2013 |accessdate=23 Januarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123231140/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/3-08012013-BP/DE/3-08012013-BP-DE.PDF |archive-date=23 Januarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2006 was dit 7,6%<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.oecdobserver.org/news/fullstory.php/aid/1592/Spain%92s_economy_.html |title=Spain’s Economy: Closing the Gap |publisher=[[OESO]] |date=15 Augustus 2008 |accessdate=15 Augustus 2008}}</ref> en in November 2008 13,4%. Daarmee was dit die destyds hoogste werkloosheidskoers in die Europese Unie. Gelyktydig was die werkloosheidskoers van onder 25-jariges op 56,5% (in November 2012), net ná Griekeland die naashoogste koers in die Europese Unie.<ref name="werkloosheidskoers" /> Vanweë die ekonomiese herstel van 2013 af het dit tot in Januarie 2016 tot 20,5% gekrimp (4,68 miljoen werkloses)<ref>{{de}} {{cite web |url=http://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/7197748/3-01032016-AP-DE.pdf |title=Arbeitslosenquote im Euroraum bei 10,3% |publisher=Eurostat |date=1 Maart 2016 |accessdate=6 Maart 2016}}</ref> en in Junie 2018 tot 15,2%.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://ec.europa.eu/eurostat/de/home |title=Home |publisher=Eurostat |accessdate=8 Augustus 2018}}</ref> In 2017 het die jeugwerkloosheidskoers 39,4% beloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.1524.ZS |title=Unemployment, youth total (% of total labor force ages 15-24) (modeled ILO estimate) {{!}} Data |publisher=Wêreldbank |accessdate=8 Augustus 2018}}</ref> In 2009 was 4,2% van al die werknemers in [[landbou]] werksaam, 24% in nywerhede en 71,7% in die diensektor. Die totale aantal werknemers is in 2017 op 22,75 miljoen beraam; waarvan 46,4% vroue.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html |title=The World Factbook |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |accessdate=21 Augustus 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821073349/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html |archive-date=21 Augustus 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die Wêreldwye mededingendheidverslag, wat die mededingendheid van lande vergelyk, het Spanje die 34ste plek onder 137 lande beklee (in 2017–2018).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://reports.weforum.org/global-competitiveness-index-2017-2018/countryeconomy-profiles/#economy=ESP |title=Country/Economy Profiles |publisher=Global Competitiveness Index 2017-2018 |accessdate=4 Desember 2017}}</ref> In die Ekonomiese Vryheidsindeks was die land in 2017 in die 69ste plek van 180 lande.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.heritage.org/index/pages/all-country-scores |title=Index of Economic Freedom |publisher=Heritage |accessdate=17 September 2024}}</ref> Spanje se [[Kapitalisme|kapitalistiese]] [[gemengde ekonomie]] is die [[Lys van lande volgens BBP (nominaal)|15de grootste wêreldwyd]] en die vierde grootste in die [[Europese Unie]] asook die vierde grootste in die Eurosone, ná [[Duitsland]], [[Frankryk]] en [[Italië]]. Die sentrum-regse regering onder die voormalige eerste minister [[José María Aznar]] het suksesvol daarna gestreef om in 1999 deel te word van die lande wat die Euro as nuwe geldeenheid ingevoer het. In Julie 2024 was die [[werkloosheid]]skoers 11,27%.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ine.es/dyngs/INEbase/en/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736176918&menu=ultiDatos&idp=1254735976595 |title=Economically Active Population Survey. Second Quarter 2024. |publisher=Nasionale Statistiekinstituut |accessdate=31 Augustus 2025}}</ref> Die jeugwerkloosheidskoers (26,5% in April 2024) is baie hoog in vergelyking met ander EU-lidlande.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://datosmacro.expansion.com/paro/espana?sector=Desempleo+hombres+menores+de+25+a%C3%B1os&sc=LAB-25- |title=Expansión / Unemployment, youth total (% of total labor force ages 15-24) (national estimate) - Spain}}</ref> Voortdurende swakpunte in Spanje se ekonomie sluit in 'n groot [[informele ekonomie]],<ref>{{en}} {{cite book |author=Lauren A. Benton |title=Invisible Factories: The Informal Economy and Industrial Development in Spain |publisher=SUNY Press |date=1990}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2013/07/spains-black-market-economy-is-worth-20-of-its-gdp/277840/ |title=Spain's Black Market Economy Is Worth 20% of Its GDP: One million Spanish people have jobs in the underground economy |publisher=The Atlantic |date=16 Julie 2013 |author=Roberto A. Ferdman |accessdate=11 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170911114536/https://www.theatlantic.com/business/archive/2013/07/spains-black-market-economy-is-worth-20-of-its-gdp/277840/ |archive-date=11 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author1=Angel Alañón |author2=M. Gómez-Antonio |title=Estimating the size of the shadow economy in Spain: a structural model with latent variables |publisher=Applies Economics |year=2005 |volume=37 |edition=9 |page=1011–1025}}</ref> en 'n onderwysstelsel wat volgens [[OESO]] van die swakste in die [[ontwikkelde land]]e is, saam met dié in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.oecd.org/dataoecd/51/21/37392840.pdf |title=OECD report for 2006 |publisher=[[OESO]] |accessdate=19 Augustus 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080819191607/http://www.oecd.org/dataoecd/51/21/37392840.pdf |archive-date=19 Augustus 2008 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die skadu-ekonomie het 'n aandeel van 21,5% aan die BBP.<ref>{{ca}} {{cite web |url=https://www.elperiodico.cat/ca/economia/20110601/l-economia-submergida-a-espanya-1028006 |title=L'economia submergida a Espanya representa el 21,5% del PIB |publisher=El Periódico de Catalunya |date=1 Junie 2011 |accessdate=17 September 2024}}</ref> Sedert die 1990's het sommige Spaanse maatskappye multinasionale status verwerf nadat hulle hulle dienste veral na die kultureel verwante [[Latyns-Amerika]] uitgebrei het. In dié streek is Spanje die naasgrootste belegger ná die Verenigde State. Spaanse maatskappye het ook na [[Asië]] uitgebrei, veral na [[Indië]] en die [[Volksrepubliek China]].<ref name=Economist2009bet>{{en}} {{cite web |url=http://www.economist.com/business/displaystory.cfm?story_id=13579705 |title=A good bet? |publisher=[[The Economist]] |date=30 April 2009 |accessdate=4 Mei 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090504012604/http://www.economist.com/business/displaystory.cfm?story_id=13579705 |archive-date=4 Mei 2009 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Spaanse maatskappye belê onder andere in [[hernubare energie]]-kommersialisering ([[Iberdrola]] was die wêreld se grootste hernubare energie-operateur<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.forbes.com/feeds/afx/2008/05/25/afx5046256.html |title=Spain's Iberdrola signs investment accord with Gulf group Taqa |publisher=[[Forbes]] |date=25 Mei 2008 |accessdate=7 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100607172216/http://www.forbes.com/feeds/afx/2008/05/25/afx5046256.html |archive-date=7 Junie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>), tegnologiemaatskappye soos [[Telefónica]], [[Abengoa]], [[Mondragon Corporation]] (die wêreld se grootste koöperasie wat deur werkers besit word), [[Movistar]], [[Hisdesat]], [[Indra Sistemas|Indra]], treinvervaardigers soos [[Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles|CAF]], [[Talgo]], globale korporasies soos die tekstielmaatskappy [[Inditex]], petroleummaatskappye soos [[Repsol]] of [[Cepsa]] en [[infrastruktuur]] met ses van die tien grootste internasionale konstruksiemaatskappye wat in vervoer spesialiseer is Spaans, soos [[Ferrovial]], [[Acciona]], [[Grupo ACS|ACS]], [[Obrascón Huarte Lain|OHL]] en [[Fomento de Construcciones y Contratas|FCC]].<ref name=Economist2009big>{{en}} {{cite web |url=http://www.economist.com/business/displaystory.cfm?story_id=13447445 |title=Big in America? |publisher=[[The Economist]] |date=8 April 2009 |accessdate=12 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412092504/http://www.economist.com/business/displaystory.cfm?story_id=13447445 |archive-date=12 April 2009 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die motorbedryf is een van die grootste werkverskaffers in die land. In 2023 het Spanje 2,45 miljoen motors vervaardig wat dit die agtste grootste motorvervaardiger wêreldwyd en die tweede grootste in Europa ná Duitsland maak,<ref name=ICEX>{{en}} {{cite web |url=https://www.investinspain.org/en/industries/automotive-mobility |title=Spain is the 2nd largest automaker in Europe and the 8th largest in the world |publisher=ICEX-Invest in Spain |date=22 Julie 2024}}</ref> 'n plek wat dit ook in 2024 behou het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/car-production-by-country |title=Car Production by Country 2024 |publisher=worldpopulationreview.com |accessdate=26 Maart 2024}}</ref> In 2023 is altesaam 89% van die motors en 60% van die motoronderdele/-toebehore wat in Spanje vervaardig is uitgevoer. In 2023 is altesaam 2&nbsp;201&nbsp;802 in Spanje vervaardigde motors uitgevoer. In dié jaar het die Spaanse motorbedryf 10% tot die land se [[bruto binnelandse produk]] en 18% tot die Spaanse uitvoere bygedra (insluitende motors en motoronderdele/-toebehore). Die buitelandse handelsoorskot van motors het in 2023 €18,8 miljard beloop. Die bedryf genereer 9% van die totale indiensneming en byna twee miljoen werksgeleenthede is gekoppel aan hierdie bedryf.<ref name=ICEX/> === Handelsvennote === Spanje se hoofuitvoervennote is [[Frankryk]] 15%, [[Duitsland]] 10%, [[Portugal]] 9%, [[Italië]] 9% en die [[Verenigde Koninkryk]] 6% (in 2023). Spanje se hoofuitvoere is [[motor]]s, verpakte [[medisyne]], geraffineerde petroleum, motoronderdele/-toebehore en [[Klere|kledingstukke]]. Met weinig natuurlike hulpbronne om ekonomiese ontwikkeling te onderhou steun Spanje op ander lande vir meeste van sy grondstowwe; die land voer dus 'n verskeidenheid goedere in. Die land se hoofinvoervennote is Duitsland 11%, die [[Volksrepubliek China]] 10%, Frankryk 10%, Italië 7% en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] 7% (ook in 2023). Spanje se hoofinvoere is [[ruolie]], motors, kledingstukke, motors, motoronderdele/-toebehore en [[aardgas]]. Spanje se algehele grootste handelsvennote is almal EU-lidlande soos Frankryk, Duitsland en Italië.<ref name="CIA" /> == Sport == [[Lêer:Equipe de rugby d'Espagne.jpg|duimnael|links|Die [[Spaanse nasionale rugbyspan]] in 2009]] [[Lêer:World Cup celebration - 2.jpg|duimnael|Spanje in 2010 nadat hulle die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|sokkerwêreldbekertoernooi]] gewen het]] [[Sokker]] is die gewildste [[sport]]soort in Spanje. [[Real Madrid]] en [[FC Barcelona]] is twee van die suksesvolste sokkerspanne wêreldwyd. Van die ander vername sokkerklubs sluit in [[Celta de Vigo]], [[Club Deportivo Lugo]], [[Real Club Deportivo Carabanchel]] en [[SD Compostela]]. Die [[Spaanse nasionale sokkerspan]] is met vier titels die [[UEFA Europa-beker]] se rekordwenner (in 1964, 2008, [[Europese Sokkerkampioenskap 2012|2012]] en 2024) en hulle kon ook die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] in [[Suid-Afrika]] wen. Hulle het daarmee die eerste span geword wat drie belangrike internasionale toernooie agtereenvolgens kon wen. Van die vername sokkerspelers uit dié tydperk sluit in [[Xabi Alonso]], [[Andrés Iniesta]] en [[David Villa]]. Spanje se hoogste sokkerliga is [[La Liga]], gevolg deur Secunda División. In vrouesokker het Spanje die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]] in [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] beklink. [[Basketbal]], [[tennis]], [[fietsry]], [[handbal]], [[futsal]], [[motorfietsry]], [[rugby]] en, in die afgelope tyd, [[Formule Een]] is ook gewilde sportsoorte. Die [[Spaanse nasionale rugbyspan]] het vir die [[Rugbywêreldbeker 1999]] gekwalifiseer, maar hulle het laaste in hul groep geëindig. Hulle ding in die [[Europese Rugbykampioenskap]] met ander opkomende rugbyspanne mee. Hulle het dié toernooi tot dusver nog nie gewen nie en vyf keer as naaswenner geëindig. Die ''Estadio Nacional Universidad Complutense'' in Madrid dien as tuisstadion van beide die mans- en [[Spaanse nasionale vrouerugbyspan|vrouerugbyspan]]. Die vrouerugbyspan kwalifiseer gereeld vir [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooie. Die [[Vuelta a España]] is 'n belangrike fietswedren wat elke September gehou word en tot die drie Grand Tours behoort, saam met die [[Tour de France]] en die [[Giro d'Italia]]. In Formule Een word sedert 1913 die [[Spaanse Grand Prix]] aangebied, voorheen op onderskeidelik die [[Jarama-renbaan]], die [[Jerez-renbaan]] asook die [[Montjuïc-renbaan]] en sedert 1991 op die [[Barcelona-Catalunya-renbaan]]. By tye is ook die [[Europese Grand Prix]] in Spanje gejaag, naamlik in Jerez en in [[Valenciastraatbaan|Valencia]]. Spanje het al verskeie groot sportgeleenthede soos die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982]], die [[Olimpiese Somerspele 1992]] en die [[Vrouerugbywêreldbeker 2002]] aangebied. Spanje sal saam met [[Argentinië]], [[Marokko]], [[Paraguay]], [[Portugal]] en [[Uruguay]] die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2030]] aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cqx80eqqyero |title=How will the 2030 World Cup work? |publisher=[[BBC]] |author=Emma Middleton |date=11 Desember 2024 |accessdate=12 Desember 2024}}</ref> In hul onderskeie streke is die sportsoorte [[Baskiese pelote]] en Valensiaanse pelote baie gewild. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Spain|title=Spain|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=31 Augustus 2025}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/spain/|title=Spain|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=31 Augustus 2025}} * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0-908409-67-2}}, volume 26, bl. 71 – 73 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Spain|Spanje}} * {{en}} {{Wikivoyage|Spain|Spanje}} * {{es}} [https://www.congreso.es/ Amptelike webwerf van die Spaanse parlement] * {{es}} [https://administracion.gob.es/ Amptelike webwerf van die Spaanse regering] * {{en}} [https://www.spain.info/ Amptelike webwerf van die Spaanse departement van Toerisme] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Spanje}} | Noord = [[Kantabriese See]] • [[Golf van Biskaje]] | Noordoos = {{vlagland|Frankryk}} • {{vlagland|Andorra}} • {{vlagland|Frankryk}} • [[Golf van Lion]] | Oos = [[Baleariese See]] • {{vlagland|Italië}} | Suidoos = [[Alboransee]] • {{vlagland|Algerië}} | Suid = {{vlagland|Gibraltar}} • {{vlagland|Ceuta}} • [[Straat van Gibraltar]] • {{vlagland|Marokko}} • {{vlagland|Melilla}} | Suidwes = {{vlagland|Kanariese Eilande}} • [[Golf van Cádiz]] | Wes = {{vlagland|Portugal}} | Noordwes = [[Atlantiese Oseaan]] }} {{Navigasie indeling Spanje}} {{EU-lande}} {{NAVO-lande}} {{Lande van Europa}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Spanje| ]] n34d946f8r5fn3mjnp46ejyehvm0rk0 0 2129 2917517 2851485 2026-07-14T11:19:06Z Aliwal2012 39067 /* Sterftes */ [[Jochen Mass]] 2917517 wikitext text/x-wiki {{MeiKalender}} '''4 Mei''' is die 124ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (125ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 241 dae in die jaar. == Gebeure == * [[1408]] – [[Pous Gregorius XII]] belê 'n vergadering van die kardinale in Lucca en verbied hulle om die stad te verlaat. Sewe kardinale ignoreer die bevel en vertrek na [[Pisa]]. * [[1493]] – [[Pous Alexander VI]] publiseer die bul ''Inter Caetera'' wat die nuut-ontdekte Amerikas verdeel tussen [[Spanje]] en [[Portugal]]. * [[1671]] – [[Antonio Pignatelli]] (Later [[Pous Innocentius XII]]) word aartsbiskop van Lecce. * [[1791]] – [[Pous Pius VI]] publiseer ''Quo luctu'' met die toelating dat nie-priesters die sakramente mag bedien tydens die Franse onderdrukking. * [[1799]] – Vierde Mysore-oorlog: Britse troepe verower Shrirangapattana, die hoofstad van die Suid-Indiese koninkryk Mysore. Tydens die aanval sterf Sultan Tipu en word Mysore Britse Protektoraat. * [[1904]] – Amerikaanse Weermag Ingenieurs begin werk aan die [[Panama-kanaal]]. * [[1912]] – Italiaans-Turkse-oorlog: [[Italië]] verower die [[Dodekanese]] en beset die eiland [[Rhodos]]. Die eiland bly onder Italiaanse heerskappy tot die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]]. * [[1917]] – [[Eerste Wêreldoorlog]]: Die troepe-transportskip ''Transylvania'' word deur die Duitse duikboot ''U 63'' in die Golf van Genua gesink en 412 soldate en lede van die bemanning sterf. * [[1924]] – Die [[Olimpiese Somerspele 1924]] open in [[Parys]], [[Frankryk]]. * [[1930]] – Britse polisie neem [[Mahatma Gandhi]] in hegtenis en plaas hom in die Yeravda-gevangenis. * [[1932]] – In [[Atlanta]], [[Georgia]], begin [[Al Capone]] sy elf jaar lange gevangenisstraf vir belastingontduiking. * [[1942]] – Tweede Wêreldoorlog: [[Slag van die Koraalsee]] begin met die lansering van gevegsvliegtuie vanaf die [[Amerikaanse Vloot|Amerikaanse]] en [[Japannese Keiserlike Vloot|Japannese]] [[vliegdekskepe]]. Die Amerikaanse taakmag ''FOX'' van die vliegdekskip [[USS Yorktown (CV-5)|USS ''Yorktown'' (CV-5)]] val Japannese eenhede aan wat op 3 Mei op die eiland Tulagi geland het. * [[1945]] – Tweede Wêreldoorlog: Bevryding van die [[konsentrasiekamp]] Neuengamme naby [[Hamburg]] deur die Britse Leër. * 1945 – Tweede Wêreldoorlog: Admiraal [[Hans-Georg von Friedeburg]] onderteken op die Timeloberg, voor veldmaarskalk [[Montgomery|Montgommery]], in opdrag van die laaste rykspresident [[Karl Dönitz]], die kapitulasie-ooreenkoms van alle Duitse troepe in Noordwes-Duitsland, die Nederlande en Denemarke. * 1945 – Tweede Wêreldoorlog: Die 2de Franse Pantserdivisie onder generaal-majoor [[Philippe Leclerc de Hauteclocque|Leclerc]] bereik teen die einde van die Tweede Wêreldoorlog die huis van [[Adolf Hitler]] op die Obersalzberg by Berchtesgaden. * [[1948]] – [[Norman Mailer]] se eerste boek, ''The Naked and the Dead'', word uitgegee. * [[1959]] – Die eerste [[Grammy]]s word aangekondig. * [[1970]] – [[Viëtnamoorlog]]: [[Kent State-skietvoorval]]: Die Ohio Nasionale Wag, wat op die Kent State-universiteit kampus ontplooi is as gevolg van onrus aan die universiteit, skiet vier studente dood en wond nege ander. Die studente het teen die Kambodjaanse veldtog van die [[Verenigde State]] en Suid-Viëtnam betoog. * [[1978]] – [[Suid-Afrikaanse Grensoorlog]]: Die veldslag by Kassinga in [[Angola]] begin. * [[1979]] – [[Margaret Thatcher]] word ingehuldig as die eerste vroulike [[eerste Minister van die Verenigde Koninkryk]]. == Geboortes == * [[1008]] – Koning Henri I van [[Frankryk]] († [[1060]]). * [[1654]] – [[Keiser Kangzi]] van China († [[1722]]). * [[1718]] – [[Jean-Philippe de Chéseaux]], ’n [[sterrekundige]] van [[Lausanne]] in [[Switserland]] († [[1751]]). * [[1825]] – [[Thomas Henry Huxley]], Britse bioloog en hoofverteenwoordiger van die ''Agnostisisme'' († [[1895]]). * [[1880]] – [[Bruno Taut]], Duitse argitek en stadsbeplanner († [[1938]]). * [[1909]] – [[Howard Da Silva]], Amerikaanse akteur en regisseur († [[1986]]). * [[1914]] – [[Hilgard Muller]], [[Suid-Afrika]]anse politikus van die [[Nasionale Party]], minister van buitelandse sake († [[1985]]). * [[1923]] – [[Eric Sykes]], Britse akteur en komediant († [[2012]]). * [[1925]] – [[Peter Blum]], Afrikaanse digter († [[1990]]). * 1925 – [[Ruth First]], Suid-Afrikaanse skrywer en anti-apartheidsaktivis († [[1982]]). * [[1928]] – [[Hosni Mubarak]], voormalige [[Egipte|Egiptiese]] president († [[2020]]). * [[1929]] – [[Audrey Hepburn]] Engelse aktrise († [[1993]]). * [[1944]] – [[Monica Bleibtreu]], Oostenrykse aktrise († [[2009]]). * [[1959]] – [[Jill Bolte Taylor]], Amerikaanse neuroanatomis, skrywer en openbare spreker. * [[1960]] – [[Raymond Zondo]], adjunkhoofregter van Suid-Afrika. * [[1979]] – [[Lance Bass]], Amerikaanse musikant (''NSYNC''). * [[1983]] – [[Brad Bufanda]], Amerikaanse akteur (* [[1983]]). * [[1985]] – [[Jason Jaftha]], Suid-Afrikaanse [[rugby]][[skeidsregter]]. * [[1989]] – [[Trevor Nyakane]], Suid-Afrikaanse [[rugby]]speler. == Sterftes == * [[1687]] – [[Johannes Overney]], die agste predikant in diens van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] in [[Suid-Afrika]] (* onbekend). * [[1799]] – [[Tipu Sultan]], [[Moslem]] [[Indië|Indiese]] militêre leier. Heerser van die Mysore-koninkryk in Suid-Indië (* [[1750]]). * [[1975]] – [[Moe Howard]], Amerikaanse akteur en komediant (''Three Stooges'') (* [[1897]]). * [[1980]] – [[Josip Broz Tito]], president van [[Joego-Slawië]] (* [[1892]]). * [[1998]] – [[Worsie Visser]], Afrikaanse sanger (* [[1963]]). * [[2025]] – [[Jochen Mass]], Duitse motorrenjaer en radiokommentator (* [[1946]]). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == * Herdenking vir die Dooies ([[Nederland]]) * [[China]] - Jeugdag * [[Kassingadag]] ([[Namibië]]) [[Kategorie:Mei]] cr19o8looovhbkh7lozcfhex1n7zu3c 0 2377 2917483 2715772 2026-07-14T07:37:39Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ Nadia Beukes 2917483 wikitext text/x-wiki {{AugustusKalender}} '''19 Augustus''' is die 231ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (232ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 134 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[1458]] – [[Pous Pius II]] volg [[Pous Callixtus III]] op as [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. * [[1692]] – In [[Salem]], [[Massachusetts]] word vyf vroue en 'n geestelike tereggestel nadat hulle skuldig bevind is aan [[heksery]]. * [[1744]] – [[Pous Benedictus XIV]] publiseer ''Cum semper oblatas'' waarin priesters aangesê word om gereeld die mis op te dra. * [[1930]] – Die [[Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging]] (ATKV) word in [[Kaapstad]] gestig. * [[1940]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: Britse [[bomwerper]]s bombardeer die gebied tussen Diessenhofen en Schlatt (Kanton Thurgau) in [[Switserland]]. Switserland was 'n neutrale land tydens die Tweede Wêreldoorlog. * [[1940]] – Tweede Wêreldoorlog: In [[Oos-Afrika]] word Brits-Somaliland aan [[Italië]] afgestaan ná die inval wat op [[4 Augustus]] begin het. * [[1942]] – Tweede Wêreldoorlog: [[Gealieerdes|Geallieerde magte]], meestal [[Kanada|Kanadees]], val Dieppe, [[Frankryk]], binne in die Dieppe-inval. * [[1953]] – A.L. Geyer lewer 'n praatjie by die Rotariërklub in [[Londen]] om te verduidelik hoekom [[apartheid]] "die beste beleid" vir alle rasse in [[Suid-Afrika]] is. * [[1968]] – [[Nigerië|Nigeriese]] federale troepe val veelvuldige teikens in [[Biafra]] aan en 2&nbsp;000 mense sterf na bewering in die gepaardgaande bloedbad. * [[1989]] – Tydens die Paneuropese Piekniek vlug meer as 600 burgers van die [[Duitse Demokratiese Republiek]] (DDR) met [[Hongarye|Hongaarse]] ondersteuning na die Weste – die begin van die [[Duitse Demokratiese Republiek|einde van die DDR]]. * [[1990]] – In [[Soweto]] eis bloedige geweld tussen die aanhangers van die [[ANC]] en [[Inkatha-Vryheidsparty|Inkatha]] 222 slagoffers. * [[1991]] – In die mislukte [[Sowjetunie|Sowjet-staatsgreeppoging van 1991]] deur [[Kommunisme|Kommunistiese]] konserwatiewe elemente, word aangekondig dat [[Michail Gorbatsjof]] siek is en van sy amp as president onthef is. == Geboortes == * [[1646]] – [[John Flamsteed]] [[Engeland|Engelse]] [[Sterrekunde|sterrekundige]] († [[1719]]). * [[1883]] – [[Coco Chanel]], Franse mode-ontwerper († [[1971]]). * 1883 – [[Elsie Ferguson]], Amerikaanse aktrise († [[1961]]). * [[1899]] – [[Colleen Moore]], Amerikaanse aktrise († [[1988]]). * [[1906]] – [[Philo Farnsworth]], Amerikaanse uitvinder en televisiepionier († [[1971]]). * [[1926]] – [[Angus Scrimm]], Amerikaanse akteur († [[2016]]). * [[1940]] – [[Jill St. John]], Amerikaanse aktrise. * [[1942]] – [[Fred Thompson]], Amerikaanse akteur en politikus († [[2015]]). * [[1943]] – [[Sid Going]], Nieu-Seelandse rugbyspeler († [[2024]]). * [[1944]] – [[Sam de Beer]], Suid-Afrikaanse [[politikus]] en oud-kabinetminister. * [[1946]] – [[Bill Clinton]], 42ste [[President van die Verenigde State]]. * 1946 – [[Elma Potgieter]], [[Suid-Afrika]]anse [[aktrise]], [[skrywer]] en taalpraktisyn. * [[1952]] – [[Jonathan Frakes]], Amerikaanse akteur en regisseur. * [[1963]] – [[John Stamos]], Amerikaanse akteur. * [[1965]] – [[Johan Botha (tenoor)|Johan Botha]], Suid-Afrikaanse [[tenoor]] († [[2016]]). * 1965 – [[Kyra Sedgwick]], Amerikaanse aktrise. * [[1975]] – [[Tracie Thoms]], Amerikaanse aktrise. * [[1978]] – [[Michelle Borth]], Amerikaanse aktrise. * [[1982]] – [[Nadia Beukes]], Suid-Afrikaanse aktrise, sangeres en stemkunstenaar. * [[1983]] – [[Reeva Steenkamp]], Suid-Afrikaanse model († [[2013]]). * [[1987]] – [[Nico Hülkenberg]], [[Duitsers|Duitse]] [[Formule Een]]-renjaer. * [[1994]] – [[Tamaryn Green]], Suid-Afrikaanse model en skoonheidskoningin, [[Mejuffrou Suid-Afrika|Mej Suid-Afrika 2018]]. == Sterftes == * [[14]] – [[Gaius Julius Caesar Octavianus]], ''princeps'' van Rome (* [[63 v.C.]]). * [[1580]] – [[Andrea Palladio]], [[Italianers|Italiaanse]] [[Renaissance]]-argitek (* [[1508]]). * [[1662]] – [[Blaise Pascal]], Franse wiskundige, fisikus en godsdienstige filosoof (* [[1623]]). * [[1819]] – [[James Watt]] (83), Skotse uitvinder en meganiese ingenieur (* [[1736]]). * [[1944]] – [[Günther von Kluge]], Duitse generaal (* [[1882]]). * [[1954]] – [[Alcide De Gasperi]], Italiaanse staatsman en politikus (* [[1881]]). * [[1951]] – [[Barry Heatlie]], [[Suid-Afrika]] se vyfde [[Springbokkaptein]] (* [[1872]]). * [[1969]] – [[Ludwig Mies van der Rohe]], Duitse argitek (* [[1886]]). * [[1977]] – [[Groucho Marx]], Amerikaanse komediant en akteur (* [[1890]]). * [[1994]] – [[Linus Pauling]], Amerikaanse [[chemikus]], [[biochemikus]], [[chemiese ingenieur]] en [[Nobelprys vir Chemie]]-wenner (* [[1901]]) * [[2000]] – [[Harry Oppenheimer]], [[Suid-Afrika]]anse mynmagnaat (* [[1908]]). * [[2008]] – [[Levy Mwanawasa]], derde president van [[Zambië]] (2002-2008) (* [[1948]]). * [[2013]] – [[Lee Thompson Young]], Amerikaanse akteur (* [[1984]]). * [[2017]] – [[Dick Gregory]], Amerikaanse komiek, akteur en aktivis (* [[1932]]). * [[2023]] – [[Angie oeh]], Afrikaanse kletsrymer (* [[1998]]). == Vakansies, vierings en waarnemingsdae == * [[Verheerliking van Jesus]] (Oostelike [[Christendom]]). == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|19 August}} {{Normdata}} [[Kategorie:Augustus]] swntjempobfusj937njhtxiiuujb3ai 0 2419 2917520 2868036 2026-07-14T11:28:46Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ Jochen Mass 2917520 wikitext text/x-wiki {{SeptemberKalender}} '''30 September''' is die 273ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (274ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Dit is ook die laaste dag van die derde [[kwartaal]] van die jaar. Daar volg nog 92 dae. == Gebeure == [[Lêer:Network card.jpg|duimnael|90px|'n Ethernet-kaart]] * [[1061]] – [[Pous Alexander II]] volg [[Pous Nicolaas II]] op. * [[1628]] – [[Pous Urbanus VIII]] verklaar Peter Nolasco heilig. * [[1686]] – [[Antonio Pignatelli]] (Later [[Pous Innocentius XII]]) word aartsbiskop van [[Napels]]. * [[1720]] – [[Pous Clemens XI]] stel Carlos de Borja-Centelles y Ponce de León, patriarg van Wes-Indië en Álvaro Cienfuegos Villazón, S.J. aan as kardinaal. * [[1739]] – [[Pous Clemens XII]] stel Prospero Colonna, ouditeur van die Apostoliese Kamer en Carlo Maria Sacripante, tesourier-generaal van die Apostoliese Kamer aan as kardinaal. * [[1831]] – [[Pous Gregorius XVI]] stel twaalf nuwe kardinale aan, waaronder Luigi Lambruschini, C.R.S.P., titulêr aartsbiskop van Berito. * [[1885]] – Die [[Goosen|Republiek van Goosen]] word afgeskaf en heringelyf in [[Brits-Betsjoeanaland]], nadat 'n [[Verenigde Koninkryk|Britse]] militêre mag onder Sir [[Charles Warren]] na dié gebied gestuur is. * [[1966]] – [[Botswana]] word van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik. * [[1980]] – [[Ethernet]]-spesifikasies word deur [[Xerox]] gepubliseer in samewerking met [[Intel]] en Digital Equipment Corporation. * [[1989]] – Die federasie [[Senegambië]] word deur [[Senegal]] ontbind toe [[Gambië]] weier om nader aan 'n unie te beweeg. * [[1996]] – [[Bantu Holomisa]] word uit die [[African National Congress]] geskop, nadat hy voor die [[Waarheid-en-versoeningskommissie]] getuig het. * [[1999]] – Een van [[Japan]] se ergste [[kernkrag]]ongelukke vind plaas by 'n [[uraan]]herverwerkingfasiliteit naby [[Tokio]]. Werkers en plaaslike inwoners word aan baie hoë vlakke van [[Radioaktiwiteit|bestraling]] blootgestel. * [[2002]] – [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] en [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] word verklaar as medewenners van die [[Kampioenetrofee 2002|derde Kampioenetrofee]] in [[Sri Lanka]], nadat die eindstryd twee keer uitgereën het. * [[2022]] – Die [[Rusland|Russiese Federasie]] onderteken die [[Russiese anneksasie van Suid- en Oos-Oekraïne|toetredingsverdrae]] om die anneksasie van die gedeeltelik besette Oekraïense [[oblast]]e [[Loehansk-oblast|Loehansk]], [[Donetsk-oblast|Donetsk]], [[Zaporizjzja-oblast|Zaporizjzja]] en [[Cherson-oblast|Cherson]] te begin. * 2022 – Ibrahim Traor voer 'n [[Staatsgreep in Burkina Faso (September 2022)|staatsgreep]] in [[Burkina Faso]] uit. * [[2025]] – Die 13de [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025|Vrouekrieketwêreldbeker]] begin in [[Indië]] en [[Sri Lanka]]. == Geboortes == * [[1227]] – [[Girolamo Masci d'Ascoli]] later [[Pous Nicolaas IV]], die 191ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in Liciano, [[Italië]] († [[1292]]). * [[1709]] – [[Georg Schmidt]], sendeling van die [[Morawiese kerk]] († [[1785]]). * [[1832]] – Lord [[Frederick Sleigh Roberts]], Britse maarskalk († [[1914]]). * [[1859]] – [[P.S. Snyman|Ds. Philip Snyman]], predikant in twee gemeentes van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] († [[1900]]). * [[1928]] – [[Elie Wiesel]], [[Roemeens]]-gebore Amerikaanse [[Jood]], skrywer, professor, politieke aktivis, [[Nobelprys]] ontvanger en [[Holocaust]]-oorlewende († [[2016]]). * [[1937]] – [[Gary Hocking]], Grand Prix-motorfietswêreldkampioen van [[Rhodesië]], sterf in 'n Lotus Climax voor die Natalse Grand Prix († [[1962]]). * [[1939]] – [[Len Cariou]], [[Kanada|Kanadese]] akteur en vervaardiger. * [[1946]] – [[Jochen Mass]], Duitse [[Formule Een|motorrenjaer]] en radiokommentator († [[2025]]). * [[1951]] – [[Dono|Wahjoe Sardono]], Indonesiese akteur en komediant († [[2001]]). * [[1952]] – [[Jack Wild]], Britse akteur en sanger († [[2006]]). * [[1953]] – [[Jack Goldstone]], Amerikaanse [[sosioloog]], politieke wetenskaplike en [[historikus]]. * [[1956]] – [[Donald Andersen]], Deense akteur. * [[1964]] – [[Monica Bellucci]], [[Italiaanse]] aktrise. * [[1997]] – [[Max Verstappen]], [[Nederland]]se [[Formule Een|Formule Eenkampioenrenjaer]]. * [[2002]] – [[Maddie Ziegler]], Amerikaanse [[aktrise]] en danseres. == Sterftes == * [[420]] – [[Hieronimus van Stridon]] (* [[347]]). * [[1913]] – [[Rudolf Diesel]], Duitse ingenieur en uitvinder (* [[1858]]). * [[1942]] – [[Hans-Joachim Marseille]], Duitse [[bobaasvlieënier]] tydens die Tweede Wêreldoorlog (* [[1919]]). * [[1955]] – [[James Dean]], Amerikaanse filmster (* [[1931]]). * [[1966]] – [[D.G. Conradie]], [[joernalis]], redakteur van ''[[Volksblad|Die Volksblad]]'', [[politikus]] en administrateur-generaal van [[Suidwes-Afrika]] (* [[1879]]). * [[1990]] – [[Patrick White]], Australiese skrywer (* [[1912]]). * [[1992]] <small>(waarskynlik 30 September)</small> – [[Miemie Louw-Theron]], [[Afrikaanse skrywer]] (* [[1898]]). * [[1997]] – [[Ernst van Heerden]], [[Afrikaans]]e digter (* 1916). * [[2014]] – [[Jerrie Mock]], die eerste vrou wat solo om die wêreld vlieg (* [[1925]]). * [[2019]] – [[Kornel Morawiecki]], Poolse politikus en teoretiese fisikus (* [[1941]]). * [[2019]] – [[Jessye Mae Norman]], Amerikaanse sopraan (* [[1945]]). == Vakansies, vierings en waarnemingsdae == * Feesdag van [[Hieronimus van Stridon]] in die Rooms-Katolieke Kerk. * [[1966]] – [[Onafhanklikheidsdag]] in '''[[Botswana]]''' * [[Internasionale Vertaaldag]] {{Commonskat|30 September}} [[Kategorie:September]] hfsnd5iafgqmdeahsfehvdgcu69pqwa 0 3625 2917476 2907841 2026-07-14T05:16:50Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2917476 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die soogdier van die familie ''Felidae'', vir ander gebruike sien [[Leeu (dubbelsinnig)]].'' {{Taksoboks | name = Leeu | fossil_range = Sedert vroeë Pleistoseen | status = VU | trend = down | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name="iucn">{{en}} {{IUCN2010.2|assessors=Bauer, H., Nowell, K. & Packer, C.|year=2008|id=15951|title=Panthera leo|downloaded=28 Augustus 2010}}</ref> | image=Lion waiting in Namibia.jpg | image_caption=Rustende [[mannetjie]] in [[Namibië]] | image2=Okonjima Lioness.jpg | image2_caption=[[Wyfie]] (leeuin) by die Okonjima Lodge, Namibië | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Felidae]] | genus = ''[[Panthera]]'' | species = '''''P. leo''''' | binomial = ''Panthera leo'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) | synonyms='''''Felis leo '''''<br /><small>([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]<ref name="Linn1758" />)</small> | range_map = Lion distribution.svg | range_map_caption = {{legend0|#9fdd93|border=1px solid #bea158|&nbsp;verspreiding van leeus in [[Afrika]]}} | range_map2=Map Guj Nat Parks Sanctuary.png | range_map2_caption= {{legend0|#bfba2a|&nbsp;Die Gir-woud in [[Gujarat]], [[Indië]], is die laaste natuurlike habitat van ongeveer 300 Asiatiese leeus. Sommige kan in Palpur-Kuno-reservaat van naburige [[Madhya Pradesj]] hervestig word.}} }} Die '''leeu''' (''Panthera leo'') ([[Internasionale Fonetiese Alfabet|IFA]]: ♂: 'le:u 'le:ou 'liu ♀: le:'uən le:'vən / le:uvəifi) is 'n [[soogdier]] van die [[Familie (biologie)|familie]] [[Felidae]] en een van die vier "groot katte" in die [[genus]] ''[[Panthera]]''. Dit is die naasgrootste katspesie ná die [[tier]]. [[Mannetjie]]s kan maklik herken word aan hulle maanhare en weeg tussen 150 en 250&nbsp;[[kilogram|kg]],<ref name="nowak" /> terwyl [[wyfie]]s tussen 120 en 150&nbsp;kg weeg.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20090209052819/http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/14.shtml ''Science & Nature – Wildfacts – Lion'']. URL besoek op 24 Oktober 2006.</ref> Leeus kom in hul natuurlike omgewing tans in [[Afrika suid van die Sahara]] en in [[Asië]] voor. In Asië word ’n kritieke bedreigde oorblywende bevolking in die Gir-woud Nasionale Park gehou, waar hulle reeds vroeër in [[Noord-Afrika]] en [[Suidwes-Asië]] uitgesterf het. Tot en met die laat [[Pleistoseen]]tydperk, omstreeks 12&nbsp;000 jaar gelede, was die leeu die mees wydverspreide groot landsoogdier ná die [[mens]]. Hulle was oor die meeste dele van Afrika versprei, regoor [[Eurasië]], wat vanaf [[Wes-Europa]] tot [[Indië]] gestrek het, sowel as in die [[Amerikas]] tussen [[Yukon]] en [[Peru]].<ref name=Harington69 /> In die natuur word leeus tussen 10 en 14 jaar oud, terwyl dié in gevangenskap tot oor die 20 jaar oud kan word. In die natuur sal leeumannetjies selde ouer as tien jaar word, weens die beserings wat hulle gedurig in gevegte met mekaar opdoen en wat hul lewensduur verkort.<ref>{{en}} {{cite book|last=Smuts |first=G.L. |year=1982 |title=Lion|publisher=Macmillian South Africa (Publishers)(Pty.) Ltd.|location=Johannesburg |page=231|isbn= 0-86954-122-6}}</ref> Leeus geniet 'n warm klimaat en jag in groepe. Hul tipiese habitat is die savanne en [[grasveld]]e, hoewel hulle ook na die bosse en [[woud]]e kan wend. Wat ongewoon van leeus is, in vergelyking met ander katsoorte, is dat hulle ’n sosiale spesie is. ’n Trop leeus bestaan uit bloedverwante wyfies en nakomelinge en ’n klein aantal [[volwassene|volwasse]] leeumannetjies. Troppe leeuinne sal gewoonlik saam jag en groot hoefdiere as prooi aanval. Leeus is as [[roofdier]]e heel boaan die voedselketting, maar sal by geleentheid ook aas. Hoewel dit nie in leeus se aard is om mense te jag nie, is enkele gevalle opgeteken waar dit wel gebeur het. Die leeu is ’n [[kwesbare spesie]], aangesien ’n moontlik onherroeplike bevolkingsafname van tussen 30 en 50 persent die afgelope twee dekades slegs op die Afrika-vasteland plaasgevind het.<ref name=IUCN>{{en}} {{IUCN2006|assessors=Nowell & Bauer|year=2004|id=15951|title=Panthera leo|downloaded=11 Mei 2006}} Database entry includes a lengthy justification of why this species is vulnerable.</ref> Die leeubevolking is onvolhoubaar buite aangewese reservate en nasionale parke. Hoewel die oorsaak van die afname nie ten volle begryp kan word nie, speel habitatsverlies en botsings met die mens na bewering tans die grootste rol. Leeus is sedert die [[antieke Rome]]inse tyd al in dieretuine aangehou en bly vanaf die laat agtiende eeu van oraloor ’n groot aantrekkingskrag. Dieretuine span oor die wêreld heen saam om teelprogramme daar te stel met die oogmerk om die bedreigde Asiatiese subspesies van uitwissing te red. == Identifikasie == By die eerste blik is die leeumannetjie hoogs onderskeibaar en maklik herkenbaar aan sy maanhare. Die leeu, veral die gesig van die mannetjie s’n, is een van die mees herkenbare diersimbole in die kultuur van die mens. Afbeeldings van leeus is deur feitlik elke antieke en Middeleeuse beskawing waar hulle teëgekom is gemaak; dit het alreeds vanaf die Bo-Paleolitiese tydperk bestaan, soos die rotstekeninge in die Lascaux- en Chauvetgrotte getuig. Leeus word grootskaals deur beeldhoukuns, snywerk, skilderye, tekeninge, op nasionale vlae en in die eietydse rolprente en letterkunde uitgebeeld. == Woordherkoms == Die benaming “leeu”, soortgelyk met vele [[Germaanse tale|Germaanse]] en [[Romaanse tale]], is afgelei van die [[Latyn]]se ''leo''<ref>{{en}} {{cite book| author=Simpson DP | title=Cassell's Latin Dictionary | publisher=Cassell Ltd. | year=1979 | edition=5th | location=London | page=342 | isbn=0-304-52257-0}}</ref> en die [[Antieke Griekeland|antieke Griekse]] λέων (leon).<ref name="Liddell 1980">{{en}} {{cite book| author1=Liddell, Henry George |author2= Scott, Robert | year=1980 | title=A Greek-English Lexicon (Abridged Edition)|page=411 | publisher=[[Oxford University Press]] | location=United Kingdom | isbn=0-19-910207-4}}</ref> Die [[Hebreeus]]e לָבִיא (''lavi'') kan ook verwant wees,<ref>{{en}} {{cite encyclopedia| title=Lion|encyclopedia=Oxford English Dictionary|editor=Simpson, J., Weiner, E. (eds)| year=1989 |edition= 2nd edition| location=Oxford |publisher=Clarendon Press|id={{ISBN|0-19-861186-2}}}}</ref> sowel as die [[Antieke Egipte|antieke Egiptiese]] ''rw''.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.yourdictionary.com/ahd/l/l0190400.html |title=yourdictionary.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070826092840/http://www.yourdictionary.com/ahd/l/l0190400.html |archivedate=26 Augustus 2007 |access-date=28 November 2010 |url-status=live }}. Soos in die ander antieke geskrifte word slegs die medeklinkers in die antieke Egiptiese taal neergepen. Daar was geen verskil tussen die 'l' en 'r' nie.</ref> Dit was een van die verskeie spesies wat oorspronklik, as ''Felis leo '', deur Carl Linnaeus in sy agtiende-eeuse werk, ''System Naturae'' omskryf is.<ref name="Linn1758">{{en}} {{cite book|last=Linnaeus |first=Carolus |authorlink=Carl Linnaeus |title=Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. |publisher=Holmiae (Laurentii Salvii) |year=1758 |page=41 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/726936 |accessdate=8 September 2008 |language=la |volume=1 |edition=10th}}</ref> Die genus-aspek van die wetenskaplike benaming, ''Panthera leo'', word dikwels toegeskryf aan [[Grieks]]e herkoms, ''pan''- (''alles'') en ''ther'' (''gedierte''), wat as [[etimologie|volksetimologie]] beskou kan word. Hoewel die benaming se herkoms glo van die klassieke tale afkomstig is, is daar ’n duidelike ooreenkoms met die [[Sanskrit]]se ''pundarikam '' “tier”, wat op sy beurt weer afkomstig is van ''pandarah'' “wit-gelerig”.<ref>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=panther |title=Panther |work=Online Etymology Dictionary |publisher=Douglas Harper |access-date=5 Julie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702055630/http://www.etymonline.com/index.php?term=panther |archive-date=2 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die plaaslike name wat in [[Suider-Afrika]] gebruik word sluit in: ''bubesi'' of ''ngonyama'' in [[Zoeloe]], ''tau'' in [[Suid-Sotho]], ''shumba'' in [[Shona (taal)|Shona]] en ''simba'' in [[Swahili]]. == Bevolking en verspreiding == [[Lêer:Lion distribution.png|duimnael|links|Verspreiding van ''Panthera leo'' in Afrika en Eurasië, in die verlede en hede]] In historiese tye het die leeu se habitat tot in die suidelike dele van [[Eurasië]] gestrek, van [[Portugal]] tot [[Indië]] en die grootste deel van Afrika, buiten die sentrale [[reënwoud]]gebiede en die [[Sahara]]-woestyn. Aan die begin van die Christelike tydperk het hulle in [[Wes-Europa]] uitgesterf en teen 100 n.C. in [[Griekeland]]. In die [[Kaukasus]], hulle laaste Europese habitat, het leeus tot ongeveer die 10de eeu oorleef. Tussen die laat 19de en vroeë 20ste eeu het hulle ook uitgesterf in Noord-Afrika en die [[Midde-Ooste]]. Tans kom die meeste leeus voor in [[Oos-Afrika|Oos]]- en Suider-Afrika en hulle getalle is besig om drasties te daal. Huidige beramings van die Afrika-leeu se getalle is tussen 16&nbsp;000 en 30&nbsp;000 in die natuur, 'n daling van die beraamde 100&nbsp;000 in die 1990's; toenemende kontak met die mens word as die hoofrede vir hierdie afname beskou.<ref>{{en}} [http://www.pbs.org/wnet/nature/vanishinglions/index.html ''The Vanishing Lions''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070611090203/http://www.pbs.org/wnet/nature/vanishinglions/index.html |date=11 Junie 2007 }} by die ''PBS''-webwerf. URL besoek op 28 Maart 2007.</ref> Die oorblywende bevolkings is geografies van mekaar geskei, wat tot [[inteling]] kan lei en, as gevolg daarvan, 'n gebrek aan genetiese diversiteit. Die [[Asiatiese leeu]] (''Panthera leo persica''), wat in historiese tye van [[Turkye]] tot by Indië en van die Kaukasus tot by [[Jemen]] verspreid was, was teen die [[Middeleeue]] in [[Palestina]] uitgeroei en na die ontwikkeling van maklik verkrygbare vuurwapens in die 18de eeu in die grootste deel van die res van Asië. Die laaste leeu in [[Iran]] is in [[1942]] geskiet. Die subspesie oorleef tans slegs in en om die Gir-woud in Noordwes-Indië. Ongeveer 300 leeus kom voor in dié reservaat van 1&nbsp;412&nbsp;km² in die staat Gujarat, wat die grootste deel van die woud beslaan. Hulle getalle is op die oomblik stabiel. == Klassifisering en aanpassing == Die leeu is ’n spesie wat onder die ''Panthera''-[[genus]] ingedeel is en die naaste aan die ander grootkatspesies verwant is: die tier, die jaguar en die luiperd. ''Panthera leo'' het sy oorsprong sowat 800&nbsp;000 tot 1 miljoen jaar gelede in Afrika gehad, waarna hierdie spesie na die Holarktiese gebied versprei het.<ref>{{en}} {{cite journal|last1= Yamaguchi |first1=Nobuyuki| last2=Cooper|first2=Alan| last3= Werdelin |first3=Lars | first4=David W.| last4=Macdonald|date=Augustus 2004|title= Evolution of the mane and group-living in the lion (Panthera leo): a review|journal=Journal of Zoology |volume=263 |issue=4 |pages=329–342 |doi=10.1017/S0952836904005242 |issn = 0952-8369 }}</ref> Dit het sy eerste verskyning in Europa sowat 700&nbsp;000 jaar gelede gemaak deur die subspesie ''Panthera leo fossilis'' wat by Isernië te Italië aangeland het. Uit hierdie leeu se lendene het die latere grotleeu (''Panthera leo spelaea'') voortgespruit, wat ongeveer 300 000 jaar gelede te voorskyn gekom het. Gedurende die Bo-Pleistoseentydperk het die leeu Noord- en Suid-Amerika bereik en tot die ''Panthera leo atrox'', oftewel die Amerikaanse leeu, ontwikkel.<ref>{{en}} {{cite book|last=Turner |first=Allen |year=1997 |title=The big cats and their fossil relatives : an illustrated guide to their evolution and natural history |location=New York |publisher=Columbia University Press |isbn=0-231-10229-1 |pages=}}</ref> Leeus het in Noord-Eurasië en Amerika teen die einde van die laaste ystydperk, omtrent 10 000 jaar gelede, uitgesterf;<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny" /> dit kon gevolg het net ná die massa-uitwissing van die Pleistoseen se megadiere.<ref>{{cite web |last=Harington |first=CR |title=American Lion |work=Yukon Beringia Interpretive Centre website |publisher=Yukon Beringia Interpretive Centre |year=1996 |url=http://www.beringia.com/research/lion.html |access-date=8 Maart 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160119133852/http://www.beringia.com/research/lion.html |archive-date=19 Januarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Subspesies === [[Lêer:Panthera leo subspecies late 20th century.png|duimnael|Verspreiding van die leeu se algemeen aanvaarde subspesies in die laat twintigste eeu]] Volgens oorlewering is twaalf onlangse leeusubspesies erken, waarvan die Berberleeu die grootste was.<ref>{{en}} [http://www.tigerhomes.org/animal/barbary-lion.cfm Barbary Lion—Panthera leo leo—Largest Lion Subspecies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825122936/http://www.tigerhomes.org/animal/barbary-lion.cfm |date=25 Augustus 2011 }} Laaste besoek op 19 September 2007</ref> Die kenmerkende verskille wat hulle van mekaar onderskei het, was die habitatligging, maanhaarvoorkoms, grootte en verspreiding. Met dié dat hierdie eienskappe so ’n geringe betekenis dra en van individu tot individu verskil, het die meeste van hierdie diere klaarblyklik nie aan egte, onafhanklike subspesies behoort nie. Dikwels is sulke onjuiste klassifiserings gemaak op grond van die leeus in dieretuine waarvan hul herkoms onbekend is en “opvallende, maar abnormale” liggaamlike kenmerke gehad het.<ref name="zoos_encyclopedia">{{en}} {{cite encyclopedia |last=Grisham |first=Jack |editor=Catherine E. Bell |title=Lion |encyclopedia=Encyclopedia of the World's Zoos |volume=2: G–P |year=2001 |publisher=Fitzroy Dearborn |location=Chofago |id={{ISBN|1-57958-174-9}} |pages=733–739 }}</ref> Tans word slegs agt subspesies as eg beskou,<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny">{{en}} {{cite journal |author=Burger, Joachim |date=Maart 2004 |title=Molecular phylogeny of the extinct cave lion ''Panthera leo spelaea'' |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |pmid=15012963 |volume=30 |issue=3 |pages=841–849 |doi=10.1016/j.ympev.2003.07.020 |url=http://www.uni-mainz.de/FB/Biologie/Anthropologie/MolA/Download/Burger%202004.pdf |accessdate=20 September 2007 |format=PDF |archive-date=25 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070925204424/http://www.uni-mainz.de/FB/Biologie/Anthropologie/MolA/Download/Burger%202004.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Conservation-Genetics:Preserving-Genetic-Diversity" /> hoewel een (die Kaapse leeu, vroeër as ''Panthera leo melanochaita'' benoem) waarskynlik ongeldig is.<ref name="Conservation-Genetics:Preserving-Genetic-Diversity" /> Party taksonome reken die Kaapse leeu (wat uitgesterf het), die Kalaharileeu en die Krugerwildtuinleeu as onderskeie subspesies. Daar is egter nie genoeg getuienis wat hierdie onderskeidingsteorie kan staaf nie; alle leeus behoort dus aan een enkele spesie. Die Kaapse leeu het na bewering oor ’n groter maanhaar as dié van die Transvaalse leeu beskik, terwyl die Kalaharileeu ’n ligter pelskleur het as die Krugerwildtuinleeu. Diere wat aan soortgelyke spesies en subspesies behoort, kan meer hare ontwikkel indien hul habitat binne ’n kouer streek geleë is of kan ligter word sodra hulle binne ’n warmer en droë klimaat gevestig word. ’n Nuwe subspesie kan dus nie geskep word gegrond op hierdie fisiese eienskappe nie.<ref name="Nasionale KrugerwildtuinV&A">{{af}} {{cite book|last=Fourie |first=Pieter Frederick |title=Nasionale Krugerwildtuin Vrae en Antwoorde. |publisher=SA Country Life |year=1983 |page=227 |url= |accessdate= |volume=1 |edition=1ste}}</ref> Maar selfs die oorblywende sewe subspesies kan oorskat wees. Mitochondriese afwykings onder Afrikaleeus is maar skraal, wat aan die hand doen dat alle leeus suid van die Sahara aan ’n enkele subspesie behoort, wat moontlik in twee hoofgroepe verdeel is: die een aan die weste van die Groot Skeurvallei en die ander aan die ooste. Die leeus van Tsavo in Oos-Kenia is baie meer geneties aan die leeus in die Transvaal (Suid-Afrika) verwant as dié in die Aberdare-tuisgebied in Wes-Kenia.<ref>{{en}} {{cite journal |last=Barnett |first=Ross |year=2006 |title=The origin, current diversity and future conservation of the modern lion (''Panthera leo'') |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |pmid=16901830 |volume=273 |issue=1598 |pmc=1635511 |pages=2119–2125 |doi=10.1098/rspb.2006.3555 |url=http://www.adelaide.edu.au/acad/publications/papers/Barnett%20PRS%20lions.pdf |format=PDF |accessdate=4 September 2007 |archive-date= 8 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070808182526/http://www.adelaide.edu.au/acad/publications/papers/Barnett%20PRS%20lions.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite journal|last=Dubach |first=Jean|date=Januarie 2005|title=Molecular genetic variation across the southern and eastern geographic ranges of the African lion, ''Panthera leo'' |journal=Conservation Genetics |volume=6 |issue=1 |pages=15–24 |doi=10.1007/s10592-004-7729-6}}</ref> ==== Onlangse klassifiserings ==== [[Lêer:Wild Barbary lion in 1925.tif|duimnael|‘n Foto deur Marcelin Flandrin in 1925 is die laaste visuele rekord van ‘n Berberleeu in die natuur. Die foto is geneem gedurende ‘n vlug tussen [[Casablanca]] en [[Dakar]] oor die [[Atlasgebergte]]]] Agt hedendaagse (Holoseen) subspesies word tans erken: * ''Panthera leo persica'', bekend as die Asiatiese leeu of die Suid-Asiatiese, Persiese of Indiese leeu wat eens vanaf Turkye oor Suidwes-Asië tot in Pakistan, Indië en selfs Bangladesj wydverspreid was. Groot troppe en bedrywighede gedurende die dag het dit vir stropers makliker gemaak om op die Asiatiese leeu jag te maak as op tiere en luiperd; daar is nou omtrent 300 leeus binne of naby die Gir-woud oor.<ref name="Asiaticweb">{{cite web |author=Wildlife Conservation Trust of India |title=Asiatic Lion—History |work=Asiatic Lion Information Centre |publisher=Wildlife Conservation Trust of India |year=2006 |url=http://www.asiaticlion.org/asiatic-lion-history.htm |access-date=15 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022175741/http://www.asiaticlion.org/asiatic-lion-history.htm |archive-date=22 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> * ''Panthera leo leo'', bekend as die Berberleeu, het in die natuur uitgesterf as gevolg van buitensporige jagtogte, hoewel indiwidue in gevangenskap steeds mag bestaan. Die Marokkaanse Koninklike Leeus word deur party [[Wetenskaplike klassifikasie|taksonome]] beskryf as 'n "voordiehandliggende oorblyfsel van die oorspronklike Berberleeu genepoel". Dit was een van die grootste leeusubspesies, met lengtes van tussen 3 tot 3,3 meter en massas onder die mannetjies van meer as 200&nbsp;kg. Hulle het vanaf [[Marokko]] tot [[Egipte]] voorgekom. Die laaste gedokumenteerde bespieding van 'n Berberleeu in die natuur, het plaasgevind in 1942 in die [[Atlasgebergte|Groot-Atlasgebergte]] van Marokko.<ref>{{fr}} [http://www.carnivoreconservation.org/files/thesis/cuzin_2003_phd.pdf LES GRANDS MAMMIFERES DU MAROC MERIDIONAL]</ref> Deur middel van ‘n kwantitatiewe uitsterwings-tydlyn analise, postuleer sommige kenners dat die laaste Berberleeu waarskynlik uitgesterf het in 1958 tydens die woudsverwoesting noord van [[Sétif]], [[Algerië]], gedurende die Algerynse Onafhanklikheidsoorlog.<ref>{{en}} [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3616087/ Examining the Extinction of the Barbary Lion and Its Implications for Felid Conservation]</ref> * ''Panthera leo senegalensis'', bekend as die Wes-Afrikaleeu, word in Wes-Afrika, vanaf Sengeal tot Nigerië, aangetref. * ''Panthera leo azandica'', bekend as die Noordoos-Kongoleeu, word in die noordoostelike gedeeltes van die [[Demokratiese Republiek van die Kongo|Kongo]] aangetref. * ''Panthera leo nubica'', bekend as die Oos-Afrika of Masaileeu, word in Oos-Afrika vanaf Etiopië en Kenia tot Tanzanië en Mosambiek aangetref. * ''Panthera leo bleyenberghi'', bekend as die Suidwes-Afrika- of Katangaleeu, word in suidwestelike Afrika, Namibië, Botswana, Angola, Katanga (DRK), Zambië en Zimbabwe aangetref. * ''Panthera leo krugeri'' bekend as die Suidoos-Afrikaleeu of Transvaalse leeu, word in die Transvaalstreek of Suidoos-Afrika aangetref wat die Nasionale Krugerwildtuin insluit. * ''Panthera leo melanochaita'', bekend as die Kaapse leeu, het omstreeks 1860 in sy natuurlike omgewing uitgesterf. Mitochondriese DNS-toetse staaf nie die teorie dat dit ’n onderskeie subspesie was nie. Dit klink meer aanneemlik dat die Kaapse leeu slegs die mees suidelike bevolking van die ''Panthera leo krugeri'' was.<ref name="Conservation-Genetics:Preserving-Genetic-Diversity" /> * ''Panthera leo nubica'', bekend as die Oos-Afrika of Tsavoleeu word in Oos-Afrika, by Kenia en die Tsavo Nasionale Park aangetref. ==== Pleistoseen ==== [[Lêer:Lascaux-diverticule-félins.jpg|duimnael|Grotleeus, Kamer van die Katagtiges, Lasauxgrotte]] [[Lêer:Hoehlenloewe CaveLion hharder.jpg|duimnael|Europese grotleeu (''Panthera leo spelaea'') in 'n rekonstruksie rondom 1920]] Etlike bykomende leeusubspesies het in die prehistoriese tydperk bestaan. * ''Panthera leo atrox'', bekend as die Amerikaanse leeu of Amerikaanse grotleeu, was gedurende Pleistoseentydperk tot om en by 10 000 jaar gelede talryk in die Amerikas – vanaf Kanada tot Peru. Hierdie tipe sowel as die grotleeu word beskou as twee onderskeie ''spesies'', maar die jongste stamgeskiedenisnavorsing dui dat al twee ''subspesies'' van die leeu, ''Panthera leo'', is.<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny" /><ref>{{en}} Barnett, Ross ''et al.'' (2009): [http://www.clas.ufl.edu/users/mbinford/GEOXXXX_Biogeography/Literature_reports_by_students/Sixth%20Report/Townsend_2009_BarnettEtAl_Pleistocene_Lion_Phylogeography.pdf Phylogeography of lions (Panthera leo ssp.) reveals three distinct taxa and a late Pleistocene reduction in genetic diversity] Molecular Ecology Vol.18, bl. 1668–1677.</ref> ''Panthera leo atrox'' was een van die grootste leeuspesies in die geskiedenis; hy was na raming tussen 1,6 tot 2,5&nbsp;m lank.<ref name="Quaternary extinctions">{{en}} {{cite book |last=Martin |first=P.S. |title=Quaternary Extinctions |year=1984 |publisher=University of Arizona Press |location=Tucson, Arizona |url=http://books.google.com/?id=O8SgPwAACAAJ |isbn=0-8165-1100-4 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die Amerikaanse grotleeu moet egter nie met die [[poema]], ''Puma concolor'', ook bekend as die bergleeu, verwar word nie. * ''Panthera leo fossilis'', bekend as die Vroeë Middel-Pleistoseen Europese grotleeu, het omstreeks 500&nbsp;000 jaar gelede floreer; fossiele is in Duitsland en Italië opgediep. Dit was groter as die huidige Afrikaleeu, want dit was net so groot soos die Amerikaanse grotleeu.<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny" /><ref>{{en}} Ernst Probst: Deutschland in der Urzeit. Orbis Verlag, 1999. {{ISBN|3-572-01057-8}}</ref> * ''Panthera leo spelaea'', bekend as die Europese grotleeu, Eurasiese grotleeu of Bo-Pleistoseense Europese grotleeu, het in Eurasië tussen 300&nbsp;000 en 10&nbsp;000 jaar gelede geleef.<ref name="BurgerJ-Molecular-phylogeny" /> Hierdie spesies se jare lange verborge aansyn is ontsluit deur die ontdekking van Paleolitiese [[rotskuns]] (soos die regterkantse voorbeeld), ivoorsnywerk en kleibeeldjies.<ref name="Packer00">{{en}} {{cite journal | last1=Packer | first1=Craig | last2=Clottes | first2=Jean | title=When Lions Ruled France | journal=Natural History | volume= | issue= | pages=52–57 | date=November 2000 | url=http://www.lionresearch.org/current_docs/m_pdf/36.pdf | format=PDF | accessdate=27 Augustus 2007 | archive-date=25 September 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070925204423/http://www.lionresearch.org/current_docs/m_pdf/36.pdf | url-status=dead }}</ref> Hierdie kunswerke beeld die leeu met uitsteekore, gekwaste sterte en straks dowwe tierstrepe uit, met ten minste ’n paar mannetjies wat ’n geplooide halskraag of primitiewe maanhare het.<ref name="Koenigswald02" /> Die afbeelding hier langsaan skets ’n jagtoneel wat waarskynlik leeuwyfies toon wat dieselfde jagstrategie as moderne leeus gebruik, waarby die mannetjies nie soseer betrokke is nie. ==== Betwyfelbare indelings ==== * ''Panthera leo sinhaleyus'', bekend as die Sri Lankaanse leeu, het blykbaar sowat 39 000 jaar gelede uitgesterf. Twee tande, wat by Kuruwita gevind is, is die enigste tasbare bewysstuk dat hierdie dier geleef het. P. Deraniyagala het in 1939 op grond van hierdie tande ’n nuwe subspesie aangeteken.<ref>{{en}} {{cite journal |author=Kelum Manamendra-Arachchi, Rohan Pethiyagoda, Rajith Dissanayake, Madhava Meegaskumbura |year=2005 |title=A second extinct big cat from the late Quaternary of Sri Lanka. |journal=The Raffles Bulletin of Zoology Supplement |volume=12 |pages=423–434 |id= |url=http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s12/s12rbz423-434.pdf |publisher=National University of Singapore |accessdate=31 Julie 2007 |format=PDF |archive-date= 7 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807215533/http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s12/s12rbz423-434.pdf |url-status=dead }}</ref> * ''Panthera leo europaea'', bekend as die Europese leeu, was skynbaar identies teen ''Panthera leo persica'' of ''Panthera leo spelaea''; sy klassifisering as ’n subspesie is ongestaaf. Dit het in omstreeks 100 n.C. uitgesterf vanweë vervolging, buitensporige jag en oorbenutting. Dit was woonagtig in die Balkan, die Italiaanse skiereiland, die suide van Frankryk en die Iberiese skiereiland, en was ’n baie gewilde jagtrofee onder die antieke Romeine en Grieke. * ''Panthera leo youngi'' of ''Panthera youngi'' het 350 000 jaar gelede in groot getalle voorgekom.<ref name=Harington69>{{en}} {{cite journal|last=Harington |first=CR |year=1969 |title=Pleistocene remains of the lion-like cat (''Panthera atrox'') from the Yukon Territory and northern Alaska |journal=Canadian Journal Earth Sciences |volume=6 |issue=5 |pages=1277–1288 }}</ref> Die verhouding teenoor die bestaande leeusubspesies is duister; dit stel dalk ’n onderskeie diersoort voor. ''Panthera leo maculatus'', bekend as die Marozi of Gespikkelde leeu, word óf ’n afsonderlike subspesie gesien óf as bloot ’n volwasse leeu wat die gespikkelde patroon van sy welpiejare nie ontgroei het nie. Sou dit ’n spesie op sigself, eerder as ’n paar afwykende gekleurde indiwidue, wees, het dit sedert 1931 uitgesterf. Dit is minder aanneemlik dat hierdie dier ’n natuurlike leeu-luiperdkruising, oftewel leeuperd, kon gewees het.<ref name="shuker">{{en}} {{cite book| last=Shuker | first=Karl P.N. | title=Mystery Cats of the World | publisher=Robert Hale | year=1989 | isbn=0-7090-3706-6}}</ref> === Kruisings === [[Lêer:Lion Cubs Phinda 2011.ogv|duimnael|Beeldmateriaal van leeuwelpies in die natuur, Suid-Afrika]] Leeus is al met tiers geteel (wat meestal die Siberiese en Bengaalse subspesies is) om kruisings genaamd liere of tierleeus voort te bring.<ref>{{en}} {{cite book|last=Guggisberg |first=C. A. W. |title=Wild Cats of the World |year=1975 |publisher=Taplinger Publishing |location=New York |isbn=0-8008-8324-1 }}</ref> Leeus is ook al met luiperds gekruis om leeuperds te welp<ref>{{en}} {{cite book|author=Doi H, Reynolds B |title=The Story of Leopons |year=1967 |publisher=Putnam |location=New York |oclc=469041 <!--Too old for ISBN-->}}</ref> en met jaguars om jagleeus in die wêreld te bring. Die marozi is na bewering ’n gespikkelde leeu of ’n leeuperd wat natuurlik voorkom, terwyl die Kongolese gespikkelde leeu ’n ingewikkelde jaguar-leeu-luiperd-kruising is, wat ’n jagleeuperd genoem word. Sulke kruisings was vroeër jare algemeen in dieretuine geteel, maar dit word nou afgeraai weens die beklemtoning op die bewaring van bestaande, egte diersoorte en subspesies. Kruisings word steeds in private en openbare dieretuine in Sjina geteel. Die lier is ’n kruising tussen ’n leeumannetjie en ’n tierwyfie.<ref name="liger">{{en}} {{cite book| last1=Markel |first1=Scott| last2= León |first2=Darryl| year= 2003 |title=Sequence Analysis in a Nutshell: a guide to common tools and databases | publisher= O'Reily |location=Sebastopol, California |isbn=0-596-00494-X}}</ref> Met dié dat die groei-inperkingsgeen van die tierwyfie afwesig is, word ’n groeiprikkelende geen oorgedra deur die leeumannetjie, wat daartoe lei dat die liere baie groter as iedere ouer word. Hul deel fisieke en gedragseienskappe van beide die moeder en vader (byvoorbeeld spikkels en/of strepe op ’n geelbruin pels). Liermannetjies is onvrugbaar, maar lierwyfies is wel dikwels vrugbaar. Die mannetjies het sowat 50 persent kans om maanhare te kweek; indien hulle wel een kweek, sal dit maar slegs die helfte so groot en ruig soos ’n leeumannetjie s’n word. Liere is tipies tussen 3,0 en 3,7&nbsp;m lank en weeg tussen 360 en 450&nbsp;kg.<ref name="liger" /> Die tierleeu, wat minder algemeen voorkom, is ’n kruising tussen ’n tiermannetjie en ’n leeuwyfie.<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-9001344/tigon |title=Tigon—Encyclopædia Britannica Article |access-date=12 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410104210/http://www.britannica.com/eb/article-9001344/tigon |archive-date=10 April 2008 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> == Fisieke kenmerke == [[Lêer:Lion and eland.jpg|duimnael|’n Geraamtemodel van ’n Afrikaleeu wat ’n eland aanval, soos besigtig kan word by Die Museum van Beenkunde, te [[Oklahoma City]], Oklahoma, VSA]] [[Lêer:HansomeLion 002.jpg|duimnael|Gedurende konfrontasies laat die maanhare die leeu groter lyk]] Die leeu het die langste skouerhoogte uit al die katsoorte en is ook die tweede swaarste katspesie naas die tier. Toegerus met kragtige bene, ’n sterk kakebeen en 8cm-lange slagtande, kan ’n leeu groot prooidiere plattrek.<ref name=Honolulu>{{cite web |url=http://www.honoluluzoo.org/lion.htm |title=Lion |access-date=12 Julie 2007 |publisher=Honolulu Zoo |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717000423/http://www.honoluluzoo.org/lion.htm |archive-date=17 Julie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die skedel van die leeu is baie soortgelyk aan dié van die tier s’n, hoewel die voorste gedeelte meer afgeplat is en die agterkop van die skedel effens korter is. Die leeu se kopbeen het groter neusopeninge as die tier s’n. Omrede die skedel onder die indiwidue van beide die leeu en tiere baie afwisselend is, kan slegs die onderkaak gewoonlik as ’n betroubare spesieaanduider gebruik word.<ref name="USSR">{{en}} {{cite book| author = V.G Heptner & A.A. Sludskii | title = Mammals of the Soviet Union, Volume II, Part 2 | year = 1992| pages = | isbn = 9004088768 | publisher = Brill | location = Leiden }}</ref> Die leeu se pelskleur wissel van ’n ligte dofgeel tot ’n gelerige, rooierige of donkerige okerbruinkleur. Die onderlyf is gewoonlik ligter en die stertkwas is swart. Leeuwelpies word met bruin rosette (spikkels) oor hul lyfies gebore, amper soos dié van ’n luiperd. Hoewel dit wegflets soos leeus was bereik , kan dowwe spikkels steeds by die onderlyf en bene opgemerk word, veral by leeuinne. Die leeu is die enigste katfamilielid wat [[geslagsdimorfie]] opsigtelik openbaar; met ander woorde, die mannetjie en wyfie se voorkoms lyk verskillend van mekaar. Elke geslag is ook aangepas om sy eie rol binne die trop te speel. Die leeuwyfie, wat die jagter is, het nie die mannetjie se dik, swaar en verhinderende maanhare nie. Dit bemoeilik die mannetjie se taak om gekamoefleerd sy prooi te bekruip en veroorsaak oorverhitting sodra die prooidier agternagesit word. Die kleur van die leeumannetjie se maanhare wissel tussen blond en swart, wat gewoonlik verdonker soos die leeu verouder. Volwasse leeus se massas wissel tussen 150 – 250&nbsp;kg vir mannetjies en 120 – 182&nbsp;kg vir wyfies.<ref name="nowak">{{en}} {{cite book|last=Nowak |first= Ronald M. |year=1999 |title=Walker's Mammals of the World |location=Baltimore |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=0-8018-5789-9}}</ref> Nowell en Jackson berig dat die gemiddelde massa vir mannetjies 181&nbsp;kg is en vir die wyfies 126&nbsp;kg. ’n Mannetjie wat naby Berg Kenia geskiet is, het 272&nbsp;kg geweeg.<ref name="CAP">{{en}} {{cite book|author=Nowell K, Jackson P|title=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan|url=http://carnivoractionplans1.free.fr/wildcats.pdf|format=PDF|year=1996|publisher=IUCN/SSC Cat Specialist Group|location=Gland, Switzerland|isbn=2-8317-0045-0|pages=17–21|chapter=Panthera Leo}}</ref> Leeus se groottes wissel, afhangende van hul omgewing en gebied, wat ’n wye verspreiding van opgetekende massas teweegbring. Leeus in Suider-Afrika is byvoorbeeld geneig om oor die algemeen 5 persent swaarder as dié in Oos-Afrika te weeg.<ref>{{en}} Scott, Jonathon; Scott, Angela. (2002) ''Big Cat Diary: Lion'', bl. 80</ref> Die liggaamslengte is tussen 170 – 250&nbsp;cm by leeumannetjies en tussen 140 – 175&nbsp;cm by leeuwyfies; skouerhoogte is ongeveer 123&nbsp;cm by ’n mannetjie en 107&nbsp;cm in die geval van ’n wyfie. Die stert is 90 –105&nbsp;cm lank by mannetjies en 70–100&nbsp;cm by wyfies.<ref name="nowak" /> Die langste leeu wat opgeteken is was ’n swartmaanhaarmannetjie wat naby Mucsso, Suid-Angola in Oktober 1973 geskiet is; die swaarste leeu in die natuur was ’n mensvreter wat in 1936 buitekant [[Hectorspruit]] in Oos-Transvaal platgetrek is en 313&nbsp;kg geweeg het.<ref>{{en}} Wood, The Guinness Book of Animal Facts and Feats. Sterling Pub Co Inc (1983), {{ISBN|0-85112-235-3}}</ref> Leeus in gevangenskap is geneig om groter te wees as leeus wat in die natuur voorkom – die swaarste aangetekende leeu is ’n mannetjie, Simba, van die Colchester Dieretuin in Engeland wat 375&nbsp;kg in 1979 geweeg het.<ref>{{en}} [http://www.junglephotos.com/africa/afanimals/mammals/lionnathist.shtml Jungle Photos Africa Animals mammals—lion natural history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110905135108/http://www.junglephotos.com/africa/afanimals/mammals/lionnathist.shtml |date= 5 September 2011 }} Wood, G. 1983. The Guinness book of animal facts and feats. Sterling Pub. Co. Inc. 3rd. edition. 256 bl.</ref> Wat mees beduidende kenmerk wat deur albei geslagte gedeel word, is dat die stert met ’n harige kwas eindig. By party leeus verberg die kwas die harde “ruggraat” of “werwelkolomuitloper”, wat omtrent 5&nbsp;mm lank is en bestaan uit die eindelike segmente van die stertbeen wat vasgegroei is. Die leeu is die enigste katsoort wat ’n kwasstert het; die doel daarvan is onbekend. Dit is afwesig by geboorte en begin teen 5½ maande ontwikkel. Teen 7&nbsp;maande is dit geredelik herkenbaar.<ref name="Schaller28">{{en}} Schaller, bl. 28</ref> === Maanhare === [[Lêer:Maneless lion from Tsavo East National Park.png|duimnael|’n Maanhaarlose leeumannetjie, met weinige kraaghare, by Tsavo Oos-Nasionale Park, Kenia]] Die maanhare van die volwasse leeumannetjie, wat uniek aan hierdie katsoort is, is een van die belangrikste onderskeibare kenmerke van hierdie spesie. Dit laat die leeu groter lyk, wat by uitstek as ’n intimiderende afskrikmiddel dien, wat veral goed te pas kom gedurende konfrontasies met ander leeus en met dié dierspesies se aartsmededinger in Afrika, die gevlekte hiëna.<ref>{{cite web |last=Trivedi |first=Bijal P. |title=Are Maneless Tsavo Lions Prone to Male Pattern Baldness? |publisher=National Geographic |year=2005 |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2002/04/0412_020412_TVtsavolions.html |access-date=7 Julie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712120016/https://news.nationalgeographic.com/news/2002/04/0412_020412_TVtsavolions.html |archive-date=12 Julie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die voorkoms, afwesigheid, kleur en grootte van die maanhare word gekoppel aan genetiese oordrag, geslagsrypheid, klimaat en voortbrenging van testosteroon; hoe donkerder en ruier die maanhare, hoe gesonder is die leeu. Wat teelkeuse betref, sal wyfies die mannetjies met die dikste en donkerste maanhare uitkies.<ref name="Trivedi02">{{cite web |last=Trivedi |first=Bijal P. |title=Female Lions Prefer Dark-Maned Males, Study Finds |work=National Geographic News |publisher=National Geographic |date=22 Augustus 2002 |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2002/08/0822_020822_TVlion.html |access-date=1 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614194902/https://news.nationalgeographic.com/news/2002/08/0822_020822_TVlion.html |archive-date=14 Junie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Navorsing in Tanzanië bewys dat die lengte van die maanhare die oorwinning van gevegte onder mannetjies uitstraal. Hoewel die donkerkleurige maanhaar ’n langer voortplantingslewe kan hê en oorlewing van sy nakomelinge kan verseker, lei hulle dikwels die meeste gedurende die warmste maande van die jaar.<ref name=West>{{en}} {{cite journal|last1=West |first1=Peyton M. |last2=Packer |first2= Craig |date=Augustus 2002|title=Sexual Selection, Temperature, and the Lion's Mane |journal=Science |volume=297 |issue=5585 |pages= 1339–1343 |doi=10.1126/science.1073257 |pmid=12193785}}</ref> By troppe waar daar ’n koalisie van twee of drie mannetjies is, is dit moontlik dat die leeuwyfies die mannetjies met die swaarste maanhare vir paring sal uitlok.<ref name="Trivedi02" /> Wetenskaplikes het eens aangevoer dat die onderskeiding tussen subspesies gemaak kan word op grond van die liggaamsbou en fisieke eienskappe. Dit is vroeër gebruik om subspesies soos die Berberleeu en die Kaapse leeu te identifiseer. Navorsing het egter bewys dat omgewingsfaktore die kleurskakering en grootte van ’n leeu se maanhare beïnvloed, soos die omringende temperatuur.<ref name=West /> Die kouer omringende temperature in Europese en Noord-Amerikaanse dieretuine, byvoorbeeld, kan swaarder maanhare tot gevolg hê. Dus is die maanhare van ’n leeu nie ’n geskikte kenmerk om subspesies mee te identifiseer nie.<ref name="Conservation-Genetics:Preserving-Genetic-Diversity"> {{en}} {{cite journal|first1= Ross|last1= Barnett|first2= Nobuyuki|last2= Yamaguchi|first3= Ian|last3= Barnes|first4= Alan |last4=Cooper |date=Augustus 2006 |title=Lost populations and preserving genetic diversity in the lion ''Panthera leo'': Implications for its ''ex situ'' conservation |journal=Conservation Genetics |volume=7 |issue=4 |pages=507–514 |doi=10.1007/s10592-005-9062-0}} <!-- url not accessible at the moment http://abc.zoo.ox.ac.uk/Papers/consgen06_lion.pdf--></ref><ref name="yamaguchi-haddane">{{en}} {{cite journal|last1=Yamaguchi |first1=Nobuyuki |last2=B. Haddane |year=2002 |title=The North African Barbary lion and the Atlas Lion Project |journal=International Zoo News |volume=49 |pages=465–481}}</ref> Die mannetjie van die Asiatiese subspesies kan egter aan hul yler maanhare as dié van die gemiddelde Afrikaleeus uitgeken word.<ref name="Menon">{{en}} {{cite book|last=Menon |first=Vivek |year=2003 |title=A Field Guide to Indian Mammals |location=Delhi |publisher=Dorling Kindersley India |isbn=0-14-302998-3| pages=}}</ref> Maanhaarlose leeumannetjies is al in Senegal en Tsavo-Oos Nasionale Park in Kenia aangemerk en die oorspronklike wit leeumannetjie van Timbavati was ook sonder maanhare. Testosteroon word gekoppel aan maanhaargroei – daarom sal ’n gekastreerde leeu dikwels weinig, indien enige, maanhare hê, omrede die verwydering van die teelkliere testosteroonvervaardiging verhinder.<ref>{{en}} {{cite journal| first = Linda | last = Munson | date = 3 Maart 2006 | title = Contraception in felids | journal = Theriogenology| pmid = 16626799 | volume = 66 | issue = 1 | pages = 126–134 | doi = 10.1016/j.theriogenology.2006.03.06 }}</ref> Die afwesigheid van maanhare kan ook soms onder ingeteelde leeubevolkings bemerk word; inteling lei tot powere vrugbaarheid.<ref>{{cite web |last=Trivedi |first=Bijal P. |title=To Boost Gene Pool, Lions Artificially Inseminated |work=National Geographic News |publisher=National Geographic |date=12 Junie 2002 |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2002/06/0612_020612_TVlion.html |access-date=20 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620153032/https://news.nationalgeographic.com/news/2002/06/0612_020612_TVlion.html |archive-date=20 Junie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Grotrotstekeninge van die uitgestorwe Europese Grotleeus toon duidelik diere wat geen of slegs ’n titseltjie maanhare het, wat daarop sinspeel dat hierdie leeus nie maanhare gehad het nie.<ref name="Koenigswald02">{{de}} {{cite book|last=Koenigswald |first=Wighart von |year=2002 |title=Lebendige Eiszeit: Klima und Tierwelt im Wandel |location=Stuttgart |publisher=Theiss |isbn=3-8062-1734-3| pages=}}</ref> === Witleeus === [[Lêer:White Lion.jpg|duimnael|Witleeus se pelskleur kan aan ’n resessiewe geen toegeskryf word; hulle is ’n skaars afwyking van die subspesie ''Panthera leo krugeri'']] Dit witleeu is nie ’n onderskeie subspesie nie, maar ’n buitengewone vorm met ’n genetiese afwyking, leukisme,<ref name="zoos_encyclopedia" /> wat ’n witter pelskleur, soos dié van die wittier, tot gevolg het. Hierdie toestand is soortgelyk aan melanisme, wat swartluiperds tot gevolg het. Witleeus is nie albino’s nie, want die pigment van hul oë en vel is normaal. Die wit Transvaalse leeu (''Panthera leo krugeri'') indiwidue word so nou en dan in en rondom die Krugerwildtuin en die aangrensende Timbavati Private Natuurreservaat aan die oostelike Suid-Afrika teëgekom, maar kom meer dikwels in gevangenskap voor waar telers selektief te werk gaan. Die ongewone roomkleur van hul pelse is van die resessiewe geen afkomstig.<ref>{{en}} {{cite book|last=McBride |first=Chris |title=The White Lions of Timbavati |year=1977 |publisher=E. Stanton |location=Johannesburg |isbn= 0-949997-32-3 }}</ref> Na bewering word hulle binne Suid-Afrikaanse kampe vir geblikte trofeejag geteel.<ref>{{en}} {{cite book|last=Tucker|first=Linda |title=Mystery of the White Lions—Children of the Sun God|year=2003 |publisher=Npenvu Press|location=Mapumalanga |isbn= 0-620-31409-5}}</ref> Die bevestiging dat witleeus daadwerklik bestaan het, het eers in die laat 20ste eeu aan die lig gekom. Eeue tevore is die witleeu bloot as ’n legende afgemaak wat in Suid-Afrika in omloop was; die wit pels het glo die goedheid van alle wesens voorgestel. Waarnemings is die eerste keer gedurende die vroeë 1900's aangemeld en het sonderling vir bykans vyftig jaar voortgeduur, totdat daar in 1975 op ’n werpsel witleeus in die [[Timbavati-wildreservaat]] afgekom is.<ref name="whitelion">{{en}} [http://www.lairweb.org.nz/tiger/lions.html The rare white lions] Besoek op 20 September 2007.</ref> == Biologie en gedrag == Leeus rus meestal en is vir omtrent 20&nbsp;uur per dag onaktief.<ref name="Schaller122">{{en}} Schaller, bl. 122</ref> Hulle kan ter eniger tyd aktief wees, maar hul bedrywighede bereik ’n hoogtepunt teen skemeraand, wat gepaardgaan met sosialisering, reiniging en ontlasting. Afwisselende kort-kort uitbarstings van bedrywighede geskied regdeur die nagtelike ure tot met dagbreek, wanneer daar die meeste gejag word. Twee ure word gemiddeld per dag gestap en 50&nbsp;minute word daagliks vir eet opsy gesit.<ref name="Schaller120">{{en}} Schaller, bl. 120–121</ref> === Groeporganisering === [[Lêer:Pride leader.jpg|duimnael|Twee leeuwyfies en ’n volwasse leeumannetjie van trop, Noord-Serengeti]] [[Lêer:Serengeti Lion Running saturated.jpg|duimnael|’n Leeuwyfie nael tydens ’n jagtog in die Serengeti]] [[Lêer:Lions Etosha NP Fight for Prey.jpg|duimnael|Twee leeumannetjies veg vir prooi in die [[Nasionale Etoshawildtuin]], [[Namibië]]]] Leeus is roofdiere wat in twee soorte sosiale organisasie kan voorkom. Party is “residente”, wat in groepe saamleef wat as “troppe” bekend staan.<ref name="Schaller33">{{en}} Schaller, bl. 33</ref> Die trop bestaan gewoonlik uit vyf of ses bloedverwante wyfies, hul welpies (van beide geslagte) en een of twee mannetjies (wat ’n ''koalisie'' genoem word indien daar meer as een is) wat met die volwasse wyfies paar. Buitengewone groot troppe wat uit meer as 30 indiwidue bestaan het, is al waargeneem. Die aantal volwasse mannetjies binne ’n koalisie is gewoonlik twee, maak kan met verloop van tyd tot vier toeneem en dan weer afneem. Manlik leeuwelpies moet die moedertrop verlaat sodra hulle volwassenheid bereik. Die twee soort organisasie dra die benaming ''nomade'', wat (as enkellopende of as pare) van plek tot plek rondbeweeg en wie se tuisgebied oor ’n wye gebied strek.<ref name="Schaller33" /> Pare word dikwels onder die mannetjies gevorm wat van die geboortetrop verstoot is. Let op dat ’n leeu tussen lewenswyses kan wissel: nomades kan bewoners raak en omgekeerd. Leeumannetjies moet hierdie lewenswyse een of ander tyd handhaaf en party sal nie in staat wees om by ’n nuwe trop aan te sluit nie. ’n Wyfie wat nomadies geword het, sal sukkel om by ’n nuwe trop aan te sluit, omrede die wyfies in ’n trop almal nou aan mekaar verwant is en die meeste buitestaanders van hul familiegroep sal verwerp. Die gebied wat deur ’n trop bewoon word, word ’n ''tropgebied'' genoem, terwyl ’n nomadiese indiwidu s’n ’n ''tuisgebied '' is. Die mannetjies van ’n trop bly op die buitewyke om hul grondgebied te patrolleer. Waarom ’n gemeenskapsin – wat by die leeu as katsoort die duidelikste kenbaar is – by leeuwyfies ontwikkel het, is ’n onderwerp wat beredeneerbaar is. Die toename in jagsukses dien as die vanselfsprekende verklaring, maar onder die vergrootglas lyk hierdie standpunt minder seker; jag met samewerking bring meer geslaagde jagtogte, maar veroorsaak ook dat die troplede wat nie saamjag nie minder voedsel inkry, soos diegene wat welpies moet versorg en oor lang tydperke alleen agtergelaat word. Die troplede is geneig om telkens dieselfde rol by jagtogte te vervul. Dit welstand van die jagters is die nommer een prioriteit om die trop te laat oorleef, daarom geniet hulle die voorreg om eerste die prooi te eet op die plek waar dit neergetrek is. Ander voordele sluit in: familieseleksie (dit is beter om voedsel met ’n bloedverwante leeu te deel as met ’n vreemdeling), die beskerming van die welpies, verdediging en voortbestaan van die grondgebied en die indiwiduele versekering teen beserings en hongerte.<ref name=CAP /> Leeuwyfies doen die meeste jagwerk van hul trop, omrede hulle kleiner, vinniger en ratser as die mannetjies is en nie vertraag word deur swaar en opsigtige maanhare wat oorverhitting gedurende inspanning veroorsaak nie. Hulle span as ’n groep saam om ’n prooi te bekruip en geslaagd plat te trek. As die mannetjie naby die jagtog is, is hy geneig om die vangs te oorheers sodra die wyfies in hul doel geslaag het. Daar is ’n groter waarskynlikheid dat die leeumannetjie sy kos met die welpies sal deel as met die leeuwyfies, maar sal selde sy prooi deel wat hy self gevang het. Kleiner prooidiere word op die plek geëet waar dit gevang is en word slegs onder die jagters verdeel; by groter prooi word dit na die tropgebied gesleep waar die ander ook in die vreugde kan deel. Daar is dus ’n groter verdeling by groter prooi betrokke,<ref name="Schaller133">{{en}} Schaller, bl. 133</ref> hoewel die troplede dikwels aggressief teenoor mekaar optree soos elkeen probeer om soveel kos moontlik te verorber. Beide die mannetjies en wyfies verdedig die trop teen indringers. Party indiwidue lei steekhoudend die verdediging teen binnedringers, terwyl die res op die agtergrond bly.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Heinsohn|first= R. |last2= Packer| first2=C.|year=1995 |title=Complex cooperative strategies in group-territorial African lions |journal=Science |volume=269 |issue=5228 |pages=1260–1262 |doi=10.1126/science.7652573 |pmid=7652573}}</ref> Leeus is geneig om sekere rolle in die trop aan te neem. Dié wat op die agtergrond bly, lewer weer ander waardevolle diens aan die groep.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Morell|first= V. |year=1995 |title=Cowardly lions confound cooperation theory |journal=Science |volume=269 |issue=5228 |pages=1216–1217|doi=10.1126/science.7652566 |pmid=7652566}}</ref> ’n Ander veronderstelling is dat daar ’n sekere beloning met ’n leier wat die indringers afweer vereenselwig word en dat die rang van die leeuwyfies in die trop deur hierdie reaksies daarop weerspieël word.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Jahn|first= Gary C. |year=1996 |title=Lioness Leadership |journal=Science |volume=271 |issue=5253 |page=1215 |doi=10.1126/science.271.5253.1215a |pmid=17820922 }}</ref> Die mannetjie of mannetjies wat met die trop vereenselwig word moet hul verhouding met die trop teen die buitestaandermannetjies beskerm wat probeer om hul verhouding met die trop oor te neem. Die wyfies vorm ’n standvastige maatskaplike eenheid en duld nie indringerwyfies nie;<ref name="Schaller37">{{en}} Schaller, bl. 37</ref> slegs by geboortes en afsterwing sal veranderinge in die lidmaatskap plaasvind,<ref name="Schaller39">{{en}} Schaller, bl. 39</ref> hoewel party wyfies die trop verlaat en nomadies begin rondswerf.<ref name="Schaller44">{{en}} Schaller, bl. 44</ref> Jeugdige mannetjies word egter verplig om die trop te verlaat sodra volwassenheid op ’n twee- of driejarige ouderdom bereik is.<ref name="Schaller44" /> === Jag en dieet === [[Lêer:Female Lion.JPG|duimnael|links|upright|Hierdie leeuwyfie mag wel baie skerp tande hê, maar die prooi word gewoonlik doodgewurg]] [[Lêer:Lions taking down cape buffalo.jpg|duimnael|Vier leeus trek ’n buffel plat in die Serengeti, Tanzanië]] [[Lêer:Panthera leo yawn (Kgalagadi, 2012).jpg|duimnael|’n Gapende leeumannetjie in die [[Kgalagadi-vredespark]], [[Botswana]]]] [[Lêer:Panthera leo stretching (Etosha, 2012).jpg|duimnael|Volwasse leeumannetjie strek in die Nasionale Etoshawildtuin, Namibië]] Leeus is kragtige diere wat in gekoördineerde groepe te werk gaan en hul prooi bekruip. Hul uithouvermoë skiet egter te kort; ’n leeuwyfie se hart beslaan slegs ongeveer 0,57% van haar liggaamsmassa (’n mannetjie s’n is sowat 0,45% van sy liggaamsmassa) in vergeleke met ’n hiëna se hart wat om en by 1% van sy liggaamsmassa uitmaak.<ref name="Schaller248">{{en}} Schaller, bl. 248.</ref> Om hierdie rede kan hulle slegs oor kort afstande storm <ref name="Schaller2478">{{en}} Schaller, bl. 247–48.</ref> en moet eers naby hul prooi beweeg voor die aanval kan begin. Hul benut verswakte sigfaktore; die meeste aanvalle vind naby ’n soort potensiële wegkruipplek (soos lang gras) of saans plaas.<ref name="Schaller237">{{en}} Schaller, bl. 237.</ref> Leeus bekruip hul prooi tot op ’n afstand van min of meer 30 &nbsp;meter. Leeuwyfies sal kenmerkend saam ’n trop wild uit verskillende windrigtings omsingel en daarmee hul kanse op sukses verbeter. Sodra die prooidiere onraad vermoed, spat hulle uitmekaar, met een of meer wat in die rigting van die versteekte troplede hardloop. Die aanval is kort en kragtig; hulle probeer die dier deur ’n stormloop en ’n sprong, wat die hardlopende dier se balans versteur, te vang. Prooidiere vrek meestal van verwurging,<ref>{{en}} {{cite web |title=About lions—Ecology and behaviour |author=Dr Gus Mills |publisher=African Lion Working Group |url=http://www.african-lion.org/lions_e.htm |accessdate=20 Julie 2007 |archive-date=31 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331141011/http://www.african-lion.org/lions_e.htm |url-status=dead }}</ref> wat bloedtoevoerbelemmering by die harsings tot gevolg het, versmoring (wat die suurstoftoevoer afsny), of bloedverlies. Die prooi kan ook versmoor word deur die dier se muil en neusopeninge toe te druk. Klein prooidiere word eenvoudig met die voorpoot platgeklap.<ref name="nowak" /> Groot prooidiere wat gevang word sluit wildebeeste, rooibokke, sebras, buffels en vlakvarke op die Afrika-vasteland in, terwyl die bloubul (nilghai), bosvark en enkele bokspesies in Indië op die leeu se prooilys voorkom. Beskikbaarheid van ander spesies speel ook ’n rol. Dit sluit hoefdiere in wat tussen 50 en 300&nbsp;kg is, soos die [[koedoe]], hartebees, [[gemsbok]] en [[eland]]. Soms sal hulle ook kleiner soorte, soos die springbok en Thomson se gasel, plattrek. Leeus jag in groepe, wat die vermoë bied om die meeste diere te vang, maar in die meeste dele van hul tuisgebied sal hulle selde baie groot prooi, soos volgroeide kameelperde, aanpak, weens die gevaar om beserings op te doen. Uitgebreide navorsing toon dat leeus normaalweg soogdiere eet waarvan die massa tussen 190 – 550&nbsp;kg is. In Afrika is die wildebees die voorkeurprooi (wat amper die helfte van al die leeuvangste van die [[Serengeti]] uitmaak), opgevolg deur die sebra.<ref>{{en}} ''The Art of Being a Lion'' bl. 186, Christine and Michel Denis-Huot, Friedman/Fairfax, 2002</ref> Die meeste volgroeide seekoeie, renosters, olifante en kleiner gaselle, rooibokke en ander ratse wildsboksoorte word gewoonlik uitgesluit. Kameelperde en buffels word soms in sekere gebiede aangedurf. In die Nasionale Krugerwildtuin, byvoorbeeld, word kameelperde gereeld gejag.<ref name="Pienaar69">{{en}} {{cite journal|author=Pienaar, U de V |year=1969 |title=Predator–prey relationships amongst the larger mammals of the Kruger National Park |journal=Koedoe |volume=12 |pages=108–76}}</ref> In die Manyarapark maak buffels tot 62% van die leeu se dieet uit,<ref>{{en}} "Among the Elephants", Iain and Oria Douglas-Hamilton, 1975</ref> vanweë die hoë digtheid van buffels binne die gebied. Partykeer sal seekoeie voorgekeer word, maar volgroeide renosters word meestal vermy. Indien hulle beskikbaar is, sal vlakvarke ook dikwels gevang word, selfs al is hulle ligter as 190&nbsp;kg.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Hayward |first= Matt W. |last2=Kerley |first2= Graham| year=2005| title=Prey preferences of the lion (''Panthera leo'') |journal=Journal of Zoology |volume=267 |issue=3 |pages=309–22 |doi=10.1017/S0952836905007508}}</ref> In ander gebiede sal hierdie groot katte diere jag wat nie gewoonlik met hul verbind word nie. By die Savutirivier <ref>{{cite web |last=Kemp |first=Leigh |url=http://www.go2africa.com/africa-travel-articles/elephant-eaters-of-the-savuti |title=The Elephant Eaters of the Savuti |publisher=go2africa |access-date=8 Maart 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121126042116/http://www.go2africa.com/africa-travel-articles/elephant-eaters-of-the-savuti |archive-date=26 November 2012 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> berig gidse dat die leeus deur honger gedwing was om olifantkalwers te vang, wat opgevolg is deur halfvolwassenes en soms snags ook volgroeide olifante, wanneer hul sig swak is.<ref>{{cite news |title=King of the jungle defies nature with new quarry |first=Damien |last=Whitworth |date=9 Oktober 2006 |publisher=The Australian |url=http://www.news.com.au/story/0,23599,20547955-38195,00.html |access-date=20 Julie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627144915/http://www.news.com.au/story/0,23599,20547955-38195,00.html |archive-date=27 Junie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Leeus vreet ook lewende hawe; in Indië maak beeste ’n aansienlike deel van hul dieet uit.<ref name="Menon" /> Leeus maak selde roofdiere soos luiperds, jagluiperds, hiënas en wildehonde dood om te vreet – hulle word eerder as mededingers uitgeskakel. Sou kos skaars raak, sal hul aas vreet van diere wat aan natuurlike oorsake (soos siektes) gevrek het of deur ander roofdiere se prooi af te neem. Hul sal gereeld op die uitkyk wees na aasvoëls wat dwarrelend in die lug sweef, wat ’n teken is dat êrens daar naby ’n dier is wat dood lê of in die moeilikheid verkeer.<ref name="Schaller213">{{en}} Schaller, bl. 213.</ref> ’n Leeu kan tot 30&nbsp;kg op ’n slag vreet.<ref name="simba">{{en}} {{cite book|last= Guggisberg|first=Charles Albert Walter |title=Simba: the life of the lion. |year=1961 |publisher=Howard Timmins |location=Cape Town |isbn= }}</ref> Sou hy nie daartoe in staat wees om die hele vangs te verorber nie, rus hy eers vir ’n paar ure voordat die vretery voortgesit word. Op ’n warm dag kan die trop in die koelte dut, terwyl een of twee mannetjies wag staan.<ref name="Schaller2706">{{en}} Schaller, bl. 270–76.</ref> ’n Gesonde volgroeide leeuwyfie benodig ongeveer 5&nbsp;kg en ’n mannetjie 7&nbsp;kg vleis per dag.<ref>{{en}} Schaller, bl. 276.</ref> Omdat leeuinne op die oop grasvlaktes jag, wat maklik hul teenwoordigheid verraai, verseker gesamentlike jag die kanse op ’n suksesvolle jagtog, wat veral die geval is by groter diersoorte. Spanwerk stel hul ook in staat om hul prooi te verweer teen ander groter roofdiere, soos hiënas, wat kilometers ver deur aasvoëls aangelok word. Leeuwyfies doen die meeste vangwerk; by groter prooi, soos kameelperde en buffels, sal die swaarder en sterker mannetjies die leidende rol oorneem. Tydens jagtogte het elke leeuwyfie haar eie spesiale plekkie in die groep, hetsy deur die prooi op die flank te bekruip en dan aan te val of om in die middel stadiger te beweeg en die prooi te vang wat van die ander wyfies probeer wegvlug.<ref>{{en}} {{cite journal|author=Stander, P. E.|title=Cooperative hunting in lions: the role of the individual|journal=Behavioral Ecology and Sociobiology|volume=29|issue=6|pages=445–54|year=1992|doi=10.1007/BF00170175}}</ref> Jong leeus vertoon die eerste bekruipgedrag op ’n ouderdom van 3 maande, maar sal eers in jagtogte mag deelneem wanneer hulle amper ’n jaar oud is. Eers op omtrent tweejarige ouderdom sal hulle goed kan jag.<ref name="Schaller153">{{en}} Schaller, bl. 153.</ref> ==== Mededinging tussen ander roofdiere ==== Leeus en gevlekte hiënas deel dieselfde nis en tree dus as mededingers teenoor mekaar op. Die prooidiere wat hulle jag stem 58,6% ooreen.<ref name="prey">{{en}} {{cite journal| url=http://www.zbs.bialowieza.pl/g2/pdf/1598.pdf |title=Prey preferences of the spotted hyaena (''Crocuta crocuta'') and degree of dietary overlap with the lion (''Panthera leo'')|author=Hayward, Matt W.|journal=Journal of Zoology |year=2006|volume=270|pages=606–14 | doi=10.1111/j.1469-7998.2006.00183}}</ref> Leeus sal kenmerkend hiënas ignoreer, tensy hul op jag is of deur die hiënas lastig geval word, terwyl laasgenoemde geneig is om openlik op die teenwoordigheid van leeus te reageer, of daar nou voedsel betrokke is, al dan nie. Leeus neem ook dikwels prooi van hiënas af; by die Ngorongorokrater is dit niks vreemds dat leeus op die prooi van hiënas teer nie. Dit veroorsaak weer dat hiënas net meer moet jag. Leeus sal vinnig die geluide van hiënas wat vreet probeer naspoor, soos Dr. Hans Kruuk bevind het deur telkemale ’n bandopname terug te speel.<ref name="Kruuk21">{{en}} ''Interactions between Hyenas and other Carnivorous Animals'' from Hans Kruuk’s ''The Spotted Hyena: A Study of Predation and Social Behaviour'' The University of Chicago Press, Chicago 60637, 1972</ref> Sou ’n hiëna van sy prooi verjaag word, sal hy óf padgee óf 30 – 100&nbsp;m verder weg geduldig gaan sit en wag tot hul klaar gevreet het.<ref name="schaller272">{{en}} Schaller, bl. 272.</ref> Soms is hiënas waaghalsig genoeg om sommer saam met die leeus te eet, wat partykeer die leeus laat padgee. Dié twee spesies kan aggressief teenoor mekaar te staan kom, selfs al is daar geen kos ter sake nie. Leeus sal soms sonder rede op hiënas afpyl en hulle aan stukke skeur: ’n Leeu is verfilm wat twee matriarge op verskillende geleenthede doodgemaak het sonder om hulle te eet.<ref name="enemies">{{en}} {{cite video|people=Dereck and Beverley Joubert |title= Eternal Enemies: Lions and Hyenas |medium=[[DVD]]|publisher=[[National Geographic]]|date=1992}}</ref> 71% van hiënasterftes in die Etosha kan toegeskryf word aan leeupredasie. Leeus is geneig om die kleiner katsoorte, soos luiperds en jagluiperds, te oordonder, hul prooi af te neem en hul kleintjies om te lewe te bring indien hulle die kans sou kry. Die jagluiperd het ’n 50% kans om sy prooi aan leeus of roofdiere af te staan.<ref>{{en}} {{cite journal|author=O'Brien, Stephen J.; Wildt, David E.; Bush, Mitchell|year=1986|title=The Cheetah in Genetic Peril|journal=Scientific American|issue=254|pages=68–76|url=http://www.catsg.org/cheetah/05_library/5_3_publications/N_and_O/OBrien_et_al_1986_Cheetah_in_genetic_peril.pdf|access-date= 1 Junie 2011|archive-date=30 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930022126/http://www.catsg.org/cheetah/05_library/5_3_publications/N_and_O/OBrien_et_al_1986_Cheetah_in_genetic_peril.pdf|url-status=dead}}</ref> Leeus is die grootste slagters onder jagluiperdwelpies – tot 90% van die welpies sterf binne die eerste paar weke weens roofdieraanvalle. Jagluiperds vermy mededinging deur op verskillende tye van die dag te jag en versteek hul welpe onder digte struike. Luiperds maak ook so, maar kan langer met kleiner prooidiere oorleef as leeus of jagluiperds. Anders as jagluiperds kan luiperds ook boom klim en hul welpies en die karkasse sodoende teen leeus beskerm. Hoe dit ook al sy, soms slaag leeuwyfies daarin om ’n boom te klim en die karkas af te haal.<ref name="Schaller293">{{en}} Schaller, bl. 293.</ref> Leeus is ook dominant oor wildehonde, nie alleen deur hul kos af te neem nie, maar ook deurdat die kleintjies en (selde) die volgroeide wildehonde ten prooi geval word. Wildehondbevolkingsdigthede is laag in gebiede waar leeus volop voorkom.<ref>{{en}} {{cite journal |title=Conserving the African wild dog ''Lycaon pictus''. I. Diagnosing and treating causes of decline |author=Woodroffe, Rosie; Ginsberg, Joshua R. |year=1999| journal =Oryx|volume=33|pages=132–42|doi=10.1046/j.1365-3008.1999.00052.x}}</ref><!-- cites two previous refs --> Die krokodil is die enigste roofdier wat in dieselfde gebied voorkom wat op eie houtjie ’n leeu kan bedreig. Afhangende van die grootte van die krokodil of leeu kan albei van hul vangste of aas deur die ander party afgeransel word. Dit is bekend dat leeus krokodille doodmaak wat die land sou betree,<ref>{{cite web |url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/2509crocs.html |title=Crocodiles!—PBS Nova transcript |publisher=Pbs.org |date=28 April 1998 |access-date=21 November 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106191529/https://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/2509crocs.html |archive-date=6 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> maar die teenoorgestelde is ook waar van leeus wat die rivier inloop, soos die leeukloue getuig wat elke nou en dan in krokodille se mae gevind is.<ref name="Guggisberg">{{en}} {{cite book| author = Guggisberg, Charles Albert Walter| title = Crocodiles: Their Natural History, Folklore, and Conservation| year = 1972 | page = 195 | isbn = 0-7153-5272-5 | publisher = David & Charles | location = Newton Abbot}}</ref> === Voortplanting en lewensiklus === [[Lêer:Panthera leo -Ngorongoro Conservation Area, Tanzania -mating-8.jpg|duimnael|Leeus paar in die Ngorongoro Bewarea, Tanzanië]] [[Lêer:PregnantLioness.jpg|duimnael|’n Dragtige leeuwyfie (regs)]] [[Lêer:Male Lion and Cub Chitwa South Africa Luca Galuzzi 2004.JPG|duimnael|Daar is geen vaste reël hoe leeumannetjies teenoor die welpies sal optree nie, maar hul sal eerder hul kos met die welpies deel as met die wyfies]] Jong leeuwyfies raak normaalweg op drie jaar geslagsryp en sal so teen vierjarige ouderdom aan haar eerste werpsel die lewe skenk.<ref name="Schaller29">{{en}} Schaller, bl. 29.</ref> Leeus se vrugbaarheid is nie seisoensgebonde nie en die wyfies is poliëstrus.<ref name="Schaller174">{{en}} Schaller, bl. 174.</ref> Soos die ander katsoorte is die leeumannetjies se penis bedek met stekeltjies wat terugwaarts wys (of, weerhakies). Sodra die fallus onttrek word, skraap dit die vaginale wande wat ovulasie kan prikkel.<ref>{{en}} {{cite book|last=Asdell |first=Sydney A. |title=Patterns of mammalian reproduction |year=1993|origyear= 1964 |publisher=Cornell University Press|location=Ithaca |isbn=978-0-8014-1753-5}}</ref> ’n Bronstige tropwyfie kan met meer as een mannetjie paar.<ref name="Schaller142">{{en}} Schaller, bl. 142.</ref> Gedurende paring, wat enkele dae kan duur, vind vier-en-twintig kopulasies per dag plaas en die parende leeus sal waarskynlik etes oorslaan. Leeus plant goed in gevangenskap voort. Die gemiddelde draagtyd duur ongeveer 110&nbsp;dae.<ref name="Schaller174" /> Die wyfie skenk geboorte aan haar werpsel, wat wissel van een tot vier, binne ’n versteekte lêplek (wat miskien ’n ruigte, rietbedding, grot of enige plek kan wees wat skuiling kan bied) wat gewoonlik van die trop verwyderd is. Sy sal dikwels self moet gaan jag terwyl die worp nog hulpeloos is, maar probeer om betreklik naby die beskutting te bly waar die kleintjies skuil.<ref name="Scott">{{en}} Scott, Jonathon; Scott, Angela. (2002), ''Big Cat Diary: Lion'', bl. 45</ref> Die welpies word blind gebore en hul ogies gaan eers na ’n week oop. By geboorte weeg hulle 1,2 kg–2,1&nbsp;kg. ’n Dag of twee na hul geboorte begin hulle rondkruip en ná drie weke begin hul te loop.<ref name="Schaller143">{{en}} Schaller, bl. 143.</ref> Deur hul aan die agternek rond te dra, verskuif die leeuwyfie etlike kere per maand haar kleintjies na ’n nuwe tuiste om te voorkom dat die reuk van die kleintjies by een lêplek opbou en gevaarlike roofdiere sal lok wat die welpies leed sal aandoen.<ref name="Scott" /> Die wyfie sluit met haar welpe eers by die trop aan wanneer die leeuwelpe tussen ses tot agt weke oud is.<ref>{{en}} Scott, Jonathon; Scott, Angela. bl. 45</ref> Soms sal die heraansluiting by die trop bespoedig word, veral as ander wyfies ook gedurende dieselfde tyd gewelp het. So sal leeuwyfies byvoorbeeld probeer om hul voortplantingsiklusse te laat saamval om te help om mekaar se welpies groot te maak. Sodra die aanvanklike isolasiestadium verby is, laat die lakterende wyfies welpe van enige ander werpsel van die trop toe om sonder enige diskriminasie aan hulle te soog. Behalwe die beter beskerming wat hieruit voortspruit, bied die sinkronisering van geboortes ook die voordeel dat die welpies op die ou end dieselfde grootte is en ’n gelyke kans op oorlewing gegun word. Sou ’n leeuwyfie ’n paar maande later eers haar werpsel in die wêreld bring, sal die jonger en baie kleiner welpies deur die groter en oueres tydens etenstyd gedomineer word. As gevolg hiervan is ’n hongerdood baie algemener onder die jonger welpies. Hulle word ook deur roofdiere, soos jakkalse, hiënas, luiperds, breëkoparende en slange gevang. Selfs buffels sal, indien hulle die reuk van die leeuwelpies bemerk, die ruigte of lêplek bestorm, die wyfies verjaag en hul beste poging aanwend om die kleintjies dood te trap. Waar een of meer nuwe mannetjie(s) die ou dominante mannetjie uit ’n trop verdryf, sal die oorwinnaar(s) dikwels die bestaande jong welpies doodmaak,<ref name="Packpus83">{{en}} {{cite journal|author=Packer, C., Pusey, A. E. |date=Mei 1983 |title= Adaptations of female lions to infanticide by incoming males|journal= American Naturalist |volume=121 |issue=5 |pages=716–28 |doi= 10.1086/284097}}</ref> moontlik omrede die wyfies nie vrugbaar kan raak voor hul kleintjies volwasse is of sterf nie. Alles in ag genome sterf 80% van die welpies voor tweejarige ouderdom.<ref>{{en}} {{cite book|last=Macdonald |first=David |year=1984 |title=The Encyclopedia of Mammals|publisher=Facts on File|location=New York |page=31|isbn= 0-87196-871-1}}</ref> Wanneer die kleintjies by die trop ingelyf word, is hulle maar aanvanklik sku as hulle deur die ander volwasse leeus gekonfronteer word. Sodra hulle eers by die troplewe aangepas het, sal hulle onder mekaar of met die volwasse leeus probeer speel. Leeuwyfies wat self welpies het is meer geduldig met die ander leeuwyfies s’n as dié wat nie het nie. Daar is geen vaste reël hoe leeumannetjies teenoor die welpies sal optree nie; die een mannetjie sal hulle ewe gelate met sy stert of maanhare laat voortspeel, terwyl ’n ander sal grom en hul wegklap.<ref>{{en}} Scott, Jonathon; Scott, Angela; bl. 46</ref> Die leeuwelpe word na die verloop van ses tot sewe maande gespeen. Leeumannetjies raak op ongeveer driejarige ouderdom selfstandig en kan op vier- tot vyfjarige ouderdom die volgroeide mannetjie van ’n ander trop se leierskap ontsetel. Die mannetjies se gesondheid sal op die ouderdom tussen 10 en 15 jaar begin agteruitgaan,<ref>{{en}} {{cite book|last=Crandall |first=Lee S. |title=The management of wild animals in captivity |year=1964 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |oclc=557916}}</ref> indien hulle nie vroeër dalk reeds ernstig beseer was deur hul trop te verdedig nie (as ’n leeumannetjie eers uit ’n trop deur sy teenstanders onttroon is, sal hy selde ’n ander trop kan oorneem). Die tydperk om hul eie nakomelinge te verwek en groot te maak is dus beperk. As ’n leeumannetjie dus onmiddellik begin voortplant sodra hy ’n trop oorgevat het, is die kanse groter dat daar meer van sy welpe volwassenheid sal bereik voordat hy self die aftog moet blaas. ’n Leeuwyfie sal onverskrokke haar welpies van ’n oorweldigende en verdringende mannetjie probeer beskerm, maar dit slaag selde. Gewoonlik maak hy al die welpies dood wat jonger as twee jaar oud is. Een leeuwyfie is swakker en ligter as ’n mannetjie gebou, maar ’n groter kans op sukses word gewaarborg as drie of vier tropmoeders kragte teen een mannetjie saamspan.<ref name="Packpus83" /> Dit is nie alleen mannetjies wat verdryf is wat nomadies word nie. Hoewel die meeste leeuwyfies binne hul geboortetrop sal bly solank die tropgrootte dit kan volhou, sal ’n nuwe geslag welpies gedwing word om hul eie tuisgebied te gaan soek. As ’n nuwe leeumannetjie die baasskap van ’n trop oorneem kan beide die halfvolwasse leeumannetjies en –wyfies uitgewerp word.<ref>{{en}} Scott, Jonathon; Scott, Angela. bl. 68</ref> ’n Nomadiese wyfie voer ’n bitter moeilike bestaan. Sonder enige beskerming en ondersteuning van ander troplede sal sy selde daarin slaag om haar welpies groot te maak. Een wetenskaplike studie berig dat beide leeumannetjies en -wyfies soms homoseksueel kan optree.<ref>{{en}} {{cite book|last=Bagemihl |first=Bruce |year=1999 |title=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity |location=New York |publisher=St. Martin's Press |isbn=0-312-19239-8| pages=302–05}}</ref><ref>{{en}} {{cite web | last=Srivastav | first=Suvira | title=Lion, Without Lioness | work=TerraGreen: News to Save the Earth | publisher=Terragreen | date=15 Desember 2001 | url=http://www.teri.res.in/teriin/terragreen/issue3/feature.htm | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080514155635/http://www.teri.res.in/teriin/terragreen/issue3/feature.htm | archivedate=14 Mei 2008 | accessdate=21 Julie 2010 | url-status=live }}</ref> === Gesondheid === [[Lêer:Lion female in tree, Serengeti.jpg|duimnael|’n Leeu wat boomklim in die Serengeti, Tanzanië]] Behalwe die mens en ander leeus het volwasse leeus nie vyande wat hulle gewelddadig aanval nie.<ref name="Schaller183">{{en}} Schaller, bl. 183.</ref> Ernstige beserings word toegedien tussen troplede van verskillende groepe wat om tuisgebiedgrense meeding, of tussen troplede oor kos.<ref name="Schaller1889">{{en}} Schaller, bl. 188–89.</ref> Manke leeus en leeuwelpies kan deur hiënas of luiperds oorval word of deur buffels of olifante vertrap word. Agterlosige leeus kan tydens jagtogte vermink word.<ref name="Schaller1890">{{en}} Schaller, bl. 189–90.</ref> Die meeste leeus se ore, nek en liesstreek is oortrek van verskeie bosluissoorte.<ref name="Schaller184">{{en}} Schaller, bl. 184.</ref><ref>{{en}} {{cite book|last1=Yeoman |first1=Guy Henry|last2= Walker|first2= Jane Brotherton |title=The ixodid ticks of Tanzania|year=1967 |publisher=Commonwealth Institute of Entomology |location=London |oclc=955970}}</ref> Volgroeide lintwurms van die ''Taenia''-genus is in die ingewande van leeus gevind wat deur die vreet van larwebesmette wildsvleis oorgedra is.<ref>{{de}} {{cite journal|last=Sachs |first=R |year=1969|title=Untersuchungen zur Artbestimmung und Differenzierung der Muskelfinnen ostafrikanischer Wildtiere [Differentiation and species determination of muscle-cysticerci in East African game animals] |journal=Zeitschrift für tropenmedizin und Parasitologie |volume=20 |issue=1 |pages=39–50 |pmid=5393325}}</ref> Leeus by die Ngorongoro-krater is in 1962 deur die uitbreek van stalvlieg (''Stomoxys calcitrans'') geraak; hierdeur is leeus met bloederige oop letsels oortrek en het later uitgeteer. Leeus het tevergeefs probeer om die vlieë te ontwyk deur in bome te klim of in hiënagate weg te kruip. Menige het gevrek of weggetrek, wat die bevolking van sewentig tot vyftien indiwidue laat afneem het.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Fosbrooke |first=Henry |year=1963 |title=The stomoxys plague in Ngorongoro |url=http://jstor.org/stable/1781718 |journal=East African Wildlife Journal |volume=1 |issue=6|pages=124–26 |doi=10.2307/1781718}}</ref> ’n Onlangse uitbreking in 2001 het ses leeus laat vrek.<ref name="Nkwame06">{{en}} {{cite news | last=Nkwame | first=Valentine M | title=King of the jungle in jeopardy | publisher=The Arusha Times | date=9 September 2006 | url=http://www.arushatimes.co.tz/2006/36/features_10.htm | accessdate=4 September 2007 | archive-date=25 Desember 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181225033132/http://www.arushatimes.co.tz/2006/36/features_10.htm | url-status=dead }}</ref> Leeus, veral dié in gevangenskap, is kwesbaar vir hondesiekte (Engels: Canine Distemper Virus (CDV)), katagtige immuniteitsgebrekvirus/kat-vigs (Engels: Feline Immunodeficiency Virus (FIV)) en peritonitis.<ref name="zoos_encyclopedia" /> Hondesiekte is deur honde en ander roofdiere versprei – in 1994 het hierdie uitbreking in die Serengeti Nasionale Park veroorsaak dat vele leeus senuweesiektes, soos epileptiese aanvalle, ontwikkel het. Tydens hierdie uitbreking het ’n aantal leeus ook van [[longontsteking]] en [[enkefalitis|harsingontsteking]] omgekom.<ref>{{en}} {{cite journal|author=M.E. Roelke-Parker |date=Februarie 1996|title=A canine distemper epidemic in Serengeti lions (''Panthera leo'') |journal= Nature|volume=379 |issue= 6564|pages=441–45 |doi=10.1038/379441a0|pmid=8559247}}</ref> Kat-vigs (wat soortgelyk aan M.I.V. is, maar nie daarvoor bekend is dat dit leeus affekteer nie) se uitwerking op huiskatte is kommerwekkend genoeg dat die Species Survival Plan genoop was om stelselmatige toetse op leeus in gevangenskap aan te beveel. Dit kom in hoë tot endemiese frekwensies by talle wilde leeubevolkings voor, maar is meestal onder Asiatiese en Namibiese leeus afwesig.<ref name="zoos_encyclopedia" /> === Kommunikasie === [[Lêer:Lion cub with mother.jpg|duimnael|Om koppe teen mekaar te skuur en mekaar te lek is deel van die algemene sosiale gedrag binne ’n trop]] Wanneer leeus rus of ontspanne verkeer vind sosialisering deur hoogs ontwikkelde uitdrukkingbewegings en gedrag plaas. Die mees algemene vreedsame en tasbare gebaar is om koppe teen mekaar te skuur en om mekaar te lek,<ref name="Schaller85">{{en}} Schaller, bl. 85.</ref> wat vergelyk kan word met die wyse hoe aapsoorte mekaar versorg.<ref>{{en}} {{cite book|editor=Desmond Morris|last=Sparks |first=J |title=Primate Ethology |chapter=Allogrooming in primates: a review |year=1967 |publisher=Aldine |location=Chicago |isbn=0-297-74828-9}} (2007 edition: 0-202-30826-X)</ref> Om mekaar se koppe teen mekaar te skuur (deur die voorkop, gesig en nek teen die ander leeu s’n te vly) kan as ’n soort “groet” dien,<ref>{{de}} {{cite book|last=Leyhausen |first=Paul |title=Verhaltensstudien an Katzen|edition= 2nd |year=1960 |publisher=Paul Parey |location=Berlin |isbn=3-489-71836-4 }}</ref> soos dit dikwels opgemerk word ná ’n dier lank van die ander weg was, of ná ’n geveg of konfrontasie. Leeumannetjies is geneig om ander mannetjies te benader, terwyl die welpies en wyfies teen ander leeuwyfies skuur.<ref name="Schaller858">{{en}} Schaller, bl. 85–88.</ref> Die lek gaan dikwels gepaard met die wederkerige kopskuur en dit wil voorkom of die ontvangers plesier hieruit put. Die kop en nek is die liggaamsdele wat die meeste gelek word, wat moontlik om die nut daarvan ontstaan het, aangesien ’n leeu hierdie plekke nie self kan bykom nie.<ref name="Schaller8891">{{en}} Schaller, bl. 88–91.</ref> Leeus het ’n stel gesigsuitdrukkings en liggaamshoudings wat as liggaamstaal/visuele gebare dien.<ref name="Schaller92102">{{en}} Schaller, bl. 92–102.</ref> Hul verskeidenheid geluide is ook groot in aantal, met afwisseling in sterkte en toonhoogte, eerder as diskrete seine, wat sentraal aan kommunikasie staan. Leeus kan brul, sowel as grom-, spin-, spoeg-, hoes-, miaau- en blafgeluide maak. Hul brul op ’n baie kenmerkende wyse, deur eerste met ’n paar diep lang brulle te begin wat dan in ’n reeks kleineres wegsterf. Leeus brul saans die meeste en kan tot 8&nbsp;km ver gehoor word. Die brul kondig die dier se teenwoordigheid aan.<ref name="Schaller10313">{{en}} Schaller, bl. 103–113.</ref> Uit al die katsoorte brul leeus die hardste. == Verspreiding en habitat == [[Lêer:India Animals.jpg|duimnael|Twee Asiatiese leeumannetjies binne die Sanjay Gandhi Nasionale Park, Moembaai, Indië. Die bevolking bedreigde wilde Asiatiese leeus is beperk tot die Girwildreservaat in Wes-Indië<ref>{{en}} {{cite book |last = Miller |first = Brian |title = Endangered animals: a reference guide to conflicting issues |publisher = Greenwood Publishing Group, 2000 |isbn = 0-313-30816-0}}</ref>]] In Afrika kom leeus in savannes met verspreide skadugewende Akasiabome voor;<ref>{{en}} {{cite book|last=Rudnai|first= Judith A. |title=The social life of the lion |year=1973 |location=Wallingford |isbn=0-85200-053-7 }}</ref> hul Indiese habitat is ’n versmelting van droë savanne en baie droë bladwisselende struikgewaswoude.<ref>{{cite web |title=The Gir—Floristic |work=Asiatic Lion Information Centre |publisher=Wildlife Conservation Trust of India |year=2006 |url=http://www.asiaticlion.org/gir-floristic.htm |access-date=14 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105722/http://www.asiaticlion.org/gir-floristic.htm |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Oorspronklik was leeus se habitat tot so ver as die suidelike dele van Eurasië verspreid. Dit het van Griekeland tot Indië gestrek en die oorgrote Afrika-vasteland (behalwe die sentrale reënwoud en Saharawoestyn) gedek. Herodotus het circa 480 v.C. oor leeus se algemene voorkoms in Griekeland geskryf; hulle het die vragkamele van die Persiese koning [[Ahasveros]] tydens sy reistog deur die land aangeval. Aristoteles beskou die leeus teen 300 n.C. as ’n seldsame spesie. Teen 100 n.C. was leeus amptelik in die geweste uitgeroei.<ref name="Schaller5">{{en}} Schaller, bl. 5.</ref> Tot met die 10de eeu het ’n bevolking Asiatiese leeus in Koukasië gehou – dit was hul laaste Europese tuisgebied.<ref>{{en}} {{cite book| last=Heptner| first= V.G.| last2=Sludskii|first2=A. A. | year=1989| title=Mammals of the Soviet Union: Volume 1, Part 2: Carnivora (Hyaenas and Cats)|publisher=Amerind| location=New York| isbn=90-04-08876-8}}</ref> Hierdie spesifieke spesie is in die Middeleeue binne Palestina verdelg. Tussen die laat-negentiende en die vroeë twintigste eeu het Turkye en die oorgrote meerderheid van Noord-Indië<ref name=zoos_encyclopedia /><ref>{{cite web |title=Past and present distribution of the lion in North Africa and Southwest Asia. |year=2001 |publisher=Asiatic Lion Information Centre |url=http://www.asiatic-lion.org/distrib.html |access-date=1 Junie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115074110/http://www.asiatic-lion.org/distrib.html |archive-date=15 Januarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> nie ’n enkele leeu meer oorgehad nie. Die laaste keer wat ’n lewendige Asiatiese leeu in Iran opgemerk is, was in 1941 (tussen Shīrāz en [[Jahrom]] in die Farsprovinsie), hoewel die karkas van ’n leeuwyfie in 1944 by die Kārūnrivieroewer binne die Khūzestānprovinsie gevind is. Daar was tot dusver geen soortgelyke geloofwaardige aanmeldings in Iran nie.<ref name="simba" /> Hierdie subspesie kom nou slegs binne en rondom die Girwildreservaat in Noordwes-Indië voor.<ref name="Asiaticweb" /> Ongeveer 300 leeus is in ’n 1&nbsp;412&nbsp;km² vryplaas in die Staat Goedjarat woonagtig, wat grotendeels deur woude bedek is. Hul getalle is stadig aan die toeneem.<ref>{{cite web |author=Wildlife Conservation Trust of India |title=Asiatic Lion—Population |work=Asiatic Lion Information Centre |publisher=Wildlife Conservation Trust of India |year=2006 |url=http://www.asiaticlion.org/population-gir-forests.htm |access-date=15 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105725/http://www.asiaticlion.org/population-gir-forests.htm |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Bevolking en bewaringstatus == [[Lêer:Lion Gir.jpg|duimnael|Die Asiatiese leeu kom vandag slegs in die Girwildreservaat in Goedjarat voor, wat eens volop was vanaf die Mediterreense streek tot die Noordwes-Indiese subkontinent. Slegs sowat 320 Asiatiese leeus het in die natuur oorgebly.<ref>{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?220509 |title=The Mane Don't Fit |author=Desai, Darshan |work=Outlook India Magazine |publisher=Outlookindia.com |date=23 Junie 2003 |access-date=21 November 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110190202/http://www.outlookindia.com/article.aspx?220509 |archive-date=10 November 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>]] [[Lêer:Panthera leo.jpg|duimnael|Jong leeumannetjie by Goaswatergat, Nasionale Etoshawildtuin, Namibië]] [[Lêer:Etosha panthera leo.jpg|duimnael|Leeuin in die Nasionale Etoshawildtuin, Namibië]] Die meeste leeus is vandag in Oostelike en Suider-Afrika woonagtig en hul getalle is vinnig aan die daal, met ’n geskatte 30 – 50% bevolkingsafname oor die afgelope twee dekades.<ref name=IUCN /> Die beraamde Afrikaleeubevolking wat tussen 2002–2004 in die natuur voorgekom het, was iewers tussen 16&nbsp;500 en 47&nbsp;000,<ref>{{en}} {{cite journal|author=Bauer, H.; Van Der Merwe, S. |year= 2002|title=The African lion database |journal=Cat news |volume=36 |issue= |pages=41–53}}</ref><ref>{{en}} {{cite book|author=Chardonnet, P. |year=2002|title=Conservation of African lion|publisher =International Foundation for the Conservation of Wildlife|location=Paris, France}}</ref> wat ’n daling is van die skattings van die vroeë 1990’s (tot 100&nbsp;000) en 1950 (400&nbsp;000). Die hoofoorsaak van die afname is siektes en versteurings wat deur die mens teweeg gebring word.<ref name=IUCN /> Habitatverlies en skermutselings met mense word as die kommerwekkendste bedreigings vir hierdie spesie beskou.<ref name="awf">{{cite web |title=AWF Wildlife: Lion |url=http://www.awf.org/content/wildlife/detail/lion |publisher=African Wildlife Foundation |access-date=29 Augustus 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126201858/http://www.awf.org/content/wildlife/detail/lion |archive-date=26 Januarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |title=NATURE. The Vanishing Lions |publisher=PBS |url=http://www.pbs.org/wnet/nature/episodes/the-vanishing-lions/introduction/545/ |access-date=25 Januarie 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141015111041/http://www.pbs.org/wnet/nature/episodes/the-vanishing-lions/introduction/545/ |archive-date=15 Oktober 2014 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die oorblywende bevolkings is dikwels aardrykskundig van mekaar afgesonder, wat lei tot inteelt en die daaropvolgende verminderde genetiese diversiteit. Daarom word die leeu as ’n kwesbare spesie deur die [[Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur]] erken, terwyl die Asiatiese subspesies weer as bedreigd aangemeld word.<ref>{{en}} {{IUCN2010.4|assessors=Breitenmoser, U., Mallon, D.P., Ahmad Khan, J. & Driscoll, C.|year=2008|id=15952|title=Panthera leo ssp. persica|downloaded=13 Desember 2010}}</ref> Die leeubevolking in die Wes-Afrika-streek is van die leeubevolking van Sentraal Afrika afgesonder; daar is min of geensins enige voortplantingswisselwerking tussen indiwidue nie. Die aantal volgroeide indiwidue in Wes-Afrika staan na raming, volgens twee verskillende onlangse opnames, op 850 – 1&nbsp;160 leeus. Daar is onenigheid oor die grootte van die grootste bevolkingsgroep in Wes-Afrika; die skatting van die Burkiniese Arly-Singou-ekostelsel kan dus enigiets tussen 100 tot 400 leeus wees.<ref name=IUCN /> Om beide die Afrika- en Asiatiese leeus te bewaar, vereis die stigting en instandhouding van Nasionale Parke en wildreservate. Van die bekendste bewaringsareas is die Etosha Nasionale Park in Namibië, Serengeti Nasionale Park in Tanzanië en die Kruger Wildtuin in Oos-Transvaal. Buitekant hierdie gebiede is daar gereeld probleme met vee en mense wat aangeval word; wat op die ou end lei tot die uitwissing van die probleemdier, die leeu.<ref>{{cite web |last=Roach |first=John |title=Lions Vs. Farmers: Peace Possible? |work=National Geographic News |publisher=National Geographic |date=16 Julie 2003 |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2003/07/0716_030716_lions.html |access-date=1 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715235741/https://news.nationalgeographic.com/news/2003/07/0716_030716_lions.html |archive-date=15 Julie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Wes-Indië is die 1&nbsp;412&nbsp;km² Girwildreservaat die laaste stukkie toevlugsoord vir die Asiatiese leeu. Vanaf April 2006 het dit sowat 359&nbsp;leeus. Talle menslike lewensruimtes is, soos in Afrika, rondom hierdie gebied, wat gevolglike vraagstukke tussen leeus, vee, plaaslike inwoners en veldwagters oplewer.<ref>{{en}} {{cite journal|last1= Saberwal|first1=Vasant K|last2=Gibbs| first2= James|last3= Chellam| first3= Ravi| last4 =Johnsingh|first4= A.J.T. |date=Junie 1994|title= Lion–Human Conflict in the Gir Forest, India|journal=Conservation Biology |volume=8 |issue=2 |pages=501–07 |doi=10.1046/j.1523-1739.1994.08020501.x}}</ref> Die Asiatiese Leeu Herinvoeringsprojek beplan om ’n tweede onafhanklike bevolking Asiatiese leeus by die Kuno Wildvryplaas by die Madja Pradesjstaat te stig.<ref>{{en}} {{cite journal |last=Johnsingh |first=A.J.T. |year=2004 |title=WII in the Field: Is Kuno Wildlife Sanctuary ready to play second home to Asiatic lions? |journal=Wildlife Institute of India Newsletter |volume=11 |issue=4 |url=http://www.wii.gov.in/publications/newsletter/winter04/wii%20in%20field.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927222341/http://www.wii.gov.in/publications/newsletter/winter04/wii+in+field.htm |archivedate=27 September 2007 |accessdate=6 November 2010 |url-status=dead }}</ref> Om hierdie spesie te laat oorleef, is dit belangrik om ’n tweede bevolking daar te stel om as genepoel vir die laaste oorblywende Asiatiese leeus te dien en om te help om genetiese diversiteit te ontwikkel en te handhaaf. Die vroeëre gewildheid van die Berberleeu in dieretuine beteken dat leeus in gevangenskap, wat vanuit een wêrelddeel regoor die wêreld heen verstrooid is, waarskynlik verwant aan mekaar kan wees. Dit sluit twaalf leeus by die Port Lympne Wild Animal Park te Kent, Engeland, in, wat afstammelinge is van die diere wat die eiendom van die Koning van Marokko was.<ref>{{cite web |url=http://www.bigcatrescue.org/barbary_lion_news.htm |title=Barbary Lion News |access-date=24 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110426202316/http://www.bigcatrescue.org/barbary_lion_news.htm |archive-date=26 April 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die ander elf diere wat geglo word Berberleeus is, is weer in die Addis Ababa Dieretuin gevind, wat afstammelinge is van die diere wat die eiendom van Keiser [[Haile Selassie]] was. WildLink International, in samewerking met die [[Universiteit van Oxford]], het ’n grootse Internasionale Berberleeuprojek geloods, met die doel om Berberleeus in gevangenskap te eien en te teel, om hulle uiteindelik in die nasionale park in die Atlasgebergte van Marokko vry te laat.<ref name="yamaguchi-haddane" /> Ná die ontdekking van leeus se bevolkingsafname in Afrika, is verskeie gekoördineerde bewaringspogings aangewend om hierdie tendens te stuit. Die leeu is een van die spesies wat in die Species Survival Plan (’n gekoördineerde poging deur die Vereniging van Dieretuine en Akwariums om sy kans op oorlewing te verbeter) ingesluit is. Hierdie plan is oorspronklik in 1982 vir die Asiatiese leeu van stapel gestuur, maar is gestaak toe daar bevind is dat die meeste Asiatiese leeus in Noord-Amerikaanse dieretuine nie geneties suiwer was nie, omrede hul met Afrikaleeus gekruis was. Die Afrikaleeuplan is in 1993 begin (wat veral op die Suid-Afrikaanse subspesies toegespits is) hoewel daar struikelblokke op die pad lê om die genetiese diversiteit van leeus in gevangenskap te bepaal, omrede die meeste individue se oorsprong onbekend is. Dit maak die handhawing van genetiese diversiteit ’n taai tameletjie.<ref name="zoos_encyclopedia" /> === Mensvreters === Leeus sal in die reël nie mense jag nie, maar dit blyk dat sommige (gewoonlik mannetjies) mense vir prooi opsoek. Daar is al gevalle opgeteken, soos die Tsavomensvreters wat 28 Kenia-Ugandaspoorwerkers getakel het tydens die nege maande waar 'n brug gebou is oor die Tsavorivier, Kenia, in 1898. ’n Ander voorval was die 1991-Mfuwe-mensvreter, wat ses mense in die Laungwariviervallei in Zambië doodgemaak het.<ref name=fieldmuseum>{{cite web |author=Wayne Hosek |title=Man-eaters of the Field Museum: Lion of Mfuwe |work=Field Museum of Natural History |publisher=Field Museum of Natural History |year=2007 |url=http://www.fieldmuseum.org/exhibits/exhibit_sites/tsavo/mfuwe.html |access-date=16 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20101230203848/http://www.fieldmuseum.org/exhibits/exhibit_sites/tsavo/mfuwe.html |archive-date=30 Desember 2010 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In beide gevalle het die jagters wat die leeus van kant gemaak het in hul boeke die diere se roofdiergedrag omskryf. Die Mfuwe en Tsavovoorvalle deel sekere raakpunte: in albei voorvalle was die leeus buitengewoon groot, het geen maanhare gehad nie en het skynbaar ook aan [[tandbederf]] gely. Nie alle navorsers steun hierdie gebreklikheidteorie (wat tandbederf insluit) nie. ’n Tand- en kakebeenondersoek van mensvretende leeus in museumversamelings doen wel aan die hand dat tandbederf slegs in enkele voorvalle die aanvalle sal verklaar, maar dat die afname van prooi in plekke waar die mens oorheersend is meer waarskynlik die leeus tot mensejag sal aanspoor.<ref name=fieldmuseum /> Kerbis Peterhans en Gnoske erken in hul ontleding van die Tsavo-insident en mensvretery oor die algemeen dat siek of beseerde diere meer tot mensvretery geneig sal wees, maar dat hierdie gedrag nie ongewoon of noodwendig ’n afwyking sal wees as ’n geleentheid hom voordoen nie. As aanleidingsmediums aanwesig is, soos die toegang tot vee of menselyke, sal leeus dikwels mense probeer vang. Die outeurs noem dat hierdie verhouding tussen katagtiges en aapagtiges goed deur getuienis in die fossielkundige verslag gestaaf word.<ref>{{en}} {{cite journal |url=http://www.man-eater.info/gpage6.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030031426/http://www.man-eater.info/gpage6.html |archivedate=30 Oktober 2007 |accessdate=7 Julie 2007 |last1=Peterhans |first1=Julian C. Kerbis |first2=Thomas Patrick |last2=Gnoske |title=The Science of Man-eating |journal=Journal of East African Natural History |volume=90 |issue=1&2 |year=2001 |pages=1–40 |doi=10.2982/0012-8317(2001)90[1:TSOMAL]2.0.CO;2 |url-status=live }}</ref> Die leeu se neiging tot mensvretery is stelselmatig ondersoek. Amerikaanse en Tanzaniese wetenskaplikes berig dat mensvretergedrag op die Tanzaniese platteland sedert 1990 tot 2005 aansienlik toegeneem het. Ten minste 563 dorpelinge is aangeval en baie gedurende hierdie tydperk geëet – ’n getal wat veel hoër as die bekende “Tsavovoorvalle” van ’n eeu tevore is. Die gebeurtenisse het naby die Selous Nasionale Park, in die Rufijidistrik, en in die Lindiprovinsie, naby die Mosambiekse grens, plaasgevind. Terwyl die dorpuitbreiding in die boslandskap rede tot kommer is, voer die skrywers aan dat die bewaringsbeleid aangepas moet word om gevaar te verminder, aangesien bewaring in hierdie geval regstreeks tot mensesterftes bydra. Daar is gevalle in Lindi opgeteken waar leeus mense al selfs in die middel van aansienlike groot dorpies gevang en weggesleep het.<ref name="Packer05">{{en}} {{cite journal|last1=Packer |first1=C. |last2=Ikanda| first2= D.|last3= Kissui|first3= B.|last4= Kushnir|first4= H. |date=Augustus 2005|title=Conservation biology: lion attacks on humans in Tanzania |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=436 |issue=7053 |pages=927–28 |doi=10.1038/436927a| pmid=16107828}}</ref> [[Lêer:Lionsoftsavo2008.jpg|duimnael|Die Tsavo-mensvreters, soos uitgestal in die Field Museum of Natural History in Chicago, Illinois, VSA]] Pieter F. Fourie skryf in sy boek ''Nasionale Krugerwildtuin (Vrae en Antwoorde)'' (c) 1983, bl. 216, dat: {{cquote|Leeus vroeër heelwat mense in Afrika doodgemaak [het]. Minder as 20 mense is tot dusver in die Park deur leeus gevang en min van hierdie slagoffers is daadwerklik deur leeus gevreet. Mensvretery was en is steeds nie ’n probleem in die Park nie. Waar ’n leeu ’n mens aanval, word daar gepoog om hom so gou moontlik te vernietig. }} In ''The Man-eaters of Eden'' skryf Robert R. Frump dat Mosambiekse vlugtelinge wat gereeld saans die Krugerwildtuin deurkruis, deur leeus aangeval en opgevreet word. Parkbeamptes getuig dat mensvretery hier ’n probleem is. Frump glo dat duisende al op hierdie wyse gesterf het, nadat die Apartheidsregering die Park afgebaken het, wat die vlugtelinge indirek gedwing het om saans die Park oor te steek. Bykans ’n eeu tevore het Mosambiekers bedags klaarblyklik gereeld die Park met min gevaar oorgesteek.<ref>{{en}} {{cite book|last=Frump |first=RR |title=The Man-Eaters of Eden: Life and Death in Kruger National Park |year=2006 |publisher=The Lyons Press |location= |isbn=1-59228-892-8}}</ref> Parker skat dat meer as 200 Tanzaniërs jaarliks deur leeus, krokodille, olifante, seekoeie en slange doodgemaak word en dat die syfer selfs dubbeld soveel kan wees; leeus sal na bewering ten minste 70 mense uit hierdie getal se doodvonnis wees. Parker het tussen 1990 en 2004 opgeteken dat leeus 815 mense in Tanzanië aangeval en hiervan 563 mense doodgemaak het. Parker en Ikanda is van die min natuurbewaarders wat glo dat Westerse bewaringspogings hierdie kwessies in berekening moet bring, nie alleen omrede die etiek rondom die menselewens op die spel is nie, maar ook die langtermynsukses van bewaringspogings en om leeus vir die nageslag te behou.<ref name="Packer05" /> ’n Mensvreterleeu is in April 2004 in Suid-Tanzanië van kant gemaak. Daar word beweer dat hy ten minste 35&nbsp;mense om die lewe gebring en opgevreet het in ’n reeks voorvalle wat verskeie dorpies aan die Rufijideltakusgebied betrek het.<ref>{{cite news |title=Toothache 'made lion eat humans' |author=Daniel Dickinson |date=19 Oktober 2004 |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3756180.stm |access-date=25 Januarie 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426182712/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3756180.stm |archive-date=26 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dr. Rolf D. Baldus, die GTZ-natuurprogramkoördineerder, het gesê dat dit moontlik is dat die leeu van mense geleef het, omrede dit ’n groot etterbuil gehad het onder ’n maaltand wat op verskeie plekke gekraak was. Verder het hy gesê: “Hierdie leeu moes seker verskriklike pyn verduur het, veral wanneer hy gekou het”.<ref>{{en}} {{cite journal|last=Baldus |first=R |date=Maart 2006|title=A man-eating lion ''(Panthera leo)'' from Tanzania with a toothache |journal=European Journal of Wildlife Research |volume=52 |issue= 1 |pages= 59–62|doi=10.1007/s10344-005-0008-0}}</ref> (GTZ is die Duitse medewerkende ontwikkelingsagentskap wat vir amper twee dekades lank kragte met die Tanzaniese regering om natuurbewaringsdoeleindes saamspan.) Soos in die ander gevalle was hierdie leeu ook groot, het nie maanhare gehad nie en het ’n tandprobleem gehad. Die grootste opgetekende mensvretervoorval is nie Tsavo nie, maar eintlik die minder bekende voorvalle in die destydse Tanganjika gedurende die laat-1930’s wat tot die laat-1940’s voortgeduur het. George Rushby, ’n wildbewaarder en beroepsjagter, het uiteindelik die trop van kant gemaak. In die gebied wat vandag as die Njombedistrik bekend staan, is daar oor die drie geslagte heen glo tussen 1&nbsp;500 en 2&nbsp;000 mense gevang en opgevreet.<ref>{{en}} {{cite book|author=Rushby, George. G |title= No More the Tusker |year= 1965 |publisher=W. H. Allen |location=London}}</ref> === In gevangenskap === [[Lêer:MP-panthera leo krugeri 8.jpg|duimnael|’n Leeumannetjie van die Transvaalse subspesie (''P. l. krugeri'')]] [[Lêer:Albrecht Dürer - Two seated lions - Google Art Project.jpg|duimnael|Albert Dürer, Skets van Leeus, omstreeks 1520]] [[Lêer:Lion - melbourne zoo.jpg|duimnael|Leeu by Melbourne Dieretuin ontspan op ’n opgehewe grasperk met ’n bietjie beskutting onder ’n boom]] Leeus vorm deel van ’n groep eksotiese diere wat sedert die laat-agtiende eeu die sterre van ’n dieretuin uitmaak; hulle is sonder uitsondering groot werweldiere en sluit ook olifante, renosters, seekoeie, groot aapsoorte en ander groot katte in – dieretuine stel hul ten doel om soveel van hierdie spesies moontlik te bekom.<ref name="dc81">{{en}} de Courcy, bl. 81</ref> Hoewel vele moderne dieretuine meer kieskeurig met hul tentoonstellings te werk gaan,<ref>{{en}} de Courcy, bl. 82</ref> is daar meer as 1&nbsp;000 Afrika – en 100 Asiatiese leeus in dieretuine en parke regoor die wêreld verspreid. Hulle word as die hoofaantrekkingskrag van ’n dieretuin beskou en vir toerisme-, opvoedings- en bewaringsdoeleindes aangehou.<ref name="WAZA">{{cite web |author=Dollinger P, Geser S |title=Lion: In the Zoo (subpage) |work=Visit the Zoo |publisher=WAZA (World Association of Zoos and Aquariums) |url=http://www.waza.org/en/zoo/visit-the-zoo/cats-1254385523/panthera-leo |access-date=5 April 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008234916/http://www.waza.org/en/zoo/visit-the-zoo/cats-1254385523/panthera-leo |archive-date=8 Oktober 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Leeus kan ouer as 20 jaar in gevangeskap word. Apollo, ’n leeu van die Honolulu Dieretuin in Honolulu, Hawaii, het in Augustus 2007 op ’n 22-jarige ouderdom gesterf. Sy twee susters, gebore 1986, leef steeds (soos aangegee in Augustus 2007).<ref>{{en}} {{cite journal|last=Aguiar|first=Eloise|date=Augustus 2007|title=Honolulu zoo's old lion roars no more|journal=Honolulu Advertiser|url=http://the.honoluluadvertiser.com/article/2007/Aug/08/ln/hawaii708080394.html|accessdate=4 September 2007|archive-date=25 Desember 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225033236/http://the.honoluluadvertiser.com/article/2007/Aug/08/ln/hawaii708080394.html|url-status=dead}}</ref> Teelprogramme moet van die oorsprong van ’n leeu kennis neem om te voorkom dat verskillende subspesies gekruis word, anders sal hul genetiese bewaringswaarde daal.<ref>{{en}} {{cite book|url=http://books.google.com/?id=vLZKnsCk89wC&pg=PA437&dq=conservation+lion+breeding+captivity+subspecies+separate&q|accessdate=12 September 2010|author=Frankham, Richard; Ballou, Jonathan; Briscoe, David |title=Introduction to Conservation Genetics |page=437|publisher=Cambridge University Press|year=2009|isbn=0-521-70271-2}}</ref> Leeus is al vroeg in 850 v.C. deur Assiriese konings aangehou en geteel.<ref name="Schaller5" /> Alexander die Grote het volgens oorlewering mak leeus as geskenk van die Malhi van Noord-Indië gekry.<ref>{{en}} {{cite book|author=Smith, Vincent Arthur|authorlink=|title= The Early History of India|year=1924|page=97|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|isbn=}}</ref> Gedurende die latere Romeinse era het die keisers leeus vir die swaardvegtersarenas aangehou.<ref>{{en}} Thomas Wiedemann, ''Emperors and Gladiators'', Routledge, 1995, bl. 60. {{ISBN|0-415-12164-7}}.</ref> Leeus is in die Ooste deur Indiese vorste makgemaak; Marco Polo het berig dat Kublai Kahn leeus aangehou het.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 17.</ref> Die eerste Europese “dieretuine” het onder die adel en koninklikes in die 13de eeu ’n aanvang geneem – dit het tot die 17de eeu as “seraglios” bekend gestaan. Op daardie tydstip die benaming na “menageries” verander, soos die dieretuin se versameling uitgebrei het. Dit het gedurende die Renaissance vanuit Frankryk en Italië na die res van Europa versprei.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 19–21, 42.</ref> Hoewel die seraglio-tradisie minder in Engeland ontwikkeld was, is leeus by die Toring van Londen in ’n seraglio aangehou wat deur Koning Jan in die 13de eeu gestig is.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 20.</ref><ref>{{cite web |last=Owen |first=James |title=Medieval Lion Skulls Reveal Secrets of Tower of London "Zoo" |work=National Geographic Magazine |publisher=National Geographic |date=3 November 2005 |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2005/11/1103_051103_tower_lions.html |access-date=5 September 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180716053803/https://news.nationalgeographic.com/news/2005/11/1103_051103_tower_lions.html |archive-date=16 Julie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit het moontlik diere aangehou wat uit dié van ’n vroeëre dieretuin gespruit het; laasgenoemde dieretuin was in 1125 deur Hendrik I by sy paleis in Woodstock, naby Oxford begin (dit het leeus gehad wat deur Willem van Malmesbury aangebring is).<ref name="Blunt15">{{en}} Blunt, bl. 15.</ref> Seraglios was ’n simbool van die adel se rykdom en mag. Veral diere soos die groot katte en olifante het mag en krag versinnebeeld en is teen mekaar of mak diere aangehits om te baklei. Indirek was hierdie dieretuine eintlik maar net ’n vertoning van die mens se heerskappy oor die natuur. Hierdie gevegte het geleidelik gedurende die 17de eeu begin wegkwyn soos dieretuine meer algemeen begin word het en die diere deur die gewone burgers aangekoop kon word. Die tradisie om groot katte as troeteldiere aan te hou sou tot in die laat 19de eeu voortduur, hoewel dit as uiters buitenissig gereken is.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 24–28.</ref> Leeus was afwisselend by die Toring van Londen teenwoordig – hulle is maar aangebring as ’n monarg of sy gemalin, soos Margareta van Anjou, die vrou van Hendrik VI, so versoek het of as hierdie diere as geskenke vir hulle gegee is. Volgens optekeninge was hierdie diere in haglike omstandighede gedurende die 17de eeu gehuisves, wat heeltemal in teenstelling is met Florence se ruimer blyplek gedurende dieselfde tydperk.<ref name="Blunt16">{{en}} Blunt, bl. 16.</ref> Die dieretuin was tot met die 18de eeu vir die publiek toeganklik; die toegangsgeld het drie halfpennies beloop, of ’n kat of ’n hond om die leeus mee te voer.<ref name="Blunt17">{{en}} Blunt, bl. 17.</ref> ’n Mededingende dieretuin by die Exeter Exchange het ook leeus tot met die vroeë 19de eeu ten toon gestel.<ref>{{en}} de Courcy, bl. 8–9.</ref> Die Toring-dieretuin is deur Willem IV gesluit,<ref name="Blunt17" /> waarna die diere na die Londense Dieretuin verskuif is. Die Londense Dieretuin is amptelik op 27 April 1828 geopen.<ref name="Blunt32">{{en}} Blunt, bl. 32.</ref> Die handel in wilde diere het saam met die verbeterde 19de eeuse koloniale handel floreer. Daar het die opvatting geheers dat leeus redelik bekombaar en boonop goedkoop is. Hoewel daar meer met leeus as tiere verhandel is, was hulle goedkoper as groot diere wat moeilik vervoer kon word (soos kameelperde en seekoeie) en nóg goedkoper as pandas.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 122.</ref> Soos met die ander diere is leeus as ’n natuurlike, onuitputbare handelsproduk geag, wat genadeloos uitgebuit is. Baie is tydens hul vang en vervoer dood.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 114, 117.</ref> Die denkbeeld van ’n heldhaftige jagter wat leeus agternasit sou ’n groot deel van die eeu die botoon voer.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 113.</ref> Ontdekkers en jagters het die gewilde Manichese verdeling van diere as "goed" en "boos" uitgebuit om opwinding by hul avonture te voeg en om hulself tot helde te vereer. Dit het daartoe gelei dat die uitroei of vang van die groot katte, wat altyd van mensvretery verdink is, beide "die vrees vir die natuur en die bevrediging deur dit te oorwin" versinnebeeld het.<ref>{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 173, 180–83.</ref> Leeus is in ingeperkte en vuil omstandighede in die Londense Dieretuin aangehou totdat daar in die 1870’s ’n groter leeuhuis met ruimer hokke aangebou is.<ref name="Blunt208">{{en}} Blunt, bl. 208.</ref> Nog veranderinge het in die vroeë 20ste eeu plaasgevind, toe Carl Hagenbeck kampies ontwerp het wat nouliks met ’n natuurlike habitat ooreenstem, ene met betonrotse, meer ruimte en ’n grag, pleks van tralies. Hy het beide die leeukampe van die Melbourne Dieretuin en Sydney se Taronga Dieretuin saam met verskeie andere in die vroeë 21ste eeu ontwerp. Selfs al was sy ontwerpe baie gewild, was die ou tralies en hokke tot met die 1960’s in baie dieretuine nog van krag.<ref name="dc69">{{en}} de Courcy, bl. 69.</ref> Oor die latere dekades van die 20ste eeu het die groter en natuurliker kampe, tesame met die gebruik van maasdraad en lamelglas in stede van verlaagde lêplekke, die besoekers toegelaat om in nouer kontak met die diere te kom. Sekere besienswaardighede sal selfs die lêplek hoër as die grondvlak waarop die besoekers loop gelig wees, soos by Cat Forest/Lion Overlook van Oklahoma City Zoological Park.<ref name="zoos_encyclopedia" /> Vandag word leeus in veel groter, natuurlike omgewings aangehou; moderne aanbevole riglyne is spesifiek meer daarop ingestel om in die leeu se natuurlike behoeftes, soos in die wild, te voorsien. Daar word aangedring op verskillende skuilplekke, opgehewe lêplekke met beide son en skadu waarop die leeu kan sit, voldoende grondbedekking, dreinering sowel as genoeg leefruimte.<ref name="WAZA" /> Daar is al voorheen leeus privaat aangehou is, soos Elsa. Sy was ’n leeuwyfie wat deur George Adamson en sy vrou Joy Adamson grootgemaak is en wat veral met Joy ’n hegte band ontwikkel het. Die leeuin het later bekendheid verwerf en haar lewe is in ’n reeks boeke en rolprente verewig. === Koggeling en makmaak === [[Lêer:Lion tamer (LOC pga.03749).jpg|duimnael|Neëntiende-eeuse ets van ’n leeutemmer binne ’n leeuhok]] Die koggeling van leeus is ’n bloedsport waar leeus aangehits word om met ander diere, veral honde, te baklei. Omskrywings of verwysings hiervan strek vanuit die antieke eras regdeur tot met die 17de eeu. Dit is uiteindelik teen 1800 in Wene en teen 1825 in Engeland verbied.<ref>{{en}} {{cite book |last=Hone |first=William |editor=Kyle Grimes |title=The Every-Day Book |origyear=1825–1826 |url=http://www.uab.edu/english/hone/etexts/edb/day-pages/207-july26.html |accessdate=25 Januarie 2011 |year=2004 |publisher=University of Alabama at Birmingham |page=26 |chapter=July |archive-date=24 Junie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080624080642/http://www.uab.edu/english/hone/etexts/edb/day-pages/207-july26.html |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |last=Blaisdell |first=Warren H. |date=November 1997 |title=How A Lion Fight Caused England To Stop The Breeding Of Both Ring And Pit Bulldogs |journal=American Bulldog Review |volume=3 |issue=4 |url=http://www.american-bulldog.com/how_a_lion.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080424001716/http://www.american-bulldog.com/how_a_lion.htm |archivedate=24 April 2008 |accessdate=5 September 2007 |url-status=dead }}</ref> “Leeutemming” behels die dressering van leeus vir die vermaaklikheidsbedryf, hetsy vir die sirkus of ’n individuele vertoning, soos Siegfried & Roy. Hierdie term word dikwels ook gebruik om na die dressering en vertoning van ander groot katte, soos tiere, luiperds en poemas te verwys. Baanbrekerswerk is teen die eerste helfte van die neëntiende eeu deur die Fransman Henri Martin en die Amerikaner Isaac van Amburgh verrig. Al twee het wyd en syd getoer en hul tegnieke is deur ’n aantal volgelinge nageboots.<ref name="baratay187" /> Van Amburgh het voor koningin [[Victoria van die Verenigde Koninkryk]] opgetree toe hy in 1838 deur Groot-Brittanje getoer het. Martin het ’n gebarespel (''Les Lions de Mysore'' ("Die Leeus van Mysore")) gekomponeer; ’n idee wat Amburgh vinnig nagevolg het. Hierdie vertonings het perdevertonings as die kern van die sitrusbedryf in die skadu gehul, maar het werklik teen die vroeë twintigste eeu eers by die publiek byval gevind met die koms van die bioskoop. Deur die onderdanigheid van die leeu teenoor die mens te demonstreer, het leeutemmery presies dieselfde doel as dieregevegte uit die vorige eeue vervul.<ref name="baratay187">{{en}} Baratay & Hardouin-Fugier, bl. 187.</ref> Die beslissende bewys van ’n dresseerder se dominansie en beheer oor ’n leeu is voorgestel deur sy kop in die leeu se bek te druk. Die tipiese leeutemmerstoertjie is moontlik die eerste keer deur die Amerikaner Clyde Beatty (1903–1965) gebruik.<ref>{{en}} {{cite book| first=David | last=Feldman | year=1993 | title=How Does Aspirin Find a Headache? | edition= | publisher=HarperCollins | location= | isbn= 0-06-016923-0 }}</ref> == Sien ook == * [[Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens alfabet]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name]] * [[Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Verdere leeswerk == * {{en}} {{cite book|last1=Baratay |first1=Eric |last2=Hardouin-Fugier | first2=Elisabeth |title=Zoo : a history of zoological gardens in the West |year=2002 |publisher=Reaktion Books |location=London |isbn=1-86189-111-3}} * {{en}} {{cite book|last=Blunt |first=Wilfred |title=The Ark in the Park: The Zoo in the Nineteenth Century |year=1975 |publisher=Hamish Hamilton |location=London |isbn=0-241-89331-3}} * {{en}} {{cite book|last=de Courcy |first=Catherine |title=The Zoo Story |year=1995 |publisher=Penguin Books |location=Ringwood, Victoria |isbn=0-14-023919-7}} * {{en}} {{cite book|last=Schaller |first=George B. |year=1972 |title= The Serengeti lion: A study of predator-prey relations|publisher= University of Chicago Press|location=Chicago |isbn=0-226-73639-3}} == Eksterne skakels == {{wikt|leeu}} {{Commons-kategorie inlyn|Panthera leo}} {{Wikispecies-inlyn|Panthera leo}} {{en-vertaal|Lion}} {{Voorbladster}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Katagtiges]] [[Kategorie:Nasionale simbole van Suid-Afrika]] nf9s5j6rautqkbahq14fo0s5yr7fjr0 4 5209 2917397 2917330 2026-07-13T17:23:54Z Martinvl 12559 /* Onderwatervaartuig */ 2917397 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]! [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek [[Slag van Bloedrivier|hierdie artikel]] besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] the change will take place by the end of July. Also, the community managed contact pages will remain. We will only add a link to the [[foundation:Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|foundation's legal contacts page]] in the footer below the pages of the wiki. The URL is: https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information. It was linked in @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]]'s message. –– [[Gebruiker:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:STei (WMF)|kontak]]) 20:46, 2 Julie 2026 (UTC) :::Thanks, so to be clear: the contact page link in the sidebar remains as is, and you will add a new link for the new legal contact page in the footer? :::And what kind of wording will be used for the new legal contact page, considering we don't want to overload the meaning of "contact"? Will it be something like "contact legal" or just simply "legal" (translated of course). - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:20, 3 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie. == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in bogenoemde artikels geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) bnhxzrfn1bf9apo6ysnqoly4vpa0r4h 2917399 2917397 2026-07-13T17:27:05Z Martinvl 12559 /* Swem in Suid-Afrika */ Antwoord 2917399 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]! [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek [[Slag van Bloedrivier|hierdie artikel]] besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] the change will take place by the end of July. Also, the community managed contact pages will remain. We will only add a link to the [[foundation:Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|foundation's legal contacts page]] in the footer below the pages of the wiki. The URL is: https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information. It was linked in @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]]'s message. –– [[Gebruiker:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:STei (WMF)|kontak]]) 20:46, 2 Julie 2026 (UTC) :::Thanks, so to be clear: the contact page link in the sidebar remains as is, and you will add a new link for the new legal contact page in the footer? :::And what kind of wording will be used for the new legal contact page, considering we don't want to overload the meaning of "contact"? Will it be something like "contact legal" or just simply "legal" (translated of course). - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:20, 3 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie. == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in bogenoemde artikels geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) 101mnd6vpcrazmghnjtu0d90spcr35l 2917402 2917399 2026-07-13T17:29:05Z Martinvl 12559 /* Swem in Suid-Afrika */ Skakel bygevoeg 2917402 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]! [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek [[Slag van Bloedrivier|hierdie artikel]] besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] the change will take place by the end of July. Also, the community managed contact pages will remain. We will only add a link to the [[foundation:Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|foundation's legal contacts page]] in the footer below the pages of the wiki. The URL is: https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information. It was linked in @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]]'s message. –– [[Gebruiker:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:STei (WMF)|kontak]]) 20:46, 2 Julie 2026 (UTC) :::Thanks, so to be clear: the contact page link in the sidebar remains as is, and you will add a new link for the new legal contact page in the footer? :::And what kind of wording will be used for the new legal contact page, considering we don't want to overload the meaning of "contact"? Will it be something like "contact legal" or just simply "legal" (translated of course). - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:20, 3 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie. == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) cjaxtsdmziepq3b1qnow9rl0rrmlf8p 2917404 2917402 2026-07-13T17:38:58Z Martinvl 12559 /* Swem in Suid-Afrika */ 2917404 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]! [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek [[Slag van Bloedrivier|hierdie artikel]] besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] the change will take place by the end of July. Also, the community managed contact pages will remain. We will only add a link to the [[foundation:Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|foundation's legal contacts page]] in the footer below the pages of the wiki. The URL is: https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information. It was linked in @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]]'s message. –– [[Gebruiker:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:STei (WMF)|kontak]]) 20:46, 2 Julie 2026 (UTC) :::Thanks, so to be clear: the contact page link in the sidebar remains as is, and you will add a new link for the new legal contact page in the footer? :::And what kind of wording will be used for the new legal contact page, considering we don't want to overload the meaning of "contact"? Will it be something like "contact legal" or just simply "legal" (translated of course). - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:20, 3 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie. == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) :::Wat ek gesien het, was 'n reeks swak uitgevoerde verwysings (kaal URL-skakels) en 'n paar skakels na ander Wikipedia's. Ek stem nie saam dat hulle verwyder moet word nie. Die kaal URL's moet behoorlik as verwysings geformateer word, terwyl die skakels na ander Wikipedia's geformateer moet word met behulp van Sjabloon:Intertaalskakels.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:38, 13 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) g88zs2051ofypkqh27okypmspu7fh71 2917416 2917404 2026-07-13T18:36:36Z Pynappel 70858 /* Onderwatervaartuig */ Antwoord 2917416 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]! [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek [[Slag van Bloedrivier|hierdie artikel]] besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] the change will take place by the end of July. Also, the community managed contact pages will remain. We will only add a link to the [[foundation:Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|foundation's legal contacts page]] in the footer below the pages of the wiki. The URL is: https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information. It was linked in @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]]'s message. –– [[Gebruiker:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:STei (WMF)|kontak]]) 20:46, 2 Julie 2026 (UTC) :::Thanks, so to be clear: the contact page link in the sidebar remains as is, and you will add a new link for the new legal contact page in the footer? :::And what kind of wording will be used for the new legal contact page, considering we don't want to overload the meaning of "contact"? Will it be something like "contact legal" or just simply "legal" (translated of course). - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:20, 3 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie. == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) :::Wat ek gesien het, was 'n reeks swak uitgevoerde verwysings (kaal URL-skakels) en 'n paar skakels na ander Wikipedia's. Ek stem nie saam dat hulle verwyder moet word nie. Die kaal URL's moet behoorlik as verwysings geformateer word, terwyl die skakels na ander Wikipedia's geformateer moet word met behulp van Sjabloon:Intertaalskakels.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:38, 13 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) ::In verband met die ''Titan''-tuig gebruik Netwerk24 onderwatervaartuig,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/tydlyn-van-gebeure-toe-titan-verdwyn-20230621][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/nog-wrakstukke-oorskot-gevind-na-dodelike-titan-ekspedisie-20231011] dompelduikboot,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706] dompeltuig[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706][https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuus/titan-diepseeramp-waar-het-alles-so-verskriklik-verkeerd-geloop-20230630] en onderwatertuig [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-soos-titanic-gesink-deur-arrogansie-20230625][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/waarskuwings-oor-veiligheid-van-titan-glo-geignoreer-20230623]. In [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621 hierdie artikel] van 21 Junie 2023 verwys hulle daarna as 'n duikboot, maar ek vermoed dit is verkeerd en dit was voor hulle die terminologie uitgeklaar het. ChatGPT sê 'n duikboot is 'n selfstandige vaartuig wat vir lang tydperke onafhanklik onderwater kan bly terwyl tuie soos die ''Titan'' afhanklik is van 'n "moederskip" en slegs beperkte lewensondersteunende voorraad het en gewoonlik vir korter tydperke as duikbote onderwater kan bly. ''Maroela Media'' verwys ook na die ''Titan'' as 'n dompeltuig.[https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/oceangate-staak-alle-ekspedisies/]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:36, 13 Julie 2026 (UTC) 95dvs36jhhamno27jz81b2llvowwat2 2917419 2917416 2026-07-13T18:46:41Z Pynappel 70858 /* Swem in Suid-Afrika */ Antwoord 2917419 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]! [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek [[Slag van Bloedrivier|hierdie artikel]] besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] the change will take place by the end of July. Also, the community managed contact pages will remain. We will only add a link to the [[foundation:Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|foundation's legal contacts page]] in the footer below the pages of the wiki. The URL is: https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information. It was linked in @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]]'s message. –– [[Gebruiker:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:STei (WMF)|kontak]]) 20:46, 2 Julie 2026 (UTC) :::Thanks, so to be clear: the contact page link in the sidebar remains as is, and you will add a new link for the new legal contact page in the footer? :::And what kind of wording will be used for the new legal contact page, considering we don't want to overload the meaning of "contact"? Will it be something like "contact legal" or just simply "legal" (translated of course). - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:20, 3 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie. == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) :::Wat ek gesien het, was 'n reeks swak uitgevoerde verwysings (kaal URL-skakels) en 'n paar skakels na ander Wikipedia's. Ek stem nie saam dat hulle verwyder moet word nie. Die kaal URL's moet behoorlik as verwysings geformateer word, terwyl die skakels na ander Wikipedia's geformateer moet word met behulp van Sjabloon:Intertaalskakels.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:38, 13 Julie 2026 (UTC) ::::Stem saam met Martin - die URL'e lyk soos verwysings. Skakels na anderstalige wikis mag spaarsamig gebruik word m.b.v. die sjabloon {{ss|ill}}. Sien bv. die Engelse artikel [[:en:Pepin the Short]]. Hulle gebruik {{ss|ill}} om na {{Ill|Frankiese Interregnum|fr|Interrègne franc}} te skakel, waarskynlik omdat die gebruiker voel dit gaan jare vat voor die Engelse Wikipedia 'n artikel daaroor kry, en 'n leser wat Frans verstaan kan daarby baat deur na die Franse artikel verwys te word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:46, 13 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) ::In verband met die ''Titan''-tuig gebruik Netwerk24 onderwatervaartuig,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/tydlyn-van-gebeure-toe-titan-verdwyn-20230621][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/nog-wrakstukke-oorskot-gevind-na-dodelike-titan-ekspedisie-20231011] dompelduikboot,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706] dompeltuig[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706][https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuus/titan-diepseeramp-waar-het-alles-so-verskriklik-verkeerd-geloop-20230630] en onderwatertuig [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-soos-titanic-gesink-deur-arrogansie-20230625][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/waarskuwings-oor-veiligheid-van-titan-glo-geignoreer-20230623]. In [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621 hierdie artikel] van 21 Junie 2023 verwys hulle daarna as 'n duikboot, maar ek vermoed dit is verkeerd en dit was voor hulle die terminologie uitgeklaar het. ChatGPT sê 'n duikboot is 'n selfstandige vaartuig wat vir lang tydperke onafhanklik onderwater kan bly terwyl tuie soos die ''Titan'' afhanklik is van 'n "moederskip" en slegs beperkte lewensondersteunende voorraad het en gewoonlik vir korter tydperke as duikbote onderwater kan bly. ''Maroela Media'' verwys ook na die ''Titan'' as 'n dompeltuig.[https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/oceangate-staak-alle-ekspedisies/]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:36, 13 Julie 2026 (UTC) pn6hu6y06v17a72nyj3tbygybc34eyc 2917420 2917419 2026-07-13T18:47:02Z Pynappel 70858 /* Swem in Suid-Afrika */ 2917420 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]! [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek [[Slag van Bloedrivier|hierdie artikel]] besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] the change will take place by the end of July. Also, the community managed contact pages will remain. We will only add a link to the [[foundation:Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|foundation's legal contacts page]] in the footer below the pages of the wiki. The URL is: https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information. It was linked in @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]]'s message. –– [[Gebruiker:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:STei (WMF)|kontak]]) 20:46, 2 Julie 2026 (UTC) :::Thanks, so to be clear: the contact page link in the sidebar remains as is, and you will add a new link for the new legal contact page in the footer? :::And what kind of wording will be used for the new legal contact page, considering we don't want to overload the meaning of "contact"? Will it be something like "contact legal" or just simply "legal" (translated of course). - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:20, 3 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie. == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) :::Wat ek gesien het, was 'n reeks swak uitgevoerde verwysings (kaal URL-skakels) en 'n paar skakels na ander Wikipedia's. Ek stem nie saam dat hulle verwyder moet word nie. Die kaal URL's moet behoorlik as verwysings geformateer word, terwyl die skakels na ander Wikipedia's geformateer moet word met behulp van Sjabloon:Intertaalskakels.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:38, 13 Julie 2026 (UTC) ::::Stem saam met Martin - die URL'e lyk soos verwysings. Skakels na anderstalige wikis mag spaarsamig gebruik word m.b.v. die sjabloon {{ss|ill}}. Sien bv. die Engelse artikel [[:en:Pepin the Short]]. Hulle gebruik {{ss|ill}} om na {{Ill|Frankiese Interregnum|fr|Interrègne franc}} te skakel, waarskynlik omdat die gebruiker voel dit gaan jare vat voor die Engelse Wikipedia 'n artikel daaroor kry, en 'n leser wat Frans verstaan of weet hoe om 'n vertaler te gebruik, kan daarby baat deur na die Franse artikel verwys te word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:46, 13 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) ::In verband met die ''Titan''-tuig gebruik Netwerk24 onderwatervaartuig,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/tydlyn-van-gebeure-toe-titan-verdwyn-20230621][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/nog-wrakstukke-oorskot-gevind-na-dodelike-titan-ekspedisie-20231011] dompelduikboot,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706] dompeltuig[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706][https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuus/titan-diepseeramp-waar-het-alles-so-verskriklik-verkeerd-geloop-20230630] en onderwatertuig [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-soos-titanic-gesink-deur-arrogansie-20230625][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/waarskuwings-oor-veiligheid-van-titan-glo-geignoreer-20230623]. In [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621 hierdie artikel] van 21 Junie 2023 verwys hulle daarna as 'n duikboot, maar ek vermoed dit is verkeerd en dit was voor hulle die terminologie uitgeklaar het. ChatGPT sê 'n duikboot is 'n selfstandige vaartuig wat vir lang tydperke onafhanklik onderwater kan bly terwyl tuie soos die ''Titan'' afhanklik is van 'n "moederskip" en slegs beperkte lewensondersteunende voorraad het en gewoonlik vir korter tydperke as duikbote onderwater kan bly. ''Maroela Media'' verwys ook na die ''Titan'' as 'n dompeltuig.[https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/oceangate-staak-alle-ekspedisies/]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:36, 13 Julie 2026 (UTC) kl40bneh6hy8jxu2zio1ktdc7s2a7yi 2917441 2917420 2026-07-13T20:02:50Z Oesjaar 7467 /* Ons vriend BurgertB */ nuwe afdeling 2917441 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]! [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek [[Slag van Bloedrivier|hierdie artikel]] besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] the change will take place by the end of July. Also, the community managed contact pages will remain. We will only add a link to the [[foundation:Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|foundation's legal contacts page]] in the footer below the pages of the wiki. The URL is: https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information. It was linked in @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]]'s message. –– [[Gebruiker:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:STei (WMF)|kontak]]) 20:46, 2 Julie 2026 (UTC) :::Thanks, so to be clear: the contact page link in the sidebar remains as is, and you will add a new link for the new legal contact page in the footer? :::And what kind of wording will be used for the new legal contact page, considering we don't want to overload the meaning of "contact"? Will it be something like "contact legal" or just simply "legal" (translated of course). - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:20, 3 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie. == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) :::Wat ek gesien het, was 'n reeks swak uitgevoerde verwysings (kaal URL-skakels) en 'n paar skakels na ander Wikipedia's. Ek stem nie saam dat hulle verwyder moet word nie. Die kaal URL's moet behoorlik as verwysings geformateer word, terwyl die skakels na ander Wikipedia's geformateer moet word met behulp van Sjabloon:Intertaalskakels.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:38, 13 Julie 2026 (UTC) ::::Stem saam met Martin - die URL'e lyk soos verwysings. Skakels na anderstalige wikis mag spaarsamig gebruik word m.b.v. die sjabloon {{ss|ill}}. Sien bv. die Engelse artikel [[:en:Pepin the Short]]. Hulle gebruik {{ss|ill}} om na {{Ill|Frankiese Interregnum|fr|Interrègne franc}} te skakel, waarskynlik omdat die gebruiker voel dit gaan jare vat voor die Engelse Wikipedia 'n artikel daaroor kry, en 'n leser wat Frans verstaan of weet hoe om 'n vertaler te gebruik, kan daarby baat deur na die Franse artikel verwys te word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:46, 13 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) ::In verband met die ''Titan''-tuig gebruik Netwerk24 onderwatervaartuig,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/tydlyn-van-gebeure-toe-titan-verdwyn-20230621][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/nog-wrakstukke-oorskot-gevind-na-dodelike-titan-ekspedisie-20231011] dompelduikboot,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706] dompeltuig[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706][https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuus/titan-diepseeramp-waar-het-alles-so-verskriklik-verkeerd-geloop-20230630] en onderwatertuig [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-soos-titanic-gesink-deur-arrogansie-20230625][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/waarskuwings-oor-veiligheid-van-titan-glo-geignoreer-20230623]. In [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621 hierdie artikel] van 21 Junie 2023 verwys hulle daarna as 'n duikboot, maar ek vermoed dit is verkeerd en dit was voor hulle die terminologie uitgeklaar het. ChatGPT sê 'n duikboot is 'n selfstandige vaartuig wat vir lang tydperke onafhanklik onderwater kan bly terwyl tuie soos die ''Titan'' afhanklik is van 'n "moederskip" en slegs beperkte lewensondersteunende voorraad het en gewoonlik vir korter tydperke as duikbote onderwater kan bly. ''Maroela Media'' verwys ook na die ''Titan'' as 'n dompeltuig.[https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/oceangate-staak-alle-ekspedisies/]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:36, 13 Julie 2026 (UTC) == Ons vriend BurgertB == Gemeenskap, neem kennis dat ons vriend [[Gebruiker:BurgertB]] tans in die hospitaal is. Ons sê sterkte vir hom en wens die beste toe. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:02, 13 Julie 2026 (UTC) q8rj6kkraiymqqkqlm51qv53pr378wu 2917447 2917441 2026-07-13T20:45:41Z SpesBona 2720 /* Jy het jou huiswerk gedoen... */ nuwe afdeling 2917447 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]! [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek [[Slag van Bloedrivier|hierdie artikel]] besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] the change will take place by the end of July. Also, the community managed contact pages will remain. We will only add a link to the [[foundation:Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|foundation's legal contacts page]] in the footer below the pages of the wiki. The URL is: https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information. It was linked in @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]]'s message. –– [[Gebruiker:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:STei (WMF)|kontak]]) 20:46, 2 Julie 2026 (UTC) :::Thanks, so to be clear: the contact page link in the sidebar remains as is, and you will add a new link for the new legal contact page in the footer? :::And what kind of wording will be used for the new legal contact page, considering we don't want to overload the meaning of "contact"? Will it be something like "contact legal" or just simply "legal" (translated of course). - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:20, 3 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie. == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) :::Wat ek gesien het, was 'n reeks swak uitgevoerde verwysings (kaal URL-skakels) en 'n paar skakels na ander Wikipedia's. Ek stem nie saam dat hulle verwyder moet word nie. Die kaal URL's moet behoorlik as verwysings geformateer word, terwyl die skakels na ander Wikipedia's geformateer moet word met behulp van Sjabloon:Intertaalskakels.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:38, 13 Julie 2026 (UTC) ::::Stem saam met Martin - die URL'e lyk soos verwysings. Skakels na anderstalige wikis mag spaarsamig gebruik word m.b.v. die sjabloon {{ss|ill}}. Sien bv. die Engelse artikel [[:en:Pepin the Short]]. Hulle gebruik {{ss|ill}} om na {{Ill|Frankiese Interregnum|fr|Interrègne franc}} te skakel, waarskynlik omdat die gebruiker voel dit gaan jare vat voor die Engelse Wikipedia 'n artikel daaroor kry, en 'n leser wat Frans verstaan of weet hoe om 'n vertaler te gebruik, kan daarby baat deur na die Franse artikel verwys te word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:46, 13 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) ::In verband met die ''Titan''-tuig gebruik Netwerk24 onderwatervaartuig,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/tydlyn-van-gebeure-toe-titan-verdwyn-20230621][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/nog-wrakstukke-oorskot-gevind-na-dodelike-titan-ekspedisie-20231011] dompelduikboot,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706] dompeltuig[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706][https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuus/titan-diepseeramp-waar-het-alles-so-verskriklik-verkeerd-geloop-20230630] en onderwatertuig [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-soos-titanic-gesink-deur-arrogansie-20230625][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/waarskuwings-oor-veiligheid-van-titan-glo-geignoreer-20230623]. In [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621 hierdie artikel] van 21 Junie 2023 verwys hulle daarna as 'n duikboot, maar ek vermoed dit is verkeerd en dit was voor hulle die terminologie uitgeklaar het. ChatGPT sê 'n duikboot is 'n selfstandige vaartuig wat vir lang tydperke onafhanklik onderwater kan bly terwyl tuie soos die ''Titan'' afhanklik is van 'n "moederskip" en slegs beperkte lewensondersteunende voorraad het en gewoonlik vir korter tydperke as duikbote onderwater kan bly. ''Maroela Media'' verwys ook na die ''Titan'' as 'n dompeltuig.[https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/oceangate-staak-alle-ekspedisies/]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:36, 13 Julie 2026 (UTC) == Ons vriend BurgertB == Gemeenskap, neem kennis dat ons vriend [[Gebruiker:BurgertB]] tans in die hospitaal is. Ons sê sterkte vir hom en wens die beste toe. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:02, 13 Julie 2026 (UTC) == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) t74g86uobfgd4c90znmuch8ozxw78gb 4 9591 2917504 2916541 2026-07-14T09:39:26Z Oesjaar 7467 /* T20I-vrouewêreldbeker 2026 */ Nuwe kandidaatartikel. 2917504 wikitext text/x-wiki {| width="100%" style="border:solid 1px #479429;" cellspacing="0" cellpadding="10" | colspan="2" | '''Kandidaatartikels vir voorblad: Help vorm die beste van Wikipedia''' Hier besluit ons watter artikels op die voorblad van die Afrikaanse Wikipedia gaan verskyn. ''''n Voorbladartikel''' moet die beste werk op Wikipedia ten toon stel. Om 'n artikel te nomineer kan dit gewoon bygevoeg word aan die onderkant van hierdie bladsy. Lees asseblief eers die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|Riglyne vir nominasie]] voor u 'n artikel nomineer. U kan beïnvloed wat op die voorblad verskyn deur 'n artikel te ondersteun of deur beswaar aan te teken. Persone wat 'n artikel voorstel moet ook bereid wees om te help om besware aan te spreek. As daar geen noemenswaardige besware is nie kan 'n artikel moontlik 'n voorbladartikel word. Die beleid is tans om enige genomineerde bladsy waarvoor daar na 'n maand geen geldige beswaar is nie en wat aan die [[Wikipedia:Riglyne vir voorbladartikels|vereistes voldoen]] as 'n moontlike voorbladartikel te beskou. 'n Artikel word vir 'n week lank op die voorblad vertoon, vanaf Maandag tot die daaropvolgende Sondag. Ou suksesvolle nominasies word na die betrokke argief verskuif. 'n Lys van voorbladartikels wat al in hierdie jaar gebruik is, is by [[Wikipedia:Voorbladartikels {{CURRENTYEAR}}]] te kry. Daar is ook 'n inleiding tot die voorbladartikelprojek by [[Wikipedia:Voorbladartikel]]. Onsuksesvolle nominasies kan besigtig word by [[Wikipedia:Onsuksesvolle voorbladnominasies/2025]]. |- | colspan="2" | <div style="border-bottom: solid 2px #479429;">[[Lêer:Calendar-nl.png|30px]] '''Opkomende weke'''</div> |- valign="top" | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}|Volgende week]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +1 }}}} }} | width="50%" | '''[[Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}|Die week daarop]]''' {{ #ifexist: Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}} | {{Wikipedia:Voorbladartikel week {{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }} {{CURRENTYEAR}}}} | {{Geen Voorbladartikel|week={{ #expr: {{CURRENTWEEK}} +2 }}}} }} |} {{Argiefboks|24 | argief1 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2005|2005]] | argief2 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2006|2006]] | argief3 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2007|2007]] | argief4 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2008|2008]] | argief5 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2009|2009]] | argief6 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2010|2010]] | argief7 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2011|2011]] | argief8 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2012|2012]] | argief9 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2013|2013]] | argief10 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2014|2014]] | argief11 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2015|2015]] | argief12 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2016|2016]] | argief13 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2017|2017]] | argief14 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2018|2018]] | argief15 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2019|2019]] | argief16 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2020|2020]] | argief17 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2021|2021]] | argief18 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2022|2022]] | argief19 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2023|2023]] | argief20 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2024|2024]] | argief21 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2025|2025]] | argief22 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|2026]] | argief23 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|2027]] | argief24 = [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2028|2028]] }} Hier kan u gerus voorstelle maak vir moontlike voorbladartikels, of ondersteuning of beswaar lewer oor huidige nominasies. Dit is behulpsaam om u nominasies, besware en ondersteuning van kommentaar te voorsien wat betrekking op die artikel se inhoud het. Indien u gekant is teen 'n artikel se nominasie kan dit help om te sê waarom, so kan probleme aangespreek word en u mag u teenkanting na ondersteuning verander. So ook kan redes vir 'n nominasie ander gebruikers help om die goeie punte van 'n artikel raak te sien. U is welkom om die volgende sjablone te gebruik: * {{sl|ondersteun}} ({{ondersteun}}) * {{sl|gekant}} ({{gekant}}) * {{sl|neutraal}} ({{neutraal}}) * {{sl|kommentaar}} ({{kommentaar}}) * {{sl|vraag}} ({{vraag}}) ; Wenk: Om die vervoerband vir 2026 te besigtig, '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2026|klik hier]]''', en vir 2027 '''[[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad/2027|klik hier]]'''. == Nuwe voorstelle == === [[A Star Is Born (2018-rolprent)]] === {{sperdatum|20 Julie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 11:22, 20 Junie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:21, 22 Junie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:26, 25 Junie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:HermanvanAswegen988|HermanvanAswegen988]] 22:32, 28 Junie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:54, 29 Junie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 7 Julie 2026 (UTC) === [[Hemelskyf van Nebra]] === {{sperdatum|21 Julie 2026}} * {{ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:12, 21 Junie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:21, 22 Junie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:HermanvanAswegen988|HermanvanAswegen988]] 00:11, 24 Junie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:26, 25 Junie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:54, 29 Junie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 7 Julie 2026 (UTC) === [[Artemis II]] === {{sperdatum|4 Augustus 2026}} * {{ondersteun}} – Eerste bemande ruimtevlug verder as ’n lae aardwentelbaan die afgelope 52 jaar. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:51, 4 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 7 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:06, 7 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 13:25, 8 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:35, 8 Julie 2026 (UTC) === [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]] === {{sperdatum|7 Augustus 2026}} * {{ondersteun}} – Die grootste T20I-vrouewêreldbekertoernooi in dié tyd het die grootste T20I-vrouewêreldbekerartikel in dié tyd opgelewer. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 7 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:37, 7 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:05, 8 Julie 2026 (UTC) * {{ondersteun}} – [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 13:25, 8 Julie 2026 (UTC) === [[Noordelike Gebied]] === * {{ondersteun}} – Interessante gebied van Australië en 87k grepe groot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:39, 14 Julie 2026 (UTC) <!-- Dis die laaste lyn van hierdie bladsy, skryf asb. hierbo! --> [[Kategorie:Voorblad]] h72k7xhis695c3vuoa46t0dg8w7qcx3 10 13882 2917455 2917098 2026-07-13T21:39:14Z Sobaka 328 opdateer 2917455 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Prime Minister Keir Starmer Portrait (cropped).jpg|regs|140px|Keir Starmer in 2024]] * Die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]] duur voort met uitklopwedstryde in verskeie stede van [[Kanada]], [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], die drie gasheerlande. * In die eindstryd van die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]] op [[Lord’s]] in [[Londen]] verslaan [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] vir die gasvroue [[Engelse nasionale vrouekrieketspan|Engeland]] met sewe paaltjies en palm sodoende sy sewende [[T20I-vrouewêreldbeker]]titel in. [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan|Suid-Afrika]] en [[Wes-Indiese nasionale vrouekrieketspan|Wes-Indië]] was die ander twee semi-finaliste. * [[Republiek Ierland|Ierland]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by [[Siprus]] oor. * '''[[Keir Starmer]]''', kondig sy bedanking as eerste minister van die [[Verenigde Koninkryk]] aan. * [[Pous Leo XIV]] publiseer sy eerste ensikliek ''[[Magnifica Humanitas]]'', waarin hy die verhouding tussen mense en [[kunsmatige intelligensie]] bespreek. <div class="itn-footer" style="margin-top: 0.5em;"> '''Voortdurend:''' [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in Oekraïne]] • [[Iran-oorlog in 2026|Iran-oorlog]] • [[Soedanese burgeroorlog (2023-hede)|Soedanese burgeroorlog]]<br /> '''[[:Kategorie:Sterftes_in_{{CURRENTYEAR}}|Onlangs oorlede]]:''' [[Alan Greenspan]] • [[Bonnie Tyler]] • [[Dieter Gerhardt]] • [[Lindsey Graham]] • [[Sam Neill]] </div> <noinclude> [[Kategorie:Voorbladsjablone]] </noinclude> ex1s6z814xkp1rrhg0dp46wr060liyc 0 18215 2917413 2430830 2026-07-13T18:20:23Z JMK 649 koord 2917413 wikitext text/x-wiki '''Vlakplaas''' is 'n plaas wat as die hoofkwartier gedien het van 'n teeninsurgensie-eenheid van die [[Suid-Afrika]]anse veiligheidspolisie tydens die [[Apartheid]]stydperk. Die eenheid is na die plaas vernoem. Die eenheid met die kodenaam C-10 (later na C1 hernoem) is aangevoer deur [[Eugene de Kock]]. Vlakplaas is berug as 'n terrein vir en basis van waar talle teregstellings van politieke teenstanders van die voormalige Nasionale Party-regering plaasgevind het. Vlakplaas is gebruik om [[askari]]'s op te lei – [[ANC]]-guerrillas wat gevang is en tot pro-regering soldate omvorm is.<ref>[http://www.kurdistan.org/Washington/southafrica.html Nuremberg in South Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071209070901/http://www.kurdistan.org/Washington/southafrica.html |date= 9 Desember 2007 }}, besoek op 17 Februarie 2007</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1998/10/98/truth_and_reconciliation/143668.stm BBC se webwerf]</ref> == Sien ook == * [[Dirk Coetzee]] (1945–2013), mede-stigter en bevelvoerder van die polisie-eenheid op Vlakplaas. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakel == * [http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2001/12/17/wvlak17.xml Witch Doctors 'cleanse' Vlakplaas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041009212803/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2001%2F12%2F17%2Fwvlak17.xml |date= 9 Oktober 2004 }} * [http://www.dispatch.co.za/1999/06/17/southafrica/VLAKPLAA.HTM Vlakplaas proposed as museum] {{Saadjie}} {{koördinate|25|49|03|S|28|01|41|O|type:landmark_region:ZA|aansig=titel}} {{Waarheid-en-versoeningskommissie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Apartheid]] [[Kategorie:Polisie in Suid-Afrika]] 9pj7l7qsnt6wgvlv8isbkm7s7zx0goz 0 23355 2917475 2892775 2026-07-14T05:14:20Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2917475 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Red House School English class.jpg|duimnael|200px|Skoolkinders besig om te lees]] '''Lees''' is 'n manier om [[inligting]] te verkry uit 'n geskrewe bron. Lees behels om die [[simbool|simbole]] wat 'n [[taal]] uitmaak, te erken. Lees en luister is die twee mees algemene maniere om inligting te verkry. Inligting wat deur lees verkry word kan [[vermaak]] insluit, veral wanneer [[fiksie]] of humor gelees word. [[Lêer:03282012Casa_hogar_niñas_tlahuac30_(cropped).JPG|duimnael|160px|'n Vrywilliger lees vir 'n meisie in [[Meksikostad]]]] Lees is die proses om die sin of betekenis van [[letter]]s, [[Simbool|simbole]], ens. in te neem, meestal deur [[Sigvermoë|sig]].<ref>{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/read|title=Definition of 'Read'|website=www.merriam-webster.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/read|title=Read definition and meaning &#124; Collins English Dictionary}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/read|title=READ &#124; English meaning - Cambridge Dictionary}}</ref> Vir opvoeders en navorsers is lees 'n veelsydige proses wat gebiede soos woordherkenning, [[ortografie]] (spelling), alfabetiek, klankleer, fonemiese bewustheid, woordeskat, begrip, vlotheid en motivering behels.<ref>{{Cite web|url=https://www.readingrockets.org/article/what-reading|title=What is reading? Reading Rockets|date=24 April 2013}}</ref> Mense lees meestal vanaf papier, maar daar word ook van rekenaarskerms en ander elektroniese apparate af gelees. Mense lees gewoonlik vir hulself, maar hulle kan ook hardop lees, byvoorbeeld wanneer hulle inligting aan ander voorlees. Hardoplees kan ook die leser help om te konsentreer op wat gelees word. Proeflees is 'n vorm van lees, met die doel om foute in 'n skryfstuk te vind. Ander soorte lees en skryf, soos [[piktogram]]me (bv. 'n gevaarsimbool of 'n emoji), is nie op spraakgebaseerde [[skryfstelsel]]s gebaseer nie.<ref>{{cite book|title=Typology of Writing Systems|author=Joyce, Terry|author2=Borgwaldt, S.|page=2|publisher=John Benjamins Publishing|date=2013|isbn=978-9027202703}}</ref> Die algemene skakel is die interpretasie van simbole om die betekenis uit die visuele notasies of tasbare seine te onttrek (soos in die geval van [[braille]]).<ref>{{Cite web|url=https://www.afb.org/blindness-and-low-vision/braille/what-braille|title=What Is Braille?|website=The American Foundation for the Blind}}</ref> Lees is tipies 'n individuele aktiwiteit wat in stilte gedoen word, alhoewel 'n persoon soms hardop lees vir ander luisteraars; of hardop lees vir eie gebruik, vir beter begrip. Voor die herinvoering van geskeide teks (spasies tussen woorde) in die laat [[Middeleeue]], is die vermoë om stil te lees as taamlik merkwaardig beskou.<ref>{{Cite web|url=http://www.stanford.edu/class/history34q/readings/Manguel/Silent_Readers.html|title=The Silent Readers|website=Alberto Manguel, Chapter 2 of A History of Reading (New York; Viking, 1996)|access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://chaucer.fas.harvard.edu/how-read-medieval-handwriting-paleography|title=How to Read Medieval Handwriting (Paleography)|website=chaucer.fas.harvard.edu|access-date= 5 Februarie 2023|archive-date= 1 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231101112400/https://chaucer.fas.harvard.edu/how-read-medieval-handwriting-paleography|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Reading_a_newspaper._Catania,_Italy_(cropped).jpg|duimnael|links|180px|Daar is 'n groeiende hoeveelheid bewyse wat die belangrikheid van lees vir plesier vir beide opvoedkundige doeleindes sowel as persoonlike ontwikkeling illustreer. Foto: Lees 'n koerant in Catania, Sisilië.]] As 'n ontspanningsaktiwiteit lees kinders en volwassenes omdat dit aangenaam en interessant is. In die VSA lees ongeveer die helfte van alle volwassenes elke jaar een of meer boeke vir plesier. Sowat 5% lees meer as 50 boeke per jaar.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/education/archive/2019/09/love-reading-books-leisure-pleasure/598315/|title=Why Some People Become Lifelong Readers|last=Pinsker|first=Joe|date=2019-09-19|website=The Atlantic|language=en-US|access-date=2019-10-02}}</ref> Amerikaners lees meer as hulle: meer onderwys het, vlot en maklik lees, vroulik is, in stede woon en hoër sosio-ekonomiese status het.<ref name=":0" /> Kinders word beter lesers wanneer hulle meer van die wêreld in die algemeen weet, en wanneer hulle lees as pret ervaar eerder as nog 'n taak wat uitgevoer moet word.<ref name=":0" /> == Lees vs. geletterdheid == Lees is 'n noodsaaklike deel van [[geletterdheid]], maar vanuit 'n historiese perspektief gaan geletterdheid oor die vermoë om beide te lees en te skryf.<ref>{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/literate|title=Definition of 'Literate'|website=www.merriam-webster.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/definition/english/literacy?q=literacy|title=Literacy: The ability to read and write; knowledge or skills in a specific area, Oxford learner's dictionary|date=2021-02-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/literacy|title=LITERACY &#124; English meaning - Cambridge Dictionary}}</ref><ref>{{cite journal|author=Houston, Rab|date=1983|title=Literacy and society in the west, 1500–1850|journal=Social History|volume=8:3|pages=269–293|doi=10.1080/03071028308567568}}</ref> * "die vermoë om te lees en skryf&nbsp;... in alle media (gedrukte of elektroniese), insluitend digitale geletterdheid" <ref>{{Cite web|url=http://www.eli-net.eu/fileadmin/ELINET/Redaktion/user_upload/European_Declaration_of_the_Right_to_Literacy2.pdf|title=Europen Declaration of the Right to Literacy|date=2016|publisher=European Literacy Policy Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815234944/http://www.eli-net.eu/fileadmin/ELINET/Redaktion/user_upload/European_Declaration_of_the_Right_to_Literacy2.pdf|archive-date=2021-08-15|access-date=2021-02-09}}</ref> * "die vermoë om&nbsp;...te verstaan&nbsp;...en die gebruik van gedrukte en geskrewe materiaal wat verband hou met verskillende kontekste" <ref>{{Cite web|url=http://gaml.uis.unesco.org/wp-content/uploads/sites/2/2018/12/4.6.1_07_4.6-defining-literacy.pdf|title=Defining literacy, UNESCO|date=2018-10-18}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.oecd.org/skills/piaac/publications/Skills_Matter_Additonal_Results_from_the_Survey_of_Adult_Skills_ENG.pdf|title=Skills matter, PIAAC, OECD|date=2019}}</ref> * "die vermoë om te lees, skryf, praat en luister" <ref>{{Cite web|url=https://literacytrust.org.uk/information/what-is-literacy/|title=What is literacy – National literacy trust|date=2021|page=1}}</ref> * "om die vaardighede te hê om te kan lees, skryf en praat om te verstaan en betekenis te skep" <ref>{{Cite web|url=https://www.education.vic.gov.au/school/teachers/teachingresources/discipline/english/literacy/Pages/introduction-to-literacy-in-english.aspx|title=Introduction to literacy in English, Literacy Teaching Toolkit, Victoria State Government, Australia|date=2021-04-19}}</ref> * "die vermoë om te kommunikeer met behulp van visuele, hoorbare en digitale materiaal" <ref>{{Cite web|url=https://www.literacyworldwide.org/about-us/why-literacy|title=Why literacy, International literacy association|date=2021-02-08|access-date=2023-02-05|archive-date=2021-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204012454/https://www.literacyworldwide.org/about-us/why-literacy|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.literacyworldwide.org/about-us/why-literacy|title=International literacy association|date=2021|access-date= 5 Februarie 2023|archive-date= 4 Februarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204012454/https://www.literacyworldwide.org/about-us/why-literacy|url-status=dead}}</ref> * "die vermoë om gedrukte en geskrewe inligting te gebruik om in die samelewing te funksioneer, om 'n mens se doelwitte te bereik en om jou kennis en potensiaal te ontwikkel". <ref>{{Cite web|url=https://nces.ed.gov/naal/fr_definition.asp|title=National Assessment of Adult Literacy (NAAL)|website=nces.ed.gov}}</ref> Dit sluit drie tipes volwasse geletterdheid in: prosa (bv. 'n koerantberig), dokumente (bv. 'n busskedule) en kwantitatiewe geletterdheid (bv. die gebruik van rekenkundige bewerkings en in produkadvertensie). <ref>{{Cite web|url=https://www.nap.edu/download/11267|title=Measuring Literacy: Performance Levels for Adults (2005), National Academy of Sciences|date=2005}}</ref> <ref name="Carnegie">{{Cite web|url=https://www.carnegiefoundation.org/blog/a-brief-history-of-the-quantitative-literacy-movement/|title=A Brief History of the Quantitative Literacy Movement, The Carnegie Foundation for the Advancement of Teaching|date=2021}}</ref> Daarbenewens word die term geletterdheid sedert die 1940's dikwels gebruik om kennis of vaardigheid in 'n bepaalde veld te hê (bv. rekenaargeletterdheid, ekologiese geletterdheid, gesondheidsgeletterdheid, mediageletterdheid, kwantitatiewe geletterdheid (syfervaardigheid)<ref name="Carnegie" /> en [[visuele geletterdheid]]). <ref>{{Cite book|title=Literacy in the new media age|author=Kress, Gunther R.|publisher=Routledge|year=2003|isbn=978-0415253567|location=New York}}</ref><ref>Zarcadoolas, C., Pleasant, A., & Greer, D. (2006). ''Advancing health literacy: A framework for understanding and action''. Jossey-Bass: San Francisco, CA.</ref><ref>{{cite book|title=Ecological Literacy: Education and the Transition to a Postmodern World|publisher=SUNY Press, NY|date=1991|isbn=978-0791408742|url=https://archive.org/details/ecologicallitera0000orrd}}</ref><ref>{{Cite book|title=Addressing Difficulties in Literacy Development|author1=Reid, Gavin|author2=Soler, Janet|author3=Wearmouth, Janice|editor1-first=Gavin|editor1-last=Reid|editor2-first=Janet|editor2-last=Soler|editor3-first=Janice|editor3-last=Wearmouth|date=2002|doi=10.4324/9781315015712|isbn=978-1315015712}}</ref> === Kognitiewe voordele === [[Lêer:Old man reading newspaper early in the morning at Basantapur-IMG 6800.jpg|duimnael|160px|'n Senior lees sy oggendkoerant in Nepal]] Om vir plesier te lees is gekoppel aan verhoogde kognitiewe vordering in woordeskat en wiskunde tydens adolessensie.<ref>{{Cite web|url=http://www.cls.ioe.ac.uk/news.aspx?itemid=2740&itemTitle=Reading+for+pleasure+puts+children+ahead+in+the+classroom%2C+study+finds&sitesectionid=27&sitesectiontitle=News&returnlink=news.aspx%3Fsitesectionid%3D27%26sitesectiontitle%3DNews%26from%3D01%2F09%2F2013%26to%3D01%2F10%2F2013%26range%3DSeptember%25202013/|title=Reading for pleasure puts children ahead in the classroom|website=Centre for Longitudinal Studies|access-date= 5 Februarie 2023|archive-date=30 Oktober 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030170411/http://www.cls.ioe.ac.uk/news.aspx?itemid=2740&itemTitle=Reading+for+pleasure+puts+children+ahead+in+the+classroom%2C+study+finds&sitesectionid=27&sitesectiontitle=News&returnlink=news.aspx%3Fsitesectionid%3D27%26sitesectiontitle%3DNews%26from%3D01%2F09%2F2013%26to%3D01%2F10%2F2013%26range%3DSeptember%25202013/|url-status=dead}}</ref> Volgehoue hoë volume lewenslange lees word geassosieer met hoë vlakke van akademiese prestasie.<ref>{{Cite journal|last1=Menadue|first1=Christopher Benjamin|last2=Jacups|first2=Susan|date=2018|title=Who Reads Science Fiction and Fantasy, and How Do They Feel About Science? Preliminary Findings From an Online Survey|journal=SAGE Open|volume=8|issue=2|page=215824401878094|doi=10.1177/2158244018780946|issn=2158-2440|doi-access=free}}</ref> Navorsing dui daarop dat lees stresbestuur,<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/14-reasons-why-reading-is-good-for-your-health-2016-12|title=14 reasons why reading is good for your health|last=Brown|first=Brendan|date=December 12, 2016|website=Business Insider}}</ref> geheue, <ref name=":1" /> fokus, skryfvaardighede, <ref name=":2">{{Cite web|url=https://ideapod.com/15-incredible-benefits-reading-read-every-day/|title=15 incredible benefits from reading every day|last=Brown|first=Justin|date=January 31, 2018|website=Ideapod|access-date= 5 Februarie 2023|archive-date= 1 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231101113626/https://ideapod.com/15-incredible-benefits-reading-read-every-day/|url-status=dead}}</ref> en verbeelding kan verbeter.<ref>{{Cite web|url=https://whytoread.com/imagination-why-reading-makes-you-more-creative/|title=Imagination And Why Reading Makes You More Creative|date=August 30, 2018|website=Why To Read}}</ref> Die kognitiewe voordele van lees duur voort tot in die midlewe en die senior jare<ref>{{Cite web|url=http://www.cls.ioe.ac.uk/news.aspx?itemid=3101&itemTitle=Long-term+vocabulary+benefits+from+%E2%80%98reading+for+pleasure%E2%80%99+in+childhood&sitesectionid=27&sitesectiontitle=News&returnlink=news.aspx%3Fsitesectionid%3D27%26sitesectiontitle%3DNews%26page%3D2/|title=Long term vocabulary benefits from 'reading for pleasure' in childhood|website=Centre for Longitudinal Studies|access-date= 5 Februarie 2023|archive-date=30 Oktober 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030090717/http://www.cls.ioe.ac.uk/news.aspx?itemid=3101&itemTitle=Long-term+vocabulary+benefits+from+%E2%80%98reading+for+pleasure%E2%80%99+in+childhood&sitesectionid=27&sitesectiontitle=News&returnlink=news.aspx%3Fsitesectionid%3D27%26sitesectiontitle%3DNews%26page%3D2/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Sullivan A.|author2=Brown M.|year=2015|title=Vocabulary from adolescence to middle age|url=http://llcsjournal.org/index.php/llcs/article/view/310|journal=Longitudinal and Life Course Studies|volume=6|issue=2|pages=173–189|doi=10.14301/llcs.v6i2.310|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Bavishi A.|author2=Slade MD.|author3=Levy BR|year=2016|title=A chapter a day: Association of book reading with longevity|journal=Social Science & Medicine|volume=164|pages=44–48|doi=10.1016/j.socscimed.2016.07.014|pmid=27471129|pmc=5105607}}</ref> Navorsing dui daarop dat lees van boeke en skryf van die breinstimulerende aktiwiteite is wat kognitiewe agteruitgang by seniors kan vertraag.<ref name="Neurology201307032">{{Cite web|url=http://blogs.smithsonianmag.com/science/2013/07/being-a-lifelong-bookworm-may-keep-you-sharp-in-old-age/|title=Being a Lifelong Bookworm May Keep You Sharp in Old Age|last=Koren|first=Marina|date=July 23, 2013|website=Smithsonian|archive-url=https://web.archive.org/web/20130707000152/http://blogs.smithsonianmag.com/science/2013/07/being-a-lifelong-bookworm-may-keep-you-sharp-in-old-age/|archive-date=July 7, 2013|access-date=July 5, 2013|url-status=live|df=mdy-all}} which cites {{Cite journal|title=Life-span cognitive activity, neuropathologic burden, and cognitive aging|last=Wilson|first=Robert S.|date=July 3, 2013|journal=Neurology|volume=81|issue=4|pages=314–321|display-authors=etal|df=mdy-all|doi=10.1212/WNL.0b013e31829c5e8a|pmid=23825173|pmc=3772831}}</ref> === Skryfstelsels === Om 'n teks te verstaan, is dit gewoonlik nodig om die gesproke taal wat met daardie teks geassosieer word, te verstaan. Sodoende word skryfstelsels van baie ander simboliese kommunikasiesisteme onderskei.<ref name="Daniels2">{{cite book|title=The World's Writing Systems|year=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195079937|editor=Daniels, Peter T.|editor2=William Bright}}</ref> Sodra dit gevestig is, verander skryfstelsels oor die algemeen stadiger as hul gesproke eweknieë, en behou dikwels kenmerke en uitdrukkings wat nie meer aktueel is in die gesproke taal nie. Die groot voordeel van skryfstelsels is hul vermoë om 'n volgehoue rekord van inligting uitgedruk in 'n taal te handhaaf, wat onafhanklik van die aanvanklike formuleringshandeling herwin kan word.<ref name="Daniels2" /> == Galery == <gallery heights=180" mode="packed"> Lêer:Fritz von Uhde - Das Bilderbuch I (1889).jpg|''Girl Reading'' (1889), deur Fritz von Uhde. Olieverf op doek. Lêer:George Goodwin Kilburne Young girl reading.jpg|''Young Girl Reading'' (1924) deur George Goodwin Kilburne Lêer:Renoir - Young Girls Reading, 1891.jpg|''Young Girls Reading'' (1891) deur Auguste Renoir Lêer:Fragonard, The Reader.jpg|''A Young Girl Reading'', olieverf deur Jean-Honoré Fragonard Lêer:Lavery Maiss Auras.jpg|''Miss Auras'', deur John Lavery, beeld 'n vrou uit wat 'n boek lees. Lêer:Girl Reading page 308.jpg|'n Meisie lees uit "Five Hundred Games and Pastimes" deur Dorothy Canfield, gepubliseer in 1907. Lêer:Riza-yi-Abbasi 008.jpg|''Jeuglesing'', 'n Persiese miniatuur deur Reza Abbasi (1625–26) Lêer:Honoré Daumier 007.jpg|''Reader'', 'n skildery deur Honoré Daumier </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Sien ook == * [[Boek]] * [[Skrywer]] * [[OV3H]], 'n lees- en begripsmetode == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|lees}} {{Normdata}} [[Kategorie:Psigolinguistiek]] [[Kategorie:Ortografie]] [[Kategorie:Skryfstelsels]] [[Kategorie:Letterkunde]] [[Kategorie:Onderwys]] [[Kategorie:Taal]] bvhtp4w7kwfjzfpx9kwt1xt42r0xag8 0 27130 2917496 2862143 2026-07-14T08:29:12Z Oesjaar 7467 /* Johanna van Arkel */ Verbeter 2917496 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Militêre konflik |konflik = Honderdjarige Oorlog |deelvan = |beeld = [[Lêer:Lenepveu, Jeanne d'Arc au siège d'Orléans.jpg|300px]] |byskrif = ''Skildery uit die Romantiek van [[Johanna van Arkel]] by die Beleg van Orléans.'' |datum = 1337–1453 |plek = Hoofsaaklik [[Frankryk]] en die [[Lae Lande]] |gebied = Frankryk verkry beheer oor al die Engelse kontinentale besittings behalwe [[Calais]] |resultaat = Franse oorwinning |party1 = [[Lêer:France moderne.svg|15px]] [[Huis van Valois]]<br />Ondersteun deur:<br />[[Lêer:France moderne.svg|15px]] [[Frankryk]]<br />[[Lêer:Blason Castille Léon.svg|15px]] [[Kroon van Kastilië|Kastilië]]<br />[[Lêer:Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg|15px]] [[Koninkryk van Skotland|Skotland]]<br />[[Lêer:Armoiries Gênes.svg|15px]] [[Republiek van Genua|Genua]]<br />[[Lêer:Armoiries Majorque.svg|15px]] [[Koninkryk van Majorka|Majorka]]<br />[[Lêer:Blason Jean de Bohême.svg|15px]] [[Bohemië]]<br />[[Lêer:Aragon arms.svg|15px]] [[Kroon van Aragon]]<br />[[Lêer:Armoiries Bretagne - Arms of Brittany.svg|15px]] [[Hertogdom van Bretagne|Bretagne]] (Blois) |party2 = [[Lêer:Royal Arms of England (1340-1367).svg|15px]] [[Huis van Plantagenêt]]<br />Ondersteun deur:<br />[[Lêer:Royal Arms of England (1340-1367).svg|15px]] [[Koninkryk van Engeland|Engeland]]<br /> [[Lêer:Blason fr Bourgogne.svg|15px]] [[Hertogdom van Boergondië|Boergondië]]<br />[[Lêer:Armoiries Bretagne - Arms of Brittany.svg|15px]] [[Bretagne]] (Montfort)<br />[[Lêer:Flag of the Kingdom of Portugal (1385–1485).svg|15px]] [[Koninkryk van Portugal|Portugal]]<br />[[Lêer:Blason Royaume Navarre.svg|15px]] [[Navarra]]<br />[[Lêer:Flag of Flanders.svg|15px]] [[Vlaandere]]<br />[[Lêer:Héraldique Province BE Hainaut.svg|15px]] [[Graafskap van Hainaut|Hainaut]]<br />[[Lêer:Gascogne flag.svg|15px]] [[Akwitanië]]<br />[[Lêer:Coat of arms of Luxembourg.svg|15px]] [[Luxemburg]]<br />[[Lêer:Holy Roman Empire Arms-single head.svg|15px]] [[Heilige Romeinse Ryk]] |party3 = |aanvoerder1 = |aanvoerder2 = |aanvoerder3 = |sterkte1 = |sterkte2 = |sterkte3 = |ongevalle1 = |ongevalle2 = |ongevalle3 = |notas = }} Die '''Honderdjarige Oorlog''' het betrekking op die periode van 116 jaar ([[1337]] tot [[1453]]) waartydens [[Frankryk]] en [[Koninkryk van Engeland|Engeland]] in talle konflikte gewikkel was, afgewissel deur tydperke van kort of langere wapenstilstande. Die oorlog het begin toe [[Eduard III van Engeland]] 'n ''défi'' (oorlogsverklaring) aan die koning van Frankryk [[Filips VI van Valois]] gestuur het. Die [[Verdrag van Picquigny]], wat op [[29 Augustus]] [[1475]] by [[Picquigny]] in [[Picardie]] onderteken is dui die amptelike einde van die oorlog aan. Die jaar 1453, toe die Engelse uit die hele Frankryk behalwe [[Calais]] verjaag is, word ook dikwels as die einde van die oorlog beskou. == Historiese agtergrond == Die Honderdjarige Oorlog moet as die laaste fase van 'n politieke stryd beskou word wat reeds in [[1066]] met die troonbestyging van [[Willem die Veroweraar]], hertog van [[Normandië]], as heerser oor Engeland 'n aanvang geneem het. Die koning van Engeland het sedertdien oor uitgestrekte besittings in Frankryk beskik en is deur die Franse konings as 'n ongewensde mededinger beskou in hulle pogings om hul magsposisie in die land uit te brei. Tot en met die jaar [[1250]] was die meeste Engelse besittings in Frankryk weer onder die gesag van die Franse Kroon – met die uitsondering van die hertogdom [[Akwitanië]] (of [[Gascogne]]), 'n gebied wat destyds groot hoeveelhede wyn (''claret'') na Engeland uitgevoer het. In die 1290's het Filip die Skone byna daarin geslaag om die Engelse koning [[Eduard I van Engeland]] ook uit hierdie geweste te verdryf en dit by die Franse Kroondomein in te lyf. Die beleid van [[Filip VI van Frankryk]], 'n neef van die Engelse koning Eduard III, het in die 1330's weereens 'n bedreiging vir die Engelse heerskappy oor die gebied ingehou. [[Lêer:Frankryk 1330.svg|duimnael|links|300px|Frankryk in 1330 {{Sleutel|#EA8B9D|Engelse gebied in 1330}}{{Sleutel|#7F9AD7|Koninkryk van Frankryk}} {{Sleutel|#D7C2D7|Besittings van die Plantagenête in 1180}}]] Die Honderdjarige Oorlog was dus aanvanklik veral 'n Franse [[burgeroorlog]] waarin die Franse koning gepoog het om van sy belangrikste vasaal ontslae te raak. Maar in die [[14de eeu]] het ook ander moondhede by die oorlogsgebeure betrokke geraak. Die Skotte het as gevolg van hulle vryheidsstryd teen Engeland bondgenote van Frankryk geword. Filips VI het dit in [[1334]] duidelik gestel dat 'n skikking met Engeland oor Gascogne net bereik kon word indien dieselfde verdrag ook die regte van die Skotse monarg sou bevestig. Eduard III het op sy beurt geprobeer om die steun van die [[Lae Lande]] vir sy saak te verseker – die Engelse wolembargo teen die Vlaamse stede met hul welvarende lakenbedryf was 'n doeltreffende drukmiddel om van [[Vlaandere]] 'n geallieerde nasie te maak. Maar uiteindelik het in [[1336]] die Franse koning se planne om in Engeland in te val en militêre bystand aan [[Skotland]] te verleen die politieke spanninge verskerp. Die Engelse het die aansienlike Franse Vloot, wat in Franse seehawens langs die [[Engelse Kanaal]] geanker en volgens amptelike bewerings vir 'n [[kruistog]] bestem sou wees, as 'n ernstige bedreiging beskou. Eduard III was vasbeslote om hierdie bedreiging af te weer en het die Engelse parlement oorreed om 'n hoë oorlogsbelasting goed te keur. Met Frankryk se voorkomende inval in Gascogne het die Honderdjarige Oorlog 'n aanvang geneem. In teenstelling met sy voorgangers het Eduard III in sy stryd teen Frankryk oor 'n magtige wapen beskik, naamlik sy aanspraak op die Franse troon. Die Capet-dinastie wat die Franse troon sedert die jaar [[987]] in 'n ononderbroke suksessie aan die eersgebore koninklike seuns vererwe het, het in [[1328]] onverwags in sy manlike linie uitgesterf. Die drie seuns van Filips die Skone, wat almal as troonopvolgers geregeer het, het sonder kinders gesterf. Die Franse kroon is aan Filips VI van Valois, 'n neef van die laaste drie Capet-heersers (maar ook van Eduard III), oorgedra. Deur sy moeder [[Isabella van Frankryk]] was Eduard III ook die grootseun van Filips die Skone. Maar alhoewel hy in 1328 nie in 'n posisie verkeer het om werklik aanspraak op die Franse troon te maak nie (die vroulike vorstelike linie se erfreg is deur die [[Parys]]e parlement verwerp), het hy in 1337, toe Filips Gascogne verbeur verklaar het, sy reg op die Franse troon bevestig. In [[1340]] het Eduard III formeel aanspraak gemaak op die Franse koningstitel en die Franse koninklike simbool, die ''[[fleur-de-lis]]'', by sy mantel gevoeg. == Johanna van Arkel == [[Johanna van Arkel]], 'n jong boeremeisie uit [[Lotaringe|Lotharinge]], het beweer dat sy visioene van [[God]] gehad het waarin sy deur "hemelse stemme" aangesê is om haar land van [[Koninkryk van Engeland|Engelse]] oorheersing te bevry laat in die Honderdjarige Oorlog. Die kroonprins, ongekroonde Franse [[Karel VII van Frankryk|Koning Karel VII]], het haar ná die beleg by [[Orléans]] gestuur as deel van 'n sending om die stad te bevry. Sy het bekendheid verwerf toe sy die minagtende houding van die ervare bevelvoerders oorkom het en die beleg in slegs nege dae opgehef het. Verskeie ander snelle oorwinnings het gelei tot Karel VII se kroning by [[Reims]]. Sy het 'n keerpunt in die oorlog gebring: die Franse soldate het onder haar inspirerende leiding moed geskep. Die wankelmoedige, dadelose kroonprins het op sy eie bene begin staan. Die verskillende partye in Frankryk het hul twiste op die agtergrond geskuif. Vanaf 1428 is die Engelse vernederend verslaan en die Franse kon uiteindelik die indringers verdryf. Johanna is deur haar Franse vyande aan die Engelse verkoop, wat haar deur die [[inkwisisie]] laat verhoor het. Nadat die regters besluit het dat haar "stemme" nie van God nie, maar van die duiwel kom, is sy in [[1431]] as [[heks]] verbrand. == Sien ook == * [[Johanna van Arkel]] * [[Willem I van Engeland|Willem I]] == Bronnelys == * KENNIS,  vol 6, 1980, bl. 1090–1091, {{ISBN|0 7981 0828 2}} {{CommonsKategorie|Hundred Years' War}} === Historiese agtergrond === * Hallam, Elizabeth (red.): ''Chronicles of the Age of Chivalry''. Londen: Guild Publishing 1989, bl. 238-239 {{Geskiedenis van Europa}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Europa]] [[Kategorie:Oorloë]] 0ogypcthaj0l0jh3dz0d1cfhcfnqhgg 4 27153 2917386 2915637 2026-07-13T15:45:44Z Aliwal2012 39067 2917386 wikitext text/x-wiki <!-- Wysig asseblief slegs hieronder --> === Volledige Formule 1-uitslae === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Plek ! Punte |- | rowspan="2" |[[2006 Formule Een-seisoen|2006]] ! MF1 Racing ! rowspan="2" | Midland M16 ! rowspan="2" | [[Toyota]] RVX-06 2.4 [[V8-enjin|V8]] | [[Grand Prix Formule 1 van Bahrein 2006|BHR]] | [[Grand Prix Formule 1 van Maleisië 2006|MAL]] | [[Grand Prix Formule 1 van Australië 2006|AUS]] | [[Grand Prix Formule 1 van San Marino 2006|SMR]] |bgcolor="#f0f8ff"| [[Grand Prix Formule 1 van Europa 2006|EUR]]<br /><small>TC</small> | [[Grand Prix Formule 1 van Spanje 2006|SPA]] | [[Grand Prix Formule 1 van Monaco 2006|MON]] | [[Grand Prix Formule 1 van Groot-Brittannië 2006|GBR]] | [[Grand Prix Formule 1 van Canada 2006|CAN]] | [[Grand Prix Formule 1 van de Verenigde Staten 2006|VST]] |bgcolor="#f0f8ff"| [[Grand Prix Formule 1 van Frankrijk 2006|FRA]]<br /><small>TC</small> | [[Grand Prix Formule 1 van Duitsland 2006|GER]] | [[Grand Prix Formule 1 van Hongarije 2006|HON]] | [[Grand Prix Formule 1 van Turkije 2006|TUR]] | [[Grand Prix Formule 1 van Italië 2006|ITA]] | | | | |rowspan="2" style="background:#efefef"| '''-''' |rowspan="2" style="background:#efefef"| '''-''' |- ! [[Spyker F1|Spyker MF1 Team]] | | | | | | | | | | | | | | | | [[Grand Prix Formule 1 van China 2006|CHN]] |bgcolor="#f0f8ff"| [[Grand Prix Formule 1 van Japan 2006|JPN]]<br /><small>TC</small> | [[Grand Prix Formule 1 van Brazilië 2006|BRA]] | |- | rowspan="2" | [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] ! rowspan="2" | Spyker ! Spyker F8-VII]] ! rowspan="2" | [[Ferrari]] 056H 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Australië 2007|AUS]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Maleisië 2007|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Bahrein 2007|BHR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Spanje 2007|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Monaco 2007|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Canada 2007|CAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van de Verenigde Staten 2007|VST]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Frankrijk 2007|FRA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Groot-Brittannië 2007|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Europa 2007|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Hongarije 2007|HON]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Turkije 2007|TUR]]<br /><small>21</small> | | | | | | | |rowspan="2" style="background:#efefef"| '''19''' |rowspan="2" style="background:#efefef"| '''1''' |- ! Spyker F8-VIIB | | | | | | | | | | | | |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Italië 2007|ITA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van België 2007|BEL]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Japan 2007|JPN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van China 2007|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Brazilië 2007|BRA]]<br /><small>DNF</small> | | |- | [[2008 Formule Een-seisoen|2008]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] Spyker VJM01 ! [[Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Australië 2008|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Maleisië 2008|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Bahrein 2008|BHR]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Spanje 2008|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Turkije 2008|TUR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Monaco 2008|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Canada 2008|CAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Frankrijk 2008|FRA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Groot-Brittannië 2008|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Duitsland 2008|DUI]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Hongarije 2008|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Europa 2008|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van België 2008|BEL]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Italië 2008|ITA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Singapore 2008|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Japan 2008|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van China 2008|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Brazilië 2008|BRA]]<br /><small>16</small> | |style="background:#efefef"| '''20''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- | [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] VJM02 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO108W 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Australië 2009|AUS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Maleisië 2009|MAL]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van China 2009|CHN]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Bahrein 2009|BHR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Spanje 2009|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Monaco 2009|MON]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Turkije 2009|TUR]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Groot-Brittannië 2009|GBR]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Duitsland 2009|GER]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Hongarije 2009|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Europa 2009|EUR]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van België 2009|BEL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| ''[[Grand Prix Formule 1 van Italië 2009|ITA]]''<br /><small>4</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Singapore 2009|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Japan 2009|JPN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Brazilië 2009|BRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Abu Dhabi 2009|ABU]]<br /><small>17</small> | | |style="background:#efefef"| '''17''' |style="background:#efefef"| '''5''' |- | [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] ! [[Force India]] ! Force India VJM03 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108X 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Bahrein 2010|BHR]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Australië 2010|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Maleisië 2010|MAL]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van China 2010|CHN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Spanje 2010|SPA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Monaco 2010|MON]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Turkije 2010|TUR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Canada 2010|CAN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Europa 2010|EUR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Groot-Brittannië 2010|GBR]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Duitsland 2010|DUI]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Hongarije 2010|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van België 2010|BEL]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Italië 2010|ITA]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Singapore 2010|SIN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Japan 2010|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Korea 2010|KOR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Brazilië 2010|BRA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Abu Dhabi 2010|ABU]]<br /><small>13</small> |style="background:#efefef"| '''11''' |style="background:#efefef"| '''47''' |- | [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] ! [[Force India]] ! Force India VJM04 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108Y 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Australië 2011|AUS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Maleisië 2011|MAL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van China 2011|CHN]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Turkije 2011|TUR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Spanje 2011|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Monaco 2011|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Canada 2011|CAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Europa 2011|EUR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Groot-Brittannië 2011|GBR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Duitsland 2011|DUI]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Hongarije 2011|HON]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van België 2011|BEL]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Italië 2011|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Singapore 2011|SIN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Japan 2011|JPN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Korea 2011|KOR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van India 2011|IND]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Abu Dhabi 2011|ABU]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Brazilië 2011|BRA]]<br /><small>6</small> |style="background:#efefef"| '''9''' |style="background:#efefef"| '''42''' |- | [[2013 Formule Een-seisoen|2013]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] VJM06 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO108Z 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Australië 2013|AUS]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Maleisië 2013|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van China 2013|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Bahrein 2013|BHR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Spanje 2013|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Monaco 2013|MON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Canada 2013|CAN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Groot-Brittannië 2013|GBR]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Duitsland 2013|DUI]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Hongarije 2013|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van België 2013|BEL]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Italië 2013|ITA]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Singapore 2013|SIN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Korea 2013|KOR]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Japan 2013|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van India 2013|IND]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Abu Dhabi 2013|ABU]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van de Verenigde Staten 2013|VST]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Brazilië 2013|BRA]]<br /><small>13</small> |style="background:#efefef"| '''13''' |style="background:#efefef"| '''29''' |- | [[2014 Formule Een-seisoen|2014]] ! [[Sauber|Sauber F1-span]] ! [[Sauber]] C33 ! [[Ferrari]] 059/3 1.6 [[V6-enjin|V6]] |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Australië 2014|AUS]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Maleisië 2014|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Bahrein 2014|BHR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van China 2014|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Spanje 2014|SPA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Monaco 2014|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Canada 2014|CAN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Oostenrijk 2014|OOS]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Groot-Brittannië 2014|GBR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Duitsland 2014|DUI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Hongarije 2014|HON]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van België 2014|BEL]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Italië 2014|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Singapore 2014|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Japan 2014|JPN]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Rusland 2014|RUS]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van de Verenigde Staten 2014|VST]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Brazilië 2014|BRA]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Abu Dhabi 2014|ABU]]<br /><small>16</small> |style="background:#efefef"| '''18''' |style="background:#efefef"| '''0''' |} lwzg34pu6h7jtm1bi9an3ilvy3xx56v 2917391 2917386 2026-07-13T16:28:53Z Aliwal2012 39067 /* Volledige Formule 1-uitslae */ tot later 2917391 wikitext text/x-wiki <!-- Wysig asseblief slegs hieronder --> === Volledige Formule 1-uitslae === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Plek ! Punte |- | rowspan="2" | [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] ! rowspan="2" | Spyker ! Spyker F8-VII ! rowspan="2" | [[Ferrari]] 056H 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Australië 2007|AUS]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Maleisië 2007|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Bahrein 2007|BHR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Monaco 2007|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van de Verenigde Staten 2007|VST]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Europa 2007|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Hongarije 2007|HON]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>21</small> | | | | | | | |rowspan="2" style="background:#efefef"| '''19''' |rowspan="2" style="background:#efefef"| '''1''' |- ! Spyker F8-VIIB | | | | | | | | | | | | |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Italië 2007|ITA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van België 2007|BEL]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Japan 2007|JPN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van China 2007|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> | | |- | [[2008 Formule Een-seisoen|2008]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] Spyker VJM01 ! [[Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>16</small> | |style="background:#efefef"| '''20''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- | [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] VJM02 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO108W 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| ''[[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]]''<br /><small>4</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Abu Dhabi 2009|ABU]]<br /><small>17</small> | | |style="background:#efefef"| '''17''' |style="background:#efefef"| '''5''' |- | [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] ! [[Force India]] ! Force India VJM03 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108X 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Korea 2010|KOR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Abu Dhabi 2010|ABU]]<br /><small>13</small> |style="background:#efefef"| '''11''' |style="background:#efefef"| '''47''' |- | [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] ! [[Force India]] ! Force India VJM04 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108Y 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Indiese Grand Prix|IND]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Abu Dhabi 2011|ABU]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>6</small> |style="background:#efefef"| '''9''' |style="background:#efefef"| '''42''' |- | [[2013 Formule Een-seisoen|2013]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] VJM06 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO108Z 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2013 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Korea 2013|KOR]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van India 2013|IND]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van Abu Dhabi 2013|ABU]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van de Verenigde Staten 2013|VST]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>13</small> |style="background:#efefef"| '''13''' |style="background:#efefef"| '''29''' |- | [[2014 Formule Een-seisoen|2014]] ! [[Sauber|Sauber F1-span]] ! [[Sauber]] C33 ! [[Ferrari]] 059/3 1.6 [[V6-enjin|V6]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Rusland 2014|RUS]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van de Verenigde Staten 2014|VST]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Abu Dhabi 2014|ABU]]<br /><small>16</small> |style="background:#efefef"| '''18''' |style="background:#efefef"| '''0''' |} ph6gi0dlu4rrpnzxb3tl0vc0jbdpvzd 2917395 2917391 2026-07-13T17:20:50Z Aliwal2012 39067 2917395 wikitext text/x-wiki <!-- Wysig asseblief slegs hieronder --> : Adrian Sutil === Volledige Formule 1-uitslae === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Plek ! Punte |- | rowspan="2" | [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] ! rowspan="2" | Spyker ! Spyker F8-VII ! rowspan="2" | [[Ferrari]] 056H 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>21</small> | | | | | | | |rowspan="2" style="background:#efefef"| '''19''' |rowspan="2" style="background:#efefef"| '''1''' |- ! Spyker F8-VIIB | | | | | | | | | | | | |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> | | |- | [[2008 Formule Een-seisoen|2008]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] Spyker VJM01 ! [[Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>16</small> | |style="background:#efefef"| '''20''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- | [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] VJM02 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO108W 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| ''[[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]]''<br /><small>4</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>17</small> | | |style="background:#efefef"| '''17''' |style="background:#efefef"| '''5''' |- | [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] ! [[Force India]] ! Force India VJM03 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108X 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Korea 2010|KOR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>13</small> |style="background:#efefef"| '''11''' |style="background:#efefef"| '''47''' |- | [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] ! [[Force India]] ! Force India VJM04 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108Y 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Indiese Grand Prix|IND]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>6</small> |style="background:#efefef"| '''9''' |style="background:#efefef"| '''42''' |- | [[2013 Formule Een-seisoen|2013]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] VJM06 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO108Z 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2013 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Indiese Grand Prix|IND]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2013 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>13</small> |style="background:#efefef"| '''13''' |style="background:#efefef"| '''29''' |- | [[2014 Formule Een-seisoen|2014]] ! [[Sauber|Sauber F1-span]] ! [[Sauber]] C33 ! [[Ferrari]] 059/3 1.6 [[V6-enjin|V6]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>16</small> |style="background:#efefef"| '''18''' |style="background:#efefef"| '''0''' |} baxa1v7kvrenx559wzuo7abuiov8sxk 2917405 2917395 2026-07-13T17:40:43Z Aliwal2012 39067 2917405 wikitext text/x-wiki <!-- Wysig asseblief slegs hieronder --> Vitantonio Liuzzi === Volledige Formule 1-uitslae === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Plek ! Punte |- | [[2006 Formule Een-seisoen|2006]] ! [[Scuderia Toro Rosso]] ! Toro Rosso STR1 ! [[Cosworth]] TJ2006 3.0 V10 14 Series |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Bahrein 2006|BHR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Maleisië 2006|MAL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Australië 2006|AUS]]<br /><small>NF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van San Marino 2006|SMR]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Europa 2006|EUR]]<br /><small>NF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Spanje 2006|ESP]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Monaco 2006|MON]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Groot-Brittannië 2006|GBR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Canada 2006|CAN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[Grand Prix Formule 1 van de Verenigde Staten 2006|USA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Frankrijk 2006|FRA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Duitsland 2006|GER]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Hongarije 2006|HUN]]<br /><small>NF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Turkije 2006|TUR]]<br /><small>NF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Italië 2006|ITA]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van China 2006|CHN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Japan 2006|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Brazilië 2006|BRA]]<br /><small>16</small> | |style="background:#efefef"| '''19''' |style="background:#efefef"| '''1''' |- | [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] | [[Scuderia Toro Rosso]] | Toro Rosso STR2 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>21</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> | | |- | [[2008 Formule Een-seisoen|2008]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] Spyker VJM01 ! [[Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>16</small> | |style="background:#efefef"| '''20''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- | [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] VJM02 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO108W 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| ''[[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]]''<br /><small>4</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>17</small> | | |style="background:#efefef"| '''17''' |style="background:#efefef"| '''5''' |- | [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] ! [[Force India]] ! Force India VJM03 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108X 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Korea 2010|KOR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>13</small> |style="background:#efefef"| '''11''' |style="background:#efefef"| '''47''' |- | [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] ! [[Force India]] ! Force India VJM04 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108Y 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Indiese Grand Prix|IND]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>6</small> |style="background:#efefef"| '''9''' |style="background:#efefef"| '''42''' |- | [[2013 Formule Een-seisoen|2013]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] VJM06 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO108Z 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2013 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Indiese Grand Prix|IND]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2013 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>13</small> |style="background:#efefef"| '''13''' |style="background:#efefef"| '''29''' |- | [[2014 Formule Een-seisoen|2014]] ! [[Sauber|Sauber F1-span]] ! [[Sauber]] C33 ! [[Ferrari]] 059/3 1.6 [[V6-enjin|V6]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>16</small> |style="background:#efefef"| '''18''' |style="background:#efefef"| '''0''' |} eif457h7o2ava4c7icseebalrawpqk6 2917409 2917405 2026-07-13T18:00:47Z Aliwal2012 39067 2917409 wikitext text/x-wiki <!-- Wysig asseblief slegs hieronder --> Vitantonio Liuzzi === Volledige Formule 1-uitslae === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Plek ! Punte |- | [[2006 Formule Een-seisoen|2006]] ! [[Scuderia Toro Rosso]] ! Toro Rosso STR1 ! [[Cosworth]] TJ2006 3.0 V10 14 Series |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2006 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Duitse Grand Prix|GER]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>NF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>16</small> | |style="background:#efefef"| '''19''' |style="background:#efefef"| '''1''' |- | [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] ! [[Scuderia Toro Rosso]] ! Toro Rosso STR2 ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>21</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> | | |style="background:#efefef"| '''18''' |style="background:#efefef"| '''3''' |- | [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] VJM02 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO108W 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| ''[[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]]''<br /><small>4</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>17</small> | | |style="background:#efefef"| '''22''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- | [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] ! [[Force India]] ! Force India VJM03 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108X 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>13</small> |style="background:#efefef"| '''15''' |style="background:#efefef"| '''21''' |- | [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] ! Hispania Racing Team ! Hispania F111 ! Cosworth CA2011 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Indiese Grand Prix|IND]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>6</small> |style="background:#efefef"| '''23''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- |} r3ru2ojk9psvgseqjvqjhk3idw4g94q 2917410 2917409 2026-07-13T18:07:42Z Aliwal2012 39067 /* Volledige Formule 1-uitslae */ 2917410 wikitext text/x-wiki <!-- Wysig asseblief slegs hieronder --> Vitantonio Liuzzi === Volledige Formule 1-uitslae === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Plek ! Punte |- | [[2006 Formule Een-seisoen|2006]] ! [[Scuderia Toro Rosso]] ! Toro Rosso STR1 ! [[Cosworth]] TJ2006 3.0 V10 14 Series |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2006 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Duitse Grand Prix|GER]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>NF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>16</small> | |style="background:#efefef"| '''19''' |style="background:#efefef"| '''1''' |- | [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] ! [[Scuderia Toro Rosso]] ! Toro Rosso STR2 ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>21</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> | | |style="background:#efefef"| '''18''' |style="background:#efefef"| '''3''' |- | [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] VJM02 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO108W 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor=| [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]] |bgcolor=| [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]] |bgcolor=| [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]] |bgcolor=| [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]] |bgcolor=| [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]] |bgcolor=| [[2009 Monaco Grand Prix|MON]] |bgcolor=| [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]] |bgcolor=| [[2009 Britse Grand Prix|GBR]] |bgcolor=| [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]] |bgcolor=| [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]] |bgcolor=| [[2009 Europese Grand Prix|EUR]] |bgcolor=| [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]] |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>15</small> | | |style="background:#efefef"| '''22''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- | [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] ! [[Force India]] ! Force India VJM03 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108X 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>13</small> |style="background:#efefef"| '''15''' |style="background:#efefef"| '''21''' |- | [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] ! Hispania Racing Team ! Hispania F111 ! Cosworth CA2011 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Indiese Grand Prix|IND]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>6</small> |style="background:#efefef"| '''23''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- |} 41actamv4krrmzzcjoewhdb6l6m9r06 2917412 2917410 2026-07-13T18:17:40Z Aliwal2012 39067 /* Volledige Formule 1-uitslae */ 2917412 wikitext text/x-wiki <!-- Wysig asseblief slegs hieronder --> Vitantonio Liuzzi === Volledige Formule 1-uitslae === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Plek ! Punte |- | [[2006 Formule Een-seisoen|2006]] ! [[Scuderia Toro Rosso]] ! Toro Rosso STR1 ! [[Cosworth]] TJ2006 3.0 V10 14 Series |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2006 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Duitse Grand Prix|GER]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>NF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>16</small> | |style="background:#efefef"| '''19''' |style="background:#efefef"| '''1''' |- | [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] ! [[Scuderia Toro Rosso]] ! Toro Rosso STR2 ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>13</small> | | |style="background:#efefef"| '''18''' |style="background:#efefef"| '''3''' |- | [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] VJM02 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO108W 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor=| [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]] |bgcolor=| [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]] |bgcolor=| [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]] |bgcolor=| [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]] |bgcolor=| [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]] |bgcolor=| [[2009 Monaco Grand Prix|MON]] |bgcolor=| [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]] |bgcolor=| [[2009 Britse Grand Prix|GBR]] |bgcolor=| [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]] |bgcolor=| [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]] |bgcolor=| [[2009 Europese Grand Prix|EUR]] |bgcolor=| [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]] |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>15</small> | | |style="background:#efefef"| '''22''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- | [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] ! [[Force India]] ! Force India VJM03 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108X 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>13</small> |style="background:#efefef"| '''15''' |style="background:#efefef"| '''21''' |- | [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] ! Hispania Racing Team ! Hispania F111 ! Cosworth CA2011 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Indiese Grand Prix|IND]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>6</small> |style="background:#efefef"| '''23''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- |} 0mjjk8lgpnnrat4uxats3mmcjbwjbk1 2917415 2917412 2026-07-13T18:33:14Z Aliwal2012 39067 /* Volledige Formule 1-uitslae */ 2917415 wikitext text/x-wiki <!-- Wysig asseblief slegs hieronder --> Vitantonio Liuzzi === Volledige Formule 1-uitslae === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Plek ! Punte |- | [[2006 Formule Een-seisoen|2006]] ! [[Scuderia Toro Rosso]] ! Toro Rosso STR1 ! [[Cosworth]] TJ2006 3.0 V10 14 Series |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2006 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Duitse Grand Prix|GER]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>NF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>16</small> | |style="background:#efefef"| '''19''' |style="background:#efefef"| '''1''' |- | [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] ! [[Scuderia Toro Rosso]] ! Toro Rosso STR2 ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>13</small> | | |style="background:#efefef"| '''18''' |style="background:#efefef"| '''3''' |- | [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] VJM02 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO108W 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor=| [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]] |bgcolor=| [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]] |bgcolor=| [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]] |bgcolor=| [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]] |bgcolor=| [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]] |bgcolor=| [[2009 Monaco Grand Prix|MON]] |bgcolor=| [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]] |bgcolor=| [[2009 Britse Grand Prix|GBR]] |bgcolor=| [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]] |bgcolor=| [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]] |bgcolor=| [[2009 Europese Grand Prix|EUR]] |bgcolor=| [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]] |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>15</small> | | |style="background:#efefef"| '''22''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- | [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] ! [[Force India]] ! Force India VJM03 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108X 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>DNF</small> |style="background:#efefef"| '''15''' |style="background:#efefef"| '''21''' |- | [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] ! Hispania Racing Team ! Hispania F111 ! Cosworth CA2011 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Indiese Grand Prix|IND]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>6</small> |style="background:#efefef"| '''23''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- |} 1hrkg9almg1wtvph6n2ldb6eiqkgi63 2917417 2917415 2026-07-13T18:44:49Z Aliwal2012 39067 /* Volledige Formule 1-uitslae */ Vitantonio Liuzzi 2917417 wikitext text/x-wiki <!-- Wysig asseblief slegs hieronder --> Vitantonio Liuzzi === Volledige Formule 1-uitslae === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Plek ! Punte |- | [[2006 Formule Een-seisoen|2006]] ! [[Scuderia Toro Rosso]] ! Toro Rosso STR1 ! [[Cosworth]] TJ2006 3.0 V10 14 Series |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2006 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Duitse Grand Prix|GER]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>NF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>16</small> | |style="background:#efefef"| '''19''' |style="background:#efefef"| '''1''' |- | [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] ! [[Scuderia Toro Rosso]] ! Toro Rosso STR2 ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>13</small> | | |style="background:#efefef"| '''18''' |style="background:#efefef"| '''3''' |- | [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] VJM02 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO108W 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor=| [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]] |bgcolor=| [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]] |bgcolor=| [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]] |bgcolor=| [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]] |bgcolor=| [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]] |bgcolor=| [[2009 Monaco Grand Prix|MON]] |bgcolor=| [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]] |bgcolor=| [[2009 Britse Grand Prix|GBR]] |bgcolor=| [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]] |bgcolor=| [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]] |bgcolor=| [[2009 Europese Grand Prix|EUR]] |bgcolor=| [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]] |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>15</small> | | |style="background:#efefef"| '''22''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- | [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] ! [[Force India]] ! Force India VJM03 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108X 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>DNF</small> |style="background:#efefef"| '''15''' |style="background:#efefef"| '''21''' |- | [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] ! Hispania Racing Team ! Hispania F111 ! Cosworth CA2011 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNQ</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>22</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>22</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>18</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>23</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>18</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>23</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>21</small> |bgcolor=| [[2011 Indiese Grand Prix|IND]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |style="background:#efefef"| '''23''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- |} h8q7nq40mtvf6yfuxvoc9889pd3r2lg 2917422 2917417 2026-07-13T18:49:14Z Aliwal2012 39067 Maak die sandput weer skoon. Dankie sandput! 2917422 wikitext text/x-wiki {{Sandput}} <!-- Wysig asseblief slegs hieronder --> ryzy9spnapd8gxpjkxknznzh5kbyodp 2917521 2917422 2026-07-14T11:36:25Z Aliwal2012 39067 2917521 wikitext text/x-wiki <!-- Wysig asseblief slegs hieronder --> ===Complete Formula One World Championship results=== ([[:Template:F1 driver results legend 2|key]]) (Races in '''bold''' indicate pole position, Races in ''italics'' indicate fastest lap) {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" ! Year ! Entrant ! Chassis ! Engine ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! {{Tooltip|WDC|World Drivers' Championship}} ! [[List of Formula One World Championship points scoring systems|Pts]] |- |rowspan=2| {{F1|1978}} ! nowrap| [[Martini (cars)|Automobiles Martini]] ! nowrap| [[Martini (cars)|Martini]] [[Martini MK23|MK23]] !rowspan=2 nowrap| [[Cosworth DFV|Ford Cosworth DFV]] 3.0 [[V8 engine|V8]] | [[1978 Argentine Grand Prix|ARG]] | [[1978 Brazilian Grand Prix|BRA]] |style="background:#FFCFCF;"| [[1978 South African Grand Prix|RSA]]<br />{{small|DNQ}} | [[1978 United States Grand Prix West|USW]] |style="background:#FFCFCF;"| [[1978 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|DNPQ}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1978 Belgian Grand Prix|BEL]]<br />{{small|9}} | [[1978 Spanish Grand Prix|ESP]] | [[1978 Swedish Grand Prix|SWE]] |style="background:#CFCFFF;"| [[1978 French Grand Prix|FRA]]<br />{{small|14}} | [[1978 British Grand Prix|GBR]]<br />{{small|WD}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1978 German Grand Prix|GER]]<br />{{small|DNPQ}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1978 Austrian Grand Prix|AUT]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1978 Dutch Grand Prix|NED]]<br />{{small|Ret}} | [[1978 Italian Grand Prix|ITA]] |colspan=2| !rowspan=2| NC !rowspan=2| 0 |- ! nowrap| [[Durex]] [[Surtees Racing Organisation|Team Surtees]] ! nowrap| [[Surtees Racing Organisation|Surtees]] [[Surtees TS20|TS20]] |colspan=14| |style="background:#CFCFFF;"| [[1978 United States Grand Prix|USA]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1978 Canadian Grand Prix|CAN]]<br />{{small|Ret}} |- |rowspan=2| {{F1|1979}} !rowspan=2 nowrap| [[Renault in Formula One|Équipe Renault]] [[Elf Aquitaine|Elf]] ! nowrap| [[Renault in Formula One|Renault]] [[Renault RS01|RS01]] !rowspan=2 nowrap| [[Renault in Formula One|Renault-Gordini]] EF1 1.5 [[V6 engine|V6]][[Turbocharger|t]] |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Argentine Grand Prix|ARG]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 South African Grand Prix|RSA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#ffffff;"| [[1979 United States Grand Prix West|USW]]<br />{{small|DNS}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1979 Spanish Grand Prix|ESP]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Belgian Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}} |colspan=10| !rowspan=2| 8th !rowspan=2| 17 |- ! nowrap| [[Renault in Formula One|Renault]] [[Renault RS10|RS10]] |colspan=6| |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFDF9F;"| ''[[1979 French Grand Prix|FRA]]''<br />{{small|3}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1979 British Grand Prix|GBR]]<br />{{small|2}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 German Grand Prix|GER]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| '''''[[1979 Austrian Grand Prix|AUT]]'''''<br />{{small|6}} |style="background:#EFCFFF;"| '''[[1979 Dutch Grand Prix|NED]]'''<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Italian Grand Prix|ITA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Canadian Grand Prix|CAN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1979 United States Grand Prix|USA]]<br />{{small|2}} | |- | {{F1|1980}} ! nowrap| [[Renault in Formula One|Équipe Renault]] [[Elf Aquitaine|Elf]] ! nowrap| [[Renault in Formula One|Renault]] [[Renault RE20|RE20]] ! nowrap| [[Renault in Formula One|Renault-Gordini]] EF1 1.5 [[V6 engine|V6]][[Turbocharger|t]] |style="background:#EFCFFF;"| [[1980 Argentine Grand Prix|ARG]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFFFBF;"| ''[[1980 Brazilian Grand Prix|BRA]]''<br />{{small|1}} |style="background:#FFFFBF;"| ''[[1980 South African Grand Prix|RSA]]''<br />{{small|1}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1980 United States Grand Prix West|USW]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1980 Belgian Grand Prix|BEL]]<br />{{small|4}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1980 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1980 French Grand Prix|FRA]]<br />{{small|5}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1980 British Grand Prix|GBR]]<br />{{small|NC}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1980 German Grand Prix|GER]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| '''''[[1980 Austrian Grand Prix|AUT]]'''''<br />{{small|9}} |style="background:#DFDFDF;"| '''''[[1980 Dutch Grand Prix|NED]]'''''<br />{{small|2}} |style="background:#CFCFFF;"| '''[[1980 Italian Grand Prix|ITA]]'''<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1980 Canadian Grand Prix|CAN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1980 United States Grand Prix|USA]]<br />{{small|7}} |colspan=2| ! 6th ! 29 |- |rowspan=2| {{F1|1981}} !rowspan=2 nowrap| [[Renault in Formula One|Équipe Renault]] [[Elf Aquitaine|Elf]] ! nowrap| [[Renault in Formula One|Renault]] [[Renault RE20|RE20B]] !rowspan=2 nowrap| [[Renault in Formula One|Renault-Gordini]] EF1 1.5 [[V6]][[Turbocharger|t]] |style="background:#CFCFFF;"| [[1981 United States Grand Prix West|USW]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1981 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1981 Argentine Grand Prix|ARG]]<br />{{small|5}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|8}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1981 Belgian Grand Prix|BEL]]<br />{{small|DNQ}} |colspan=11| !rowspan=2| 9th !rowspan=2| 11 |- ! nowrap| [[Renault in Formula One|Renault]] [[Renault RE30|RE30]] |colspan=5| |style="background:#EFCFFF;"| [[1981 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1981 Spanish Grand Prix|ESP]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| '''[[1981 French Grand Prix|FRA]]'''<br />{{small|4}} |style="background:#CFCFFF;"| '''''[[1981 British Grand Prix|GBR]]'''''<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1981 German Grand Prix|GER]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFDFDF;"| '''[[1981 Austrian Grand Prix|AUT]]'''<br />{{small|2}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1981 Dutch Grand Prix|NED]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| '''[[1981 Italian Grand Prix|ITA]]'''<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1981 Canadian Grand Prix|CAN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1981 Caesars Palace Grand Prix|CPL]]<br />{{small|Ret}} | |- | {{F1|1982}} ! nowrap| [[Renault in Formula One|Équipe Renault]] [[Elf Aquitaine|Elf]] ! nowrap| [[Renault in Formula One|Renault]] [[Renault RE30|RE30B]] ! nowrap| [[Renault in Formula One|Renault-Gordini]] EF1 1.5 [[V6]][[Turbocharger|t]] |style="background:#FFDF9F;"| '''[[1982 South African Grand Prix|RSA]]'''<br />{{small|3}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 United States Grand Prix West|USW]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| '''[[1982 San Marino Grand Prix|SMR]]'''<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 Belgian Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| '''[[1982 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1982 Detroit Grand Prix|DET]]<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 Canadian Grand Prix|CAN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| '''[[1982 Dutch Grand Prix|NED]]'''<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 British Grand Prix|GBR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFFFBF;"| '''[[1982 French Grand Prix|FRA]]'''<br />{{small|1}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1982 German Grand Prix|GER]]<br />{{small|2}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 Austrian Grand Prix|AUT]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1982 Swiss Grand Prix|SUI]]<br />{{small|16†}} |style="background:#FFFFBF;"| ''[[1982 Italian Grand Prix|ITA]]''<br />{{small|1}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 Caesars Palace Grand Prix|CPL]]<br />{{small|Ret}} ! 6th ! 28 |- |rowspan=2| {{F1|1983}} !rowspan=2 nowrap| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! nowrap| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] [[Ferrari 126C|126C2B]] !rowspan=2 nowrap| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 021 1.5 [[V6 engine|V6]][[Turbocharger|t]] |style="background:#CFCFFF;"| [[1983 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br />{{small|10}} |style="background:#FFDF9F;"| [[1983 United States Grand Prix West|USW]]<br />{{small|3}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1983 French Grand Prix|FRA]]<br />{{small|7}} |style="background:#FFDF9F;"| '''[[1983 San Marino Grand Prix|SMR]]'''<br />{{small|3}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1983 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1983 Belgian Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| '''[[1983 Detroit Grand Prix|DET]]'''<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFFFBF;"| '''[[1983 Canadian Grand Prix|CAN]]'''<br />{{small|1}} |style="background:#DFFFDF;"| '''[[1983 British Grand Prix|GBR]]'''<br />{{small|5}} |colspan=7| |rowspan=2 style="background:#FFDF9F;"| '''3rd''' |rowspan=2 style="background:#FFDF9F;"| '''49''' |- ! nowrap| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] [[Ferrari 126C|126C3]] |colspan=9| |style="background:#FFFFBF;"| ''[[1983 German Grand Prix|GER]]''<br />{{small|1}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1983 Austrian Grand Prix|AUT]]<br />{{small|2}} |style="background:#FFFFBF;"| ''[[1983 Dutch Grand Prix|NED]]''<br />{{small|1}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1983 Italian Grand Prix|ITA]]<br />{{small|2}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1983 European Grand Prix|EUR]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1983 South African Grand Prix|RSA]]<br />{{small|Ret}} | |- | {{F1|1984}} ! nowrap| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! nowrap| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] [[Ferrari 126C|126C4]] ! nowrap| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 031 1.5 [[V6 engine|V6]][[Turbocharger|t]] |style="background:#EFCFFF;"| [[1984 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1984 South African Grand Prix|RSA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFDF9F;"| ''[[1984 Belgian Grand Prix|BEL]]''<br />{{small|3}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1984 French Grand Prix|FRA]]<br />{{small|4}} |style="background:#FFDF9F;"| [[1984 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>3{{sup|‡}}</small> |style="background:#DFFFDF;"| [[1984 Canadian Grand Prix|CAN]]<br />{{small|5}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1984 Detroit Grand Prix|DET]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1984 Dallas Grand Prix|DAL]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1984 British Grand Prix|GBR]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1984 German Grand Prix|GER]]<br />{{small|6}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1984 Austrian Grand Prix|AUT]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF;"| ''[[1984 Dutch Grand Prix|NED]]''<br />{{small|11†}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1984 Italian Grand Prix|ITA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1984 European Grand Prix|EUR]]<br />{{small|5}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1984 Portuguese Grand Prix|POR]]<br />{{small|9}} ! 6th ! 27 |- | {{F1|1985}} ! nowrap| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! nowrap| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] [[Ferrari 156/85|156/85]] ! nowrap| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 031 1.5 [[V6 engine|V6]][[Turbocharger|t]] |style="background:#DFFFDF;"| [[1985 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br />{{small|4}} | [[1985 Portuguese Grand Prix|POR]] | [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]] | [[1985 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1985 Canadian Grand Prix|CAN]] | [[1985 Detroit Grand Prix|DET]] | [[1985 French Grand Prix|FRA]] | [[1985 British Grand Prix|GBR]] | [[1985 German Grand Prix|GER]] | [[1985 Austrian Grand Prix|AUT]] | [[1985 Dutch Grand Prix|NED]] | [[1985 Italian Grand Prix|ITA]] | [[1985 Belgian Grand Prix|BEL]] | [[1985 European Grand Prix|EUR]] | [[1985 South African Grand Prix|RSA]] | [[1985 Australian Grand Prix|AUS]] ! 17th ! 3 |- | {{F1|1986}} ! nowrap| [[Équipe Ligier]] ! nowrap| [[Equipe Ligier|Ligier]] [[Ligier JS27|JS27]] ! nowrap| [[Renault in Formula One|Renault]] EF4B 1.5 [[V6 engine|V6]][[Turbocharger|t]] |style="background:#DFFFDF;"| [[1986 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br />{{small|4}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1986 Spanish Grand Prix|ESP]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1986 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|5}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1986 Belgian Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1986 Canadian Grand Prix|CAN]]<br />{{small|6}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1986 Detroit Grand Prix|DET]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1986 French Grand Prix|FRA]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1986 British Grand Prix|GBR]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1986 German Grand Prix|GER]]<br />{{small|4}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1986 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1986 Austrian Grand Prix|AUT]]<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1986 Italian Grand Prix|ITA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1986 Portuguese Grand Prix|POR]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1986 Mexican Grand Prix|MEX]]<br />{{small|15†}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1986 Australian Grand Prix|AUS]]<br />{{small|7}} ! 10th ! 14 |- |rowspan=2| {{F1|1987}} !rowspan=2 nowrap| [[Equipe Ligier|Ligier Loto]] ! nowrap| [[Equipe Ligier|Ligier]] [[Ligier JS29|JS29B]] !rowspan=2 nowrap| [[BMW M12#Megatron|Megatron M12/13]] 1.5 [[Inline-four engine|L4]][[Turbocharger|t]] | [[1987 Brazilian Grand Prix|BRA]] |style="background:#FFFFFF;"| [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|DNS}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1987 Belgian Grand Prix|BEL]]<br />{{small|6}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1987 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1987 Detroit Grand Prix|DET]]<br />{{small|10}} |colspan=11| !rowspan=2| 19th !rowspan=2| 1 |- ! nowrap| [[Equipe Ligier|Ligier]] [[Ligier JS29|JS29C]] |colspan=5| |style="background:#EFCFFF;"| [[1987 French Grand Prix|FRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1987 British Grand Prix|GBR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1987 German Grand Prix|GER]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1987 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1987 Austrian Grand Prix|AUT]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1987 Italian Grand Prix|ITA]]<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1987 Portuguese Grand Prix|POR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1987 Spanish Grand Prix|ESP]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1987 Mexican Grand Prix|MEX]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1987 Japanese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1987 Australian Grand Prix|AUS]]<br />{{small|Ret}} |- | {{F1|1988}} ! nowrap| [[Equipe Ligier|Ligier Loto]] ! nowrap| [[Equipe Ligier|Ligier]] [[Ligier JS31|JS31]] ! nowrap| [[Judd (engine)#CV|Judd CV]] 3.5 [[V8 engine|V8]] |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Mexican Grand Prix|MEX]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Canadian Grand Prix|CAN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Detroit Grand Prix|DET]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1988 French Grand Prix|FRA]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1988 British Grand Prix|GBR]]<br />{{small|18}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1988 German Grand Prix|GER]]<br />{{small|17}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Belgian Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1988 Italian Grand Prix|ITA]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1988 Portuguese Grand Prix|POR]]<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Spanish Grand Prix|ESP]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1988 Japanese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|17}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Australian Grand Prix|AUS]]<br />{{small|Ret}} ! NC ! 0 |- | {{F1|1989}} ! nowrap| [[Equipe Ligier|Ligier Loto]] ! nowrap| [[Equipe Ligier|Ligier]] [[Ligier JS33|JS33]] ! nowrap| [[Cosworth DFV#DFR|Ford Cosworth DFR]] 3.5 [[V8 engine|V8]] |style="background:#FFCFCF;"| [[1989 Brazilian Grand Prix|BRA]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1989 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1989 Mexican Grand Prix|MEX]]<br />{{small|14}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1989 United States Grand Prix|USA]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1989 Canadian Grand Prix|CAN]]<br />{{small|5}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1989 French Grand Prix|FRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1989 British Grand Prix|GBR]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1989 German Grand Prix|GER]]<br />{{small|11}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1989 Hungarian Grand Prix|HUN]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1989 Belgian Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1989 Italian Grand Prix|ITA]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1989 Portuguese Grand Prix|POR]]<br />{{small|13}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1989 Spanish Grand Prix|ESP]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1989 Japanese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1989 Australian Grand Prix|AUS]]<br />{{small|Ret}} ! 23rd ! 2 |- !colspan="22"|{{center|{{small|Sources:<ref name=MSportStats>{{cite web|title=Rene Arnoux Results|url=https://motorsportstats.com/driver/rene-arnoux/results|publisher=Motorsport Stats|access-date=26 August 2023}}</ref><ref>{{cite book|last=Small|first=Steve|title=Grand Prix Who's Who|chapter=Rene Arnoux|url=https://archive.org/details/grandprixwhoswho0000smal|year=2000|edition=Third|publisher=Travel Publishing|location=Reading, Berkshire|pages=38–41|access-date=7 August 2023|isbn=978-1-902007-46-5|url-access=registration|via=Internet Archive}}</ref>}}}} |} *{{sup|‡}} Race was stopped with less than 75% of laps completed, half points awarded. 4nm42h56er0ne5g0fg00mkxny5elzed 3 28416 2917433 2912929 2026-07-13T19:40:53Z Nimmzo 210928 /* Lua module Yesno protection */ nuwe afdeling 2917433 wikitext text/x-wiki {{The Rosetta Barnstar|1=Omdat ek so vertaal en vertaal en vertaal :)}} {| class="infobox" style="float:right;" width=140px | |- !align="center"|[[Lêer:Dresser.svg|138px|Archive]]<br/>Argiewe: ---- |- | *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2008|Argief 2008]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2009|Argief 2009]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2010|Argief 2010]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2011|Argief 2011]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2012|Argief 2012]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2013|Argief 2013]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2014|Argief 2014]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2015|Argief 2015]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2016|Argief 2016]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2017|Argief 2017]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2018|Argief 2018]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2019|Argief 2019]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2020|Argief 2020]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2021|Argief 2021]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2022|Argief 2022]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2023|Argief 2023]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2024|Argief 2024]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2025|Argief 2025]] |} == [[101955 Benoe]] == Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ons eerste een vir 2026! Iets wat ek jou lankal wou gevra het, aangesien ons twee deesdae die meeste voorbladartikels benoem: Wat dink jy van my voorbladartikels? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 28 Desember 2025 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek was eintlik bang jy vra my ooit, want soos jy weet, hou ek niks van sport nie. Om jou te kan antwoord, het ek egter [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] gaan lees, en ek is werklik beïndruk. Jou Afrikaans is beter as die meeste Afrikaanssprekendes s'n, en ek het vir jou artikel gaan stem. Doen so voort! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] {{stapel|[[Lêer:Editor_-_bufonite_star.jpg|duimnael|[[:en:Wikipedia:Service_awards#Master_Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Meesterredakteur III]]<br />(18 jaar, 74 000+)<br /><small>Toegeken deur Aliwal2012</small>]]}} :Baie dankie Burgert, hoe bly is ek nou om dit van jou te hoor! Dié vraag het lankal in my kop gedraai en ek het ook stemme begin tel (waarmee ek as 't ware slegs myself verneder het). Die T20I-vrouewêreldbeker 2024 wat tot dusver ook die moeilikste artikel in my reeks, aangesien dit een van die kleiner toernooie met redelik min spanne was. Ek nomineer toernooie slegs wanneer die artikel bo 100&nbsp;grepe is en dit meer as 'n 100 verwysings het. Tans is daar nie nuwe sportartikels vir ons voorblad beskikbaar nie, eers vanaf 2026 kan ek toekomstige toernooie tot voorbladartikels uitbrei. Só daar gaan nie meer baie nuwe sportvoorbladartikels wees nie. :) Afrikaans en Suid-Afrikaanse sport is die twee hoofredes hoekom ek Radio Sonder Grense bo enige Duitse radiostasie verkies en ek luister elke dag (ek verkies beide krieket en rugby bo sokker). Ek is ook 'n bietjie bang dat my Afrikaans agteruitgaan hier in Duitsland en volgens my gevoel is dit nie meer op die vlak soos enkele jaar gelede nie (soms ontbreek die een of ander woord). Maar ek probeer steeds my bes en om van jou artikels te lees help ook baie! Nogmaals baie dankie, opreg bedoel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 28 Desember 2025 (UTC) ::Geluk en dankie, Burgert! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:02, 28 Desember 2025 (UTC) :::Geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:12, 9 Januarie 2026 (UTC) {{Gebruikervoorblad|101955 Benoe}} == [[Grootvorstedom Moskou]] == {{Gebruikervoorblad|Grootvorstedom Moskou}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. As ons nou hier is: Het jy nog 'n wenk vir die deur my benoemde [[Paraguay]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 18 Januarie 2026 (UTC) :Nogmaals geluk Burgert! Jy rol hulle nou mooi uit! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:08, 19 Januarie 2026 (UTC) == Taalvraag == Goeiemiddag Burgert, ek het 'n nuwe taalvraag. Aangesien dit [[Turkiese tale]] is, vermoed ek dat dit ook [[Turkiese volke]] is pleks van "Turkse volke". As dit wel die geval is, sal ek dit natuurlik aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 15:10, 30 Januarie 2026 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek kry nie die woord "Turkies" of enige vertaling vir dié vorm van die woord in enige Afrikaanse woordeboek nie. Ek het "Turkische talen" as wisselvorm op die Nederlandse Wikipedia gekry en dit toe begin gebruik om dit te onderskei van die tale van Turkye. Maar as 'n mens aanneem dis reg, sou "Turkiese volke" seker verkieslik wees. Ek dink ons moet maar die woord skep, want dit het 'n breër betekenis as "van Turkye". [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:52, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Dit sal net konsekwent wees en ja, die Turkiese volke in Sentraal-Asië is nie "van Turkye" nie. Lyk my my gevoel was korrek en ek sal die artikels aanpas. Baie dankie! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:15, 30 Januarie 2026 (UTC) == [[Helios]] == {{Gebruikervoorblad|Helios}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit is altyd lekker om voorbladartikels oor die Griekse mitologie te plaas! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:34, 1 Februarie 2026 (UTC) :Baie geluk Burgert! Ons reën sopnat hier in Limpopo! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:47, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[Plesiosauria]] == {{Gebruikervoorblad|Plesiosauria}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit pas mooi by jou vorige voorbladartikels [[Dinosourus]] en [[Pterosauria]]. Terloops, dit is ons 700ste voorbladartikel! Dalk stel jy ook belang in ons nuwe voorbladbeeld oor die Sh 2-113-newel in die sterrebeeld [[Swaan (sterrebeeld)|Swaan]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|SpesBona}} Baie dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:49, 15 Februarie 2026 (UTC) :: Geluk en dankie Burgert! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:13, 15 Februarie 2026 (UTC) == [[Iwan die Verskriklike]] == {{Gebruikervoorblad|Iwan die Verskriklike}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ná [[Pieter I van Rusland]] en [[Nikolaas II van Rusland]] nog 'n tsaar op ons voorblad. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:36, 1 Maart 2026 (UTC) :Geluk en dankie! Groete![[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:53, 1 Maart 2026 (UTC) == [[Ruimtebotsing]] == {{Gebruikervoorblad|Ruimtebotsing}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Met elke nuwe voorbladpoging van my kant af verstaan ek al jou harde werk aan nuwe voorbladartikels al hoe beter! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Maart 2026 (UTC) == [[Speelkaart]] == {{Gebruikervoorblad|Speelkaart}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 22 Maart 2026 (UTC) == [[Rockwell B-1 Lancer]] is herroep? == Hi Burgert, by Oesjaar se artikel [[Rockwell B-1 Lancer]] staan daar (2de para.) "die program is deur die Reagan-administrasie '''herroep'''". Dis veronderstel om te meen Amerika het voortgegaan daarmee. Beteken '''herroep''' nie soos in ''Mbeki is herroep (afgedank) nie''? Jou mening asb! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:15, 1 April 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} Ja, ek sou sê die program is hervat. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:48, 5 April 2026 (UTC) == [[Galileo Galilei]] == {{Gebruikervoorblad|Galileo Galilei}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. 'n Geseënde Paasfees vir jy en jou geliefdes! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 5 April 2026 (UTC) :: Dankie, goed gedoen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:39, 5 April 2026 (UTC) == Epos == Hallo, ek wil net seker maak ek het jou regte epos? Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 11:24, 16 April 2026 (UTC) :burgertt@mweb.co.za [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 16:34, 17 April 2026 (UTC) == [[Meryl Streep]] == {{Gebruikervoorblad|Meryl Streep}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dié week by uitsteek een dag vroeër, maar ek doen die voorbladplasing steeds. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:39, 18 April 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == [[Hetiete]] == {{Gebruikervoorblad|Hetiete}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Die reeks mooi voorbladartikels oor Antieke onderwerpe groei! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 10 Mei 2026 (UTC) == [[H II-gebied]] == {{Gebruikervoorblad|H II-gebied}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:37, 31 Mei 2026 (UTC) == [[Betelgeuse]] == {{Gebruikervoorblad|Betelgeuse}} Baie geluk met dié nuwe en interessante sterre-voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 14 Junie 2026 (UTC) == [[Infrarooi]] == {{Gebruikervoorblad|Infrarooi}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 21 Junie 2026 (UTC) :Geluk en baie dankie vir jou aanhoudende harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:27, 21 Junie 2026 (UTC) == Lua module Yesno protection == Hello, Admin. Could you please protect Lua [[Module:Yesno]] so that only administrators can edit it? Below is a list of Lua modules that indicate “This module is subject to page protection,” but are not currently protected: # [[Module:String]] # [[Module:Beskermingsbanier/konfigurasie]] # [[Module:InfoboxImage]] # [[Module:Message box]] See the list of protected [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:BeskermdeBladsye?namespace=828&type=edit Lua modules].<br /> Thanks in advance.<br /> [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]] ([[Gebruikerbespreking:Nimmzo|kontak]]) 19:40, 13 Julie 2026 (UTC) 0oci5dzdtmunkxmx7oqxvksm9k57e05 2917442 2917433 2026-07-13T20:05:00Z Oesjaar 7467 /* Lua module Yesno protection */ Answer. 2917442 wikitext text/x-wiki {{The Rosetta Barnstar|1=Omdat ek so vertaal en vertaal en vertaal :)}} {| class="infobox" style="float:right;" width=140px | |- !align="center"|[[Lêer:Dresser.svg|138px|Archive]]<br/>Argiewe: ---- |- | *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2008|Argief 2008]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2009|Argief 2009]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2010|Argief 2010]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2011|Argief 2011]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2012|Argief 2012]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2013|Argief 2013]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2014|Argief 2014]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2015|Argief 2015]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2016|Argief 2016]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2017|Argief 2017]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2018|Argief 2018]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2019|Argief 2019]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2020|Argief 2020]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2021|Argief 2021]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2022|Argief 2022]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2023|Argief 2023]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2024|Argief 2024]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2025|Argief 2025]] |} == [[101955 Benoe]] == Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ons eerste een vir 2026! Iets wat ek jou lankal wou gevra het, aangesien ons twee deesdae die meeste voorbladartikels benoem: Wat dink jy van my voorbladartikels? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 28 Desember 2025 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek was eintlik bang jy vra my ooit, want soos jy weet, hou ek niks van sport nie. Om jou te kan antwoord, het ek egter [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] gaan lees, en ek is werklik beïndruk. Jou Afrikaans is beter as die meeste Afrikaanssprekendes s'n, en ek het vir jou artikel gaan stem. Doen so voort! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] {{stapel|[[Lêer:Editor_-_bufonite_star.jpg|duimnael|[[:en:Wikipedia:Service_awards#Master_Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Meesterredakteur III]]<br />(18 jaar, 74 000+)<br /><small>Toegeken deur Aliwal2012</small>]]}} :Baie dankie Burgert, hoe bly is ek nou om dit van jou te hoor! Dié vraag het lankal in my kop gedraai en ek het ook stemme begin tel (waarmee ek as 't ware slegs myself verneder het). Die T20I-vrouewêreldbeker 2024 wat tot dusver ook die moeilikste artikel in my reeks, aangesien dit een van die kleiner toernooie met redelik min spanne was. Ek nomineer toernooie slegs wanneer die artikel bo 100&nbsp;grepe is en dit meer as 'n 100 verwysings het. Tans is daar nie nuwe sportartikels vir ons voorblad beskikbaar nie, eers vanaf 2026 kan ek toekomstige toernooie tot voorbladartikels uitbrei. Só daar gaan nie meer baie nuwe sportvoorbladartikels wees nie. :) Afrikaans en Suid-Afrikaanse sport is die twee hoofredes hoekom ek Radio Sonder Grense bo enige Duitse radiostasie verkies en ek luister elke dag (ek verkies beide krieket en rugby bo sokker). Ek is ook 'n bietjie bang dat my Afrikaans agteruitgaan hier in Duitsland en volgens my gevoel is dit nie meer op die vlak soos enkele jaar gelede nie (soms ontbreek die een of ander woord). Maar ek probeer steeds my bes en om van jou artikels te lees help ook baie! Nogmaals baie dankie, opreg bedoel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 28 Desember 2025 (UTC) ::Geluk en dankie, Burgert! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:02, 28 Desember 2025 (UTC) :::Geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:12, 9 Januarie 2026 (UTC) {{Gebruikervoorblad|101955 Benoe}} == [[Grootvorstedom Moskou]] == {{Gebruikervoorblad|Grootvorstedom Moskou}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. As ons nou hier is: Het jy nog 'n wenk vir die deur my benoemde [[Paraguay]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 18 Januarie 2026 (UTC) :Nogmaals geluk Burgert! Jy rol hulle nou mooi uit! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:08, 19 Januarie 2026 (UTC) == Taalvraag == Goeiemiddag Burgert, ek het 'n nuwe taalvraag. Aangesien dit [[Turkiese tale]] is, vermoed ek dat dit ook [[Turkiese volke]] is pleks van "Turkse volke". As dit wel die geval is, sal ek dit natuurlik aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 15:10, 30 Januarie 2026 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek kry nie die woord "Turkies" of enige vertaling vir dié vorm van die woord in enige Afrikaanse woordeboek nie. Ek het "Turkische talen" as wisselvorm op die Nederlandse Wikipedia gekry en dit toe begin gebruik om dit te onderskei van die tale van Turkye. Maar as 'n mens aanneem dis reg, sou "Turkiese volke" seker verkieslik wees. Ek dink ons moet maar die woord skep, want dit het 'n breër betekenis as "van Turkye". [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:52, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Dit sal net konsekwent wees en ja, die Turkiese volke in Sentraal-Asië is nie "van Turkye" nie. Lyk my my gevoel was korrek en ek sal die artikels aanpas. Baie dankie! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:15, 30 Januarie 2026 (UTC) == [[Helios]] == {{Gebruikervoorblad|Helios}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit is altyd lekker om voorbladartikels oor die Griekse mitologie te plaas! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:34, 1 Februarie 2026 (UTC) :Baie geluk Burgert! Ons reën sopnat hier in Limpopo! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:47, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[Plesiosauria]] == {{Gebruikervoorblad|Plesiosauria}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit pas mooi by jou vorige voorbladartikels [[Dinosourus]] en [[Pterosauria]]. Terloops, dit is ons 700ste voorbladartikel! Dalk stel jy ook belang in ons nuwe voorbladbeeld oor die Sh 2-113-newel in die sterrebeeld [[Swaan (sterrebeeld)|Swaan]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|SpesBona}} Baie dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:49, 15 Februarie 2026 (UTC) :: Geluk en dankie Burgert! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:13, 15 Februarie 2026 (UTC) == [[Iwan die Verskriklike]] == {{Gebruikervoorblad|Iwan die Verskriklike}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ná [[Pieter I van Rusland]] en [[Nikolaas II van Rusland]] nog 'n tsaar op ons voorblad. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:36, 1 Maart 2026 (UTC) :Geluk en dankie! Groete![[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:53, 1 Maart 2026 (UTC) == [[Ruimtebotsing]] == {{Gebruikervoorblad|Ruimtebotsing}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Met elke nuwe voorbladpoging van my kant af verstaan ek al jou harde werk aan nuwe voorbladartikels al hoe beter! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Maart 2026 (UTC) == [[Speelkaart]] == {{Gebruikervoorblad|Speelkaart}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 22 Maart 2026 (UTC) == [[Rockwell B-1 Lancer]] is herroep? == Hi Burgert, by Oesjaar se artikel [[Rockwell B-1 Lancer]] staan daar (2de para.) "die program is deur die Reagan-administrasie '''herroep'''". Dis veronderstel om te meen Amerika het voortgegaan daarmee. Beteken '''herroep''' nie soos in ''Mbeki is herroep (afgedank) nie''? Jou mening asb! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:15, 1 April 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} Ja, ek sou sê die program is hervat. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:48, 5 April 2026 (UTC) == [[Galileo Galilei]] == {{Gebruikervoorblad|Galileo Galilei}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. 'n Geseënde Paasfees vir jy en jou geliefdes! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 5 April 2026 (UTC) :: Dankie, goed gedoen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:39, 5 April 2026 (UTC) == Epos == Hallo, ek wil net seker maak ek het jou regte epos? Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 11:24, 16 April 2026 (UTC) :burgertt@mweb.co.za [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 16:34, 17 April 2026 (UTC) == [[Meryl Streep]] == {{Gebruikervoorblad|Meryl Streep}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dié week by uitsteek een dag vroeër, maar ek doen die voorbladplasing steeds. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:39, 18 April 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == [[Hetiete]] == {{Gebruikervoorblad|Hetiete}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Die reeks mooi voorbladartikels oor Antieke onderwerpe groei! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 10 Mei 2026 (UTC) == [[H II-gebied]] == {{Gebruikervoorblad|H II-gebied}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:37, 31 Mei 2026 (UTC) == [[Betelgeuse]] == {{Gebruikervoorblad|Betelgeuse}} Baie geluk met dié nuwe en interessante sterre-voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 14 Junie 2026 (UTC) == [[Infrarooi]] == {{Gebruikervoorblad|Infrarooi}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 21 Junie 2026 (UTC) :Geluk en baie dankie vir jou aanhoudende harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:27, 21 Junie 2026 (UTC) == Lua module Yesno protection == Hello, Admin. Could you please protect Lua [[Module:Yesno]] so that only administrators can edit it? Below is a list of Lua modules that indicate “This module is subject to page protection,” but are not currently protected: # [[Module:String]] # [[Module:Beskermingsbanier/konfigurasie]] # [[Module:InfoboxImage]] # [[Module:Message box]] See the list of protected [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:BeskermdeBladsye?namespace=828&type=edit Lua modules].<br /> Thanks in advance.<br /> [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]] ([[Gebruikerbespreking:Nimmzo|kontak]]) 19:40, 13 Julie 2026 (UTC) : Hi there [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]]. BurgertB is currently in hospital, we wish him a speedy recovery. I will asked [[Gebruiker:Rooiratel]] to assist you. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:04, 13 Julie 2026 (UTC) td4t5njuf5egzxiim8gfydqvx4rw0js 0 30399 2917374 2507440 2026-07-13T14:51:30Z Aliwal2012 39067 /* Kwalifisering */ 2917374 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 26em; " |+ style="font-size:990%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| {{vlagikoon|VSA}} 2004 Formule Een<br/>Verenigde State Grand Prix |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Indianapolis Motor Speedway - road course.svg|250px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>20 Junie 2004</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>Indianapolis</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspring</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]]</small> | <small>[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:10.223</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]]</small> | <small>[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:10.399 (ronde 7 van 73; baanrekord)</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small>{{DE-VLAG}} [[Michael Schumacher]]</small> || <small>[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]</small> |- | '''<small>2</small>''' || <small>{{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]]</small>|| <small>[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]</small> |- | '''<small>3</small>''' || <small>{{JP-VLAG}} [[Takuma Sato]]</small> || <small>BAR-[[Honda Racing F1|Honda]]</small> |} Die '''2004 [[Verenigde State Grand Prix]]''' is op die naweek van 18-20 Junie 2004 by [[Indianapolis Motor Speedway]] gehou. == Verslag == === Kwalifisering === [[Rubens Barrichello]] het die voorste wegspringposisie verower met 'n tyd van 1 minuut 10,223 sekondes. === Ren === Die ren begin dramaties nadat [[Juan Pablo Montoya]] na die reserwemotor moes skuif met minder as 15 sekondes voor die opwarmingsrondte. In die eerste draai was daar 'n 4-motorongeluk en die veiligheidsmotor is ontplooi. Op die 9de rondte het [[Fernando Alonso]] se band gebars en 'n advertensiebord getref. Die volgende rondte het [[Ralf Schumacher]] op die 13de draai teen 290 km/h ook 'n band gebars en 'n rugwerwel gekraak wat veroorsaak het dat hy vir die volgende twee maande nie kon jaag nie. Die veiligheidsmotor is weer vir 10 rondtes uitgestuur. Die res van die ren is sonder gebeure afgehandel, behalwe vir 'n paar meganiese probleme na die lang veiligheidsmotorperiodes. Juan Pablo Montoya is 10 rondtes voor die einde gediskwalifiseer omdat hy die reserwemotor onwettig gebruik het. Na 73 rondtes het [[Michael Schumacher]] gewen met [[Rubens Barrichello]] tweede en [[Takuma Sato]] in 'n [[Honda Racing F1|BAR-Honda]] derde, sy eerste podiumplek. Tydens die ren was betroubaarheid 'n groot faktor, en net 8 van die 20 wat weggespring het, kon die ren voltooi. 6 van die 12 wat nie klaargemaak het nie is weens ongelukke uit, 5 van hulle weens meganiese probleme en 1 is gediskwalifiseer. == Uitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Pos !! No !! Bestuurder !! Span !! Rondtes !! Tyd/rede !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 1 | {{DE-VLAG}} '''[[Michael Schumacher]]''' | '''[[Scuderia Ferrari]]''' | 73 | 1:40:29.914 | 2 | '''10''' |- ! 2 | 2 | {{BR-VLAG}} '''[[Rubens Barrichello]]''' | '''[[Scuderia Ferrari]]''' | 73 | +2.950 | 1 | '''8''' |- ! 3 | 10 | {{vlagikoon|JPN}} '''[[Takuma Sato]]''' | '''[[BAR-Honda]]''' | 73 | +22.036 | 3 | '''6''' |- ! 4 | 7 | {{IT-VLAG}} '''[[Jarno Trulli]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 73 | +34.544 | 20 | '''5''' |- ! 5 | 17 | {{FR-VLAG}} '''[[Olivier Panis]]''' | '''[[Toyota F1|Toyota]]''' | 73 | +37.534 | 8 | '''4''' |- ! 6 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Kimi Räikkönen]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | 72 | +1 Rondte | 7 | '''3''' |- ! 7 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[David Coulthard]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | 72 | +1 Rondte | 12 | '''2''' |- ! 8 | 21 | {{HU-VLAG}} '''Zsolt Baumgartner''' | '''[[Minardi|Minardi - Cosworth]]''' | 70 | +3 Rondtes | 19 | '''1''' |- ! 9 | 11 | {{IT-VLAG}} [[Giancarlo Fisichella]] | [[Sauber|Sauber - Petronas]] | 65 | Hidrolies | 14 | &nbsp; |- ! Ret | 14 | {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] | [[Jaguar Racing]] | 60 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! DSQ | 3 | {{vlagikoon|COL}} [[Juan Pablo Montoya]] | [[Williams F1|Williams-BMW]] | 57 | Gediskwalifiseer | 5 | &nbsp; |- ! Ret | 18 | {{DE-VLAG}} [[Nick Heidfeld]] | [[Jordan Grand Prix|Jordan-Honda]] | 40 | Enjin | 16 | &nbsp; |- ! Ret | 9 | {{GB-VLAG}} [[Jenson Button]] | [[BAR-Honda]] | 26 | Ratkas | 4 | &nbsp; |- ! Ret | 16 | {{BR-VLAG}} Cristiano da Matta | [[Toyota]] | 7 | Ratkas | 11 | &nbsp; |- ! Ret | 4 | {{DE-VLAG}} [[Ralf Schumacher]] | [[Williams F1|Williams-BMW]] | 9 | Band | 6 | &nbsp; |- ! Ret | 8 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Renault F1|Renault]] | 8 | Band | 9 | &nbsp; |- ! Ret | 15 | {{AT-VLAG}} Christian Klien | [[Jaguar Racing]] | 0 | Botsing | 13 | &nbsp; |- ! Ret | 12 | {{BR-VLAG}} [[Felipe Massa]] | [[Sauber|Sauber-Petronas]] | 0 | Botsing | 15 | &nbsp; |- ! Ret | 19 | {{IT-VLAG}} Giorgio Pantano | [[Jordan Grand Prix|Jordan-Ford]] | 0 | Botsing | 17 | &nbsp; |- ! Ret | 20 | {{IT-VLAG}} Gianmaria Bruni | [[Minardi|Minardi-Cosworth]] | 0 | Botsing | 18 | &nbsp; |} {{F1GP 2000–2009}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2004|Verenigde State]] m82baaeey4f77mnhmoasdwxb073pbgk 0 32169 2917481 2642775 2026-07-14T07:25:18Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2917481 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Leon Uris | bynaam = | beeld = Leon uris by chaim topol.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Skets van Leon Uris, deur Chaim Topol. | geboortenaam = Leon Marcus Uris | geboortedatum = [[3 Augustus]] [[1924]] | geboorteplek = [[Baltimore]], [[Maryland]] | sterfdatum = {{SDEO|1924|8|3|2003|6|21}} | sterfteplek = Shelter Island, [[New York (deelstaat)|New York]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = Romanskrywer | ander = | bekend = ''Exodus'' (1958)<br />''Mila 18'' (1961)<br />''QB VII'' (1970) | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = Betty Beck (1945–1968, geskei, 3 kinders)<br />Marjorie Edwards (1969–1970, haar dood)<br />Jill Peabody (1970–1989, geskei, 2 kinders) | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Leon Marcus Uris''' ([[3 Augustus]] [[1924]] – [[21 Junie]] [[2003]]) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[skrywer]], bekend vir sy historiese fiksie en intensiewe navorsing wat sy romans voorafgegaan het. ==Lewe en loopbaan== Uris is gebore in [[Baltimore]], [[Maryland]], die seun van [[Jood]]se Amerikaanse ouers Wolf William en Anna (née Blumberg) Uris. Sy pa, 'n Pools-gebore immigrant, was 'n muurpapierinstaleerder, toe 'n stoorman. Sy ma was eerste generasie Russiese Amerikaner.<ref>Congressional Record, bl. 16911</ref> William het ná die [[Eerste Wêreldoorlog]] ’n jaar in [[Palestina]] deurgebring voordat hy die Verenigde State binnegegaan het. Hy het sy van afgelei van Yerushalmi, wat "man van [[Jerusalem]]" beteken. (Sy broer Aron, Leon se oom, het die naam Yerushalmi aangeneem.) “Hy was basies ’n mislukking”, het Uris later van sy pa gesê. "Ek dink sy persoonlikheid is gevorm deur die harde realiteite om 'n Jood in Tsaristiese Rusland te wees. Ek dink mislukking het sy karakter gevorm, hom bitter gemaak."<ref name="AP">{{cite news |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4188/is_20030624/ai_n11400762|title=Leon Uris, author of 'Exodus', novel of founding of Israel, and other|access-date=11 Augustus 2010 |publisher=Deseret News|author=Hillel Italie AP national|format=news|date=Junie 2003}}</ref> Op sesjarige ouderdom het Uris glo 'n operette geskryf wat deur die dood van sy hond geïnspireer is. Hy het skole in Norfolk, [[Virginia]] en Baltimore bygewoon, maar het nooit op hoërskool gegradueer nie en drie keer Engels gedruip. Toe hy 17 was en in sy senior jaar van hoërskool, het die [[Aanval op Pearl Harbor|Japannese Pearl Harbor aangeval]] en hy het by die [[Amerikaanse Marinierskorps]] aangesluit. Hy het in die Suid-[[Stille Oseaan]] gedien met die 2de Bataljon, 6de Marinier Regiment, waar hy in [[Nieu-Seeland]] gestasioneer was, en het as 'n radioman aan die [[Slag van Guadalcanal]] en Tarawa deelgeneem<ref name="NYTBio">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/section/movies|title=Movies|work=The New York Times |access-date=10 Februarie 2018|via=NYTimes.com}}</ref> vanaf 1942 tot 1944. Hy is na die VSA gestuur nadat hy gely het van dengue-koors, [[malaria]] en 'n herhaling van asma wat hom die verwoesting van sy bataljon by die Slag van Saipan laat mis het, wat in ''Battle Cry'' verskyn het.<ref>Nadel, Ira B. ''Leon Uris: Life of a Best Seller'' University of Texas Press, 24 September 2010</ref> Terwyl hy van malaria in [[San Francisco]] aansterk, het hy vir Betty Beck, 'n Marine-sersant, ontmoet; hulle is in 1945 getroud. Uit diens vrygestel het hy vir 'n [[koerant]] gewerk en in sy vrye tyd geskryf. Die tydskrif ''Esquire'' het in 1950 'n artikel gekoop, en hy het homself begin toewy aan skryfwerk. Deur sy ervarings in Guadalcanal en Tarawa te gebruik, het hy die topverkoper ''Battle Cry'' geskryf, 'n roman wat die taaiheid en moed van Amerikaanse mariniers in die Stille Oseaan uitbeeld. Hy het toe na Warner Brothers in Hollywood gegaan en gehelp om die gelyknamige fliek te skryf wat uiters gewild was onder die publiek, maar nie die kritici nie.<ref name="NYTBio"/> Hy het voortgegaan om ''The Angry Hills'' te skryf, 'n roman wat in oorlogstyd Griekeland afspeel. [[Lêer:Leon Uris visit to Israel (997009326974505171).jpg|links|duimnael|Leon Uris gedurende ‘n 1967 besoek aan  Israel.]] Sy bekendste werk is dalk ''Exodus'', wat in 1958 gepubliseer is. Die meeste bronne dui aan dat Uris, gemotiveer deur 'n intense belangstelling in [[Israel]], sy navorsing vir die roman gefinansier het deur die rolprentregte vooraf aan MGM te verkoop en deur koerantberigte te skryf oor die Sinai-veldtog,<ref>[http://www.ncsj.org/AuxPages/062503NYTimes_Uris.shtml ''Leon Uris, 78, Who Wrote Sweeping Novels Like "Exodus,"'' Dies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100101155202/http://www.ncsj.org/AuxPages/062503NYTimes_Uris.shtml |date=January 1, 2010 }} [[New York Times]] – 25 Junie 2003</ref><ref name="Fujiwara">{{cite book|title=The World and Its Double: The Life and Work of Otto Preminger|page=255|author=Chris Fujiwara|isbn=978-0-86547-995-1|year=2009|publisher=Faber & Faber}} [https://books.google.com/books?id=lM-8-isjOYgC&dq=Leon+Uris+-inauthor%3A%22Leon+Uris%22&pg=PA255]</ref><ref name="Erens">{{cite book|title=The Jew in American Cinema|page=217|author=Patricia Erens|publisher=Indiana University Press, 1988|isbn=978-0-86547-995-1|date=3 Maart 2009}} [https://books.google.com/books?id=-v2Di_5ShGMC&dq=Leon+Uris+-inauthor%3A%22Leon+Uris%22&pg=PA217]</ref> wat na bewering twee jaar se navorsing behels het, en duisende onderhoude.<ref>Dertig jaar na die publikasie van ''Exodus'' het die skakelman Edward Gottlieb beweer dat hy die roman opdrag gegee het om die Amerikaanse publiek simpatiek teenoor Israel te maak, maar navorsing deur Martin Kramer, 'n Midde-Ooste-geleerde, het geen bewyse gevind dat Gottlieb se bewering waar was nie.</ref><ref>{{Cite book |url=https://scholar.harvard.edu/files/martinkramer/files/exodus_conspiracy.pdf |title=The War on Error: Israel, Islam, and the Middle East; The Exodus Conspiracy |last=Kramer |first=Martin |year=2016 |publisher=Routledge |location=New Brunswick, NJ |pages=245–252 |isbn=978-1412864992}}</ref><ref name="Shatzky">{{cite book|title=Contemporary Jewish-American Novelists: A Bio-Critical Sourcebook|url=https://archive.org/details/contemporaryjewi00shat|url-access=limited|page=[https://archive.org/details/contemporaryjewi00shat/page/n472 440]|author=Joel Shatzky|author2=Michael Taub |isbn=0-313-29462-3|year=1994|publisher=Greenwood Press}}</ref>Dit was 'n wêreldwye topverkoper, vertaal in 'n dosyn tale, en is in 1960 in 'n speelfilm gemaak, met Paul Newman, geregisseer deur Otto Preminger, sowel as 'n kortstondige Broadway-musiekblyspel, Ari, in 1971, waarvoor Uris die boek en lirieke geskryf het.<ref>{{cite web |url=http://www.ibdb.com/production.php?id=3579 |title=Ari |work=Internet Broadway Database |access-date=1 Desember 2018}}</ref> ''Exodus'' illustreer die geskiedenis van Palestina vanaf die laat 19de eeu tot die stigting van die staat Israel in 1948.<ref>{{cite news|url=http://www.haaretz.com/israel-news/the-exodus-effect-the-monumentally-fictional-israel-that-remade-american-jewry-1.476411|title=The 'Exodus' Effect: The Monumentally Fictional Israel That Remade American Jewry|first=Bradley|last=Burston|date=November 9, 2012|access-date=10 Februarie 2018|newspaper=Haaretz|archive-date= 3 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903094807/http://www.haaretz.com/israel-news/the-exodus-effect-the-monumentally-fictional-israel-that-remade-american-jewry-1.476411|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/news/2003/jun/25/guardianobituaries.books|title=Obituary: Leon Uris|first=Eric|last=Homberger|date=25 Junie 2003|website=The Guardian|access-date=10 Februarie 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://martinkramer.org/sandbox/2011/10/exodus-myth-and-malpractice/|title=Exodus, myth and malpractice – Martin Kramer on the Middle East|website=martinkramer.org|date=11 Oktober 2011 |access-date=10 Februarie 2018}}</ref> ''Exodus'' was ook buitengewoon invloedryk onder Russiese ''[[Refusenik]]s''. Twee getikte Russiese vertalings is as [[samizdat]] gesirkuleer – onwettige, handgekopieerde werke wat in die geheim van hand tot hand oorgedra is – en die storie is mondelings in die gevangeniskampe oorvertel, met die mondelinge weergawe wat uiteindelik in 'n notaboek geskryf is wat van een generasie gevangenes na die volgende oorgedra is.<ref>Beckerman, Gal, When They Come for Us We'll Be Gone, pp. 27-29</ref> Uris se 1967-roman ''Topaz'' is vir die skerm verwerk en in 1969 deur [[Alfred Hitchcock]] geregisseer.<ref name="Ransom">{{cite web|url=http://www.hrc.utexas.edu/ransomedition/2003/fall/exodus.html|title=Leon Uris's Exodus |department=Obituary |publisher=Harry Ransom Center, University of Texas at Austin|work=Fall 2003 Newsletter|first=Travis |last=Willmann |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090501003708/http://www.hrc.utexas.edu/ransomedition/2003/fall/exodus.html|archive-date=1 Mei 2009|access-date=16 Januarie 2010}}</ref> Sy daaropvolgende werke het ''Mila 18'', oor die [[Opstand in die Warskou-ghetto|Warskou-ghetto opstand]], ingesluit; ''Armageddon: A Novel of Berlin'', 'n kroniek wat eindig met die opheffing van die [[Berlynse Lugbrug|Berlynse Blokkade]] in 1949; ''Trinity'', oor Ierse nasionalisme, en die opvolg, ''Redemption'', wat die vroeë 20ste eeu en die [[Eerste Wêreldoorlog]] dek. ''QB VII'', oor die rol van 'n Poolse dokter in 'n Duitse [[konsentrasiekamp]], is 'n dramatiese vierdelige hofsaalroman wat in 1970 gepubliseer is, wat die gebeure beklemtoon wat gelei het tot 'n lasterverhoor in die Verenigde Koninkryk. Dit is losweg gebaseer op 'n hofsaak vir laster (Dering v Uris) wat ontstaan het uit Uris se vroeëre topverkoper-roman ''Exodus'', en was Uris se tweede agtereenvolgende #1 [[New York Times]]-topverkoper. ''The Haj'' het in die geskiedenis van die [[Midde-Ooste]] plaasgevind. Hy het ook die draaiboeke vir ''Battle Cry'' en ''Gunfight by die O.K. Coral'' geskryf. Sy werk oor die onderwerp van Israel is gekritiseer omdat hy bevooroordeeld teen [[Arabiere]] is.<ref>{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/alan-elsner/exodus-book_b_3139291.html|title=Re-reading Leon Uris' Exodus|first=Alan|last=Elsner|website=[[HuffPost]] |date=24 April, 2013|access-date=10 Februarie 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1984/04/27/books/books-of-the-times-151205.html|title=Books of the Times;|first=Anatole|last=Broyard|work=The New York Times |date=27 April 1984|access-date=10 Februarie 2018|via=NYTimes.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/leon-uris/the-haj/|title=THE HAJ by Leon Uris – Kirkus Reviews|access-date=10 Februarie 2018}}</ref> ==Persoonlike lewe== Uris was drie keer getroud. Sy eerste vrou was Betty Beck, met wie hy in 1945 getrou het. Hulle het drie kinders gehad voordat hulle in 1968 geskei is. Hy is toe in 1968 met Marjorie Edwards getroud, wat die volgende jaar selfmoord gepleeg het deur 'n [[rewolwer]]skoot.<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,900718,00.html#ixzz19wiMRMdm|archive-url=https://web.archive.org/web/20081214153122/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,900718,00.html#ixzz19wiMRMdm|url-status=dead|archive-date=14 Desember 2008|quote= Marjorie Uris (26), voormalige New Yorkse modemodel wat ses maande gelede met die skrywer Leon Uris (''Exodus'', ''Topaz'') getrou het; blykbaar deur haar eie hand (.38-cal. rewolwer); in Aspen, [[Colorado]].|work=Time magazine|date=28 Februarie 1969|access-date=3 Januarie 2011|title=Milestones: 28 Februarie 1969}}</ref><ref name=Blagden1976>{{cite news |url=https://people.com/archive/to-jill-and-leon-uris-our-marriage-is-like-the-melding-of-two-generations-vol-5-no-1/ |title=To Jill and Leon Uris, 'Our Marriage Is Like the Melding of Two Generations' |first=Nellie |last=Blagden |journal=People |date=12 Januarie 1976 |access-date=1 Desember 2018}}</ref> Sy derde en laaste vrou was fotograaf Jill Peabody, dogter van Frances Gleason en Alfred Peabody van Boston.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1970/02/16/archives/jill-peabody-married-here-to-leon-uris.html |title=Jill Peabody Married Here To Leon Uris |date=16 Februarie 1970 |newspaper=The New York Times |access-date=1 Desember 2018 |page=41}}</ref> Hulle het twee kinders gehad. Hulle het in 1970 getrou, toe Jill 22 jaar oud was en hy 45. <ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/archive/local/2003/06/25/writer-leon-uris-dies/70147f44-3476-4475-a073-8c3317ce0899/?noredirect=on |title=Writer Leon Uris Dies |last=Bernstein |first=Adam |date=25 Junie 2003 |newspaper=The Washington Post |access-date=1 Desember 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/leon-uris |title=Leon Uris (1924–2003) |work=Jewish Virtual Library |access-date=1 Desember 2018}}</ref> Hy en vrou Jill het saam gewerk aan sy boek ''Ireland: A Terrible Beaut''y, waarvoor sy illustrasies verskaf het, en aan ''Jerusalem: A Song of Songs''.<ref name=Blagden1976 /><ref>{{cite web |url=http://authorscalendar.info/uris.htm |title=Leon (Marcus) Uris )1924–2003) |work=Authors Calendar: Books and Writers |first1=Bamber |last1=Gascoigne |first2=Petri |last2=Liukkonen |access-date=1 Desember 2018}}</ref> Hulle is in 1988 geskei, en kort daarna het Uris in [[New York]] gevestig.<ref name=Harrell2003>{{cite news |url=https://www.aspentimes.com/news/author-leon-uris-dies/ |title=Author Leon Uris dies |last=Harrell |first=Eben |newspaper=Aspen Times |date=24 Junie 2003 |access-date=1 Desember 2018}}</ref> ==Afsterwe== Leon Uris is in 2003 op die ouderdom van 78 in sy Long Island-huis op Shelter-eiland dood aan [[nierversaking]].<ref name="NYTBio"/> Sy dokumente kan gevind word by die Harry Ransom-sentrum, [[Universiteit van Texas]] in [[Austin, Texas|Austin]], waar die University of Texas Press 'n literêre biografie oor hom gepubliseer het.<ref>{{cite book |last1=Nadel |first1=Ira B. |title=Leon Uris: Life of a Best Seller |date=Oktober 2010 |publisher=University of Texas Press |location=Austin, TX |isbn=978-0-292-70935-5 |edition=First |url=https://utpress.utexas.edu/books/nadleo |access-date=12 Junie 2020 |archive-date=12 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612194929/https://utpress.utexas.edu/books/nadleo |url-status=dead }}</ref> Die versameling sluit al Uris se romans in, met die uitsondering van ''The Haj'' en ''Mitla Pass'', asook manuskripte vir die draaiboek, ''Gunfight at the O.K. Coral''.<ref name="Ransom"/> Hy is oorleef deur sy vyf kinders en twee kleinkinders.<ref name=Harrell2003 /> == Bibliografie van sy romans == * ''Battle Cry'', [[1953]] * ''The Angry Hills'', [[1955]] * ''Exodus'', [[1958]] * ''Exodus Revisited'', [[1960]] * ''Mila 18'', [[1961]] * ''Armageddon: A Novel of Berlin'', [[1963]] * ''Topaz'', [[1967]] * ''The Third Temple'', 1967 * ''QB VII'', [[1970]] * ''Ireland, A Terrible Beauty'', [[1975]] (met Jill Uris) * ''Trinity'', [[1976]] * ''Jerusalem: A Song of Songs'', [[1981]] (met Jill Uris) * ''The Haj'', [[1984]] * ''Mitla Pass'', [[1988]] * ''Redemption'', [[1995]] * ''A God in Ruins'', [[1999]] * ''O'Hara's Choice'', [[2003]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bron == * Vertaal vanaf [[:en:Special:PermanentLink/208828478|Leon Uris]] op die Engelse wikipedia. == Eksterne skakels == * [http://www.hrc.utexas.edu/research/fa/uris.html Inventaris van Leon Uris se romans, draaiboekmanuskripte en ander dokumente] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206101203/http://www.hrc.utexas.edu/research/fa/uris.html |date= 6 Februarie 2007 }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Uris, Leon}} [[Kategorie:Amerikaanse draaiboekskrywers]] [[Kategorie:Amerikaanse Jode]] [[Kategorie:Amerikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1924]] [[Kategorie:Sterftes in 2003]] g3fhs05voe55fiqnfihhzfkj9zr4cpk 0 41069 2917428 2910148 2026-07-13T19:15:07Z SpesBona 2720 Hersien 2917428 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Tennisspeler | spelernaam = Gaël Monfils | beeld = [[Lêer:Monfils WM16 (7) (28135964710).jpg|220px]] | onderskrif = Gaël Monfils tydens die [[Wimbledon-kampioenskap]] in 2016 | vollenaam = Gaël Sébastien Monfils | noemnaam = | land = {{vlagland|Frankryk}} | woonplek = [[Genève]], [[Switserland]]<ref name=atp_profile>{{en}} {{cite web |url=https://www.atptour.com/en/players/gael-monfils/mc65/overview |title=Player profile – Gaël Monfils |publisher=ATP World Tour |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1986|9|1}}<ref name=atp_profile /> | geboorteplek = [[Parys]], [[Frankryk]]<ref name=atp_profile /> | sterftedatum = | sterfteplek = | lengte = 1,93&nbsp;m<ref name=atp_profile /> | gewig = 85&nbsp;kg<ref name=atp_profile /> | college = | afrigter = Thierry Champion (2004–2006)<br />Tarik Benhabiles (2007–2008)<br />Roger Rasheed (2008–2011)<br />Patrick Chamagne (2011–2013)<br />Jan de Witt (2015)<br />Mikael Tillström (2016–2018)<br />Liam Smith (2019–2020)<br />Richard Ruckelshausen (2021–2022)<br />Günter Bresnik (2021–2022)<br />Peter Lucassen (2023–''hede'')<br />Mikael Tillstrom (2023–''hede'')<ref name=atp_profile /> | beginpro = 2004<ref name=atp_profile /> | afgetree = | speel = Regshandig (tweehandige handrughou)<ref name=atp_profile /> | loopbaanwengeld = $25&nbsp;007&nbsp;032 <small>(soos op 13 Julie 2026)</small><ref name=atp_profile /> <small>(25ste van alle tye)</small><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.protennislive.com/posting/ramr/career_prize.pdf |title=Career Prize Money |publisher=Pro Tennis Live |format=PDF |date=13 Julie 2026 |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> | tennishsjaar = | tennishsid = | webblad = [http://www.gaelmonfils.com/ gaelmonfils.com] | enkelspelrekord = 586–357 (62,1%)<ref name=atp_profile /> | enkelspeltitels = 13<ref name=atp_profile /> | hoogsteenkelspelrang = No. 6 (7 November 2016)<ref name=atp_profile /> | huidigeenkelspelrang = No. 325 (13 Julie 2026)<ref name=atp_profile /> | AustralieseOpeuitslag = KE (2016, 2022) | AustralieseOpejunioruitslag = '''W''' (2004) | AustralieseOpesenioruitslag = | FranseOpeuitslag = HE (2008) | FranseOpejunioruitslag = '''W''' (2004) | FranseOpesenioruitslag = | Wimbledonuitslag = 4R (2018) | Wimbledonjunioruitslag = '''W''' (2004) | Wimbledonsenioruitslag = | VSAOpeuitslag = HE (2016) | VSAOpejunioruitslag = 3R (2004) | VSAOpesenioruitslag = | Andertoernooie = Groot toernooie | MeestersBekeruitslag = RR (2016) | WTAKampioenskapuitslag = | Olimpieseuitslag = KE ([[Olimpiese Somerspele 2008|2008]], [[Olimpiese Somerspele 2016|2016]]) | dubbelspelrekord = 29–86 (25,2%)<ref name=atp_profile /> | dubbelspeltitels = 0<ref name=atp_profile /> | hoogstedubbelspelrang = No. 155 (8 Augustus 2011)<ref name=atp_profile /> | huidigedubbelspelrang = No. – (13 Julie 2026)<ref name=atp_profile /> | AustralieseOpeDubbelspeluitslag = 1R (2006) | AustralieseOpeDubbelspeljunioruitslag = HE (2004) | AustralieseOpeDubbelspelsenioruitslag = | FranseOpeDubbelspeluitslag = 2R (2007) | FranseOpeDubbelspeljunioruitslag = KE (2004) | FranseOpeDubbelspelsenioruitslag = | WimbledonDubbelspeluitslag = | WimbledonDubbelspeljunioruitslag = | WimbledonDubbelspelsenioruitslag = | VSAOpeDubbelspeluitslag = 1R (2005) | VSAOpeDubbelspeljunioruitslag = | VSAOpeDubbelspelsenioruitslag = | AndertoernooieDubbelspel = | MeestersBekerDubbelspeluitslag = | WTAKampioenskapDubbelspeluitslag = | OlimpieseDubbelspeluitslag = 2R ([[Olimpiese Somerspele 2020|2020]], [[Olimpiese Somerspele 2024|2024]]) | Gemeng = Gemengde dubbelspel | gemengdetitels = 0 | gemengderekord = 2–4 (33,3%) | AustralieseOpeGemengdeuitslag = 2R (2006) | FranseOpeGemengdeuitslag = 2R (2008) | WimbledonGemengdeuitslag = | VSAOpeGemengdeuitslag = 1R (2025) | opgedateer = 13 Julie 2026 }} '''Gaël Sébastien Monfils''' ([[Frans]]: [ɡaɛl mɔ̃ˈfis]; gebore op [[1 September]] [[1986]] in [[Parys]], [[Frankryk]]) is 'n Franse professionele [[tennis]]speler. Hy was die Franse tennisspeler met die hoogste posisie, toe hy in 2016 no.&nbsp;6 in die wêreld was.<ref name=atp_profile /> == Grand Slam-rekord == [[Lêer:Gael Monfils (18404453710).jpg|duimnael|links|upright|Gaël Monfils tydens die Mutua Madrid Open in 2015]] [[Lêer:Gael Monfils backhand.jpg|duimnael|links|upright|Gaël Monfils tydens die Qatar Exxonmobil Open in 2012]] Die tabel toon Monfils se prestasie tydens elk van die [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]]-toernooie in mansenkels waaraan hy deelgeneem het: {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="auto; !width=10%| Jaar !width=20%| [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]] !width=20%| [[Franse Ope]] !width=20%| [[Wimbledon-kampioenskap|Wimbledon]] !width=20%| [[VSA-Ope (tennis)|VSA-Ope]] |- |2004 | ''Nie ingeskryf nie'' | K1 | ''Nie ingeskryf nie'' | ''Nie ingeskryf nie'' |- |2005 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |- |2006 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |- |2007 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 | ''Beseer'' |- |2008 | ''Beseer'' |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd | ''Beseer'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |- |2009 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd | ''Beseer'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |- |2010 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |- |2011 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |- |2012 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' |- |2013 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 | ''Beseer'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |- |2014 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |- |2015 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |- |2016 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd | ''Nie deelgeneem nie'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd |- |2017 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2018 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |- |2019 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |- |2020 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 | ''Toernooi nie gehou nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' |- |2021 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2022 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' |- |2023 | ''Nie deelgeneem nie'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 | ''Nie deelgeneem nie'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |- |2024 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |- |2025 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |- |2026 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 | ''Nie deelgeneem nie'' | |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{fr}} [http://www.gaelmonfils.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.atptour.com/en/players/gael-monfils/mc65/overview Gaël Monfils se ATP-profiel] * {{en}} [https://www.itftennis.com/en/players/gael-monfils/800235018/fra/mt/s/overview/ Gaël Monfils se ITF-profiel] * {{en}} {{IMDb naam|2258589}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Monfils, Gael}} [[Kategorie:Franse tennisspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1986]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] kzp27ugzhv67hvqju9wvaovp75aw2i4 0 42463 2917450 2854992 2026-07-13T21:19:10Z HermanvanAswegen988 200973 2917450 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Uruguay | beeld = Kenteken van die Uruguaanse nasionale rugbyspan.png | unie = [[Uruguaanse Rugbyunie]] (URU) | bynaam = ''Los Teros'' (“die Teros”) | embleem = die [[bronskiewiet]] | stadion = [[Charrúa-stadion]], [[Montevideo]] | kapasiteit = 14&nbsp;000 | kaptein = [[Santiago Civetta]] | afrigter = {{vlagikoon|Argentinië}} [[Rodolfo Ambrosio]] <small>(sedert 2024)</small> | patroon_la1 = | patroon_b1 = _vneck | patroon_ra1 = | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = 22BDF6 | liggaam1 = 22BDF6 | regterarm1 = 22BDF6 | broek1 = ffffff | kouse1 = 22BDF6 | patroon_la2 = _skyblueborder | patroon_b2 = _vnecklightblue | patroon_ra2 = _skyblueborder | patroon_sh2 = | patroon_so2 = _sky_blue_on_top | linkerarm2 = FEC352 | liggaam2 = FEC352 | regterarm2 = FEC352 | broek2 = 22BDF6 | kouse2 = FEC352 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Diego Magno]] (107)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=29;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=7 September 2025}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Felipe Berchesi]] (381)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=29;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=7 September 2025}}</ref> | meestedrieë = [[Diego Ormaechea]] (33)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=29;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=7 September 2025}}</ref> | jongstespeler = | eerste = {{CHIru}} 21–3 {{URUru-r}}<br />([[Buenos Aires]], [[Argentinië]]; 5 Augustus 1948) | grootwen = {{PARru}} 6–102 {{URUru-r}}<br />([[Puerto Iguazú]], Argentinië; 14 Mei 2011) | grootverloor = {{RSAru}} 134–3 {{URUru-r}}<br />([[Oos-Londen]], [[Suid-Afrika]]; 11 Junie 2005) | Wêreldbekerverskynings = 5/10 | jaar = 1999 | beste = Een oorwinning elk in [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]], [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] | url = | unieurl = www.uru.org.uy }} Die '''Uruguaanse nasionale rugbyspan''' ([[Spaans]]: ''Selección de rugby de Uruguay'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Uruguay]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Hulle dra die bynaam ''Los Teros'' (Spaans vir: “die Teros”), vir die [[bronskiewiet]] (''Vanellus chilensis''), die nasionale [[voël]] van diè [[Suid-Amerika]]anse land. Rugby word in Uruguay geadministreer deur die [[Uruguaanse Rugbyunie]] (''Unión de Rugby del Uruguay'', URU) wat in 1951 gestig is. Uruguay word as die vierde beste rugbyspan in die [[Amerikas]] beskou (ná [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]], die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] en [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]]) en deur [[Wêreldrugby]] as ’n vlak twee-span erken. Die Uruguaanse rugbyspan is tans (September 2025) 19de op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=7 September 2025}}</ref> Een voormalige Uruguaanse rugbyspeler is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Uruguay het in 1948 sy eerste internasionale wedstryd teen [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] gespeel. Uruguay het tot dusver vir vyf van die tien [[rugbywêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer, maar hulle het nie die uitklopfase gehaal nie. Die span het tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap vier titels ingepalm. Sedert 2016 neem Uruguay ook aan die jaarlikse Amerikaanse Rugbykampioenskap deel, saam met die tweede Argentynse span, [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan|Brasilië]], Chili, Kanada en die Verenigde State. Uruguay speel tradisioneel in hemelblou truie met wit kleuraksente, wit broeke en blou sokkies – wat aan die kleure van die [[vlag van Uruguay]] ontleen is. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Uruguaanse Rugbyunie}} Die beheerliggaam vir rugby in Uruguay is die Uruguaanse Rugbyunie (Spaans: ''Unión de Rugby del Uruguay'', URU). Die Uruguaanse Rugbyunie is in 1951 gestig en het in 1989 ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/south-america/uruguay |title=Uruguay |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=7 September 2025}}</ref> Daarbenewens was die Uruguaanse beheerliggaam in 1988 ’n stigtingslid van CONSUR (nou [[Suid-Amerika Rugby]]).<ref name="CONSUR">{{es}} {{cite web |url=https://sudamerica.rugby/espanol/sudamerica-rugby-7#consejo-directivo |title=Historia |publisher=[[Suid-Amerika Rugby]] |date=2021 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die hoogste rugbyliga in die land is die ''Campeonato Uruguayo de Rugby'' wat in 1950 gestig is en tans deur elf spanne beslis word, waarvan die meeste uit die hoofstad [[Montevideo]]. In die verlede was die meeste spelers van die Uruguaanse nasionale span uit dié amateurliga afkomstig. Sedert 2020 draf die meeste Uruguaanse spelers egter uit vir die keurspan [[Peñarol]] wat aan die professionele Superrugby Amerikas deelneem. Hieraan neem ook spanne uit [[Argentinië]], [[Brasilië]], [[Chili]], [[Paraguay]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/786870/super-rugby-americas-kicks-off |title=Super Rugby Americas kicks off in Argentina |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=17 Februarie 2023 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Van die ander spelers is veral op professionele vlak in [[Frankryk]] of die Noord-Amerikaanse [[Major League Rugby]] aktief. Naas die amptelike nasionale span roep die Uruguaanse Rugbyunie ook ander keurspanne byeen. ''Uruguay A'' is die tweede nasionale span van Uruguay en hulle neem aan Wêreldrugby se Stille Oseaan-uitdaagtoernooi deel. Net soos ander rugbylande beskik Uruguay oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die ''Uruguay Sevens'' is die Uruguaanse [[sewesrugby]]span en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker en [[Olimpiese Somerspele]] deel. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === In die buurlande [[Argentinië]] en [[Brasilië]] het in die laat 19de eeu veral Britse emigrante rugby gespeel. Waarskynlik was dit in Uruguay ook die geval, maar die bronne is nie eens nie. [[Krieket]]klubs wat deur [[Engelse]] gestig is, het rugby saam na [[Suid-Amerika]] geneem, wat in hierdie lande heelwat langer voortgegaan het as van die klubs se hoofaktiwiteit.<ref name="richards54">{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |pages=54}}</ref> Die [[Montevideo-krieketklub]] (MVCC) beweer dat hulle in 1865 die eerste rugbywedstryd in Uruguay gereël het.<ref name="richards54" /> Die eerste bekende rugbywedstryd is in 1880 tussen Uruguaanse en Britse MVCC-lede gespeel.<ref name="richards54" /> Die MVCC is volgens sy eie siening die oudste rugbyklub buite [[Europa]] en ondanks sy naam het hy nie meer ’n krieketafdeling nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.montevideocricketclub.com/historia/mvcchist5_uk.html |title=Montevideo Cricket Club in history |publisher=[[Montevideo-krieketklub]] |accessdate=14 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714113342/http://www.montevideocricketclub.com/historia/mvcchist5_uk.html |archive-date=14 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Waarnemer, wat oënskynlik die vermenging van Britte met “inheemses” afgekeur het, het die 1880-wedstryd soos volg beskryf:<ref name="richards54" /> {{cquote|… at the same time sublime and ridiculous … [that the] young sons of distinguished families practising the games of the Anglo-Saxon in their youth and young Englishmen of blond Albion, face to face … and on all sides [were] people strangely dressed who ran and shouted, pushed, fell, rose and finished by joining to form now a circle, now a pyramid, now a compact mass in which one could only distinguish heads without shoulders, legs without bodies and hands without arms.}} {{cquote|… terselfdertyd subliem en belaglik … [dat die] jong seuns van vooraanstaande gesinne wat die spele van die Anglo-Sakse in hul jeug beoefen en jong Engelse van die blonde Albion, van aangesig tot aangesig … en aan al die kante [was] mense vreemd geklee wat gehardloop en geskree, gedruk, geval, opgestaan en klaargemaak het deur saam te voeg om nou ’n sirkel te vorm, nou ’n piramide, nou ’n kompakte massa waarin ’n mens slegs koppe sonder skouers, bene sonder liggame en hande sonder arms kon onderskei.}} Dit is nie bekend watter spanne die eerste rugbywedstryd in Uruguay gespeel het nie, maar dit word algemeen erken dat Britse emigrante dié sport in die 19de eeu saam na Uruguay geneem het, terwyl dit veral deur die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] skole van die Gemeente van Christenbroers, wat van Ierse herkoms was, versprei is. Vervolgens beskik Uruguay oor een van die oudste rugbykulture buite die [[Britse Eilande]]. Rugby was egter vir ’n lang tyd die hoërklas se sport, terwyl die onderklas veral [[sokker]] gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irlandeses.org/0803ryan2.htm |title=The Development of Rugby in the River Plate Region: Irish Influences |publisher=Society for Irish Latin American Studies |author=Hugh FitzGerald Ryan |date=Maart 2008 |accessdate=7 September 2025}}</ref> === Die nasionale span se eerste jare === Die Uruguaanse rugbyklubs het ’n nieamptelike speelprogram gehandhaaf en volgens die tradisionele amateurisme van vaste strukture afstand gedoen. Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] het dit verander veral danksy die moeite van Carlos E. Cat, wat gedurende die 1920’s in die Argentynse hoofstad [[Buenos Aires]] vir die [[CA San Isidro]] gespeel het. Hy was in 1950 by die stigting van die ''Campeonato Uruguayo de Rugby'' betrokke. Die stigting van die nasionale kampioenskap het geslaag, waarvolgens in 1951 die beheerliggaam [[Uruguaanse Rugbyunie]] gestig is met Cat wat tot in 1957 as eerste president gedien het.<ref name="richards164">{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |pages=164}}</ref> Die beheerliggaam se kenteken toon van die begin af ’n [[bronskiewiet]], wat in Spaans ''Tero'' genoem word. [[Lêer:Uruguay v chile rugby 1951.jpg|duimnael|Uruguay teen [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1951 in [[Buenos Aires]]]] Reeds drie jaar voor die beheerliggaam se stigting het die land se leidende klubs ooreengekom om ’n amptelike nasionale span te stig en spelers beskikbaar te stel. Op 5 Augustus 1948 het Uruguay sy internasionale verskyning teen [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] gemaak. Dit is op neutrale bodem in [[Buenos Aires]] aangebied en het in ’n 3–21-nederlaag geëindig. Op 11 September 1950 het die eerste tuiswedstryd in [[Montevideo]] gevolg wat die gasheer teen [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan|Brasilië]] met 8–6 kon wen. In Februarie 1951 sou die ''Teros'' aan die eerste Pan-Amerikaanse Spele in Buenos Aires deelneem, maar die rugbytoernooi is om organisatoriese redes nie beslis nie. Dit moes tot in September uitgestel word en is onder die naam ABCU-toernooi aangebied (genoem na die vier deelnemende lande). Tydens die eerste Suid-Amerikaanse vastelandse rugbytoernooi het die Uruguane verrassend goed presteer en die tweede plek behaal. Hulle het beide Chili en Brasilië naelskraap geklop, maar hulle is deur die baie meer ervare [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentyne]] met 62–0 verneder.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.sudamerica.rugby/espanol/el-panamericano-de-1951-3?nid=363 |title=El Panamericano de 1951 |publisher=[[Suid-Amerika Rugby]] |author=Martín Bassino |date=23 Maart 2020 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Sewe jaar later is dié toernooi terugwerkend erken as eerste Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.clarin.com/deportes/Argentina-campeon-sudamericano_0_B1qbTkGpv7e.html |title=Argentina, campeón sudamericano |publisher=Clarín |date=25 Mei 2011 |accessdate=7 September 2025}}</ref> In die daaropvolgende jare het hulle slegs twee toetswedstryde teen Brasilië en Chili gespeel. In 1958 het Uruguay aan die eerste amptelike Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem. Ná swak nederlae teen Chili en Argentinië het hulle in hul laaste wedstryd [[Peruaanse nasionale rugbyspan|Peru]] met 10–6 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1958 |title=Sudamericano de Rugby 1958 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> In 1960 het Uruguay vir die eerste keer een van Europa se leidende rugbylande gehuisves en hulle het teen die deur Suid-Amerika toerende [[Franse nasionale rugbyspan|Franse]] met 0–59 verloor, maar die [[Franse Rugbyfederasie]] het vanweë die klasverskil aan die wedstryd nie amptelike toetsstatus toegeken nie. Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1961 het Uruguay in die eerste taai wedstryd Brasilië met 11–8 verslaan, maar daarna is hulle deur beide Chili en Argentinië maklik geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1961 |title=Sudamericano de Rugby 1961 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1964 het hulle ’n oorwinning oor Chili aangeteken, maar ook nederlae teen Argentinië en – ietwat verrassend – Brasilië gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1964 |title=Sudamericano de Rugby 1964 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Aan die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1967 het slegs drie spanne deelgeneem, waarby Uruguay deur beide Argentinië en Chili geklop is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1967 |title=Sudamericano de Rugby 1967 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1969 het op ’n soortgelyke manier verloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1969 |title=Sudamericano de Rugby 1969 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> === Geleidelike vestiging === Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1971, waaraan vir die eerste keer vyf spanne deelgeneem het, het Uruguay vir die eerste keer teen [[Paraguaanse nasionale rugbyspan|Paraguay]] te staan gekom en met 56–3 geseëvier. Daarop het ’n oorwinning oor Brasilië en nederlae teen beide Chili en Argentinië gevolg, waarna die ''Teros'' met hul derde plek vir die eerste keer ’n positiewe punteverskil behaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1971 |title=Sudamericano de Rugby 1971 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1973 het Uruguay sy beste prestasie by dié vastelandse toernooi ooit behaal, toe hulle Brasilië, Chili en Paraguay geklop en in die tweede plek geëindig het; teen Argentinië was hulle weereens sonder enige kans.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1973 |title=Sudamericano de Rugby 1973 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1975 het die ''Teros'' twee oorwinnings en nederlae elk aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1975 |title=Sudamericano de Rugby 1975 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] se 1976-toer deur Suid-Amerika het in die Estadio Centenario in Montevideo afgeskop. Die wedstryd, wat nie amptelike toetsstatus geniet het nie, het in ’n 3–64-nederlaag geëindig.<ref>{{en}} {{cite book |editor=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1977–78 |publisher=Queen Anne Press |year=1977 |isbn=0-354-09020-8 |pages=40–42}}</ref> Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1977 het die ''Teros'' oorwinnings oor Brasilië, Chili en Paraguay aangeteken, waarvolgens hulle in die tweede plek geëindig het; teen Argentinië was hulle weer sonder enige kans en is met 0–70 verneder.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1977 |title=Sudamericano de Rugby 1977 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> In die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1979 se eerste wedstryd teen Argentinië het hulle amper ’n sensasie behaal, toe hulle naelskraap met 16–19 verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1979 |title=Sudamericano de Rugby 1979 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Net soos die ander rugbylande was die Uruguaanse verhoudinge met die [[Suid-Afrika]] onder [[apartheid]] ambivalent. Ter omseiling van die regering se verbod op al die wedstryde teen Suid-Afrikaanse spanne is in 1980 onder Argentynse leiding die “skaduspan” Sudamérica XV (ook ''Jaguares Sudamericanos'' genoem) gestig. Vir die span het spelers uit vyf Suid-Amerikaanse lande uitgedraf, maar die Argentyne het meer as die helfte van die spelers beskikbaar gestel. Die span is deur die betrokke beheerliggame nie amptelik erken nie, maar in die geheim geduld. Gedurende die volgende vier jaar het die Sudamérica XV agt keer teen die [[Springbokke]] gespeel, maar hulle kon slegs een wedstryd wen (op 3 April 1982 in [[Bloemfontein]]).<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=[[Parys]] |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=611–612}}</ref> Argentinië, die onoorwonne wenner van al die vorige vastelandse rugbykampioenskappe, het in 1981 nie aan die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem nie. Dit het aan die ander deelnemers die kans gebied om dié toernooi vir die eerste keer ooit te wen. Uruguay kon al sy drie wedstryde teen Paraguay, Brasilië en Chili maklik wen en sodoende die grootste sukses in die beheerliggaam se geskiedenis behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1981 |title=Sudamericano de Rugby 1981 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Twee jaar later het Argentinië weer aan die toernooi deelgeneem en Uruguay kon slegs die tweede plek beklee, in 1985 later het hulle dieselfde uitslag behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1983 |title=Sudamericano de Rugby 1983 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1985 |title=Sudamericano de Rugby 1985 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> In Junie 1985 het Frankryk aan die einde van sy 1985-toer deur Suid-Amerika Uruguay besoek en met 34–6 gewen; dié wedstryd is nie as ’n toetswedstryd erken nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/422 |title=1985 France tour to South America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Drie maande voorheen het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]), wat destyds baie eksklusief was en slegs agt lede gehad het, op die invoering van die [[rugbywêreldbeker]]toernooi besluit. Vir die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] het die IRVR nege spanne vir deelname genooi, maar Uruguay het geen uitnodiging ontvang nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |date=2021 |accessdate=7 September 2025}}</ref> === Eerste rugbywêreldbekerdeelname === Op 2 Augustus 1987 het met [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] die eerste Europese span Uruguay besoek wat aan die ''Teros'' toetsstatus toegeken het; die besoekers het die wedstryd met 16–8 gewen. Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe in 1987 en 1989 het die ''Teros'' weer na Argentinië in die tweede plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1987 |title=Sudamericano de Rugby 1987 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1989 |title=Sudamericano de Rugby 1989 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> In September 1988 het hulle teen [[Belgiese nasionale rugbyspan|België]] hul eerste oorwinning oor ’n Europese span ooit aangeteken (met 39–13). ’n Maand later was die Uruguaanse beheerliggaam een van die stigtingslede van die vastelandse beheerliggaam CONSUR (nou [[Suid-Amerika Rugby]])<ref name="CONSUR" /> wat in 1989 ’n IRVR-lid geword het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks Ltd. |date=1997 |ISBN=1-86200-013-1 |pages=77}}</ref> In November 1989 het hulle vir die eerste keer teen die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] te staan gekom, maar die ''Teros'' is met 6–60 maklik verslaan. Aan die [[Rugbywêreldbeker 1991]]-kwalifisering het Uruguay nie deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=1991 |title=1991 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1991 het hulle weer in die tweede plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1991 |title=Sudamericano de Rugby 1991 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die 1993-toernooi het gelyktydig as eerste kwalifiseringsrondte vir die [[Rugbywêreldbeker 1995]] gedien. Aangesien die Uruguane weer in die tweede plek geëindig het, het hulle die volgende rondte misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1993 |title=Sudamericano de Rugby 1993 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die uitslag was baie naelskraap: Die ''Teros'' het op ’n stadium met 10–6 voorgeloop, totdat een van hul spelers van die veld gesit is; die Argentyne kon die wedstryd draai en die Uruguane met 19–10 klop.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks Ltd. |date=1997 |ISBN=1-86200-013-1 |pages=78}}</ref> Van 1995 tot 2003 het Uruguay aan al die vyf Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskappe deelgeneem. Dié toernooi het tot meer ontmoetings met die Verenigde State en [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] gelei, waarby die ''Teros'' soms tred kon hou, maar in al die wedstryde verslaan is. Die wedstryde teen albei [[Noord-Amerika]]anse spanne in September 1996 was die eerstes ooit wat hulle buite Suid-Amerika gespeel het. In 1995, 1997 en 1998 se Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe het Uruguay weer in die tweede plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1995 |title=Sudamericano de Rugby 1995 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1997 |title=Sudamericano de Rugby 1997 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1999 |title=Sudamericano de Rugby 1999 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> In Maart 1998 het die span aan die rugbywêreldbekerkwalifisering deelgeneem. In die eerste rondte het hulle teen Chili en Paraguay te staan gekom en albei wedstryde gewen. Die tweede kwalifiseringsrondte was gelyk aan die Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1998. Met hul laaste plek het Uruguay die kans gehad om in vroeg 1999 deur twee interkontinentale uitkloprondtes te kwalifiseer. Die ''Teros'' het [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]] twee keer geklop met die terugwedstryd in [[Lissabon]] wat hul eerste wedstryd in Europa was. Die laaste struikelblok was [[Marokaanse nasionale rugbyspan|Marokko]]. Die ''Teros'' het hul tuiswedstryd in Montevideo met 18–3 gewen, maar die wegwedstryd in [[Casablanca]] met 18–21 verloor. Met ’n algehele telling van 36–24 het hulle vir die eerste keer vir ’n rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/176?Stagione=1999 |title=1999 Rugby World Cup – Qualifiers repechage |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die [[Rugbywêreldbeker 1999]] is in Oktober en November in die destydse [[Sesnasies-toernooi|Vyfnasies]] aangebied. Uruguay is in Groep 1 geloot en al die drie groepwedstryde is in [[Skotland]] beslis. In [[Galashiels]] het die ''Teros'' in die eerste wedstryd ’n 27–15-oorwinning oor Spanje aangeteken, waartoe die 40-jarige [[Kaptein (sport)|kaptein]] [[Diego Ormaechea]], tot op hede die oudste speler tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi, ’n [[Drie (sport)|drie]] bygedra het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://mg.co.za/article/1999-10-04-uruguay-get-first-world-cup-victory/ |title=Uruguay get first world cup victory |publisher=[[Mail & Guardian]] |date=4 Oktober 1999 |accessdate=7 September 2025}}</ref> In [[Edinburg]] het hulle teen die [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotte]] met 12–43 verloor, in [[Glasgow]] teen die verdedigende wêreldkampioen Suid-Afrika met 3–39. Vervolgens is hulle met hul derde plek uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=7 September 2025}}</ref> === In die nuwe millennium === In September 2000 het Uruguay die eerste toetswedstryd teen [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] gewen. Van 2000 af is die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap jaarliks beslis, maar die magsbalans op die vasteland het vir eers nie verander nie. Tot in 2010 het Uruguay elf agtereenvolgende keer na Argentinië in die tweede plek geëindig.<ref name="sudamericano">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compsoverview/40 |title=Sudamericano de Rugby – Overview |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> In 2001 is die ''Teros'' tydens die Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskap deur die Argentyne met slegs vyf punte geklop, later dié jaar het hulle tuistoetswedstryde teen beide [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] en Spanje verloor. Van Julie tot September 2002 het Uruguay ses wedstryde tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering gespeel. Hulle het die eerste drie wegwedstryde teen Chili, Kanada en die Verenigde State verloor. Die ''Teros'' kon egter herstel en al die drie tuiswedstryde wen, waarby hulle die Kanadese en Amerikaners vir die eerste keer geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2003 |title=2003 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Uruguay het daarmee vir die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in [[Australië]] gekwalifiseer. In Groep C het hulle ná drie swak nederlae teen Suid-Afrika (met 6–72), [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] (met 13–60) en die latere wêreldkampioen [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] (met 13–111) [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] met 24–12 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=7 September 2025}}</ref> In 2004 en 2005 het Uruguay aan albei toernooie van die kortstondige Interkontinentale Beker deelgeneem en teen Portugal asook Georgië te staan gekom. In 2005 het die span met die 14de plek op Wêreldrugby se wêreldranglys hul beste plek ooit beklee. Die rugbywêreldbekerkwalifisering het in Julie 2006 met die vastelandse rondte 3a afgeskop. Ná ’n 0–26-wegnederlaag teen Argentinië in die eerste wedstryd het die ''Teros'' tuis Chili met 43–15 geklop en die rondte 4 gehaal. In dié rondte het hulle in twee uitspeelwedstryde teen die Verenigde State te staan gekom, maar albei verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2007 |title=2007 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die ''Teros'' het tydens die internasionale uitspeelrondte die laaste kans vir kwalifisering gehad. Hulle het die wegwedstryd in Lissabon verloor (met 5–12) en die tuiswedstryd in Montevideo gewen (met 18–12), waardeur hulle met ’n naelskraapse algehele telling van 23–24 uitgeskakel is en die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in [[Frankryk]] misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/176?Stagione=2007 |title=2007 Rugby World Cup – Qualifiers repechage |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> [[Lêer:2015 Rugby World Cup - Repechage qualifier - Uruguay vs Russia - h.jpg|duimnael|Wêreldbekerkwalifiseringwedstryd teen [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] (2014)]] [[Lêer:2015 Rugby World Cup, Wales vs. Uruguay (21447984240).jpg|duimnael|Uruguay teen Wallis tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]]]] In Junie 2008 het Uruguay vir die eerste keer aan die Nasiesbeker deelgeneem. Hulle het die vyfde plek onder ses deelnemers beklee, nadat hulle slegs [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] kon klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/9?Stagione=2008 |title=2008 Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Een jaar later het hulle in die laaste plek geëindig. Die rugbywêreldbekerkwalifisering vir die [[Rugbywêreldbeker 2011]] het in April/Mei 2009 met twee wedstryde in rondte 3a teen Brasilië en Chili afgeskop, wat Uruguay albei maklik kon wen. Daarop het weer twee uitspeelwedstryde teen die Verenigde State gevolg en slegs soos vier jaar voorheen het die ''Teros'' twee nederlae gely (met onderskeidelik 22–27 tuis en 6–27 weg).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2011 |title=2011 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> In die aansluitende interkontinentale uitspeelrondte het Uruguay [[Kasakse nasionale rugbyspan|Kasakstan]] met 44–7 geklop. Die laaste plek is in November 2010 in twee wedstryde teen [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] beslis: In die tuiswedstryd het hulle met 21–21 gelykop gespeel, maar nadat hulle die wegwedstryd in [[Boekarest]] met 12–39 verloor het, het Uruguay met ’n algehele telling van 33–60 die toernooi in Nieu-Seeland misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/9234995.stm |title=Romania beat Uruguay to reach 2011 Rugby World Cup |publisher=[[BBC]] |date=27 November 2010 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Ná drie jare se afwesigheid het Uruguay in 2012 weer aan die Nasiesbeker deelgeneem en in die vierde plek geëindig. Die wêreldbekerkwalifisering vir die [[Rugbywêreldbeker 2015]] het in Mei 2013 afgeskop en die Uruguane het in rondte 3a weer beide Brasilië en Chili geklop. In Maart 2014 het hulle in rondte 4 weer teen die Verenigde State te staan gekom. In die tuiswedstryd het hulle met 27–27 gelykop gespeel, maar nadat hulle die wegwedstryd met 13–32 verloor het, het hulle die regstreekse kwalifisering misgeloop en moes net soos vier jaar voorheen aan die interkontinentale uitspeelwedstryde deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2015 |title=2015 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Voor ’n tuisskare het hulle [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong]] met 28–7 geklop. Die laaste plek is in September en Oktober 2014 teen Rusland beslis: Op die naelskraapse 21–22-wegnederlaag in [[Krasnojarsk]] het ’n 36–27-tuisoorwinning gevolg, waarmee Uruguay met ’n algehele telling van 57–49 die laaste plek bespreek het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/29585805 |title=Rugby World Cup 2015: Uruguay beat Russia in play-off to qualify |publisher=[[BBC]] |date=11 Oktober 2014 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Tydens en ná die suksesvolle rugbywêreldbekerkwalifisering het hulle ook in ander belangrike wedstryde gespeel. Argentinië het vanweë sy oorskakeling na die Suidelike Halfrond se [[Die Rugbykampioenskap|Rugbykampioenskapstoernooi]] van 2014 af nie meer met sy dominerende nasionale span aan die jaarlikse vastelandse toernooi deelgeneem nie. Uruguay het tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2014 die nuwe kans konsekwent benut en ná drie maklike oorwinnings oor Brasilië, Chili en Paraguay ná 25 jaar sy tweede Suid-Amerikaanse titel ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2014 |title=Sudamericano de Rugby 2014 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2015 is hulle egter deur Chili geklop, wat op sy beurt sy eerste Suid-Amerikaanse titel ingepalm het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2015 |title=Sudamericano de Rugby 2015 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die daaropvolgende Rugbywêreldbeker 2015 was vir Uruguay die ergste ooit. Die ''Teros'' is in al die vier Groep A-wedstryde deur [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] (met 9–54), [[Australiese nasionale rugbyspan|Australië]] (met 3–65), [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] (met 15–47) en die gasheer Engeland (met 3–60) oorrompel, waarvolgens hulle met hul laaste plek uitgeskakel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=7 September 2025}}</ref> === Verdere ontwikkeling === [[Lêer:2019 Rugby World Cup - Americas play-off - Uruguay vs Canada - 15.jpg|duimnael|Wêreldbekerkwalifiseringwedstryd teen Kanada (2018)]] [[Lêer:2023 Rugby World Cup - Americas qualifier - Uruguay vs United States 07.jpg|duimnael|Wêreldbekerkwalifiseringwedstryd teen die VSA (2021)]] Die in 2009 ingestelde Amerikaanse Rugbykampioenskap, waaraan voorheen sekere nasionale reserwespanne deelgeneem het, het in 2016 ’n fundamentele verandering ondergaan. Sedertdien het die Amerikas se vyf leidende spanne na die voorbeeld van die Europese [[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] in ’n jaarlikse rondomtalie ontmoet. Slegs Argentinië het ten einde van ’n meer gebalanseerde toernooi slegs sy reserwespan (die ''Jaguares'') laat deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2015/09/04/americas-six-nations-start-february/ |title=Americas Six Nations to Start in February |publisher=Americas Rugby News |date=4 September 2015 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Tydens die eerste toernooi in Februarie en Maart 2016 het Uruguay ná drie oorwinnings en twee nederlae in die vierde plek geëindig. ’n Maand later het die span ná drie maklike oorwinnings die derde Suid-Amerikaanse titel ingepalm. Tydens die Amerikaanse Rugbykampioenskap 2017 het hulle weer drie oorwinnings aangeteken (en twee nederlae gely), waarmee hulle die derde plek behaal het. Later in 2017 het hulle ook die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap en die Nasiesbeker beklink. Met sy titels tydens die twee vorige Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe moes Uruguay eers in rondte 4 van die rugbywêreldbekerkwalifisering begin en in Januarie en Februarie 2018 in twee uitspeelwedstryde teen Kanada te staan kom. Hulle kon albei wedstryde wen (met onderskeidelik 38–29 weg en met 32–31 tuis), waarmee Uruguay vir die vierde keer vir die toernooi gekwalifiseer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.planetrugby.com/uruguay-beat-canada-to-qualify-for-rugby-world-cup/ |title=Uruguay beat Canada to qualify for Rugby World Cup |publisher=Planet Rugby |date=4 Februarie 2018 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Na aanleiding van die Argentynse voorbeeld neem sedert 2018 slegs die Uruguaanse reserwespan aan die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap deel. Tydens die Amerikaanse Rugbykampioenskap 2019 het die nasionale span ná vier oorwinnings in die tweede plek geëindig, hul enigste nederlaag was teen die Argentynse reserwespan. In die eerste wedstryd tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan het die ''Teros'' ’n verrassende 30–27-oorwinning oor Fidji aangeteken. Dit was die Uruguane se eerste oorwinning oor dié span en ook hul eerste oorwinning oor ’n [[Stille Oseaan]]-[[eilandstaat]] ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://english.kyodonews.net/articles/-/12668 |title=Rugby: Uruguay deliver World Cup's 1st shock with defeat of Fiji |publisher=Kyodo News |author=Joel Fitzpatrick |date=25 September 2019 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Daarbenewens was dit Uruguay se eerste rugbywêreldbekeroorwinning in 16 jaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2019/sep/25/uruguay-shock-fiji-to-pull-off-historic-victory-in-classic-encounter |title=Uruguay shock Fiji in World Cup thriller to pull off historic victory |publisher=[[The Guardian]] |author=Andy Bull |date=25 September 2019 |accessdate=7 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the42.ie/berchesi-kicks-uruguay-4823835-Sep2019/ |title=Uruguay pull off massive shock with World Cup win over Fiji |publisher=The 42 |date=25 September 2019 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Daarna het hulle egter teen Georgië (met 7–33), Australië (met 10–45) en Wallis (met 13–35) verloor, waardeur die ''Teros'' weer in die laaste plek uit die toernooi geskakel is. ’n Nagklub in [[Kumamoto]] het tydens die toernooi kriminele klagte teen spelers van die Uruguaanse span weens beweerde skade aan eiendom ingedien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://english.kyodonews.net/cities/news/2019/10/4357a67e8b22-rugby-nightclub-files-criminal-complaint-against-uruguay-players.html |title=Rugby: Nightclub files criminal complaint against Uruguay players |publisher=[[Kyodo News]] |date=30 Oktober 2019 |accessdate=31 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191031233712/https://english.kyodonews.net/cities/news/2019/10/4357a67e8b22-rugby-nightclub-files-criminal-complaint-against-uruguay-players.html |archive-date=31 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sedert die uitbreek van die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] is nóg die Suid-Amerikaanse nóg die Amerikaanse Rugbykampioenskap beslis. In 2020 kon slegs twee tuiswedstryde teen Spanje gespeel word. Tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering in Julie 2021 het Uruguay in rondte 2a beide Chili (met 15–10) en Brasilië (met 36–13) geklop. Aansluitend het die span in Oktober in twee uitspeelwedstryde teen die Verenigde State te staan gekom. Op ’n 16–19-wegnederlaag het ’n 34–15-tuisoorwinning gevolg; met ’n algehele telling van 50–34 het Uruguay regstreeks vir die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.planetrugby.com/uruguay-see-off-usa-to-qualify-for-rugby-world-cup-2023-in-france/ |title=Uruguay see off USA to qualify for Rugby World Cup 2023 |publisher=Planet Rugby |date=10 Oktober 2021 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Tydens dié toernooi is die span deur die gasheer [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] (met 12–27), Italië (met 17–38) en [[All Blacks|Nieu-Seeland]] (met 0–73) geklop, terwyl hulle teen Namibië hul vierde wêreldbekeroorwinning in hul geskiedenis kon aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/870350/uru-36-26-nam-uruguay-comeback-denies-namibia-first-ever-rugby-world-cup-win |title=URU 36–26 NAM: Uruguay comeback denies Namibia first-ever Rugby World Cup win |publisher=rugbyworldcup.com |date=27 September 2023 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die Suid-Amerikaanse [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering het die span in Julie 2025 in die derde rondte afgeskop, waar die Uruguane in die weg- en tuiswedstryde teen die Paraguane maklike oorwinnings aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2027 |title=2027 Rugby World Cup – South American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2025 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Daarna het hulle die twee uitspeelwedstryde teen Chili volgens algehele telling naelskraap beklink en daarmee hulle sesde toernooideelname bespreek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2025/09/07/only-three-places-remain-at-rugby-world-cup-2027 |title=Only Three Places Remain at Rugby World Cup 2027 |publisher=Rugby Americas News |author=Paul Tait |date=7 September 2025 |accessdate=7 September 2025}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:Quero-quero (REFON).JPG|duimnael|Die [[bronskiewiet]], embleem van die Uruguaanse nasionale rugbyspan]] Uruguay speel tradisioneel in ’n hemelblou trui met wit kleuraksente, wit broeke en blou sokkies, die kleure van die [[Vlag van Uruguay|nasionale vlag]]. Hul alternatiewe trui is wit met blou kleuraksente, blou broeke en blou sokkies. Die huidige truiverskaffer is die Uruguaanse sportuitruster Flash<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugbyshirtwatch.com/2021/11/02/every-new-international-rugby-jersey-autumn-nations-series-2021/ |title=Every new international rugby jersey for the Autumn Nations Series 2021 |publisher=Rugby Shirt Watch |date=2 November 2021 |accessdate=20 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230820154158/https://rugbyshirtwatch.com/2021/11/02/every-new-international-rugby-jersey-autumn-nations-series-2021/ |archive-date=20 Augustus 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en die truiborg is die Spaanse [[Banco Santander]].<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.empresasdeluruguay.com.uy/2021/07/25/santander-se-une-a-la-uru-para-apoyar-al-rugby-nacional/ |title=Santander se une a la URU para apoyar al rugby nacional |publisher=Empresas del Uruguay |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel. Die beheerliggaam [[Uruguaanse Rugbyunie]] se kenteken, wat ook op die trui verskyn, toon ’n hemelblou [[bronskiewiet]] op ’n swart agtergrond. Die nasionale span se bynaam ''Los Teros'' (“die Teros”) is ontleen aan die Spaanse naam van dié voël uit die [[Familie (biologie)|familie]] ''[[Charadriidae]]'' wat wydverspreid in Suid-Amerika voorkom. == Tuisstadion == [[Lêer:Estadio-charrua-montevideo-2017.jpg|duimnael|Die [[Charrúa-stadion]] in [[Montevideo]], tuisstadion van die Uruguaanse nasionale rugbyspan]] Uruguay se tuisstadion is die [[Charrúa-stadion]] in die hoofstad [[Montevideo]] met ’n kapasiteit van 14&nbsp;000. Dit is in besit van die [[Departamento Montevideo]], wat dit deur middel van ’n konsessie-ooreenkoms aan die rugbyunie en die sokkervereniging beskikbaar stel vir gebruik.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.uru.org.uy/descargas/Convenio%20Charrua%20Firmado.PDF |title=Contrato de concesión de uso |publisher=Intendencia de Montevideo |date=2012 |format=PDF, 1,1&nbsp;MB |accessdate=14 Desember 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214033705/http://www.uru.org.uy/descargas/Convenio%20Charrua%20Firmado.PDF |archive-date=14 Desember 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hier word amper al die nasionale span se tuiswedstryde, die [[Peñarol]]-konsessie,<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.rugbychampagneweb.com/Noticia/penarol-sera-local-en-el-estadio-charrua_3250 |title=Peñarol será local en el Estadio Charrúa |publisher=Rugby Champagne |accessdate=7 September 2025}}</ref> die meeste wedstryde tydens die nasionale rugbykampioenskap en ander rugbybyeenkomste aangebied; buitendien is die rugbybeheerliggaam se hoofkantoor hier gesetel. Die tweede hoofgebruiker is die sokkerklub [[Montevideo City Torque]] en ook die Uruguaanse nasionale vrouesokkerspan gebruik die stadion vir hul tuiswedstryde. Vorige tuisstadions was die fasiliteite van die [[Montevideo-krieketklub]] en die [[Carrasco Poloklub]], die [[Estadio Gran Parque Central|Parque Central]], die [[Estadio Luis Franzini]] en die [[Estadio Parque Federico Omar Saroldi|Estadio Saroldi]] – almal in Montevideo. Tot op hede het die nasionale span slegs drie tuiswedstryde buite die hoofstad gespeel, in 2017 twee keer in [[Maldonado]] en in 2014 een keer in [[Paysandú]]. == Toetswedstryde == [[Lêer:Uruguay IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Uruguay se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys van 10 Oktober 2003 tot op hede]] Uruguay het 144 van sy 281 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 51,25%. Uruguay se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2025):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=29;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Uruguay |publisher=ESPNscrum |accessdate=7 September 2025}}</ref> Uruguay kon tot dusver nie ’n oorwinning oor Argentinië aanteken nie, terwyl hul wenrekord teen Brasilië, Chili en Paraguay positief is. {| class="sortable wikitable" ! Opponent ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 34 || 0 || 34 || 0 || 0,00 |- | {{AUSru}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{BELru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BRAru}} || 30 || 27 || 3 || 0 || 90,00 |- | {{CHIru}} || 55 || 42 || 12 || 1 || 76,36 |- | {{GERru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{ENGru}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{FIJru}} || 4 || 1 || 3 || 0 || 25,00 |- | {{FRAru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{GEOru}} || 7 || 2 || 5 || 0 || 28,57 |- | {{HKGru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ITAru}} || 5 || 0 || 5 || 0 || 0,00 |- | {{JPNru}} || 5 || 1 || 4 || 0 || 20,00 |- | {{CANru}} || 12 || 5 || 7 || 0 || 41,67 |- | {{KASru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{MARru}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 50,00 |- | {{NAMru}} || 6 || 5 || 1 || 0 || 83,33 |- | {{NZLru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{PARru}} || 28 || 27 || 0 || 1 || 96,43 |- | {{PERru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PORru}} || 9 || 6 || 3 || 0 || 66,67 |- | {{ROMru}} || 15 || 5 || 9 || 1 || 33,33 |- | {{RUSru}} || 9 || 5 || 4 || 0 || 55,56 |- | {{SAMru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{SCOru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{ESPru}} || 14 || 7 || 7 || 0 || 50,00 |- | {{RSAru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{TGAru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{VENru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{USAru}} || 20 || 4 || 15 || 1 || 20,00 |- | {{WALru}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''281''' || '''144''' || '''133''' || '''4''' || '''51,25''' |} == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Uruguay het tot dusver vir vyf [[rugbywêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer. Hul beste prestasie tot dusver was een oorwinning elk tydens die toernooie in [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]], [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]]. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Nie genooi nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Geen deelname |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap === Sedert die eerste toernooi in 1951 het Uruguay tot in 2017 aan al die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe deelgeneem. Hulle het die toernooi vier keer gewen en 27-keer as naaswenner geëindig. Sedert 2018 neem Uruguay slegs met die reswerespan aan dié toernooi deel.<ref name="sudamericano" /> * Titeloorwinnings (4): 1981, 2014, 2016, 2017 === Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskap === Uruguay het van 1995 tot 2003 an al die vyf Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskappe deelgeneem en by elke toernooi in die laaste plek geëindig. === Amerikaanse Rugbykampioenskap === Uruguay neem sedert 2009 aan die jaarlikse Amerikaanse Rugbykampioenskap (oftewel “Amerikaanse Sesnasies”) deel, waar hulle teen Brasilië, Chili, Kanada en die Verenigde State asook die Argentynse tweede span speel. Hul beste prestasie tot dusver was die tweede plek in 2019. === Nasiesbeker === Sedert 2008 neem Uruguay deel aan die Nasiesbeker, waartydens nasionale spanne van die tweede vlak en reserwespanne van die eerste vlak ontmoet. Ná gemengde resultate tydens die eerste toernooie het Uruguay die toernooi van 2017 tot 2019 drie agtereenvolgende keer gewen. * Titeloorwinnings (3): 2017, 2018, 2019 === Ander toetswedstryde === In teenstelling met ander tradisionele rugbylande het die Uruguaanse nasionale rugbyspan tydens die amateurtydperk nie oorsese toere onderneem nie en tot in die middel-1990’s slegs wedstryde in Suid-Amerika gespeel. Daarteenoor het hulle deur Suid-Amerika toerende nasionale spanne gehuisves. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die [[Noordelike Halfrond]] tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se midjaarrugbytoetsreeks tree Uruguay as gasheer op en gedurende Novembermaand se eindjaarrugbytoetsreeks reis Uruguay na Europa. In teenstelling met die meeste ander rugbylande speel Uruguay nie vir enige trofee teen sy teenstanders nie. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Uruguaanse span gevorm tydens die Suid-Amerikaanse [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2025/07/01/regulars-and-rookies-on-uruguay-roster-for-july-internationals |title=Chile Roster Named for Romania and Rugby World Cup Qualifiers |publisher=Americas Rugby News |author=Paul Tait |date=1 Julie 2025 |accessdate=7 September 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(zagueros)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Santiago Álvarez]] || [[Skrumskakel]] || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 13 |- | [[Juan Manuel Tafernaberry]] || Skrumskakel || Uruguay Sewes || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Ignacio Álvarez]] || [[Losskakel]] || [[Lobos Rugby|Lobos]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Ícaro Amarillo]] || Losskakel || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Felipe Etcheverry]] || Losskakel || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 28 |- | [[Felipe Arcos Pérez]] || [[Senter]] || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 15 |- | [[Alfonso Perillo Albarracín]] || Senter || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Joaquín Suárez]] || Senter || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Andrés Vilaseca]] || Senter || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 82 |- | [[Diego Ardao]] || [[Vleuel]] || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Bautista Basso]] || Vleuel || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 12 |- | [[Ignacio Facciolo]] || Vleuel || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Justo Ferrario]] || [[Heelagter]] || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Juan González]] || Heelagter || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Francisco Landauer]] || Heelagter || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(delanteros)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Germán Kessler]] || [[Haker]] || [[Rouen Normandie Rugby|Rouen]] || style="text-align:center" | 68 |- | [[Joaquín Myszka]] || Haker || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Sebastián Pérez]] || Haker || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Diego Arbelo]] || [[Stut]] || [[Rouen Normandie Rugby|Rouen]] || style="text-align:center" | 27 |- | [[Facundo Gattas]] || Stut || [[Old Glory DC|Old Glory]] || style="text-align:center" | 43 |- | [[Ignacio Péculo]] || Stut || [[Chicago Hounds]] || style="text-align:center" | 23 |- | [[Reinaldo Piussi]] || Stut || [[Miami Sharks]] || style="text-align:center" | 23 |- | [[Mateo Perillo]] || Stut || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Mateo Sanguinetti]] || Stut || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 91 |- | [[Francisco Suárez (rugbyspeler)|Francisco Suárez]] || Stut || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Felipe Aliaga]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 15 |- | [[Tomás Etcheverry]] || Slot || [[Old Christians Club]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Federico de Los Santos]] || Slot || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Ignacio Dotti]] || Slot || [[Old Glory DC|Old Glory]] || style="text-align:center" | 67 |- | [[Manuel Leindekar]] || Slot || [[Oyonnax Rugby|Oyonnax]] || style="text-align:center" | 39 |- | [[Manuel Ardao]] || [[Losvoorspeler]] || [[Miami Sharks]] || style="text-align:center" | 31 |- | [[Lucas Bianchi]] || Losvoorspeler || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Santiago Civetta]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Losvoorspeler || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 37 |- | [[Carlos Deus]] || Losvoorspeler || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 12 |- | [[Manuel Diana]] || Losvoorspeler || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 48 |- | [[Manuel Rosmarino]] || Losvoorspeler || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Los Teros de Uruguay 2015 - Carlos Arboleya.JPG|duimnael|upright|Carlos Arboleya (2015)]] [[Lêer:2015 Rugby World Cup - Repechage qualifier - Uruguay vs Russia - Agustín Ormaechea.JPG|duimnael|upright|Agustín Ormaechea (2015)]] [[Lêer:2016 Americas Rugby Championship - Uruguay vs United States - 12.JPG|duimnael|upright|Alejandro Nieto (2016)]] [[Lêer:Felipe Berchesi 2018-02-03.jpg|duimnael|upright|Felipe Berchesi (2018)]] Een voormalige Uruguaanse speler is vir sy uitstekende prestasie in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=7 September 2025}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Diego Ormaechea]] || [[Agsteman]] || 2019 |} === Spelerstatistieke === Vervolgens die belangrikste statistieke van Uruguay se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen: September 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=29;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=7 September 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Diego Magno]] || 2008–2024 || 107 |- | {{0}}2 || [[Mateo Sanguinetti]] * || 2014–2025 || {{0}}96 |- | {{0}}3 || [[Gastón Mieres]] || 2010–2024 || {{0}}86 |- | {{0}}4 || [[Andrés Vilaseca]] * || 2013–2025 || {{0}}86 |- | {{0}}5 || [[Rodrigo Silva]] || 2012–2023 || {{0}}78 |- | {{0}}6 || [[Leandro Leivas]] || 2008–2019 || {{0}}76 |- | {{0}}7 || [[Mario Sagario]] || 2006–2019 || {{0}}76 |- | {{0}}8 || [[Ignacio Dotti]] * || 2015–2025 || {{0}}72 |- | {{0}}9 || [[German Kessler]] * || 2015–2025 || {{0}}72 |- | 10 || colspan=3 | Twee spelers met 71 toetswedstryde elk |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=29;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=7 September 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Juan Manuel Gaminara]] || 2016–2019 || 40 |- | {{0}}2 || [[Diego Ormaechea]] || 1985–1999 || 37 |- | {{0}}3 || [[Andres Vilaseca]] || 2018–2024 || 24 |- | {{0}}4 || [[Jorge Zerbino]] || 1975–1985 || 20 |- | {{0}}5 || [[Diego Aguirre]] || 2002–2003 || 16 |- | {{0}}6 || [[Nicolás Klappenbach]] || 2005–2015 || 15 |- | {{0}}7 || [[Mario Lame]] || 1995–2001 || 14 |- | {{0}}8 || [[Eduardo Cerruti]] || 1985–1989 || 10 |- | {{0}}9 || [[Santiago Vilaseca]] || 2015 || 10 |- | 10 || [[Arturo Avalo]] || 2012–2014 || {{0}}9 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=29;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=7 September 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Felipe Berchesi]] || 2011–2023 || 381 |- | {{0}}2 || [[Federico Sciarra]] || 1990–1999 || 272 |- | {{0}}3 || [[Juan Menchaca]] || 1998–2007 || 254 |- | {{0}}4 || [[Jerónimo Etcheverry]] || 2008–2016 || 213 |- | {{0}}5 || [[Mathias Arocena]] || 2005–2014 || 204 |- | {{0}}6 || [[Federico Favaro]] || 2013–2021 || 200 |- | {{0}}7 || [[Marcelo Nicola]] || 1998–1995 || 178 |- | {{0}}8 || [[Agustín Ormaechea]] || 2011–2023 || 159 |- | {{0}}9 || [[Jorge Zerbino]] || 1973–1985 || 157 |- | 10 || [[Diego Ormaechea]] || 1979–1999 || 151 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=29;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=7 September 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Diego Ormaechea]] || 1979–1999 || 33 |- | {{0}}2 || [[Leandro Leivas]] || 2008–2019 || 24 |- | {{0}}3 || [[Germán Kessler]] * || 2015–2025 || 22 |- | {{0}}4 || [[Rodrigo Silva]] || 2012–2023 || 19 |- | {{0}}5 || [[Gastón Mieres]] || 2010–2024 || 18 |- | {{0}}6 || [[Andrés Vilaseca]] * || 2013–2025 || 16 |- | {{0}}7 || [[Santiago Arata]] * || 2016–2025 || 16 |- | {{0}}8 || [[Federico Sciarra]] || 1990–1999 || 14 |- | {{0}}9 || [[Alfonso Cardoso]] || 1995–2003 || 13 |- | 10 || [[Diego Magno]] || 2008–2024 || 12 |} |} == Afrigters == [[Lêer:2015 Rugby World Cup - Repechage qualifier - Uruguay vs Russia - Pablo Lemoine.jpg|duimnael|upright|Pablo Lemoine (2015)]] Die volgende persone het al as hoofafrigters van die Uruguaanse nasionale rugbyspan gedien: {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | {{vlagikoon|Uruguay}} Daniel Herrera || 1994–2000 |- | {{vlagikoon|Uruguay}} Diego Ormaechea || 2001–2003 |- | {{vlagikoon|Uruguay}} Sebastián Piñeyrúa || 2004–2005 |- | {{vlagikoon|Uruguay}} Nicolás Inciarte en Fernando Silva || 2006–2007 |- | {{vlagikoon|Uruguay}} José Brancato en Francisco Berrutti || 2007 |- | {{vlagikoon|Uruguay}} Alberico Passadore || 2007–2008 |- | {{vlagikoon|Argentinië}} García Porcel || 2008–2009 |- | {{vlagikoon|Uruguay}} Felipe Puig || 2009 |- | {{vlagikoon|Argentinië}} Gonzalo Camardón || 2010 |- | {{vlagikoon|Uruguay}} Sebastián Piñeyrúa || 2011 |- | {{vlagikoon|Uruguay}} Pablo Lemoine || 2011–2015 |- | {{vlagikoon|Argentinië}} Esteban Meneses || 2015–2024 |- | {{vlagikoon|Argentinië}} Rodolfo Ambrosio || sedert 2024 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1}} * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburg |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Uruguay national rugby union team|Uruguaanse nasionale rugbyspan}} * {{es}} [https://www.uru.org.uy/ Amptelike webwerf van die Uruguaanse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/south-america/uruguay Uruguay by Wêreldrugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Uruguay]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Suid-Amerika]] q7oqjwutv1b913mriupo3f5q6azuuic 2917452 2917450 2026-07-13T21:20:40Z HermanvanAswegen988 200973 Verbeter. 2917452 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Uruguay | beeld = Kenteken van die Uruguaanse nasionale rugbyspan.png | unie = [[Uruguaanse Rugbyunie]] (URU) | bynaam = ''Los Teros'' (“die Teros”) | embleem = die [[bronskiewiet]] | stadion = [[Charrúa-stadion]], [[Montevideo]] | kapasiteit = 14&nbsp;000 | kaptein = [[Santiago Civetta]] | afrigter = {{vlagikoon|Argentinië}} [[Rodolfo Ambrosio]] <small>(sedert 2024)</small> | patroon_la1 = | patroon_b1 = _vneck | patroon_ra1 = | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = 22BDF6 | liggaam1 = 22BDF6 | regterarm1 = 22BDF6 | broek1 = ffffff | kouse1 = 22BDF6 | patroon_la2 = _skyblueborder | patroon_b2 = _vnecklightblue | patroon_ra2 = _skyblueborder | patroon_sh2 = | patroon_so2 = _sky_blue_on_top | linkerarm2 = FEC352 | liggaam2 = FEC352 | regterarm2 = FEC352 | broek2 = 22BDF6 | kouse2 = FEC352 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Diego Magno]] (107)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=29;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=7 September 2025}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Felipe Berchesi]] (381)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=29;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=7 September 2025}}</ref> | meestedrieë = [[Diego Ormaechea]] (33)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=29;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=7 September 2025}}</ref> | jongstespeler = | eerste = {{CHIru}} 21–3 {{URUru-r}}<br />([[Buenos Aires]], [[Argentinië]]; 5 Augustus 1948) | grootwen = {{PARru}} 6–102 {{URUru-r}}<br />([[Puerto Iguazú]], Argentinië; 14 Mei 2011) | grootverloor = {{RSAru}} 134–3 {{URUru-r}}<br />([[Oos-Londen]], [[Suid-Afrika]]; 11 Junie 2005) | Wêreldbekerverskynings = 5/10 | jaar = 1999 | beste = Een oorwinning elk in [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]], [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] | url = | unieurl = www.uru.org.uy }} Die '''Uruguaanse nasionale rugbyspan''' ([[Spaans]]: ''Selección de rugby de Uruguay'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Uruguay]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Hulle dra die bynaam ''Los Teros'' (Spaans vir: “die Teros”), ontleen aan die [[bronskiewiet]] (''Vanellus chilensis''), die nasionale [[voël]] van diè [[Suid-Amerika]]anse land. Rugby word in Uruguay geadministreer deur die [[Uruguaanse Rugbyunie]] (''Unión de Rugby del Uruguay'', URU) wat in 1951 gestig is. Uruguay word as die vierde beste rugbyspan in die [[Amerikas]] beskou (ná [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]], die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] en [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]]) en deur [[Wêreldrugby]] as ’n vlak twee-span erken. Die Uruguaanse rugbyspan is tans (September 2025) 19de op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=7 September 2025}}</ref> Een voormalige Uruguaanse rugbyspeler is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Uruguay het in 1948 sy eerste internasionale wedstryd teen [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] gespeel. Uruguay het tot dusver vir vyf van die tien [[rugbywêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer, maar hulle het nie die uitklopfase gehaal nie. Die span het tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap vier titels ingepalm. Sedert 2016 neem Uruguay ook aan die jaarlikse Amerikaanse Rugbykampioenskap deel, saam met die tweede Argentynse span, [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan|Brasilië]], Chili, Kanada en die Verenigde State. Uruguay speel tradisioneel in hemelblou truie met wit kleuraksente, wit broeke en blou sokkies – wat aan die kleure van die [[vlag van Uruguay]] ontleen is. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Uruguaanse Rugbyunie}} Die beheerliggaam vir rugby in Uruguay is die Uruguaanse Rugbyunie (Spaans: ''Unión de Rugby del Uruguay'', URU). Die Uruguaanse Rugbyunie is in 1951 gestig en het in 1989 ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/south-america/uruguay |title=Uruguay |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=7 September 2025}}</ref> Daarbenewens was die Uruguaanse beheerliggaam in 1988 ’n stigtingslid van CONSUR (nou [[Suid-Amerika Rugby]]).<ref name="CONSUR">{{es}} {{cite web |url=https://sudamerica.rugby/espanol/sudamerica-rugby-7#consejo-directivo |title=Historia |publisher=[[Suid-Amerika Rugby]] |date=2021 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die hoogste rugbyliga in die land is die ''Campeonato Uruguayo de Rugby'' wat in 1950 gestig is en tans deur elf spanne beslis word, waarvan die meeste uit die hoofstad [[Montevideo]]. In die verlede was die meeste spelers van die Uruguaanse nasionale span uit dié amateurliga afkomstig. Sedert 2020 draf die meeste Uruguaanse spelers egter uit vir die keurspan [[Peñarol]] wat aan die professionele Superrugby Amerikas deelneem. Hieraan neem ook spanne uit [[Argentinië]], [[Brasilië]], [[Chili]], [[Paraguay]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/786870/super-rugby-americas-kicks-off |title=Super Rugby Americas kicks off in Argentina |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=17 Februarie 2023 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Van die ander spelers is veral op professionele vlak in [[Frankryk]] of die Noord-Amerikaanse [[Major League Rugby]] aktief. Naas die amptelike nasionale span roep die Uruguaanse Rugbyunie ook ander keurspanne byeen. ''Uruguay A'' is die tweede nasionale span van Uruguay en hulle neem aan Wêreldrugby se Stille Oseaan-uitdaagtoernooi deel. Net soos ander rugbylande beskik Uruguay oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die ''Uruguay Sevens'' is die Uruguaanse [[sewesrugby]]span en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker en [[Olimpiese Somerspele]] deel. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === In die buurlande [[Argentinië]] en [[Brasilië]] het in die laat 19de eeu veral Britse emigrante rugby gespeel. Waarskynlik was dit in Uruguay ook die geval, maar die bronne is nie eens nie. [[Krieket]]klubs wat deur [[Engelse]] gestig is, het rugby saam na [[Suid-Amerika]] geneem, wat in hierdie lande heelwat langer voortgegaan het as van die klubs se hoofaktiwiteit.<ref name="richards54">{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |pages=54}}</ref> Die [[Montevideo-krieketklub]] (MVCC) beweer dat hulle in 1865 die eerste rugbywedstryd in Uruguay gereël het.<ref name="richards54" /> Die eerste bekende rugbywedstryd is in 1880 tussen Uruguaanse en Britse MVCC-lede gespeel.<ref name="richards54" /> Die MVCC is volgens sy eie siening die oudste rugbyklub buite [[Europa]] en ondanks sy naam het hy nie meer ’n krieketafdeling nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.montevideocricketclub.com/historia/mvcchist5_uk.html |title=Montevideo Cricket Club in history |publisher=[[Montevideo-krieketklub]] |accessdate=14 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714113342/http://www.montevideocricketclub.com/historia/mvcchist5_uk.html |archive-date=14 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Waarnemer, wat oënskynlik die vermenging van Britte met “inheemses” afgekeur het, het die 1880-wedstryd soos volg beskryf:<ref name="richards54" /> {{cquote|… at the same time sublime and ridiculous … [that the] young sons of distinguished families practising the games of the Anglo-Saxon in their youth and young Englishmen of blond Albion, face to face … and on all sides [were] people strangely dressed who ran and shouted, pushed, fell, rose and finished by joining to form now a circle, now a pyramid, now a compact mass in which one could only distinguish heads without shoulders, legs without bodies and hands without arms.}} {{cquote|… terselfdertyd subliem en belaglik … [dat die] jong seuns van vooraanstaande gesinne wat die spele van die Anglo-Sakse in hul jeug beoefen en jong Engelse van die blonde Albion, van aangesig tot aangesig … en aan al die kante [was] mense vreemd geklee wat gehardloop en geskree, gedruk, geval, opgestaan en klaargemaak het deur saam te voeg om nou ’n sirkel te vorm, nou ’n piramide, nou ’n kompakte massa waarin ’n mens slegs koppe sonder skouers, bene sonder liggame en hande sonder arms kon onderskei.}} Dit is nie bekend watter spanne die eerste rugbywedstryd in Uruguay gespeel het nie, maar dit word algemeen erken dat Britse emigrante dié sport in die 19de eeu saam na Uruguay geneem het, terwyl dit veral deur die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] skole van die Gemeente van Christenbroers, wat van Ierse herkoms was, versprei is. Vervolgens beskik Uruguay oor een van die oudste rugbykulture buite die [[Britse Eilande]]. Rugby was egter vir ’n lang tyd die hoërklas se sport, terwyl die onderklas veral [[sokker]] gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irlandeses.org/0803ryan2.htm |title=The Development of Rugby in the River Plate Region: Irish Influences |publisher=Society for Irish Latin American Studies |author=Hugh FitzGerald Ryan |date=Maart 2008 |accessdate=7 September 2025}}</ref> === Die nasionale span se eerste jare === Die Uruguaanse rugbyklubs het ’n nieamptelike speelprogram gehandhaaf en volgens die tradisionele amateurisme van vaste strukture afstand gedoen. Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] het dit verander veral danksy die moeite van Carlos E. Cat, wat gedurende die 1920’s in die Argentynse hoofstad [[Buenos Aires]] vir die [[CA San Isidro]] gespeel het. Hy was in 1950 by die stigting van die ''Campeonato Uruguayo de Rugby'' betrokke. Die stigting van die nasionale kampioenskap het geslaag, waarvolgens in 1951 die beheerliggaam [[Uruguaanse Rugbyunie]] gestig is met Cat wat tot in 1957 as eerste president gedien het.<ref name="richards164">{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |pages=164}}</ref> Die beheerliggaam se kenteken toon van die begin af ’n [[bronskiewiet]], wat in Spaans ''Tero'' genoem word. [[Lêer:Uruguay v chile rugby 1951.jpg|duimnael|Uruguay teen [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1951 in [[Buenos Aires]]]] Reeds drie jaar voor die beheerliggaam se stigting het die land se leidende klubs ooreengekom om ’n amptelike nasionale span te stig en spelers beskikbaar te stel. Op 5 Augustus 1948 het Uruguay sy internasionale verskyning teen [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] gemaak. Dit is op neutrale bodem in [[Buenos Aires]] aangebied en het in ’n 3–21-nederlaag geëindig. Op 11 September 1950 het die eerste tuiswedstryd in [[Montevideo]] gevolg wat die gasheer teen [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan|Brasilië]] met 8–6 kon wen. In Februarie 1951 sou die ''Teros'' aan die eerste Pan-Amerikaanse Spele in Buenos Aires deelneem, maar die rugbytoernooi is om organisatoriese redes nie beslis nie. Dit moes tot in September uitgestel word en is onder die naam ABCU-toernooi aangebied (genoem na die vier deelnemende lande). Tydens die eerste Suid-Amerikaanse vastelandse rugbytoernooi het die Uruguane verrassend goed presteer en die tweede plek behaal. Hulle het beide Chili en Brasilië naelskraap geklop, maar hulle is deur die baie meer ervare [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentyne]] met 62–0 verneder.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.sudamerica.rugby/espanol/el-panamericano-de-1951-3?nid=363 |title=El Panamericano de 1951 |publisher=[[Suid-Amerika Rugby]] |author=Martín Bassino |date=23 Maart 2020 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Sewe jaar later is dié toernooi terugwerkend erken as eerste Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.clarin.com/deportes/Argentina-campeon-sudamericano_0_B1qbTkGpv7e.html |title=Argentina, campeón sudamericano |publisher=Clarín |date=25 Mei 2011 |accessdate=7 September 2025}}</ref> In die daaropvolgende jare het hulle slegs twee toetswedstryde teen Brasilië en Chili gespeel. In 1958 het Uruguay aan die eerste amptelike Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem. Ná swak nederlae teen Chili en Argentinië het hulle in hul laaste wedstryd [[Peruaanse nasionale rugbyspan|Peru]] met 10–6 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1958 |title=Sudamericano de Rugby 1958 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> In 1960 het Uruguay vir die eerste keer een van Europa se leidende rugbylande gehuisves en hulle het teen die deur Suid-Amerika toerende [[Franse nasionale rugbyspan|Franse]] met 0–59 verloor, maar die [[Franse Rugbyfederasie]] het vanweë die klasverskil aan die wedstryd nie amptelike toetsstatus toegeken nie. Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1961 het Uruguay in die eerste taai wedstryd Brasilië met 11–8 verslaan, maar daarna is hulle deur beide Chili en Argentinië maklik geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1961 |title=Sudamericano de Rugby 1961 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1964 het hulle ’n oorwinning oor Chili aangeteken, maar ook nederlae teen Argentinië en – ietwat verrassend – Brasilië gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1964 |title=Sudamericano de Rugby 1964 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Aan die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1967 het slegs drie spanne deelgeneem, waarby Uruguay deur beide Argentinië en Chili geklop is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1967 |title=Sudamericano de Rugby 1967 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1969 het op ’n soortgelyke manier verloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1969 |title=Sudamericano de Rugby 1969 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> === Geleidelike vestiging === Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1971, waaraan vir die eerste keer vyf spanne deelgeneem het, het Uruguay vir die eerste keer teen [[Paraguaanse nasionale rugbyspan|Paraguay]] te staan gekom en met 56–3 geseëvier. Daarop het ’n oorwinning oor Brasilië en nederlae teen beide Chili en Argentinië gevolg, waarna die ''Teros'' met hul derde plek vir die eerste keer ’n positiewe punteverskil behaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1971 |title=Sudamericano de Rugby 1971 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1973 het Uruguay sy beste prestasie by dié vastelandse toernooi ooit behaal, toe hulle Brasilië, Chili en Paraguay geklop en in die tweede plek geëindig het; teen Argentinië was hulle weereens sonder enige kans.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1973 |title=Sudamericano de Rugby 1973 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1975 het die ''Teros'' twee oorwinnings en nederlae elk aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1975 |title=Sudamericano de Rugby 1975 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] se 1976-toer deur Suid-Amerika het in die Estadio Centenario in Montevideo afgeskop. Die wedstryd, wat nie amptelike toetsstatus geniet het nie, het in ’n 3–64-nederlaag geëindig.<ref>{{en}} {{cite book |editor=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1977–78 |publisher=Queen Anne Press |year=1977 |isbn=0-354-09020-8 |pages=40–42}}</ref> Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1977 het die ''Teros'' oorwinnings oor Brasilië, Chili en Paraguay aangeteken, waarvolgens hulle in die tweede plek geëindig het; teen Argentinië was hulle weer sonder enige kans en is met 0–70 verneder.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1977 |title=Sudamericano de Rugby 1977 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> In die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1979 se eerste wedstryd teen Argentinië het hulle amper ’n sensasie behaal, toe hulle naelskraap met 16–19 verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1979 |title=Sudamericano de Rugby 1979 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Net soos die ander rugbylande was die Uruguaanse verhoudinge met die [[Suid-Afrika]] onder [[apartheid]] ambivalent. Ter omseiling van die regering se verbod op al die wedstryde teen Suid-Afrikaanse spanne is in 1980 onder Argentynse leiding die “skaduspan” Sudamérica XV (ook ''Jaguares Sudamericanos'' genoem) gestig. Vir die span het spelers uit vyf Suid-Amerikaanse lande uitgedraf, maar die Argentyne het meer as die helfte van die spelers beskikbaar gestel. Die span is deur die betrokke beheerliggame nie amptelik erken nie, maar in die geheim geduld. Gedurende die volgende vier jaar het die Sudamérica XV agt keer teen die [[Springbokke]] gespeel, maar hulle kon slegs een wedstryd wen (op 3 April 1982 in [[Bloemfontein]]).<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=[[Parys]] |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=611–612}}</ref> Argentinië, die onoorwonne wenner van al die vorige vastelandse rugbykampioenskappe, het in 1981 nie aan die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem nie. Dit het aan die ander deelnemers die kans gebied om dié toernooi vir die eerste keer ooit te wen. Uruguay kon al sy drie wedstryde teen Paraguay, Brasilië en Chili maklik wen en sodoende die grootste sukses in die beheerliggaam se geskiedenis behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1981 |title=Sudamericano de Rugby 1981 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Twee jaar later het Argentinië weer aan die toernooi deelgeneem en Uruguay kon slegs die tweede plek beklee, in 1985 later het hulle dieselfde uitslag behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1983 |title=Sudamericano de Rugby 1983 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1985 |title=Sudamericano de Rugby 1985 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> In Junie 1985 het Frankryk aan die einde van sy 1985-toer deur Suid-Amerika Uruguay besoek en met 34–6 gewen; dié wedstryd is nie as ’n toetswedstryd erken nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/tour/422 |title=1985 France tour to South America |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Drie maande voorheen het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]), wat destyds baie eksklusief was en slegs agt lede gehad het, op die invoering van die [[rugbywêreldbeker]]toernooi besluit. Vir die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] het die IRVR nege spanne vir deelname genooi, maar Uruguay het geen uitnodiging ontvang nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |date=2021 |accessdate=7 September 2025}}</ref> === Eerste rugbywêreldbekerdeelname === Op 2 Augustus 1987 het met [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] die eerste Europese span Uruguay besoek wat aan die ''Teros'' toetsstatus toegeken het; die besoekers het die wedstryd met 16–8 gewen. Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe in 1987 en 1989 het die ''Teros'' weer na Argentinië in die tweede plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1987 |title=Sudamericano de Rugby 1987 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1989 |title=Sudamericano de Rugby 1989 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> In September 1988 het hulle teen [[Belgiese nasionale rugbyspan|België]] hul eerste oorwinning oor ’n Europese span ooit aangeteken (met 39–13). ’n Maand later was die Uruguaanse beheerliggaam een van die stigtingslede van die vastelandse beheerliggaam CONSUR (nou [[Suid-Amerika Rugby]])<ref name="CONSUR" /> wat in 1989 ’n IRVR-lid geword het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks Ltd. |date=1997 |ISBN=1-86200-013-1 |pages=77}}</ref> In November 1989 het hulle vir die eerste keer teen die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] te staan gekom, maar die ''Teros'' is met 6–60 maklik verslaan. Aan die [[Rugbywêreldbeker 1991]]-kwalifisering het Uruguay nie deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=1991 |title=1991 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1991 het hulle weer in die tweede plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1991 |title=Sudamericano de Rugby 1991 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die 1993-toernooi het gelyktydig as eerste kwalifiseringsrondte vir die [[Rugbywêreldbeker 1995]] gedien. Aangesien die Uruguane weer in die tweede plek geëindig het, het hulle die volgende rondte misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1993 |title=Sudamericano de Rugby 1993 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die uitslag was baie naelskraap: Die ''Teros'' het op ’n stadium met 10–6 voorgeloop, totdat een van hul spelers van die veld gesit is; die Argentyne kon die wedstryd draai en die Uruguane met 19–10 klop.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks Ltd. |date=1997 |ISBN=1-86200-013-1 |pages=78}}</ref> Van 1995 tot 2003 het Uruguay aan al die vyf Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskappe deelgeneem. Dié toernooi het tot meer ontmoetings met die Verenigde State en [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] gelei, waarby die ''Teros'' soms tred kon hou, maar in al die wedstryde verslaan is. Die wedstryde teen albei [[Noord-Amerika]]anse spanne in September 1996 was die eerstes ooit wat hulle buite Suid-Amerika gespeel het. In 1995, 1997 en 1998 se Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe het Uruguay weer in die tweede plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1995 |title=Sudamericano de Rugby 1995 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1997 |title=Sudamericano de Rugby 1997 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1999 |title=Sudamericano de Rugby 1999 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> In Maart 1998 het die span aan die rugbywêreldbekerkwalifisering deelgeneem. In die eerste rondte het hulle teen Chili en Paraguay te staan gekom en albei wedstryde gewen. Die tweede kwalifiseringsrondte was gelyk aan die Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1998. Met hul laaste plek het Uruguay die kans gehad om in vroeg 1999 deur twee interkontinentale uitkloprondtes te kwalifiseer. Die ''Teros'' het [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]] twee keer geklop met die terugwedstryd in [[Lissabon]] wat hul eerste wedstryd in Europa was. Die laaste struikelblok was [[Marokaanse nasionale rugbyspan|Marokko]]. Die ''Teros'' het hul tuiswedstryd in Montevideo met 18–3 gewen, maar die wegwedstryd in [[Casablanca]] met 18–21 verloor. Met ’n algehele telling van 36–24 het hulle vir die eerste keer vir ’n rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/176?Stagione=1999 |title=1999 Rugby World Cup – Qualifiers repechage |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die [[Rugbywêreldbeker 1999]] is in Oktober en November in die destydse [[Sesnasies-toernooi|Vyfnasies]] aangebied. Uruguay is in Groep 1 geloot en al die drie groepwedstryde is in [[Skotland]] beslis. In [[Galashiels]] het die ''Teros'' in die eerste wedstryd ’n 27–15-oorwinning oor Spanje aangeteken, waartoe die 40-jarige [[Kaptein (sport)|kaptein]] [[Diego Ormaechea]], tot op hede die oudste speler tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi, ’n [[Drie (sport)|drie]] bygedra het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://mg.co.za/article/1999-10-04-uruguay-get-first-world-cup-victory/ |title=Uruguay get first world cup victory |publisher=[[Mail & Guardian]] |date=4 Oktober 1999 |accessdate=7 September 2025}}</ref> In [[Edinburg]] het hulle teen die [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotte]] met 12–43 verloor, in [[Glasgow]] teen die verdedigende wêreldkampioen Suid-Afrika met 3–39. Vervolgens is hulle met hul derde plek uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=7 September 2025}}</ref> === In die nuwe millennium === In September 2000 het Uruguay die eerste toetswedstryd teen [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] gewen. Van 2000 af is die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap jaarliks beslis, maar die magsbalans op die vasteland het vir eers nie verander nie. Tot in 2010 het Uruguay elf agtereenvolgende keer na Argentinië in die tweede plek geëindig.<ref name="sudamericano">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compsoverview/40 |title=Sudamericano de Rugby – Overview |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> In 2001 is die ''Teros'' tydens die Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskap deur die Argentyne met slegs vyf punte geklop, later dié jaar het hulle tuistoetswedstryde teen beide [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] en Spanje verloor. Van Julie tot September 2002 het Uruguay ses wedstryde tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering gespeel. Hulle het die eerste drie wegwedstryde teen Chili, Kanada en die Verenigde State verloor. Die ''Teros'' kon egter herstel en al die drie tuiswedstryde wen, waarby hulle die Kanadese en Amerikaners vir die eerste keer geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2003 |title=2003 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Uruguay het daarmee vir die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in [[Australië]] gekwalifiseer. In Groep C het hulle ná drie swak nederlae teen Suid-Afrika (met 6–72), [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] (met 13–60) en die latere wêreldkampioen [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] (met 13–111) [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] met 24–12 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=7 September 2025}}</ref> In 2004 en 2005 het Uruguay aan albei toernooie van die kortstondige Interkontinentale Beker deelgeneem en teen Portugal asook Georgië te staan gekom. In 2005 het die span met die 14de plek op Wêreldrugby se wêreldranglys hul beste plek ooit beklee. Die rugbywêreldbekerkwalifisering het in Julie 2006 met die vastelandse rondte 3a afgeskop. Ná ’n 0–26-wegnederlaag teen Argentinië in die eerste wedstryd het die ''Teros'' tuis Chili met 43–15 geklop en die rondte 4 gehaal. In dié rondte het hulle in twee uitspeelwedstryde teen die Verenigde State te staan gekom, maar albei verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2007 |title=2007 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die ''Teros'' het tydens die internasionale uitspeelrondte die laaste kans vir kwalifisering gehad. Hulle het die wegwedstryd in Lissabon verloor (met 5–12) en die tuiswedstryd in Montevideo gewen (met 18–12), waardeur hulle met ’n naelskraapse algehele telling van 23–24 uitgeskakel is en die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in [[Frankryk]] misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/176?Stagione=2007 |title=2007 Rugby World Cup – Qualifiers repechage |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> [[Lêer:2015 Rugby World Cup - Repechage qualifier - Uruguay vs Russia - h.jpg|duimnael|Wêreldbekerkwalifiseringwedstryd teen [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] (2014)]] [[Lêer:2015 Rugby World Cup, Wales vs. Uruguay (21447984240).jpg|duimnael|Uruguay teen Wallis tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]]]] In Junie 2008 het Uruguay vir die eerste keer aan die Nasiesbeker deelgeneem. Hulle het die vyfde plek onder ses deelnemers beklee, nadat hulle slegs [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] kon klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/9?Stagione=2008 |title=2008 Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Een jaar later het hulle in die laaste plek geëindig. Die rugbywêreldbekerkwalifisering vir die [[Rugbywêreldbeker 2011]] het in April/Mei 2009 met twee wedstryde in rondte 3a teen Brasilië en Chili afgeskop, wat Uruguay albei maklik kon wen. Daarop het weer twee uitspeelwedstryde teen die Verenigde State gevolg en slegs soos vier jaar voorheen het die ''Teros'' twee nederlae gely (met onderskeidelik 22–27 tuis en 6–27 weg).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2011 |title=2011 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> In die aansluitende interkontinentale uitspeelrondte het Uruguay [[Kasakse nasionale rugbyspan|Kasakstan]] met 44–7 geklop. Die laaste plek is in November 2010 in twee wedstryde teen [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] beslis: In die tuiswedstryd het hulle met 21–21 gelykop gespeel, maar nadat hulle die wegwedstryd in [[Boekarest]] met 12–39 verloor het, het Uruguay met ’n algehele telling van 33–60 die toernooi in Nieu-Seeland misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/9234995.stm |title=Romania beat Uruguay to reach 2011 Rugby World Cup |publisher=[[BBC]] |date=27 November 2010 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Ná drie jare se afwesigheid het Uruguay in 2012 weer aan die Nasiesbeker deelgeneem en in die vierde plek geëindig. Die wêreldbekerkwalifisering vir die [[Rugbywêreldbeker 2015]] het in Mei 2013 afgeskop en die Uruguane het in rondte 3a weer beide Brasilië en Chili geklop. In Maart 2014 het hulle in rondte 4 weer teen die Verenigde State te staan gekom. In die tuiswedstryd het hulle met 27–27 gelykop gespeel, maar nadat hulle die wegwedstryd met 13–32 verloor het, het hulle die regstreekse kwalifisering misgeloop en moes net soos vier jaar voorheen aan die interkontinentale uitspeelwedstryde deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2015 |title=2015 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Voor ’n tuisskare het hulle [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong]] met 28–7 geklop. Die laaste plek is in September en Oktober 2014 teen Rusland beslis: Op die naelskraapse 21–22-wegnederlaag in [[Krasnojarsk]] het ’n 36–27-tuisoorwinning gevolg, waarmee Uruguay met ’n algehele telling van 57–49 die laaste plek bespreek het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/29585805 |title=Rugby World Cup 2015: Uruguay beat Russia in play-off to qualify |publisher=[[BBC]] |date=11 Oktober 2014 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Tydens en ná die suksesvolle rugbywêreldbekerkwalifisering het hulle ook in ander belangrike wedstryde gespeel. Argentinië het vanweë sy oorskakeling na die Suidelike Halfrond se [[Die Rugbykampioenskap|Rugbykampioenskapstoernooi]] van 2014 af nie meer met sy dominerende nasionale span aan die jaarlikse vastelandse toernooi deelgeneem nie. Uruguay het tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2014 die nuwe kans konsekwent benut en ná drie maklike oorwinnings oor Brasilië, Chili en Paraguay ná 25 jaar sy tweede Suid-Amerikaanse titel ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2014 |title=Sudamericano de Rugby 2014 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2015 is hulle egter deur Chili geklop, wat op sy beurt sy eerste Suid-Amerikaanse titel ingepalm het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2015 |title=Sudamericano de Rugby 2015 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die daaropvolgende Rugbywêreldbeker 2015 was vir Uruguay die ergste ooit. Die ''Teros'' is in al die vier Groep A-wedstryde deur [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] (met 9–54), [[Australiese nasionale rugbyspan|Australië]] (met 3–65), [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] (met 15–47) en die gasheer Engeland (met 3–60) oorrompel, waarvolgens hulle met hul laaste plek uitgeskakel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=7 September 2025}}</ref> === Verdere ontwikkeling === [[Lêer:2019 Rugby World Cup - Americas play-off - Uruguay vs Canada - 15.jpg|duimnael|Wêreldbekerkwalifiseringwedstryd teen Kanada (2018)]] [[Lêer:2023 Rugby World Cup - Americas qualifier - Uruguay vs United States 07.jpg|duimnael|Wêreldbekerkwalifiseringwedstryd teen die VSA (2021)]] Die in 2009 ingestelde Amerikaanse Rugbykampioenskap, waaraan voorheen sekere nasionale reserwespanne deelgeneem het, het in 2016 ’n fundamentele verandering ondergaan. Sedertdien het die Amerikas se vyf leidende spanne na die voorbeeld van die Europese [[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] in ’n jaarlikse rondomtalie ontmoet. Slegs Argentinië het ten einde van ’n meer gebalanseerde toernooi slegs sy reserwespan (die ''Jaguares'') laat deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2015/09/04/americas-six-nations-start-february/ |title=Americas Six Nations to Start in February |publisher=Americas Rugby News |date=4 September 2015 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Tydens die eerste toernooi in Februarie en Maart 2016 het Uruguay ná drie oorwinnings en twee nederlae in die vierde plek geëindig. ’n Maand later het die span ná drie maklike oorwinnings die derde Suid-Amerikaanse titel ingepalm. Tydens die Amerikaanse Rugbykampioenskap 2017 het hulle weer drie oorwinnings aangeteken (en twee nederlae gely), waarmee hulle die derde plek behaal het. Later in 2017 het hulle ook die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap en die Nasiesbeker beklink. Met sy titels tydens die twee vorige Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe moes Uruguay eers in rondte 4 van die rugbywêreldbekerkwalifisering begin en in Januarie en Februarie 2018 in twee uitspeelwedstryde teen Kanada te staan kom. Hulle kon albei wedstryde wen (met onderskeidelik 38–29 weg en met 32–31 tuis), waarmee Uruguay vir die vierde keer vir die toernooi gekwalifiseer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.planetrugby.com/uruguay-beat-canada-to-qualify-for-rugby-world-cup/ |title=Uruguay beat Canada to qualify for Rugby World Cup |publisher=Planet Rugby |date=4 Februarie 2018 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Na aanleiding van die Argentynse voorbeeld neem sedert 2018 slegs die Uruguaanse reserwespan aan die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap deel. Tydens die Amerikaanse Rugbykampioenskap 2019 het die nasionale span ná vier oorwinnings in die tweede plek geëindig, hul enigste nederlaag was teen die Argentynse reserwespan. In die eerste wedstryd tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan het die ''Teros'' ’n verrassende 30–27-oorwinning oor Fidji aangeteken. Dit was die Uruguane se eerste oorwinning oor dié span en ook hul eerste oorwinning oor ’n [[Stille Oseaan]]-[[eilandstaat]] ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://english.kyodonews.net/articles/-/12668 |title=Rugby: Uruguay deliver World Cup's 1st shock with defeat of Fiji |publisher=Kyodo News |author=Joel Fitzpatrick |date=25 September 2019 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Daarbenewens was dit Uruguay se eerste rugbywêreldbekeroorwinning in 16 jaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2019/sep/25/uruguay-shock-fiji-to-pull-off-historic-victory-in-classic-encounter |title=Uruguay shock Fiji in World Cup thriller to pull off historic victory |publisher=[[The Guardian]] |author=Andy Bull |date=25 September 2019 |accessdate=7 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the42.ie/berchesi-kicks-uruguay-4823835-Sep2019/ |title=Uruguay pull off massive shock with World Cup win over Fiji |publisher=The 42 |date=25 September 2019 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Daarna het hulle egter teen Georgië (met 7–33), Australië (met 10–45) en Wallis (met 13–35) verloor, waardeur die ''Teros'' weer in die laaste plek uit die toernooi geskakel is. ’n Nagklub in [[Kumamoto]] het tydens die toernooi kriminele klagte teen spelers van die Uruguaanse span weens beweerde skade aan eiendom ingedien.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://english.kyodonews.net/cities/news/2019/10/4357a67e8b22-rugby-nightclub-files-criminal-complaint-against-uruguay-players.html |title=Rugby: Nightclub files criminal complaint against Uruguay players |publisher=[[Kyodo News]] |date=30 Oktober 2019 |accessdate=31 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191031233712/https://english.kyodonews.net/cities/news/2019/10/4357a67e8b22-rugby-nightclub-files-criminal-complaint-against-uruguay-players.html |archive-date=31 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sedert die uitbreek van die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] is nóg die Suid-Amerikaanse nóg die Amerikaanse Rugbykampioenskap beslis. In 2020 kon slegs twee tuiswedstryde teen Spanje gespeel word. Tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering in Julie 2021 het Uruguay in rondte 2a beide Chili (met 15–10) en Brasilië (met 36–13) geklop. Aansluitend het die span in Oktober in twee uitspeelwedstryde teen die Verenigde State te staan gekom. Op ’n 16–19-wegnederlaag het ’n 34–15-tuisoorwinning gevolg; met ’n algehele telling van 50–34 het Uruguay regstreeks vir die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.planetrugby.com/uruguay-see-off-usa-to-qualify-for-rugby-world-cup-2023-in-france/ |title=Uruguay see off USA to qualify for Rugby World Cup 2023 |publisher=Planet Rugby |date=10 Oktober 2021 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Tydens dié toernooi is die span deur die gasheer [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] (met 12–27), Italië (met 17–38) en [[All Blacks|Nieu-Seeland]] (met 0–73) geklop, terwyl hulle teen Namibië hul vierde wêreldbekeroorwinning in hul geskiedenis kon aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/870350/uru-36-26-nam-uruguay-comeback-denies-namibia-first-ever-rugby-world-cup-win |title=URU 36–26 NAM: Uruguay comeback denies Namibia first-ever Rugby World Cup win |publisher=rugbyworldcup.com |date=27 September 2023 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die Suid-Amerikaanse [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering het die span in Julie 2025 in die derde rondte afgeskop, waar die Uruguane in die weg- en tuiswedstryde teen die Paraguane maklike oorwinnings aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2027 |title=2027 Rugby World Cup – South American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2025 |accessdate=7 September 2025}}</ref> Daarna het hulle die twee uitspeelwedstryde teen Chili volgens algehele telling naelskraap beklink en daarmee hulle sesde toernooideelname bespreek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2025/09/07/only-three-places-remain-at-rugby-world-cup-2027 |title=Only Three Places Remain at Rugby World Cup 2027 |publisher=Rugby Americas News |author=Paul Tait |date=7 September 2025 |accessdate=7 September 2025}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:Quero-quero (REFON).JPG|duimnael|Die [[bronskiewiet]], embleem van die Uruguaanse nasionale rugbyspan]] Uruguay speel tradisioneel in ’n hemelblou trui met wit kleuraksente, wit broeke en blou sokkies, die kleure van die [[Vlag van Uruguay|nasionale vlag]]. Hul alternatiewe trui is wit met blou kleuraksente, blou broeke en blou sokkies. Die huidige truiverskaffer is die Uruguaanse sportuitruster Flash<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugbyshirtwatch.com/2021/11/02/every-new-international-rugby-jersey-autumn-nations-series-2021/ |title=Every new international rugby jersey for the Autumn Nations Series 2021 |publisher=Rugby Shirt Watch |date=2 November 2021 |accessdate=20 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230820154158/https://rugbyshirtwatch.com/2021/11/02/every-new-international-rugby-jersey-autumn-nations-series-2021/ |archive-date=20 Augustus 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en die truiborg is die Spaanse [[Banco Santander]].<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.empresasdeluruguay.com.uy/2021/07/25/santander-se-une-a-la-uru-para-apoyar-al-rugby-nacional/ |title=Santander se une a la URU para apoyar al rugby nacional |publisher=Empresas del Uruguay |accessdate=7 September 2025}}</ref> Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel. Die beheerliggaam [[Uruguaanse Rugbyunie]] se kenteken, wat ook op die trui verskyn, toon ’n hemelblou [[bronskiewiet]] op ’n swart agtergrond. Die nasionale span se bynaam ''Los Teros'' (“die Teros”) is ontleen aan die Spaanse naam van dié voël uit die [[Familie (biologie)|familie]] ''[[Charadriidae]]'' wat wydverspreid in Suid-Amerika voorkom. == Tuisstadion == [[Lêer:Estadio-charrua-montevideo-2017.jpg|duimnael|Die [[Charrúa-stadion]] in [[Montevideo]], tuisstadion van die Uruguaanse nasionale rugbyspan]] Uruguay se tuisstadion is die [[Charrúa-stadion]] in die hoofstad [[Montevideo]] met ’n kapasiteit van 14&nbsp;000. Dit is in besit van die [[Departamento Montevideo]], wat dit deur middel van ’n konsessie-ooreenkoms aan die rugbyunie en die sokkervereniging beskikbaar stel vir gebruik.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.uru.org.uy/descargas/Convenio%20Charrua%20Firmado.PDF |title=Contrato de concesión de uso |publisher=Intendencia de Montevideo |date=2012 |format=PDF, 1,1&nbsp;MB |accessdate=14 Desember 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214033705/http://www.uru.org.uy/descargas/Convenio%20Charrua%20Firmado.PDF |archive-date=14 Desember 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hier word amper al die nasionale span se tuiswedstryde, die [[Peñarol]]-konsessie,<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.rugbychampagneweb.com/Noticia/penarol-sera-local-en-el-estadio-charrua_3250 |title=Peñarol será local en el Estadio Charrúa |publisher=Rugby Champagne |accessdate=7 September 2025}}</ref> die meeste wedstryde tydens die nasionale rugbykampioenskap en ander rugbybyeenkomste aangebied; buitendien is die rugbybeheerliggaam se hoofkantoor hier gesetel. Die tweede hoofgebruiker is die sokkerklub [[Montevideo City Torque]] en ook die Uruguaanse nasionale vrouesokkerspan gebruik die stadion vir hul tuiswedstryde. Vorige tuisstadions was die fasiliteite van die [[Montevideo-krieketklub]] en die [[Carrasco Poloklub]], die [[Estadio Gran Parque Central|Parque Central]], die [[Estadio Luis Franzini]] en die [[Estadio Parque Federico Omar Saroldi|Estadio Saroldi]] – almal in Montevideo. Tot op hede het die nasionale span slegs drie tuiswedstryde buite die hoofstad gespeel, in 2017 twee keer in [[Maldonado]] en in 2014 een keer in [[Paysandú]]. == Toetswedstryde == [[Lêer:Uruguay IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Uruguay se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys van 10 Oktober 2003 tot op hede]] Uruguay het 144 van sy 281 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 51,25%. Uruguay se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2025):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=29;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Uruguay |publisher=ESPNscrum |accessdate=7 September 2025}}</ref> Uruguay kon tot dusver nie ’n oorwinning oor Argentinië aanteken nie, terwyl hul wenrekord teen Brasilië, Chili en Paraguay positief is. {| class="sortable wikitable" ! Opponent ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 34 || 0 || 34 || 0 || 0,00 |- | {{AUSru}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{BELru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BRAru}} || 30 || 27 || 3 || 0 || 90,00 |- | {{CHIru}} || 55 || 42 || 12 || 1 || 76,36 |- | {{GERru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{ENGru}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{FIJru}} || 4 || 1 || 3 || 0 || 25,00 |- | {{FRAru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{GEOru}} || 7 || 2 || 5 || 0 || 28,57 |- | {{HKGru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ITAru}} || 5 || 0 || 5 || 0 || 0,00 |- | {{JPNru}} || 5 || 1 || 4 || 0 || 20,00 |- | {{CANru}} || 12 || 5 || 7 || 0 || 41,67 |- | {{KASru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{MARru}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 50,00 |- | {{NAMru}} || 6 || 5 || 1 || 0 || 83,33 |- | {{NZLru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{PARru}} || 28 || 27 || 0 || 1 || 96,43 |- | {{PERru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PORru}} || 9 || 6 || 3 || 0 || 66,67 |- | {{ROMru}} || 15 || 5 || 9 || 1 || 33,33 |- | {{RUSru}} || 9 || 5 || 4 || 0 || 55,56 |- | {{SAMru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{SCOru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{ESPru}} || 14 || 7 || 7 || 0 || 50,00 |- | {{RSAru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{TGAru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{VENru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{USAru}} || 20 || 4 || 15 || 1 || 20,00 |- | {{WALru}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''281''' || '''144''' || '''133''' || '''4''' || '''51,25''' |} == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Uruguay het tot dusver vir vyf [[rugbywêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer. Hul beste prestasie tot dusver was een oorwinning elk tydens die toernooie in [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]], [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]]. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Nie genooi nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Geen deelname |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap === Sedert die eerste toernooi in 1951 het Uruguay tot in 2017 aan al die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe deelgeneem. Hulle het die toernooi vier keer gewen en 27-keer as naaswenner geëindig. Sedert 2018 neem Uruguay slegs met die reswerespan aan dié toernooi deel.<ref name="sudamericano" /> * Titeloorwinnings (4): 1981, 2014, 2016, 2017 === Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskap === Uruguay het van 1995 tot 2003 an al die vyf Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskappe deelgeneem en by elke toernooi in die laaste plek geëindig. === Amerikaanse Rugbykampioenskap === Uruguay neem sedert 2009 aan die jaarlikse Amerikaanse Rugbykampioenskap (oftewel “Amerikaanse Sesnasies”) deel, waar hulle teen Brasilië, Chili, Kanada en die Verenigde State asook die Argentynse tweede span speel. Hul beste prestasie tot dusver was die tweede plek in 2019. === Nasiesbeker === Sedert 2008 neem Uruguay deel aan die Nasiesbeker, waartydens nasionale spanne van die tweede vlak en reserwespanne van die eerste vlak ontmoet. Ná gemengde resultate tydens die eerste toernooie het Uruguay die toernooi van 2017 tot 2019 drie agtereenvolgende keer gewen. * Titeloorwinnings (3): 2017, 2018, 2019 === Ander toetswedstryde === In teenstelling met ander tradisionele rugbylande het die Uruguaanse nasionale rugbyspan tydens die amateurtydperk nie oorsese toere onderneem nie en tot in die middel-1990’s slegs wedstryde in Suid-Amerika gespeel. Daarteenoor het hulle deur Suid-Amerika toerende nasionale spanne gehuisves. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die [[Noordelike Halfrond]] tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se midjaarrugbytoetsreeks tree Uruguay as gasheer op en gedurende Novembermaand se eindjaarrugbytoetsreeks reis Uruguay na Europa. In teenstelling met die meeste ander rugbylande speel Uruguay nie vir enige trofee teen sy teenstanders nie. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Uruguaanse span gevorm tydens die Suid-Amerikaanse [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2025/07/01/regulars-and-rookies-on-uruguay-roster-for-july-internationals |title=Chile Roster Named for Romania and Rugby World Cup Qualifiers |publisher=Americas Rugby News |author=Paul Tait |date=1 Julie 2025 |accessdate=7 September 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(zagueros)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Santiago Álvarez]] || [[Skrumskakel]] || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 13 |- | [[Juan Manuel Tafernaberry]] || Skrumskakel || Uruguay Sewes || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Ignacio Álvarez]] || [[Losskakel]] || [[Lobos Rugby|Lobos]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Ícaro Amarillo]] || Losskakel || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Felipe Etcheverry]] || Losskakel || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 28 |- | [[Felipe Arcos Pérez]] || [[Senter]] || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 15 |- | [[Alfonso Perillo Albarracín]] || Senter || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Joaquín Suárez]] || Senter || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Andrés Vilaseca]] || Senter || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 82 |- | [[Diego Ardao]] || [[Vleuel]] || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Bautista Basso]] || Vleuel || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 12 |- | [[Ignacio Facciolo]] || Vleuel || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Justo Ferrario]] || [[Heelagter]] || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Juan González]] || Heelagter || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Francisco Landauer]] || Heelagter || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(delanteros)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Germán Kessler]] || [[Haker]] || [[Rouen Normandie Rugby|Rouen]] || style="text-align:center" | 68 |- | [[Joaquín Myszka]] || Haker || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Sebastián Pérez]] || Haker || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Diego Arbelo]] || [[Stut]] || [[Rouen Normandie Rugby|Rouen]] || style="text-align:center" | 27 |- | [[Facundo Gattas]] || Stut || [[Old Glory DC|Old Glory]] || style="text-align:center" | 43 |- | [[Ignacio Péculo]] || Stut || [[Chicago Hounds]] || style="text-align:center" | 23 |- | [[Reinaldo Piussi]] || Stut || [[Miami Sharks]] || style="text-align:center" | 23 |- | [[Mateo Perillo]] || Stut || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Mateo Sanguinetti]] || Stut || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 91 |- | [[Francisco Suárez (rugbyspeler)|Francisco Suárez]] || Stut || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Felipe Aliaga]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 15 |- | [[Tomás Etcheverry]] || Slot || [[Old Christians Club]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Federico de Los Santos]] || Slot || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Ignacio Dotti]] || Slot || [[Old Glory DC|Old Glory]] || style="text-align:center" | 67 |- | [[Manuel Leindekar]] || Slot || [[Oyonnax Rugby|Oyonnax]] || style="text-align:center" | 39 |- | [[Manuel Ardao]] || [[Losvoorspeler]] || [[Miami Sharks]] || style="text-align:center" | 31 |- | [[Lucas Bianchi]] || Losvoorspeler || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Santiago Civetta]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Losvoorspeler || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 37 |- | [[Carlos Deus]] || Losvoorspeler || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 12 |- | [[Manuel Diana]] || Losvoorspeler || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | 48 |- | [[Manuel Rosmarino]] || Losvoorspeler || [[Peñarol]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Los Teros de Uruguay 2015 - Carlos Arboleya.JPG|duimnael|upright|Carlos Arboleya (2015)]] [[Lêer:2015 Rugby World Cup - Repechage qualifier - Uruguay vs Russia - Agustín Ormaechea.JPG|duimnael|upright|Agustín Ormaechea (2015)]] [[Lêer:2016 Americas Rugby Championship - Uruguay vs United States - 12.JPG|duimnael|upright|Alejandro Nieto (2016)]] [[Lêer:Felipe Berchesi 2018-02-03.jpg|duimnael|upright|Felipe Berchesi (2018)]] Een voormalige Uruguaanse speler is vir sy uitstekende prestasie in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=7 September 2025}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Diego Ormaechea]] || [[Agsteman]] || 2019 |} === Spelerstatistieke === Vervolgens die belangrikste statistieke van Uruguay se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen: September 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=29;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=7 September 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Diego Magno]] || 2008–2024 || 107 |- | {{0}}2 || [[Mateo Sanguinetti]] * || 2014–2025 || {{0}}96 |- | {{0}}3 || [[Gastón Mieres]] || 2010–2024 || {{0}}86 |- | {{0}}4 || [[Andrés Vilaseca]] * || 2013–2025 || {{0}}86 |- | {{0}}5 || [[Rodrigo Silva]] || 2012–2023 || {{0}}78 |- | {{0}}6 || [[Leandro Leivas]] || 2008–2019 || {{0}}76 |- | {{0}}7 || [[Mario Sagario]] || 2006–2019 || {{0}}76 |- | {{0}}8 || [[Ignacio Dotti]] * || 2015–2025 || {{0}}72 |- | {{0}}9 || [[German Kessler]] * || 2015–2025 || {{0}}72 |- | 10 || colspan=3 | Twee spelers met 71 toetswedstryde elk |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=29;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=7 September 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Juan Manuel Gaminara]] || 2016–2019 || 40 |- | {{0}}2 || [[Diego Ormaechea]] || 1985–1999 || 37 |- | {{0}}3 || [[Andres Vilaseca]] || 2018–2024 || 24 |- | {{0}}4 || [[Jorge Zerbino]] || 1975–1985 || 20 |- | {{0}}5 || [[Diego Aguirre]] || 2002–2003 || 16 |- | {{0}}6 || [[Nicolás Klappenbach]] || 2005–2015 || 15 |- | {{0}}7 || [[Mario Lame]] || 1995–2001 || 14 |- | {{0}}8 || [[Eduardo Cerruti]] || 1985–1989 || 10 |- | {{0}}9 || [[Santiago Vilaseca]] || 2015 || 10 |- | 10 || [[Arturo Avalo]] || 2012–2014 || {{0}}9 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=29;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=7 September 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Felipe Berchesi]] || 2011–2023 || 381 |- | {{0}}2 || [[Federico Sciarra]] || 1990–1999 || 272 |- | {{0}}3 || [[Juan Menchaca]] || 1998–2007 || 254 |- | {{0}}4 || [[Jerónimo Etcheverry]] || 2008–2016 || 213 |- | {{0}}5 || [[Mathias Arocena]] || 2005–2014 || 204 |- | {{0}}6 || [[Federico Favaro]] || 2013–2021 || 200 |- | {{0}}7 || [[Marcelo Nicola]] || 1998–1995 || 178 |- | {{0}}8 || [[Agustín Ormaechea]] || 2011–2023 || 159 |- | {{0}}9 || [[Jorge Zerbino]] || 1973–1985 || 157 |- | 10 || [[Diego Ormaechea]] || 1979–1999 || 151 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=29;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=7 September 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Diego Ormaechea]] || 1979–1999 || 33 |- | {{0}}2 || [[Leandro Leivas]] || 2008–2019 || 24 |- | {{0}}3 || [[Germán Kessler]] * || 2015–2025 || 22 |- | {{0}}4 || [[Rodrigo Silva]] || 2012–2023 || 19 |- | {{0}}5 || [[Gastón Mieres]] || 2010–2024 || 18 |- | {{0}}6 || [[Andrés Vilaseca]] * || 2013–2025 || 16 |- | {{0}}7 || [[Santiago Arata]] * || 2016–2025 || 16 |- | {{0}}8 || [[Federico Sciarra]] || 1990–1999 || 14 |- | {{0}}9 || [[Alfonso Cardoso]] || 1995–2003 || 13 |- | 10 || [[Diego Magno]] || 2008–2024 || 12 |} |} == Afrigters == [[Lêer:2015 Rugby World Cup - Repechage qualifier - Uruguay vs Russia - Pablo Lemoine.jpg|duimnael|upright|Pablo Lemoine (2015)]] Die volgende persone het al as hoofafrigters van die Uruguaanse nasionale rugbyspan gedien: {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | {{vlagikoon|Uruguay}} Daniel Herrera || 1994–2000 |- | {{vlagikoon|Uruguay}} Diego Ormaechea || 2001–2003 |- | {{vlagikoon|Uruguay}} Sebastián Piñeyrúa || 2004–2005 |- | {{vlagikoon|Uruguay}} Nicolás Inciarte en Fernando Silva || 2006–2007 |- | {{vlagikoon|Uruguay}} José Brancato en Francisco Berrutti || 2007 |- | {{vlagikoon|Uruguay}} Alberico Passadore || 2007–2008 |- | {{vlagikoon|Argentinië}} García Porcel || 2008–2009 |- | {{vlagikoon|Uruguay}} Felipe Puig || 2009 |- | {{vlagikoon|Argentinië}} Gonzalo Camardón || 2010 |- | {{vlagikoon|Uruguay}} Sebastián Piñeyrúa || 2011 |- | {{vlagikoon|Uruguay}} Pablo Lemoine || 2011–2015 |- | {{vlagikoon|Argentinië}} Esteban Meneses || 2015–2024 |- | {{vlagikoon|Argentinië}} Rodolfo Ambrosio || sedert 2024 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1}} * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburg |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Uruguay national rugby union team|Uruguaanse nasionale rugbyspan}} * {{es}} [https://www.uru.org.uy/ Amptelike webwerf van die Uruguaanse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/south-america/uruguay Uruguay by Wêreldrugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Uruguay]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Suid-Amerika]] roc7sr5obo2s81aqpp2hj492urjcz1g 10 45007 2917423 2589434 2026-07-13T18:54:37Z Aliwal2012 39067 Rooi skakel na WTA-kampioenskap 2917423 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width: 22em; text-alinoemgn: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em" |+ class="fn" style="font-size: 125%; font-weight: bold" | {{{spelernaam<includeonly>|{{PAGENAME}}</includeonly>}}} |- {{#if:{{{beeld<includeonly>|</includeonly>}}}| {{!}} colspan=3 style="text-align: center" {{!}} {{{beeld}}} {{!}}- }} {{#if:{{{onderskrif<includeonly>|</includeonly>}}}| {{!}} colspan=3 style="text-align: center" {{!}} {{{onderskrif}}} {{!}}- }} {{#if:{{{vollenaam<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Volle naam {{!}} colspan=2 {{!}} {{{vollenaam}}} {{!}}- }} {{#if:{{{noemnaam<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Bynaam {{!}} colspan=2 class="noemnaam" {{!}} {{{noemnaam}}} {{!}}- }} ! Land | colspan=2 | {{{land}}} |- ! Woonplek | colspan=2 | {{{woonplek}}} |- ! Geboortedatum | colspan=2 | {{{geboortedatum}}} |- ! Geboorteplek | colspan=2 | {{{geboorteplek}}} |- {{#if:{{{sterftedatum<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Datum van sterfte {{!}} colspan=2 {{!}} {{{sterftedatum}}} {{!}}- }} {{#if:{{{sterfteplek<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Plek van sterfte {{!}} colspan=2 {{!}} {{{sterfteplek}}} {{!}}- }} {{#if:{{{lengte<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Lengte {{!}} colspan=2 {{!}} {{{lengte}}} {{!}}- }} {{#if:{{{gewig<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Gewig {{!}} colspan=2 {{!}} {{{gewig}}} {{!}}- }} {{#if:{{{college<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Kollege {{!}} colspan=2 {{!}} {{{college}}} {{!}}- }} {{#if:{{{afrigter<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Afrigter {{!}} colspan=2 {{!}} {{{afrigter}}} {{!}}- }} {{#if:{{{beginpro<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Begin professioneel {{!}} colspan=2 {{!}} {{{beginpro}}} {{!}}- }} {{#if:{{{afgetree<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Afgetree {{!}} colspan=2 {{!}} {{{afgetree}}} {{!}}- }} {{#if:{{{speel<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Spelstyl {{!}} colspan=2 {{!}} {{{speel}}} {{!}}- }} {{#if:{{{loopbaanwengeld<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Loopbaan-wengeld {{!}} colspan=2 {{!}} {{{loopbaanwengeld}}} {{!}}- }} {{#if:{{{tennishsjaar<includeonly>|</includeonly>}}}| ! [[Internasionale Tennisheldesaal|Int. Tennisheldesaal]] {{!}} {{{tennishsjaar}}} {{#if:{{{tennishsid|}}}|''([http://www.tennisfame.com/famer.aspx?pgID=867&hof_id={{{tennishsid}}} ledeblad])''}} {{!}}- }} {{#if:{{{webblad<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Amptelike webblad {{!}} colspan=2 {{!}} {{{webblad}}} {{!}}- }} {{#if:{{{enkelspelrekord<includeonly>|</includeonly>}}}{{{enkelspeltitels|}}}{{{hoogsteenkelspelrang|}}}{{{AustralieseOpeuitslag|}}}{{{AustralieseOpejunioruitslag|}}}{{{AustralieseOpesenioruitslag|}}}{{{FranseOpeuitslag|}}}{{{FranseOpejunioruitslag|}}}{{{FranseOpesenioruitslag|}}}{{{Wimbledonuitslag|}}}{{{Wimbledonjunioruitslag|}}}{{{Wimbledonsenioruitslag|}}}{{{VSAOpeuitslag|}}}{{{VSAOpejunioruitslag|}}}{{{VSAOpesenioruitslag|}}}{{{Andertoernooie|}}}{{{MeestersBekeruitslag|}}}{{{WTAKampioenskapuitslag|}}}{{{Olimpieseuitslag|}}}| ! colspan=2 style="text-align: center; background-color: {{{hex1|#b0c4de}}}; color: {{{fontcolor|{{{hex2|}}}}}}" {{!}} Enkelspel {{!}}- }} {{#if:{{{enkelspelrekord<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Loopbaanrekord {{!}} {{{enkelspelrekord}}} {{!}}- }} {{#if:{{{enkelspeltitels<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Loopbaantitels {{!}} {{{enkelspeltitels}}} {{!}}- }} {{#if:{{{hoogsteenkelspelrang<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Hoogste rang {{!}} {{{hoogsteenkelspelrang}}} {{!}}- }} {{#if:{{{huidigeenkelspelrang<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Huidige rang {{!}} {{{huidigeenkelspelrang}}} {{!}}- }} {{#if:{{{AustralieseOpeuitslag<includeonly>|</includeonly>}}}{{{AustralieseOpejunioruitslag|}}}{{{AustralieseOpesenior|}}}{{{FranseOpeuitslag|}}}{{{FranseOpejunioruitslag|}}}{{{FranseOpesenioruitslag|}}}{{{Wimbledonuitslag|}}}{{{Wimbledonjunioruitslag|}}}{{{Wimbledonsenioruitslag|}}}{{{VSAOpeuitslag|}}}{{{VSAOpejunioruitslag|}}}{{{VSAOpesenioruitslag|}}}| ! colspan=2 style="text-align: center; background-color: {{{hex1|#b0c4de}}}; color: {{{fontcolor|{{{hex2|}}}}}}" {{!}} Grand Slam-uitslae {{!}}- }} {{#if:{{{AustralieseOpeuitslag<includeonly>|</includeonly>}}}| ! [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]] {{!}} {{{AustralieseOpeuitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{AustralieseOpejunioruitslag<includeonly>|</includeonly>}}}| {{!}} Junior {{!}} {{{AustralieseOpejunioruitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{AustralieseOpesenioruitslag<includeonly>|</includeonly>}}}| {{!}} Senior {{!}} {{{AustralieseOpesenioruitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{FranseOpeuitslag<includeonly>|</includeonly>}}}| ! [[Franse Ope]] {{!}} {{{FranseOpeuitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{FranseOpejunioruitslag<includeonly>|</includeonly>}}}| {{!}} Junior {{!}} {{{FranseOpejunioruitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{FranseOpesenioruitslag<includeonly>|</includeonly>}}}| {{!}} Senior {{!}} {{{FranseOpesenioruitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{Wimbledonuitslag<includeonly>|</includeonly>}}}| ! [[Wimbledon-kampioenskap|Wimbledon]] {{!}} {{{Wimbledonuitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{Junior <includeonly>|</includeonly>}}}| {{!}} Junior {{!}} colspan=2 {{!}} {{{Wimbledonjunioruitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{Senior<includeonly>|</includeonly>}}}| {{!}} Senior {{!}} colspan=2 {{!}} {{{Wimbledonsenioruitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{VSAOpeuitslag<includeonly>|</includeonly>}}}| ! [[VSA-Ope (tennis)|VSA-Ope]] {{!}} {{{VSAOpeuitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{Junior <includeonly>|</includeonly>}}}| {{!}} Junior {{!}} colspan=2 {{!}} {{{VSAOpejunioruitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{Senior<includeonly>|</includeonly>}}}| {{!}} Senior {{!}} colspan=2 {{!}} {{{VSAOpesenioruitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{Andertoernooie<includeonly>|</includeonly>}}}| ! colspan=3 class="note" style="text-align: center" {{!}} Groot toernooie {{!}}- }} {{#if:{{{MeestersBekeruitslag<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Toereindronde {{!}} colspan=2 {{!}} {{{MeestersBekeruitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{WTAKampioenskapuitslag<includeonly>|</includeonly>}}}| ! WTA-kampioenskap {{!}} colspan=2 {{!}} {{{WTAKampioenskapuitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{Olimpieseuitslag<includeonly>|</includeonly>}}}| ! [[Olimpiese Spele]] {{!}} colspan=2 {{!}} {{{Olimpieseuitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{dubbelspelrekord<includeonly>|</includeonly>}}}{{{dubbelspeltitels|}}}{{{hoogstedubbelspelrang|}}}{{{grandslamsdubbelspeluitslae|}}}{{{AustralieseOpeDubbelspeluitslag|}}}{{{AustralieseOpeDubbelspeljunioruitslag|}}}{{{AustralieseOpeDubbelspelsenioruitslag|}}}{{{FranseOpeDubbelspeluitslag|}}}{{{FranseOpeDubbelspeljunioruitslag|}}}{{{FranseOpeDubbelspelsenioruitslag|}}}{{{WimbledonDubbelspeluitslag|}}}{{{WimbledonDubbelspeljunioruitslag|}}}{{{WimbledonDubbelspelsenioruitslag|}}}{{{VSAOpeDubbelspeluitslag|}}}{{{VSAOpeDubbelspeljunioruitslag|}}}{{{VSAOpeDubbelspelsenioruitslag|}}}{{{AndertoernooieDubbelspel|}}}{{{MeestersBekerDubbelspeluitslag|}}}{{{WTAKampioenskapDubbelspeluitslag|}}}{{{OlimpieseDubbelspeluitslag|}}}| ! colspan=2 style="text-align: center; background-color: {{{hex1|#b0c4de}}}; color: {{{fontcolor|{{{hex2|}}}}}}" {{!}} Dubbelspel {{!}}- }} {{#if:{{{dubbelspelrekord<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Loopbaan-rekord {{!}} {{{dubbelspelrekord}}} {{!}}- }} {{#if:{{{dubbelspeltitels<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Loopbaantitels {{!}} {{{dubbelspeltitels}}} {{!}}- }} {{#if:{{{hoogstedubbelspelrang<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Hoogste rang {{!}} {{{hoogstedubbelspelrang}}} {{!}}- }} {{#if:{{{huidigedubbelspelrang<includeonly>|</includeonly>}}}| ! Huidige rang {{!}} {{{huidigedubbelspelrang}}} {{!}}- }} {{#if:{{{grandslamsdubbelspeluitslae<includeonly>|</includeonly>}}}| {{!}}- }} {{#if:{{{Grand Slam Dubbelspel uitslae<includeonly>|</includeonly>}}}| ! style="background: #b0c4de" colspan=3 align=center {{!}} Grand Slam-dubbelspeluitslae {{!}}- }} {{#if:{{{AustralieseOpeDubbelspeluitslag<includeonly>|</includeonly>}}}| ! [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]] {{!}} colspan=2 {{!}} {{{AustralieseOpeDubbelspeluitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{Junior <includeonly>|</includeonly>}}}| {{!}} Junior {{!}} colspan=2 {{!}} {{{AustralieseOpeDubbelspeljunioruitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{Senior<includeonly>|</includeonly>}}}| {{!}} Senior {{!}} colspan=2 {{!}} {{{AustralieseOpeDubbelspelsenioruitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{FranseOpeDubbelspeluitslag<includeonly>|</includeonly>}}}| ! [[Franse Ope]] {{!}} colspan=2 {{!}} {{{FranseOpeDubbelspeluitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{Junior <includeonly>|</includeonly>}}}| {{!}} Junior {{!}} colspan=2 {{!}} {{{FranseOpeDubbelspeljunioruitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{Senior<includeonly>|</includeonly>}}}| {{!}} Senior {{!}} colspan=2 {{!}} {{{FranseOpeDubbelspelsenioruitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{WimbledonDubbelspeluitslag<includeonly>|</includeonly>}}}| ! [[Wimbledon-kampioenskap|Wimbledon]] {{!}} colspan=2 {{!}} {{{WimbledonDubbelspeluitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{Junior <includeonly>|</includeonly>}}}| {{!}} Junior {{!}} colspan=2 {{!}} {{{WimbledonDubbelspeljunioruitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{Senior<includeonly>|</includeonly>}}}| {{!}} Senior {{!}} colspan=2 {{!}} {{{WimbledonDubbelspelsenioruitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{VSAOpeDubbelspeluitslag<includeonly>|</includeonly>}}}| ! [[VSA-Ope (tennis)|VSA-Ope]] {{!}} colspan=2 {{!}} {{{VSAOpeDubbelspeluitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{Junior <includeonly>|</includeonly>}}}| {{!}} Junior {{!}} colspan=2 {{!}} {{{VSAOpeDubbelspeljunioruitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{Senior<includeonly>|</includeonly>}}}| {{!}} Senior {{!}} colspan=2 {{!}} {{{VSAOpeDubbelspelsenioruitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{AndertoernooieDubbelspel<includeonly>|</includeonly>}}}| ! colspan=3 class="note" style="text-align: center" {{!}} Groot dubbelspeltoernooie {{!}}- }} {{#if:{{{MeestersBekerDubbelspeluitslag<includeonly>|</includeonly>}}}| ! [[ATP Wêreldtoer Eindronde|ATP-toereindronde]] {{!}} colspan=2 {{!}} {{{MeestersbekerDubbelspelsuitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{WTAKampioenskapDubbelspeluitslag<includeonly>|</includeonly>}}}| ! [[WTA Toer Kampioenskap|WTA-kampioenskap]] {{!}} colspan=2 {{!}} {{{WTAKampioenskapDubbelspeluitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{OlimpieseDubbelspeluitslag<includeonly>|</includeonly>}}}| ! [[Olimpiese Spele]] {{!}} colspan=2 {{!}} {{{OlimpieseDubbelspeluitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{Gemeng<includeonly>|</includeonly>}}}| ! style="background: #b0c4de" colspan=3 align=center {{!}} Gemengde dubbelspel {{!}}- ! Loopbaan-rekord {{!}} colspan=2 class="note" {{!}} {{{gemengderekord}}} {{!}}- ! Loopbaantitels {{!}} colspan=2 class="note" {{!}} {{{gemengdetitels}}} {{!}}- ! colspan=3 class="note" style="text-align: center" {{!}} Grand Slam-gemengdedubbelspeluitslae {{!}}- }} {{#if:{{{AustralieseOpeGemengdeuitslag|}}}| ! [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]] {{!}} colspan=2 class="note" {{!}} {{{AustralieseOpeGemengdeuitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{FranseOpeGemengdeuitslag|}}}| ! [[Franse Ope]] {{!}} colspan=2 class="note" {{!}} {{{FranseOpeGemengdeuitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{WimbledonGemengdeuitslag|}}}| ! [[Wimbledon-kampioenskap|Wimbledon]] {{!}} colspan=2 class="note" {{!}} {{{WimbledonGemengdeuitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{VSAOpeGemengdeuitslag|}}}| ! [[VSA-Ope (tennis)|VSA-Ope]] {{!}} colspan=2 class="note" {{!}} {{{VSAOpeGemengdeuitslag}}} {{!}}- }} {{#if:{{{opgedateer<includeonly>|</includeonly>}}}| {{!}} colspan=3 style="font-size: 80%; font-weight: lighter; text-align: center; color: #555" {{!}} Laaste opgedateer op: {{{opgedateer}}}. {{!}}- }} |}<noinclude>{{Dokumentasie}}<!-- add categories to the /doc page, not here --></noinclude> q8z7jijak6m3k7m973c8qq218nbsuou 0 47429 2917516 2905090 2026-07-14T11:16:58Z Aliwal2012 39067 /* April tot Augustus */ Jochen Mass 2917516 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Flag of Palestine.svg|teks=Verskeie belangrike Westerse lande erken die [[Staat Palestina]] volgens [[internasionale reg]].}} Die '''jaar 2025''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Woensdag]] begin het. Dis was die 25ste jaar van die [[21ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[Pole]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by [[Hongarye]] oor. * 1 Januarie – [[Bulgarye]] en [[Roemenië]] word volle lede van die [[Schengen-ooreenkoms]]. * [[6 Januarie]] – [[Indonesië]] sluit by [[BRICS]] aan. * [[7 Januarie]] – [[Suid-Kaliforniese veldbrande van Januarie 2025|Brande]] ontvlam in die [[Los Angeles]]-metropolitaanse gebied en omliggende gebiede in Suid-Kalifornië. * [[29 Januarie]] – PSA Airlines-vlug 5342, 'n Bombardier CRJ700-reeks vliegtuig, en 'n [[Amerikaanse Leër]] Sikorsky H-60 Black Hawk-helikopter [[Lugbotsing bo die Potomacrivier in 2025|bots in die lug oor die Potomacrivier]] naby [[Washington, D.C.]] Al 67 mense aan boord (64 in die vliegtuig, 3 in die helikopter) sterf tydens die ongeluk. * [[19 Februarie]]–[[9 Maart]] – Die [[Kampioenetrofee 2025|negende Kampioenetrofee]] word in [[Pakistan]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]] aangebied en deur [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] gewen. * [[17 Februarie]] – [[Delta Connection vlug-4819]] het omgeslaan toe dit op die [[Toronto Pearson Internasionale Lughawe]] land. * [[23 Februarie]] – ’n Vervroegte [[Duitse federale verkiesing van 2025|Federale verkiesing]] is in [[Duitsland]] gehou om die 630 lede van die 21ste [[Bundestag]] te verkies. * [[2 Maart]] − Firefly Aerospace land hul eerste [[Blue Ghost-maanlander]] suksesvol op die [[Maan]]. * [[6 Maart]] – As deel van die [[Intuitive Machines-2]] (IM-2) maansending land die Athena-maanlander op die [[Maan]] se oppervlak. * [[15 Maart]] – Die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] begin om [[Amerikaanse aanvalle op Jemen in Maart 2025|grootskaalse lug- en vlootaanvalle]] teen [[Houthi-beweging|Houthi]]-teikens in [[Jemen]] te loods. * [[5 April]] – [[Hands Off-protes]], 'n reeks betogings vind regoor die Verenigde State plaas wat die grootste eendaagse, landwye vertoning van openbare weerstand teen die tweede administrasie van president [[Donald Trump]] is. * [[14 April]] – Blue Origin lanseer die [[Blue Origin NS-31]] op 'n suborbitale ruimtevlugsending met 'n bemanning van ses vroue. * [[7 Mei]] – [[Indië–Pakistan konflik van 2025|Indië loods missielaanvalle op Pakistan]] en in Pakistan-beheerde [[Kasjmir]] in weerwraak op 'n terreurvoorval in Indies-beheerde Kasjmir. * [[8 Mei]] – [[Pous Leo XIV]] volg [[Pous Franciskus]] op as [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. * [[1 Junie]] – Die Veiligheidsdiens van [[Oekraïne]] (SBU) [[Oekraïense aanvalle op Russiese lugmagbasisse in Junie 2025|loods 'n oorgrensoperasie teen lugmagbasisse]] in Rusland, wat die grootste operasie sy soort tot nog toe om militêre infrastruktuur diep binne Russiese gebied te teiken. * [[14 Junie]] – [[Proteas|Suid-Afrika]] verslaan [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] met vyf paaltjies in die eindstryd van die [[Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025|derde Wêreldtoetskampioenskap]] op [[Lord’s]] in [[Londen]]. * [[1 Julie]] – [[Denemarke]] neem die voorsitterskap van die Europese Unie by Pole oor. * [[7 Julie]] – Erin Patterson word skuldig bevind aan drie aanklagte van [[moord]] en een aanklag van poging tot moord in Morwell, [[Victoria (Australië)|Victoria]], [[Australië]], wat internasionaal as die [[Australiese sampioenmoorde van 2023]] bekend sou staan. * [[22 Augustus]]–[[27 September]] – Die [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|10de Vrouerugbywêreldbeker]] word in [[Engeland]] aangebied en deur die [[Engelse nasionale vrouerugbyspan|gasvroue]] gewen. * [[9 September]] – Die [[Israeliese Verdedigingsmagte]] (IDF) voer [[Israeli aanval op Katar in 2025|lugaanvalle]] uit wat die leierskap van [[Hamas]] in [[Katar]] geteiken het. * [[21 September]] – [[Australië]], [[Kanada]], [[Portugal]] en die [[Verenigde Koninkryk]] erken die [[Staat Palestina]] as 'n [[Onafhanklikheid|onafhanklike]] [[land]] volgens [[internasionale reg]]. * [[28 September]] – Die [[Huajiang-brug]] in die [[Guizhou|Guizhou-provinsie]], [[Volksrepubliek China|China]], word geopen. Dit is die wêreld se hoogste brug. * [[30 September]]–[[2 November]] – Die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025|13de Vrouekrieketwêreldbeker]] word in [[Indië]] en [[Sri Lanka]] aangebied en deur [[Indiese nasionale vrouekrieketspan|Indië]] gewen. * [[19 Oktober]] – Diewe, vermom as werkers, [[Louvre-rooftog van 2025|steel]] nege stukke van die Franse Kroonjuwele uit die Galerie d'Apollon van die [[Louvre]] in [[Parys]], [[Frankryk]]. * [[26 Oktober]] – [[Oos-Timor]] word die elfde lidland van [[ASEAN]]. * [[29 Oktober]] – [[Tanzaniese algemene verkiesing van 2025|Algemene verkiesings]] word in [[Tanzanië]] gehou om die President, lede van die Nasionale Vergadering en wyksraadslede te verkies verkiesing. Dit word gekenmerk deur verkiesingsgeweld te midde van bewerings van onreëlmatighede en arrestasies van opposisieleiers. * 29 Oktober – Verkiesing van die [[Nederland]]se [[Tweede Kamer van die Stategeneraal]]. * [[14 Desember]] – Vyftien mense word doodgeskiet deur ‘n pa en seun in, wat as ‘n [[Antisemitisme|antisemities]] [[Bondi Beach-aanval van 2025|massaskietery deur terroriste]] beskou word in [[Bondi Beach]], [[Sydney]], [[Australië]]. * [[25 Desember]] – Amerikaanse president [[Donald Trump]] magtig [[Amerikaanse aanvalle in Nigerië gedurende 2025|aanvalle]] teen [[Islamitiese Staat]]-militante in noordwes-[[Nigerië]]. == Sterftes == === Januarie tot Maart === * [[3 Januarie]] – [[Richard Louis]], [[Naelloop|naelloopatleet]] van [[Barbados]] (* [[1964]]). * [[3 Januarie]] – [[Mauro Morandi]], [[hermiet]] op die [[Italië|Italiaanse]] [[eiland]] Budelli van 1989 tot 2021 (* [[1939]]). * [[7 Januarie]] – [[Jean-Marie Le Pen]], Franse intelligensiehoof en politikus (* [[1928]]). * [[13 Januarie]] – [[Niël Barnard]], hoof van [[Suid-Afrika]] se [[Nasionale Intelligensiediens]] (NID) (* [[1949]]). * 13 Januarie – [[Oliviero Toscani]], Italiaanse fotograaf en artistieke direkteur (* [[1942]]). * [[15 Januarie]] – [[David Lynch]], Amerikaanse regisseur (* [[1946]]). * [[16 Januarie]] – [[Joan Plowright]], [[Engeland|Engelse]] aktrise (* [[1929]]). * [[20 Januarie]] – [[Edward George Hudson Oliver]], Suid-Afrikaanse [[plantkundige]] en skrywer(* [[1938]]). * [[29 Januarie]] – [[Salwan Momika]], Irakse aanhitser tot godsdienshaat teen [[Islam]] (* [[1986]]). * [[30 Januarie]] – [[Marianne Faithfull]], Engelse sangeres en aktrise (* 1946). * [[1 Februarie]] – [[Horst Köhler]], Duitse president (* [[1943]]). * 1 Februarie – [[Johan Oberholzer]], Suid-Afrikaanse sanger, liedjieskrywer en komponis (* [[1982]]/[[1983]]). * [[4 Februarie]] – [[Douw Steyn]], Suid-Afrikaanse miljardêr-sakeman (* [[1952]]). * 4 Februarie – [[Aga Khan IV]], 49ste Imam van die Isma'ilisme (* [[1936]]). * [[7 Februarie]] – [[Bruce French (akteur)|Bruce French]], Amerikaanse akteur (* [[1945]]). * [[8 Februarie]] – [[Sam Nujoma]], [[Namibiese]] politikus en eerste [[President van Namibië]] (1990–2005) (* 1929). * [[13 Februarie]] – [[John Lawlor (akteur)|John Lawlor]], Amerikaanse akteur, assistentregisseur en kinematograaf (* [[1941]]). * [[14 Februarie]] – [[Alice Hirson]], Amerikaanse aktrise (* 1929). * [[16 Februarie]] – [[Yolanda Montes]], Amerikaanse aktrise bekend as "Tongolele" (* [[1932]]). * [[24 Februarie]] – [[Roberta Flack]], Amerikaanse sangeres (* [[1937]]). * [[26 Februarie]] – [[Gene Hackman]], Amerikaanse akteur (* [[1930]]). * [[27 Februarie]] – [[Boris Spasski]], Russiese skaakspeler (* 1937). * [[5 Maart]] – [[Pamela Bach]], Amerikaanse aktrise en rolprentvervaardiger (* [[1963]]). * [[6 Maart]] – [[Crystal Donna Roberts]], Suid-Afrikaanse aktrise (* 1984). * [[8 Maart]] – [[Athol Fugard]], Suid-Afrikaanse dramaturg, akteur en regisseur (* 1932). * 8 Maart – [[Ella Zeller]], Roemeense [[tafeltennis]]speler (* [[1933]]). * [[9 Maart]] – [[Simon Fisher-Becker]], Engelse akteur (* [[1961]]). * [[15 Maart]] – [[Schalkie van Wyk]], Suid-Afrikaanse skrywer (* [[1940]]). * [[21 Maart]] – [[George Foreman]], Amerikaanse [[Boks|bokser]] (* 1949). * [[25 Maart]] – [[Denis Arndt]], Amerikaanse akteur, skrywer, en vervaardiger (* [[1939]]). * [[27 Maart]] – [[Johann de Lange]], Afrikaanse digter (* [[1959]]). * [[29 Maart]] – [[Richard Chamberlain]], Amerikaanse akteur (* [[1934]]). === April tot Augustus === * [[1 April]] – [[Val Kilmer]], Amerikaanse akteur (* 1959). * [[6 April]] – [[Jay North]], Amerikaanse akteur (* [[1951]]). * [[21 April]] – [[Pous Franciscus]] (gebore as Jorge Mario Bergoglio), 266ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* 1936). * [[27 April]] – [[Pieter Naudé]], [[Afrikaans]]e sanger (* [[1968]]). * 27 April – [[Cora Sue Collins]], Amerikaanse aktrise (* [[1927]]). * [[30 April]] – [[P.J. Bosman]], Afrikaanse digter en skrywer (* 1933). * [[4 Mei]] – [[Jochen Mass]], Duitse motorrenjaer en radiokommentator (* [[1946]]). * [[15 Mei]] – [[Cornal Hendricks]], Suid-Afrikaanse [[rugby]]speler (* [[1988]]). * [[16 Mei]] – [[Jan Terlouw]], Nederlandse politikus, diplomaat, fisikus en skrywer van die jeugroman, Koning van Katoren (* [[1931]]). * [[22 Mei]] – [[Pippa Scott]], Amerikaanse aktrise, vervaardiger en regisseuse (* 1934). * [[27 Mei]] – [[Presley Chweneyagae]], Suid-Afrikaanse akteur (* [[1984]]). * [[30 Mei]] – [[Loretta Swit]], Amerikaanse aktrise (* 1937). * [[9 Junie]] – [[Frederick Forsyth]], Engelse [[roman]][[skrywer]] en [[joernalis]] (* [[1938]]). * [[10 Junie]] – [[André Walters]], radio-omroeper, TV-persoonlikheid en skakelbeampte (* [[1940]]). * [[17 Junie]] – [[Alfred Brendel]], [[Oostenryk]]se pianis (* 1931). * [[24 Junie]] – [[C. Johan Bakkes]], Suid-Afrikaanse skrywer, rekenmeester en toergids (* [[1956]]). * [[1 Julie]] – [[Jimmy Swaggart]], Amerikaanse Pinkster-televangelis en gospelmusiekkunstenaar (* [[1935]]). * [[2 Julie]] – [[Julian McMahon]], Australiese akteur en vervaardiger (* 1968). * [[3 Julie]] – [[David Mabuza]], ANC-politikus en agtste [[adjunkpresident van Suid-Afrika]] (* [[1960]]). * [[13 Julie]] – [[Muhammadu Buhari]], tweemalige President van [[Nigerië]] (* 1942). * [[16 Julie]] – [[Connie Francis]], Amerikaanse aktrise (* [[1937]]). * [[18 Julie]] – [[Kenneth Washington]], Amerikaanse akteur (* [[1935]]). * [[21 Julie]] – [[Des van Jaarsveldt]], [[Suid-Afrika]] se sewe-en-twintigste [[Springbokkaptein]] (* [[1929]]). * [[22 Julie]] – [[Ozzy Osbourne]], Engelse sanger (* [[1948]]). * [[30 Julie]] – [[Pirow Bekker]], Afrikaanse digter en skrywer (* [[1935]]). * [[3 Augustus]] – [[Loni Anderson]], [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise (* [[1946]]). * [[7 Augustus]] – [[Jim Lovell]], Amerikaanse [[ruimtevaarder]] en bevelvoerder van [[Apollo 13]] (* [[1928]]). * [[27 Augustus]] – [[Tshidi Madia]], Suid-Afrikaanse politieke joernalis (* [[1983]]). * [[30 Augustus]] – [[Neil de Beer]], Suid-Afrikaanse politikus en kommentator (* [[1968]]).<ref name="biznews-20241027">{{cite web |url=https://www.biznews.com/interviews/de-beer-steenhuisen-anc-gayton-cr |titel=De Beer: Corruption “hostages”, “Chameleon” Steenhuisen on the ANC Smartie Box – and Gayton as CR’s “apple-bearer….” |trans-title=De Beer: korrupsie-"gyselaars", "Verkleurmannetjie" Steenhuisen oor ANC-Smartie-boks - en Gayton as CR se "appeldraer..." |webwerf=[[BizNews]] |datum=27 Oktober 2024 |format=Onderhoudtranskripsie |naam=Chris |van=Steyn}}</ref> === September tot Desember === * [[4 September]] – [[Giorgio Armani]], Italiaanse ontwerper (* [[1934]]). * [[10 September]] – [[Charlie Kirk]], Amerikaanse aktivis (* [[1993]]). * [[11 September]] – [[Bevin Fortuin]], Suid-Afrikaanse rugbyspeler (* [[1979]]). * 11 September – [[Deon Fourie (generaal)|Deon Fourie]], Suid-Afrikaanse offisier, akademikus, militêre historikus en heraldis (* [[1932]]). * [[12 September]] – [[Jan Boland Coetzee]], Suid-Afrikaanse rugbyspeler en wynmaker (* [[1945]]). * [[14 September]] – [[Maxi Schoeman]], professor in [[politieke wetenskap]] aan die [[Universiteit van Pretoria]] (* [[1954]]). * [[15 September]] – [[Marilyn Knowlden]], Amerikaanse aktrise (* [[1926]]). * [[16 September]] – [[Robert Redford]], Amerikaanse akteur (* [[1936]]). * [[26 September]] – [[Ann Robinson]], Amerikaanse aktrise (* [[1929]]). * [[29 September]] – [[Nathi Mthethwa]], Suid-Afrikaanse ANC-politikus en kabinetsminister (* [[1967]]). * [[1 Oktober]] – [[Jane Goodall]], Britse dierkundige en [[sjimpansee]]kenner (* 1934). * [[3 Oktober]] – [[Patricia Routledge]], Engelse aktrise (* [[1929]]). * [[11 Oktober]] – [[Diane Keaton]], Amerikaanse aktrise (* [[1946]]). * [[12 Oktober]] – [[Martin Watt]], Suid-Afrikaanse komponis (* [[1970]]). * [[17 Oktober]] – [[Tomiichi Murayama]], Japannese politikus (* [[1924]]). * [[22 Oktober]] – [[David Ball]], Britse vervaardiger en elektroniese [[musikant]] (* [[1959]]). * [[3 November]] – [[Dick Cheney]], Amerikaanse politikus en die 46ste [[Visepresident van die Verenigde State]] (* [[1941]]). * [[6 November]] – [[Pauline Collins]], Engelse aktrise (* [[1940]]). * [[23 November]] – [[Adriaan Snyman]], Suid-Afrikaanse skrywer (* [[1938]]). * [[30 November]] – [[Evelyn Dalberg]], Suid-Afrikaanse operasangeres (* [[1939]]). * [[5 Desember]] – [[Frank Gehry]], Kanadees-Amerikaanse argitek (* 1929). * [[14 Desember]] – [[Rob Reiner]], Amerikaanse akteur en regisseur (* [[1947]]). * [[16 Desember]] – [[DJ Warras|Warrick Stock]], Suid-Afrikaanse platejoggie (DJ), radio- en televisie-aanbieder, podsendingmaker en entrepreneur (* [[1985]]). * [[17 Desember]] – [[Hans van Manen]], Nederlandse balletdanser en choreograaf (* [[1932]]). * [[19 Desember]] – [[James Ransone]], Amerikaanse akteur (* [[1979]]). * [[22 Desember]] – [[Chris Rea]], [[Engelse]] [[rockmusiek|rock]]- en [[blues]] sanger-liedjieskrywer en kitaarspeler (* [[1951]]). * [[28 Desember]] – [[Brigitte Bardot]], Franse aktrise, fotomodel, sangeres en aktivis vir diereregte (* [[1934]]). == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:2025| ]] [[Kategorie:21ste eeu]] 3u052w1hylqg117yi75x17tl51pleua 0 51033 2917382 2510957 2026-07-13T15:16:32Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2917382 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="float: right; width: 300px;" ! colspan="2" bgcolor="#EFEFEF" |{{Teksgrootte|120%|Kunene}} |- align="center" |- | [[Hoofstad]]: || [[Opuwo]] |- | [[Stad|Grootste stad]]: || Opuwo |- | [[Webwerf]]: || [http://www.arc.org.na/kunene_council.html www.arc.org.na] |- | colspan="2" align="center" | [[Lêer:Region Kunene in Namibia.png|200px|Ligging van Kunene in Namibië]] |} '''Kunene''' is een van die 14 [[streke van Namibië]] en tuis aan die [[Himba]]-volk. In vergelyking met die res van Namibië is dit relatief onderontwikkeld. Dit is dalk weens die bergagtige geografie wat ontoeganklik is en droogte wat landbou belemmer. [[Lêer:Cunene-River-Angola.png|duimnael|links|Die Kunenerivier]]Die streek se naam is van die [[Kunenerivier]] afgelei. Kunene se hoofstad en grootste stad is [[Opuwo]]. Kunene grens in die noorde aan die twee [[Angola|Angolese]] provinsies [[Namibe-provinsie|Namibe]] en [[Cunene-provinsie|Cunene]], in die ooste aan [[Omoesati]], [[Osjana]], [[Osjikoto]] en [[Otjozondjoepa]], in die suide aan [[Erongo]] en in die weste aan die [[Atlantiese Oseaan]]. == Politiek == Kunene is een van die min streke waar [[SWAPO]] nie oorheers nie. In die 2004-verkiesing vir die Nasionale Vergadering van Namibië het kiesers in Kunene-streek talle partye gesteun. Die UDF behaal die hoogste stemgetal en 22,19% van die party se nasionale stemgetal in die streek.<ref>[http://www.eisa.org.za/PDF/eu200403nam.pdf Election Update 2004] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081203142841/http://www.eisa.org.za/PDF/eu200403nam.pdf |date=2008-12-03 }} EISA Desember 2004</ref> In die streeksverkiesings van 2015 het SWAPO in vyf van die sewe kiesafdelings gewen, terwyl die [[Demokratiese Turnhalle-alliansie]] twee gewen het.<ref>{{Webaanhaling| title=Regional Council Election Results 2015 | publisher=Electoral Commission of Namibia | date=3 Desember 2015 | pages=11-12 | url=http://www.ecn.na/documents/27857/223442/Regional+Counils+Election+Results_Duly+elected+candidates+2015.pdf/32493774-80b3-4be3-9ca1-1f6ce187673a?version=1.0 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151208163948/http://www.ecn.na/documents/27857/223442/Regional+Counils+Election+Results_Duly+elected+candidates+2015.pdf/32493774-80b3-4be3-9ca1-1f6ce187673a?version=1.0 | dead-url=yes | archive-date=8 Desember 2015 }}</ref> == Gesondheid == Cholera is 'n probleem in die Kunene-streek, veral naby die Angolese grens. In Desember 2008 het die Zimbabwiese cholera-uitbraak die dood van honderde Zimbabwiërs veroorsaak, en 'n soortgelyke maar afsonderlike uitbraak het plaasgevind in die kiesafdeling van Epupa in die noorde van Kunene. Op 19 Desember het 3 mense gesterf en 29 siek geword. In Mei 2008 het ongeveer 15 mense ook aan cholera gesterf.<ref>[https://web.archive.org/web/20081223190702/http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2008/december/article/cholera-strikes-in-kunene/ Cholera strikes in Kunene] The Namibian, 19 Desember 2008</ref> == Ekonomie en infrastruktuur == Kunene het 60 skole met 20 332 studente.<ref>{{cite news |title=School counsellors overstretched |last1=Miyanicwe |first1=Clemans |last2=Kahiurika |first2=Ndanki |date=27 November 2013 |work=[[The Namibian]] |page=1}}</ref> == Demografie == Volgens die 2001 Bevolkings- en Behuisingsensus het Kunene 'n bevolking van 68,735 (34,237 vroue en 34,487 mans of 101 mans vir elke 100 vroulike persone) wat teen 'n jaarlikse koers van 1,9% gegroei het. Die vrugbaarheidsyfer was 4.7 kinders per vrou. 25% woon in stedelike gebiede, terwyl 75% in landelike gebiede woon, en met 'n oppervlakte van 115,293&nbsp;km², was die bevolkingsdigtheid 0.6 persone per km². 15% van die bevolking was onder 5 jaar oud, 26% tussen 5-14 jaar, 48% tussen 15-59 jaar en 7% 60 jaar en ouer. Die bevolking is verdeel in 12,489 huishoudings, met 'n gemiddelde grootte van 5,3 persone. 40% van huishoudings het 'n vroulike hoof van die huis gehad, terwyl 60% 'n man gehad het. Vir diegene 15 jaar en ouer was 52% nooit getroud nie, 12% getroud met sertifikaat, 17% getroud tradisioneel, 12% getroud met mekaar, 2% geskei en 4% was weduwees.<ref name=census>{{cite web |title=Kunene Region – Census Indicators, 2001 |url=http://www.npc.gov.na/census/index.htm |publisher=National Planning Commission |year=2001 |access-date=27 Desember 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828154120/http://www.npc.gov.na/census/index.htm |archive-date=28 Augustus 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die mees algemene huistale was [[Herero]] (42%) en [[Nama]]/[[Damaras]] (36%). Vir diegene 15 jaar en ouer was die geletterdheidsyfer 57%. Wat onderwys betref, was 51% van die meisies en 49% van die seuns tussen die ouderdomme van 6-15 op skool, en van diegene ouer as 15, het 45% skool verlaat, 9% was tans op skool en 41% het nooit skool bygewoon nie.<ref name="census" /> In 2001 was die indiensnemingskoers vir die arbeidsmag (56% van die 15+) 77% in diens en 23% werkloos. Vir diegene van 15+ jaar en nie in die arbeidsmag (24%) was nie, was 19% studente, 56% huishouers en 25% afgetree, te oud, ens.<ref name="census" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Koördinate|18|03|20|S|13|50|26|E|region:NA-KU_type:adm2nd_source:kolossus-ruwiki|aansig=titel}} {{Streke van Namibië}} [[Kategorie:Streke van Namibië]] 64sguen8v5rlkdzea5p3yqqti7amdzx 0 52692 2917434 2910150 2026-07-13T19:45:05Z SpesBona 2720 Hersien 2917434 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Tennisspeler | spelernaam = Novak Djokovic | beeld = [[Lêer:Novak Djoković Trophy Wimbledon 2019-croped and edited.jpg|250px]] | onderskrif = Novak Djokovic tydens die [[Wimbledon-kampioenskap]] 2019 | vollenaam = Новак Ђоковић<br />Novak Đoković | noemnaam = | land = {{vlagland|Joego-Slawië|FR}} (2001–2003)<ref name=Yugoslav>{{en}} {{cite web |url=http://www.itftennis.com/juniors/teamcompetitions/14under/boyswinners.asp |title=Juniors – Boys Winners |publisher=ITF |date=30 Junie 2008 |accessdate=10 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181001202936/https://www.itftennis.com/juniors/teamcompetitions/14under/boyswinners.asp |archive-date=1 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br />{{vlagland|Serwië en Montenegro}} (2003–2006)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.daviscup.com/en/teams/team/profile.aspx?id=scg |title=Serbia & Montenegro davis Cup team |accessdate=12 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405023856/http://www.daviscup.com/en/teams/team/profile.aspx?id=SCG |archive-date=5 April 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.atpworldtour.com/en/scores/results-archive |title=2006 Paris Masters SCG for Djokovic |accessdate=28 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181210234255/https://www.atpworldtour.com/en/scores/results-archive |archive-date=10 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br />{{vlagland|Serwië}} (2006–hede) | woonplek = [[Belgrado]], [[Serwië]]<br />[[Monte Carlo]], [[Monaco]]<ref name=atp_profile>{{en}} {{cite web |url=https://www.atptour.com/en/players/novak-djokovic/d643/overview |title=Player profile – Novak Đoković |publisher=ATP World Tour |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1987|5|22}}<ref name=atp_profile /> | geboorteplek = [[Belgrado]], [[Joego-Slawië]]<ref name=atp_profile /> | sterftedatum = | sterfteplek = | lengte = 1,88&nbsp;m<ref name=atp_profile /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://novakdjokovic.com/en/novak-djokovic/ |title=DJOKOVIC, Novak |publisher=novakdjokovic.com |accessdate=10 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420233334/http://novakdjokovic.com/en/novak-djokovic/ |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | gewig = 77&nbsp;kg<ref name=atp_profile /> | college = | afrigter = [[Andy Murray]]<ref name=atp_profile /> | beginpro = 2003<ref name=atp_profile /> | afgetree = | speel = Regshandig (tweehandige handrughou)<ref name=atp_profile /> | loopbaanwengeld = $193&nbsp;469&nbsp;626 <small>(soos op 13 Julie 2026)</small><ref name=atp_profile /> <small>(1ste van alle tye)</small><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.protennislive.com/posting/ramr/career_prize.pdf |title=Career Prize Money |publisher=Pro Tennis Live |format=PDF |date=13 Julie 2026 |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> | tennishsjaar = | tennishsid = | webblad = [http://www.novakdjokovic.com/ novakdjokovic.com] | enkelspelrekord = 1177–238 (83,2%)<ref name=atp_profile /> | enkelspeltitels = 101<ref name=atp_profile /> <small>(3de van die Ope-era)</small> | hoogsteenkelspelrang = No. '''1''' (4 Julie 2011)<ref name=atp_profile /> | huidigeenkelspelrang = No. 7 (13 Julie 2026)<ref name=atp_profile /> | AustralieseOpeuitslag = '''W''' (2008, 2011, 2012, 2013, 2015, 2016, 2019, 2020, 2021, 2023) | AustralieseOpejunioruitslag = HE (2004) | AustralieseOpesenioruitslag = | FranseOpeuitslag = '''W''' (2016, 2021, 2023) | FranseOpejunioruitslag = 1R (2003) | FranseOpesenioruitslag = | Wimbledonuitslag = '''W''' (2011, 2014, 2015, 2018, 2019, 2021, 2022) | Wimbledonjunioruitslag = | Wimbledonsenioruitslag = | VSAOpeuitslag = '''W''' (2011, 2015, 2018, 2023) | VSAOpejunioruitslag = 1R (2003) | VSAOpesenioruitslag = | Andertoernooie = Groot toernooie | MeestersBekeruitslag = '''W''' (2008, 2012, 2013, 2014, 2015, 2022, 2023) | WTAKampioenskapuitslag = | Olimpieseuitslag = [[Lêer:Gold medal.svg|20px]] '''Goue medalje''' ([[Olimpiese Somerspele 2024|2024]]) | dubbelspelrekord = 67–83 (44,7%)<ref name=atp_profile /> | dubbelspeltitels = 1<ref name=atp_profile /> | hoogstedubbelspelrang = No. 114 (30 November 2009)<ref name=atp_profile /> | huidigedubbelspelrang = No. 580 (13 Julie 2026)<ref name=atp_profile /> | AustralieseOpeDubbelspeluitslag = 1R (2006, 2007) | AustralieseOpeDubbelspeljunioruitslag = | AustralieseOpeDubbelspelsenioruitslag = | FranseOpeDubbelspeluitslag = 1R (2006) | FranseOpeDubbelspeljunioruitslag = | FranseOpeDubbelspelsenioruitslag = | WimbledonDubbelspeluitslag = 2R (2006) | WimbledonDubbelspeljunioruitslag = | WimbledonDubbelspelsenioruitslag = | VSAOpeDubbelspeluitslag = 1R (2006) | VSAOpeDubbelspeljunioruitslag = | VSAOpeDubbelspelsenioruitslag = | AndertoernooieDubbelspel = Groot dubbelspeltoernooie | MeestersBekerDubbelspeluitslag = | WTAKampioenskapDubbelspeluitslag = | OlimpieseDubbelspeluitslag = 2R ([[Olimpiese Somerspele 2016|2016]]) | Gemeng = Gemengde dubbelspel | gemengdetitels = 0 | gemengderekord = | AustralieseOpeGemengdeuitslag = | FranseOpeGemengdeuitslag = | WimbledonGemengdeuitslag = | VSAOpeGemengdeuitslag = 1R (2025) | opgedateer = 13 Julie 2026 }} '''Novak Djokovic''', soms ook '''Đoković''' gespel ([[Serwies]]: Новак Ђоковић, [nôʋaːk d͡ʑôːkoʋit͡ɕ], {{Audio|Sr Novak Djokovic.ogg|luister}}; gebore [[22 Mei]] [[1987]] in [[Belgrado]]), is 'n professionele [[Serwië|Serwiese]] [[tennis]]speler. Tot op hede het hy 100 enkelspel-toernooie gewen asook een dubbelspeltoernooi. Hy hou tans die rekord vir die meeste Grand Slam-titels (24) en ook die rekord vir die meeste [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]]-titels (tien). Sy beroemdste oorwinnings was die Australiese Ope in 2008, 2011, 2012, 2013, 2015, 2016, 2019, 2020, 2021 en 2023, [[Wimbledon-kampioenskap|Wimbledon]] in 2011, 2014, 2015, 2018, 2019, 2021 en 2022, die [[VSA-Ope (tennis)|VSA-Ope]] in 2011, 2015, 2018 en 2023 asook die [[Franse Ope]] in 2016, 2021 en 2023. Djokovic is die eerste en enigste man in tennisgeskiedenis wat gelyktydig die heersende kampioen van die vier Grand Slam-toernooie op drie verskillende oppervlaktes was. Hy is die enigste man wat 'n niekalenderjaar Grand Slam in die Ope Era behaal het en die eerste een om 'n dubbelloopbaan Grand Slam te behaal. Hy is ook die enigste speler wat die Career Golden Masters op die ATP-toer voltooi het, waarin hy twee keer geslaag het. In 2023 het hy die eerste man in die geskiedenis geword wat tien Australiese Ope-enkeltitels ingepalm het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/cincinnati-2018-final-federer-djokovic |title=Nine To Shine: Djokovic Claims Historic Cincy Crown |publisher=ATP |date=19 Augustus 2018 |accessdate=13 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.atptour.com/en/news/djokovic-rome-2022-big-titles |title=Djokovic Extends 'Big Titles' Lead With Rome Victory |publisher=ATP |date=15 Mei 2022 |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> == Grand Slam-rekord == [[Lêer:Djokovic 2016.jpg|duimnael|links|upright|Djokovic nadat hy die [[Franse Ope]] in 2016 gewen het]] [[Lêer:Nole Skupstina BG feb08.jpg|duimnael|links|upright|Djokovic word in die [[Serwië|Serwiese]] hoofstad [[Belgrado]] verwelkom nadat hy die [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]] in 2008 gewen het]] Die tabel toon Djokovic se prestasie tydens elk van die [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]]-toernooie in mansenkels waaraan hy deelgeneem het: {| class="wikitable" style="text-align: center;" width = 60%; !width=10%| Jaar !width=20%| [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]] !width=20%| [[Franse Ope]] !width=20%| [[Wimbledon-kampioenskap|Wimbledon]] !width=20%| [[VSA-Ope (tennis)|VSA-Ope]] |- |2005 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2006 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2007 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |- |2008 |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd |- |2009 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd |- |2010 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |- |2011 |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |- |2012 |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |- |2013 |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |- |2014 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd |- |2015 |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |- |2016 |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |- |2017 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd | ''Beseer'' |- |2018 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |- |2019 |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |- |2020 |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd | ''Toernooi nie gehou nie'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |- |2021 |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |- |2022 | ''Nie deelgeneem nie'' |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' | ''Nie deelgeneem nie'' |- |2023 |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |- |2024 |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2025 |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd |- |2026 |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd | |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Novak Đoković|Novak Djokovic}} * {{en}} {{sr}} [https://novakdjokovic.com/ Amptelike webtuiste] * {{en}} [https://www.atptour.com/en/players/novak-djokovic/d643/overview Novak Djokovic se ATP-profiel] * {{en}} [https://www.itftennis.com/en/players/novak-djokovic/800225217/srb/mt/s/overview/ Novak Djokovic se ITF-profiel] * {{en}} {{IMDb naam|2980365}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Djokovic, Novak}} [[Kategorie:Serwiese tennisspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1987]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] tpjpqm02hzvdedyw8bb9i9i8nntewsi 0 54568 2917490 2916889 2026-07-14T08:12:19Z Oesjaar 7467 /* Musiek */ Verbeter 2917490 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die Noordelike Gebied beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die [[inheems]]e bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = Aboriginal History | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=National Museum of Australia |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=University of Queensland Press|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=The Sydney Morning Herald|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=The Sydney Morning Herald |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=The Advertiser (Adelaide) |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Ná die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Ná die oorlog is beheer oor die hele gebied aan die Statebond teruggegee. Die bombardement van [[Darwin]] het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind is, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeerbelegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=Museum of Australian Democracy|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na op watter wyse grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en-sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard {{As of|2024|lc=on}})<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering van 1978), met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike pos n die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied. 'n Deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park in die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Tabel weergemiddelden | locatie = die Noordelike Gebied. |jan_a_max= 48.3 |feb_a_max= 46.4 |mrt_a_max= 45.0 |apr_a_max= 41.5 |mei_a_max= 40.2 |jun_a_max= 37.9 |jul_a_max= 37.5 |aug_a_max= 39.7 |sep_a_max= 42.0 |okt_a_max= 45.0 |nov_a_max= 46.1 |dec_a_max= 47.2 |jan_a_min= 6.7 |feb_a_min= 8.5 |mrt_a_min= 4.7 |apr_a_min= 1.0 |mei_a_min= -4.2 |jun_a_min= -6.0 |jul_a_min= -7.5 |aug_a_min= -5.4 |sep_a_min= -2.8 |okt_a_min= 0.0 |nov_a_min= 3.5 |dec_a_min= 7.5 |bron = Bureau of Meteorology (Australië)<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Staatsbestuur == === Parlement === [[Lêer:Darwin (AU), Parliament House -- 2019 -- 4336-8.jpg|duimnael|Die Parlementsgebou in Darwin.]] Die parlement van die Noordelike Gebied is een van die drie eenkamerparlemente in die land. Gebaseer op die [[Westminster-stelsel]], bestaan ​​dit uit die Northern Territory Wetgewende Vergadering wat in 1974 geskep is en die Northern Territory Wetgewende Raad vervang het. Dit produseer ook die ''Northern Territory of Australia'' Staatskoerant. Die Wetgewende Raad van die Noordelike Gebied was die gedeeltelik verkose regerende liggaam van 1947 tot die vervanging daarvan deur die volledig verkose Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied in 1974. Die totale inskrywing vir die 1947-verkiesing was 4 443. Die Noordelike Gebied is in vyf kiesafdelings verdeel: Darwin, Alice Springs, Tennant Creek, Batchelor en Stuart. Alhoewel hierdie vergadering bevoegdhede uitoefen soortgelyk aan dié van die parlemente van die state van Australië, doen dit dit deur wetgewende devolusie van bevoegdhede van die Statebondsregering, eerder as deur enige grondwetlike reg. As sodanig behou die Statebondsregering die reg om wetgewing vir die gebied te maak, insluitend die mag om wetgewing wat deur die Wetgewende Vergadering aangeneem is, te tersyde te stel. Vyf-en-twintig lede van die Wetgewende Vergadering word verkies vir vierjaartermyne uit enkellid-kiesers.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2017-06-16 |title=Members |url=https://parliament.nt.gov.au/members |access-date=2024-09-18 |website=parliament.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023750/https://parliament.nt.gov.au/members |url-status=live }}</ref> Verskeie kere sedert selfregering toegestaan is, was daar agitasie vir volle staatskap binne die streek.<ref>{{Cite news |date=2022-08-13 |title=The Northern Territory worked for decades to become a state. Could it ever happen? |url=https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023749/https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |url-status=live }}</ref> 'n Referendum van kiesers in die Noordelike Gebied is in 1998 oor die kwessie gehou, wat gelei het tot 'n 'nee'-stem.<ref>{{Cite web |last=House of Representatives Standing Committee on Legal and Constitutional Affairs |date=2007-05-01 |title=The long road to statehood: Report of the inquiry into the federal implications of statehood for the Northern Territory |url=https://www.aph.gov.au/binaries/house/committee/laca/ntstatehood/report/fullreport.pdf |access-date=2024-09-18 |website=Parliament of Australia}}</ref> Dit was 'n skok vir beide die Noordelike Gebied en die Statebondsregerings, aangesien meningspeilings getoon het dat die meeste Territoriane staatskap ondersteun het. Maar onder die Australiese Grondwet kan die federale regering die voorwaardes vir toetrede tot volle staatskap bepaal. Die Noordelike Gebied is drie senatore aangebied, eerder as die twaalf wat aan oorspronklike state gewaarborg is (as gevolg van die verskil in bevolkings, sou gelyke getalle Senaatsetels beteken dat 'n Territoriaan se stem vir 'n senator meer werd sou gewees het as 30 sulke stemme in Nieu-Suid-Wallis of Victoria). Behalwe vir wat as 'n arrogante benadering deur die destydse hoofminister Shane Stone aangehaal is, word geglo dat die meeste Territoriane, ongeag hul algemene sienings oor staatskap, huiwerig was om die spesifieke aanbod wat gemaak is, te aanvaar.<ref>{{cite video |title=ABC Lateline Discussion |url=http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |url-status=dead |medium=Current Affairs |publisher=Australian Broadcasting Corporation |location=Australia |date=15 Oktober 1998 |access-date=10 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519013129/http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |archive-date=19 Mei 2006}}</ref> ===Hoofminister en kabinet=== Die hoofminister is die regeringshoof van die selfregerende Noordelike Gebied (die ekwivalent van 'n premier in 'n Australiese deelstaat). Die hoofminister word deur die administrateur aangestel, wat volgens grondwetlike gebruik die leier aanstel van die party of koalisie wat die meerderheid setels in die Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied het. Die huidige hoofminister is Lia Finocchiaro van die Country Liberal Party (CLP). Die CLP het die Australiese Arbeidersparty tydens die algemene verkiesing van 24 Augustus 2024 verslaan en Finocchiaro het daarna die eerste vroulike CLP-hoofminister van die Noordelike Gebied geword.<ref>{{Cite news |date=2024-08-26 |title='The important work has begun': NT chief minister-elect outlines new government's first steps |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-26/lia-finocchiaro-outlines-new-nt-governments-first-steps/104254328 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-08-24 |title=Who is Lia Finocchiaro, the woman who will become the NT's next chief minister? |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Boecker |first=Brianna |date=2024-08-26 |title=First female Country Liberal Party chief minister of the Northern Territory. Who is Lia Finocchiaro? |url=https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |access-date=2024-09-18 |website=Women's Agenda |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |url-status=live }}</ref> ===Administrateur=== Die Noordelike Gebied het op 1 Julie 1978 selfregering verkry onder 'n administrateur wat deur die Goewerneur-generaal van Australië aangestel word. Die federale regering, en nie die regering van die Noordelike Gebied nie, adviseer die goewerneur-generaal oor die aanstelling van die administrateur, hoewel die regering van die Noordelike Gebied volgens konvensie vooraf geraadpleeg word. Die huidige administrateur is David Connolly, wat sy amp op 27 Februarie 2026 aanvaar het.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-02-05 |title=About the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024550/https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |url-status=live }}</ref> ===Federale regering=== [[Lêer:Children wave Australian flags during an Anzac Day parade in Palmerston, Australia, April 25, 2013, as U.S. Marines with the 1st Platoon, Lima Company, 3rd Battalion, 3rd Marine Regiment, Marine Rotational 130425-M-AL626-014.jpg|duimnael|Kinders swaai Australiese vlae tydens 'n Anzac-dagparade in [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]].]] Die Noordelike Gebied word in die federale parlement verteenwoordig deur twee lede in die Huis van Verteenwoordigers en twee senatore. Ná die federale verkiesing van 2025 dien Marion Scrymgour van die Australiese Arbeidersparty (ALP) as lid vir Lingiari en Luke Gosling van die ALP as lid vir Solomon in die Huis van Verteenwoordigers. Die Noordelike Gebied se twee senatore is Malarndirri McCarthy (ALP) en Jacinta Nampijinpa Price van die Country Liberal Party (CLP). ===Plaaslike regering=== Die Noordelike Gebied is verdeel in 18 plaaslike regeringsgebiede, bestaande uit vier munisipaliteite (''municipal councils''), drie shires en elf streeksrade (''regional councils''). Hierdie rade is verantwoordelik vir plaaslike funksies wat deur die parlement van die Noordelike Gebied gedelegeer word, waaronder padinstandhouding, afvalbestuur, gemeenskapsfasiliteite en plaaslike beplanning. Hul inkomste is hoofsaaklik afkomstig van eiendomsbelasting, diensgelde en regeringstoelaes.<ref>LGANT, 2026. Local Government in the NT. https://lgant.asn.au/about-lg/local-government-in-the-nt/?utm Besoek 26 Junie 2026</ref> === Inheemse Australiërs === [[Lêer:Australia Aboriginal Culture 011.jpg|duimnael|[[Aborigines|Inheemse Australiërs]] besit ongeveer 49% van die Noordelike Gebied se grond.]] Inheemse grondrade in die Noordelike Gebied is groepe inheemse grondeienaars, gestig kragtens die Wet op Inheemse Grondregte van 1976.<ref>{{Cite web |title=The Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.clc.org.au/the-alra/#:~:text=The%20Land%20Rights%20Act%20mandated,form%20a%20new%20land%20council. |access-date=2024-09-18 |website=Central Land Council |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |access-date=2024-09-18 |website=National Museum of Australia |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024900/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |url-status=live }}</ref> ===Politieke partye=== Die twee histories dominante politieke partye in die Noordelike Gebied is die konserwatiewe Country Liberal Party wat die Gebied van 1974 tot 2001, van 2012 tot 2016 en sedert 2024 regeer het, en die sosiaal-demokratiese Australiese Arbeidersparty wat die Gebied van 2001 tot 2012 en van 2016 tot 2024 regeer het. Kleiner partye wat ook aktief is in die Noordelike Gebied sluit in die Northern Territory Greens, die Shooters and Fishers Party en verskeie ander. Dit is algemeen dat onafhanklike politici verkiesings wen. Die CLP se bewind was eens so streng dat 'n voormalige minister eens gesê het die CLP het 'n "'regmatige erfenis om die party te wees wat hierdie plek bestuur'".<ref>{{cite news | url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | title=After eight years in the political wilderness, the CLP hopes it can return to power in the NT | newspaper=ABC News | date=8 Augustus 2024 | archive-date=26 August 2024 | access-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240826124139/https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | title=Arcadian populism. The Country Liberal Party and Self-Government in the Northern Territory | access-date=27 Augustus 2024 | archive-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240827092455/https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | url-status=live }}</ref> Die algemene verkiesing van die Noordelike Gebied in 2024 het die NT Greens hul eerste setel ooit in die Wetgewende Vergadering besorg toe Kat McNamara die voormalige hoofminister Natasha Fyles in die kiesafdeling Nightcliff verslaan het. Dit was die eerste keer in die geskiedenis dat die Groenes 'n setel in die parlement van die Noordelike Gebied gewen het. Ná McNamara se bedanking in Februarie 2026 het Arbeid egter die setel tydens 'n tussenverkiesing herower.<ref>{{cite web|url=https://www.tallyroom.com.au/56505|title=Greens win Nightcliff from third place|author=Ben Raue|work=The Tally Room|date=4 September 2024 }}</ref> Aangesien minder partye en kandidate aan die algemene verkiesings van die Noordelike Gebied deelneem as aan die Australiese federale verkiesings in die Noordelike Gebied, het die CLP, Arbeid en onafhanklikes gewoonlik 'n hoër stemaandeel by gebiedsverkiesings as by federale verkiesings in die Noordelike Gebied as gevolg van die afwesigheid van regse kleiner partye soos Pauline Hanson se One Nation en die feit dat die Groenes nie in elke setel by gebiedsverkiesings staan nie. == Demografie == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:.5em; font-size:90%;" |+ Beraamde populasie<br />vir die Noordelike Gebied ! Jaar !! Populasie |- | style="text-align:right;"| 1901 || style="text-align:center;"| 4,765 |- | style="text-align:right;"| 1956 || style="text-align:center;"| 19,556 |- | style="text-align:right;"| 1961 || style="text-align:center;"| 44,481 |- | style="text-align:right;"| 1974 || style="text-align:center;"| 102,924 |- | style="text-align:right;"| 1976 || style="text-align:center;"| 97,090 |- | style="text-align:right;"| 1981 || style="text-align:center;"| 122,616 |- | style="text-align:right;"| 1991 || style="text-align:center;"| 165,493 |- | style="text-align:right;"| 1996 || style="text-align:center;"| 181,843 |- | style="text-align:right;"| 2001 || style="text-align:center;"| 200,019 |- | style="text-align:right;"| 2006 || style="text-align:center;"| 192,900 |- | style="text-align:right;"| 2011 || style="text-align:center;"| 211,945 |- | style="text-align:right;"| 2016 || style="text-align:center;"| 228,833 |- | style="text-align:right;"| 2021 || style="text-align:center;"| 232,605 |- | colspan="2" style="font-size:80%; text-align:center;"| Bron: Australiese Buro vir Statistiek<br />(Est Resident Pop) |} Die bevolking van die Noordelike Gebied tydens die Australiese sensus van 2011 was 211 945,<ref name=2011census>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 2011 Census QuickStats: Northern Territory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313015221/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 |date=13 March 2018 }}, Australian Bureau of Statistics, 9 August 2011.</ref> 'n toename van 10 persent vanaf die sensus van 2006. Die Australiese Buro vir Statistiek het 'n inwonersbevolking van 244 300 in Junie 2015 geraam, met inagneming van inwoners oorsee of tussen state. Die gebied se bevolking verteenwoordig 1% van die totale bevolking van Australië.<ref name=abs>{{cite web| url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0| title = 3101.0 – Australian Demographic Statistics, Mar 2016| access-date = 1 November 2016| publisher = Australian Bureau of Statistics| date = 22 September 2016| archive-date = 11 January 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180111105412/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/mf/3101.0| url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2014-15, Northern Territory|date=29 March 2016|publisher=Australian Bureau of Statistics|access-date=29 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310034527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|archive-date=10 March 2017|url-status=dead}}</ref><ref name=ads>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|title=3101.0 – Australian Demographic Statistics, Dec 2011|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829122148/http://abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|archive-date=29 August 2012|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Darwin homebanner.jpg|alt=|duimnael|Darwin is die hoofstad en grootste stad in die Noordelike Gebied]] Die Noordelike Gebied se bevolking is die jongste in Australië en het die grootste proporsie (23,2%) onder 15 jaar en die kleinste proporsie (5,7%) van 65 jaar en ouer. Die [[Mediaan|mediaanouderdom]] van inwoners van die Noordelike Gebied is 31 jaar, ses jaar jonger as die nasionale mediaanouderdom.<ref name=2011census /> [[Lêer:Alice Springs (2049606825).jpg|alt=|duimnael|[[Alice Springs]]]] Inheemse Australiërs maak 30,3% van die bevolking uit<ref>{{Cite web |date=2023-08-31 |title=Estimates of Aboriginal and Torres Strait Islander Australians, 30 June 2021 {{!}} Australian Bureau of Statistics |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |access-date=2024-08-27 |website=www.abs.gov.au |language=en |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227124201/https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |url-status=live }}</ref> en besit sowat 49% van die grond. Die lewensverwagting van inheemse Australiërs is heelwat laer as dié van nie-inheemse Australiërs in die Noordelike Gebied, 'n feit wat elders in Australië weerspieël word. ABS-statistieke dui daarop dat inheemse Australiërs ongeveer 11 jaar vroeër sterf as die gemiddelde nie-inheemse Australiër. Daar is inheemse gemeenskappe in baie dele van die gebied, waarvan die grootste die Pitjantjatjara naby Uluru/Ayers Rock, die Arrernte naby Alice Springs, die Luritja tussen daardie twee, die Warlpiri verder noord, en die Yolngu in oostelike Arnhem Land is. In 2019 het 147 255<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |title=Regional population, 2018-19 financial year |website=abs.gov.au |date=25 March 2020 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=3 February 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408103747/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |url-status=live }}</ref> mense in Darwin gewoon, 'n oorweldigende meerderheid van die Gebied se bevolking. Ten spyte hiervan is die Noordelike Gebied die mins verstedelikte jurisdiksie in die Statebond (gevolg deur Tasmanië). === Stede en dorpe === {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Beduidende Stedelike Gebiede<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek word Beduidende Stedelike Gebiede gedefinieer as beduidende dorpe en stede, of agglomerasies van kleiner dorpe, met 'n totale bevolking van ten minste 10 000. Beduidende Stedelike Gebiede kan meer as een afsonderlike stedelike sentrum bevat. Daar is stedelike gebiede met meer as 10 000 mense wat die ABS tans nie as Beduidende Stedelike Gebiede klassifiseer nie.</ref> <ref group=nota>Die ABS definieer tans slegs twee Beduidende Stedelike Gebiede binne die Noordelike Gebied.</ref> |- ! Rang ! Beduidende Stedelike Gebiede ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 127,215 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7002 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 25,912 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7001 Sensus 2021] |- |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Stedelike Sentrums<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek verteenwoordig Stedelike Sentrums gebiede van gekonsentreerde stedelike ontwikkeling met bevolkings van 1 000 mense of meer.</ref> <ref group="nota">Slegs die 10 gewildste stedelike sentrums word getoon.</ref> |- ! Rang ! Stedelike Sentrum ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 122,207 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL703001 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 24,855 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL712001 Sensus 2021] |- | 3 |[[Katherine, Northern Territory|Katherine]] |align="right" | 5,980 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL714001 Sensus 2021] |- |4 |[[Nhulunbuy]] |align="right" | 3,267 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715006 Sensus 2021] |- |5 |[[Tennant Creek]] |align="right" | 2,949 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715007 Sensus 2021] |- |6 |[[Elcho-eiland / Galiwinku]] |align="right" | 2,199 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715001 Sensus 2021] |- |7 |[[Wadeye]] |align="right" | 1,924 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715008 Sensus 2021] |- |8 |[[Wurrumiyanga|Wurrumiyanga (Nguiu)]] |align="right" | 1,421 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715009 Sensus 2021] |- |9 |[[Gunbalanya|Gunbalanya (Oenpelli)]] |align="right" | 1,153 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715002 Sensus 2021] |- |10 |[[Milingimbi]] |align="right" | 1,097 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715004 Sensus 2021] |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking volgens plaaslike regeringsgebied<ref group="nota">Slegs die 10 mees gewilde Plaaslike Regeringsgebiede word getoon.</ref> |- ! Rang ! Plaaslike Regeringsgebiede ! Populasie (30 Junie 2023 skatting)<ref>{{cite web |title=Regional population |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |website=Population estimates and components by LGA |date=26 March 2024 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=11 September 2024 |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010145251/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |url-status=live }}</ref> |- | 1 |Stad van Darwin |align="right" | 85,465 |- | 2 |Stad van Palmerston |align="right" | 41,113 |- | 3 |Alice Springs-dorp |align="right" | 29,213 |- |4 |Litchfield |align="right" | 23,415 |- |5 |Dorp van Katherine |align="right" | 10,829 |- |6 |Oostelike Arnhem Streek |align="right" | 10,011 |- |7 |Roper Golfstreek |align="right" | 7,491 |- |8 |Barkly gebied |align="right" | 7,239 |- |9 |MacDonnell gebied |align="right" | 6,706 |- |10 |Sentrale Woestyn Streek |align="right" | 4,126 |} === Afkoms en immigrasie === {| class="wikitable" style="float:right;" |+Geboorteland (2016)<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au">{{Cite web|url=https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7?opendocument|title=2016 Census Community Profiles: Northern Territory|website=quickstats.censusdata.abs.gov.au|access-date=23 June 2019|archive-date=23 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623005030/https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7%3Fopendocument|url-status=dead}}</ref><ref name="censusdata.abs.gov.au">{{Cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |title=GCP 7 |access-date=23 June 2019 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602225625/https://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |url-status=dead }}</ref> ! Geboorteplek<ref group="nota">In ooreenstemming met die Australiese Buro vir Statistiek-bron word Engeland, Skotland, die vasteland van China en die Spesiale Administratiewe Streke van [[Hongkong]] en [[Macau]] afsonderlik gelys.</ref> !! Populasie |- |[[Australië]]|| 157,531 |- |[[Filippyne]]|| 5,914 |- |[[Engeland]]|| 5,583<!-- England and Scotland are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nieu-Seeland]]|| 4,636 |- |[[Indië]]|| 3,598 |- |[[Griekeland]]|| 1,268 |- |[[Amerika]]|| 1,211 |- |[[China]]|| 1,192<!-- Mainland China, Taiwan, Hong Kong and Macau SARs are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nepal]]|| 1,126 |- |[[Indonesië]]|| 1,117 |- |[[Ierland]]|| 1,026 |- |[[Oos-Timor]]||1,024 |} By die 2016-sensus was die mees genomineerde voorouers:<ref group="nota">As a percentage of 199,426 persons who nominated their ancestry at the 2016 census.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> {{columns-list|colwidth=13em| * Inheems (30.3%)<ref group="nota">Of any ancestry. Includes those identifying as [[Aboriginal Australians]] or [[Torres Strait Islanders]]. Indigenous identification is separate to the ancestry question on the Australian Census and persons identifying as Aboriginal or Torres Strait Islander may identify any ancestry.</ref> * Australiërs (28.1%)<ref group="nota">The Australian Bureau of Statistics has stated that most who nominate "Australian" as their ancestry are part of the [[Anglo-Celtic Australian|Anglo-Celtic]] group. {{cite web|url=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182!OpenDocument|title=Feature Article – Ethnic and Cultural Diversity in Australia (Feature Article)|website=abs.gov.au|date=January 1995|access-date=23 June 2019|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420205113/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182%21OpenDocument|url-status=live}}</ref> * Engels (27.5%) * Iers (9.3%) * Skots (7.5%) * Duits (4.4%) * Filippyns (3.5%) * Chinees (3.1%) * Indies (2.3%) * Italiaans (2.1%) * Grieks (2%) * Nederlands (1.3%) }} 31,2% van die bevolking is in die buiteland gebore met die 2016-sensus. Die vyf grootste groepe oorsese geborenes was van die Filippyne (2,6%), Engeland (2,4%), Nieu-Seeland (2%), Indië (1,6%) en Griekeland (0,6%).<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> 25,5% van die bevolking, of 58 248 mense, het in 2016 as Inheemse Australiërs (Aborigine Australiërs en Torres Strait Islanders) geïdentifiseer.<ref group="nota">Of any ancestry. Includes those identifying as [[Aboriginal Australians]] or [[Torres Strait Islanders]]. Indigenous identification is separate to the ancestry question on the Australian Census and persons identifying as Aboriginal or Torres Strait Islander may identify any ancestry.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> === Tale === By die 2021-sensus het 57,3% van die bevolking slegs Engels tuis gepraat. Die ander tale wat die meeste tuis gepraat is, was Kriol (2.2%), Djambarrpuyngu (1.7%), Grieks (1.4%) en Nepalees (1.3%).<ref name="census2021">{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|title=Snapshot Northern Territory, Housing and Population Census 2021|date=28 June 2022|access-date=10 July 2022|archive-date=21 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721094557/https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|url-status=live}}</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au"/><ref name="censusdata.abs.gov.au"/> Daar word meer as 100 Inheemse tale en dialekte in die Noordelike Gebied gepraat<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |title=Department of Local Government and Community Services – Aboriginal Languages in the NT |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130114822/http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |archive-date=30 January 2016 }}</ref> benewens Engels wat die algemeenste in stede soos Darwin of Alice Springs gepraat word. Belangrike inheemse tale wat in die Noordelike Gebied gepraat word, sluit in Murrinh-patha en Ngangikurungurr in die noordweste rondom Wadeye, Warlpiri en Warumungu in die middel rondom Tennant Creek, Arrernte rondom Alice Springs, Pintupi-Luritja in die suidooste, Pitjantjatjara in die suide naby Uluru / Ayers Rock, Yolngu Matha in die verre noorde in Arnhem Land (waar die dialek Djambarrpuyngu van Dhuwal as 'n [[lingua franca]] beskou word), en Burarra, Maung, Iwaidja en Kunwinjku in die middel-noorde en op Croker-eiland en die Goulburn-eilande. Tiwi word op Melville-eiland en Bathurst-eiland gepraat.<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |title=Major Aboriginal languages of the Northern Territory |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130110726/http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |archive-date=30 January 2016 |website=dlgcs.nt.gov.au }}</ref> Literatuur in baie van hierdie tale is beskikbaar in die Lewende Argief van Inheemse Tale. === Godsdiens === In die 2021-sensus is die Christendom die belangrikste godsdienstige affiliasie in die Noordelike Gebied, gevolg deur 40,5% van sy bevolking. In 1971 is die Christendom deur 70,2% van die bevolking gevolg en dit het sedertdien afgeneem, terwyl die persentasie mense wat hulle geïdentifiseer het as geen godsdienstige verbintenis nie, toegeneem het van 17,9% in 1971 tot 38,5% in 2021.<ref name="census2021"/> Hindoeïsme is die gebied se grootste nie-Christelike godsdiens (2,7%), gevolg deur Boeddhisme (2,1%) en Islam (1,4%).<ref name="census2021"/><ref>{{Cite web|url=https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709223800/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|url-status=dead|archive-date=9 July 2015|title=Profile .id, Community Profile – Regional NT|website=Profile.id.com.au|access-date=21 June 2018}}</ref> == Onderwys en opleiding == === Primêre en sekondêre onderrig === Skoolonderwys in die Noordelike Gebied bestaan ​​uit ses jaar laerskoolonderrig, insluitend een oorgangsjaar, drie jaar middelbare skoolonderrig en drie jaar hoërskoolonderrig. Aan die begin van 2007 het die Noordelike Gebied Middelskool vir Jare 7–9 en Hoërskool vir Jare 10–12 ingestel, maar vanaf 2026 is die gebied besig om middelskole na hoërskole te omskep om by die res van die land aan te sluit. Kinders in die Noordelike Gebied begin gewoonlik skool op die ouderdom van vyf. Na voltooiing van hoërskool verwerf studente die ''Northern Territory Certificate of Education and Training'' (NTCET). Studente wat hul sekondêre opleiding suksesvol voltooi, ontvang ook 'n tersiêre toelatingsranglys, of ATAR-telling, om toelating tot die universiteit te bepaal. Skole in die Noordelike Gebied word óf publiek óf privaat befonds. Openbare skole, ook bekend as staats- of regeringskole, word direk deur die Departement van Onderwys befonds en bestuur.<ref>{{cite web|url=http://www.education.nt.gov.au/about-us|title=About us|date=22 December 2023|website=Department of Education|publisher=Northern Territory Government|access-date=23 March 2015|archive-date=27 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227161242/http://www.education.nt.gov.au/about-us|url-status=live}}</ref> Privaat skole wat skoolgeld betaal, sluit skole in wat deur die Katolieke Kerk bestuur word en onafhanklike skole, sommige eliteskole soortgelyk aan Engelse openbare skole. Sommige onafhanklike skole in die Noordelike Gebied is geaffilieer met [[Protestants]]e, [[Lutherse]], [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse]], [[Grieks-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] of [[Sewendedag-Adventiste]] Kerke, maar sluit nie-kerkskole en 'n inheemse skool in. Teen 2009 het die Noordelike Gebied 151 openbare skole, 15 Katolieke skole en 21 onafhanklike skole gehad. Daar was 39 492 studente ingeskryf in skole regoor die gebied, met 29 175 in openbare skole en 9 882 in onafhanklike skole. Die Noordelike Gebied het ongeveer 4 000 voltydse onderwysers. === Tersiêre onderrig === Die Noordelike Gebied het een universiteit wat in 1989 onder die naam die ''Northern Territory University'' geopen het.<ref>{{cite web|url=https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|title=Celebrating 25 Years of University Education in the Northern Territory|access-date=24 March 2015|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717122525/https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|url-status=live}}</ref> Nou herdoop as die Charles Darwin Universiteit, het dit ongeveer 19 000 studente ingeskryf gehad: ongeveer 5 500 hoëronderwysstudente en ongeveer 13 500 studente op beroepsonderwys en -opleiding kursusse. Die eerste tersiêre instelling in die gebied was die ''Batchelor Institute of Indigenous Tertiary Education '' wat in die middel-1960's gestig is. === Biblioteke en argiewe === ''Library & Archives NT'' is die Noordelike Gebied se openbare navorsingsbiblioteek en argieforganisasie en ondersteun die ontwikkeling van biblioteekdienste regoor die Gebied deur openbare biblioteke te ondersteun.<ref>{{Cite web |title=Visit Us {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/visit-us |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/visit-us |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Services to Public Libraries {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |url-status=live }}</ref> Biblioteek en Argiewe NT is in 2019 gestig na die samesmelting van die Noordelike Gebiedsargiefdiens en die Noordelike Gebiedsbiblioteek.<ref>{{Cite web |last=Find & Connect Web Resource Project |first=The University of Melbourne and Australian Catholic University |title=Library & Archives NT – Organisation – Find & Connect – Northern Territory |url=https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |access-date=2024-03-14 |website=findandconnect.gov.au|archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |url-status=live }}</ref> Die Nasionale Argief van Australië het ook 'n bewaarplek in Darwin, dit is saam met die Biblioteek en Argief NT-bewaarplek by die Noordelike Territorium Argiefsentrum geleë.<ref>{{Cite web |title=Northern Territory |url=https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |access-date=2024-03-14 |website=National Archives of Australia |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002300/https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |url-status=live }}</ref> == Ekonomie == === Mynbou === Die Noordelike Gebied se ekonomie word grootliks gedryf deur [[mynbou]], wat gekonsentreer is op energieproduserende minerale, petroleum en energie en ongeveer $2,5 miljard tot die bruto staatsproduk bydra en meer as 4 600 mense in diens het. Mynbou is verantwoordelik vir 14,9% van die bruto staatsproduk in 2014–15, vergeleke met slegs 7% nasionaal.<ref>{{cite web |url=http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |title=About Minerals and Energy Department of Regional Development, Primary Industry, Fisheries and Resources |website=Nt.gov.au |date=16 September 2011 |access-date=23 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523211519/http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |archive-date=23 May 2013 |url-status=dead }}</ref> In onlangse jare, hoofsaaklik as gevolg van die effek van groot infrastruktuurprojekte en mynuitbreidings, het konstruksie mynbou verbygesteek as die grootste enkele bedryf in die gebied. Konstruksie, mynbou en vervaardiging, en regerings- en gemeenskapsdienste, maak saam ongeveer die helfte van die gebied se bruto staatsproduk (BSP) uit, in vergelyking met ongeveer 'n derde van die nasionale [[bruto binnelandse produk]] (BBP).<ref name="Economy-Overview">{{cite web|url=https://www.budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|title=Budget 2016-17 Northern Territory Economy Overview|access-date=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224040656/https://budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|archive-date=24 February 2017|url-status=dead}}</ref> Die ekonomie het die afgelope dekade aansienlik gegroei, van 'n waarde van $15 miljard in 2004–05 tot meer as $22 miljard in 2014–15. In 2012–13 het die gebiedsekonomie met 5,6% uitgebrei, meer as twee keer die vlak van nasionale groei, en in 2014–15 het dit met 10,5% gegroei, vier keer die nasionale groeikoers.<ref name="Economy-Overview"/> Tussen 2003 en 2006 het die bruto staatsproduk gestyg van $8,67 miljard tot $11,476 miljard, 'n toename van 32,4%. Gedurende die drie jaar tot 2006–2007 het die bruto staatsproduk van die Noordelike Gebied met 'n gemiddelde jaarlikse koers van 5,5% gegroei. Die bruto staatsproduk per capita in die Noordelike Gebied ($72 496) is hoër as enige Australiese staat of gebied en is ook hoër as die bruto binnelandse produk per capita vir Australië ($54 606). Die Noordelike Gebied se uitvoere het met 12,9% of $681 miljoen in 2012–13 gestyg. Die grootste bydraer tot die gebied se uitvoere was: minerale brandstowwe (hoofsaaklik [[vloeibare aardgas]]), ru-materiale (hoofsaaklik minerale ertse) en voedsel en lewende diere (hoofsaaklik lewende beeste). Die belangrikste internasionale markte vir gebiedsuitvoere is Japan, China, Indonesië, die Verenigde State en Korea.<ref>{{cite web |title=Northern Territory Economy Overview |year=2014 |url=http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=/PMS/Publications/BudgetFinance/BudgetPapers/I-BP07-1415.docx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321135743/http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=%2FPMS%2FPublications%2FBudgetFinance%2FBudgetPapers%2FI-BP07-1415.docx |archive-date=2017-03-21 |access-date=2025-04-28 }}</ref>{{page needed |date=April 2025}} Invoere na die Noordelike Gebied het altesaam $2 887,8 miljoen beloop, wat hoofsaaklik uit masjinerie- en toerustingvervaardiging (58,4%) en petroleum-, steenkool-, chemiese en verwante produkvervaardiging (17,0%) bestaan ​​het.<ref name="ABS Economics">{{cite web | title = Northern Territory Economics | publisher = Australian Bureau of Statistics | url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | date = 31 October 2007 | access-date = 27 July 2008 | archive-date = 10 August 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080810023527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | url-status = live }}</ref> Die vernaamste mynboubedrywighede is bauxiet by die Gove-skiereiland waar die produksie na raming met 52,1% tot $254 miljoen in 2007–08 sal toeneem, [[mangaan]] by Groote Eylandt, waar die produksie na raming met 10,5% tot $1,1 miljard sal toeneem, wat gehelp sal word deur die nuut ontwikkelde myne, insluitend Bootu Creek en Frances Creek, [[goud]] wat na raming met 21,7 persent tot $672 miljoen by die Union Reefs-aanleg sal toeneem, en [[uraan]] by die Ranger Uraanmyn.<ref>{{cite web |url=http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |title=Northern Territory Budget Mining and energy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720225746/http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |archive-date=20 July 2008 |access-date=29 January 2017 }}</ref> === Toerisme === Toerisme is 'n belangrike ekonomiese dryfveer vir die gebied en 'n beduidende bedryf in streeksgebiede.<ref name="economicprofile.com.au">{{cite web|url=https://www.economyprofile.com.au/|title=Australian Economy Profiles – by REMPLAN|website=Economyprofile.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=26 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626155811/https://www.economyprofile.com.au/|url-status=live}}</ref> Ikoniese bestemmings soos Uluru/Ayers Rock en Kakadu maak die Noordelike Gebied 'n gewilde bestemming vir binnelandse en internasionale reisigers. Diverse landskappe, watervalle, wye oop ruimtes, inheemse kultuur en wilde en ongetemde wildlewe bied die geleentheid vir besoekers om hulself te verdiep in die natuurlike wonder wat die Noordelike Gebied bied. In 2015 het die gebied altesaam ongeveer 1,6 miljoen binnelandse en internasionale besoekers ontvang wat na raming $2,0 miljard tot die plaaslike ekonomie bygedra het. Vakansiebesoekers het die meerderheid van die totale besoeke uitgemaak (ongeveer 792 000 besoekers). Toerisme het sterk bande met ander sektore in die ekonomie, insluitend verblyf en voedseldienste, kleinhandel, ontspanning en kultuur, en vervoer.<ref name="economicprofile.com.au"/> ''Wide Open Space'' is 'n jaarlikse fees van musiek, kuns en kultuur<ref name=hist>{{cite web | title=History | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/history/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082117/http://wideopenspace.net.au/history/ | url-status=dead }}</ref> wat oor drie dae in April/Mei by die Ross Rivier Oord in die McDonnellbergreeks plaasvind,<ref name=events/><ref>{{cite web | title=Getting to WOS | website=Wide Open Space Festival | date=29 August 2021 | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082110/http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | url-status=dead }}</ref> ongeveer 80 km oos van Alice Springs.<ref name=events>{{cite web | title=Event Info | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082114/http://wideopenspace.net.au/event_info/ | url-status=dead }}</ref> === Ander nywerhede === Die Noordelike Gebied het aangekondig dat hulle 'n projek sal aanpak wat die mariene bedryf sal bevoordeel, insluitend die ontwikkeling van 'n nuwe Mariene Nywerheidspark naby Darwin.<ref>{{cite web | title=NT's maritime industry to set sail | website=[[The Australian]] | url=https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829115121/https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | url-status=live }}</ref> == Vervoer == [[Lêer:LasseterHighway.JPG|duimnael|regs|Die Lasseter Hoofweg vebind Uluru/Ayers Rock met die Stuart Hoofweg]] [[Lêer:NR45 + NR10 + Ghan Alice Springs, 2015 (02).JPG|duimnael|regs|Die Ghan]] Die Noordelike Gebied is die ylbevolkte staat of gebied in Australië. Die Noordelike Gebied het 'n gekoppelde netwerk van teerpaaie, insluitend twee nasionale snelweë, wat met aangrensende state verbind en die belangrikste bevolkingsentrums van die gebied, en ander belangrike sentrums soos Uluru (Ayers Rock), Kakadu en Litchfield Nasionale Parke, verbind. Die Stuart-snelweg, eens bekend as "The Track", loop van noord na suid en verbind Darwin en Alice Springs met [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]]. Sommige van die verseëlde paaie is enkelbaan-asfaltpaaie. Baie grond paaie verbind die meer afgeleë nedersettings. Die uitputting wat voortspruit uit langafstandbestuur en die gevare inherent aan grondpaaie, wildlewe, wateroorgange en slegte weer het daartoe gelei dat die Noordelike Gebiedsregering padveiligheidsveldtogte in Engels en verskeie inheemse tale onderneem het. 'n Sleuteldoelwit was om mense te oorreed om teen die regte spoed vir die padtoestande te ry.<ref>{{cite web |url=https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |title=Drive to conditions |author=<!--Not stated--> |date=2021 |website=Towards Zero |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055147/https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |title=Fatigue and driving |author=<!--Not stated--> |date=March 2015 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055148/https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |url-status=live }}</ref> Vanaf 2021 was die Noordelike Gebied se padvoertuigspoedgrens in beboude gebiede 60&nbsp;km/h, tensy die dorp 'n laer standaardspoedgrens in die staatskoerant afgekondig het: baie het 50&nbsp;km/h of laer gekies. Buite die meeste beboude gebiede was die standaardspoedgrens 110&nbsp;km/h, tensy 'n spoedgrensteken anders aandui. As gevolg van die aard van die topografie en baie lae bevolkingsdigtheid, het sommige dele van die Arnhem-, Barkly-, Stuart- en Victoria-snelweë 'n maksimum spoed van 130&nbsp;km/h gehad.<ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |title=Speed limits |author=<!--Not stated--> |date=December 2020 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=21 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221040036/https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |url-status=live }}</ref> In 2004 is 'n standaardspoorlyn tussen Alice Springs en Darwin geopen, wat die Adelaide-Darwin-spoorwegkorridor voltooi het en die droom van 'n transkontinentale spoorlyn, wat in 1878 begin is met die Sentraal-Australiese Spoorweg van die suide en die Noord-Australiese Spoorweg van die noorde, verwesenlik het – maar met 'n gaping van meer as 800 km tussen Alice Springs en Birdum wat nog oorbrug moes word toe die antieke 1067 mm (3 vt 6 duim) [[Kaapspoor|smalspoorlyn]] in 1976 gesluit is.<ref name= Fuller>{{cite book |title=The Ghan: the story of the Alice Springs railway |first=Basil |last=Fuller |date=1975 |location= Adelaide |publisher=Rigby |isbn=0727000160|page=180}}</ref> Die lyn dra vinnige goederetreine en een passasierstrein: Die Ghan-ervaringstoerismetrein wat tussen Darwin en Adelaide ry, en in die NT by Katherine, Tennant Creek, Alice Springs en Kulgera stop. Die [[Darwin Internasionale Lughawe]] is die belangrikste binnelandse en internasionale lughawe vir die gebied. Verskeie kleiner lughawens is ook oor die gebied versprei en word bedien deur kleiner lugdienste, insluitend Alice Springs-lughawe, Ayers Rock-lughawe, Katherine-lughawe en Tennant Creek-lughawe. == Media == === Gedrukte media === Die Noordelike Gebied het slegs een daaglikse poniekoerant, News Corporation se ''Northern Territory News''. Die ''Sunday Territorian'' is die susterkoerant van die NT News en is die enigste toegewyde Sondag-poniekoerant in die Noordelike Gebied. Die ''Centralian Advocate'' word twee keer per week in die Alice Springs-streek versprei. Daar is ook vyf weeklikse gemeenskapskoerante. Die gebied ontvang die nasionale dagblad, ''The Australian'', terwyl ''The Sydney Morning Herald'', ''The Age'' en die ''Guardian Weekly'' ook in Darwin beskikbaar is. Katherine se koerant is die ''Katherine Times''. Daar is 'n [[LGBT]]-gemeenskapspublikasie, QNews Magazine,<ref>{{cite web|url=https://qnews.com.au/about-us/|title=About Us|website=Qnews.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429103551/https://qnews.com.au/about-us/|url-status=live}}</ref> wat in Darwin en Alice Springs gepubliseer word. === Televisie === Metropolitaans Darwin het vyf televisiestasies gehad: * Australian Broadcasting Corporation - Noordelike Gebied * Special Broadcasting Service - Noordelike Gebied * Seven (Southern Cross Austereo) * Nine Network - Darwin * Ten Darwin Darwin het ook vier gerigte uitsending stasies: * First Nations TV * Darwin TV * First Nations Tourism TV * Business TV In die Gebied is daar ook vier soortgelyke stasies: * ABC Northern Territory – (ABD) * SBS Northern Territory – (SBS) * Seven Central – (QQQ) – ''Seven Network Affiliate'' * Imparja – (IMP) – ''Nine Network Affiliate'' * Ten Central (or Central Digital Television) – (CDT) – ''Network Ten Affiliate'' Afgeleë gebiede word bedien oor die algemeen via die Viewer Access Satellite Television-diens, wat dieselfde kanale as die streeksgebiede dra, sowel as 'n paar ekstra gerigte uitsendingsdienste, insluitend Inheemse Gemeenskapstelevisie en Westlink. === Radio === Darwin het radiostasies op beide AM- en FM-frekwensies. ABC-stasies sluit in ABC Radio Darwin (105.7FM), ABC Radio National (657AM), ABC News Radio (102.5FM), ABC Classic FM (107.3FM) en Triple J (103.3FM). Die twee kommersiële stasies is Hot 100 FM (8HOT) en Mix 104.9 (8MIX). Die toonaangewende gemeenskapsstasies is 104.1 Territory FM (8TOP) en 94.5 Radio Larrakia (8KNB). Die radiostasies in Alice Springs word ook op die AM- en FM-frekwensies uitgesaai. ABC-stasies sluit in Triple J (94.9FM), ABC Classic FM (97.9FM), 783 ABC Alice Springs (783AM), ABC News Radio (104.1FM) en ABC Radio National (99.7FM). Daar is twee gemeenskapsstasies in die dorp—CAAMA (100.5FM) en 8CCC (102.1FM). Die kommersiële stasies, wat albei deur dieselfde maatskappy besit word, is Sun 96.9 (96.9FM) en 8HA (900AM). Die Christelike radiostasie Vision Christian Radio (88.0FM). Twee bykomende stasies, Territory FM (98.7FM) en Radio TAB (95.9FM), word onderskeidelik vanuit Darwin en Brisbane gesindikeer. === Musiek === Die musiektoneel van die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n paar groot musikale kunstenaars, wat hoofsaaklik die genres van Hip-Hop en RNB as hul musiekstyl gebruik. Die Rock-, Country- en Punk-toneel bevat egter 'n aansienlik groter aantal kleiner, minder bekende groepe. == Sport == [[Australiese voetbal]] is die gewildste sport in die Noordelike Gebied, veral onder inheemse Australiese gemeenskappe in Darwin, Alice Springs en die Tiwi-eilande. == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] j0w70nvs3qo1yrqdbm8i13dsc1xt4tf 2917492 2917490 2026-07-14T08:16:57Z Oesjaar 7467 /* Musiek */ Verbeter 2917492 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die Noordelike Gebied beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die [[inheems]]e bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = Aboriginal History | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=National Museum of Australia |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=University of Queensland Press|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=The Sydney Morning Herald|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=The Sydney Morning Herald |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=The Advertiser (Adelaide) |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Ná die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Ná die oorlog is beheer oor die hele gebied aan die Statebond teruggegee. Die bombardement van [[Darwin]] het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind is, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeerbelegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=Museum of Australian Democracy|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na op watter wyse grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en-sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard {{As of|2024|lc=on}})<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering van 1978), met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike pos n die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied. 'n Deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park in die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Tabel weergemiddelden | locatie = die Noordelike Gebied. |jan_a_max= 48.3 |feb_a_max= 46.4 |mrt_a_max= 45.0 |apr_a_max= 41.5 |mei_a_max= 40.2 |jun_a_max= 37.9 |jul_a_max= 37.5 |aug_a_max= 39.7 |sep_a_max= 42.0 |okt_a_max= 45.0 |nov_a_max= 46.1 |dec_a_max= 47.2 |jan_a_min= 6.7 |feb_a_min= 8.5 |mrt_a_min= 4.7 |apr_a_min= 1.0 |mei_a_min= -4.2 |jun_a_min= -6.0 |jul_a_min= -7.5 |aug_a_min= -5.4 |sep_a_min= -2.8 |okt_a_min= 0.0 |nov_a_min= 3.5 |dec_a_min= 7.5 |bron = Bureau of Meteorology (Australië)<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Staatsbestuur == === Parlement === [[Lêer:Darwin (AU), Parliament House -- 2019 -- 4336-8.jpg|duimnael|Die Parlementsgebou in Darwin.]] Die parlement van die Noordelike Gebied is een van die drie eenkamerparlemente in die land. Gebaseer op die [[Westminster-stelsel]], bestaan ​​dit uit die Northern Territory Wetgewende Vergadering wat in 1974 geskep is en die Northern Territory Wetgewende Raad vervang het. Dit produseer ook die ''Northern Territory of Australia'' Staatskoerant. Die Wetgewende Raad van die Noordelike Gebied was die gedeeltelik verkose regerende liggaam van 1947 tot die vervanging daarvan deur die volledig verkose Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied in 1974. Die totale inskrywing vir die 1947-verkiesing was 4 443. Die Noordelike Gebied is in vyf kiesafdelings verdeel: Darwin, Alice Springs, Tennant Creek, Batchelor en Stuart. Alhoewel hierdie vergadering bevoegdhede uitoefen soortgelyk aan dié van die parlemente van die state van Australië, doen dit dit deur wetgewende devolusie van bevoegdhede van die Statebondsregering, eerder as deur enige grondwetlike reg. As sodanig behou die Statebondsregering die reg om wetgewing vir die gebied te maak, insluitend die mag om wetgewing wat deur die Wetgewende Vergadering aangeneem is, te tersyde te stel. Vyf-en-twintig lede van die Wetgewende Vergadering word verkies vir vierjaartermyne uit enkellid-kiesers.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2017-06-16 |title=Members |url=https://parliament.nt.gov.au/members |access-date=2024-09-18 |website=parliament.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023750/https://parliament.nt.gov.au/members |url-status=live }}</ref> Verskeie kere sedert selfregering toegestaan is, was daar agitasie vir volle staatskap binne die streek.<ref>{{Cite news |date=2022-08-13 |title=The Northern Territory worked for decades to become a state. Could it ever happen? |url=https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023749/https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |url-status=live }}</ref> 'n Referendum van kiesers in die Noordelike Gebied is in 1998 oor die kwessie gehou, wat gelei het tot 'n 'nee'-stem.<ref>{{Cite web |last=House of Representatives Standing Committee on Legal and Constitutional Affairs |date=2007-05-01 |title=The long road to statehood: Report of the inquiry into the federal implications of statehood for the Northern Territory |url=https://www.aph.gov.au/binaries/house/committee/laca/ntstatehood/report/fullreport.pdf |access-date=2024-09-18 |website=Parliament of Australia}}</ref> Dit was 'n skok vir beide die Noordelike Gebied en die Statebondsregerings, aangesien meningspeilings getoon het dat die meeste Territoriane staatskap ondersteun het. Maar onder die Australiese Grondwet kan die federale regering die voorwaardes vir toetrede tot volle staatskap bepaal. Die Noordelike Gebied is drie senatore aangebied, eerder as die twaalf wat aan oorspronklike state gewaarborg is (as gevolg van die verskil in bevolkings, sou gelyke getalle Senaatsetels beteken dat 'n Territoriaan se stem vir 'n senator meer werd sou gewees het as 30 sulke stemme in Nieu-Suid-Wallis of Victoria). Behalwe vir wat as 'n arrogante benadering deur die destydse hoofminister Shane Stone aangehaal is, word geglo dat die meeste Territoriane, ongeag hul algemene sienings oor staatskap, huiwerig was om die spesifieke aanbod wat gemaak is, te aanvaar.<ref>{{cite video |title=ABC Lateline Discussion |url=http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |url-status=dead |medium=Current Affairs |publisher=Australian Broadcasting Corporation |location=Australia |date=15 Oktober 1998 |access-date=10 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519013129/http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |archive-date=19 Mei 2006}}</ref> ===Hoofminister en kabinet=== Die hoofminister is die regeringshoof van die selfregerende Noordelike Gebied (die ekwivalent van 'n premier in 'n Australiese deelstaat). Die hoofminister word deur die administrateur aangestel, wat volgens grondwetlike gebruik die leier aanstel van die party of koalisie wat die meerderheid setels in die Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied het. Die huidige hoofminister is Lia Finocchiaro van die Country Liberal Party (CLP). Die CLP het die Australiese Arbeidersparty tydens die algemene verkiesing van 24 Augustus 2024 verslaan en Finocchiaro het daarna die eerste vroulike CLP-hoofminister van die Noordelike Gebied geword.<ref>{{Cite news |date=2024-08-26 |title='The important work has begun': NT chief minister-elect outlines new government's first steps |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-26/lia-finocchiaro-outlines-new-nt-governments-first-steps/104254328 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-08-24 |title=Who is Lia Finocchiaro, the woman who will become the NT's next chief minister? |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Boecker |first=Brianna |date=2024-08-26 |title=First female Country Liberal Party chief minister of the Northern Territory. Who is Lia Finocchiaro? |url=https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |access-date=2024-09-18 |website=Women's Agenda |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |url-status=live }}</ref> ===Administrateur=== Die Noordelike Gebied het op 1 Julie 1978 selfregering verkry onder 'n administrateur wat deur die Goewerneur-generaal van Australië aangestel word. Die federale regering, en nie die regering van die Noordelike Gebied nie, adviseer die goewerneur-generaal oor die aanstelling van die administrateur, hoewel die regering van die Noordelike Gebied volgens konvensie vooraf geraadpleeg word. Die huidige administrateur is David Connolly, wat sy amp op 27 Februarie 2026 aanvaar het.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-02-05 |title=About the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024550/https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |url-status=live }}</ref> ===Federale regering=== [[Lêer:Children wave Australian flags during an Anzac Day parade in Palmerston, Australia, April 25, 2013, as U.S. Marines with the 1st Platoon, Lima Company, 3rd Battalion, 3rd Marine Regiment, Marine Rotational 130425-M-AL626-014.jpg|duimnael|Kinders swaai Australiese vlae tydens 'n Anzac-dagparade in [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]].]] Die Noordelike Gebied word in die federale parlement verteenwoordig deur twee lede in die Huis van Verteenwoordigers en twee senatore. Ná die federale verkiesing van 2025 dien Marion Scrymgour van die Australiese Arbeidersparty (ALP) as lid vir Lingiari en Luke Gosling van die ALP as lid vir Solomon in die Huis van Verteenwoordigers. Die Noordelike Gebied se twee senatore is Malarndirri McCarthy (ALP) en Jacinta Nampijinpa Price van die Country Liberal Party (CLP). ===Plaaslike regering=== Die Noordelike Gebied is verdeel in 18 plaaslike regeringsgebiede, bestaande uit vier munisipaliteite (''municipal councils''), drie shires en elf streeksrade (''regional councils''). Hierdie rade is verantwoordelik vir plaaslike funksies wat deur die parlement van die Noordelike Gebied gedelegeer word, waaronder padinstandhouding, afvalbestuur, gemeenskapsfasiliteite en plaaslike beplanning. Hul inkomste is hoofsaaklik afkomstig van eiendomsbelasting, diensgelde en regeringstoelaes.<ref>LGANT, 2026. Local Government in the NT. https://lgant.asn.au/about-lg/local-government-in-the-nt/?utm Besoek 26 Junie 2026</ref> === Inheemse Australiërs === [[Lêer:Australia Aboriginal Culture 011.jpg|duimnael|[[Aborigines|Inheemse Australiërs]] besit ongeveer 49% van die Noordelike Gebied se grond.]] Inheemse grondrade in die Noordelike Gebied is groepe inheemse grondeienaars, gestig kragtens die Wet op Inheemse Grondregte van 1976.<ref>{{Cite web |title=The Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.clc.org.au/the-alra/#:~:text=The%20Land%20Rights%20Act%20mandated,form%20a%20new%20land%20council. |access-date=2024-09-18 |website=Central Land Council |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |access-date=2024-09-18 |website=National Museum of Australia |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024900/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |url-status=live }}</ref> ===Politieke partye=== Die twee histories dominante politieke partye in die Noordelike Gebied is die konserwatiewe Country Liberal Party wat die Gebied van 1974 tot 2001, van 2012 tot 2016 en sedert 2024 regeer het, en die sosiaal-demokratiese Australiese Arbeidersparty wat die Gebied van 2001 tot 2012 en van 2016 tot 2024 regeer het. Kleiner partye wat ook aktief is in die Noordelike Gebied sluit in die Northern Territory Greens, die Shooters and Fishers Party en verskeie ander. Dit is algemeen dat onafhanklike politici verkiesings wen. Die CLP se bewind was eens so streng dat 'n voormalige minister eens gesê het die CLP het 'n "'regmatige erfenis om die party te wees wat hierdie plek bestuur'".<ref>{{cite news | url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | title=After eight years in the political wilderness, the CLP hopes it can return to power in the NT | newspaper=ABC News | date=8 Augustus 2024 | archive-date=26 August 2024 | access-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240826124139/https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | title=Arcadian populism. The Country Liberal Party and Self-Government in the Northern Territory | access-date=27 Augustus 2024 | archive-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240827092455/https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | url-status=live }}</ref> Die algemene verkiesing van die Noordelike Gebied in 2024 het die NT Greens hul eerste setel ooit in die Wetgewende Vergadering besorg toe Kat McNamara die voormalige hoofminister Natasha Fyles in die kiesafdeling Nightcliff verslaan het. Dit was die eerste keer in die geskiedenis dat die Groenes 'n setel in die parlement van die Noordelike Gebied gewen het. Ná McNamara se bedanking in Februarie 2026 het Arbeid egter die setel tydens 'n tussenverkiesing herower.<ref>{{cite web|url=https://www.tallyroom.com.au/56505|title=Greens win Nightcliff from third place|author=Ben Raue|work=The Tally Room|date=4 September 2024 }}</ref> Aangesien minder partye en kandidate aan die algemene verkiesings van die Noordelike Gebied deelneem as aan die Australiese federale verkiesings in die Noordelike Gebied, het die CLP, Arbeid en onafhanklikes gewoonlik 'n hoër stemaandeel by gebiedsverkiesings as by federale verkiesings in die Noordelike Gebied as gevolg van die afwesigheid van regse kleiner partye soos Pauline Hanson se One Nation en die feit dat die Groenes nie in elke setel by gebiedsverkiesings staan nie. == Demografie == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:.5em; font-size:90%;" |+ Beraamde populasie<br />vir die Noordelike Gebied ! Jaar !! Populasie |- | style="text-align:right;"| 1901 || style="text-align:center;"| 4,765 |- | style="text-align:right;"| 1956 || style="text-align:center;"| 19,556 |- | style="text-align:right;"| 1961 || style="text-align:center;"| 44,481 |- | style="text-align:right;"| 1974 || style="text-align:center;"| 102,924 |- | style="text-align:right;"| 1976 || style="text-align:center;"| 97,090 |- | style="text-align:right;"| 1981 || style="text-align:center;"| 122,616 |- | style="text-align:right;"| 1991 || style="text-align:center;"| 165,493 |- | style="text-align:right;"| 1996 || style="text-align:center;"| 181,843 |- | style="text-align:right;"| 2001 || style="text-align:center;"| 200,019 |- | style="text-align:right;"| 2006 || style="text-align:center;"| 192,900 |- | style="text-align:right;"| 2011 || style="text-align:center;"| 211,945 |- | style="text-align:right;"| 2016 || style="text-align:center;"| 228,833 |- | style="text-align:right;"| 2021 || style="text-align:center;"| 232,605 |- | colspan="2" style="font-size:80%; text-align:center;"| Bron: Australiese Buro vir Statistiek<br />(Est Resident Pop) |} Die bevolking van die Noordelike Gebied tydens die Australiese sensus van 2011 was 211 945,<ref name=2011census>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 2011 Census QuickStats: Northern Territory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313015221/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 |date=13 March 2018 }}, Australian Bureau of Statistics, 9 August 2011.</ref> 'n toename van 10 persent vanaf die sensus van 2006. Die Australiese Buro vir Statistiek het 'n inwonersbevolking van 244 300 in Junie 2015 geraam, met inagneming van inwoners oorsee of tussen state. Die gebied se bevolking verteenwoordig 1% van die totale bevolking van Australië.<ref name=abs>{{cite web| url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0| title = 3101.0 – Australian Demographic Statistics, Mar 2016| access-date = 1 November 2016| publisher = Australian Bureau of Statistics| date = 22 September 2016| archive-date = 11 January 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180111105412/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/mf/3101.0| url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2014-15, Northern Territory|date=29 March 2016|publisher=Australian Bureau of Statistics|access-date=29 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310034527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|archive-date=10 March 2017|url-status=dead}}</ref><ref name=ads>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|title=3101.0 – Australian Demographic Statistics, Dec 2011|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829122148/http://abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|archive-date=29 August 2012|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Darwin homebanner.jpg|alt=|duimnael|Darwin is die hoofstad en grootste stad in die Noordelike Gebied]] Die Noordelike Gebied se bevolking is die jongste in Australië en het die grootste proporsie (23,2%) onder 15 jaar en die kleinste proporsie (5,7%) van 65 jaar en ouer. Die [[Mediaan|mediaanouderdom]] van inwoners van die Noordelike Gebied is 31 jaar, ses jaar jonger as die nasionale mediaanouderdom.<ref name=2011census /> [[Lêer:Alice Springs (2049606825).jpg|alt=|duimnael|[[Alice Springs]]]] Inheemse Australiërs maak 30,3% van die bevolking uit<ref>{{Cite web |date=2023-08-31 |title=Estimates of Aboriginal and Torres Strait Islander Australians, 30 June 2021 {{!}} Australian Bureau of Statistics |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |access-date=2024-08-27 |website=www.abs.gov.au |language=en |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227124201/https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |url-status=live }}</ref> en besit sowat 49% van die grond. Die lewensverwagting van inheemse Australiërs is heelwat laer as dié van nie-inheemse Australiërs in die Noordelike Gebied, 'n feit wat elders in Australië weerspieël word. ABS-statistieke dui daarop dat inheemse Australiërs ongeveer 11 jaar vroeër sterf as die gemiddelde nie-inheemse Australiër. Daar is inheemse gemeenskappe in baie dele van die gebied, waarvan die grootste die Pitjantjatjara naby Uluru/Ayers Rock, die Arrernte naby Alice Springs, die Luritja tussen daardie twee, die Warlpiri verder noord, en die Yolngu in oostelike Arnhem Land is. In 2019 het 147 255<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |title=Regional population, 2018-19 financial year |website=abs.gov.au |date=25 March 2020 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=3 February 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408103747/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |url-status=live }}</ref> mense in Darwin gewoon, 'n oorweldigende meerderheid van die Gebied se bevolking. Ten spyte hiervan is die Noordelike Gebied die mins verstedelikte jurisdiksie in die Statebond (gevolg deur Tasmanië). === Stede en dorpe === {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Beduidende Stedelike Gebiede<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek word Beduidende Stedelike Gebiede gedefinieer as beduidende dorpe en stede, of agglomerasies van kleiner dorpe, met 'n totale bevolking van ten minste 10 000. Beduidende Stedelike Gebiede kan meer as een afsonderlike stedelike sentrum bevat. Daar is stedelike gebiede met meer as 10 000 mense wat die ABS tans nie as Beduidende Stedelike Gebiede klassifiseer nie.</ref> <ref group=nota>Die ABS definieer tans slegs twee Beduidende Stedelike Gebiede binne die Noordelike Gebied.</ref> |- ! Rang ! Beduidende Stedelike Gebiede ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 127,215 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7002 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 25,912 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7001 Sensus 2021] |- |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Stedelike Sentrums<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek verteenwoordig Stedelike Sentrums gebiede van gekonsentreerde stedelike ontwikkeling met bevolkings van 1 000 mense of meer.</ref> <ref group="nota">Slegs die 10 gewildste stedelike sentrums word getoon.</ref> |- ! Rang ! Stedelike Sentrum ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 122,207 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL703001 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 24,855 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL712001 Sensus 2021] |- | 3 |[[Katherine, Northern Territory|Katherine]] |align="right" | 5,980 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL714001 Sensus 2021] |- |4 |[[Nhulunbuy]] |align="right" | 3,267 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715006 Sensus 2021] |- |5 |[[Tennant Creek]] |align="right" | 2,949 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715007 Sensus 2021] |- |6 |[[Elcho-eiland / Galiwinku]] |align="right" | 2,199 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715001 Sensus 2021] |- |7 |[[Wadeye]] |align="right" | 1,924 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715008 Sensus 2021] |- |8 |[[Wurrumiyanga|Wurrumiyanga (Nguiu)]] |align="right" | 1,421 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715009 Sensus 2021] |- |9 |[[Gunbalanya|Gunbalanya (Oenpelli)]] |align="right" | 1,153 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715002 Sensus 2021] |- |10 |[[Milingimbi]] |align="right" | 1,097 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715004 Sensus 2021] |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking volgens plaaslike regeringsgebied<ref group="nota">Slegs die 10 mees gewilde Plaaslike Regeringsgebiede word getoon.</ref> |- ! Rang ! Plaaslike Regeringsgebiede ! Populasie (30 Junie 2023 skatting)<ref>{{cite web |title=Regional population |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |website=Population estimates and components by LGA |date=26 March 2024 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=11 September 2024 |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010145251/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |url-status=live }}</ref> |- | 1 |Stad van Darwin |align="right" | 85,465 |- | 2 |Stad van Palmerston |align="right" | 41,113 |- | 3 |Alice Springs-dorp |align="right" | 29,213 |- |4 |Litchfield |align="right" | 23,415 |- |5 |Dorp van Katherine |align="right" | 10,829 |- |6 |Oostelike Arnhem Streek |align="right" | 10,011 |- |7 |Roper Golfstreek |align="right" | 7,491 |- |8 |Barkly gebied |align="right" | 7,239 |- |9 |MacDonnell gebied |align="right" | 6,706 |- |10 |Sentrale Woestyn Streek |align="right" | 4,126 |} === Afkoms en immigrasie === {| class="wikitable" style="float:right;" |+Geboorteland (2016)<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au">{{Cite web|url=https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7?opendocument|title=2016 Census Community Profiles: Northern Territory|website=quickstats.censusdata.abs.gov.au|access-date=23 June 2019|archive-date=23 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623005030/https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7%3Fopendocument|url-status=dead}}</ref><ref name="censusdata.abs.gov.au">{{Cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |title=GCP 7 |access-date=23 June 2019 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602225625/https://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |url-status=dead }}</ref> ! Geboorteplek<ref group="nota">In ooreenstemming met die Australiese Buro vir Statistiek-bron word Engeland, Skotland, die vasteland van China en die Spesiale Administratiewe Streke van [[Hongkong]] en [[Macau]] afsonderlik gelys.</ref> !! Populasie |- |[[Australië]]|| 157,531 |- |[[Filippyne]]|| 5,914 |- |[[Engeland]]|| 5,583<!-- England and Scotland are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nieu-Seeland]]|| 4,636 |- |[[Indië]]|| 3,598 |- |[[Griekeland]]|| 1,268 |- |[[Amerika]]|| 1,211 |- |[[China]]|| 1,192<!-- Mainland China, Taiwan, Hong Kong and Macau SARs are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nepal]]|| 1,126 |- |[[Indonesië]]|| 1,117 |- |[[Ierland]]|| 1,026 |- |[[Oos-Timor]]||1,024 |} By die 2016-sensus was die mees genomineerde voorouers:<ref group="nota">As a percentage of 199,426 persons who nominated their ancestry at the 2016 census.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> {{columns-list|colwidth=13em| * Inheems (30.3%)<ref group="nota">Of any ancestry. Includes those identifying as [[Aboriginal Australians]] or [[Torres Strait Islanders]]. Indigenous identification is separate to the ancestry question on the Australian Census and persons identifying as Aboriginal or Torres Strait Islander may identify any ancestry.</ref> * Australiërs (28.1%)<ref group="nota">The Australian Bureau of Statistics has stated that most who nominate "Australian" as their ancestry are part of the [[Anglo-Celtic Australian|Anglo-Celtic]] group. {{cite web|url=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182!OpenDocument|title=Feature Article – Ethnic and Cultural Diversity in Australia (Feature Article)|website=abs.gov.au|date=January 1995|access-date=23 June 2019|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420205113/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182%21OpenDocument|url-status=live}}</ref> * Engels (27.5%) * Iers (9.3%) * Skots (7.5%) * Duits (4.4%) * Filippyns (3.5%) * Chinees (3.1%) * Indies (2.3%) * Italiaans (2.1%) * Grieks (2%) * Nederlands (1.3%) }} 31,2% van die bevolking is in die buiteland gebore met die 2016-sensus. Die vyf grootste groepe oorsese geborenes was van die Filippyne (2,6%), Engeland (2,4%), Nieu-Seeland (2%), Indië (1,6%) en Griekeland (0,6%).<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> 25,5% van die bevolking, of 58 248 mense, het in 2016 as Inheemse Australiërs (Aborigine Australiërs en Torres Strait Islanders) geïdentifiseer.<ref group="nota">Of any ancestry. Includes those identifying as [[Aboriginal Australians]] or [[Torres Strait Islanders]]. Indigenous identification is separate to the ancestry question on the Australian Census and persons identifying as Aboriginal or Torres Strait Islander may identify any ancestry.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> === Tale === By die 2021-sensus het 57,3% van die bevolking slegs Engels tuis gepraat. Die ander tale wat die meeste tuis gepraat is, was Kriol (2.2%), Djambarrpuyngu (1.7%), Grieks (1.4%) en Nepalees (1.3%).<ref name="census2021">{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|title=Snapshot Northern Territory, Housing and Population Census 2021|date=28 June 2022|access-date=10 July 2022|archive-date=21 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721094557/https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|url-status=live}}</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au"/><ref name="censusdata.abs.gov.au"/> Daar word meer as 100 Inheemse tale en dialekte in die Noordelike Gebied gepraat<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |title=Department of Local Government and Community Services – Aboriginal Languages in the NT |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130114822/http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |archive-date=30 January 2016 }}</ref> benewens Engels wat die algemeenste in stede soos Darwin of Alice Springs gepraat word. Belangrike inheemse tale wat in die Noordelike Gebied gepraat word, sluit in Murrinh-patha en Ngangikurungurr in die noordweste rondom Wadeye, Warlpiri en Warumungu in die middel rondom Tennant Creek, Arrernte rondom Alice Springs, Pintupi-Luritja in die suidooste, Pitjantjatjara in die suide naby Uluru / Ayers Rock, Yolngu Matha in die verre noorde in Arnhem Land (waar die dialek Djambarrpuyngu van Dhuwal as 'n [[lingua franca]] beskou word), en Burarra, Maung, Iwaidja en Kunwinjku in die middel-noorde en op Croker-eiland en die Goulburn-eilande. Tiwi word op Melville-eiland en Bathurst-eiland gepraat.<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |title=Major Aboriginal languages of the Northern Territory |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130110726/http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |archive-date=30 January 2016 |website=dlgcs.nt.gov.au }}</ref> Literatuur in baie van hierdie tale is beskikbaar in die Lewende Argief van Inheemse Tale. === Godsdiens === In die 2021-sensus is die Christendom die belangrikste godsdienstige affiliasie in die Noordelike Gebied, gevolg deur 40,5% van sy bevolking. In 1971 is die Christendom deur 70,2% van die bevolking gevolg en dit het sedertdien afgeneem, terwyl die persentasie mense wat hulle geïdentifiseer het as geen godsdienstige verbintenis nie, toegeneem het van 17,9% in 1971 tot 38,5% in 2021.<ref name="census2021"/> Hindoeïsme is die gebied se grootste nie-Christelike godsdiens (2,7%), gevolg deur Boeddhisme (2,1%) en Islam (1,4%).<ref name="census2021"/><ref>{{Cite web|url=https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709223800/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|url-status=dead|archive-date=9 July 2015|title=Profile .id, Community Profile – Regional NT|website=Profile.id.com.au|access-date=21 June 2018}}</ref> == Onderwys en opleiding == === Primêre en sekondêre onderrig === Skoolonderwys in die Noordelike Gebied bestaan ​​uit ses jaar laerskoolonderrig, insluitend een oorgangsjaar, drie jaar middelbare skoolonderrig en drie jaar hoërskoolonderrig. Aan die begin van 2007 het die Noordelike Gebied Middelskool vir Jare 7–9 en Hoërskool vir Jare 10–12 ingestel, maar vanaf 2026 is die gebied besig om middelskole na hoërskole te omskep om by die res van die land aan te sluit. Kinders in die Noordelike Gebied begin gewoonlik skool op die ouderdom van vyf. Na voltooiing van hoërskool verwerf studente die ''Northern Territory Certificate of Education and Training'' (NTCET). Studente wat hul sekondêre opleiding suksesvol voltooi, ontvang ook 'n tersiêre toelatingsranglys, of ATAR-telling, om toelating tot die universiteit te bepaal. Skole in die Noordelike Gebied word óf publiek óf privaat befonds. Openbare skole, ook bekend as staats- of regeringskole, word direk deur die Departement van Onderwys befonds en bestuur.<ref>{{cite web|url=http://www.education.nt.gov.au/about-us|title=About us|date=22 December 2023|website=Department of Education|publisher=Northern Territory Government|access-date=23 March 2015|archive-date=27 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227161242/http://www.education.nt.gov.au/about-us|url-status=live}}</ref> Privaat skole wat skoolgeld betaal, sluit skole in wat deur die Katolieke Kerk bestuur word en onafhanklike skole, sommige eliteskole soortgelyk aan Engelse openbare skole. Sommige onafhanklike skole in die Noordelike Gebied is geaffilieer met [[Protestants]]e, [[Lutherse]], [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse]], [[Grieks-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] of [[Sewendedag-Adventiste]] Kerke, maar sluit nie-kerkskole en 'n inheemse skool in. Teen 2009 het die Noordelike Gebied 151 openbare skole, 15 Katolieke skole en 21 onafhanklike skole gehad. Daar was 39 492 studente ingeskryf in skole regoor die gebied, met 29 175 in openbare skole en 9 882 in onafhanklike skole. Die Noordelike Gebied het ongeveer 4 000 voltydse onderwysers. === Tersiêre onderrig === Die Noordelike Gebied het een universiteit wat in 1989 onder die naam die ''Northern Territory University'' geopen het.<ref>{{cite web|url=https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|title=Celebrating 25 Years of University Education in the Northern Territory|access-date=24 March 2015|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717122525/https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|url-status=live}}</ref> Nou herdoop as die Charles Darwin Universiteit, het dit ongeveer 19 000 studente ingeskryf gehad: ongeveer 5 500 hoëronderwysstudente en ongeveer 13 500 studente op beroepsonderwys en -opleiding kursusse. Die eerste tersiêre instelling in die gebied was die ''Batchelor Institute of Indigenous Tertiary Education '' wat in die middel-1960's gestig is. === Biblioteke en argiewe === ''Library & Archives NT'' is die Noordelike Gebied se openbare navorsingsbiblioteek en argieforganisasie en ondersteun die ontwikkeling van biblioteekdienste regoor die Gebied deur openbare biblioteke te ondersteun.<ref>{{Cite web |title=Visit Us {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/visit-us |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/visit-us |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Services to Public Libraries {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |url-status=live }}</ref> Biblioteek en Argiewe NT is in 2019 gestig na die samesmelting van die Noordelike Gebiedsargiefdiens en die Noordelike Gebiedsbiblioteek.<ref>{{Cite web |last=Find & Connect Web Resource Project |first=The University of Melbourne and Australian Catholic University |title=Library & Archives NT – Organisation – Find & Connect – Northern Territory |url=https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |access-date=2024-03-14 |website=findandconnect.gov.au|archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |url-status=live }}</ref> Die Nasionale Argief van Australië het ook 'n bewaarplek in Darwin, dit is saam met die Biblioteek en Argief NT-bewaarplek by die Noordelike Territorium Argiefsentrum geleë.<ref>{{Cite web |title=Northern Territory |url=https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |access-date=2024-03-14 |website=National Archives of Australia |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002300/https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |url-status=live }}</ref> == Ekonomie == === Mynbou === Die Noordelike Gebied se ekonomie word grootliks gedryf deur [[mynbou]], wat gekonsentreer is op energieproduserende minerale, petroleum en energie en ongeveer $2,5 miljard tot die bruto staatsproduk bydra en meer as 4 600 mense in diens het. Mynbou is verantwoordelik vir 14,9% van die bruto staatsproduk in 2014–15, vergeleke met slegs 7% nasionaal.<ref>{{cite web |url=http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |title=About Minerals and Energy Department of Regional Development, Primary Industry, Fisheries and Resources |website=Nt.gov.au |date=16 September 2011 |access-date=23 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523211519/http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |archive-date=23 May 2013 |url-status=dead }}</ref> In onlangse jare, hoofsaaklik as gevolg van die effek van groot infrastruktuurprojekte en mynuitbreidings, het konstruksie mynbou verbygesteek as die grootste enkele bedryf in die gebied. Konstruksie, mynbou en vervaardiging, en regerings- en gemeenskapsdienste, maak saam ongeveer die helfte van die gebied se bruto staatsproduk (BSP) uit, in vergelyking met ongeveer 'n derde van die nasionale [[bruto binnelandse produk]] (BBP).<ref name="Economy-Overview">{{cite web|url=https://www.budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|title=Budget 2016-17 Northern Territory Economy Overview|access-date=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224040656/https://budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|archive-date=24 February 2017|url-status=dead}}</ref> Die ekonomie het die afgelope dekade aansienlik gegroei, van 'n waarde van $15 miljard in 2004–05 tot meer as $22 miljard in 2014–15. In 2012–13 het die gebiedsekonomie met 5,6% uitgebrei, meer as twee keer die vlak van nasionale groei, en in 2014–15 het dit met 10,5% gegroei, vier keer die nasionale groeikoers.<ref name="Economy-Overview"/> Tussen 2003 en 2006 het die bruto staatsproduk gestyg van $8,67 miljard tot $11,476 miljard, 'n toename van 32,4%. Gedurende die drie jaar tot 2006–2007 het die bruto staatsproduk van die Noordelike Gebied met 'n gemiddelde jaarlikse koers van 5,5% gegroei. Die bruto staatsproduk per capita in die Noordelike Gebied ($72 496) is hoër as enige Australiese staat of gebied en is ook hoër as die bruto binnelandse produk per capita vir Australië ($54 606). Die Noordelike Gebied se uitvoere het met 12,9% of $681 miljoen in 2012–13 gestyg. Die grootste bydraer tot die gebied se uitvoere was: minerale brandstowwe (hoofsaaklik [[vloeibare aardgas]]), ru-materiale (hoofsaaklik minerale ertse) en voedsel en lewende diere (hoofsaaklik lewende beeste). Die belangrikste internasionale markte vir gebiedsuitvoere is Japan, China, Indonesië, die Verenigde State en Korea.<ref>{{cite web |title=Northern Territory Economy Overview |year=2014 |url=http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=/PMS/Publications/BudgetFinance/BudgetPapers/I-BP07-1415.docx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321135743/http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=%2FPMS%2FPublications%2FBudgetFinance%2FBudgetPapers%2FI-BP07-1415.docx |archive-date=2017-03-21 |access-date=2025-04-28 }}</ref>{{page needed |date=April 2025}} Invoere na die Noordelike Gebied het altesaam $2 887,8 miljoen beloop, wat hoofsaaklik uit masjinerie- en toerustingvervaardiging (58,4%) en petroleum-, steenkool-, chemiese en verwante produkvervaardiging (17,0%) bestaan ​​het.<ref name="ABS Economics">{{cite web | title = Northern Territory Economics | publisher = Australian Bureau of Statistics | url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | date = 31 October 2007 | access-date = 27 July 2008 | archive-date = 10 August 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080810023527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | url-status = live }}</ref> Die vernaamste mynboubedrywighede is bauxiet by die Gove-skiereiland waar die produksie na raming met 52,1% tot $254 miljoen in 2007–08 sal toeneem, [[mangaan]] by Groote Eylandt, waar die produksie na raming met 10,5% tot $1,1 miljard sal toeneem, wat gehelp sal word deur die nuut ontwikkelde myne, insluitend Bootu Creek en Frances Creek, [[goud]] wat na raming met 21,7 persent tot $672 miljoen by die Union Reefs-aanleg sal toeneem, en [[uraan]] by die Ranger Uraanmyn.<ref>{{cite web |url=http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |title=Northern Territory Budget Mining and energy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720225746/http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |archive-date=20 July 2008 |access-date=29 January 2017 }}</ref> === Toerisme === Toerisme is 'n belangrike ekonomiese dryfveer vir die gebied en 'n beduidende bedryf in streeksgebiede.<ref name="economicprofile.com.au">{{cite web|url=https://www.economyprofile.com.au/|title=Australian Economy Profiles – by REMPLAN|website=Economyprofile.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=26 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626155811/https://www.economyprofile.com.au/|url-status=live}}</ref> Ikoniese bestemmings soos Uluru/Ayers Rock en Kakadu maak die Noordelike Gebied 'n gewilde bestemming vir binnelandse en internasionale reisigers. Diverse landskappe, watervalle, wye oop ruimtes, inheemse kultuur en wilde en ongetemde wildlewe bied die geleentheid vir besoekers om hulself te verdiep in die natuurlike wonder wat die Noordelike Gebied bied. In 2015 het die gebied altesaam ongeveer 1,6 miljoen binnelandse en internasionale besoekers ontvang wat na raming $2,0 miljard tot die plaaslike ekonomie bygedra het. Vakansiebesoekers het die meerderheid van die totale besoeke uitgemaak (ongeveer 792 000 besoekers). Toerisme het sterk bande met ander sektore in die ekonomie, insluitend verblyf en voedseldienste, kleinhandel, ontspanning en kultuur, en vervoer.<ref name="economicprofile.com.au"/> ''Wide Open Space'' is 'n jaarlikse fees van musiek, kuns en kultuur<ref name=hist>{{cite web | title=History | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/history/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082117/http://wideopenspace.net.au/history/ | url-status=dead }}</ref> wat oor drie dae in April/Mei by die Ross Rivier Oord in die McDonnellbergreeks plaasvind,<ref name=events/><ref>{{cite web | title=Getting to WOS | website=Wide Open Space Festival | date=29 August 2021 | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082110/http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | url-status=dead }}</ref> ongeveer 80 km oos van Alice Springs.<ref name=events>{{cite web | title=Event Info | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082114/http://wideopenspace.net.au/event_info/ | url-status=dead }}</ref> === Ander nywerhede === Die Noordelike Gebied het aangekondig dat hulle 'n projek sal aanpak wat die mariene bedryf sal bevoordeel, insluitend die ontwikkeling van 'n nuwe Mariene Nywerheidspark naby Darwin.<ref>{{cite web | title=NT's maritime industry to set sail | website=[[The Australian]] | url=https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829115121/https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | url-status=live }}</ref> == Vervoer == [[Lêer:LasseterHighway.JPG|duimnael|regs|Die Lasseter Hoofweg vebind Uluru/Ayers Rock met die Stuart Hoofweg]] [[Lêer:NR45 + NR10 + Ghan Alice Springs, 2015 (02).JPG|duimnael|regs|Die Ghan]] Die Noordelike Gebied is die ylbevolkte staat of gebied in Australië. Die Noordelike Gebied het 'n gekoppelde netwerk van teerpaaie, insluitend twee nasionale snelweë, wat met aangrensende state verbind en die belangrikste bevolkingsentrums van die gebied, en ander belangrike sentrums soos Uluru (Ayers Rock), Kakadu en Litchfield Nasionale Parke, verbind. Die Stuart-snelweg, eens bekend as "The Track", loop van noord na suid en verbind Darwin en Alice Springs met [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]]. Sommige van die verseëlde paaie is enkelbaan-asfaltpaaie. Baie grond paaie verbind die meer afgeleë nedersettings. Die uitputting wat voortspruit uit langafstandbestuur en die gevare inherent aan grondpaaie, wildlewe, wateroorgange en slegte weer het daartoe gelei dat die Noordelike Gebiedsregering padveiligheidsveldtogte in Engels en verskeie inheemse tale onderneem het. 'n Sleuteldoelwit was om mense te oorreed om teen die regte spoed vir die padtoestande te ry.<ref>{{cite web |url=https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |title=Drive to conditions |author=<!--Not stated--> |date=2021 |website=Towards Zero |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055147/https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |title=Fatigue and driving |author=<!--Not stated--> |date=March 2015 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055148/https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |url-status=live }}</ref> Vanaf 2021 was die Noordelike Gebied se padvoertuigspoedgrens in beboude gebiede 60&nbsp;km/h, tensy die dorp 'n laer standaardspoedgrens in die staatskoerant afgekondig het: baie het 50&nbsp;km/h of laer gekies. Buite die meeste beboude gebiede was die standaardspoedgrens 110&nbsp;km/h, tensy 'n spoedgrensteken anders aandui. As gevolg van die aard van die topografie en baie lae bevolkingsdigtheid, het sommige dele van die Arnhem-, Barkly-, Stuart- en Victoria-snelweë 'n maksimum spoed van 130&nbsp;km/h gehad.<ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |title=Speed limits |author=<!--Not stated--> |date=December 2020 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=21 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221040036/https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |url-status=live }}</ref> In 2004 is 'n standaardspoorlyn tussen Alice Springs en Darwin geopen, wat die Adelaide-Darwin-spoorwegkorridor voltooi het en die droom van 'n transkontinentale spoorlyn, wat in 1878 begin is met die Sentraal-Australiese Spoorweg van die suide en die Noord-Australiese Spoorweg van die noorde, verwesenlik het – maar met 'n gaping van meer as 800 km tussen Alice Springs en Birdum wat nog oorbrug moes word toe die antieke 1067 mm (3 vt 6 duim) [[Kaapspoor|smalspoorlyn]] in 1976 gesluit is.<ref name= Fuller>{{cite book |title=The Ghan: the story of the Alice Springs railway |first=Basil |last=Fuller |date=1975 |location= Adelaide |publisher=Rigby |isbn=0727000160|page=180}}</ref> Die lyn dra vinnige goederetreine en een passasierstrein: Die Ghan-ervaringstoerismetrein wat tussen Darwin en Adelaide ry, en in die NT by Katherine, Tennant Creek, Alice Springs en Kulgera stop. Die [[Darwin Internasionale Lughawe]] is die belangrikste binnelandse en internasionale lughawe vir die gebied. Verskeie kleiner lughawens is ook oor die gebied versprei en word bedien deur kleiner lugdienste, insluitend Alice Springs-lughawe, Ayers Rock-lughawe, Katherine-lughawe en Tennant Creek-lughawe. == Media == === Gedrukte media === Die Noordelike Gebied het slegs een daaglikse poniekoerant, News Corporation se ''Northern Territory News''. Die ''Sunday Territorian'' is die susterkoerant van die NT News en is die enigste toegewyde Sondag-poniekoerant in die Noordelike Gebied. Die ''Centralian Advocate'' word twee keer per week in die Alice Springs-streek versprei. Daar is ook vyf weeklikse gemeenskapskoerante. Die gebied ontvang die nasionale dagblad, ''The Australian'', terwyl ''The Sydney Morning Herald'', ''The Age'' en die ''Guardian Weekly'' ook in Darwin beskikbaar is. Katherine se koerant is die ''Katherine Times''. Daar is 'n [[LGBT]]-gemeenskapspublikasie, QNews Magazine,<ref>{{cite web|url=https://qnews.com.au/about-us/|title=About Us|website=Qnews.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429103551/https://qnews.com.au/about-us/|url-status=live}}</ref> wat in Darwin en Alice Springs gepubliseer word. === Televisie === Metropolitaans Darwin het vyf televisiestasies gehad: * Australian Broadcasting Corporation - Noordelike Gebied * Special Broadcasting Service - Noordelike Gebied * Seven (Southern Cross Austereo) * Nine Network - Darwin * Ten Darwin Darwin het ook vier gerigte uitsending stasies: * First Nations TV * Darwin TV * First Nations Tourism TV * Business TV In die Gebied is daar ook vier soortgelyke stasies: * ABC Northern Territory – (ABD) * SBS Northern Territory – (SBS) * Seven Central – (QQQ) – ''Seven Network Affiliate'' * Imparja – (IMP) – ''Nine Network Affiliate'' * Ten Central (or Central Digital Television) – (CDT) – ''Network Ten Affiliate'' Afgeleë gebiede word bedien oor die algemeen via die Viewer Access Satellite Television-diens, wat dieselfde kanale as die streeksgebiede dra, sowel as 'n paar ekstra gerigte uitsendingsdienste, insluitend Inheemse Gemeenskapstelevisie en Westlink. === Radio === Darwin het radiostasies op beide AM- en FM-frekwensies. ABC-stasies sluit in ABC Radio Darwin (105.7FM), ABC Radio National (657AM), ABC News Radio (102.5FM), ABC Classic FM (107.3FM) en Triple J (103.3FM). Die twee kommersiële stasies is Hot 100 FM (8HOT) en Mix 104.9 (8MIX). Die toonaangewende gemeenskapsstasies is 104.1 Territory FM (8TOP) en 94.5 Radio Larrakia (8KNB). Die radiostasies in Alice Springs word ook op die AM- en FM-frekwensies uitgesaai. ABC-stasies sluit in Triple J (94.9FM), ABC Classic FM (97.9FM), 783 ABC Alice Springs (783AM), ABC News Radio (104.1FM) en ABC Radio National (99.7FM). Daar is twee gemeenskapsstasies in die dorp—CAAMA (100.5FM) en 8CCC (102.1FM). Die kommersiële stasies, wat albei deur dieselfde maatskappy besit word, is Sun 96.9 (96.9FM) en 8HA (900AM). Die Christelike radiostasie Vision Christian Radio (88.0FM). Twee bykomende stasies, Territory FM (98.7FM) en Radio TAB (95.9FM), word onderskeidelik vanuit Darwin en Brisbane gesindikeer. === Musiek === Die musiektoneel van die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n paar groot musikale kunstenaars, wat hoofsaaklik die genres van Hip-Hop en RNB as hul musiekstyl gebruik. Die Rock-, Country- en Punk-toneel bevat egter 'n aansienlik groter aantal kleiner, minder bekende groepe. Die gewildste kunstenaars van die Noordelike Gebied sluit in: * Jessica Mauboy * Baker Boy * Caiti Baker * David Garnham and the Reasons To Live * Roymackonkey * Kuya James * Crystal Robins * Tang Die Noordelike Gebied het ook 'n gereeld aktiewe lewendige musiektoneel, met sy hooffees, Bass in the Grass, as die gewildste en grootste vertoning dwarsdeur die jaar. == Sport == [[Australiese voetbal]] is die gewildste sport in die Noordelike Gebied, veral onder inheemse Australiese gemeenskappe in Darwin, Alice Springs en die Tiwi-eilande. == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] gcws2pyuutpmcea51wgnm9wrwzke95i 2917493 2917492 2026-07-14T08:20:37Z Oesjaar 7467 /* Sport */ Verbeter 2917493 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die Noordelike Gebied beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die [[inheems]]e bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = Aboriginal History | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=National Museum of Australia |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=University of Queensland Press|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=The Sydney Morning Herald|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=The Sydney Morning Herald |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=The Advertiser (Adelaide) |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Ná die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Ná die oorlog is beheer oor die hele gebied aan die Statebond teruggegee. Die bombardement van [[Darwin]] het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind is, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeerbelegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=Museum of Australian Democracy|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na op watter wyse grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en-sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard {{As of|2024|lc=on}})<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering van 1978), met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike pos n die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied. 'n Deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park in die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Tabel weergemiddelden | locatie = die Noordelike Gebied. |jan_a_max= 48.3 |feb_a_max= 46.4 |mrt_a_max= 45.0 |apr_a_max= 41.5 |mei_a_max= 40.2 |jun_a_max= 37.9 |jul_a_max= 37.5 |aug_a_max= 39.7 |sep_a_max= 42.0 |okt_a_max= 45.0 |nov_a_max= 46.1 |dec_a_max= 47.2 |jan_a_min= 6.7 |feb_a_min= 8.5 |mrt_a_min= 4.7 |apr_a_min= 1.0 |mei_a_min= -4.2 |jun_a_min= -6.0 |jul_a_min= -7.5 |aug_a_min= -5.4 |sep_a_min= -2.8 |okt_a_min= 0.0 |nov_a_min= 3.5 |dec_a_min= 7.5 |bron = Bureau of Meteorology (Australië)<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Staatsbestuur == === Parlement === [[Lêer:Darwin (AU), Parliament House -- 2019 -- 4336-8.jpg|duimnael|Die Parlementsgebou in Darwin.]] Die parlement van die Noordelike Gebied is een van die drie eenkamerparlemente in die land. Gebaseer op die [[Westminster-stelsel]], bestaan ​​dit uit die Northern Territory Wetgewende Vergadering wat in 1974 geskep is en die Northern Territory Wetgewende Raad vervang het. Dit produseer ook die ''Northern Territory of Australia'' Staatskoerant. Die Wetgewende Raad van die Noordelike Gebied was die gedeeltelik verkose regerende liggaam van 1947 tot die vervanging daarvan deur die volledig verkose Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied in 1974. Die totale inskrywing vir die 1947-verkiesing was 4 443. Die Noordelike Gebied is in vyf kiesafdelings verdeel: Darwin, Alice Springs, Tennant Creek, Batchelor en Stuart. Alhoewel hierdie vergadering bevoegdhede uitoefen soortgelyk aan dié van die parlemente van die state van Australië, doen dit dit deur wetgewende devolusie van bevoegdhede van die Statebondsregering, eerder as deur enige grondwetlike reg. As sodanig behou die Statebondsregering die reg om wetgewing vir die gebied te maak, insluitend die mag om wetgewing wat deur die Wetgewende Vergadering aangeneem is, te tersyde te stel. Vyf-en-twintig lede van die Wetgewende Vergadering word verkies vir vierjaartermyne uit enkellid-kiesers.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2017-06-16 |title=Members |url=https://parliament.nt.gov.au/members |access-date=2024-09-18 |website=parliament.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023750/https://parliament.nt.gov.au/members |url-status=live }}</ref> Verskeie kere sedert selfregering toegestaan is, was daar agitasie vir volle staatskap binne die streek.<ref>{{Cite news |date=2022-08-13 |title=The Northern Territory worked for decades to become a state. Could it ever happen? |url=https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023749/https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |url-status=live }}</ref> 'n Referendum van kiesers in die Noordelike Gebied is in 1998 oor die kwessie gehou, wat gelei het tot 'n 'nee'-stem.<ref>{{Cite web |last=House of Representatives Standing Committee on Legal and Constitutional Affairs |date=2007-05-01 |title=The long road to statehood: Report of the inquiry into the federal implications of statehood for the Northern Territory |url=https://www.aph.gov.au/binaries/house/committee/laca/ntstatehood/report/fullreport.pdf |access-date=2024-09-18 |website=Parliament of Australia}}</ref> Dit was 'n skok vir beide die Noordelike Gebied en die Statebondsregerings, aangesien meningspeilings getoon het dat die meeste Territoriane staatskap ondersteun het. Maar onder die Australiese Grondwet kan die federale regering die voorwaardes vir toetrede tot volle staatskap bepaal. Die Noordelike Gebied is drie senatore aangebied, eerder as die twaalf wat aan oorspronklike state gewaarborg is (as gevolg van die verskil in bevolkings, sou gelyke getalle Senaatsetels beteken dat 'n Territoriaan se stem vir 'n senator meer werd sou gewees het as 30 sulke stemme in Nieu-Suid-Wallis of Victoria). Behalwe vir wat as 'n arrogante benadering deur die destydse hoofminister Shane Stone aangehaal is, word geglo dat die meeste Territoriane, ongeag hul algemene sienings oor staatskap, huiwerig was om die spesifieke aanbod wat gemaak is, te aanvaar.<ref>{{cite video |title=ABC Lateline Discussion |url=http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |url-status=dead |medium=Current Affairs |publisher=Australian Broadcasting Corporation |location=Australia |date=15 Oktober 1998 |access-date=10 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519013129/http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |archive-date=19 Mei 2006}}</ref> ===Hoofminister en kabinet=== Die hoofminister is die regeringshoof van die selfregerende Noordelike Gebied (die ekwivalent van 'n premier in 'n Australiese deelstaat). Die hoofminister word deur die administrateur aangestel, wat volgens grondwetlike gebruik die leier aanstel van die party of koalisie wat die meerderheid setels in die Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied het. Die huidige hoofminister is Lia Finocchiaro van die Country Liberal Party (CLP). Die CLP het die Australiese Arbeidersparty tydens die algemene verkiesing van 24 Augustus 2024 verslaan en Finocchiaro het daarna die eerste vroulike CLP-hoofminister van die Noordelike Gebied geword.<ref>{{Cite news |date=2024-08-26 |title='The important work has begun': NT chief minister-elect outlines new government's first steps |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-26/lia-finocchiaro-outlines-new-nt-governments-first-steps/104254328 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-08-24 |title=Who is Lia Finocchiaro, the woman who will become the NT's next chief minister? |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Boecker |first=Brianna |date=2024-08-26 |title=First female Country Liberal Party chief minister of the Northern Territory. Who is Lia Finocchiaro? |url=https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |access-date=2024-09-18 |website=Women's Agenda |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |url-status=live }}</ref> ===Administrateur=== Die Noordelike Gebied het op 1 Julie 1978 selfregering verkry onder 'n administrateur wat deur die Goewerneur-generaal van Australië aangestel word. Die federale regering, en nie die regering van die Noordelike Gebied nie, adviseer die goewerneur-generaal oor die aanstelling van die administrateur, hoewel die regering van die Noordelike Gebied volgens konvensie vooraf geraadpleeg word. Die huidige administrateur is David Connolly, wat sy amp op 27 Februarie 2026 aanvaar het.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-02-05 |title=About the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024550/https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |url-status=live }}</ref> ===Federale regering=== [[Lêer:Children wave Australian flags during an Anzac Day parade in Palmerston, Australia, April 25, 2013, as U.S. Marines with the 1st Platoon, Lima Company, 3rd Battalion, 3rd Marine Regiment, Marine Rotational 130425-M-AL626-014.jpg|duimnael|Kinders swaai Australiese vlae tydens 'n Anzac-dagparade in [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]].]] Die Noordelike Gebied word in die federale parlement verteenwoordig deur twee lede in die Huis van Verteenwoordigers en twee senatore. Ná die federale verkiesing van 2025 dien Marion Scrymgour van die Australiese Arbeidersparty (ALP) as lid vir Lingiari en Luke Gosling van die ALP as lid vir Solomon in die Huis van Verteenwoordigers. Die Noordelike Gebied se twee senatore is Malarndirri McCarthy (ALP) en Jacinta Nampijinpa Price van die Country Liberal Party (CLP). ===Plaaslike regering=== Die Noordelike Gebied is verdeel in 18 plaaslike regeringsgebiede, bestaande uit vier munisipaliteite (''municipal councils''), drie shires en elf streeksrade (''regional councils''). Hierdie rade is verantwoordelik vir plaaslike funksies wat deur die parlement van die Noordelike Gebied gedelegeer word, waaronder padinstandhouding, afvalbestuur, gemeenskapsfasiliteite en plaaslike beplanning. Hul inkomste is hoofsaaklik afkomstig van eiendomsbelasting, diensgelde en regeringstoelaes.<ref>LGANT, 2026. Local Government in the NT. https://lgant.asn.au/about-lg/local-government-in-the-nt/?utm Besoek 26 Junie 2026</ref> === Inheemse Australiërs === [[Lêer:Australia Aboriginal Culture 011.jpg|duimnael|[[Aborigines|Inheemse Australiërs]] besit ongeveer 49% van die Noordelike Gebied se grond.]] Inheemse grondrade in die Noordelike Gebied is groepe inheemse grondeienaars, gestig kragtens die Wet op Inheemse Grondregte van 1976.<ref>{{Cite web |title=The Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.clc.org.au/the-alra/#:~:text=The%20Land%20Rights%20Act%20mandated,form%20a%20new%20land%20council. |access-date=2024-09-18 |website=Central Land Council |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |access-date=2024-09-18 |website=National Museum of Australia |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024900/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |url-status=live }}</ref> ===Politieke partye=== Die twee histories dominante politieke partye in die Noordelike Gebied is die konserwatiewe Country Liberal Party wat die Gebied van 1974 tot 2001, van 2012 tot 2016 en sedert 2024 regeer het, en die sosiaal-demokratiese Australiese Arbeidersparty wat die Gebied van 2001 tot 2012 en van 2016 tot 2024 regeer het. Kleiner partye wat ook aktief is in die Noordelike Gebied sluit in die Northern Territory Greens, die Shooters and Fishers Party en verskeie ander. Dit is algemeen dat onafhanklike politici verkiesings wen. Die CLP se bewind was eens so streng dat 'n voormalige minister eens gesê het die CLP het 'n "'regmatige erfenis om die party te wees wat hierdie plek bestuur'".<ref>{{cite news | url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | title=After eight years in the political wilderness, the CLP hopes it can return to power in the NT | newspaper=ABC News | date=8 Augustus 2024 | archive-date=26 August 2024 | access-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240826124139/https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | title=Arcadian populism. The Country Liberal Party and Self-Government in the Northern Territory | access-date=27 Augustus 2024 | archive-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240827092455/https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | url-status=live }}</ref> Die algemene verkiesing van die Noordelike Gebied in 2024 het die NT Greens hul eerste setel ooit in die Wetgewende Vergadering besorg toe Kat McNamara die voormalige hoofminister Natasha Fyles in die kiesafdeling Nightcliff verslaan het. Dit was die eerste keer in die geskiedenis dat die Groenes 'n setel in die parlement van die Noordelike Gebied gewen het. Ná McNamara se bedanking in Februarie 2026 het Arbeid egter die setel tydens 'n tussenverkiesing herower.<ref>{{cite web|url=https://www.tallyroom.com.au/56505|title=Greens win Nightcliff from third place|author=Ben Raue|work=The Tally Room|date=4 September 2024 }}</ref> Aangesien minder partye en kandidate aan die algemene verkiesings van die Noordelike Gebied deelneem as aan die Australiese federale verkiesings in die Noordelike Gebied, het die CLP, Arbeid en onafhanklikes gewoonlik 'n hoër stemaandeel by gebiedsverkiesings as by federale verkiesings in die Noordelike Gebied as gevolg van die afwesigheid van regse kleiner partye soos Pauline Hanson se One Nation en die feit dat die Groenes nie in elke setel by gebiedsverkiesings staan nie. == Demografie == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:.5em; font-size:90%;" |+ Beraamde populasie<br />vir die Noordelike Gebied ! Jaar !! Populasie |- | style="text-align:right;"| 1901 || style="text-align:center;"| 4,765 |- | style="text-align:right;"| 1956 || style="text-align:center;"| 19,556 |- | style="text-align:right;"| 1961 || style="text-align:center;"| 44,481 |- | style="text-align:right;"| 1974 || style="text-align:center;"| 102,924 |- | style="text-align:right;"| 1976 || style="text-align:center;"| 97,090 |- | style="text-align:right;"| 1981 || style="text-align:center;"| 122,616 |- | style="text-align:right;"| 1991 || style="text-align:center;"| 165,493 |- | style="text-align:right;"| 1996 || style="text-align:center;"| 181,843 |- | style="text-align:right;"| 2001 || style="text-align:center;"| 200,019 |- | style="text-align:right;"| 2006 || style="text-align:center;"| 192,900 |- | style="text-align:right;"| 2011 || style="text-align:center;"| 211,945 |- | style="text-align:right;"| 2016 || style="text-align:center;"| 228,833 |- | style="text-align:right;"| 2021 || style="text-align:center;"| 232,605 |- | colspan="2" style="font-size:80%; text-align:center;"| Bron: Australiese Buro vir Statistiek<br />(Est Resident Pop) |} Die bevolking van die Noordelike Gebied tydens die Australiese sensus van 2011 was 211 945,<ref name=2011census>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 2011 Census QuickStats: Northern Territory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313015221/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 |date=13 March 2018 }}, Australian Bureau of Statistics, 9 August 2011.</ref> 'n toename van 10 persent vanaf die sensus van 2006. Die Australiese Buro vir Statistiek het 'n inwonersbevolking van 244 300 in Junie 2015 geraam, met inagneming van inwoners oorsee of tussen state. Die gebied se bevolking verteenwoordig 1% van die totale bevolking van Australië.<ref name=abs>{{cite web| url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0| title = 3101.0 – Australian Demographic Statistics, Mar 2016| access-date = 1 November 2016| publisher = Australian Bureau of Statistics| date = 22 September 2016| archive-date = 11 January 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180111105412/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/mf/3101.0| url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2014-15, Northern Territory|date=29 March 2016|publisher=Australian Bureau of Statistics|access-date=29 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310034527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|archive-date=10 March 2017|url-status=dead}}</ref><ref name=ads>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|title=3101.0 – Australian Demographic Statistics, Dec 2011|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829122148/http://abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|archive-date=29 August 2012|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Darwin homebanner.jpg|alt=|duimnael|Darwin is die hoofstad en grootste stad in die Noordelike Gebied]] Die Noordelike Gebied se bevolking is die jongste in Australië en het die grootste proporsie (23,2%) onder 15 jaar en die kleinste proporsie (5,7%) van 65 jaar en ouer. Die [[Mediaan|mediaanouderdom]] van inwoners van die Noordelike Gebied is 31 jaar, ses jaar jonger as die nasionale mediaanouderdom.<ref name=2011census /> [[Lêer:Alice Springs (2049606825).jpg|alt=|duimnael|[[Alice Springs]]]] Inheemse Australiërs maak 30,3% van die bevolking uit<ref>{{Cite web |date=2023-08-31 |title=Estimates of Aboriginal and Torres Strait Islander Australians, 30 June 2021 {{!}} Australian Bureau of Statistics |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |access-date=2024-08-27 |website=www.abs.gov.au |language=en |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227124201/https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |url-status=live }}</ref> en besit sowat 49% van die grond. Die lewensverwagting van inheemse Australiërs is heelwat laer as dié van nie-inheemse Australiërs in die Noordelike Gebied, 'n feit wat elders in Australië weerspieël word. ABS-statistieke dui daarop dat inheemse Australiërs ongeveer 11 jaar vroeër sterf as die gemiddelde nie-inheemse Australiër. Daar is inheemse gemeenskappe in baie dele van die gebied, waarvan die grootste die Pitjantjatjara naby Uluru/Ayers Rock, die Arrernte naby Alice Springs, die Luritja tussen daardie twee, die Warlpiri verder noord, en die Yolngu in oostelike Arnhem Land is. In 2019 het 147 255<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |title=Regional population, 2018-19 financial year |website=abs.gov.au |date=25 March 2020 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=3 February 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408103747/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |url-status=live }}</ref> mense in Darwin gewoon, 'n oorweldigende meerderheid van die Gebied se bevolking. Ten spyte hiervan is die Noordelike Gebied die mins verstedelikte jurisdiksie in die Statebond (gevolg deur Tasmanië). === Stede en dorpe === {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Beduidende Stedelike Gebiede<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek word Beduidende Stedelike Gebiede gedefinieer as beduidende dorpe en stede, of agglomerasies van kleiner dorpe, met 'n totale bevolking van ten minste 10 000. Beduidende Stedelike Gebiede kan meer as een afsonderlike stedelike sentrum bevat. Daar is stedelike gebiede met meer as 10 000 mense wat die ABS tans nie as Beduidende Stedelike Gebiede klassifiseer nie.</ref> <ref group=nota>Die ABS definieer tans slegs twee Beduidende Stedelike Gebiede binne die Noordelike Gebied.</ref> |- ! Rang ! Beduidende Stedelike Gebiede ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 127,215 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7002 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 25,912 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7001 Sensus 2021] |- |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Stedelike Sentrums<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek verteenwoordig Stedelike Sentrums gebiede van gekonsentreerde stedelike ontwikkeling met bevolkings van 1 000 mense of meer.</ref> <ref group="nota">Slegs die 10 gewildste stedelike sentrums word getoon.</ref> |- ! Rang ! Stedelike Sentrum ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 122,207 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL703001 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 24,855 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL712001 Sensus 2021] |- | 3 |[[Katherine, Northern Territory|Katherine]] |align="right" | 5,980 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL714001 Sensus 2021] |- |4 |[[Nhulunbuy]] |align="right" | 3,267 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715006 Sensus 2021] |- |5 |[[Tennant Creek]] |align="right" | 2,949 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715007 Sensus 2021] |- |6 |[[Elcho-eiland / Galiwinku]] |align="right" | 2,199 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715001 Sensus 2021] |- |7 |[[Wadeye]] |align="right" | 1,924 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715008 Sensus 2021] |- |8 |[[Wurrumiyanga|Wurrumiyanga (Nguiu)]] |align="right" | 1,421 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715009 Sensus 2021] |- |9 |[[Gunbalanya|Gunbalanya (Oenpelli)]] |align="right" | 1,153 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715002 Sensus 2021] |- |10 |[[Milingimbi]] |align="right" | 1,097 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715004 Sensus 2021] |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking volgens plaaslike regeringsgebied<ref group="nota">Slegs die 10 mees gewilde Plaaslike Regeringsgebiede word getoon.</ref> |- ! Rang ! Plaaslike Regeringsgebiede ! Populasie (30 Junie 2023 skatting)<ref>{{cite web |title=Regional population |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |website=Population estimates and components by LGA |date=26 March 2024 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=11 September 2024 |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010145251/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |url-status=live }}</ref> |- | 1 |Stad van Darwin |align="right" | 85,465 |- | 2 |Stad van Palmerston |align="right" | 41,113 |- | 3 |Alice Springs-dorp |align="right" | 29,213 |- |4 |Litchfield |align="right" | 23,415 |- |5 |Dorp van Katherine |align="right" | 10,829 |- |6 |Oostelike Arnhem Streek |align="right" | 10,011 |- |7 |Roper Golfstreek |align="right" | 7,491 |- |8 |Barkly gebied |align="right" | 7,239 |- |9 |MacDonnell gebied |align="right" | 6,706 |- |10 |Sentrale Woestyn Streek |align="right" | 4,126 |} === Afkoms en immigrasie === {| class="wikitable" style="float:right;" |+Geboorteland (2016)<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au">{{Cite web|url=https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7?opendocument|title=2016 Census Community Profiles: Northern Territory|website=quickstats.censusdata.abs.gov.au|access-date=23 June 2019|archive-date=23 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623005030/https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7%3Fopendocument|url-status=dead}}</ref><ref name="censusdata.abs.gov.au">{{Cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |title=GCP 7 |access-date=23 June 2019 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602225625/https://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |url-status=dead }}</ref> ! Geboorteplek<ref group="nota">In ooreenstemming met die Australiese Buro vir Statistiek-bron word Engeland, Skotland, die vasteland van China en die Spesiale Administratiewe Streke van [[Hongkong]] en [[Macau]] afsonderlik gelys.</ref> !! Populasie |- |[[Australië]]|| 157,531 |- |[[Filippyne]]|| 5,914 |- |[[Engeland]]|| 5,583<!-- England and Scotland are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nieu-Seeland]]|| 4,636 |- |[[Indië]]|| 3,598 |- |[[Griekeland]]|| 1,268 |- |[[Amerika]]|| 1,211 |- |[[China]]|| 1,192<!-- Mainland China, Taiwan, Hong Kong and Macau SARs are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nepal]]|| 1,126 |- |[[Indonesië]]|| 1,117 |- |[[Ierland]]|| 1,026 |- |[[Oos-Timor]]||1,024 |} By die 2016-sensus was die mees genomineerde voorouers:<ref group="nota">As a percentage of 199,426 persons who nominated their ancestry at the 2016 census.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> {{columns-list|colwidth=13em| * Inheems (30.3%)<ref group="nota">Of any ancestry. Includes those identifying as [[Aboriginal Australians]] or [[Torres Strait Islanders]]. Indigenous identification is separate to the ancestry question on the Australian Census and persons identifying as Aboriginal or Torres Strait Islander may identify any ancestry.</ref> * Australiërs (28.1%)<ref group="nota">The Australian Bureau of Statistics has stated that most who nominate "Australian" as their ancestry are part of the [[Anglo-Celtic Australian|Anglo-Celtic]] group. {{cite web|url=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182!OpenDocument|title=Feature Article – Ethnic and Cultural Diversity in Australia (Feature Article)|website=abs.gov.au|date=January 1995|access-date=23 June 2019|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420205113/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182%21OpenDocument|url-status=live}}</ref> * Engels (27.5%) * Iers (9.3%) * Skots (7.5%) * Duits (4.4%) * Filippyns (3.5%) * Chinees (3.1%) * Indies (2.3%) * Italiaans (2.1%) * Grieks (2%) * Nederlands (1.3%) }} 31,2% van die bevolking is in die buiteland gebore met die 2016-sensus. Die vyf grootste groepe oorsese geborenes was van die Filippyne (2,6%), Engeland (2,4%), Nieu-Seeland (2%), Indië (1,6%) en Griekeland (0,6%).<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> 25,5% van die bevolking, of 58 248 mense, het in 2016 as Inheemse Australiërs (Aborigine Australiërs en Torres Strait Islanders) geïdentifiseer.<ref group="nota">Of any ancestry. Includes those identifying as [[Aboriginal Australians]] or [[Torres Strait Islanders]]. Indigenous identification is separate to the ancestry question on the Australian Census and persons identifying as Aboriginal or Torres Strait Islander may identify any ancestry.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> === Tale === By die 2021-sensus het 57,3% van die bevolking slegs Engels tuis gepraat. Die ander tale wat die meeste tuis gepraat is, was Kriol (2.2%), Djambarrpuyngu (1.7%), Grieks (1.4%) en Nepalees (1.3%).<ref name="census2021">{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|title=Snapshot Northern Territory, Housing and Population Census 2021|date=28 June 2022|access-date=10 July 2022|archive-date=21 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721094557/https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|url-status=live}}</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au"/><ref name="censusdata.abs.gov.au"/> Daar word meer as 100 Inheemse tale en dialekte in die Noordelike Gebied gepraat<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |title=Department of Local Government and Community Services – Aboriginal Languages in the NT |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130114822/http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |archive-date=30 January 2016 }}</ref> benewens Engels wat die algemeenste in stede soos Darwin of Alice Springs gepraat word. Belangrike inheemse tale wat in die Noordelike Gebied gepraat word, sluit in Murrinh-patha en Ngangikurungurr in die noordweste rondom Wadeye, Warlpiri en Warumungu in die middel rondom Tennant Creek, Arrernte rondom Alice Springs, Pintupi-Luritja in die suidooste, Pitjantjatjara in die suide naby Uluru / Ayers Rock, Yolngu Matha in die verre noorde in Arnhem Land (waar die dialek Djambarrpuyngu van Dhuwal as 'n [[lingua franca]] beskou word), en Burarra, Maung, Iwaidja en Kunwinjku in die middel-noorde en op Croker-eiland en die Goulburn-eilande. Tiwi word op Melville-eiland en Bathurst-eiland gepraat.<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |title=Major Aboriginal languages of the Northern Territory |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130110726/http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |archive-date=30 January 2016 |website=dlgcs.nt.gov.au }}</ref> Literatuur in baie van hierdie tale is beskikbaar in die Lewende Argief van Inheemse Tale. === Godsdiens === In die 2021-sensus is die Christendom die belangrikste godsdienstige affiliasie in die Noordelike Gebied, gevolg deur 40,5% van sy bevolking. In 1971 is die Christendom deur 70,2% van die bevolking gevolg en dit het sedertdien afgeneem, terwyl die persentasie mense wat hulle geïdentifiseer het as geen godsdienstige verbintenis nie, toegeneem het van 17,9% in 1971 tot 38,5% in 2021.<ref name="census2021"/> Hindoeïsme is die gebied se grootste nie-Christelike godsdiens (2,7%), gevolg deur Boeddhisme (2,1%) en Islam (1,4%).<ref name="census2021"/><ref>{{Cite web|url=https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709223800/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|url-status=dead|archive-date=9 July 2015|title=Profile .id, Community Profile – Regional NT|website=Profile.id.com.au|access-date=21 June 2018}}</ref> == Onderwys en opleiding == === Primêre en sekondêre onderrig === Skoolonderwys in die Noordelike Gebied bestaan ​​uit ses jaar laerskoolonderrig, insluitend een oorgangsjaar, drie jaar middelbare skoolonderrig en drie jaar hoërskoolonderrig. Aan die begin van 2007 het die Noordelike Gebied Middelskool vir Jare 7–9 en Hoërskool vir Jare 10–12 ingestel, maar vanaf 2026 is die gebied besig om middelskole na hoërskole te omskep om by die res van die land aan te sluit. Kinders in die Noordelike Gebied begin gewoonlik skool op die ouderdom van vyf. Na voltooiing van hoërskool verwerf studente die ''Northern Territory Certificate of Education and Training'' (NTCET). Studente wat hul sekondêre opleiding suksesvol voltooi, ontvang ook 'n tersiêre toelatingsranglys, of ATAR-telling, om toelating tot die universiteit te bepaal. Skole in die Noordelike Gebied word óf publiek óf privaat befonds. Openbare skole, ook bekend as staats- of regeringskole, word direk deur die Departement van Onderwys befonds en bestuur.<ref>{{cite web|url=http://www.education.nt.gov.au/about-us|title=About us|date=22 December 2023|website=Department of Education|publisher=Northern Territory Government|access-date=23 March 2015|archive-date=27 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227161242/http://www.education.nt.gov.au/about-us|url-status=live}}</ref> Privaat skole wat skoolgeld betaal, sluit skole in wat deur die Katolieke Kerk bestuur word en onafhanklike skole, sommige eliteskole soortgelyk aan Engelse openbare skole. Sommige onafhanklike skole in die Noordelike Gebied is geaffilieer met [[Protestants]]e, [[Lutherse]], [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse]], [[Grieks-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] of [[Sewendedag-Adventiste]] Kerke, maar sluit nie-kerkskole en 'n inheemse skool in. Teen 2009 het die Noordelike Gebied 151 openbare skole, 15 Katolieke skole en 21 onafhanklike skole gehad. Daar was 39 492 studente ingeskryf in skole regoor die gebied, met 29 175 in openbare skole en 9 882 in onafhanklike skole. Die Noordelike Gebied het ongeveer 4 000 voltydse onderwysers. === Tersiêre onderrig === Die Noordelike Gebied het een universiteit wat in 1989 onder die naam die ''Northern Territory University'' geopen het.<ref>{{cite web|url=https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|title=Celebrating 25 Years of University Education in the Northern Territory|access-date=24 March 2015|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717122525/https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|url-status=live}}</ref> Nou herdoop as die Charles Darwin Universiteit, het dit ongeveer 19 000 studente ingeskryf gehad: ongeveer 5 500 hoëronderwysstudente en ongeveer 13 500 studente op beroepsonderwys en -opleiding kursusse. Die eerste tersiêre instelling in die gebied was die ''Batchelor Institute of Indigenous Tertiary Education '' wat in die middel-1960's gestig is. === Biblioteke en argiewe === ''Library & Archives NT'' is die Noordelike Gebied se openbare navorsingsbiblioteek en argieforganisasie en ondersteun die ontwikkeling van biblioteekdienste regoor die Gebied deur openbare biblioteke te ondersteun.<ref>{{Cite web |title=Visit Us {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/visit-us |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/visit-us |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Services to Public Libraries {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |url-status=live }}</ref> Biblioteek en Argiewe NT is in 2019 gestig na die samesmelting van die Noordelike Gebiedsargiefdiens en die Noordelike Gebiedsbiblioteek.<ref>{{Cite web |last=Find & Connect Web Resource Project |first=The University of Melbourne and Australian Catholic University |title=Library & Archives NT – Organisation – Find & Connect – Northern Territory |url=https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |access-date=2024-03-14 |website=findandconnect.gov.au|archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |url-status=live }}</ref> Die Nasionale Argief van Australië het ook 'n bewaarplek in Darwin, dit is saam met die Biblioteek en Argief NT-bewaarplek by die Noordelike Territorium Argiefsentrum geleë.<ref>{{Cite web |title=Northern Territory |url=https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |access-date=2024-03-14 |website=National Archives of Australia |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002300/https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |url-status=live }}</ref> == Ekonomie == === Mynbou === Die Noordelike Gebied se ekonomie word grootliks gedryf deur [[mynbou]], wat gekonsentreer is op energieproduserende minerale, petroleum en energie en ongeveer $2,5 miljard tot die bruto staatsproduk bydra en meer as 4 600 mense in diens het. Mynbou is verantwoordelik vir 14,9% van die bruto staatsproduk in 2014–15, vergeleke met slegs 7% nasionaal.<ref>{{cite web |url=http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |title=About Minerals and Energy Department of Regional Development, Primary Industry, Fisheries and Resources |website=Nt.gov.au |date=16 September 2011 |access-date=23 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523211519/http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |archive-date=23 May 2013 |url-status=dead }}</ref> In onlangse jare, hoofsaaklik as gevolg van die effek van groot infrastruktuurprojekte en mynuitbreidings, het konstruksie mynbou verbygesteek as die grootste enkele bedryf in die gebied. Konstruksie, mynbou en vervaardiging, en regerings- en gemeenskapsdienste, maak saam ongeveer die helfte van die gebied se bruto staatsproduk (BSP) uit, in vergelyking met ongeveer 'n derde van die nasionale [[bruto binnelandse produk]] (BBP).<ref name="Economy-Overview">{{cite web|url=https://www.budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|title=Budget 2016-17 Northern Territory Economy Overview|access-date=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224040656/https://budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|archive-date=24 February 2017|url-status=dead}}</ref> Die ekonomie het die afgelope dekade aansienlik gegroei, van 'n waarde van $15 miljard in 2004–05 tot meer as $22 miljard in 2014–15. In 2012–13 het die gebiedsekonomie met 5,6% uitgebrei, meer as twee keer die vlak van nasionale groei, en in 2014–15 het dit met 10,5% gegroei, vier keer die nasionale groeikoers.<ref name="Economy-Overview"/> Tussen 2003 en 2006 het die bruto staatsproduk gestyg van $8,67 miljard tot $11,476 miljard, 'n toename van 32,4%. Gedurende die drie jaar tot 2006–2007 het die bruto staatsproduk van die Noordelike Gebied met 'n gemiddelde jaarlikse koers van 5,5% gegroei. Die bruto staatsproduk per capita in die Noordelike Gebied ($72 496) is hoër as enige Australiese staat of gebied en is ook hoër as die bruto binnelandse produk per capita vir Australië ($54 606). Die Noordelike Gebied se uitvoere het met 12,9% of $681 miljoen in 2012–13 gestyg. Die grootste bydraer tot die gebied se uitvoere was: minerale brandstowwe (hoofsaaklik [[vloeibare aardgas]]), ru-materiale (hoofsaaklik minerale ertse) en voedsel en lewende diere (hoofsaaklik lewende beeste). Die belangrikste internasionale markte vir gebiedsuitvoere is Japan, China, Indonesië, die Verenigde State en Korea.<ref>{{cite web |title=Northern Territory Economy Overview |year=2014 |url=http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=/PMS/Publications/BudgetFinance/BudgetPapers/I-BP07-1415.docx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321135743/http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=%2FPMS%2FPublications%2FBudgetFinance%2FBudgetPapers%2FI-BP07-1415.docx |archive-date=2017-03-21 |access-date=2025-04-28 }}</ref>{{page needed |date=April 2025}} Invoere na die Noordelike Gebied het altesaam $2 887,8 miljoen beloop, wat hoofsaaklik uit masjinerie- en toerustingvervaardiging (58,4%) en petroleum-, steenkool-, chemiese en verwante produkvervaardiging (17,0%) bestaan ​​het.<ref name="ABS Economics">{{cite web | title = Northern Territory Economics | publisher = Australian Bureau of Statistics | url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | date = 31 October 2007 | access-date = 27 July 2008 | archive-date = 10 August 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080810023527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | url-status = live }}</ref> Die vernaamste mynboubedrywighede is bauxiet by die Gove-skiereiland waar die produksie na raming met 52,1% tot $254 miljoen in 2007–08 sal toeneem, [[mangaan]] by Groote Eylandt, waar die produksie na raming met 10,5% tot $1,1 miljard sal toeneem, wat gehelp sal word deur die nuut ontwikkelde myne, insluitend Bootu Creek en Frances Creek, [[goud]] wat na raming met 21,7 persent tot $672 miljoen by die Union Reefs-aanleg sal toeneem, en [[uraan]] by die Ranger Uraanmyn.<ref>{{cite web |url=http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |title=Northern Territory Budget Mining and energy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720225746/http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |archive-date=20 July 2008 |access-date=29 January 2017 }}</ref> === Toerisme === Toerisme is 'n belangrike ekonomiese dryfveer vir die gebied en 'n beduidende bedryf in streeksgebiede.<ref name="economicprofile.com.au">{{cite web|url=https://www.economyprofile.com.au/|title=Australian Economy Profiles – by REMPLAN|website=Economyprofile.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=26 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626155811/https://www.economyprofile.com.au/|url-status=live}}</ref> Ikoniese bestemmings soos Uluru/Ayers Rock en Kakadu maak die Noordelike Gebied 'n gewilde bestemming vir binnelandse en internasionale reisigers. Diverse landskappe, watervalle, wye oop ruimtes, inheemse kultuur en wilde en ongetemde wildlewe bied die geleentheid vir besoekers om hulself te verdiep in die natuurlike wonder wat die Noordelike Gebied bied. In 2015 het die gebied altesaam ongeveer 1,6 miljoen binnelandse en internasionale besoekers ontvang wat na raming $2,0 miljard tot die plaaslike ekonomie bygedra het. Vakansiebesoekers het die meerderheid van die totale besoeke uitgemaak (ongeveer 792 000 besoekers). Toerisme het sterk bande met ander sektore in die ekonomie, insluitend verblyf en voedseldienste, kleinhandel, ontspanning en kultuur, en vervoer.<ref name="economicprofile.com.au"/> ''Wide Open Space'' is 'n jaarlikse fees van musiek, kuns en kultuur<ref name=hist>{{cite web | title=History | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/history/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082117/http://wideopenspace.net.au/history/ | url-status=dead }}</ref> wat oor drie dae in April/Mei by die Ross Rivier Oord in die McDonnellbergreeks plaasvind,<ref name=events/><ref>{{cite web | title=Getting to WOS | website=Wide Open Space Festival | date=29 August 2021 | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082110/http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | url-status=dead }}</ref> ongeveer 80 km oos van Alice Springs.<ref name=events>{{cite web | title=Event Info | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082114/http://wideopenspace.net.au/event_info/ | url-status=dead }}</ref> === Ander nywerhede === Die Noordelike Gebied het aangekondig dat hulle 'n projek sal aanpak wat die mariene bedryf sal bevoordeel, insluitend die ontwikkeling van 'n nuwe Mariene Nywerheidspark naby Darwin.<ref>{{cite web | title=NT's maritime industry to set sail | website=[[The Australian]] | url=https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829115121/https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | url-status=live }}</ref> == Vervoer == [[Lêer:LasseterHighway.JPG|duimnael|regs|Die Lasseter Hoofweg vebind Uluru/Ayers Rock met die Stuart Hoofweg]] [[Lêer:NR45 + NR10 + Ghan Alice Springs, 2015 (02).JPG|duimnael|regs|Die Ghan]] Die Noordelike Gebied is die ylbevolkte staat of gebied in Australië. Die Noordelike Gebied het 'n gekoppelde netwerk van teerpaaie, insluitend twee nasionale snelweë, wat met aangrensende state verbind en die belangrikste bevolkingsentrums van die gebied, en ander belangrike sentrums soos Uluru (Ayers Rock), Kakadu en Litchfield Nasionale Parke, verbind. Die Stuart-snelweg, eens bekend as "The Track", loop van noord na suid en verbind Darwin en Alice Springs met [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]]. Sommige van die verseëlde paaie is enkelbaan-asfaltpaaie. Baie grond paaie verbind die meer afgeleë nedersettings. Die uitputting wat voortspruit uit langafstandbestuur en die gevare inherent aan grondpaaie, wildlewe, wateroorgange en slegte weer het daartoe gelei dat die Noordelike Gebiedsregering padveiligheidsveldtogte in Engels en verskeie inheemse tale onderneem het. 'n Sleuteldoelwit was om mense te oorreed om teen die regte spoed vir die padtoestande te ry.<ref>{{cite web |url=https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |title=Drive to conditions |author=<!--Not stated--> |date=2021 |website=Towards Zero |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055147/https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |title=Fatigue and driving |author=<!--Not stated--> |date=March 2015 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055148/https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |url-status=live }}</ref> Vanaf 2021 was die Noordelike Gebied se padvoertuigspoedgrens in beboude gebiede 60&nbsp;km/h, tensy die dorp 'n laer standaardspoedgrens in die staatskoerant afgekondig het: baie het 50&nbsp;km/h of laer gekies. Buite die meeste beboude gebiede was die standaardspoedgrens 110&nbsp;km/h, tensy 'n spoedgrensteken anders aandui. As gevolg van die aard van die topografie en baie lae bevolkingsdigtheid, het sommige dele van die Arnhem-, Barkly-, Stuart- en Victoria-snelweë 'n maksimum spoed van 130&nbsp;km/h gehad.<ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |title=Speed limits |author=<!--Not stated--> |date=December 2020 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=21 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221040036/https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |url-status=live }}</ref> In 2004 is 'n standaardspoorlyn tussen Alice Springs en Darwin geopen, wat die Adelaide-Darwin-spoorwegkorridor voltooi het en die droom van 'n transkontinentale spoorlyn, wat in 1878 begin is met die Sentraal-Australiese Spoorweg van die suide en die Noord-Australiese Spoorweg van die noorde, verwesenlik het – maar met 'n gaping van meer as 800 km tussen Alice Springs en Birdum wat nog oorbrug moes word toe die antieke 1067 mm (3 vt 6 duim) [[Kaapspoor|smalspoorlyn]] in 1976 gesluit is.<ref name= Fuller>{{cite book |title=The Ghan: the story of the Alice Springs railway |first=Basil |last=Fuller |date=1975 |location= Adelaide |publisher=Rigby |isbn=0727000160|page=180}}</ref> Die lyn dra vinnige goederetreine en een passasierstrein: Die Ghan-ervaringstoerismetrein wat tussen Darwin en Adelaide ry, en in die NT by Katherine, Tennant Creek, Alice Springs en Kulgera stop. Die [[Darwin Internasionale Lughawe]] is die belangrikste binnelandse en internasionale lughawe vir die gebied. Verskeie kleiner lughawens is ook oor die gebied versprei en word bedien deur kleiner lugdienste, insluitend Alice Springs-lughawe, Ayers Rock-lughawe, Katherine-lughawe en Tennant Creek-lughawe. == Media == === Gedrukte media === Die Noordelike Gebied het slegs een daaglikse poniekoerant, News Corporation se ''Northern Territory News''. Die ''Sunday Territorian'' is die susterkoerant van die NT News en is die enigste toegewyde Sondag-poniekoerant in die Noordelike Gebied. Die ''Centralian Advocate'' word twee keer per week in die Alice Springs-streek versprei. Daar is ook vyf weeklikse gemeenskapskoerante. Die gebied ontvang die nasionale dagblad, ''The Australian'', terwyl ''The Sydney Morning Herald'', ''The Age'' en die ''Guardian Weekly'' ook in Darwin beskikbaar is. Katherine se koerant is die ''Katherine Times''. Daar is 'n [[LGBT]]-gemeenskapspublikasie, QNews Magazine,<ref>{{cite web|url=https://qnews.com.au/about-us/|title=About Us|website=Qnews.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429103551/https://qnews.com.au/about-us/|url-status=live}}</ref> wat in Darwin en Alice Springs gepubliseer word. === Televisie === Metropolitaans Darwin het vyf televisiestasies gehad: * Australian Broadcasting Corporation - Noordelike Gebied * Special Broadcasting Service - Noordelike Gebied * Seven (Southern Cross Austereo) * Nine Network - Darwin * Ten Darwin Darwin het ook vier gerigte uitsending stasies: * First Nations TV * Darwin TV * First Nations Tourism TV * Business TV In die Gebied is daar ook vier soortgelyke stasies: * ABC Northern Territory – (ABD) * SBS Northern Territory – (SBS) * Seven Central – (QQQ) – ''Seven Network Affiliate'' * Imparja – (IMP) – ''Nine Network Affiliate'' * Ten Central (or Central Digital Television) – (CDT) – ''Network Ten Affiliate'' Afgeleë gebiede word bedien oor die algemeen via die Viewer Access Satellite Television-diens, wat dieselfde kanale as die streeksgebiede dra, sowel as 'n paar ekstra gerigte uitsendingsdienste, insluitend Inheemse Gemeenskapstelevisie en Westlink. === Radio === Darwin het radiostasies op beide AM- en FM-frekwensies. ABC-stasies sluit in ABC Radio Darwin (105.7FM), ABC Radio National (657AM), ABC News Radio (102.5FM), ABC Classic FM (107.3FM) en Triple J (103.3FM). Die twee kommersiële stasies is Hot 100 FM (8HOT) en Mix 104.9 (8MIX). Die toonaangewende gemeenskapsstasies is 104.1 Territory FM (8TOP) en 94.5 Radio Larrakia (8KNB). Die radiostasies in Alice Springs word ook op die AM- en FM-frekwensies uitgesaai. ABC-stasies sluit in Triple J (94.9FM), ABC Classic FM (97.9FM), 783 ABC Alice Springs (783AM), ABC News Radio (104.1FM) en ABC Radio National (99.7FM). Daar is twee gemeenskapsstasies in die dorp—CAAMA (100.5FM) en 8CCC (102.1FM). Die kommersiële stasies, wat albei deur dieselfde maatskappy besit word, is Sun 96.9 (96.9FM) en 8HA (900AM). Die Christelike radiostasie Vision Christian Radio (88.0FM). Twee bykomende stasies, Territory FM (98.7FM) en Radio TAB (95.9FM), word onderskeidelik vanuit Darwin en Brisbane gesindikeer. === Musiek === Die musiektoneel van die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n paar groot musikale kunstenaars, wat hoofsaaklik die genres van Hip-Hop en RNB as hul musiekstyl gebruik. Die Rock-, Country- en Punk-toneel bevat egter 'n aansienlik groter aantal kleiner, minder bekende groepe. Die gewildste kunstenaars van die Noordelike Gebied sluit in: * Jessica Mauboy * Baker Boy * Caiti Baker * David Garnham and the Reasons To Live * Roymackonkey * Kuya James * Crystal Robins * Tang Die Noordelike Gebied het ook 'n gereeld aktiewe lewendige musiektoneel, met sy hooffees, Bass in the Grass, as die gewildste en grootste vertoning dwarsdeur die jaar. == Sport == [[Australiese voetbal]] is die gewildste sport in die Noordelike Gebied, veral onder inheemse Australiese gemeenskappe in Darwin, Alice Springs en die Tiwi-eilande. == Kultuur == Die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n aantal kulturele instellings van belang vir die nasie. Dit sluit in: * die ''Araluen Art Centre'' en ''Museum of Central Australia'' * die Darwin Simfomiese Orkes<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://dso.org.au/ |access-date=2024-09-18 |website=Darwin Symphony Orchestra |language=en-US |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918025738/https://dso.org.au/ |url-status=live }}</ref> * die ''Museum and Art Gallery of the Northern Territory'' == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] q2yt206e8fmgvr4qg7i9lpe7qv4cagt 2917494 2917493 2026-07-14T08:21:05Z Oesjaar 7467 /* Kultuur */Verbeter 2917494 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die Noordelike Gebied beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die [[inheems]]e bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = Aboriginal History | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=National Museum of Australia |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=University of Queensland Press|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=The Sydney Morning Herald|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=The Sydney Morning Herald |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=The Advertiser (Adelaide) |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Ná die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Ná die oorlog is beheer oor die hele gebied aan die Statebond teruggegee. Die bombardement van [[Darwin]] het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind is, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeerbelegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=Museum of Australian Democracy|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na op watter wyse grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en-sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard {{As of|2024|lc=on}})<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering van 1978), met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike pos n die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied. 'n Deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park in die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Tabel weergemiddelden | locatie = die Noordelike Gebied. |jan_a_max= 48.3 |feb_a_max= 46.4 |mrt_a_max= 45.0 |apr_a_max= 41.5 |mei_a_max= 40.2 |jun_a_max= 37.9 |jul_a_max= 37.5 |aug_a_max= 39.7 |sep_a_max= 42.0 |okt_a_max= 45.0 |nov_a_max= 46.1 |dec_a_max= 47.2 |jan_a_min= 6.7 |feb_a_min= 8.5 |mrt_a_min= 4.7 |apr_a_min= 1.0 |mei_a_min= -4.2 |jun_a_min= -6.0 |jul_a_min= -7.5 |aug_a_min= -5.4 |sep_a_min= -2.8 |okt_a_min= 0.0 |nov_a_min= 3.5 |dec_a_min= 7.5 |bron = Bureau of Meteorology (Australië)<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Staatsbestuur == === Parlement === [[Lêer:Darwin (AU), Parliament House -- 2019 -- 4336-8.jpg|duimnael|Die Parlementsgebou in Darwin.]] Die parlement van die Noordelike Gebied is een van die drie eenkamerparlemente in die land. Gebaseer op die [[Westminster-stelsel]], bestaan ​​dit uit die Northern Territory Wetgewende Vergadering wat in 1974 geskep is en die Northern Territory Wetgewende Raad vervang het. Dit produseer ook die ''Northern Territory of Australia'' Staatskoerant. Die Wetgewende Raad van die Noordelike Gebied was die gedeeltelik verkose regerende liggaam van 1947 tot die vervanging daarvan deur die volledig verkose Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied in 1974. Die totale inskrywing vir die 1947-verkiesing was 4 443. Die Noordelike Gebied is in vyf kiesafdelings verdeel: Darwin, Alice Springs, Tennant Creek, Batchelor en Stuart. Alhoewel hierdie vergadering bevoegdhede uitoefen soortgelyk aan dié van die parlemente van die state van Australië, doen dit dit deur wetgewende devolusie van bevoegdhede van die Statebondsregering, eerder as deur enige grondwetlike reg. As sodanig behou die Statebondsregering die reg om wetgewing vir die gebied te maak, insluitend die mag om wetgewing wat deur die Wetgewende Vergadering aangeneem is, te tersyde te stel. Vyf-en-twintig lede van die Wetgewende Vergadering word verkies vir vierjaartermyne uit enkellid-kiesers.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2017-06-16 |title=Members |url=https://parliament.nt.gov.au/members |access-date=2024-09-18 |website=parliament.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023750/https://parliament.nt.gov.au/members |url-status=live }}</ref> Verskeie kere sedert selfregering toegestaan is, was daar agitasie vir volle staatskap binne die streek.<ref>{{Cite news |date=2022-08-13 |title=The Northern Territory worked for decades to become a state. Could it ever happen? |url=https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023749/https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |url-status=live }}</ref> 'n Referendum van kiesers in die Noordelike Gebied is in 1998 oor die kwessie gehou, wat gelei het tot 'n 'nee'-stem.<ref>{{Cite web |last=House of Representatives Standing Committee on Legal and Constitutional Affairs |date=2007-05-01 |title=The long road to statehood: Report of the inquiry into the federal implications of statehood for the Northern Territory |url=https://www.aph.gov.au/binaries/house/committee/laca/ntstatehood/report/fullreport.pdf |access-date=2024-09-18 |website=Parliament of Australia}}</ref> Dit was 'n skok vir beide die Noordelike Gebied en die Statebondsregerings, aangesien meningspeilings getoon het dat die meeste Territoriane staatskap ondersteun het. Maar onder die Australiese Grondwet kan die federale regering die voorwaardes vir toetrede tot volle staatskap bepaal. Die Noordelike Gebied is drie senatore aangebied, eerder as die twaalf wat aan oorspronklike state gewaarborg is (as gevolg van die verskil in bevolkings, sou gelyke getalle Senaatsetels beteken dat 'n Territoriaan se stem vir 'n senator meer werd sou gewees het as 30 sulke stemme in Nieu-Suid-Wallis of Victoria). Behalwe vir wat as 'n arrogante benadering deur die destydse hoofminister Shane Stone aangehaal is, word geglo dat die meeste Territoriane, ongeag hul algemene sienings oor staatskap, huiwerig was om die spesifieke aanbod wat gemaak is, te aanvaar.<ref>{{cite video |title=ABC Lateline Discussion |url=http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |url-status=dead |medium=Current Affairs |publisher=Australian Broadcasting Corporation |location=Australia |date=15 Oktober 1998 |access-date=10 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519013129/http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |archive-date=19 Mei 2006}}</ref> ===Hoofminister en kabinet=== Die hoofminister is die regeringshoof van die selfregerende Noordelike Gebied (die ekwivalent van 'n premier in 'n Australiese deelstaat). Die hoofminister word deur die administrateur aangestel, wat volgens grondwetlike gebruik die leier aanstel van die party of koalisie wat die meerderheid setels in die Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied het. Die huidige hoofminister is Lia Finocchiaro van die Country Liberal Party (CLP). Die CLP het die Australiese Arbeidersparty tydens die algemene verkiesing van 24 Augustus 2024 verslaan en Finocchiaro het daarna die eerste vroulike CLP-hoofminister van die Noordelike Gebied geword.<ref>{{Cite news |date=2024-08-26 |title='The important work has begun': NT chief minister-elect outlines new government's first steps |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-26/lia-finocchiaro-outlines-new-nt-governments-first-steps/104254328 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-08-24 |title=Who is Lia Finocchiaro, the woman who will become the NT's next chief minister? |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Boecker |first=Brianna |date=2024-08-26 |title=First female Country Liberal Party chief minister of the Northern Territory. Who is Lia Finocchiaro? |url=https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |access-date=2024-09-18 |website=Women's Agenda |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |url-status=live }}</ref> ===Administrateur=== Die Noordelike Gebied het op 1 Julie 1978 selfregering verkry onder 'n administrateur wat deur die Goewerneur-generaal van Australië aangestel word. Die federale regering, en nie die regering van die Noordelike Gebied nie, adviseer die goewerneur-generaal oor die aanstelling van die administrateur, hoewel die regering van die Noordelike Gebied volgens konvensie vooraf geraadpleeg word. Die huidige administrateur is David Connolly, wat sy amp op 27 Februarie 2026 aanvaar het.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-02-05 |title=About the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024550/https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |url-status=live }}</ref> ===Federale regering=== [[Lêer:Children wave Australian flags during an Anzac Day parade in Palmerston, Australia, April 25, 2013, as U.S. Marines with the 1st Platoon, Lima Company, 3rd Battalion, 3rd Marine Regiment, Marine Rotational 130425-M-AL626-014.jpg|duimnael|Kinders swaai Australiese vlae tydens 'n Anzac-dagparade in [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]].]] Die Noordelike Gebied word in die federale parlement verteenwoordig deur twee lede in die Huis van Verteenwoordigers en twee senatore. Ná die federale verkiesing van 2025 dien Marion Scrymgour van die Australiese Arbeidersparty (ALP) as lid vir Lingiari en Luke Gosling van die ALP as lid vir Solomon in die Huis van Verteenwoordigers. Die Noordelike Gebied se twee senatore is Malarndirri McCarthy (ALP) en Jacinta Nampijinpa Price van die Country Liberal Party (CLP). ===Plaaslike regering=== Die Noordelike Gebied is verdeel in 18 plaaslike regeringsgebiede, bestaande uit vier munisipaliteite (''municipal councils''), drie shires en elf streeksrade (''regional councils''). Hierdie rade is verantwoordelik vir plaaslike funksies wat deur die parlement van die Noordelike Gebied gedelegeer word, waaronder padinstandhouding, afvalbestuur, gemeenskapsfasiliteite en plaaslike beplanning. Hul inkomste is hoofsaaklik afkomstig van eiendomsbelasting, diensgelde en regeringstoelaes.<ref>LGANT, 2026. Local Government in the NT. https://lgant.asn.au/about-lg/local-government-in-the-nt/?utm Besoek 26 Junie 2026</ref> === Inheemse Australiërs === [[Lêer:Australia Aboriginal Culture 011.jpg|duimnael|[[Aborigines|Inheemse Australiërs]] besit ongeveer 49% van die Noordelike Gebied se grond.]] Inheemse grondrade in die Noordelike Gebied is groepe inheemse grondeienaars, gestig kragtens die Wet op Inheemse Grondregte van 1976.<ref>{{Cite web |title=The Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.clc.org.au/the-alra/#:~:text=The%20Land%20Rights%20Act%20mandated,form%20a%20new%20land%20council. |access-date=2024-09-18 |website=Central Land Council |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |access-date=2024-09-18 |website=National Museum of Australia |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024900/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |url-status=live }}</ref> ===Politieke partye=== Die twee histories dominante politieke partye in die Noordelike Gebied is die konserwatiewe Country Liberal Party wat die Gebied van 1974 tot 2001, van 2012 tot 2016 en sedert 2024 regeer het, en die sosiaal-demokratiese Australiese Arbeidersparty wat die Gebied van 2001 tot 2012 en van 2016 tot 2024 regeer het. Kleiner partye wat ook aktief is in die Noordelike Gebied sluit in die Northern Territory Greens, die Shooters and Fishers Party en verskeie ander. Dit is algemeen dat onafhanklike politici verkiesings wen. Die CLP se bewind was eens so streng dat 'n voormalige minister eens gesê het die CLP het 'n "'regmatige erfenis om die party te wees wat hierdie plek bestuur'".<ref>{{cite news | url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | title=After eight years in the political wilderness, the CLP hopes it can return to power in the NT | newspaper=ABC News | date=8 Augustus 2024 | archive-date=26 August 2024 | access-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240826124139/https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | title=Arcadian populism. The Country Liberal Party and Self-Government in the Northern Territory | access-date=27 Augustus 2024 | archive-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240827092455/https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | url-status=live }}</ref> Die algemene verkiesing van die Noordelike Gebied in 2024 het die NT Greens hul eerste setel ooit in die Wetgewende Vergadering besorg toe Kat McNamara die voormalige hoofminister Natasha Fyles in die kiesafdeling Nightcliff verslaan het. Dit was die eerste keer in die geskiedenis dat die Groenes 'n setel in die parlement van die Noordelike Gebied gewen het. Ná McNamara se bedanking in Februarie 2026 het Arbeid egter die setel tydens 'n tussenverkiesing herower.<ref>{{cite web|url=https://www.tallyroom.com.au/56505|title=Greens win Nightcliff from third place|author=Ben Raue|work=The Tally Room|date=4 September 2024 }}</ref> Aangesien minder partye en kandidate aan die algemene verkiesings van die Noordelike Gebied deelneem as aan die Australiese federale verkiesings in die Noordelike Gebied, het die CLP, Arbeid en onafhanklikes gewoonlik 'n hoër stemaandeel by gebiedsverkiesings as by federale verkiesings in die Noordelike Gebied as gevolg van die afwesigheid van regse kleiner partye soos Pauline Hanson se One Nation en die feit dat die Groenes nie in elke setel by gebiedsverkiesings staan nie. == Demografie == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:.5em; font-size:90%;" |+ Beraamde populasie<br />vir die Noordelike Gebied ! Jaar !! Populasie |- | style="text-align:right;"| 1901 || style="text-align:center;"| 4,765 |- | style="text-align:right;"| 1956 || style="text-align:center;"| 19,556 |- | style="text-align:right;"| 1961 || style="text-align:center;"| 44,481 |- | style="text-align:right;"| 1974 || style="text-align:center;"| 102,924 |- | style="text-align:right;"| 1976 || style="text-align:center;"| 97,090 |- | style="text-align:right;"| 1981 || style="text-align:center;"| 122,616 |- | style="text-align:right;"| 1991 || style="text-align:center;"| 165,493 |- | style="text-align:right;"| 1996 || style="text-align:center;"| 181,843 |- | style="text-align:right;"| 2001 || style="text-align:center;"| 200,019 |- | style="text-align:right;"| 2006 || style="text-align:center;"| 192,900 |- | style="text-align:right;"| 2011 || style="text-align:center;"| 211,945 |- | style="text-align:right;"| 2016 || style="text-align:center;"| 228,833 |- | style="text-align:right;"| 2021 || style="text-align:center;"| 232,605 |- | colspan="2" style="font-size:80%; text-align:center;"| Bron: Australiese Buro vir Statistiek<br />(Est Resident Pop) |} Die bevolking van die Noordelike Gebied tydens die Australiese sensus van 2011 was 211 945,<ref name=2011census>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 2011 Census QuickStats: Northern Territory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313015221/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 |date=13 March 2018 }}, Australian Bureau of Statistics, 9 August 2011.</ref> 'n toename van 10 persent vanaf die sensus van 2006. Die Australiese Buro vir Statistiek het 'n inwonersbevolking van 244 300 in Junie 2015 geraam, met inagneming van inwoners oorsee of tussen state. Die gebied se bevolking verteenwoordig 1% van die totale bevolking van Australië.<ref name=abs>{{cite web| url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0| title = 3101.0 – Australian Demographic Statistics, Mar 2016| access-date = 1 November 2016| publisher = Australian Bureau of Statistics| date = 22 September 2016| archive-date = 11 January 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180111105412/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/mf/3101.0| url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2014-15, Northern Territory|date=29 March 2016|publisher=Australian Bureau of Statistics|access-date=29 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310034527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|archive-date=10 March 2017|url-status=dead}}</ref><ref name=ads>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|title=3101.0 – Australian Demographic Statistics, Dec 2011|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829122148/http://abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|archive-date=29 August 2012|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Darwin homebanner.jpg|alt=|duimnael|Darwin is die hoofstad en grootste stad in die Noordelike Gebied]] Die Noordelike Gebied se bevolking is die jongste in Australië en het die grootste proporsie (23,2%) onder 15 jaar en die kleinste proporsie (5,7%) van 65 jaar en ouer. Die [[Mediaan|mediaanouderdom]] van inwoners van die Noordelike Gebied is 31 jaar, ses jaar jonger as die nasionale mediaanouderdom.<ref name=2011census /> [[Lêer:Alice Springs (2049606825).jpg|alt=|duimnael|[[Alice Springs]]]] Inheemse Australiërs maak 30,3% van die bevolking uit<ref>{{Cite web |date=2023-08-31 |title=Estimates of Aboriginal and Torres Strait Islander Australians, 30 June 2021 {{!}} Australian Bureau of Statistics |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |access-date=2024-08-27 |website=www.abs.gov.au |language=en |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227124201/https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |url-status=live }}</ref> en besit sowat 49% van die grond. Die lewensverwagting van inheemse Australiërs is heelwat laer as dié van nie-inheemse Australiërs in die Noordelike Gebied, 'n feit wat elders in Australië weerspieël word. ABS-statistieke dui daarop dat inheemse Australiërs ongeveer 11 jaar vroeër sterf as die gemiddelde nie-inheemse Australiër. Daar is inheemse gemeenskappe in baie dele van die gebied, waarvan die grootste die Pitjantjatjara naby Uluru/Ayers Rock, die Arrernte naby Alice Springs, die Luritja tussen daardie twee, die Warlpiri verder noord, en die Yolngu in oostelike Arnhem Land is. In 2019 het 147 255<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |title=Regional population, 2018-19 financial year |website=abs.gov.au |date=25 March 2020 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=3 February 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408103747/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |url-status=live }}</ref> mense in Darwin gewoon, 'n oorweldigende meerderheid van die Gebied se bevolking. Ten spyte hiervan is die Noordelike Gebied die mins verstedelikte jurisdiksie in die Statebond (gevolg deur Tasmanië). === Stede en dorpe === {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Beduidende Stedelike Gebiede<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek word Beduidende Stedelike Gebiede gedefinieer as beduidende dorpe en stede, of agglomerasies van kleiner dorpe, met 'n totale bevolking van ten minste 10 000. Beduidende Stedelike Gebiede kan meer as een afsonderlike stedelike sentrum bevat. Daar is stedelike gebiede met meer as 10 000 mense wat die ABS tans nie as Beduidende Stedelike Gebiede klassifiseer nie.</ref> <ref group=nota>Die ABS definieer tans slegs twee Beduidende Stedelike Gebiede binne die Noordelike Gebied.</ref> |- ! Rang ! Beduidende Stedelike Gebiede ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 127,215 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7002 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 25,912 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7001 Sensus 2021] |- |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Stedelike Sentrums<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek verteenwoordig Stedelike Sentrums gebiede van gekonsentreerde stedelike ontwikkeling met bevolkings van 1 000 mense of meer.</ref> <ref group="nota">Slegs die 10 gewildste stedelike sentrums word getoon.</ref> |- ! Rang ! Stedelike Sentrum ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 122,207 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL703001 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 24,855 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL712001 Sensus 2021] |- | 3 |[[Katherine, Northern Territory|Katherine]] |align="right" | 5,980 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL714001 Sensus 2021] |- |4 |[[Nhulunbuy]] |align="right" | 3,267 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715006 Sensus 2021] |- |5 |[[Tennant Creek]] |align="right" | 2,949 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715007 Sensus 2021] |- |6 |[[Elcho-eiland / Galiwinku]] |align="right" | 2,199 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715001 Sensus 2021] |- |7 |[[Wadeye]] |align="right" | 1,924 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715008 Sensus 2021] |- |8 |[[Wurrumiyanga|Wurrumiyanga (Nguiu)]] |align="right" | 1,421 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715009 Sensus 2021] |- |9 |[[Gunbalanya|Gunbalanya (Oenpelli)]] |align="right" | 1,153 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715002 Sensus 2021] |- |10 |[[Milingimbi]] |align="right" | 1,097 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715004 Sensus 2021] |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking volgens plaaslike regeringsgebied<ref group="nota">Slegs die 10 mees gewilde Plaaslike Regeringsgebiede word getoon.</ref> |- ! Rang ! Plaaslike Regeringsgebiede ! Populasie (30 Junie 2023 skatting)<ref>{{cite web |title=Regional population |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |website=Population estimates and components by LGA |date=26 March 2024 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=11 September 2024 |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010145251/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |url-status=live }}</ref> |- | 1 |Stad van Darwin |align="right" | 85,465 |- | 2 |Stad van Palmerston |align="right" | 41,113 |- | 3 |Alice Springs-dorp |align="right" | 29,213 |- |4 |Litchfield |align="right" | 23,415 |- |5 |Dorp van Katherine |align="right" | 10,829 |- |6 |Oostelike Arnhem Streek |align="right" | 10,011 |- |7 |Roper Golfstreek |align="right" | 7,491 |- |8 |Barkly gebied |align="right" | 7,239 |- |9 |MacDonnell gebied |align="right" | 6,706 |- |10 |Sentrale Woestyn Streek |align="right" | 4,126 |} === Afkoms en immigrasie === {| class="wikitable" style="float:right;" |+Geboorteland (2016)<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au">{{Cite web|url=https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7?opendocument|title=2016 Census Community Profiles: Northern Territory|website=quickstats.censusdata.abs.gov.au|access-date=23 June 2019|archive-date=23 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623005030/https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7%3Fopendocument|url-status=dead}}</ref><ref name="censusdata.abs.gov.au">{{Cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |title=GCP 7 |access-date=23 June 2019 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602225625/https://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |url-status=dead }}</ref> ! Geboorteplek<ref group="nota">In ooreenstemming met die Australiese Buro vir Statistiek-bron word Engeland, Skotland, die vasteland van China en die Spesiale Administratiewe Streke van [[Hongkong]] en [[Macau]] afsonderlik gelys.</ref> !! Populasie |- |[[Australië]]|| 157,531 |- |[[Filippyne]]|| 5,914 |- |[[Engeland]]|| 5,583<!-- England and Scotland are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nieu-Seeland]]|| 4,636 |- |[[Indië]]|| 3,598 |- |[[Griekeland]]|| 1,268 |- |[[Amerika]]|| 1,211 |- |[[China]]|| 1,192<!-- Mainland China, Taiwan, Hong Kong and Macau SARs are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nepal]]|| 1,126 |- |[[Indonesië]]|| 1,117 |- |[[Ierland]]|| 1,026 |- |[[Oos-Timor]]||1,024 |} By die 2016-sensus was die mees genomineerde voorouers:<ref group="nota">As a percentage of 199,426 persons who nominated their ancestry at the 2016 census.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> {{columns-list|colwidth=13em| * Inheems (30.3%)<ref group="nota">Of any ancestry. Includes those identifying as [[Aboriginal Australians]] or [[Torres Strait Islanders]]. Indigenous identification is separate to the ancestry question on the Australian Census and persons identifying as Aboriginal or Torres Strait Islander may identify any ancestry.</ref> * Australiërs (28.1%)<ref group="nota">The Australian Bureau of Statistics has stated that most who nominate "Australian" as their ancestry are part of the [[Anglo-Celtic Australian|Anglo-Celtic]] group. {{cite web|url=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182!OpenDocument|title=Feature Article – Ethnic and Cultural Diversity in Australia (Feature Article)|website=abs.gov.au|date=January 1995|access-date=23 June 2019|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420205113/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182%21OpenDocument|url-status=live}}</ref> * Engels (27.5%) * Iers (9.3%) * Skots (7.5%) * Duits (4.4%) * Filippyns (3.5%) * Chinees (3.1%) * Indies (2.3%) * Italiaans (2.1%) * Grieks (2%) * Nederlands (1.3%) }} 31,2% van die bevolking is in die buiteland gebore met die 2016-sensus. Die vyf grootste groepe oorsese geborenes was van die Filippyne (2,6%), Engeland (2,4%), Nieu-Seeland (2%), Indië (1,6%) en Griekeland (0,6%).<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> 25,5% van die bevolking, of 58 248 mense, het in 2016 as Inheemse Australiërs (Aborigine Australiërs en Torres Strait Islanders) geïdentifiseer.<ref group="nota">Of any ancestry. Includes those identifying as [[Aboriginal Australians]] or [[Torres Strait Islanders]]. Indigenous identification is separate to the ancestry question on the Australian Census and persons identifying as Aboriginal or Torres Strait Islander may identify any ancestry.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> === Tale === By die 2021-sensus het 57,3% van die bevolking slegs Engels tuis gepraat. Die ander tale wat die meeste tuis gepraat is, was Kriol (2.2%), Djambarrpuyngu (1.7%), Grieks (1.4%) en Nepalees (1.3%).<ref name="census2021">{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|title=Snapshot Northern Territory, Housing and Population Census 2021|date=28 June 2022|access-date=10 July 2022|archive-date=21 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721094557/https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|url-status=live}}</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au"/><ref name="censusdata.abs.gov.au"/> Daar word meer as 100 Inheemse tale en dialekte in die Noordelike Gebied gepraat<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |title=Department of Local Government and Community Services – Aboriginal Languages in the NT |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130114822/http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |archive-date=30 January 2016 }}</ref> benewens Engels wat die algemeenste in stede soos Darwin of Alice Springs gepraat word. Belangrike inheemse tale wat in die Noordelike Gebied gepraat word, sluit in Murrinh-patha en Ngangikurungurr in die noordweste rondom Wadeye, Warlpiri en Warumungu in die middel rondom Tennant Creek, Arrernte rondom Alice Springs, Pintupi-Luritja in die suidooste, Pitjantjatjara in die suide naby Uluru / Ayers Rock, Yolngu Matha in die verre noorde in Arnhem Land (waar die dialek Djambarrpuyngu van Dhuwal as 'n [[lingua franca]] beskou word), en Burarra, Maung, Iwaidja en Kunwinjku in die middel-noorde en op Croker-eiland en die Goulburn-eilande. Tiwi word op Melville-eiland en Bathurst-eiland gepraat.<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |title=Major Aboriginal languages of the Northern Territory |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130110726/http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |archive-date=30 January 2016 |website=dlgcs.nt.gov.au }}</ref> Literatuur in baie van hierdie tale is beskikbaar in die Lewende Argief van Inheemse Tale. === Godsdiens === In die 2021-sensus is die Christendom die belangrikste godsdienstige affiliasie in die Noordelike Gebied, gevolg deur 40,5% van sy bevolking. In 1971 is die Christendom deur 70,2% van die bevolking gevolg en dit het sedertdien afgeneem, terwyl die persentasie mense wat hulle geïdentifiseer het as geen godsdienstige verbintenis nie, toegeneem het van 17,9% in 1971 tot 38,5% in 2021.<ref name="census2021"/> Hindoeïsme is die gebied se grootste nie-Christelike godsdiens (2,7%), gevolg deur Boeddhisme (2,1%) en Islam (1,4%).<ref name="census2021"/><ref>{{Cite web|url=https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709223800/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|url-status=dead|archive-date=9 July 2015|title=Profile .id, Community Profile – Regional NT|website=Profile.id.com.au|access-date=21 June 2018}}</ref> == Onderwys en opleiding == === Primêre en sekondêre onderrig === Skoolonderwys in die Noordelike Gebied bestaan ​​uit ses jaar laerskoolonderrig, insluitend een oorgangsjaar, drie jaar middelbare skoolonderrig en drie jaar hoërskoolonderrig. Aan die begin van 2007 het die Noordelike Gebied Middelskool vir Jare 7–9 en Hoërskool vir Jare 10–12 ingestel, maar vanaf 2026 is die gebied besig om middelskole na hoërskole te omskep om by die res van die land aan te sluit. Kinders in die Noordelike Gebied begin gewoonlik skool op die ouderdom van vyf. Na voltooiing van hoërskool verwerf studente die ''Northern Territory Certificate of Education and Training'' (NTCET). Studente wat hul sekondêre opleiding suksesvol voltooi, ontvang ook 'n tersiêre toelatingsranglys, of ATAR-telling, om toelating tot die universiteit te bepaal. Skole in die Noordelike Gebied word óf publiek óf privaat befonds. Openbare skole, ook bekend as staats- of regeringskole, word direk deur die Departement van Onderwys befonds en bestuur.<ref>{{cite web|url=http://www.education.nt.gov.au/about-us|title=About us|date=22 December 2023|website=Department of Education|publisher=Northern Territory Government|access-date=23 March 2015|archive-date=27 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227161242/http://www.education.nt.gov.au/about-us|url-status=live}}</ref> Privaat skole wat skoolgeld betaal, sluit skole in wat deur die Katolieke Kerk bestuur word en onafhanklike skole, sommige eliteskole soortgelyk aan Engelse openbare skole. Sommige onafhanklike skole in die Noordelike Gebied is geaffilieer met [[Protestants]]e, [[Lutherse]], [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse]], [[Grieks-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] of [[Sewendedag-Adventiste]] Kerke, maar sluit nie-kerkskole en 'n inheemse skool in. Teen 2009 het die Noordelike Gebied 151 openbare skole, 15 Katolieke skole en 21 onafhanklike skole gehad. Daar was 39 492 studente ingeskryf in skole regoor die gebied, met 29 175 in openbare skole en 9 882 in onafhanklike skole. Die Noordelike Gebied het ongeveer 4 000 voltydse onderwysers. === Tersiêre onderrig === Die Noordelike Gebied het een universiteit wat in 1989 onder die naam die ''Northern Territory University'' geopen het.<ref>{{cite web|url=https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|title=Celebrating 25 Years of University Education in the Northern Territory|access-date=24 March 2015|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717122525/https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|url-status=live}}</ref> Nou herdoop as die Charles Darwin Universiteit, het dit ongeveer 19 000 studente ingeskryf gehad: ongeveer 5 500 hoëronderwysstudente en ongeveer 13 500 studente op beroepsonderwys en -opleiding kursusse. Die eerste tersiêre instelling in die gebied was die ''Batchelor Institute of Indigenous Tertiary Education '' wat in die middel-1960's gestig is. === Biblioteke en argiewe === ''Library & Archives NT'' is die Noordelike Gebied se openbare navorsingsbiblioteek en argieforganisasie en ondersteun die ontwikkeling van biblioteekdienste regoor die Gebied deur openbare biblioteke te ondersteun.<ref>{{Cite web |title=Visit Us {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/visit-us |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/visit-us |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Services to Public Libraries {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |url-status=live }}</ref> Biblioteek en Argiewe NT is in 2019 gestig na die samesmelting van die Noordelike Gebiedsargiefdiens en die Noordelike Gebiedsbiblioteek.<ref>{{Cite web |last=Find & Connect Web Resource Project |first=The University of Melbourne and Australian Catholic University |title=Library & Archives NT – Organisation – Find & Connect – Northern Territory |url=https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |access-date=2024-03-14 |website=findandconnect.gov.au|archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |url-status=live }}</ref> Die Nasionale Argief van Australië het ook 'n bewaarplek in Darwin, dit is saam met die Biblioteek en Argief NT-bewaarplek by die Noordelike Territorium Argiefsentrum geleë.<ref>{{Cite web |title=Northern Territory |url=https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |access-date=2024-03-14 |website=National Archives of Australia |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002300/https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |url-status=live }}</ref> == Ekonomie == === Mynbou === Die Noordelike Gebied se ekonomie word grootliks gedryf deur [[mynbou]], wat gekonsentreer is op energieproduserende minerale, petroleum en energie en ongeveer $2,5 miljard tot die bruto staatsproduk bydra en meer as 4 600 mense in diens het. Mynbou is verantwoordelik vir 14,9% van die bruto staatsproduk in 2014–15, vergeleke met slegs 7% nasionaal.<ref>{{cite web |url=http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |title=About Minerals and Energy Department of Regional Development, Primary Industry, Fisheries and Resources |website=Nt.gov.au |date=16 September 2011 |access-date=23 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523211519/http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |archive-date=23 May 2013 |url-status=dead }}</ref> In onlangse jare, hoofsaaklik as gevolg van die effek van groot infrastruktuurprojekte en mynuitbreidings, het konstruksie mynbou verbygesteek as die grootste enkele bedryf in die gebied. Konstruksie, mynbou en vervaardiging, en regerings- en gemeenskapsdienste, maak saam ongeveer die helfte van die gebied se bruto staatsproduk (BSP) uit, in vergelyking met ongeveer 'n derde van die nasionale [[bruto binnelandse produk]] (BBP).<ref name="Economy-Overview">{{cite web|url=https://www.budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|title=Budget 2016-17 Northern Territory Economy Overview|access-date=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224040656/https://budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|archive-date=24 February 2017|url-status=dead}}</ref> Die ekonomie het die afgelope dekade aansienlik gegroei, van 'n waarde van $15 miljard in 2004–05 tot meer as $22 miljard in 2014–15. In 2012–13 het die gebiedsekonomie met 5,6% uitgebrei, meer as twee keer die vlak van nasionale groei, en in 2014–15 het dit met 10,5% gegroei, vier keer die nasionale groeikoers.<ref name="Economy-Overview"/> Tussen 2003 en 2006 het die bruto staatsproduk gestyg van $8,67 miljard tot $11,476 miljard, 'n toename van 32,4%. Gedurende die drie jaar tot 2006–2007 het die bruto staatsproduk van die Noordelike Gebied met 'n gemiddelde jaarlikse koers van 5,5% gegroei. Die bruto staatsproduk per capita in die Noordelike Gebied ($72 496) is hoër as enige Australiese staat of gebied en is ook hoër as die bruto binnelandse produk per capita vir Australië ($54 606). Die Noordelike Gebied se uitvoere het met 12,9% of $681 miljoen in 2012–13 gestyg. Die grootste bydraer tot die gebied se uitvoere was: minerale brandstowwe (hoofsaaklik [[vloeibare aardgas]]), ru-materiale (hoofsaaklik minerale ertse) en voedsel en lewende diere (hoofsaaklik lewende beeste). Die belangrikste internasionale markte vir gebiedsuitvoere is Japan, China, Indonesië, die Verenigde State en Korea.<ref>{{cite web |title=Northern Territory Economy Overview |year=2014 |url=http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=/PMS/Publications/BudgetFinance/BudgetPapers/I-BP07-1415.docx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321135743/http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=%2FPMS%2FPublications%2FBudgetFinance%2FBudgetPapers%2FI-BP07-1415.docx |archive-date=2017-03-21 |access-date=2025-04-28 }}</ref>{{page needed |date=April 2025}} Invoere na die Noordelike Gebied het altesaam $2 887,8 miljoen beloop, wat hoofsaaklik uit masjinerie- en toerustingvervaardiging (58,4%) en petroleum-, steenkool-, chemiese en verwante produkvervaardiging (17,0%) bestaan ​​het.<ref name="ABS Economics">{{cite web | title = Northern Territory Economics | publisher = Australian Bureau of Statistics | url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | date = 31 October 2007 | access-date = 27 July 2008 | archive-date = 10 August 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080810023527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | url-status = live }}</ref> Die vernaamste mynboubedrywighede is bauxiet by die Gove-skiereiland waar die produksie na raming met 52,1% tot $254 miljoen in 2007–08 sal toeneem, [[mangaan]] by Groote Eylandt, waar die produksie na raming met 10,5% tot $1,1 miljard sal toeneem, wat gehelp sal word deur die nuut ontwikkelde myne, insluitend Bootu Creek en Frances Creek, [[goud]] wat na raming met 21,7 persent tot $672 miljoen by die Union Reefs-aanleg sal toeneem, en [[uraan]] by die Ranger Uraanmyn.<ref>{{cite web |url=http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |title=Northern Territory Budget Mining and energy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720225746/http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |archive-date=20 July 2008 |access-date=29 January 2017 }}</ref> === Toerisme === Toerisme is 'n belangrike ekonomiese dryfveer vir die gebied en 'n beduidende bedryf in streeksgebiede.<ref name="economicprofile.com.au">{{cite web|url=https://www.economyprofile.com.au/|title=Australian Economy Profiles – by REMPLAN|website=Economyprofile.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=26 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626155811/https://www.economyprofile.com.au/|url-status=live}}</ref> Ikoniese bestemmings soos Uluru/Ayers Rock en Kakadu maak die Noordelike Gebied 'n gewilde bestemming vir binnelandse en internasionale reisigers. Diverse landskappe, watervalle, wye oop ruimtes, inheemse kultuur en wilde en ongetemde wildlewe bied die geleentheid vir besoekers om hulself te verdiep in die natuurlike wonder wat die Noordelike Gebied bied. In 2015 het die gebied altesaam ongeveer 1,6 miljoen binnelandse en internasionale besoekers ontvang wat na raming $2,0 miljard tot die plaaslike ekonomie bygedra het. Vakansiebesoekers het die meerderheid van die totale besoeke uitgemaak (ongeveer 792 000 besoekers). Toerisme het sterk bande met ander sektore in die ekonomie, insluitend verblyf en voedseldienste, kleinhandel, ontspanning en kultuur, en vervoer.<ref name="economicprofile.com.au"/> ''Wide Open Space'' is 'n jaarlikse fees van musiek, kuns en kultuur<ref name=hist>{{cite web | title=History | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/history/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082117/http://wideopenspace.net.au/history/ | url-status=dead }}</ref> wat oor drie dae in April/Mei by die Ross Rivier Oord in die McDonnellbergreeks plaasvind,<ref name=events/><ref>{{cite web | title=Getting to WOS | website=Wide Open Space Festival | date=29 August 2021 | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082110/http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | url-status=dead }}</ref> ongeveer 80 km oos van Alice Springs.<ref name=events>{{cite web | title=Event Info | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082114/http://wideopenspace.net.au/event_info/ | url-status=dead }}</ref> === Ander nywerhede === Die Noordelike Gebied het aangekondig dat hulle 'n projek sal aanpak wat die mariene bedryf sal bevoordeel, insluitend die ontwikkeling van 'n nuwe Mariene Nywerheidspark naby Darwin.<ref>{{cite web | title=NT's maritime industry to set sail | website=[[The Australian]] | url=https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829115121/https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | url-status=live }}</ref> == Vervoer == [[Lêer:LasseterHighway.JPG|duimnael|regs|Die Lasseter Hoofweg vebind Uluru/Ayers Rock met die Stuart Hoofweg]] [[Lêer:NR45 + NR10 + Ghan Alice Springs, 2015 (02).JPG|duimnael|regs|Die Ghan]] Die Noordelike Gebied is die ylbevolkte staat of gebied in Australië. Die Noordelike Gebied het 'n gekoppelde netwerk van teerpaaie, insluitend twee nasionale snelweë, wat met aangrensende state verbind en die belangrikste bevolkingsentrums van die gebied, en ander belangrike sentrums soos Uluru (Ayers Rock), Kakadu en Litchfield Nasionale Parke, verbind. Die Stuart-snelweg, eens bekend as "The Track", loop van noord na suid en verbind Darwin en Alice Springs met [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]]. Sommige van die verseëlde paaie is enkelbaan-asfaltpaaie. Baie grond paaie verbind die meer afgeleë nedersettings. Die uitputting wat voortspruit uit langafstandbestuur en die gevare inherent aan grondpaaie, wildlewe, wateroorgange en slegte weer het daartoe gelei dat die Noordelike Gebiedsregering padveiligheidsveldtogte in Engels en verskeie inheemse tale onderneem het. 'n Sleuteldoelwit was om mense te oorreed om teen die regte spoed vir die padtoestande te ry.<ref>{{cite web |url=https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |title=Drive to conditions |author=<!--Not stated--> |date=2021 |website=Towards Zero |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055147/https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |title=Fatigue and driving |author=<!--Not stated--> |date=March 2015 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055148/https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |url-status=live }}</ref> Vanaf 2021 was die Noordelike Gebied se padvoertuigspoedgrens in beboude gebiede 60&nbsp;km/h, tensy die dorp 'n laer standaardspoedgrens in die staatskoerant afgekondig het: baie het 50&nbsp;km/h of laer gekies. Buite die meeste beboude gebiede was die standaardspoedgrens 110&nbsp;km/h, tensy 'n spoedgrensteken anders aandui. As gevolg van die aard van die topografie en baie lae bevolkingsdigtheid, het sommige dele van die Arnhem-, Barkly-, Stuart- en Victoria-snelweë 'n maksimum spoed van 130&nbsp;km/h gehad.<ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |title=Speed limits |author=<!--Not stated--> |date=December 2020 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=21 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221040036/https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |url-status=live }}</ref> In 2004 is 'n standaardspoorlyn tussen Alice Springs en Darwin geopen, wat die Adelaide-Darwin-spoorwegkorridor voltooi het en die droom van 'n transkontinentale spoorlyn, wat in 1878 begin is met die Sentraal-Australiese Spoorweg van die suide en die Noord-Australiese Spoorweg van die noorde, verwesenlik het – maar met 'n gaping van meer as 800 km tussen Alice Springs en Birdum wat nog oorbrug moes word toe die antieke 1067 mm (3 vt 6 duim) [[Kaapspoor|smalspoorlyn]] in 1976 gesluit is.<ref name= Fuller>{{cite book |title=The Ghan: the story of the Alice Springs railway |first=Basil |last=Fuller |date=1975 |location= Adelaide |publisher=Rigby |isbn=0727000160|page=180}}</ref> Die lyn dra vinnige goederetreine en een passasierstrein: Die Ghan-ervaringstoerismetrein wat tussen Darwin en Adelaide ry, en in die NT by Katherine, Tennant Creek, Alice Springs en Kulgera stop. Die [[Darwin Internasionale Lughawe]] is die belangrikste binnelandse en internasionale lughawe vir die gebied. Verskeie kleiner lughawens is ook oor die gebied versprei en word bedien deur kleiner lugdienste, insluitend Alice Springs-lughawe, Ayers Rock-lughawe, Katherine-lughawe en Tennant Creek-lughawe. == Media == === Gedrukte media === Die Noordelike Gebied het slegs een daaglikse poniekoerant, News Corporation se ''Northern Territory News''. Die ''Sunday Territorian'' is die susterkoerant van die NT News en is die enigste toegewyde Sondag-poniekoerant in die Noordelike Gebied. Die ''Centralian Advocate'' word twee keer per week in die Alice Springs-streek versprei. Daar is ook vyf weeklikse gemeenskapskoerante. Die gebied ontvang die nasionale dagblad, ''The Australian'', terwyl ''The Sydney Morning Herald'', ''The Age'' en die ''Guardian Weekly'' ook in Darwin beskikbaar is. Katherine se koerant is die ''Katherine Times''. Daar is 'n [[LGBT]]-gemeenskapspublikasie, QNews Magazine,<ref>{{cite web|url=https://qnews.com.au/about-us/|title=About Us|website=Qnews.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429103551/https://qnews.com.au/about-us/|url-status=live}}</ref> wat in Darwin en Alice Springs gepubliseer word. === Televisie === Metropolitaans Darwin het vyf televisiestasies gehad: * Australian Broadcasting Corporation - Noordelike Gebied * Special Broadcasting Service - Noordelike Gebied * Seven (Southern Cross Austereo) * Nine Network - Darwin * Ten Darwin Darwin het ook vier gerigte uitsending stasies: * First Nations TV * Darwin TV * First Nations Tourism TV * Business TV In die Gebied is daar ook vier soortgelyke stasies: * ABC Northern Territory – (ABD) * SBS Northern Territory – (SBS) * Seven Central – (QQQ) – ''Seven Network Affiliate'' * Imparja – (IMP) – ''Nine Network Affiliate'' * Ten Central (or Central Digital Television) – (CDT) – ''Network Ten Affiliate'' Afgeleë gebiede word bedien oor die algemeen via die Viewer Access Satellite Television-diens, wat dieselfde kanale as die streeksgebiede dra, sowel as 'n paar ekstra gerigte uitsendingsdienste, insluitend Inheemse Gemeenskapstelevisie en Westlink. === Radio === Darwin het radiostasies op beide AM- en FM-frekwensies. ABC-stasies sluit in ABC Radio Darwin (105.7FM), ABC Radio National (657AM), ABC News Radio (102.5FM), ABC Classic FM (107.3FM) en Triple J (103.3FM). Die twee kommersiële stasies is Hot 100 FM (8HOT) en Mix 104.9 (8MIX). Die toonaangewende gemeenskapsstasies is 104.1 Territory FM (8TOP) en 94.5 Radio Larrakia (8KNB). Die radiostasies in Alice Springs word ook op die AM- en FM-frekwensies uitgesaai. ABC-stasies sluit in Triple J (94.9FM), ABC Classic FM (97.9FM), 783 ABC Alice Springs (783AM), ABC News Radio (104.1FM) en ABC Radio National (99.7FM). Daar is twee gemeenskapsstasies in die dorp—CAAMA (100.5FM) en 8CCC (102.1FM). Die kommersiële stasies, wat albei deur dieselfde maatskappy besit word, is Sun 96.9 (96.9FM) en 8HA (900AM). Die Christelike radiostasie Vision Christian Radio (88.0FM). Twee bykomende stasies, Territory FM (98.7FM) en Radio TAB (95.9FM), word onderskeidelik vanuit Darwin en Brisbane gesindikeer. === Musiek === Die musiektoneel van die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n paar groot musikale kunstenaars, wat hoofsaaklik die genres van Hip-Hop en RNB as hul musiekstyl gebruik. Die Rock-, Country- en Punk-toneel bevat egter 'n aansienlik groter aantal kleiner, minder bekende groepe. Die gewildste kunstenaars van die Noordelike Gebied sluit in: * Jessica Mauboy * Baker Boy * Caiti Baker * David Garnham and the Reasons To Live * Roymackonkey * Kuya James * Crystal Robins * Tang Die Noordelike Gebied het ook 'n gereeld aktiewe lewendige musiektoneel, met sy hooffees, Bass in the Grass, as die gewildste en grootste vertoning dwarsdeur die jaar. == Sport == [[Australiese voetbal]] is die gewildste sport in die Noordelike Gebied, veral onder inheemse Australiese gemeenskappe in Darwin, Alice Springs en die Tiwi-eilande. == Kultuur == Die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n aantal kulturele instellings van belang vir die nasie. Dit sluit in: * die ''Araluen Art Centre'' en ''Museum of Central Australia'' * die Darwin Simfoniese Orkes<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://dso.org.au/ |access-date=2024-09-18 |website=Darwin Symphony Orchestra |language=en-US |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918025738/https://dso.org.au/ |url-status=live }}</ref> * die ''Museum and Art Gallery of the Northern Territory'' == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] 3uwj1nywul9v9zpkvz68gfpbsffa54m 2917495 2917494 2026-07-14T08:21:48Z Oesjaar 7467 /* Kultuur */ Verbeter 2917495 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die Noordelike Gebied beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die [[inheems]]e bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = Aboriginal History | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=National Museum of Australia |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=University of Queensland Press|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=The Sydney Morning Herald|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=The Sydney Morning Herald |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=The Advertiser (Adelaide) |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Ná die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Ná die oorlog is beheer oor die hele gebied aan die Statebond teruggegee. Die bombardement van [[Darwin]] het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind is, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeerbelegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=Museum of Australian Democracy|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na op watter wyse grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en-sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard {{As of|2024|lc=on}})<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering van 1978), met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike pos n die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied. 'n Deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park in die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Tabel weergemiddelden | locatie = die Noordelike Gebied. |jan_a_max= 48.3 |feb_a_max= 46.4 |mrt_a_max= 45.0 |apr_a_max= 41.5 |mei_a_max= 40.2 |jun_a_max= 37.9 |jul_a_max= 37.5 |aug_a_max= 39.7 |sep_a_max= 42.0 |okt_a_max= 45.0 |nov_a_max= 46.1 |dec_a_max= 47.2 |jan_a_min= 6.7 |feb_a_min= 8.5 |mrt_a_min= 4.7 |apr_a_min= 1.0 |mei_a_min= -4.2 |jun_a_min= -6.0 |jul_a_min= -7.5 |aug_a_min= -5.4 |sep_a_min= -2.8 |okt_a_min= 0.0 |nov_a_min= 3.5 |dec_a_min= 7.5 |bron = Bureau of Meteorology (Australië)<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Staatsbestuur == === Parlement === [[Lêer:Darwin (AU), Parliament House -- 2019 -- 4336-8.jpg|duimnael|Die Parlementsgebou in Darwin.]] Die parlement van die Noordelike Gebied is een van die drie eenkamerparlemente in die land. Gebaseer op die [[Westminster-stelsel]], bestaan ​​dit uit die Northern Territory Wetgewende Vergadering wat in 1974 geskep is en die Northern Territory Wetgewende Raad vervang het. Dit produseer ook die ''Northern Territory of Australia'' Staatskoerant. Die Wetgewende Raad van die Noordelike Gebied was die gedeeltelik verkose regerende liggaam van 1947 tot die vervanging daarvan deur die volledig verkose Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied in 1974. Die totale inskrywing vir die 1947-verkiesing was 4 443. Die Noordelike Gebied is in vyf kiesafdelings verdeel: Darwin, Alice Springs, Tennant Creek, Batchelor en Stuart. Alhoewel hierdie vergadering bevoegdhede uitoefen soortgelyk aan dié van die parlemente van die state van Australië, doen dit dit deur wetgewende devolusie van bevoegdhede van die Statebondsregering, eerder as deur enige grondwetlike reg. As sodanig behou die Statebondsregering die reg om wetgewing vir die gebied te maak, insluitend die mag om wetgewing wat deur die Wetgewende Vergadering aangeneem is, te tersyde te stel. Vyf-en-twintig lede van die Wetgewende Vergadering word verkies vir vierjaartermyne uit enkellid-kiesers.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2017-06-16 |title=Members |url=https://parliament.nt.gov.au/members |access-date=2024-09-18 |website=parliament.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023750/https://parliament.nt.gov.au/members |url-status=live }}</ref> Verskeie kere sedert selfregering toegestaan is, was daar agitasie vir volle staatskap binne die streek.<ref>{{Cite news |date=2022-08-13 |title=The Northern Territory worked for decades to become a state. Could it ever happen? |url=https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023749/https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |url-status=live }}</ref> 'n Referendum van kiesers in die Noordelike Gebied is in 1998 oor die kwessie gehou, wat gelei het tot 'n 'nee'-stem.<ref>{{Cite web |last=House of Representatives Standing Committee on Legal and Constitutional Affairs |date=2007-05-01 |title=The long road to statehood: Report of the inquiry into the federal implications of statehood for the Northern Territory |url=https://www.aph.gov.au/binaries/house/committee/laca/ntstatehood/report/fullreport.pdf |access-date=2024-09-18 |website=Parliament of Australia}}</ref> Dit was 'n skok vir beide die Noordelike Gebied en die Statebondsregerings, aangesien meningspeilings getoon het dat die meeste Territoriane staatskap ondersteun het. Maar onder die Australiese Grondwet kan die federale regering die voorwaardes vir toetrede tot volle staatskap bepaal. Die Noordelike Gebied is drie senatore aangebied, eerder as die twaalf wat aan oorspronklike state gewaarborg is (as gevolg van die verskil in bevolkings, sou gelyke getalle Senaatsetels beteken dat 'n Territoriaan se stem vir 'n senator meer werd sou gewees het as 30 sulke stemme in Nieu-Suid-Wallis of Victoria). Behalwe vir wat as 'n arrogante benadering deur die destydse hoofminister Shane Stone aangehaal is, word geglo dat die meeste Territoriane, ongeag hul algemene sienings oor staatskap, huiwerig was om die spesifieke aanbod wat gemaak is, te aanvaar.<ref>{{cite video |title=ABC Lateline Discussion |url=http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |url-status=dead |medium=Current Affairs |publisher=Australian Broadcasting Corporation |location=Australia |date=15 Oktober 1998 |access-date=10 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519013129/http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |archive-date=19 Mei 2006}}</ref> ===Hoofminister en kabinet=== Die hoofminister is die regeringshoof van die selfregerende Noordelike Gebied (die ekwivalent van 'n premier in 'n Australiese deelstaat). Die hoofminister word deur die administrateur aangestel, wat volgens grondwetlike gebruik die leier aanstel van die party of koalisie wat die meerderheid setels in die Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied het. Die huidige hoofminister is Lia Finocchiaro van die Country Liberal Party (CLP). Die CLP het die Australiese Arbeidersparty tydens die algemene verkiesing van 24 Augustus 2024 verslaan en Finocchiaro het daarna die eerste vroulike CLP-hoofminister van die Noordelike Gebied geword.<ref>{{Cite news |date=2024-08-26 |title='The important work has begun': NT chief minister-elect outlines new government's first steps |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-26/lia-finocchiaro-outlines-new-nt-governments-first-steps/104254328 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-08-24 |title=Who is Lia Finocchiaro, the woman who will become the NT's next chief minister? |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Boecker |first=Brianna |date=2024-08-26 |title=First female Country Liberal Party chief minister of the Northern Territory. Who is Lia Finocchiaro? |url=https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |access-date=2024-09-18 |website=Women's Agenda |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |url-status=live }}</ref> ===Administrateur=== Die Noordelike Gebied het op 1 Julie 1978 selfregering verkry onder 'n administrateur wat deur die Goewerneur-generaal van Australië aangestel word. Die federale regering, en nie die regering van die Noordelike Gebied nie, adviseer die goewerneur-generaal oor die aanstelling van die administrateur, hoewel die regering van die Noordelike Gebied volgens konvensie vooraf geraadpleeg word. Die huidige administrateur is David Connolly, wat sy amp op 27 Februarie 2026 aanvaar het.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-02-05 |title=About the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024550/https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |url-status=live }}</ref> ===Federale regering=== [[Lêer:Children wave Australian flags during an Anzac Day parade in Palmerston, Australia, April 25, 2013, as U.S. Marines with the 1st Platoon, Lima Company, 3rd Battalion, 3rd Marine Regiment, Marine Rotational 130425-M-AL626-014.jpg|duimnael|Kinders swaai Australiese vlae tydens 'n Anzac-dagparade in [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]].]] Die Noordelike Gebied word in die federale parlement verteenwoordig deur twee lede in die Huis van Verteenwoordigers en twee senatore. Ná die federale verkiesing van 2025 dien Marion Scrymgour van die Australiese Arbeidersparty (ALP) as lid vir Lingiari en Luke Gosling van die ALP as lid vir Solomon in die Huis van Verteenwoordigers. Die Noordelike Gebied se twee senatore is Malarndirri McCarthy (ALP) en Jacinta Nampijinpa Price van die Country Liberal Party (CLP). ===Plaaslike regering=== Die Noordelike Gebied is verdeel in 18 plaaslike regeringsgebiede, bestaande uit vier munisipaliteite (''municipal councils''), drie shires en elf streeksrade (''regional councils''). Hierdie rade is verantwoordelik vir plaaslike funksies wat deur die parlement van die Noordelike Gebied gedelegeer word, waaronder padinstandhouding, afvalbestuur, gemeenskapsfasiliteite en plaaslike beplanning. Hul inkomste is hoofsaaklik afkomstig van eiendomsbelasting, diensgelde en regeringstoelaes.<ref>LGANT, 2026. Local Government in the NT. https://lgant.asn.au/about-lg/local-government-in-the-nt/?utm Besoek 26 Junie 2026</ref> === Inheemse Australiërs === [[Lêer:Australia Aboriginal Culture 011.jpg|duimnael|[[Aborigines|Inheemse Australiërs]] besit ongeveer 49% van die Noordelike Gebied se grond.]] Inheemse grondrade in die Noordelike Gebied is groepe inheemse grondeienaars, gestig kragtens die Wet op Inheemse Grondregte van 1976.<ref>{{Cite web |title=The Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.clc.org.au/the-alra/#:~:text=The%20Land%20Rights%20Act%20mandated,form%20a%20new%20land%20council. |access-date=2024-09-18 |website=Central Land Council |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |access-date=2024-09-18 |website=National Museum of Australia |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024900/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |url-status=live }}</ref> ===Politieke partye=== Die twee histories dominante politieke partye in die Noordelike Gebied is die konserwatiewe Country Liberal Party wat die Gebied van 1974 tot 2001, van 2012 tot 2016 en sedert 2024 regeer het, en die sosiaal-demokratiese Australiese Arbeidersparty wat die Gebied van 2001 tot 2012 en van 2016 tot 2024 regeer het. Kleiner partye wat ook aktief is in die Noordelike Gebied sluit in die Northern Territory Greens, die Shooters and Fishers Party en verskeie ander. Dit is algemeen dat onafhanklike politici verkiesings wen. Die CLP se bewind was eens so streng dat 'n voormalige minister eens gesê het die CLP het 'n "'regmatige erfenis om die party te wees wat hierdie plek bestuur'".<ref>{{cite news | url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | title=After eight years in the political wilderness, the CLP hopes it can return to power in the NT | newspaper=ABC News | date=8 Augustus 2024 | archive-date=26 August 2024 | access-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240826124139/https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | title=Arcadian populism. The Country Liberal Party and Self-Government in the Northern Territory | access-date=27 Augustus 2024 | archive-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240827092455/https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | url-status=live }}</ref> Die algemene verkiesing van die Noordelike Gebied in 2024 het die NT Greens hul eerste setel ooit in die Wetgewende Vergadering besorg toe Kat McNamara die voormalige hoofminister Natasha Fyles in die kiesafdeling Nightcliff verslaan het. Dit was die eerste keer in die geskiedenis dat die Groenes 'n setel in die parlement van die Noordelike Gebied gewen het. Ná McNamara se bedanking in Februarie 2026 het Arbeid egter die setel tydens 'n tussenverkiesing herower.<ref>{{cite web|url=https://www.tallyroom.com.au/56505|title=Greens win Nightcliff from third place|author=Ben Raue|work=The Tally Room|date=4 September 2024 }}</ref> Aangesien minder partye en kandidate aan die algemene verkiesings van die Noordelike Gebied deelneem as aan die Australiese federale verkiesings in die Noordelike Gebied, het die CLP, Arbeid en onafhanklikes gewoonlik 'n hoër stemaandeel by gebiedsverkiesings as by federale verkiesings in die Noordelike Gebied as gevolg van die afwesigheid van regse kleiner partye soos Pauline Hanson se One Nation en die feit dat die Groenes nie in elke setel by gebiedsverkiesings staan nie. == Demografie == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:.5em; font-size:90%;" |+ Beraamde populasie<br />vir die Noordelike Gebied ! Jaar !! Populasie |- | style="text-align:right;"| 1901 || style="text-align:center;"| 4,765 |- | style="text-align:right;"| 1956 || style="text-align:center;"| 19,556 |- | style="text-align:right;"| 1961 || style="text-align:center;"| 44,481 |- | style="text-align:right;"| 1974 || style="text-align:center;"| 102,924 |- | style="text-align:right;"| 1976 || style="text-align:center;"| 97,090 |- | style="text-align:right;"| 1981 || style="text-align:center;"| 122,616 |- | style="text-align:right;"| 1991 || style="text-align:center;"| 165,493 |- | style="text-align:right;"| 1996 || style="text-align:center;"| 181,843 |- | style="text-align:right;"| 2001 || style="text-align:center;"| 200,019 |- | style="text-align:right;"| 2006 || style="text-align:center;"| 192,900 |- | style="text-align:right;"| 2011 || style="text-align:center;"| 211,945 |- | style="text-align:right;"| 2016 || style="text-align:center;"| 228,833 |- | style="text-align:right;"| 2021 || style="text-align:center;"| 232,605 |- | colspan="2" style="font-size:80%; text-align:center;"| Bron: Australiese Buro vir Statistiek<br />(Est Resident Pop) |} Die bevolking van die Noordelike Gebied tydens die Australiese sensus van 2011 was 211 945,<ref name=2011census>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 2011 Census QuickStats: Northern Territory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313015221/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 |date=13 March 2018 }}, Australian Bureau of Statistics, 9 August 2011.</ref> 'n toename van 10 persent vanaf die sensus van 2006. Die Australiese Buro vir Statistiek het 'n inwonersbevolking van 244 300 in Junie 2015 geraam, met inagneming van inwoners oorsee of tussen state. Die gebied se bevolking verteenwoordig 1% van die totale bevolking van Australië.<ref name=abs>{{cite web| url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0| title = 3101.0 – Australian Demographic Statistics, Mar 2016| access-date = 1 November 2016| publisher = Australian Bureau of Statistics| date = 22 September 2016| archive-date = 11 January 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180111105412/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/mf/3101.0| url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2014-15, Northern Territory|date=29 March 2016|publisher=Australian Bureau of Statistics|access-date=29 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310034527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|archive-date=10 March 2017|url-status=dead}}</ref><ref name=ads>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|title=3101.0 – Australian Demographic Statistics, Dec 2011|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829122148/http://abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|archive-date=29 August 2012|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Darwin homebanner.jpg|alt=|duimnael|Darwin is die hoofstad en grootste stad in die Noordelike Gebied]] Die Noordelike Gebied se bevolking is die jongste in Australië en het die grootste proporsie (23,2%) onder 15 jaar en die kleinste proporsie (5,7%) van 65 jaar en ouer. Die [[Mediaan|mediaanouderdom]] van inwoners van die Noordelike Gebied is 31 jaar, ses jaar jonger as die nasionale mediaanouderdom.<ref name=2011census /> [[Lêer:Alice Springs (2049606825).jpg|alt=|duimnael|[[Alice Springs]]]] Inheemse Australiërs maak 30,3% van die bevolking uit<ref>{{Cite web |date=2023-08-31 |title=Estimates of Aboriginal and Torres Strait Islander Australians, 30 June 2021 {{!}} Australian Bureau of Statistics |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |access-date=2024-08-27 |website=www.abs.gov.au |language=en |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227124201/https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |url-status=live }}</ref> en besit sowat 49% van die grond. Die lewensverwagting van inheemse Australiërs is heelwat laer as dié van nie-inheemse Australiërs in die Noordelike Gebied, 'n feit wat elders in Australië weerspieël word. ABS-statistieke dui daarop dat inheemse Australiërs ongeveer 11 jaar vroeër sterf as die gemiddelde nie-inheemse Australiër. Daar is inheemse gemeenskappe in baie dele van die gebied, waarvan die grootste die Pitjantjatjara naby Uluru/Ayers Rock, die Arrernte naby Alice Springs, die Luritja tussen daardie twee, die Warlpiri verder noord, en die Yolngu in oostelike Arnhem Land is. In 2019 het 147 255<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |title=Regional population, 2018-19 financial year |website=abs.gov.au |date=25 March 2020 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=3 February 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408103747/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |url-status=live }}</ref> mense in Darwin gewoon, 'n oorweldigende meerderheid van die Gebied se bevolking. Ten spyte hiervan is die Noordelike Gebied die mins verstedelikte jurisdiksie in die Statebond (gevolg deur Tasmanië). === Stede en dorpe === {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Beduidende Stedelike Gebiede<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek word Beduidende Stedelike Gebiede gedefinieer as beduidende dorpe en stede, of agglomerasies van kleiner dorpe, met 'n totale bevolking van ten minste 10 000. Beduidende Stedelike Gebiede kan meer as een afsonderlike stedelike sentrum bevat. Daar is stedelike gebiede met meer as 10 000 mense wat die ABS tans nie as Beduidende Stedelike Gebiede klassifiseer nie.</ref> <ref group=nota>Die ABS definieer tans slegs twee Beduidende Stedelike Gebiede binne die Noordelike Gebied.</ref> |- ! Rang ! Beduidende Stedelike Gebiede ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 127,215 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7002 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 25,912 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7001 Sensus 2021] |- |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Stedelike Sentrums<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek verteenwoordig Stedelike Sentrums gebiede van gekonsentreerde stedelike ontwikkeling met bevolkings van 1 000 mense of meer.</ref> <ref group="nota">Slegs die 10 gewildste stedelike sentrums word getoon.</ref> |- ! Rang ! Stedelike Sentrum ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 122,207 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL703001 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 24,855 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL712001 Sensus 2021] |- | 3 |[[Katherine, Northern Territory|Katherine]] |align="right" | 5,980 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL714001 Sensus 2021] |- |4 |[[Nhulunbuy]] |align="right" | 3,267 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715006 Sensus 2021] |- |5 |[[Tennant Creek]] |align="right" | 2,949 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715007 Sensus 2021] |- |6 |[[Elcho-eiland / Galiwinku]] |align="right" | 2,199 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715001 Sensus 2021] |- |7 |[[Wadeye]] |align="right" | 1,924 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715008 Sensus 2021] |- |8 |[[Wurrumiyanga|Wurrumiyanga (Nguiu)]] |align="right" | 1,421 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715009 Sensus 2021] |- |9 |[[Gunbalanya|Gunbalanya (Oenpelli)]] |align="right" | 1,153 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715002 Sensus 2021] |- |10 |[[Milingimbi]] |align="right" | 1,097 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715004 Sensus 2021] |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking volgens plaaslike regeringsgebied<ref group="nota">Slegs die 10 mees gewilde Plaaslike Regeringsgebiede word getoon.</ref> |- ! Rang ! Plaaslike Regeringsgebiede ! Populasie (30 Junie 2023 skatting)<ref>{{cite web |title=Regional population |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |website=Population estimates and components by LGA |date=26 March 2024 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=11 September 2024 |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010145251/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |url-status=live }}</ref> |- | 1 |Stad van Darwin |align="right" | 85,465 |- | 2 |Stad van Palmerston |align="right" | 41,113 |- | 3 |Alice Springs-dorp |align="right" | 29,213 |- |4 |Litchfield |align="right" | 23,415 |- |5 |Dorp van Katherine |align="right" | 10,829 |- |6 |Oostelike Arnhem Streek |align="right" | 10,011 |- |7 |Roper Golfstreek |align="right" | 7,491 |- |8 |Barkly gebied |align="right" | 7,239 |- |9 |MacDonnell gebied |align="right" | 6,706 |- |10 |Sentrale Woestyn Streek |align="right" | 4,126 |} === Afkoms en immigrasie === {| class="wikitable" style="float:right;" |+Geboorteland (2016)<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au">{{Cite web|url=https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7?opendocument|title=2016 Census Community Profiles: Northern Territory|website=quickstats.censusdata.abs.gov.au|access-date=23 June 2019|archive-date=23 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623005030/https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7%3Fopendocument|url-status=dead}}</ref><ref name="censusdata.abs.gov.au">{{Cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |title=GCP 7 |access-date=23 June 2019 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602225625/https://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |url-status=dead }}</ref> ! Geboorteplek<ref group="nota">In ooreenstemming met die Australiese Buro vir Statistiek-bron word Engeland, Skotland, die vasteland van China en die Spesiale Administratiewe Streke van [[Hongkong]] en [[Macau]] afsonderlik gelys.</ref> !! Populasie |- |[[Australië]]|| 157,531 |- |[[Filippyne]]|| 5,914 |- |[[Engeland]]|| 5,583<!-- England and Scotland are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nieu-Seeland]]|| 4,636 |- |[[Indië]]|| 3,598 |- |[[Griekeland]]|| 1,268 |- |[[Amerika]]|| 1,211 |- |[[China]]|| 1,192<!-- Mainland China, Taiwan, Hong Kong and Macau SARs are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nepal]]|| 1,126 |- |[[Indonesië]]|| 1,117 |- |[[Ierland]]|| 1,026 |- |[[Oos-Timor]]||1,024 |} By die 2016-sensus was die mees genomineerde voorouers:<ref group="nota">As a percentage of 199,426 persons who nominated their ancestry at the 2016 census.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> {{columns-list|colwidth=13em| * Inheems (30.3%)<ref group="nota">Of any ancestry. Includes those identifying as [[Aboriginal Australians]] or [[Torres Strait Islanders]]. Indigenous identification is separate to the ancestry question on the Australian Census and persons identifying as Aboriginal or Torres Strait Islander may identify any ancestry.</ref> * Australiërs (28.1%)<ref group="nota">The Australian Bureau of Statistics has stated that most who nominate "Australian" as their ancestry are part of the [[Anglo-Celtic Australian|Anglo-Celtic]] group. {{cite web|url=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182!OpenDocument|title=Feature Article – Ethnic and Cultural Diversity in Australia (Feature Article)|website=abs.gov.au|date=January 1995|access-date=23 June 2019|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420205113/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182%21OpenDocument|url-status=live}}</ref> * Engels (27.5%) * Iers (9.3%) * Skots (7.5%) * Duits (4.4%) * Filippyns (3.5%) * Chinees (3.1%) * Indies (2.3%) * Italiaans (2.1%) * Grieks (2%) * Nederlands (1.3%) }} 31,2% van die bevolking is in die buiteland gebore met die 2016-sensus. Die vyf grootste groepe oorsese geborenes was van die Filippyne (2,6%), Engeland (2,4%), Nieu-Seeland (2%), Indië (1,6%) en Griekeland (0,6%).<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> 25,5% van die bevolking, of 58 248 mense, het in 2016 as Inheemse Australiërs (Aborigine Australiërs en Torres Strait Islanders) geïdentifiseer.<ref group="nota">Of any ancestry. Includes those identifying as [[Aboriginal Australians]] or [[Torres Strait Islanders]]. Indigenous identification is separate to the ancestry question on the Australian Census and persons identifying as Aboriginal or Torres Strait Islander may identify any ancestry.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> === Tale === By die 2021-sensus het 57,3% van die bevolking slegs Engels tuis gepraat. Die ander tale wat die meeste tuis gepraat is, was Kriol (2.2%), Djambarrpuyngu (1.7%), Grieks (1.4%) en Nepalees (1.3%).<ref name="census2021">{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|title=Snapshot Northern Territory, Housing and Population Census 2021|date=28 June 2022|access-date=10 July 2022|archive-date=21 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721094557/https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|url-status=live}}</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au"/><ref name="censusdata.abs.gov.au"/> Daar word meer as 100 Inheemse tale en dialekte in die Noordelike Gebied gepraat<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |title=Department of Local Government and Community Services – Aboriginal Languages in the NT |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130114822/http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |archive-date=30 January 2016 }}</ref> benewens Engels wat die algemeenste in stede soos Darwin of Alice Springs gepraat word. Belangrike inheemse tale wat in die Noordelike Gebied gepraat word, sluit in Murrinh-patha en Ngangikurungurr in die noordweste rondom Wadeye, Warlpiri en Warumungu in die middel rondom Tennant Creek, Arrernte rondom Alice Springs, Pintupi-Luritja in die suidooste, Pitjantjatjara in die suide naby Uluru / Ayers Rock, Yolngu Matha in die verre noorde in Arnhem Land (waar die dialek Djambarrpuyngu van Dhuwal as 'n [[lingua franca]] beskou word), en Burarra, Maung, Iwaidja en Kunwinjku in die middel-noorde en op Croker-eiland en die Goulburn-eilande. Tiwi word op Melville-eiland en Bathurst-eiland gepraat.<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |title=Major Aboriginal languages of the Northern Territory |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130110726/http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |archive-date=30 January 2016 |website=dlgcs.nt.gov.au }}</ref> Literatuur in baie van hierdie tale is beskikbaar in die Lewende Argief van Inheemse Tale. === Godsdiens === In die 2021-sensus is die Christendom die belangrikste godsdienstige affiliasie in die Noordelike Gebied, gevolg deur 40,5% van sy bevolking. In 1971 is die Christendom deur 70,2% van die bevolking gevolg en dit het sedertdien afgeneem, terwyl die persentasie mense wat hulle geïdentifiseer het as geen godsdienstige verbintenis nie, toegeneem het van 17,9% in 1971 tot 38,5% in 2021.<ref name="census2021"/> Hindoeïsme is die gebied se grootste nie-Christelike godsdiens (2,7%), gevolg deur Boeddhisme (2,1%) en Islam (1,4%).<ref name="census2021"/><ref>{{Cite web|url=https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709223800/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|url-status=dead|archive-date=9 July 2015|title=Profile .id, Community Profile – Regional NT|website=Profile.id.com.au|access-date=21 June 2018}}</ref> == Onderwys en opleiding == === Primêre en sekondêre onderrig === Skoolonderwys in die Noordelike Gebied bestaan ​​uit ses jaar laerskoolonderrig, insluitend een oorgangsjaar, drie jaar middelbare skoolonderrig en drie jaar hoërskoolonderrig. Aan die begin van 2007 het die Noordelike Gebied Middelskool vir Jare 7–9 en Hoërskool vir Jare 10–12 ingestel, maar vanaf 2026 is die gebied besig om middelskole na hoërskole te omskep om by die res van die land aan te sluit. Kinders in die Noordelike Gebied begin gewoonlik skool op die ouderdom van vyf. Na voltooiing van hoërskool verwerf studente die ''Northern Territory Certificate of Education and Training'' (NTCET). Studente wat hul sekondêre opleiding suksesvol voltooi, ontvang ook 'n tersiêre toelatingsranglys, of ATAR-telling, om toelating tot die universiteit te bepaal. Skole in die Noordelike Gebied word óf publiek óf privaat befonds. Openbare skole, ook bekend as staats- of regeringskole, word direk deur die Departement van Onderwys befonds en bestuur.<ref>{{cite web|url=http://www.education.nt.gov.au/about-us|title=About us|date=22 December 2023|website=Department of Education|publisher=Northern Territory Government|access-date=23 March 2015|archive-date=27 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227161242/http://www.education.nt.gov.au/about-us|url-status=live}}</ref> Privaat skole wat skoolgeld betaal, sluit skole in wat deur die Katolieke Kerk bestuur word en onafhanklike skole, sommige eliteskole soortgelyk aan Engelse openbare skole. Sommige onafhanklike skole in die Noordelike Gebied is geaffilieer met [[Protestants]]e, [[Lutherse]], [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse]], [[Grieks-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] of [[Sewendedag-Adventiste]] Kerke, maar sluit nie-kerkskole en 'n inheemse skool in. Teen 2009 het die Noordelike Gebied 151 openbare skole, 15 Katolieke skole en 21 onafhanklike skole gehad. Daar was 39 492 studente ingeskryf in skole regoor die gebied, met 29 175 in openbare skole en 9 882 in onafhanklike skole. Die Noordelike Gebied het ongeveer 4 000 voltydse onderwysers. === Tersiêre onderrig === Die Noordelike Gebied het een universiteit wat in 1989 onder die naam die ''Northern Territory University'' geopen het.<ref>{{cite web|url=https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|title=Celebrating 25 Years of University Education in the Northern Territory|access-date=24 March 2015|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717122525/https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|url-status=live}}</ref> Nou herdoop as die Charles Darwin Universiteit, het dit ongeveer 19 000 studente ingeskryf gehad: ongeveer 5 500 hoëronderwysstudente en ongeveer 13 500 studente op beroepsonderwys en -opleiding kursusse. Die eerste tersiêre instelling in die gebied was die ''Batchelor Institute of Indigenous Tertiary Education '' wat in die middel-1960's gestig is. === Biblioteke en argiewe === ''Library & Archives NT'' is die Noordelike Gebied se openbare navorsingsbiblioteek en argieforganisasie en ondersteun die ontwikkeling van biblioteekdienste regoor die Gebied deur openbare biblioteke te ondersteun.<ref>{{Cite web |title=Visit Us {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/visit-us |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/visit-us |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Services to Public Libraries {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |url-status=live }}</ref> Biblioteek en Argiewe NT is in 2019 gestig na die samesmelting van die Noordelike Gebiedsargiefdiens en die Noordelike Gebiedsbiblioteek.<ref>{{Cite web |last=Find & Connect Web Resource Project |first=The University of Melbourne and Australian Catholic University |title=Library & Archives NT – Organisation – Find & Connect – Northern Territory |url=https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |access-date=2024-03-14 |website=findandconnect.gov.au|archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |url-status=live }}</ref> Die Nasionale Argief van Australië het ook 'n bewaarplek in Darwin, dit is saam met die Biblioteek en Argief NT-bewaarplek by die Noordelike Territorium Argiefsentrum geleë.<ref>{{Cite web |title=Northern Territory |url=https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |access-date=2024-03-14 |website=National Archives of Australia |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002300/https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |url-status=live }}</ref> == Ekonomie == === Mynbou === Die Noordelike Gebied se ekonomie word grootliks gedryf deur [[mynbou]], wat gekonsentreer is op energieproduserende minerale, petroleum en energie en ongeveer $2,5 miljard tot die bruto staatsproduk bydra en meer as 4 600 mense in diens het. Mynbou is verantwoordelik vir 14,9% van die bruto staatsproduk in 2014–15, vergeleke met slegs 7% nasionaal.<ref>{{cite web |url=http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |title=About Minerals and Energy Department of Regional Development, Primary Industry, Fisheries and Resources |website=Nt.gov.au |date=16 September 2011 |access-date=23 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523211519/http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |archive-date=23 May 2013 |url-status=dead }}</ref> In onlangse jare, hoofsaaklik as gevolg van die effek van groot infrastruktuurprojekte en mynuitbreidings, het konstruksie mynbou verbygesteek as die grootste enkele bedryf in die gebied. Konstruksie, mynbou en vervaardiging, en regerings- en gemeenskapsdienste, maak saam ongeveer die helfte van die gebied se bruto staatsproduk (BSP) uit, in vergelyking met ongeveer 'n derde van die nasionale [[bruto binnelandse produk]] (BBP).<ref name="Economy-Overview">{{cite web|url=https://www.budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|title=Budget 2016-17 Northern Territory Economy Overview|access-date=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224040656/https://budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|archive-date=24 February 2017|url-status=dead}}</ref> Die ekonomie het die afgelope dekade aansienlik gegroei, van 'n waarde van $15 miljard in 2004–05 tot meer as $22 miljard in 2014–15. In 2012–13 het die gebiedsekonomie met 5,6% uitgebrei, meer as twee keer die vlak van nasionale groei, en in 2014–15 het dit met 10,5% gegroei, vier keer die nasionale groeikoers.<ref name="Economy-Overview"/> Tussen 2003 en 2006 het die bruto staatsproduk gestyg van $8,67 miljard tot $11,476 miljard, 'n toename van 32,4%. Gedurende die drie jaar tot 2006–2007 het die bruto staatsproduk van die Noordelike Gebied met 'n gemiddelde jaarlikse koers van 5,5% gegroei. Die bruto staatsproduk per capita in die Noordelike Gebied ($72 496) is hoër as enige Australiese staat of gebied en is ook hoër as die bruto binnelandse produk per capita vir Australië ($54 606). Die Noordelike Gebied se uitvoere het met 12,9% of $681 miljoen in 2012–13 gestyg. Die grootste bydraer tot die gebied se uitvoere was: minerale brandstowwe (hoofsaaklik [[vloeibare aardgas]]), ru-materiale (hoofsaaklik minerale ertse) en voedsel en lewende diere (hoofsaaklik lewende beeste). Die belangrikste internasionale markte vir gebiedsuitvoere is Japan, China, Indonesië, die Verenigde State en Korea.<ref>{{cite web |title=Northern Territory Economy Overview |year=2014 |url=http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=/PMS/Publications/BudgetFinance/BudgetPapers/I-BP07-1415.docx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321135743/http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=%2FPMS%2FPublications%2FBudgetFinance%2FBudgetPapers%2FI-BP07-1415.docx |archive-date=2017-03-21 |access-date=2025-04-28 }}</ref>{{page needed |date=April 2025}} Invoere na die Noordelike Gebied het altesaam $2 887,8 miljoen beloop, wat hoofsaaklik uit masjinerie- en toerustingvervaardiging (58,4%) en petroleum-, steenkool-, chemiese en verwante produkvervaardiging (17,0%) bestaan ​​het.<ref name="ABS Economics">{{cite web | title = Northern Territory Economics | publisher = Australian Bureau of Statistics | url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | date = 31 October 2007 | access-date = 27 July 2008 | archive-date = 10 August 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080810023527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | url-status = live }}</ref> Die vernaamste mynboubedrywighede is bauxiet by die Gove-skiereiland waar die produksie na raming met 52,1% tot $254 miljoen in 2007–08 sal toeneem, [[mangaan]] by Groote Eylandt, waar die produksie na raming met 10,5% tot $1,1 miljard sal toeneem, wat gehelp sal word deur die nuut ontwikkelde myne, insluitend Bootu Creek en Frances Creek, [[goud]] wat na raming met 21,7 persent tot $672 miljoen by die Union Reefs-aanleg sal toeneem, en [[uraan]] by die Ranger Uraanmyn.<ref>{{cite web |url=http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |title=Northern Territory Budget Mining and energy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720225746/http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |archive-date=20 July 2008 |access-date=29 January 2017 }}</ref> === Toerisme === Toerisme is 'n belangrike ekonomiese dryfveer vir die gebied en 'n beduidende bedryf in streeksgebiede.<ref name="economicprofile.com.au">{{cite web|url=https://www.economyprofile.com.au/|title=Australian Economy Profiles – by REMPLAN|website=Economyprofile.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=26 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626155811/https://www.economyprofile.com.au/|url-status=live}}</ref> Ikoniese bestemmings soos Uluru/Ayers Rock en Kakadu maak die Noordelike Gebied 'n gewilde bestemming vir binnelandse en internasionale reisigers. Diverse landskappe, watervalle, wye oop ruimtes, inheemse kultuur en wilde en ongetemde wildlewe bied die geleentheid vir besoekers om hulself te verdiep in die natuurlike wonder wat die Noordelike Gebied bied. In 2015 het die gebied altesaam ongeveer 1,6 miljoen binnelandse en internasionale besoekers ontvang wat na raming $2,0 miljard tot die plaaslike ekonomie bygedra het. Vakansiebesoekers het die meerderheid van die totale besoeke uitgemaak (ongeveer 792 000 besoekers). Toerisme het sterk bande met ander sektore in die ekonomie, insluitend verblyf en voedseldienste, kleinhandel, ontspanning en kultuur, en vervoer.<ref name="economicprofile.com.au"/> ''Wide Open Space'' is 'n jaarlikse fees van musiek, kuns en kultuur<ref name=hist>{{cite web | title=History | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/history/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082117/http://wideopenspace.net.au/history/ | url-status=dead }}</ref> wat oor drie dae in April/Mei by die Ross Rivier Oord in die McDonnellbergreeks plaasvind,<ref name=events/><ref>{{cite web | title=Getting to WOS | website=Wide Open Space Festival | date=29 August 2021 | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082110/http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | url-status=dead }}</ref> ongeveer 80 km oos van Alice Springs.<ref name=events>{{cite web | title=Event Info | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082114/http://wideopenspace.net.au/event_info/ | url-status=dead }}</ref> === Ander nywerhede === Die Noordelike Gebied het aangekondig dat hulle 'n projek sal aanpak wat die mariene bedryf sal bevoordeel, insluitend die ontwikkeling van 'n nuwe Mariene Nywerheidspark naby Darwin.<ref>{{cite web | title=NT's maritime industry to set sail | website=[[The Australian]] | url=https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829115121/https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | url-status=live }}</ref> == Vervoer == [[Lêer:LasseterHighway.JPG|duimnael|regs|Die Lasseter Hoofweg vebind Uluru/Ayers Rock met die Stuart Hoofweg]] [[Lêer:NR45 + NR10 + Ghan Alice Springs, 2015 (02).JPG|duimnael|regs|Die Ghan]] Die Noordelike Gebied is die ylbevolkte staat of gebied in Australië. Die Noordelike Gebied het 'n gekoppelde netwerk van teerpaaie, insluitend twee nasionale snelweë, wat met aangrensende state verbind en die belangrikste bevolkingsentrums van die gebied, en ander belangrike sentrums soos Uluru (Ayers Rock), Kakadu en Litchfield Nasionale Parke, verbind. Die Stuart-snelweg, eens bekend as "The Track", loop van noord na suid en verbind Darwin en Alice Springs met [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]]. Sommige van die verseëlde paaie is enkelbaan-asfaltpaaie. Baie grond paaie verbind die meer afgeleë nedersettings. Die uitputting wat voortspruit uit langafstandbestuur en die gevare inherent aan grondpaaie, wildlewe, wateroorgange en slegte weer het daartoe gelei dat die Noordelike Gebiedsregering padveiligheidsveldtogte in Engels en verskeie inheemse tale onderneem het. 'n Sleuteldoelwit was om mense te oorreed om teen die regte spoed vir die padtoestande te ry.<ref>{{cite web |url=https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |title=Drive to conditions |author=<!--Not stated--> |date=2021 |website=Towards Zero |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055147/https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |title=Fatigue and driving |author=<!--Not stated--> |date=March 2015 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055148/https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |url-status=live }}</ref> Vanaf 2021 was die Noordelike Gebied se padvoertuigspoedgrens in beboude gebiede 60&nbsp;km/h, tensy die dorp 'n laer standaardspoedgrens in die staatskoerant afgekondig het: baie het 50&nbsp;km/h of laer gekies. Buite die meeste beboude gebiede was die standaardspoedgrens 110&nbsp;km/h, tensy 'n spoedgrensteken anders aandui. As gevolg van die aard van die topografie en baie lae bevolkingsdigtheid, het sommige dele van die Arnhem-, Barkly-, Stuart- en Victoria-snelweë 'n maksimum spoed van 130&nbsp;km/h gehad.<ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |title=Speed limits |author=<!--Not stated--> |date=December 2020 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=21 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221040036/https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |url-status=live }}</ref> In 2004 is 'n standaardspoorlyn tussen Alice Springs en Darwin geopen, wat die Adelaide-Darwin-spoorwegkorridor voltooi het en die droom van 'n transkontinentale spoorlyn, wat in 1878 begin is met die Sentraal-Australiese Spoorweg van die suide en die Noord-Australiese Spoorweg van die noorde, verwesenlik het – maar met 'n gaping van meer as 800 km tussen Alice Springs en Birdum wat nog oorbrug moes word toe die antieke 1067 mm (3 vt 6 duim) [[Kaapspoor|smalspoorlyn]] in 1976 gesluit is.<ref name= Fuller>{{cite book |title=The Ghan: the story of the Alice Springs railway |first=Basil |last=Fuller |date=1975 |location= Adelaide |publisher=Rigby |isbn=0727000160|page=180}}</ref> Die lyn dra vinnige goederetreine en een passasierstrein: Die Ghan-ervaringstoerismetrein wat tussen Darwin en Adelaide ry, en in die NT by Katherine, Tennant Creek, Alice Springs en Kulgera stop. Die [[Darwin Internasionale Lughawe]] is die belangrikste binnelandse en internasionale lughawe vir die gebied. Verskeie kleiner lughawens is ook oor die gebied versprei en word bedien deur kleiner lugdienste, insluitend Alice Springs-lughawe, Ayers Rock-lughawe, Katherine-lughawe en Tennant Creek-lughawe. == Media == === Gedrukte media === Die Noordelike Gebied het slegs een daaglikse poniekoerant, News Corporation se ''Northern Territory News''. Die ''Sunday Territorian'' is die susterkoerant van die NT News en is die enigste toegewyde Sondag-poniekoerant in die Noordelike Gebied. Die ''Centralian Advocate'' word twee keer per week in die Alice Springs-streek versprei. Daar is ook vyf weeklikse gemeenskapskoerante. Die gebied ontvang die nasionale dagblad, ''The Australian'', terwyl ''The Sydney Morning Herald'', ''The Age'' en die ''Guardian Weekly'' ook in Darwin beskikbaar is. Katherine se koerant is die ''Katherine Times''. Daar is 'n [[LGBT]]-gemeenskapspublikasie, QNews Magazine,<ref>{{cite web|url=https://qnews.com.au/about-us/|title=About Us|website=Qnews.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429103551/https://qnews.com.au/about-us/|url-status=live}}</ref> wat in Darwin en Alice Springs gepubliseer word. === Televisie === Metropolitaans Darwin het vyf televisiestasies gehad: * Australian Broadcasting Corporation - Noordelike Gebied * Special Broadcasting Service - Noordelike Gebied * Seven (Southern Cross Austereo) * Nine Network - Darwin * Ten Darwin Darwin het ook vier gerigte uitsending stasies: * First Nations TV * Darwin TV * First Nations Tourism TV * Business TV In die Gebied is daar ook vier soortgelyke stasies: * ABC Northern Territory – (ABD) * SBS Northern Territory – (SBS) * Seven Central – (QQQ) – ''Seven Network Affiliate'' * Imparja – (IMP) – ''Nine Network Affiliate'' * Ten Central (or Central Digital Television) – (CDT) – ''Network Ten Affiliate'' Afgeleë gebiede word bedien oor die algemeen via die Viewer Access Satellite Television-diens, wat dieselfde kanale as die streeksgebiede dra, sowel as 'n paar ekstra gerigte uitsendingsdienste, insluitend Inheemse Gemeenskapstelevisie en Westlink. === Radio === Darwin het radiostasies op beide AM- en FM-frekwensies. ABC-stasies sluit in ABC Radio Darwin (105.7FM), ABC Radio National (657AM), ABC News Radio (102.5FM), ABC Classic FM (107.3FM) en Triple J (103.3FM). Die twee kommersiële stasies is Hot 100 FM (8HOT) en Mix 104.9 (8MIX). Die toonaangewende gemeenskapsstasies is 104.1 Territory FM (8TOP) en 94.5 Radio Larrakia (8KNB). Die radiostasies in Alice Springs word ook op die AM- en FM-frekwensies uitgesaai. ABC-stasies sluit in Triple J (94.9FM), ABC Classic FM (97.9FM), 783 ABC Alice Springs (783AM), ABC News Radio (104.1FM) en ABC Radio National (99.7FM). Daar is twee gemeenskapsstasies in die dorp—CAAMA (100.5FM) en 8CCC (102.1FM). Die kommersiële stasies, wat albei deur dieselfde maatskappy besit word, is Sun 96.9 (96.9FM) en 8HA (900AM). Die Christelike radiostasie Vision Christian Radio (88.0FM). Twee bykomende stasies, Territory FM (98.7FM) en Radio TAB (95.9FM), word onderskeidelik vanuit Darwin en Brisbane gesindikeer. === Musiek === Die musiektoneel van die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n paar groot musikale kunstenaars, wat hoofsaaklik die genres van Hip-Hop en RNB as hul musiekstyl gebruik. Die Rock-, Country- en Punk-toneel bevat egter 'n aansienlik groter aantal kleiner, minder bekende groepe. Die gewildste kunstenaars van die Noordelike Gebied sluit in: * Jessica Mauboy * Baker Boy * Caiti Baker * David Garnham and the Reasons To Live * Roymackonkey * Kuya James * Crystal Robins * Tang Die Noordelike Gebied het ook 'n gereeld aktiewe lewendige musiektoneel, met sy hooffees, Bass in the Grass, as die gewildste en grootste vertoning dwarsdeur die jaar. == Sport == [[Australiese voetbal]] is die gewildste sport in die Noordelike Gebied, veral onder inheemse Australiese gemeenskappe in Darwin, Alice Springs en die Tiwi-eilande. == Kultuur == Die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n aantal kulturele instellings van belang vir die nasie. Dit sluit in: * die ''Araluen Art Centre'' en die ''Museum of Central Australia'' * die Darwin Simfoniese Orkes<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://dso.org.au/ |access-date=2024-09-18 |website=Darwin Symphony Orchestra |language=en-US |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918025738/https://dso.org.au/ |url-status=live }}</ref> * die ''Museum and Art Gallery of the Northern Territory'' == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] a93sgd2i2qj6k4tvakkwwu0y2n0qdy0 2917498 2917495 2026-07-14T09:16:37Z Sobaka 328 opruim 2917498 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die Noordelike Gebied beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 Junie 2014 | access-date=18 Februarie 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste van die Australiese federale [[deelstate en gebiede van Australië|deelstate en gebiede]] en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die [[argeologie]]se geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die [[inheems]]e bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 Oktober 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = Aboriginal History | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het [[seekomkommer]]s vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese [[rotskuns]] en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=National Museum of Australia |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 Maart 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=University of Queensland Press|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=The Sydney Morning Herald|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=The Register (Adelaide)|The Register|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=The Advertiser|date=22 April 1913|access-date=1 Mei 2017|archive-date=10 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=The Sydney Morning Herald |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=The Advertiser (Adelaide) |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 Januarie 1949 |access-date=20 Julie 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Ná die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Ná die oorlog is beheer oor die hele gebied aan die Statebond teruggegee. Die bombardement van [[Darwin]] het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind is, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=Julie 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeerbelegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=Museum of Australian Democracy|access-date = 8 Januarie 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 Mei 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na op watter wyse grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en-sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard {{As of|2024|lc=on}})<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 Julie 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 Oktober 2015|archive-date=25 Junie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering van 1978), met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike pos in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied. 'n Deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park in die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 Maart 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077 |archive-date=8 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Tabel weergemiddelden | locatie = die Noordelike Gebied. |jan_a_max= 48.3 |feb_a_max= 46.4 |mrt_a_max= 45.0 |apr_a_max= 41.5 |mei_a_max= 40.2 |jun_a_max= 37.9 |jul_a_max= 37.5 |aug_a_max= 39.7 |sep_a_max= 42.0 |okt_a_max= 45.0 |nov_a_max= 46.1 |dec_a_max= 47.2 |jan_a_min= 6.7 |feb_a_min= 8.5 |mrt_a_min= 4.7 |apr_a_min= 1.0 |mei_a_min= -4.2 |jun_a_min= -6.0 |jul_a_min= -7.5 |aug_a_min= -5.4 |sep_a_min= -2.8 |okt_a_min= 0.0 |nov_a_min= 3.5 |dec_a_min= 7.5 |bron = Bureau of Meteorology (Australië)<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Staatsbestuur == === Parlement === [[Lêer:Darwin (AU), Parliament House -- 2019 -- 4336-8.jpg|duimnael|Die Parlementsgebou in Darwin.]] Die parlement van die Noordelike Gebied is een van die drie eenkamerparlemente in die land. Gebaseer op die [[Westminster-stelsel]], bestaan ​​dit uit die Northern Territory Wetgewende Vergadering wat in 1974 geskep is en die Northern Territory Wetgewende Raad vervang het. Dit produseer ook die ''Northern Territory of Australia'' Staatskoerant. Die Wetgewende Raad van die Noordelike Gebied was die gedeeltelik verkose regerende liggaam van 1947 tot die vervanging daarvan deur die volledig verkose Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied in 1974. Die totale inskrywing vir die 1947-verkiesing was 4 443. Die Noordelike Gebied is in vyf kiesafdelings verdeel: Darwin, Alice Springs, Tennant Creek, Batchelor en Stuart. Alhoewel hierdie vergadering bevoegdhede uitoefen soortgelyk aan dié van die parlemente van die state van Australië, doen dit dit deur wetgewende devolusie van bevoegdhede van die Statebondsregering, eerder as deur enige grondwetlike reg. As sodanig behou die Statebondsregering die reg om wetgewing vir die gebied te maak, insluitend die mag om wetgewing wat deur die Wetgewende Vergadering aangeneem is, te tersyde te stel. Vyf-en-twintig lede van die Wetgewende Vergadering word verkies vir vierjaartermyne uit enkellid-kiesers.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2017-06-16 |title=Members |url=https://parliament.nt.gov.au/members |access-date=2024-09-18 |website=parliament.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023750/https://parliament.nt.gov.au/members |url-status=live }}</ref> Verskeie kere sedert selfregering toegestaan is, was daar agitasie vir volle staatskap binne die streek.<ref>{{Cite news |date=2022-08-13 |title=The Northern Territory worked for decades to become a state. Could it ever happen? |url=https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023749/https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |url-status=live }}</ref> 'n Referendum van kiesers in die Noordelike Gebied is in 1998 oor die kwessie gehou, wat gelei het tot 'n 'nee'-stem.<ref>{{Cite web |last=House of Representatives Standing Committee on Legal and Constitutional Affairs |date=2007-05-01 |title=The long road to statehood: Report of the inquiry into the federal implications of statehood for the Northern Territory |url=https://www.aph.gov.au/binaries/house/committee/laca/ntstatehood/report/fullreport.pdf |access-date=2024-09-18 |website=Parliament of Australia}}</ref> Dit was 'n skok vir beide die Noordelike Gebied en die Statebondsregerings, aangesien meningspeilings getoon het dat die meeste Territoriane staatskap ondersteun het. Maar onder die Australiese Grondwet kan die federale regering die voorwaardes vir toetrede tot volle staatskap bepaal. Die Noordelike Gebied is drie senatore aangebied, eerder as die twaalf wat aan oorspronklike state gewaarborg is (as gevolg van die verskil in bevolkings, sou gelyke getalle Senaatsetels beteken dat 'n Territoriaan se stem vir 'n senator meer werd sou gewees het as 30 sulke stemme in Nieu-Suid-Wallis of Victoria). Behalwe vir wat as 'n arrogante benadering deur die destydse hoofminister Shane Stone aangehaal is, word geglo dat die meeste Territoriane, ongeag hul algemene sienings oor staatskap, huiwerig was om die spesifieke aanbod wat gemaak is, te aanvaar.<ref>{{cite video |title=ABC Lateline Discussion |url=http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |url-status=dead |medium=Current Affairs |publisher=Australian Broadcasting Corporation |location=Australia |date=15 Oktober 1998 |access-date=10 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519013129/http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |archive-date=19 Mei 2006}}</ref> ===Hoofminister en kabinet=== Die hoofminister is die regeringshoof van die selfregerende Noordelike Gebied (die ekwivalent van 'n premier in 'n Australiese deelstaat). Die hoofminister word deur die administrateur aangestel, wat volgens grondwetlike gebruik die leier aanstel van die party of koalisie wat die meerderheid setels in die Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied het. Die huidige hoofminister is Lia Finocchiaro van die Country Liberal Party (CLP). Die CLP het die Australiese Arbeidersparty tydens die algemene verkiesing van 24 Augustus 2024 verslaan en Finocchiaro het daarna die eerste vroulike CLP-hoofminister van die Noordelike Gebied geword.<ref>{{Cite news |date=2024-08-26 |title='The important work has begun': NT chief minister-elect outlines new government's first steps |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-26/lia-finocchiaro-outlines-new-nt-governments-first-steps/104254328 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-08-24 |title=Who is Lia Finocchiaro, the woman who will become the NT's next chief minister? |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Boecker |first=Brianna |date=2024-08-26 |title=First female Country Liberal Party chief minister of the Northern Territory. Who is Lia Finocchiaro? |url=https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |access-date=2024-09-18 |website=Women's Agenda |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |url-status=live }}</ref> ===Administrateur=== Die Noordelike Gebied het op 1 Julie 1978 selfregering verkry onder 'n administrateur wat deur die Goewerneur-generaal van Australië aangestel word. Die federale regering, en nie die regering van die Noordelike Gebied nie, adviseer die goewerneur-generaal oor die aanstelling van die administrateur, hoewel die regering van die Noordelike Gebied volgens konvensie vooraf geraadpleeg word. Die huidige administrateur is David Connolly, wat sy amp op 27 Februarie 2026 aanvaar het.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-02-05 |title=About the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024550/https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |url-status=live }}</ref> ===Federale regering=== [[Lêer:Children wave Australian flags during an Anzac Day parade in Palmerston, Australia, April 25, 2013, as U.S. Marines with the 1st Platoon, Lima Company, 3rd Battalion, 3rd Marine Regiment, Marine Rotational 130425-M-AL626-014.jpg|duimnael|Kinders swaai Australiese vlae tydens 'n Anzac-dagparade in [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]].]] Die Noordelike Gebied word in die federale parlement verteenwoordig deur twee lede in die Huis van Verteenwoordigers en twee senatore. Ná die federale verkiesing van 2025 dien Marion Scrymgour van die Australiese Arbeidersparty (ALP) as lid vir Lingiari en Luke Gosling van die ALP as lid vir Solomon in die Huis van Verteenwoordigers. Die Noordelike Gebied se twee senatore is Malarndirri McCarthy (ALP) en Jacinta Nampijinpa Price van die Country Liberal Party (CLP). ===Plaaslike regering=== Die Noordelike Gebied is verdeel in 18 plaaslike regeringsgebiede, bestaande uit vier munisipaliteite (''municipal councils''), drie shires en elf streeksrade (''regional councils''). Hierdie rade is verantwoordelik vir plaaslike funksies wat deur die parlement van die Noordelike Gebied gedelegeer word, waaronder padinstandhouding, afvalbestuur, gemeenskapsfasiliteite en plaaslike beplanning. Hul inkomste is hoofsaaklik afkomstig van eiendomsbelasting, diensgelde en regeringstoelaes.<ref>LGANT, 2026. Local Government in the NT. https://lgant.asn.au/about-lg/local-government-in-the-nt/?utm Besoek 26 Junie 2026</ref> === Inheemse Australiërs === [[Lêer:Australia Aboriginal Culture 011.jpg|duimnael|[[Aborigines|Inheemse Australiërs]] besit ongeveer 49% van die Noordelike Gebied se grond.]] Inheemse grondrade in die Noordelike Gebied is groepe inheemse grondeienaars, gestig kragtens die Wet op Inheemse Grondregte van 1976.<ref>{{Cite web |title=The Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.clc.org.au/the-alra/#:~:text=The%20Land%20Rights%20Act%20mandated,form%20a%20new%20land%20council. |access-date=2024-09-18 |website=Central Land Council |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |access-date=2024-09-18 |website=National Museum of Australia |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024900/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |url-status=live }}</ref> ===Politieke partye=== Die twee histories dominante politieke partye in die Noordelike Gebied is die konserwatiewe Country Liberal Party wat die Gebied van 1974 tot 2001, van 2012 tot 2016 en sedert 2024 regeer het, en die sosiaal-demokratiese Australiese Arbeidersparty wat die Gebied van 2001 tot 2012 en van 2016 tot 2024 regeer het. Kleiner partye wat ook aktief is in die Noordelike Gebied sluit in die Northern Territory Greens, die Shooters and Fishers Party en verskeie ander. Dit is algemeen dat onafhanklike politici verkiesings wen. Die CLP se bewind was eens so streng dat 'n voormalige minister eens gesê het die CLP het 'n "'regmatige erfenis om die party te wees wat hierdie plek bestuur'".<ref>{{cite news | url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | title=After eight years in the political wilderness, the CLP hopes it can return to power in the NT | newspaper=ABC News | date=8 Augustus 2024 | archive-date=26 August 2024 | access-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240826124139/https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | title=Arcadian populism. The Country Liberal Party and Self-Government in the Northern Territory | access-date=27 Augustus 2024 | archive-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240827092455/https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | url-status=live }}</ref> Die algemene verkiesing van die Noordelike Gebied in 2024 het die NT Greens hul eerste setel ooit in die Wetgewende Vergadering besorg toe Kat McNamara die voormalige hoofminister Natasha Fyles in die kiesafdeling Nightcliff verslaan het. Dit was die eerste keer in die geskiedenis dat die Groenes 'n setel in die parlement van die Noordelike Gebied gewen het. Ná McNamara se bedanking in Februarie 2026 het Arbeid egter die setel tydens 'n tussenverkiesing herower.<ref>{{cite web|url=https://www.tallyroom.com.au/56505|title=Greens win Nightcliff from third place|author=Ben Raue|work=The Tally Room|date=4 September 2024 }}</ref> Aangesien minder partye en kandidate aan die algemene verkiesings van die Noordelike Gebied deelneem as aan die Australiese federale verkiesings in die Noordelike Gebied, het die CLP, Arbeid en onafhanklikes gewoonlik 'n hoër stemaandeel by gebiedsverkiesings as by federale verkiesings in die Noordelike Gebied as gevolg van die afwesigheid van regse kleiner partye soos Pauline Hanson se One Nation en die feit dat die Groenes nie in elke setel by gebiedsverkiesings staan nie. == Demografie == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:.5em; font-size:90%;" |+ Beraamde populasie<br />vir die Noordelike Gebied ! Jaar !! Populasie |- | style="text-align:right;"| 1901 || style="text-align:center;"| 4,765 |- | style="text-align:right;"| 1956 || style="text-align:center;"| 19,556 |- | style="text-align:right;"| 1961 || style="text-align:center;"| 44,481 |- | style="text-align:right;"| 1974 || style="text-align:center;"| 102,924 |- | style="text-align:right;"| 1976 || style="text-align:center;"| 97,090 |- | style="text-align:right;"| 1981 || style="text-align:center;"| 122,616 |- | style="text-align:right;"| 1991 || style="text-align:center;"| 165,493 |- | style="text-align:right;"| 1996 || style="text-align:center;"| 181,843 |- | style="text-align:right;"| 2001 || style="text-align:center;"| 200,019 |- | style="text-align:right;"| 2006 || style="text-align:center;"| 192,900 |- | style="text-align:right;"| 2011 || style="text-align:center;"| 211,945 |- | style="text-align:right;"| 2016 || style="text-align:center;"| 228,833 |- | style="text-align:right;"| 2021 || style="text-align:center;"| 232,605 |- | colspan="2" style="font-size:80%; text-align:center;"| Bron: Australiese Buro vir Statistiek<br />(Est Resident Pop) |} Die bevolking van die Noordelike Gebied tydens die Australiese sensus van 2011 was 211 945,<ref name=2011census>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 2011 Census QuickStats: Northern Territory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313015221/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 |date=13 March 2018 }}, Australian Bureau of Statistics, 9 August 2011.</ref> 'n toename van 10 persent vanaf die sensus van 2006. Die Australiese Buro vir Statistiek het 'n inwonersbevolking van 244 300 in Junie 2015 geraam, met inagneming van inwoners oorsee of tussen state. Die gebied se bevolking verteenwoordig 1% van die totale bevolking van Australië.<ref name=abs>{{cite web| url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0| title = 3101.0 – Australian Demographic Statistics, Mar 2016| access-date = 1 November 2016| publisher = Australian Bureau of Statistics| date = 22 September 2016| archive-date = 11 January 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180111105412/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/mf/3101.0| url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2014-15, Northern Territory|date=29 March 2016|publisher=Australian Bureau of Statistics|access-date=29 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310034527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|archive-date=10 March 2017|url-status=dead}}</ref><ref name=ads>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|title=3101.0 – Australian Demographic Statistics, Dec 2011|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829122148/http://abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|archive-date=29 August 2012|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Darwin homebanner.jpg|alt=|duimnael|Darwin is die hoofstad en grootste stad in die Noordelike Gebied]] Die Noordelike Gebied se bevolking is die jongste in Australië en het die grootste proporsie (23,2%) onder 15 jaar en die kleinste proporsie (5,7%) van 65 jaar en ouer. Die [[Mediaan|mediaanouderdom]] van inwoners van die Noordelike Gebied is 31 jaar, ses jaar jonger as die nasionale mediaanouderdom.<ref name=2011census /> [[Lêer:Alice Springs (2049606825).jpg|alt=|duimnael|[[Alice Springs]]]] Inheemse Australiërs maak 30,3% van die bevolking uit<ref>{{Cite web |date=2023-08-31 |title=Estimates of Aboriginal and Torres Strait Islander Australians, 30 June 2021 {{!}} Australian Bureau of Statistics |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |access-date=2024-08-27 |website=www.abs.gov.au |language=en |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227124201/https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |url-status=live }}</ref> en besit sowat 49% van die grond. Die lewensverwagting van inheemse Australiërs is heelwat laer as dié van nie-inheemse Australiërs in die Noordelike Gebied, 'n feit wat elders in Australië weerspieël word. ABS-statistieke dui daarop dat inheemse Australiërs ongeveer 11 jaar vroeër sterf as die gemiddelde nie-inheemse Australiër. Daar is inheemse gemeenskappe in baie dele van die gebied, waarvan die grootste die Pitjantjatjara naby Uluru/Ayers Rock, die Arrernte naby Alice Springs, die Luritja tussen daardie twee, die Warlpiri verder noord, en die Yolngu in oostelike Arnhem Land is. In 2019 het 147 255<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |title=Regional population, 2018-19 financial year |website=abs.gov.au |date=25 March 2020 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=3 February 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408103747/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |url-status=live }}</ref> mense in Darwin gewoon, 'n oorweldigende meerderheid van die Gebied se bevolking. Ten spyte hiervan is die Noordelike Gebied die mins verstedelikte jurisdiksie in die Statebond (gevolg deur Tasmanië). === Stede en dorpe === {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Beduidende Stedelike Gebiede<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek word Beduidende Stedelike Gebiede gedefinieer as beduidende dorpe en stede, of agglomerasies van kleiner dorpe, met 'n totale bevolking van ten minste 10 000. Beduidende Stedelike Gebiede kan meer as een afsonderlike stedelike sentrum bevat. Daar is stedelike gebiede met meer as 10 000 mense wat die ABS tans nie as Beduidende Stedelike Gebiede klassifiseer nie.</ref> <ref group=nota>Die ABS definieer tans slegs twee Beduidende Stedelike Gebiede binne die Noordelike Gebied.</ref> |- ! Rang ! Beduidende Stedelike Gebiede ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 127,215 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7002 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 25,912 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7001 Sensus 2021] |- |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Stedelike Sentrums<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek verteenwoordig Stedelike Sentrums gebiede van gekonsentreerde stedelike ontwikkeling met bevolkings van 1 000 mense of meer.</ref> <ref group="nota">Slegs die 10 gewildste stedelike sentrums word getoon.</ref> |- ! Rang ! Stedelike Sentrum ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 122,207 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL703001 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 24,855 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL712001 Sensus 2021] |- | 3 |[[Katherine, Northern Territory|Katherine]] |align="right" | 5,980 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL714001 Sensus 2021] |- |4 |[[Nhulunbuy]] |align="right" | 3,267 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715006 Sensus 2021] |- |5 |[[Tennant Creek]] |align="right" | 2,949 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715007 Sensus 2021] |- |6 |[[Elcho-eiland / Galiwinku]] |align="right" | 2,199 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715001 Sensus 2021] |- |7 |[[Wadeye]] |align="right" | 1,924 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715008 Sensus 2021] |- |8 |[[Wurrumiyanga|Wurrumiyanga (Nguiu)]] |align="right" | 1,421 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715009 Sensus 2021] |- |9 |[[Gunbalanya|Gunbalanya (Oenpelli)]] |align="right" | 1,153 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715002 Sensus 2021] |- |10 |[[Milingimbi]] |align="right" | 1,097 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715004 Sensus 2021] |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking volgens plaaslike regeringsgebied<ref group="nota">Slegs die 10 mees gewilde Plaaslike Regeringsgebiede word getoon.</ref> |- ! Rang ! Plaaslike Regeringsgebiede ! Populasie (30 Junie 2023 skatting)<ref>{{cite web |title=Regional population |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |website=Population estimates and components by LGA |date=26 March 2024 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=11 September 2024 |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010145251/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |url-status=live }}</ref> |- | 1 |Stad van Darwin |align="right" | 85,465 |- | 2 |Stad van Palmerston |align="right" | 41,113 |- | 3 |Alice Springs-dorp |align="right" | 29,213 |- |4 |Litchfield |align="right" | 23,415 |- |5 |Dorp van Katherine |align="right" | 10,829 |- |6 |Oostelike Arnhem Streek |align="right" | 10,011 |- |7 |Roper Golfstreek |align="right" | 7,491 |- |8 |Barkly gebied |align="right" | 7,239 |- |9 |MacDonnell gebied |align="right" | 6,706 |- |10 |Sentrale Woestyn Streek |align="right" | 4,126 |} === Afkoms en immigrasie === {| class="wikitable" style="float:right;" |+Geboorteland (2016)<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au">{{Cite web|url=https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7?opendocument|title=2016 Census Community Profiles: Northern Territory|website=quickstats.censusdata.abs.gov.au|access-date=23 June 2019|archive-date=23 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623005030/https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7%3Fopendocument|url-status=dead}}</ref><ref name="censusdata.abs.gov.au">{{Cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |title=GCP 7 |access-date=23 June 2019 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602225625/https://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |url-status=dead }}</ref> ! Geboorteplek<ref group="nota">In ooreenstemming met die Australiese Buro vir Statistiek-bron word Engeland, Skotland, die vasteland van China en die Spesiale Administratiewe Streke van [[Hongkong]] en [[Macau]] afsonderlik gelys.</ref> !! Populasie |- |[[Australië]]|| 157,531 |- |[[Filippyne]]|| 5,914 |- |[[Engeland]]|| 5,583<!-- England and Scotland are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nieu-Seeland]]|| 4,636 |- |[[Indië]]|| 3,598 |- |[[Griekeland]]|| 1,268 |- |[[Amerika]]|| 1,211 |- |[[China]]|| 1,192<!-- Mainland China, Taiwan, Hong Kong and Macau SARs are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nepal]]|| 1,126 |- |[[Indonesië]]|| 1,117 |- |[[Ierland]]|| 1,026 |- |[[Oos-Timor]]||1,024 |} By die 2016-sensus was die mees genomineerde voorouers:<ref group="nota">As a percentage of 199,426 persons who nominated their ancestry at the 2016 census.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> {{columns-list|colwidth=13em| * Inheems (30.3%)<ref group="nota">Of any ancestry. Includes those identifying as [[Aboriginal Australians]] or [[Torres Strait Islanders]]. Indigenous identification is separate to the ancestry question on the Australian Census and persons identifying as Aboriginal or Torres Strait Islander may identify any ancestry.</ref> * Australiërs (28.1%)<ref group="nota">The Australian Bureau of Statistics has stated that most who nominate "Australian" as their ancestry are part of the [[Anglo-Celtic Australian|Anglo-Celtic]] group. {{cite web|url=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182!OpenDocument|title=Feature Article – Ethnic and Cultural Diversity in Australia (Feature Article)|website=abs.gov.au|date=January 1995|access-date=23 June 2019|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420205113/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182%21OpenDocument|url-status=live}}</ref> * Engels (27.5%) * Iers (9.3%) * Skots (7.5%) * Duits (4.4%) * Filippyns (3.5%) * Chinees (3.1%) * Indies (2.3%) * Italiaans (2.1%) * Grieks (2%) * Nederlands (1.3%) }} 31,2% van die bevolking is in die buiteland gebore met die 2016-sensus. Die vyf grootste groepe oorsese geborenes was van die Filippyne (2,6%), Engeland (2,4%), Nieu-Seeland (2%), Indië (1,6%) en Griekeland (0,6%).<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> 25,5% van die bevolking, of 58 248 mense, het in 2016 as Inheemse Australiërs (Aborigine Australiërs en Torres Strait Islanders) geïdentifiseer.<ref group="nota">Of any ancestry. Includes those identifying as [[Aboriginal Australians]] or [[Torres Strait Islanders]]. Indigenous identification is separate to the ancestry question on the Australian Census and persons identifying as Aboriginal or Torres Strait Islander may identify any ancestry.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> === Tale === By die 2021-sensus het 57,3% van die bevolking slegs Engels tuis gepraat. Die ander tale wat die meeste tuis gepraat is, was Kriol (2.2%), Djambarrpuyngu (1.7%), Grieks (1.4%) en Nepalees (1.3%).<ref name="census2021">{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|title=Snapshot Northern Territory, Housing and Population Census 2021|date=28 June 2022|access-date=10 July 2022|archive-date=21 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721094557/https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|url-status=live}}</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au"/><ref name="censusdata.abs.gov.au"/> Daar word meer as 100 Inheemse tale en dialekte in die Noordelike Gebied gepraat<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |title=Department of Local Government and Community Services – Aboriginal Languages in the NT |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130114822/http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |archive-date=30 January 2016 }}</ref> benewens Engels wat die algemeenste in stede soos Darwin of Alice Springs gepraat word. Belangrike inheemse tale wat in die Noordelike Gebied gepraat word, sluit in Murrinh-patha en Ngangikurungurr in die noordweste rondom Wadeye, Warlpiri en Warumungu in die middel rondom Tennant Creek, Arrernte rondom Alice Springs, Pintupi-Luritja in die suidooste, Pitjantjatjara in die suide naby Uluru / Ayers Rock, Yolngu Matha in die verre noorde in Arnhem Land (waar die dialek Djambarrpuyngu van Dhuwal as 'n [[lingua franca]] beskou word), en Burarra, Maung, Iwaidja en Kunwinjku in die middel-noorde en op Croker-eiland en die Goulburn-eilande. Tiwi word op Melville-eiland en Bathurst-eiland gepraat.<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |title=Major Aboriginal languages of the Northern Territory |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130110726/http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |archive-date=30 January 2016 |website=dlgcs.nt.gov.au }}</ref> Literatuur in baie van hierdie tale is beskikbaar in die Lewende Argief van Inheemse Tale. === Godsdiens === In die 2021-sensus is die Christendom die belangrikste godsdienstige affiliasie in die Noordelike Gebied, gevolg deur 40,5% van sy bevolking. In 1971 is die Christendom deur 70,2% van die bevolking gevolg en dit het sedertdien afgeneem, terwyl die persentasie mense wat hulle geïdentifiseer het as geen godsdienstige verbintenis nie, toegeneem het van 17,9% in 1971 tot 38,5% in 2021.<ref name="census2021"/> Hindoeïsme is die gebied se grootste nie-Christelike godsdiens (2,7%), gevolg deur Boeddhisme (2,1%) en Islam (1,4%).<ref name="census2021"/><ref>{{Cite web|url=https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709223800/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|url-status=dead|archive-date=9 July 2015|title=Profile .id, Community Profile – Regional NT|website=Profile.id.com.au|access-date=21 June 2018}}</ref> == Onderwys en opleiding == === Primêre en sekondêre onderrig === Skoolonderwys in die Noordelike Gebied bestaan ​​uit ses jaar laerskoolonderrig, insluitend een oorgangsjaar, drie jaar middelbare skoolonderrig en drie jaar hoërskoolonderrig. Aan die begin van 2007 het die Noordelike Gebied Middelskool vir Jare 7–9 en Hoërskool vir Jare 10–12 ingestel, maar vanaf 2026 is die gebied besig om middelskole na hoërskole te omskep om by die res van die land aan te sluit. Kinders in die Noordelike Gebied begin gewoonlik skool op die ouderdom van vyf. Na voltooiing van hoërskool verwerf studente die ''Northern Territory Certificate of Education and Training'' (NTCET). Studente wat hul sekondêre opleiding suksesvol voltooi, ontvang ook 'n tersiêre toelatingsranglys, of ATAR-telling, om toelating tot die universiteit te bepaal. Skole in die Noordelike Gebied word óf publiek óf privaat befonds. Openbare skole, ook bekend as staats- of regeringskole, word direk deur die Departement van Onderwys befonds en bestuur.<ref>{{cite web|url=http://www.education.nt.gov.au/about-us|title=About us|date=22 December 2023|website=Department of Education|publisher=Northern Territory Government|access-date=23 March 2015|archive-date=27 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227161242/http://www.education.nt.gov.au/about-us|url-status=live}}</ref> Privaat skole wat skoolgeld betaal, sluit skole in wat deur die Katolieke Kerk bestuur word en onafhanklike skole, sommige eliteskole soortgelyk aan Engelse openbare skole. Sommige onafhanklike skole in die Noordelike Gebied is geaffilieer met [[Protestants]]e, [[Lutherse]], [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse]], [[Grieks-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] of [[Sewendedag-Adventiste]] Kerke, maar sluit nie-kerkskole en 'n inheemse skool in. Teen 2009 het die Noordelike Gebied 151 openbare skole, 15 Katolieke skole en 21 onafhanklike skole gehad. Daar was 39 492 studente ingeskryf in skole regoor die gebied, met 29 175 in openbare skole en 9 882 in onafhanklike skole. Die Noordelike Gebied het ongeveer 4 000 voltydse onderwysers. === Tersiêre onderrig === Die Noordelike Gebied het een universiteit wat in 1989 onder die naam die ''Northern Territory University'' geopen het.<ref>{{cite web|url=https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|title=Celebrating 25 Years of University Education in the Northern Territory|access-date=24 March 2015|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717122525/https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|url-status=live}}</ref> Nou herdoop as die Charles Darwin Universiteit, het dit ongeveer 19 000 studente ingeskryf gehad: ongeveer 5 500 hoëronderwysstudente en ongeveer 13 500 studente op beroepsonderwys en -opleiding kursusse. Die eerste tersiêre instelling in die gebied was die ''Batchelor Institute of Indigenous Tertiary Education '' wat in die middel-1960's gestig is. === Biblioteke en argiewe === ''Library & Archives NT'' is die Noordelike Gebied se openbare navorsingsbiblioteek en argieforganisasie en ondersteun die ontwikkeling van biblioteekdienste regoor die Gebied deur openbare biblioteke te ondersteun.<ref>{{Cite web |title=Visit Us {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/visit-us |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/visit-us |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Services to Public Libraries {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |url-status=live }}</ref> Biblioteek en Argiewe NT is in 2019 gestig na die samesmelting van die Noordelike Gebiedsargiefdiens en die Noordelike Gebiedsbiblioteek.<ref>{{Cite web |last=Find & Connect Web Resource Project |first=The University of Melbourne and Australian Catholic University |title=Library & Archives NT – Organisation – Find & Connect – Northern Territory |url=https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |access-date=2024-03-14 |website=findandconnect.gov.au|archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |url-status=live }}</ref> Die Nasionale Argief van Australië het ook 'n bewaarplek in Darwin, dit is saam met die Biblioteek en Argief NT-bewaarplek by die Noordelike Territorium Argiefsentrum geleë.<ref>{{Cite web |title=Northern Territory |url=https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |access-date=2024-03-14 |website=National Archives of Australia |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002300/https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |url-status=live }}</ref> == Ekonomie == === Mynbou === Die Noordelike Gebied se ekonomie word grootliks gedryf deur [[mynbou]], wat gekonsentreer is op energieproduserende minerale, petroleum en energie en ongeveer $2,5 miljard tot die bruto staatsproduk bydra en meer as 4 600 mense in diens het. Mynbou is verantwoordelik vir 14,9% van die bruto staatsproduk in 2014–15, vergeleke met slegs 7% nasionaal.<ref>{{cite web |url=http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |title=About Minerals and Energy Department of Regional Development, Primary Industry, Fisheries and Resources |website=Nt.gov.au |date=16 September 2011 |access-date=23 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523211519/http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |archive-date=23 May 2013 |url-status=dead }}</ref> In onlangse jare, hoofsaaklik as gevolg van die effek van groot infrastruktuurprojekte en mynuitbreidings, het konstruksie mynbou verbygesteek as die grootste enkele bedryf in die gebied. Konstruksie, mynbou en vervaardiging, en regerings- en gemeenskapsdienste, maak saam ongeveer die helfte van die gebied se bruto staatsproduk (BSP) uit, in vergelyking met ongeveer 'n derde van die nasionale [[bruto binnelandse produk]] (BBP).<ref name="Economy-Overview">{{cite web|url=https://www.budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|title=Budget 2016-17 Northern Territory Economy Overview|access-date=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224040656/https://budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|archive-date=24 February 2017|url-status=dead}}</ref> Die ekonomie het die afgelope dekade aansienlik gegroei, van 'n waarde van $15 miljard in 2004–05 tot meer as $22 miljard in 2014–15. In 2012–13 het die gebiedsekonomie met 5,6% uitgebrei, meer as twee keer die vlak van nasionale groei, en in 2014–15 het dit met 10,5% gegroei, vier keer die nasionale groeikoers.<ref name="Economy-Overview"/> Tussen 2003 en 2006 het die bruto staatsproduk gestyg van $8,67 miljard tot $11,476 miljard, 'n toename van 32,4%. Gedurende die drie jaar tot 2006–2007 het die bruto staatsproduk van die Noordelike Gebied met 'n gemiddelde jaarlikse koers van 5,5% gegroei. Die bruto staatsproduk per capita in die Noordelike Gebied ($72 496) is hoër as enige Australiese staat of gebied en is ook hoër as die bruto binnelandse produk per capita vir Australië ($54 606). Die Noordelike Gebied se uitvoere het met 12,9% of $681 miljoen in 2012–13 gestyg. Die grootste bydraer tot die gebied se uitvoere was: minerale brandstowwe (hoofsaaklik [[vloeibare aardgas]]), ru-materiale (hoofsaaklik minerale ertse) en voedsel en lewende diere (hoofsaaklik lewende beeste). Die belangrikste internasionale markte vir gebiedsuitvoere is Japan, China, Indonesië, die Verenigde State en Korea.<ref>{{cite web |title=Northern Territory Economy Overview |year=2014 |url=http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=/PMS/Publications/BudgetFinance/BudgetPapers/I-BP07-1415.docx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321135743/http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=%2FPMS%2FPublications%2FBudgetFinance%2FBudgetPapers%2FI-BP07-1415.docx |archive-date=2017-03-21 |access-date=2025-04-28 }}</ref>{{page needed |date=April 2025}} Invoere na die Noordelike Gebied het altesaam $2 887,8 miljoen beloop, wat hoofsaaklik uit masjinerie- en toerustingvervaardiging (58,4%) en petroleum-, steenkool-, chemiese en verwante produkvervaardiging (17,0%) bestaan ​​het.<ref name="ABS Economics">{{cite web | title = Northern Territory Economics | publisher = Australian Bureau of Statistics | url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | date = 31 October 2007 | access-date = 27 July 2008 | archive-date = 10 August 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080810023527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | url-status = live }}</ref> Die vernaamste mynboubedrywighede is bauxiet by die Gove-skiereiland waar die produksie na raming met 52,1% tot $254 miljoen in 2007–08 sal toeneem, [[mangaan]] by Groote Eylandt, waar die produksie na raming met 10,5% tot $1,1 miljard sal toeneem, wat gehelp sal word deur die nuut ontwikkelde myne, insluitend Bootu Creek en Frances Creek, [[goud]] wat na raming met 21,7 persent tot $672 miljoen by die Union Reefs-aanleg sal toeneem, en [[uraan]] by die Ranger Uraanmyn.<ref>{{cite web |url=http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |title=Northern Territory Budget Mining and energy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720225746/http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |archive-date=20 July 2008 |access-date=29 January 2017 }}</ref> === Toerisme === Toerisme is 'n belangrike ekonomiese dryfveer vir die gebied en 'n beduidende bedryf in streeksgebiede.<ref name="economicprofile.com.au">{{cite web|url=https://www.economyprofile.com.au/|title=Australian Economy Profiles – by REMPLAN|website=Economyprofile.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=26 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626155811/https://www.economyprofile.com.au/|url-status=live}}</ref> Ikoniese bestemmings soos Uluru/Ayers Rock en Kakadu maak die Noordelike Gebied 'n gewilde bestemming vir binnelandse en internasionale reisigers. Diverse landskappe, watervalle, wye oop ruimtes, inheemse kultuur en wilde en ongetemde wildlewe bied die geleentheid vir besoekers om hulself te verdiep in die natuurlike wonder wat die Noordelike Gebied bied. In 2015 het die gebied altesaam ongeveer 1,6 miljoen binnelandse en internasionale besoekers ontvang wat na raming $2,0 miljard tot die plaaslike ekonomie bygedra het. Vakansiebesoekers het die meerderheid van die totale besoeke uitgemaak (ongeveer 792 000 besoekers). Toerisme het sterk bande met ander sektore in die ekonomie, insluitend verblyf en voedseldienste, kleinhandel, ontspanning en kultuur, en vervoer.<ref name="economicprofile.com.au"/> ''Wide Open Space'' is 'n jaarlikse fees van musiek, kuns en kultuur<ref name=hist>{{cite web | title=History | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/history/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082117/http://wideopenspace.net.au/history/ | url-status=dead }}</ref> wat oor drie dae in April/Mei by die Ross Rivier Oord in die McDonnellbergreeks plaasvind,<ref name=events/><ref>{{cite web | title=Getting to WOS | website=Wide Open Space Festival | date=29 August 2021 | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082110/http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | url-status=dead }}</ref> ongeveer 80 km oos van Alice Springs.<ref name=events>{{cite web | title=Event Info | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082114/http://wideopenspace.net.au/event_info/ | url-status=dead }}</ref> === Ander nywerhede === Die Noordelike Gebied het aangekondig dat hulle 'n projek sal aanpak wat die mariene bedryf sal bevoordeel, insluitend die ontwikkeling van 'n nuwe Mariene Nywerheidspark naby Darwin.<ref>{{cite web | title=NT's maritime industry to set sail | website=[[The Australian]] | url=https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829115121/https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | url-status=live }}</ref> == Vervoer == [[Lêer:LasseterHighway.JPG|duimnael|regs|Die Lasseter Hoofweg vebind Uluru/Ayers Rock met die Stuart Hoofweg]] [[Lêer:NR45 + NR10 + Ghan Alice Springs, 2015 (02).JPG|duimnael|regs|Die Ghan]] Die Noordelike Gebied is die ylbevolkte staat of gebied in Australië. Die Noordelike Gebied het 'n gekoppelde netwerk van teerpaaie, insluitend twee nasionale snelweë, wat met aangrensende state verbind en die belangrikste bevolkingsentrums van die gebied, en ander belangrike sentrums soos Uluru (Ayers Rock), Kakadu en Litchfield Nasionale Parke, verbind. Die Stuart-snelweg, eens bekend as "The Track", loop van noord na suid en verbind Darwin en Alice Springs met [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]]. Sommige van die verseëlde paaie is enkelbaan-asfaltpaaie. Baie grond paaie verbind die meer afgeleë nedersettings. Die uitputting wat voortspruit uit langafstandbestuur en die gevare inherent aan grondpaaie, wildlewe, wateroorgange en slegte weer het daartoe gelei dat die Noordelike Gebiedsregering padveiligheidsveldtogte in Engels en verskeie inheemse tale onderneem het. 'n Sleuteldoelwit was om mense te oorreed om teen die regte spoed vir die padtoestande te ry.<ref>{{cite web |url=https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |title=Drive to conditions |author=<!--Not stated--> |date=2021 |website=Towards Zero |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055147/https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |title=Fatigue and driving |author=<!--Not stated--> |date=March 2015 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055148/https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |url-status=live }}</ref> Vanaf 2021 was die Noordelike Gebied se padvoertuigspoedgrens in beboude gebiede 60&nbsp;km/h, tensy die dorp 'n laer standaardspoedgrens in die staatskoerant afgekondig het: baie het 50&nbsp;km/h of laer gekies. Buite die meeste beboude gebiede was die standaardspoedgrens 110&nbsp;km/h, tensy 'n spoedgrensteken anders aandui. As gevolg van die aard van die topografie en baie lae bevolkingsdigtheid, het sommige dele van die Arnhem-, Barkly-, Stuart- en Victoria-snelweë 'n maksimum spoed van 130&nbsp;km/h gehad.<ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |title=Speed limits |author=<!--Not stated--> |date=December 2020 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=21 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221040036/https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |url-status=live }}</ref> In 2004 is 'n standaardspoorlyn tussen Alice Springs en Darwin geopen, wat die Adelaide-Darwin-spoorwegkorridor voltooi het en die droom van 'n transkontinentale spoorlyn, wat in 1878 begin is met die Sentraal-Australiese Spoorweg van die suide en die Noord-Australiese Spoorweg van die noorde, verwesenlik het – maar met 'n gaping van meer as 800 km tussen Alice Springs en Birdum wat nog oorbrug moes word toe die antieke 1067 mm (3 vt 6 duim) [[Kaapspoor|smalspoorlyn]] in 1976 gesluit is.<ref name= Fuller>{{cite book |title=The Ghan: the story of the Alice Springs railway |first=Basil |last=Fuller |date=1975 |location= Adelaide |publisher=Rigby |isbn=0727000160|page=180}}</ref> Die lyn dra vinnige goederetreine en een passasierstrein: Die Ghan-ervaringstoerismetrein wat tussen Darwin en Adelaide ry, en in die NT by Katherine, Tennant Creek, Alice Springs en Kulgera stop. Die [[Darwin Internasionale Lughawe]] is die belangrikste binnelandse en internasionale lughawe vir die gebied. Verskeie kleiner lughawens is ook oor die gebied versprei en word bedien deur kleiner lugdienste, insluitend Alice Springs-lughawe, Ayers Rock-lughawe, Katherine-lughawe en Tennant Creek-lughawe. == Media == === Gedrukte media === Die Noordelike Gebied het slegs een daaglikse poniekoerant, News Corporation se ''Northern Territory News''. Die ''Sunday Territorian'' is die susterkoerant van die NT News en is die enigste toegewyde Sondag-poniekoerant in die Noordelike Gebied. Die ''Centralian Advocate'' word twee keer per week in die Alice Springs-streek versprei. Daar is ook vyf weeklikse gemeenskapskoerante. Die gebied ontvang die nasionale dagblad, ''The Australian'', terwyl ''The Sydney Morning Herald'', ''The Age'' en die ''Guardian Weekly'' ook in Darwin beskikbaar is. Katherine se koerant is die ''Katherine Times''. Daar is 'n [[LGBT]]-gemeenskapspublikasie, QNews Magazine,<ref>{{cite web|url=https://qnews.com.au/about-us/|title=About Us|website=Qnews.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429103551/https://qnews.com.au/about-us/|url-status=live}}</ref> wat in Darwin en Alice Springs gepubliseer word. === Televisie === Metropolitaans Darwin het vyf televisiestasies gehad: * Australian Broadcasting Corporation - Noordelike Gebied * Special Broadcasting Service - Noordelike Gebied * Seven (Southern Cross Austereo) * Nine Network - Darwin * Ten Darwin Darwin het ook vier gerigte uitsending stasies: * First Nations TV * Darwin TV * First Nations Tourism TV * Business TV In die Gebied is daar ook vier soortgelyke stasies: * ABC Northern Territory – (ABD) * SBS Northern Territory – (SBS) * Seven Central – (QQQ) – ''Seven Network Affiliate'' * Imparja – (IMP) – ''Nine Network Affiliate'' * Ten Central (or Central Digital Television) – (CDT) – ''Network Ten Affiliate'' Afgeleë gebiede word bedien oor die algemeen via die Viewer Access Satellite Television-diens, wat dieselfde kanale as die streeksgebiede dra, sowel as 'n paar ekstra gerigte uitsendingsdienste, insluitend Inheemse Gemeenskapstelevisie en Westlink. === Radio === Darwin het radiostasies op beide AM- en FM-frekwensies. ABC-stasies sluit in ABC Radio Darwin (105.7FM), ABC Radio National (657AM), ABC News Radio (102.5FM), ABC Classic FM (107.3FM) en Triple J (103.3FM). Die twee kommersiële stasies is Hot 100 FM (8HOT) en Mix 104.9 (8MIX). Die toonaangewende gemeenskapsstasies is 104.1 Territory FM (8TOP) en 94.5 Radio Larrakia (8KNB). Die radiostasies in Alice Springs word ook op die AM- en FM-frekwensies uitgesaai. ABC-stasies sluit in Triple J (94.9FM), ABC Classic FM (97.9FM), 783 ABC Alice Springs (783AM), ABC News Radio (104.1FM) en ABC Radio National (99.7FM). Daar is twee gemeenskapsstasies in die dorp—CAAMA (100.5FM) en 8CCC (102.1FM). Die kommersiële stasies, wat albei deur dieselfde maatskappy besit word, is Sun 96.9 (96.9FM) en 8HA (900AM). Die Christelike radiostasie Vision Christian Radio (88.0FM). Twee bykomende stasies, Territory FM (98.7FM) en Radio TAB (95.9FM), word onderskeidelik vanuit Darwin en Brisbane gesindikeer. === Musiek === Die musiektoneel van die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n paar groot musikale kunstenaars, wat hoofsaaklik die genres van Hip-Hop en RNB as hul musiekstyl gebruik. Die Rock-, Country- en Punk-toneel bevat egter 'n aansienlik groter aantal kleiner, minder bekende groepe. Die gewildste kunstenaars van die Noordelike Gebied sluit in: * Jessica Mauboy * Baker Boy * Caiti Baker * David Garnham and the Reasons To Live * Roymackonkey * Kuya James * Crystal Robins * Tang Die Noordelike Gebied het ook 'n gereeld aktiewe lewendige musiektoneel, met sy hooffees, Bass in the Grass, as die gewildste en grootste vertoning dwarsdeur die jaar. == Sport == [[Australiese voetbal]] is die gewildste sport in die Noordelike Gebied, veral onder inheemse Australiese gemeenskappe in Darwin, Alice Springs en die Tiwi-eilande. == Kultuur == Die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n aantal kulturele instellings van belang vir die nasie. Dit sluit in: * die ''Araluen Art Centre'' en die ''Museum of Central Australia'' * die Darwin Simfoniese Orkes<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://dso.org.au/ |access-date=2024-09-18 |website=Darwin Symphony Orchestra |language=en-US |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918025738/https://dso.org.au/ |url-status=live }}</ref> * die ''Museum and Art Gallery of the Northern Territory'' == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] a9b830l4156mevmrxstvyq0j5c0fmd8 2917499 2917498 2026-07-14T09:30:03Z Sobaka 328 /* Demografie */ opruim 2917499 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die Noordelike Gebied beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 Junie 2014 | access-date=18 Februarie 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste van die Australiese federale [[deelstate en gebiede van Australië|deelstate en gebiede]] en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die [[argeologie]]se geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die [[inheems]]e bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 Oktober 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = Aboriginal History | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het [[seekomkommer]]s vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese [[rotskuns]] en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=National Museum of Australia |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 Maart 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=University of Queensland Press|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=The Sydney Morning Herald|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=The Register (Adelaide)|The Register|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=The Advertiser|date=22 April 1913|access-date=1 Mei 2017|archive-date=10 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=The Sydney Morning Herald |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=The Advertiser (Adelaide) |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 Januarie 1949 |access-date=20 Julie 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Ná die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Ná die oorlog is beheer oor die hele gebied aan die Statebond teruggegee. Die bombardement van [[Darwin]] het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind is, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=Julie 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeerbelegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=Museum of Australian Democracy|access-date = 8 Januarie 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 Mei 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na op watter wyse grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en-sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard {{As of|2024|lc=on}})<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 Julie 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 Oktober 2015|archive-date=25 Junie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering van 1978), met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike pos in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied. 'n Deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park in die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 Maart 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077 |archive-date=8 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Tabel weergemiddelden | locatie = die Noordelike Gebied. |jan_a_max= 48.3 |feb_a_max= 46.4 |mrt_a_max= 45.0 |apr_a_max= 41.5 |mei_a_max= 40.2 |jun_a_max= 37.9 |jul_a_max= 37.5 |aug_a_max= 39.7 |sep_a_max= 42.0 |okt_a_max= 45.0 |nov_a_max= 46.1 |dec_a_max= 47.2 |jan_a_min= 6.7 |feb_a_min= 8.5 |mrt_a_min= 4.7 |apr_a_min= 1.0 |mei_a_min= -4.2 |jun_a_min= -6.0 |jul_a_min= -7.5 |aug_a_min= -5.4 |sep_a_min= -2.8 |okt_a_min= 0.0 |nov_a_min= 3.5 |dec_a_min= 7.5 |bron = Bureau of Meteorology (Australië)<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Staatsbestuur == === Parlement === [[Lêer:Darwin (AU), Parliament House -- 2019 -- 4336-8.jpg|duimnael|Die Parlementsgebou in Darwin.]] Die parlement van die Noordelike Gebied is een van die drie eenkamerparlemente in die land. Gebaseer op die [[Westminster-stelsel]], bestaan ​​dit uit die Northern Territory Wetgewende Vergadering wat in 1974 geskep is en die Northern Territory Wetgewende Raad vervang het. Dit produseer ook die ''Northern Territory of Australia'' Staatskoerant. Die Wetgewende Raad van die Noordelike Gebied was die gedeeltelik verkose regerende liggaam van 1947 tot die vervanging daarvan deur die volledig verkose Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied in 1974. Die totale inskrywing vir die 1947-verkiesing was 4 443. Die Noordelike Gebied is in vyf kiesafdelings verdeel: Darwin, Alice Springs, Tennant Creek, Batchelor en Stuart. Alhoewel hierdie vergadering bevoegdhede uitoefen soortgelyk aan dié van die parlemente van die state van Australië, doen dit dit deur wetgewende devolusie van bevoegdhede van die Statebondsregering, eerder as deur enige grondwetlike reg. As sodanig behou die Statebondsregering die reg om wetgewing vir die gebied te maak, insluitend die mag om wetgewing wat deur die Wetgewende Vergadering aangeneem is, te tersyde te stel. Vyf-en-twintig lede van die Wetgewende Vergadering word verkies vir vierjaartermyne uit enkellid-kiesers.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2017-06-16 |title=Members |url=https://parliament.nt.gov.au/members |access-date=2024-09-18 |website=parliament.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023750/https://parliament.nt.gov.au/members |url-status=live }}</ref> Verskeie kere sedert selfregering toegestaan is, was daar agitasie vir volle staatskap binne die streek.<ref>{{Cite news |date=2022-08-13 |title=The Northern Territory worked for decades to become a state. Could it ever happen? |url=https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023749/https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |url-status=live }}</ref> 'n Referendum van kiesers in die Noordelike Gebied is in 1998 oor die kwessie gehou, wat gelei het tot 'n 'nee'-stem.<ref>{{Cite web |last=House of Representatives Standing Committee on Legal and Constitutional Affairs |date=2007-05-01 |title=The long road to statehood: Report of the inquiry into the federal implications of statehood for the Northern Territory |url=https://www.aph.gov.au/binaries/house/committee/laca/ntstatehood/report/fullreport.pdf |access-date=2024-09-18 |website=Parliament of Australia}}</ref> Dit was 'n skok vir beide die Noordelike Gebied en die Statebondsregerings, aangesien meningspeilings getoon het dat die meeste Territoriane staatskap ondersteun het. Maar onder die Australiese Grondwet kan die federale regering die voorwaardes vir toetrede tot volle staatskap bepaal. Die Noordelike Gebied is drie senatore aangebied, eerder as die twaalf wat aan oorspronklike state gewaarborg is (as gevolg van die verskil in bevolkings, sou gelyke getalle Senaatsetels beteken dat 'n Territoriaan se stem vir 'n senator meer werd sou gewees het as 30 sulke stemme in Nieu-Suid-Wallis of Victoria). Behalwe vir wat as 'n arrogante benadering deur die destydse hoofminister Shane Stone aangehaal is, word geglo dat die meeste Territoriane, ongeag hul algemene sienings oor staatskap, huiwerig was om die spesifieke aanbod wat gemaak is, te aanvaar.<ref>{{cite video |title=ABC Lateline Discussion |url=http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |url-status=dead |medium=Current Affairs |publisher=Australian Broadcasting Corporation |location=Australia |date=15 Oktober 1998 |access-date=10 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519013129/http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |archive-date=19 Mei 2006}}</ref> ===Hoofminister en kabinet=== Die hoofminister is die regeringshoof van die selfregerende Noordelike Gebied (die ekwivalent van 'n premier in 'n Australiese deelstaat). Die hoofminister word deur die administrateur aangestel, wat volgens grondwetlike gebruik die leier aanstel van die party of koalisie wat die meerderheid setels in die Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied het. Die huidige hoofminister is Lia Finocchiaro van die Country Liberal Party (CLP). Die CLP het die Australiese Arbeidersparty tydens die algemene verkiesing van 24 Augustus 2024 verslaan en Finocchiaro het daarna die eerste vroulike CLP-hoofminister van die Noordelike Gebied geword.<ref>{{Cite news |date=2024-08-26 |title='The important work has begun': NT chief minister-elect outlines new government's first steps |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-26/lia-finocchiaro-outlines-new-nt-governments-first-steps/104254328 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-08-24 |title=Who is Lia Finocchiaro, the woman who will become the NT's next chief minister? |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Boecker |first=Brianna |date=2024-08-26 |title=First female Country Liberal Party chief minister of the Northern Territory. Who is Lia Finocchiaro? |url=https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |access-date=2024-09-18 |website=Women's Agenda |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |url-status=live }}</ref> ===Administrateur=== Die Noordelike Gebied het op 1 Julie 1978 selfregering verkry onder 'n administrateur wat deur die Goewerneur-generaal van Australië aangestel word. Die federale regering, en nie die regering van die Noordelike Gebied nie, adviseer die goewerneur-generaal oor die aanstelling van die administrateur, hoewel die regering van die Noordelike Gebied volgens konvensie vooraf geraadpleeg word. Die huidige administrateur is David Connolly, wat sy amp op 27 Februarie 2026 aanvaar het.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-02-05 |title=About the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024550/https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |url-status=live }}</ref> ===Federale regering=== [[Lêer:Children wave Australian flags during an Anzac Day parade in Palmerston, Australia, April 25, 2013, as U.S. Marines with the 1st Platoon, Lima Company, 3rd Battalion, 3rd Marine Regiment, Marine Rotational 130425-M-AL626-014.jpg|duimnael|Kinders swaai Australiese vlae tydens 'n Anzac-dagparade in [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]].]] Die Noordelike Gebied word in die federale parlement verteenwoordig deur twee lede in die Huis van Verteenwoordigers en twee senatore. Ná die federale verkiesing van 2025 dien Marion Scrymgour van die Australiese Arbeidersparty (ALP) as lid vir Lingiari en Luke Gosling van die ALP as lid vir Solomon in die Huis van Verteenwoordigers. Die Noordelike Gebied se twee senatore is Malarndirri McCarthy (ALP) en Jacinta Nampijinpa Price van die Country Liberal Party (CLP). ===Plaaslike regering=== Die Noordelike Gebied is verdeel in 18 plaaslike regeringsgebiede, bestaande uit vier munisipaliteite (''municipal councils''), drie shires en elf streeksrade (''regional councils''). Hierdie rade is verantwoordelik vir plaaslike funksies wat deur die parlement van die Noordelike Gebied gedelegeer word, waaronder padinstandhouding, afvalbestuur, gemeenskapsfasiliteite en plaaslike beplanning. Hul inkomste is hoofsaaklik afkomstig van eiendomsbelasting, diensgelde en regeringstoelaes.<ref>LGANT, 2026. Local Government in the NT. https://lgant.asn.au/about-lg/local-government-in-the-nt/?utm Besoek 26 Junie 2026</ref> === Inheemse Australiërs === [[Lêer:Australia Aboriginal Culture 011.jpg|duimnael|[[Aborigines|Inheemse Australiërs]] besit ongeveer 49% van die Noordelike Gebied se grond.]] Inheemse grondrade in die Noordelike Gebied is groepe inheemse grondeienaars, gestig kragtens die Wet op Inheemse Grondregte van 1976.<ref>{{Cite web |title=The Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.clc.org.au/the-alra/#:~:text=The%20Land%20Rights%20Act%20mandated,form%20a%20new%20land%20council. |access-date=2024-09-18 |website=Central Land Council |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |access-date=2024-09-18 |website=National Museum of Australia |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024900/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |url-status=live }}</ref> ===Politieke partye=== Die twee histories dominante politieke partye in die Noordelike Gebied is die konserwatiewe Country Liberal Party wat die Gebied van 1974 tot 2001, van 2012 tot 2016 en sedert 2024 regeer het, en die sosiaal-demokratiese Australiese Arbeidersparty wat die Gebied van 2001 tot 2012 en van 2016 tot 2024 regeer het. Kleiner partye wat ook aktief is in die Noordelike Gebied sluit in die Northern Territory Greens, die Shooters and Fishers Party en verskeie ander. Dit is algemeen dat onafhanklike politici verkiesings wen. Die CLP se bewind was eens so streng dat 'n voormalige minister eens gesê het die CLP het 'n "'regmatige erfenis om die party te wees wat hierdie plek bestuur'".<ref>{{cite news | url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | title=After eight years in the political wilderness, the CLP hopes it can return to power in the NT | newspaper=ABC News | date=8 Augustus 2024 | archive-date=26 August 2024 | access-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240826124139/https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | title=Arcadian populism. The Country Liberal Party and Self-Government in the Northern Territory | access-date=27 Augustus 2024 | archive-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240827092455/https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | url-status=live }}</ref> Die algemene verkiesing van die Noordelike Gebied in 2024 het die NT Greens hul eerste setel ooit in die Wetgewende Vergadering besorg toe Kat McNamara die voormalige hoofminister Natasha Fyles in die kiesafdeling Nightcliff verslaan het. Dit was die eerste keer in die geskiedenis dat die Groenes 'n setel in die parlement van die Noordelike Gebied gewen het. Ná McNamara se bedanking in Februarie 2026 het Arbeid egter die setel tydens 'n tussenverkiesing herower.<ref>{{cite web|url=https://www.tallyroom.com.au/56505|title=Greens win Nightcliff from third place|author=Ben Raue|work=The Tally Room|date=4 September 2024 }}</ref> Aangesien minder partye en kandidate aan die algemene verkiesings van die Noordelike Gebied deelneem as aan die Australiese federale verkiesings in die Noordelike Gebied, het die CLP, Arbeid en onafhanklikes gewoonlik 'n hoër stemaandeel by gebiedsverkiesings as by federale verkiesings in die Noordelike Gebied as gevolg van die afwesigheid van regse kleiner partye soos Pauline Hanson se One Nation en die feit dat die Groenes nie in elke setel by gebiedsverkiesings staan nie. == Demografie == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:.5em; font-size:90%;" |+ Beraamde populasie<br />vir die Noordelike Gebied ! Jaar !! Populasie |- | style="text-align:right;"| 1901 || style="text-align:center;"| 4,765 |- | style="text-align:right;"| 1956 || style="text-align:center;"| 19,556 |- | style="text-align:right;"| 1961 || style="text-align:center;"| 44,481 |- | style="text-align:right;"| 1974 || style="text-align:center;"| 102,924 |- | style="text-align:right;"| 1976 || style="text-align:center;"| 97,090 |- | style="text-align:right;"| 1981 || style="text-align:center;"| 122,616 |- | style="text-align:right;"| 1991 || style="text-align:center;"| 165,493 |- | style="text-align:right;"| 1996 || style="text-align:center;"| 181,843 |- | style="text-align:right;"| 2001 || style="text-align:center;"| 200,019 |- | style="text-align:right;"| 2006 || style="text-align:center;"| 192,900 |- | style="text-align:right;"| 2011 || style="text-align:center;"| 211,945 |- | style="text-align:right;"| 2016 || style="text-align:center;"| 228,833 |- | style="text-align:right;"| 2021 || style="text-align:center;"| 232,605 |- | colspan="2" style="font-size:80%; text-align:center;"| Bron: Australiese Buro vir Statistiek<br />(Est Resident Pop) |} Die bevolking van die Noordelike Gebied tydens die Australiese sensus van 2011 was 211 945,<ref name=2011census>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 2011 Census QuickStats: Northern Territory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313015221/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 |date=13 March 2018 }}, Australian Bureau of Statistics, 9 August 2011.</ref> 'n toename van 10 persent vanaf die sensus van 2006. Die Australiese Buro vir Statistiek het 'n inwonersbevolking van 244 300 in Junie 2015 geraam, met inagneming van inwoners oorsee of tussen state. Die gebied se bevolking verteenwoordig 1% van die totale bevolking van Australië.<ref name=abs>{{cite web| url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0| title = 3101.0 – Australian Demographic Statistics, Mar 2016| access-date = 1 November 2016| publisher = Australian Bureau of Statistics| date = 22 September 2016| archive-date = 11 January 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180111105412/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/mf/3101.0| url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2014-15, Northern Territory|date=29 March 2016|publisher=Australian Bureau of Statistics|access-date=29 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310034527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|archive-date=10 March 2017|url-status=dead}}</ref><ref name=ads>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|title=3101.0 – Australian Demographic Statistics, Dec 2011|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829122148/http://abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|archive-date=29 August 2012|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Darwin homebanner.jpg|alt=|duimnael|Darwin is die hoofstad en grootste stad in die Noordelike Gebied]] Die Noordelike Gebied se bevolking is die jongste in Australië en het die grootste proporsie (23,2%) onder 15 jaar en die kleinste proporsie (5,7%) van 65 jaar en ouer. Die [[Mediaan|mediaanouderdom]] van inwoners van die Noordelike Gebied is 31 jaar, ses jaar jonger as die nasionale mediaanouderdom.<ref name=2011census /> [[Lêer:Alice Springs (2049606825).jpg|alt=|duimnael|[[Alice Springs]]]] Inheemse Australiërs maak 30,3% van die bevolking uit<ref>{{Cite web |date=2023-08-31 |title=Estimates of Aboriginal and Torres Strait Islander Australians, 30 June 2021 {{!}} Australian Bureau of Statistics |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |access-date=2024-08-27 |website=www.abs.gov.au |language=en |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227124201/https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |url-status=live }}</ref> en besit sowat 49% van die grond. Die lewensverwagting van inheemse Australiërs is heelwat laer as dié van nie-inheemse Australiërs in die Noordelike Gebied, 'n feit wat elders in Australië weerspieël word. ABS-statistieke dui daarop dat inheemse Australiërs ongeveer 11 jaar vroeër sterf as die gemiddelde nie-inheemse Australiër. Daar is inheemse gemeenskappe in baie dele van die gebied, waarvan die grootste die Pitjantjatjara naby Uluru/Ayers Rock, die Arrernte naby Alice Springs, die Luritja tussen daardie twee, die Warlpiri verder noord, en die Yolngu in oostelike Arnhem Land is. In 2019 het 147 255<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |title=Regional population, 2018-19 financial year |website=abs.gov.au |date=25 March 2020 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=3 February 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408103747/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |url-status=live }}</ref> mense in Darwin gewoon, 'n oorweldigende meerderheid van die Gebied se bevolking. Ten spyte hiervan is die Noordelike Gebied die mins verstedelikte jurisdiksie in Australië (gevolg deur Tasmanië). === Stede en dorpe === {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Beduidende Stedelike Gebiede<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek word Beduidende Stedelike Gebiede gedefinieer as beduidende dorpe en stede, of agglomerasies van kleiner dorpe, met 'n totale bevolking van ten minste 10 000. Beduidende Stedelike Gebiede kan meer as een afsonderlike stedelike sentrum bevat. Daar is stedelike gebiede met meer as 10 000 mense wat die ABS tans nie as Beduidende Stedelike Gebiede klassifiseer nie.</ref> <ref group=nota>Die ABS definieer tans slegs twee Beduidende Stedelike Gebiede binne die Noordelike Gebied.</ref> |- ! Rang ! Beduidende Stedelike Gebiede ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 127,215 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7002 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 25,912 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7001 Sensus 2021] |- |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Stedelike Sentrums<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek verteenwoordig Stedelike Sentrums gebiede van gekonsentreerde stedelike ontwikkeling met bevolkings van 1 000 mense of meer.</ref> <ref group="nota">Slegs die 10 gewildste stedelike sentrums word getoon.</ref> |- ! Rang ! Stedelike Sentrum ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 122,207 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL703001 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 24,855 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL712001 Sensus 2021] |- | 3 |[[Katherine, Northern Territory|Katherine]] |align="right" | 5,980 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL714001 Sensus 2021] |- |4 |[[Nhulunbuy]] |align="right" | 3,267 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715006 Sensus 2021] |- |5 |[[Tennant Creek]] |align="right" | 2,949 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715007 Sensus 2021] |- |6 |[[Elcho-eiland / Galiwinku]] |align="right" | 2,199 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715001 Sensus 2021] |- |7 |[[Wadeye]] |align="right" | 1,924 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715008 Sensus 2021] |- |8 |[[Wurrumiyanga|Wurrumiyanga (Nguiu)]] |align="right" | 1,421 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715009 Sensus 2021] |- |9 |[[Gunbalanya|Gunbalanya (Oenpelli)]] |align="right" | 1,153 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715002 Sensus 2021] |- |10 |[[Milingimbi]] |align="right" | 1,097 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715004 Sensus 2021] |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking volgens plaaslike regeringsgebied<ref group="nota">Slegs die 10 mees gewilde Plaaslike Regeringsgebiede word getoon.</ref> |- ! Rang ! Plaaslike Regeringsgebiede ! Populasie (30 Junie 2023 skatting)<ref>{{cite web |title=Regional population |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |website=Population estimates and components by LGA |date=26 March 2024 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=11 September 2024 |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010145251/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |url-status=live }}</ref> |- | 1 |Stad van Darwin |align="right" | 85,465 |- | 2 |Stad van Palmerston |align="right" | 41,113 |- | 3 |Alice Springs-dorp |align="right" | 29,213 |- |4 |Litchfield |align="right" | 23,415 |- |5 |Dorp van Katherine |align="right" | 10,829 |- |6 |Oostelike Arnhem Streek |align="right" | 10,011 |- |7 |Roper Golfstreek |align="right" | 7,491 |- |8 |Barkly gebied |align="right" | 7,239 |- |9 |MacDonnell gebied |align="right" | 6,706 |- |10 |Sentrale Woestyn Streek |align="right" | 4,126 |} === Afkoms en immigrasie === {| class="wikitable" style="float:right;" |+Geboorteland (2016)<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au">{{Cite web|url=https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7?opendocument|title=2016 Census Community Profiles: Northern Territory|website=quickstats.censusdata.abs.gov.au|access-date=23 June 2019|archive-date=23 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623005030/https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7%3Fopendocument|url-status=dead}}</ref><ref name="censusdata.abs.gov.au">{{Cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |title=GCP 7 |access-date=23 Junie 2019 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602225625/https://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |url-status=dead }}</ref> ! Geboorteplek<ref group="nota">In ooreenstemming met die Australiese Buro vir Statistiek-bron word Engeland, Skotland, die vasteland van China en die Spesiale Administratiewe Streke van [[Hongkong]] en [[Macau]] afsonderlik gelys.</ref> !! Populasie |- |[[Australië]]|| 157,531 |- |[[Filippyne]]|| 5,914 |- |[[Engeland]]|| 5,583<!-- England and Scotland are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nieu-Seeland]]|| 4,636 |- |[[Indië]]|| 3,598 |- |[[Griekeland]]|| 1,268 |- |[[Amerika]]|| 1,211 |- |[[China]]|| 1,192<!-- Mainland China, Taiwan, Hong Kong and Macau SARs are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nepal]]|| 1,126 |- |[[Indonesië]]|| 1,117 |- |[[Ierland]]|| 1,026 |- |[[Oos-Timor]]||1,024 |} By die 2016-sensus was die mees genomineerde voorouers:<ref group="nota">As a percentage of 199,426 persons who nominated their ancestry at the 2016 census.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> {{columns-list|colwidth=13em| * Inheems (30.3%)<ref group="nota">Of any ancestry. Includes those identifying as [[Aboriginal Australians]] or [[Torres Strait Islanders]]. Indigenous identification is separate to the ancestry question on the Australian Census and persons identifying as Aboriginal or Torres Strait Islander may identify any ancestry.</ref> * Australiërs (28.1%)<ref group="nota">The Australian Bureau of Statistics has stated that most who nominate "Australian" as their ancestry are part of the Anglo-Celtic group. {{cite web|url=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182!OpenDocument|title=Feature Article – Ethnic and Cultural Diversity in Australia (Feature Article)|website=abs.gov.au|date=January 1995|access-date=23 Junie 2019|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420205113/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182%21OpenDocument|url-status=live}}</ref> * Engels (27.5%) * Iers (9.3%) * Skots (7.5%) * Duits (4.4%) * Filippyns (3.5%) * Chinees (3.1%) * Indies (2.3%) * Italiaans (2.1%) * Grieks (2%) * Nederlands (1.3%) }} 31,2% van die bevolking is in die buiteland gebore met die 2016-sensus. Die vyf grootste groepe oorsese geborenes was van die Filippyne (2,6%), Engeland (2,4%), Nieu-Seeland (2%), Indië (1,6%) en Griekeland (0,6%).<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> 25,5% van die bevolking, of 58 248 mense, het in 2016 as Inheemse Australiërs (Aborigines en Torres Strait-eilandbewoners) geïdentifiseer.<ref group="nota">Van enige afkoms. Sluit diegene in wat hulle identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewoners. Inheemse identifikasie is apart van die afkomsvraag op die Australiese Sensus en persone wat hulle identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewoners mag enige afkoms identifiseer.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> === Tale === By die 2021-sensus het 57,3% van die bevolking slegs [[Engels]] tuis gepraat. Die ander tale wat die meeste tuis gepraat is, was Kriol (2.2%), Djambarrpuyngu (1.7%), Grieks (1.4%) en Nepalees (1.3%).<ref name="census2021">{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|title=Snapshot Northern Territory, Housing and Population Census 2021|date=28 June 2022|access-date=10 Julie 2022|archive-date=21 Julie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721094557/https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|url-status=live}}</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au"/><ref name="censusdata.abs.gov.au"/> Daar word meer as 100 Inheemse tale en dialekte in die Noordelike Gebied gepraat<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |title=Department of Local Government and Community Services – Aboriginal Languages in the NT |access-date=23 Januarie 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130114822/http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |archive-date=30 Januarie 2016 }}</ref> benewens Engels wat die algemeenste in stede soos Darwin of Alice Springs gepraat word. Belangrike inheemse tale wat in die Noordelike Gebied gepraat word, sluit in Murrinh-patha en Ngangikurungurr in die noordweste rondom Wadeye, Warlpiri en Warumungu in die middel rondom Tennant Creek, Arrernte rondom Alice Springs, Pintupi-Luritja in die suidooste, Pitjantjatjara in die suide naby Uluru / Ayers Rock, Yolngu Matha in die verre noorde in Arnhem Land (waar die dialek Djambarrpuyngu van Dhuwal as 'n [[lingua franca]] beskou word), en Burarra, Maung, Iwaidja en Kunwinjku in die middel-noorde en op Croker-eiland en die Goulburn-eilande. Tiwi word op Melville-eiland en Bathurst-eiland gepraat.<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |title=Major Aboriginal languages of the Northern Territory |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130110726/http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |archive-date=30 January 2016 |website=dlgcs.nt.gov.au }}</ref> Literatuur in baie van hierdie tale is beskikbaar in die Lewende Argief van Inheemse Tale. === Godsdiens === In die 2021-sensus is die [[Christendom]] die belangrikste godsdienstige affiliasie in die Noordelike Gebied, gevolg deur 40,5% van sy bevolking. In 1971 is die Christendom deur 70,2% van die bevolking gevolg en dit het sedertdien afgeneem, terwyl die persentasie mense wat hulle geïdentifiseer het as geen godsdienstige verbintenis nie, toegeneem het van 17,9% in 1971 tot 38,5% in 2021.<ref name="census2021"/> [[Hindoeïsme]] is die gebied se grootste nie-Christelike godsdiens (2,7%), gevolg deur [[Boeddhisme]] (2,1%) en [[Islam]] (1,4%).<ref name="census2021"/><ref>{{Cite web|url=https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709223800/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|url-status=dead|archive-date=9 July 2015|title=Profile .id, Community Profile – Regional NT|website=Profile.id.com.au|access-date=21 June 2018}}</ref> == Onderwys en opleiding == === Primêre en sekondêre onderrig === Skoolonderwys in die Noordelike Gebied bestaan ​​uit ses jaar laerskoolonderrig, insluitend een oorgangsjaar, drie jaar middelbare skoolonderrig en drie jaar hoërskoolonderrig. Aan die begin van 2007 het die Noordelike Gebied Middelskool vir Jare 7–9 en Hoërskool vir Jare 10–12 ingestel, maar vanaf 2026 is die gebied besig om middelskole na hoërskole te omskep om by die res van die land aan te sluit. Kinders in die Noordelike Gebied begin gewoonlik skool op die ouderdom van vyf. Na voltooiing van hoërskool verwerf studente die ''Northern Territory Certificate of Education and Training'' (NTCET). Studente wat hul sekondêre opleiding suksesvol voltooi, ontvang ook 'n tersiêre toelatingsranglys, of ATAR-telling, om toelating tot die universiteit te bepaal. Skole in die Noordelike Gebied word óf publiek óf privaat befonds. Openbare skole, ook bekend as staats- of regeringskole, word direk deur die Departement van Onderwys befonds en bestuur.<ref>{{cite web|url=http://www.education.nt.gov.au/about-us|title=About us|date=22 December 2023|website=Department of Education|publisher=Northern Territory Government|access-date=23 March 2015|archive-date=27 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227161242/http://www.education.nt.gov.au/about-us|url-status=live}}</ref> Privaat skole wat skoolgeld betaal, sluit skole in wat deur die Katolieke Kerk bestuur word en onafhanklike skole, sommige eliteskole soortgelyk aan Engelse openbare skole. Sommige onafhanklike skole in die Noordelike Gebied is geaffilieer met [[Protestants]]e, [[Lutherse]], [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse]], [[Grieks-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] of [[Sewendedag-Adventiste]] Kerke, maar sluit nie-kerkskole en 'n inheemse skool in. Teen 2009 het die Noordelike Gebied 151 openbare skole, 15 Katolieke skole en 21 onafhanklike skole gehad. Daar was 39 492 studente ingeskryf in skole regoor die gebied, met 29 175 in openbare skole en 9 882 in onafhanklike skole. Die Noordelike Gebied het ongeveer 4 000 voltydse onderwysers. === Tersiêre onderrig === Die Noordelike Gebied het een universiteit wat in 1989 onder die naam die ''Northern Territory University'' geopen het.<ref>{{cite web|url=https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|title=Celebrating 25 Years of University Education in the Northern Territory|access-date=24 March 2015|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717122525/https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|url-status=live}}</ref> Nou herdoop as die Charles Darwin Universiteit, het dit ongeveer 19 000 studente ingeskryf gehad: ongeveer 5 500 hoëronderwysstudente en ongeveer 13 500 studente op beroepsonderwys en -opleiding kursusse. Die eerste tersiêre instelling in die gebied was die ''Batchelor Institute of Indigenous Tertiary Education '' wat in die middel-1960's gestig is. === Biblioteke en argiewe === ''Library & Archives NT'' is die Noordelike Gebied se openbare navorsingsbiblioteek en argieforganisasie en ondersteun die ontwikkeling van biblioteekdienste regoor die Gebied deur openbare biblioteke te ondersteun.<ref>{{Cite web |title=Visit Us {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/visit-us |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/visit-us |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Services to Public Libraries {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |url-status=live }}</ref> Biblioteek en Argiewe NT is in 2019 gestig na die samesmelting van die Noordelike Gebiedsargiefdiens en die Noordelike Gebiedsbiblioteek.<ref>{{Cite web |last=Find & Connect Web Resource Project |first=The University of Melbourne and Australian Catholic University |title=Library & Archives NT – Organisation – Find & Connect – Northern Territory |url=https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |access-date=2024-03-14 |website=findandconnect.gov.au|archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |url-status=live }}</ref> Die Nasionale Argief van Australië het ook 'n bewaarplek in Darwin, dit is saam met die Biblioteek en Argief NT-bewaarplek by die Noordelike Territorium Argiefsentrum geleë.<ref>{{Cite web |title=Northern Territory |url=https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |access-date=2024-03-14 |website=National Archives of Australia |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002300/https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |url-status=live }}</ref> == Ekonomie == === Mynbou === Die Noordelike Gebied se ekonomie word grootliks gedryf deur [[mynbou]], wat gekonsentreer is op energieproduserende minerale, petroleum en energie en ongeveer $2,5 miljard tot die bruto staatsproduk bydra en meer as 4 600 mense in diens het. Mynbou is verantwoordelik vir 14,9% van die bruto staatsproduk in 2014–15, vergeleke met slegs 7% nasionaal.<ref>{{cite web |url=http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |title=About Minerals and Energy Department of Regional Development, Primary Industry, Fisheries and Resources |website=Nt.gov.au |date=16 September 2011 |access-date=23 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523211519/http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |archive-date=23 May 2013 |url-status=dead }}</ref> In onlangse jare, hoofsaaklik as gevolg van die effek van groot infrastruktuurprojekte en mynuitbreidings, het konstruksie mynbou verbygesteek as die grootste enkele bedryf in die gebied. Konstruksie, mynbou en vervaardiging, en regerings- en gemeenskapsdienste, maak saam ongeveer die helfte van die gebied se bruto staatsproduk (BSP) uit, in vergelyking met ongeveer 'n derde van die nasionale [[bruto binnelandse produk]] (BBP).<ref name="Economy-Overview">{{cite web|url=https://www.budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|title=Budget 2016-17 Northern Territory Economy Overview|access-date=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224040656/https://budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|archive-date=24 February 2017|url-status=dead}}</ref> Die ekonomie het die afgelope dekade aansienlik gegroei, van 'n waarde van $15 miljard in 2004–05 tot meer as $22 miljard in 2014–15. In 2012–13 het die gebiedsekonomie met 5,6% uitgebrei, meer as twee keer die vlak van nasionale groei, en in 2014–15 het dit met 10,5% gegroei, vier keer die nasionale groeikoers.<ref name="Economy-Overview"/> Tussen 2003 en 2006 het die bruto staatsproduk gestyg van $8,67 miljard tot $11,476 miljard, 'n toename van 32,4%. Gedurende die drie jaar tot 2006–2007 het die bruto staatsproduk van die Noordelike Gebied met 'n gemiddelde jaarlikse koers van 5,5% gegroei. Die bruto staatsproduk per capita in die Noordelike Gebied ($72 496) is hoër as enige Australiese staat of gebied en is ook hoër as die bruto binnelandse produk per capita vir Australië ($54 606). Die Noordelike Gebied se uitvoere het met 12,9% of $681 miljoen in 2012–13 gestyg. Die grootste bydraer tot die gebied se uitvoere was: minerale brandstowwe (hoofsaaklik [[vloeibare aardgas]]), ru-materiale (hoofsaaklik minerale ertse) en voedsel en lewende diere (hoofsaaklik lewende beeste). Die belangrikste internasionale markte vir gebiedsuitvoere is Japan, China, Indonesië, die Verenigde State en Korea.<ref>{{cite web |title=Northern Territory Economy Overview |year=2014 |url=http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=/PMS/Publications/BudgetFinance/BudgetPapers/I-BP07-1415.docx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321135743/http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=%2FPMS%2FPublications%2FBudgetFinance%2FBudgetPapers%2FI-BP07-1415.docx |archive-date=2017-03-21 |access-date=2025-04-28 }}</ref>{{page needed |date=April 2025}} Invoere na die Noordelike Gebied het altesaam $2 887,8 miljoen beloop, wat hoofsaaklik uit masjinerie- en toerustingvervaardiging (58,4%) en petroleum-, steenkool-, chemiese en verwante produkvervaardiging (17,0%) bestaan ​​het.<ref name="ABS Economics">{{cite web | title = Northern Territory Economics | publisher = Australian Bureau of Statistics | url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | date = 31 October 2007 | access-date = 27 July 2008 | archive-date = 10 August 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080810023527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | url-status = live }}</ref> Die vernaamste mynboubedrywighede is bauxiet by die Gove-skiereiland waar die produksie na raming met 52,1% tot $254 miljoen in 2007–08 sal toeneem, [[mangaan]] by Groote Eylandt, waar die produksie na raming met 10,5% tot $1,1 miljard sal toeneem, wat gehelp sal word deur die nuut ontwikkelde myne, insluitend Bootu Creek en Frances Creek, [[goud]] wat na raming met 21,7 persent tot $672 miljoen by die Union Reefs-aanleg sal toeneem, en [[uraan]] by die Ranger Uraanmyn.<ref>{{cite web |url=http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |title=Northern Territory Budget Mining and energy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720225746/http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |archive-date=20 July 2008 |access-date=29 January 2017 }}</ref> === Toerisme === Toerisme is 'n belangrike ekonomiese dryfveer vir die gebied en 'n beduidende bedryf in streeksgebiede.<ref name="economicprofile.com.au">{{cite web|url=https://www.economyprofile.com.au/|title=Australian Economy Profiles – by REMPLAN|website=Economyprofile.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=26 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626155811/https://www.economyprofile.com.au/|url-status=live}}</ref> Ikoniese bestemmings soos Uluru/Ayers Rock en Kakadu maak die Noordelike Gebied 'n gewilde bestemming vir binnelandse en internasionale reisigers. Diverse landskappe, watervalle, wye oop ruimtes, inheemse kultuur en wilde en ongetemde wildlewe bied die geleentheid vir besoekers om hulself te verdiep in die natuurlike wonder wat die Noordelike Gebied bied. In 2015 het die gebied altesaam ongeveer 1,6 miljoen binnelandse en internasionale besoekers ontvang wat na raming $2,0 miljard tot die plaaslike ekonomie bygedra het. Vakansiebesoekers het die meerderheid van die totale besoeke uitgemaak (ongeveer 792 000 besoekers). Toerisme het sterk bande met ander sektore in die ekonomie, insluitend verblyf en voedseldienste, kleinhandel, ontspanning en kultuur, en vervoer.<ref name="economicprofile.com.au"/> ''Wide Open Space'' is 'n jaarlikse fees van musiek, kuns en kultuur<ref name=hist>{{cite web | title=History | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/history/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082117/http://wideopenspace.net.au/history/ | url-status=dead }}</ref> wat oor drie dae in April/Mei by die Ross Rivier Oord in die McDonnellbergreeks plaasvind,<ref name=events/><ref>{{cite web | title=Getting to WOS | website=Wide Open Space Festival | date=29 August 2021 | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082110/http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | url-status=dead }}</ref> ongeveer 80 km oos van Alice Springs.<ref name=events>{{cite web | title=Event Info | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082114/http://wideopenspace.net.au/event_info/ | url-status=dead }}</ref> === Ander nywerhede === Die Noordelike Gebied het aangekondig dat hulle 'n projek sal aanpak wat die mariene bedryf sal bevoordeel, insluitend die ontwikkeling van 'n nuwe Mariene Nywerheidspark naby Darwin.<ref>{{cite web | title=NT's maritime industry to set sail | website=[[The Australian]] | url=https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829115121/https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | url-status=live }}</ref> == Vervoer == [[Lêer:LasseterHighway.JPG|duimnael|regs|Die Lasseter Hoofweg vebind Uluru/Ayers Rock met die Stuart Hoofweg]] [[Lêer:NR45 + NR10 + Ghan Alice Springs, 2015 (02).JPG|duimnael|regs|Die Ghan]] Die Noordelike Gebied is die ylbevolkte staat of gebied in Australië. Die Noordelike Gebied het 'n gekoppelde netwerk van teerpaaie, insluitend twee nasionale snelweë, wat met aangrensende state verbind en die belangrikste bevolkingsentrums van die gebied, en ander belangrike sentrums soos Uluru (Ayers Rock), Kakadu en Litchfield Nasionale Parke, verbind. Die Stuart-snelweg, eens bekend as "The Track", loop van noord na suid en verbind Darwin en Alice Springs met [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]]. Sommige van die verseëlde paaie is enkelbaan-asfaltpaaie. Baie grond paaie verbind die meer afgeleë nedersettings. Die uitputting wat voortspruit uit langafstandbestuur en die gevare inherent aan grondpaaie, wildlewe, wateroorgange en slegte weer het daartoe gelei dat die Noordelike Gebiedsregering padveiligheidsveldtogte in Engels en verskeie inheemse tale onderneem het. 'n Sleuteldoelwit was om mense te oorreed om teen die regte spoed vir die padtoestande te ry.<ref>{{cite web |url=https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |title=Drive to conditions |author=<!--Not stated--> |date=2021 |website=Towards Zero |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055147/https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |title=Fatigue and driving |author=<!--Not stated--> |date=March 2015 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055148/https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |url-status=live }}</ref> Vanaf 2021 was die Noordelike Gebied se padvoertuigspoedgrens in beboude gebiede 60&nbsp;km/h, tensy die dorp 'n laer standaardspoedgrens in die staatskoerant afgekondig het: baie het 50&nbsp;km/h of laer gekies. Buite die meeste beboude gebiede was die standaardspoedgrens 110&nbsp;km/h, tensy 'n spoedgrensteken anders aandui. As gevolg van die aard van die topografie en baie lae bevolkingsdigtheid, het sommige dele van die Arnhem-, Barkly-, Stuart- en Victoria-snelweë 'n maksimum spoed van 130&nbsp;km/h gehad.<ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |title=Speed limits |author=<!--Not stated--> |date=December 2020 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=21 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221040036/https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |url-status=live }}</ref> In 2004 is 'n standaardspoorlyn tussen Alice Springs en Darwin geopen, wat die Adelaide-Darwin-spoorwegkorridor voltooi het en die droom van 'n transkontinentale spoorlyn, wat in 1878 begin is met die Sentraal-Australiese Spoorweg van die suide en die Noord-Australiese Spoorweg van die noorde, verwesenlik het – maar met 'n gaping van meer as 800 km tussen Alice Springs en Birdum wat nog oorbrug moes word toe die antieke 1067 mm (3 vt 6 duim) [[Kaapspoor|smalspoorlyn]] in 1976 gesluit is.<ref name= Fuller>{{cite book |title=The Ghan: the story of the Alice Springs railway |first=Basil |last=Fuller |date=1975 |location= Adelaide |publisher=Rigby |isbn=0727000160|page=180}}</ref> Die lyn dra vinnige goederetreine en een passasierstrein: Die Ghan-ervaringstoerismetrein wat tussen Darwin en Adelaide ry, en in die NT by Katherine, Tennant Creek, Alice Springs en Kulgera stop. Die [[Darwin Internasionale Lughawe]] is die belangrikste binnelandse en internasionale lughawe vir die gebied. Verskeie kleiner lughawens is ook oor die gebied versprei en word bedien deur kleiner lugdienste, insluitend Alice Springs-lughawe, Ayers Rock-lughawe, Katherine-lughawe en Tennant Creek-lughawe. == Media == === Gedrukte media === Die Noordelike Gebied het slegs een daaglikse poniekoerant, News Corporation se ''Northern Territory News''. Die ''Sunday Territorian'' is die susterkoerant van die NT News en is die enigste toegewyde Sondag-poniekoerant in die Noordelike Gebied. Die ''Centralian Advocate'' word twee keer per week in die Alice Springs-streek versprei. Daar is ook vyf weeklikse gemeenskapskoerante. Die gebied ontvang die nasionale dagblad, ''The Australian'', terwyl ''The Sydney Morning Herald'', ''The Age'' en die ''Guardian Weekly'' ook in Darwin beskikbaar is. Katherine se koerant is die ''Katherine Times''. Daar is 'n [[LGBT]]-gemeenskapspublikasie, QNews Magazine,<ref>{{cite web|url=https://qnews.com.au/about-us/|title=About Us|website=Qnews.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429103551/https://qnews.com.au/about-us/|url-status=live}}</ref> wat in Darwin en Alice Springs gepubliseer word. === Televisie === Metropolitaans Darwin het vyf televisiestasies gehad: * Australian Broadcasting Corporation - Noordelike Gebied * Special Broadcasting Service - Noordelike Gebied * Seven (Southern Cross Austereo) * Nine Network - Darwin * Ten Darwin Darwin het ook vier gerigte uitsending stasies: * First Nations TV * Darwin TV * First Nations Tourism TV * Business TV In die Gebied is daar ook vier soortgelyke stasies: * ABC Northern Territory – (ABD) * SBS Northern Territory – (SBS) * Seven Central – (QQQ) – ''Seven Network Affiliate'' * Imparja – (IMP) – ''Nine Network Affiliate'' * Ten Central (or Central Digital Television) – (CDT) – ''Network Ten Affiliate'' Afgeleë gebiede word bedien oor die algemeen via die Viewer Access Satellite Television-diens, wat dieselfde kanale as die streeksgebiede dra, sowel as 'n paar ekstra gerigte uitsendingsdienste, insluitend Inheemse Gemeenskapstelevisie en Westlink. === Radio === Darwin het radiostasies op beide AM- en FM-frekwensies. ABC-stasies sluit in ABC Radio Darwin (105.7FM), ABC Radio National (657AM), ABC News Radio (102.5FM), ABC Classic FM (107.3FM) en Triple J (103.3FM). Die twee kommersiële stasies is Hot 100 FM (8HOT) en Mix 104.9 (8MIX). Die toonaangewende gemeenskapsstasies is 104.1 Territory FM (8TOP) en 94.5 Radio Larrakia (8KNB). Die radiostasies in Alice Springs word ook op die AM- en FM-frekwensies uitgesaai. ABC-stasies sluit in Triple J (94.9FM), ABC Classic FM (97.9FM), 783 ABC Alice Springs (783AM), ABC News Radio (104.1FM) en ABC Radio National (99.7FM). Daar is twee gemeenskapsstasies in die dorp—CAAMA (100.5FM) en 8CCC (102.1FM). Die kommersiële stasies, wat albei deur dieselfde maatskappy besit word, is Sun 96.9 (96.9FM) en 8HA (900AM). Die Christelike radiostasie Vision Christian Radio (88.0FM). Twee bykomende stasies, Territory FM (98.7FM) en Radio TAB (95.9FM), word onderskeidelik vanuit Darwin en Brisbane gesindikeer. === Musiek === Die musiektoneel van die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n paar groot musikale kunstenaars, wat hoofsaaklik die genres van Hip-Hop en RNB as hul musiekstyl gebruik. Die Rock-, Country- en Punk-toneel bevat egter 'n aansienlik groter aantal kleiner, minder bekende groepe. Die gewildste kunstenaars van die Noordelike Gebied sluit in: * Jessica Mauboy * Baker Boy * Caiti Baker * David Garnham and the Reasons To Live * Roymackonkey * Kuya James * Crystal Robins * Tang Die Noordelike Gebied het ook 'n gereeld aktiewe lewendige musiektoneel, met sy hooffees, Bass in the Grass, as die gewildste en grootste vertoning dwarsdeur die jaar. == Sport == [[Australiese voetbal]] is die gewildste sport in die Noordelike Gebied, veral onder inheemse Australiese gemeenskappe in Darwin, Alice Springs en die Tiwi-eilande. == Kultuur == Die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n aantal kulturele instellings van belang vir die nasie. Dit sluit in: * die ''Araluen Art Centre'' en die ''Museum of Central Australia'' * die Darwin Simfoniese Orkes<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://dso.org.au/ |access-date=2024-09-18 |website=Darwin Symphony Orchestra |language=en-US |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918025738/https://dso.org.au/ |url-status=live }}</ref> * die ''Museum and Art Gallery of the Northern Territory'' == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] imgicn7horfd349mrlosm9b52r6aur4 2917500 2917499 2026-07-14T09:34:56Z Sobaka 328 /* Afkoms en immigrasie */ opruim 2917500 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die Noordelike Gebied beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 Junie 2014 | access-date=18 Februarie 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste van die Australiese federale [[deelstate en gebiede van Australië|deelstate en gebiede]] en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die [[argeologie]]se geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die [[inheems]]e bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 Oktober 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = Aboriginal History | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het [[seekomkommer]]s vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese [[rotskuns]] en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=National Museum of Australia |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 Maart 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=University of Queensland Press|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=The Sydney Morning Herald|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=The Register (Adelaide)|The Register|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=The Advertiser|date=22 April 1913|access-date=1 Mei 2017|archive-date=10 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=The Sydney Morning Herald |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=The Advertiser (Adelaide) |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 Januarie 1949 |access-date=20 Julie 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Ná die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Ná die oorlog is beheer oor die hele gebied aan die Statebond teruggegee. Die bombardement van [[Darwin]] het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind is, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=Julie 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeerbelegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=Museum of Australian Democracy|access-date = 8 Januarie 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 Mei 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na op watter wyse grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en-sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard {{As of|2024|lc=on}})<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 Julie 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 Oktober 2015|archive-date=25 Junie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering van 1978), met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike pos in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied. 'n Deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park in die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 Maart 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077 |archive-date=8 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Tabel weergemiddelden | locatie = die Noordelike Gebied. |jan_a_max= 48.3 |feb_a_max= 46.4 |mrt_a_max= 45.0 |apr_a_max= 41.5 |mei_a_max= 40.2 |jun_a_max= 37.9 |jul_a_max= 37.5 |aug_a_max= 39.7 |sep_a_max= 42.0 |okt_a_max= 45.0 |nov_a_max= 46.1 |dec_a_max= 47.2 |jan_a_min= 6.7 |feb_a_min= 8.5 |mrt_a_min= 4.7 |apr_a_min= 1.0 |mei_a_min= -4.2 |jun_a_min= -6.0 |jul_a_min= -7.5 |aug_a_min= -5.4 |sep_a_min= -2.8 |okt_a_min= 0.0 |nov_a_min= 3.5 |dec_a_min= 7.5 |bron = Bureau of Meteorology (Australië)<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Staatsbestuur == === Parlement === [[Lêer:Darwin (AU), Parliament House -- 2019 -- 4336-8.jpg|duimnael|Die Parlementsgebou in Darwin.]] Die parlement van die Noordelike Gebied is een van die drie eenkamerparlemente in die land. Gebaseer op die [[Westminster-stelsel]], bestaan ​​dit uit die Northern Territory Wetgewende Vergadering wat in 1974 geskep is en die Northern Territory Wetgewende Raad vervang het. Dit produseer ook die ''Northern Territory of Australia'' Staatskoerant. Die Wetgewende Raad van die Noordelike Gebied was die gedeeltelik verkose regerende liggaam van 1947 tot die vervanging daarvan deur die volledig verkose Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied in 1974. Die totale inskrywing vir die 1947-verkiesing was 4 443. Die Noordelike Gebied is in vyf kiesafdelings verdeel: Darwin, Alice Springs, Tennant Creek, Batchelor en Stuart. Alhoewel hierdie vergadering bevoegdhede uitoefen soortgelyk aan dié van die parlemente van die state van Australië, doen dit dit deur wetgewende devolusie van bevoegdhede van die Statebondsregering, eerder as deur enige grondwetlike reg. As sodanig behou die Statebondsregering die reg om wetgewing vir die gebied te maak, insluitend die mag om wetgewing wat deur die Wetgewende Vergadering aangeneem is, te tersyde te stel. Vyf-en-twintig lede van die Wetgewende Vergadering word verkies vir vierjaartermyne uit enkellid-kiesers.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2017-06-16 |title=Members |url=https://parliament.nt.gov.au/members |access-date=2024-09-18 |website=parliament.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023750/https://parliament.nt.gov.au/members |url-status=live }}</ref> Verskeie kere sedert selfregering toegestaan is, was daar agitasie vir volle staatskap binne die streek.<ref>{{Cite news |date=2022-08-13 |title=The Northern Territory worked for decades to become a state. Could it ever happen? |url=https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023749/https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |url-status=live }}</ref> 'n Referendum van kiesers in die Noordelike Gebied is in 1998 oor die kwessie gehou, wat gelei het tot 'n 'nee'-stem.<ref>{{Cite web |last=House of Representatives Standing Committee on Legal and Constitutional Affairs |date=2007-05-01 |title=The long road to statehood: Report of the inquiry into the federal implications of statehood for the Northern Territory |url=https://www.aph.gov.au/binaries/house/committee/laca/ntstatehood/report/fullreport.pdf |access-date=2024-09-18 |website=Parliament of Australia}}</ref> Dit was 'n skok vir beide die Noordelike Gebied en die Statebondsregerings, aangesien meningspeilings getoon het dat die meeste Territoriane staatskap ondersteun het. Maar onder die Australiese Grondwet kan die federale regering die voorwaardes vir toetrede tot volle staatskap bepaal. Die Noordelike Gebied is drie senatore aangebied, eerder as die twaalf wat aan oorspronklike state gewaarborg is (as gevolg van die verskil in bevolkings, sou gelyke getalle Senaatsetels beteken dat 'n Territoriaan se stem vir 'n senator meer werd sou gewees het as 30 sulke stemme in Nieu-Suid-Wallis of Victoria). Behalwe vir wat as 'n arrogante benadering deur die destydse hoofminister Shane Stone aangehaal is, word geglo dat die meeste Territoriane, ongeag hul algemene sienings oor staatskap, huiwerig was om die spesifieke aanbod wat gemaak is, te aanvaar.<ref>{{cite video |title=ABC Lateline Discussion |url=http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |url-status=dead |medium=Current Affairs |publisher=Australian Broadcasting Corporation |location=Australia |date=15 Oktober 1998 |access-date=10 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519013129/http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |archive-date=19 Mei 2006}}</ref> ===Hoofminister en kabinet=== Die hoofminister is die regeringshoof van die selfregerende Noordelike Gebied (die ekwivalent van 'n premier in 'n Australiese deelstaat). Die hoofminister word deur die administrateur aangestel, wat volgens grondwetlike gebruik die leier aanstel van die party of koalisie wat die meerderheid setels in die Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied het. Die huidige hoofminister is Lia Finocchiaro van die Country Liberal Party (CLP). Die CLP het die Australiese Arbeidersparty tydens die algemene verkiesing van 24 Augustus 2024 verslaan en Finocchiaro het daarna die eerste vroulike CLP-hoofminister van die Noordelike Gebied geword.<ref>{{Cite news |date=2024-08-26 |title='The important work has begun': NT chief minister-elect outlines new government's first steps |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-26/lia-finocchiaro-outlines-new-nt-governments-first-steps/104254328 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-08-24 |title=Who is Lia Finocchiaro, the woman who will become the NT's next chief minister? |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Boecker |first=Brianna |date=2024-08-26 |title=First female Country Liberal Party chief minister of the Northern Territory. Who is Lia Finocchiaro? |url=https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |access-date=2024-09-18 |website=Women's Agenda |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |url-status=live }}</ref> ===Administrateur=== Die Noordelike Gebied het op 1 Julie 1978 selfregering verkry onder 'n administrateur wat deur die Goewerneur-generaal van Australië aangestel word. Die federale regering, en nie die regering van die Noordelike Gebied nie, adviseer die goewerneur-generaal oor die aanstelling van die administrateur, hoewel die regering van die Noordelike Gebied volgens konvensie vooraf geraadpleeg word. Die huidige administrateur is David Connolly, wat sy amp op 27 Februarie 2026 aanvaar het.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-02-05 |title=About the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024550/https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |url-status=live }}</ref> ===Federale regering=== [[Lêer:Children wave Australian flags during an Anzac Day parade in Palmerston, Australia, April 25, 2013, as U.S. Marines with the 1st Platoon, Lima Company, 3rd Battalion, 3rd Marine Regiment, Marine Rotational 130425-M-AL626-014.jpg|duimnael|Kinders swaai Australiese vlae tydens 'n Anzac-dagparade in [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]].]] Die Noordelike Gebied word in die federale parlement verteenwoordig deur twee lede in die Huis van Verteenwoordigers en twee senatore. Ná die federale verkiesing van 2025 dien Marion Scrymgour van die Australiese Arbeidersparty (ALP) as lid vir Lingiari en Luke Gosling van die ALP as lid vir Solomon in die Huis van Verteenwoordigers. Die Noordelike Gebied se twee senatore is Malarndirri McCarthy (ALP) en Jacinta Nampijinpa Price van die Country Liberal Party (CLP). ===Plaaslike regering=== Die Noordelike Gebied is verdeel in 18 plaaslike regeringsgebiede, bestaande uit vier munisipaliteite (''municipal councils''), drie shires en elf streeksrade (''regional councils''). Hierdie rade is verantwoordelik vir plaaslike funksies wat deur die parlement van die Noordelike Gebied gedelegeer word, waaronder padinstandhouding, afvalbestuur, gemeenskapsfasiliteite en plaaslike beplanning. Hul inkomste is hoofsaaklik afkomstig van eiendomsbelasting, diensgelde en regeringstoelaes.<ref>LGANT, 2026. Local Government in the NT. https://lgant.asn.au/about-lg/local-government-in-the-nt/?utm Besoek 26 Junie 2026</ref> === Inheemse Australiërs === [[Lêer:Australia Aboriginal Culture 011.jpg|duimnael|[[Aborigines|Inheemse Australiërs]] besit ongeveer 49% van die Noordelike Gebied se grond.]] Inheemse grondrade in die Noordelike Gebied is groepe inheemse grondeienaars, gestig kragtens die Wet op Inheemse Grondregte van 1976.<ref>{{Cite web |title=The Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.clc.org.au/the-alra/#:~:text=The%20Land%20Rights%20Act%20mandated,form%20a%20new%20land%20council. |access-date=2024-09-18 |website=Central Land Council |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |access-date=2024-09-18 |website=National Museum of Australia |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024900/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |url-status=live }}</ref> ===Politieke partye=== Die twee histories dominante politieke partye in die Noordelike Gebied is die konserwatiewe Country Liberal Party wat die Gebied van 1974 tot 2001, van 2012 tot 2016 en sedert 2024 regeer het, en die sosiaal-demokratiese Australiese Arbeidersparty wat die Gebied van 2001 tot 2012 en van 2016 tot 2024 regeer het. Kleiner partye wat ook aktief is in die Noordelike Gebied sluit in die Northern Territory Greens, die Shooters and Fishers Party en verskeie ander. Dit is algemeen dat onafhanklike politici verkiesings wen. Die CLP se bewind was eens so streng dat 'n voormalige minister eens gesê het die CLP het 'n "'regmatige erfenis om die party te wees wat hierdie plek bestuur'".<ref>{{cite news | url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | title=After eight years in the political wilderness, the CLP hopes it can return to power in the NT | newspaper=ABC News | date=8 Augustus 2024 | archive-date=26 August 2024 | access-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240826124139/https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | title=Arcadian populism. The Country Liberal Party and Self-Government in the Northern Territory | access-date=27 Augustus 2024 | archive-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240827092455/https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | url-status=live }}</ref> Die algemene verkiesing van die Noordelike Gebied in 2024 het die NT Greens hul eerste setel ooit in die Wetgewende Vergadering besorg toe Kat McNamara die voormalige hoofminister Natasha Fyles in die kiesafdeling Nightcliff verslaan het. Dit was die eerste keer in die geskiedenis dat die Groenes 'n setel in die parlement van die Noordelike Gebied gewen het. Ná McNamara se bedanking in Februarie 2026 het Arbeid egter die setel tydens 'n tussenverkiesing herower.<ref>{{cite web|url=https://www.tallyroom.com.au/56505|title=Greens win Nightcliff from third place|author=Ben Raue|work=The Tally Room|date=4 September 2024 }}</ref> Aangesien minder partye en kandidate aan die algemene verkiesings van die Noordelike Gebied deelneem as aan die Australiese federale verkiesings in die Noordelike Gebied, het die CLP, Arbeid en onafhanklikes gewoonlik 'n hoër stemaandeel by gebiedsverkiesings as by federale verkiesings in die Noordelike Gebied as gevolg van die afwesigheid van regse kleiner partye soos Pauline Hanson se One Nation en die feit dat die Groenes nie in elke setel by gebiedsverkiesings staan nie. == Demografie == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:.5em; font-size:90%;" |+ Beraamde populasie<br />vir die Noordelike Gebied ! Jaar !! Populasie |- | style="text-align:right;"| 1901 || style="text-align:center;"| 4,765 |- | style="text-align:right;"| 1956 || style="text-align:center;"| 19,556 |- | style="text-align:right;"| 1961 || style="text-align:center;"| 44,481 |- | style="text-align:right;"| 1974 || style="text-align:center;"| 102,924 |- | style="text-align:right;"| 1976 || style="text-align:center;"| 97,090 |- | style="text-align:right;"| 1981 || style="text-align:center;"| 122,616 |- | style="text-align:right;"| 1991 || style="text-align:center;"| 165,493 |- | style="text-align:right;"| 1996 || style="text-align:center;"| 181,843 |- | style="text-align:right;"| 2001 || style="text-align:center;"| 200,019 |- | style="text-align:right;"| 2006 || style="text-align:center;"| 192,900 |- | style="text-align:right;"| 2011 || style="text-align:center;"| 211,945 |- | style="text-align:right;"| 2016 || style="text-align:center;"| 228,833 |- | style="text-align:right;"| 2021 || style="text-align:center;"| 232,605 |- | colspan="2" style="font-size:80%; text-align:center;"| Bron: Australiese Buro vir Statistiek<br />(Est Resident Pop) |} Die bevolking van die Noordelike Gebied tydens die Australiese sensus van 2011 was 211 945,<ref name=2011census>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 2011 Census QuickStats: Northern Territory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313015221/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 |date=13 March 2018 }}, Australian Bureau of Statistics, 9 August 2011.</ref> 'n toename van 10 persent vanaf die sensus van 2006. Die Australiese Buro vir Statistiek het 'n inwonersbevolking van 244 300 in Junie 2015 geraam, met inagneming van inwoners oorsee of tussen state. Die gebied se bevolking verteenwoordig 1% van die totale bevolking van Australië.<ref name=abs>{{cite web| url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0| title = 3101.0 – Australian Demographic Statistics, Mar 2016| access-date = 1 November 2016| publisher = Australian Bureau of Statistics| date = 22 September 2016| archive-date = 11 January 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180111105412/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/mf/3101.0| url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2014-15, Northern Territory|date=29 March 2016|publisher=Australian Bureau of Statistics|access-date=29 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310034527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|archive-date=10 March 2017|url-status=dead}}</ref><ref name=ads>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|title=3101.0 – Australian Demographic Statistics, Dec 2011|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829122148/http://abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|archive-date=29 August 2012|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Darwin homebanner.jpg|alt=|duimnael|Darwin is die hoofstad en grootste stad in die Noordelike Gebied]] Die Noordelike Gebied se bevolking is die jongste in Australië en het die grootste proporsie (23,2%) onder 15 jaar en die kleinste proporsie (5,7%) van 65 jaar en ouer. Die [[Mediaan|mediaanouderdom]] van inwoners van die Noordelike Gebied is 31 jaar, ses jaar jonger as die nasionale mediaanouderdom.<ref name=2011census /> [[Lêer:Alice Springs (2049606825).jpg|alt=|duimnael|[[Alice Springs]]]] Inheemse Australiërs maak 30,3% van die bevolking uit<ref>{{Cite web |date=2023-08-31 |title=Estimates of Aboriginal and Torres Strait Islander Australians, 30 June 2021 {{!}} Australian Bureau of Statistics |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |access-date=2024-08-27 |website=www.abs.gov.au |language=en |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227124201/https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |url-status=live }}</ref> en besit sowat 49% van die grond. Die lewensverwagting van inheemse Australiërs is heelwat laer as dié van nie-inheemse Australiërs in die Noordelike Gebied, 'n feit wat elders in Australië weerspieël word. ABS-statistieke dui daarop dat inheemse Australiërs ongeveer 11 jaar vroeër sterf as die gemiddelde nie-inheemse Australiër. Daar is inheemse gemeenskappe in baie dele van die gebied, waarvan die grootste die Pitjantjatjara naby Uluru/Ayers Rock, die Arrernte naby Alice Springs, die Luritja tussen daardie twee, die Warlpiri verder noord, en die Yolngu in oostelike Arnhem Land is. In 2019 het 147 255<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |title=Regional population, 2018-19 financial year |website=abs.gov.au |date=25 March 2020 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=3 February 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408103747/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |url-status=live }}</ref> mense in Darwin gewoon, 'n oorweldigende meerderheid van die Gebied se bevolking. Ten spyte hiervan is die Noordelike Gebied die mins verstedelikte jurisdiksie in Australië (gevolg deur Tasmanië). === Stede en dorpe === {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Beduidende Stedelike Gebiede<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek word Beduidende Stedelike Gebiede gedefinieer as beduidende dorpe en stede, of agglomerasies van kleiner dorpe, met 'n totale bevolking van ten minste 10 000. Beduidende Stedelike Gebiede kan meer as een afsonderlike stedelike sentrum bevat. Daar is stedelike gebiede met meer as 10 000 mense wat die ABS tans nie as Beduidende Stedelike Gebiede klassifiseer nie.</ref> <ref group=nota>Die ABS definieer tans slegs twee Beduidende Stedelike Gebiede binne die Noordelike Gebied.</ref> |- ! Rang ! Beduidende Stedelike Gebiede ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 127,215 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7002 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 25,912 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7001 Sensus 2021] |- |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Stedelike Sentrums<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek verteenwoordig Stedelike Sentrums gebiede van gekonsentreerde stedelike ontwikkeling met bevolkings van 1 000 mense of meer.</ref> <ref group="nota">Slegs die 10 gewildste stedelike sentrums word getoon.</ref> |- ! Rang ! Stedelike Sentrum ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 122,207 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL703001 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 24,855 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL712001 Sensus 2021] |- | 3 |[[Katherine, Northern Territory|Katherine]] |align="right" | 5,980 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL714001 Sensus 2021] |- |4 |[[Nhulunbuy]] |align="right" | 3,267 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715006 Sensus 2021] |- |5 |[[Tennant Creek]] |align="right" | 2,949 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715007 Sensus 2021] |- |6 |[[Elcho-eiland / Galiwinku]] |align="right" | 2,199 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715001 Sensus 2021] |- |7 |[[Wadeye]] |align="right" | 1,924 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715008 Sensus 2021] |- |8 |[[Wurrumiyanga|Wurrumiyanga (Nguiu)]] |align="right" | 1,421 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715009 Sensus 2021] |- |9 |[[Gunbalanya|Gunbalanya (Oenpelli)]] |align="right" | 1,153 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715002 Sensus 2021] |- |10 |[[Milingimbi]] |align="right" | 1,097 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715004 Sensus 2021] |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking volgens plaaslike regeringsgebied<ref group="nota">Slegs die 10 mees gewilde Plaaslike Regeringsgebiede word getoon.</ref> |- ! Rang ! Plaaslike Regeringsgebiede ! Populasie (30 Junie 2023 skatting)<ref>{{cite web |title=Regional population |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |website=Population estimates and components by LGA |date=26 March 2024 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=11 September 2024 |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010145251/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |url-status=live }}</ref> |- | 1 |Stad van Darwin |align="right" | 85,465 |- | 2 |Stad van Palmerston |align="right" | 41,113 |- | 3 |Alice Springs-dorp |align="right" | 29,213 |- |4 |Litchfield |align="right" | 23,415 |- |5 |Dorp van Katherine |align="right" | 10,829 |- |6 |Oostelike Arnhem Streek |align="right" | 10,011 |- |7 |Roper Golfstreek |align="right" | 7,491 |- |8 |Barkly gebied |align="right" | 7,239 |- |9 |MacDonnell gebied |align="right" | 6,706 |- |10 |Sentrale Woestyn Streek |align="right" | 4,126 |} === Afkoms en immigrasie === {| class="wikitable" style="float:right;" |+Geboorteland (2016)<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au">{{Cite web|url=https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7?opendocument|title=2016 Census Community Profiles: Northern Territory|website=quickstats.censusdata.abs.gov.au|access-date=23 Junie 2019|archive-date=23 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623005030/https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7%3Fopendocument|url-status=dead}}</ref><ref name="censusdata.abs.gov.au">{{Cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |title=GCP 7 |access-date=23 Junie 2019 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602225625/https://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |url-status=dead }}</ref> ! Geboorteplek<ref group="nota">In ooreenstemming met die Australiese Buro vir Statistiek-bron word Engeland, Skotland, die vasteland van China en die Spesiale Administratiewe Streke van [[Hongkong]] en [[Macau]] afsonderlik gelys.</ref> !! Populasie |- |[[Australië]]|| 157,531 |- |[[Filippyne]]|| 5,914 |- |[[Engeland]]|| 5,583<!-- England and Scotland are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nieu-Seeland]]|| 4,636 |- |[[Indië]]|| 3,598 |- |[[Griekeland]]|| 1,268 |- |[[Amerika]]|| 1,211 |- |[[China]]|| 1,192<!-- Mainland China, Taiwan, Hong Kong and Macau SARs are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nepal]]|| 1,126 |- |[[Indonesië]]|| 1,117 |- |[[Ierland]]|| 1,026 |- |[[Oos-Timor]]||1,024 |} By die 2016-sensus was die mees genomineerde voorouers:<ref group="nota">As a percentage of 199,426 persons who nominated their ancestry at the 2016 census.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> {{columns-list|colwidth=13em| * Inheems (30.3%)<ref group="nota">Van enige afkoms. Sluit diegene in wat identifiseer as [[Aborigines of [[Torres Strait-eilandbewooners. Inheemse identifikasie is apart van die afkomsvraag op die Australiese Sensus en persone wat identifiseer as Aboriginal of Torres Strait Islander mag enige afkoms identifiseer.</ref> * Australiërs (28.1%)<ref group="nota">The Australian Bureau of Statistics has stated that most who nominate "Australian" as their ancestry are part of the Anglo-Celtic group. {{cite web|url=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182!OpenDocument|title=Feature Article – Ethnic and Cultural Diversity in Australia (Feature Article)|website=abs.gov.au|date=January 1995|access-date=23 Junie 2019|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420205113/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182%21OpenDocument|url-status=live}}</ref> * Engels (27.5%) * Iers (9.3%) * Skots (7.5%) * Duits (4.4%) * Filippyns (3.5%) * Chinees (3.1%) * Indies (2.3%) * Italiaans (2.1%) * Grieks (2%) * Nederlands (1.3%) }} 31,2% van die bevolking is in die buiteland gebore met die 2016-sensus. Die vyf grootste groepe oorsese geborenes was van die Filippyne (2,6%), Engeland (2,4%), Nieu-Seeland (2%), Indië (1,6%) en Griekeland (0,6%).<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> 25,5% van die bevolking, of 58 248 mense, het in 2016 as Inheemse Australiërs (Aborigines en Torres Strait-eilandbewoners) geïdentifiseer.<ref group="nota">Van enige afkoms. Sluit diegene in wat hulle identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewoners. Inheemse identifikasie is apart van die afkomsvraag op die Australiese Sensus en persone wat hulle identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewoners mag enige afkoms identifiseer.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> === Tale === By die 2021-sensus het 57,3% van die bevolking slegs [[Engels]] tuis gepraat. Die ander tale wat die meeste tuis gepraat is, was Kriol (2.2%), Djambarrpuyngu (1.7%), Grieks (1.4%) en Nepalees (1.3%).<ref name="census2021">{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|title=Snapshot Northern Territory, Housing and Population Census 2021|date=28 June 2022|access-date=10 Julie 2022|archive-date=21 Julie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721094557/https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|url-status=live}}</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au"/><ref name="censusdata.abs.gov.au"/> Daar word meer as 100 Inheemse tale en dialekte in die Noordelike Gebied gepraat<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |title=Department of Local Government and Community Services – Aboriginal Languages in the NT |access-date=23 Januarie 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130114822/http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |archive-date=30 Januarie 2016 }}</ref> benewens Engels wat die algemeenste in stede soos Darwin of Alice Springs gepraat word. Belangrike inheemse tale wat in die Noordelike Gebied gepraat word, sluit in Murrinh-patha en Ngangikurungurr in die noordweste rondom Wadeye, Warlpiri en Warumungu in die middel rondom Tennant Creek, Arrernte rondom Alice Springs, Pintupi-Luritja in die suidooste, Pitjantjatjara in die suide naby Uluru / Ayers Rock, Yolngu Matha in die verre noorde in Arnhem Land (waar die dialek Djambarrpuyngu van Dhuwal as 'n [[lingua franca]] beskou word), en Burarra, Maung, Iwaidja en Kunwinjku in die middel-noorde en op Croker-eiland en die Goulburn-eilande. Tiwi word op Melville-eiland en Bathurst-eiland gepraat.<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |title=Major Aboriginal languages of the Northern Territory |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130110726/http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |archive-date=30 January 2016 |website=dlgcs.nt.gov.au }}</ref> Literatuur in baie van hierdie tale is beskikbaar in die Lewende Argief van Inheemse Tale. === Godsdiens === In die 2021-sensus is die [[Christendom]] die belangrikste godsdienstige affiliasie in die Noordelike Gebied, gevolg deur 40,5% van sy bevolking. In 1971 is die Christendom deur 70,2% van die bevolking gevolg en dit het sedertdien afgeneem, terwyl die persentasie mense wat hulle geïdentifiseer het as geen godsdienstige verbintenis nie, toegeneem het van 17,9% in 1971 tot 38,5% in 2021.<ref name="census2021"/> [[Hindoeïsme]] is die gebied se grootste nie-Christelike godsdiens (2,7%), gevolg deur [[Boeddhisme]] (2,1%) en [[Islam]] (1,4%).<ref name="census2021"/><ref>{{Cite web|url=https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709223800/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|url-status=dead|archive-date=9 July 2015|title=Profile .id, Community Profile – Regional NT|website=Profile.id.com.au|access-date=21 June 2018}}</ref> == Onderwys en opleiding == === Primêre en sekondêre onderrig === Skoolonderwys in die Noordelike Gebied bestaan ​​uit ses jaar laerskoolonderrig, insluitend een oorgangsjaar, drie jaar middelbare skoolonderrig en drie jaar hoërskoolonderrig. Aan die begin van 2007 het die Noordelike Gebied Middelskool vir Jare 7–9 en Hoërskool vir Jare 10–12 ingestel, maar vanaf 2026 is die gebied besig om middelskole na hoërskole te omskep om by die res van die land aan te sluit. Kinders in die Noordelike Gebied begin gewoonlik skool op die ouderdom van vyf. Na voltooiing van hoërskool verwerf studente die ''Northern Territory Certificate of Education and Training'' (NTCET). Studente wat hul sekondêre opleiding suksesvol voltooi, ontvang ook 'n tersiêre toelatingsranglys, of ATAR-telling, om toelating tot die universiteit te bepaal. Skole in die Noordelike Gebied word óf publiek óf privaat befonds. Openbare skole, ook bekend as staats- of regeringskole, word direk deur die Departement van Onderwys befonds en bestuur.<ref>{{cite web|url=http://www.education.nt.gov.au/about-us|title=About us|date=22 December 2023|website=Department of Education|publisher=Northern Territory Government|access-date=23 March 2015|archive-date=27 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227161242/http://www.education.nt.gov.au/about-us|url-status=live}}</ref> Privaat skole wat skoolgeld betaal, sluit skole in wat deur die Katolieke Kerk bestuur word en onafhanklike skole, sommige eliteskole soortgelyk aan Engelse openbare skole. Sommige onafhanklike skole in die Noordelike Gebied is geaffilieer met [[Protestants]]e, [[Lutherse]], [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse]], [[Grieks-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] of [[Sewendedag-Adventiste]] Kerke, maar sluit nie-kerkskole en 'n inheemse skool in. Teen 2009 het die Noordelike Gebied 151 openbare skole, 15 Katolieke skole en 21 onafhanklike skole gehad. Daar was 39 492 studente ingeskryf in skole regoor die gebied, met 29 175 in openbare skole en 9 882 in onafhanklike skole. Die Noordelike Gebied het ongeveer 4 000 voltydse onderwysers. === Tersiêre onderrig === Die Noordelike Gebied het een universiteit wat in 1989 onder die naam die ''Northern Territory University'' geopen het.<ref>{{cite web|url=https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|title=Celebrating 25 Years of University Education in the Northern Territory|access-date=24 March 2015|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717122525/https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|url-status=live}}</ref> Nou herdoop as die Charles Darwin Universiteit, het dit ongeveer 19 000 studente ingeskryf gehad: ongeveer 5 500 hoëronderwysstudente en ongeveer 13 500 studente op beroepsonderwys en -opleiding kursusse. Die eerste tersiêre instelling in die gebied was die ''Batchelor Institute of Indigenous Tertiary Education '' wat in die middel-1960's gestig is. === Biblioteke en argiewe === ''Library & Archives NT'' is die Noordelike Gebied se openbare navorsingsbiblioteek en argieforganisasie en ondersteun die ontwikkeling van biblioteekdienste regoor die Gebied deur openbare biblioteke te ondersteun.<ref>{{Cite web |title=Visit Us {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/visit-us |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/visit-us |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Services to Public Libraries {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |url-status=live }}</ref> Biblioteek en Argiewe NT is in 2019 gestig na die samesmelting van die Noordelike Gebiedsargiefdiens en die Noordelike Gebiedsbiblioteek.<ref>{{Cite web |last=Find & Connect Web Resource Project |first=The University of Melbourne and Australian Catholic University |title=Library & Archives NT – Organisation – Find & Connect – Northern Territory |url=https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |access-date=2024-03-14 |website=findandconnect.gov.au|archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |url-status=live }}</ref> Die Nasionale Argief van Australië het ook 'n bewaarplek in Darwin, dit is saam met die Biblioteek en Argief NT-bewaarplek by die Noordelike Territorium Argiefsentrum geleë.<ref>{{Cite web |title=Northern Territory |url=https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |access-date=2024-03-14 |website=National Archives of Australia |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002300/https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |url-status=live }}</ref> == Ekonomie == === Mynbou === Die Noordelike Gebied se ekonomie word grootliks gedryf deur [[mynbou]], wat gekonsentreer is op energieproduserende minerale, petroleum en energie en ongeveer $2,5 miljard tot die bruto staatsproduk bydra en meer as 4 600 mense in diens het. Mynbou is verantwoordelik vir 14,9% van die bruto staatsproduk in 2014–15, vergeleke met slegs 7% nasionaal.<ref>{{cite web |url=http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |title=About Minerals and Energy Department of Regional Development, Primary Industry, Fisheries and Resources |website=Nt.gov.au |date=16 September 2011 |access-date=23 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523211519/http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |archive-date=23 May 2013 |url-status=dead }}</ref> In onlangse jare, hoofsaaklik as gevolg van die effek van groot infrastruktuurprojekte en mynuitbreidings, het konstruksie mynbou verbygesteek as die grootste enkele bedryf in die gebied. Konstruksie, mynbou en vervaardiging, en regerings- en gemeenskapsdienste, maak saam ongeveer die helfte van die gebied se bruto staatsproduk (BSP) uit, in vergelyking met ongeveer 'n derde van die nasionale [[bruto binnelandse produk]] (BBP).<ref name="Economy-Overview">{{cite web|url=https://www.budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|title=Budget 2016-17 Northern Territory Economy Overview|access-date=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224040656/https://budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|archive-date=24 February 2017|url-status=dead}}</ref> Die ekonomie het die afgelope dekade aansienlik gegroei, van 'n waarde van $15 miljard in 2004–05 tot meer as $22 miljard in 2014–15. In 2012–13 het die gebiedsekonomie met 5,6% uitgebrei, meer as twee keer die vlak van nasionale groei, en in 2014–15 het dit met 10,5% gegroei, vier keer die nasionale groeikoers.<ref name="Economy-Overview"/> Tussen 2003 en 2006 het die bruto staatsproduk gestyg van $8,67 miljard tot $11,476 miljard, 'n toename van 32,4%. Gedurende die drie jaar tot 2006–2007 het die bruto staatsproduk van die Noordelike Gebied met 'n gemiddelde jaarlikse koers van 5,5% gegroei. Die bruto staatsproduk per capita in die Noordelike Gebied ($72 496) is hoër as enige Australiese staat of gebied en is ook hoër as die bruto binnelandse produk per capita vir Australië ($54 606). Die Noordelike Gebied se uitvoere het met 12,9% of $681 miljoen in 2012–13 gestyg. Die grootste bydraer tot die gebied se uitvoere was: minerale brandstowwe (hoofsaaklik [[vloeibare aardgas]]), ru-materiale (hoofsaaklik minerale ertse) en voedsel en lewende diere (hoofsaaklik lewende beeste). Die belangrikste internasionale markte vir gebiedsuitvoere is Japan, China, Indonesië, die Verenigde State en Korea.<ref>{{cite web |title=Northern Territory Economy Overview |year=2014 |url=http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=/PMS/Publications/BudgetFinance/BudgetPapers/I-BP07-1415.docx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321135743/http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=%2FPMS%2FPublications%2FBudgetFinance%2FBudgetPapers%2FI-BP07-1415.docx |archive-date=2017-03-21 |access-date=2025-04-28 }}</ref>{{page needed |date=April 2025}} Invoere na die Noordelike Gebied het altesaam $2 887,8 miljoen beloop, wat hoofsaaklik uit masjinerie- en toerustingvervaardiging (58,4%) en petroleum-, steenkool-, chemiese en verwante produkvervaardiging (17,0%) bestaan ​​het.<ref name="ABS Economics">{{cite web | title = Northern Territory Economics | publisher = Australian Bureau of Statistics | url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | date = 31 October 2007 | access-date = 27 July 2008 | archive-date = 10 August 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080810023527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | url-status = live }}</ref> Die vernaamste mynboubedrywighede is bauxiet by die Gove-skiereiland waar die produksie na raming met 52,1% tot $254 miljoen in 2007–08 sal toeneem, [[mangaan]] by Groote Eylandt, waar die produksie na raming met 10,5% tot $1,1 miljard sal toeneem, wat gehelp sal word deur die nuut ontwikkelde myne, insluitend Bootu Creek en Frances Creek, [[goud]] wat na raming met 21,7 persent tot $672 miljoen by die Union Reefs-aanleg sal toeneem, en [[uraan]] by die Ranger Uraanmyn.<ref>{{cite web |url=http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |title=Northern Territory Budget Mining and energy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720225746/http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |archive-date=20 July 2008 |access-date=29 January 2017 }}</ref> === Toerisme === Toerisme is 'n belangrike ekonomiese dryfveer vir die gebied en 'n beduidende bedryf in streeksgebiede.<ref name="economicprofile.com.au">{{cite web|url=https://www.economyprofile.com.au/|title=Australian Economy Profiles – by REMPLAN|website=Economyprofile.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=26 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626155811/https://www.economyprofile.com.au/|url-status=live}}</ref> Ikoniese bestemmings soos Uluru/Ayers Rock en Kakadu maak die Noordelike Gebied 'n gewilde bestemming vir binnelandse en internasionale reisigers. Diverse landskappe, watervalle, wye oop ruimtes, inheemse kultuur en wilde en ongetemde wildlewe bied die geleentheid vir besoekers om hulself te verdiep in die natuurlike wonder wat die Noordelike Gebied bied. In 2015 het die gebied altesaam ongeveer 1,6 miljoen binnelandse en internasionale besoekers ontvang wat na raming $2,0 miljard tot die plaaslike ekonomie bygedra het. Vakansiebesoekers het die meerderheid van die totale besoeke uitgemaak (ongeveer 792 000 besoekers). Toerisme het sterk bande met ander sektore in die ekonomie, insluitend verblyf en voedseldienste, kleinhandel, ontspanning en kultuur, en vervoer.<ref name="economicprofile.com.au"/> ''Wide Open Space'' is 'n jaarlikse fees van musiek, kuns en kultuur<ref name=hist>{{cite web | title=History | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/history/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082117/http://wideopenspace.net.au/history/ | url-status=dead }}</ref> wat oor drie dae in April/Mei by die Ross Rivier Oord in die McDonnellbergreeks plaasvind,<ref name=events/><ref>{{cite web | title=Getting to WOS | website=Wide Open Space Festival | date=29 August 2021 | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082110/http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | url-status=dead }}</ref> ongeveer 80 km oos van Alice Springs.<ref name=events>{{cite web | title=Event Info | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082114/http://wideopenspace.net.au/event_info/ | url-status=dead }}</ref> === Ander nywerhede === Die Noordelike Gebied het aangekondig dat hulle 'n projek sal aanpak wat die mariene bedryf sal bevoordeel, insluitend die ontwikkeling van 'n nuwe Mariene Nywerheidspark naby Darwin.<ref>{{cite web | title=NT's maritime industry to set sail | website=[[The Australian]] | url=https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829115121/https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | url-status=live }}</ref> == Vervoer == [[Lêer:LasseterHighway.JPG|duimnael|regs|Die Lasseter Hoofweg vebind Uluru/Ayers Rock met die Stuart Hoofweg]] [[Lêer:NR45 + NR10 + Ghan Alice Springs, 2015 (02).JPG|duimnael|regs|Die Ghan]] Die Noordelike Gebied is die ylbevolkte staat of gebied in Australië. Die Noordelike Gebied het 'n gekoppelde netwerk van teerpaaie, insluitend twee nasionale snelweë, wat met aangrensende state verbind en die belangrikste bevolkingsentrums van die gebied, en ander belangrike sentrums soos Uluru (Ayers Rock), Kakadu en Litchfield Nasionale Parke, verbind. Die Stuart-snelweg, eens bekend as "The Track", loop van noord na suid en verbind Darwin en Alice Springs met [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]]. Sommige van die verseëlde paaie is enkelbaan-asfaltpaaie. Baie grond paaie verbind die meer afgeleë nedersettings. Die uitputting wat voortspruit uit langafstandbestuur en die gevare inherent aan grondpaaie, wildlewe, wateroorgange en slegte weer het daartoe gelei dat die Noordelike Gebiedsregering padveiligheidsveldtogte in Engels en verskeie inheemse tale onderneem het. 'n Sleuteldoelwit was om mense te oorreed om teen die regte spoed vir die padtoestande te ry.<ref>{{cite web |url=https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |title=Drive to conditions |author=<!--Not stated--> |date=2021 |website=Towards Zero |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055147/https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |title=Fatigue and driving |author=<!--Not stated--> |date=March 2015 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055148/https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |url-status=live }}</ref> Vanaf 2021 was die Noordelike Gebied se padvoertuigspoedgrens in beboude gebiede 60&nbsp;km/h, tensy die dorp 'n laer standaardspoedgrens in die staatskoerant afgekondig het: baie het 50&nbsp;km/h of laer gekies. Buite die meeste beboude gebiede was die standaardspoedgrens 110&nbsp;km/h, tensy 'n spoedgrensteken anders aandui. As gevolg van die aard van die topografie en baie lae bevolkingsdigtheid, het sommige dele van die Arnhem-, Barkly-, Stuart- en Victoria-snelweë 'n maksimum spoed van 130&nbsp;km/h gehad.<ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |title=Speed limits |author=<!--Not stated--> |date=December 2020 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=21 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221040036/https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |url-status=live }}</ref> In 2004 is 'n standaardspoorlyn tussen Alice Springs en Darwin geopen, wat die Adelaide-Darwin-spoorwegkorridor voltooi het en die droom van 'n transkontinentale spoorlyn, wat in 1878 begin is met die Sentraal-Australiese Spoorweg van die suide en die Noord-Australiese Spoorweg van die noorde, verwesenlik het – maar met 'n gaping van meer as 800 km tussen Alice Springs en Birdum wat nog oorbrug moes word toe die antieke 1067 mm (3 vt 6 duim) [[Kaapspoor|smalspoorlyn]] in 1976 gesluit is.<ref name= Fuller>{{cite book |title=The Ghan: the story of the Alice Springs railway |first=Basil |last=Fuller |date=1975 |location= Adelaide |publisher=Rigby |isbn=0727000160|page=180}}</ref> Die lyn dra vinnige goederetreine en een passasierstrein: Die Ghan-ervaringstoerismetrein wat tussen Darwin en Adelaide ry, en in die NT by Katherine, Tennant Creek, Alice Springs en Kulgera stop. Die [[Darwin Internasionale Lughawe]] is die belangrikste binnelandse en internasionale lughawe vir die gebied. Verskeie kleiner lughawens is ook oor die gebied versprei en word bedien deur kleiner lugdienste, insluitend Alice Springs-lughawe, Ayers Rock-lughawe, Katherine-lughawe en Tennant Creek-lughawe. == Media == === Gedrukte media === Die Noordelike Gebied het slegs een daaglikse poniekoerant, News Corporation se ''Northern Territory News''. Die ''Sunday Territorian'' is die susterkoerant van die NT News en is die enigste toegewyde Sondag-poniekoerant in die Noordelike Gebied. Die ''Centralian Advocate'' word twee keer per week in die Alice Springs-streek versprei. Daar is ook vyf weeklikse gemeenskapskoerante. Die gebied ontvang die nasionale dagblad, ''The Australian'', terwyl ''The Sydney Morning Herald'', ''The Age'' en die ''Guardian Weekly'' ook in Darwin beskikbaar is. Katherine se koerant is die ''Katherine Times''. Daar is 'n [[LGBT]]-gemeenskapspublikasie, QNews Magazine,<ref>{{cite web|url=https://qnews.com.au/about-us/|title=About Us|website=Qnews.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429103551/https://qnews.com.au/about-us/|url-status=live}}</ref> wat in Darwin en Alice Springs gepubliseer word. === Televisie === Metropolitaans Darwin het vyf televisiestasies gehad: * Australian Broadcasting Corporation - Noordelike Gebied * Special Broadcasting Service - Noordelike Gebied * Seven (Southern Cross Austereo) * Nine Network - Darwin * Ten Darwin Darwin het ook vier gerigte uitsending stasies: * First Nations TV * Darwin TV * First Nations Tourism TV * Business TV In die Gebied is daar ook vier soortgelyke stasies: * ABC Northern Territory – (ABD) * SBS Northern Territory – (SBS) * Seven Central – (QQQ) – ''Seven Network Affiliate'' * Imparja – (IMP) – ''Nine Network Affiliate'' * Ten Central (or Central Digital Television) – (CDT) – ''Network Ten Affiliate'' Afgeleë gebiede word bedien oor die algemeen via die Viewer Access Satellite Television-diens, wat dieselfde kanale as die streeksgebiede dra, sowel as 'n paar ekstra gerigte uitsendingsdienste, insluitend Inheemse Gemeenskapstelevisie en Westlink. === Radio === Darwin het radiostasies op beide AM- en FM-frekwensies. ABC-stasies sluit in ABC Radio Darwin (105.7FM), ABC Radio National (657AM), ABC News Radio (102.5FM), ABC Classic FM (107.3FM) en Triple J (103.3FM). Die twee kommersiële stasies is Hot 100 FM (8HOT) en Mix 104.9 (8MIX). Die toonaangewende gemeenskapsstasies is 104.1 Territory FM (8TOP) en 94.5 Radio Larrakia (8KNB). Die radiostasies in Alice Springs word ook op die AM- en FM-frekwensies uitgesaai. ABC-stasies sluit in Triple J (94.9FM), ABC Classic FM (97.9FM), 783 ABC Alice Springs (783AM), ABC News Radio (104.1FM) en ABC Radio National (99.7FM). Daar is twee gemeenskapsstasies in die dorp—CAAMA (100.5FM) en 8CCC (102.1FM). Die kommersiële stasies, wat albei deur dieselfde maatskappy besit word, is Sun 96.9 (96.9FM) en 8HA (900AM). Die Christelike radiostasie Vision Christian Radio (88.0FM). Twee bykomende stasies, Territory FM (98.7FM) en Radio TAB (95.9FM), word onderskeidelik vanuit Darwin en Brisbane gesindikeer. === Musiek === Die musiektoneel van die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n paar groot musikale kunstenaars, wat hoofsaaklik die genres van Hip-Hop en RNB as hul musiekstyl gebruik. Die Rock-, Country- en Punk-toneel bevat egter 'n aansienlik groter aantal kleiner, minder bekende groepe. Die gewildste kunstenaars van die Noordelike Gebied sluit in: * Jessica Mauboy * Baker Boy * Caiti Baker * David Garnham and the Reasons To Live * Roymackonkey * Kuya James * Crystal Robins * Tang Die Noordelike Gebied het ook 'n gereeld aktiewe lewendige musiektoneel, met sy hooffees, Bass in the Grass, as die gewildste en grootste vertoning dwarsdeur die jaar. == Sport == [[Australiese voetbal]] is die gewildste sport in die Noordelike Gebied, veral onder inheemse Australiese gemeenskappe in Darwin, Alice Springs en die Tiwi-eilande. == Kultuur == Die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n aantal kulturele instellings van belang vir die nasie. Dit sluit in: * die ''Araluen Art Centre'' en die ''Museum of Central Australia'' * die Darwin Simfoniese Orkes<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://dso.org.au/ |access-date=2024-09-18 |website=Darwin Symphony Orchestra |language=en-US |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918025738/https://dso.org.au/ |url-status=live }}</ref> * die ''Museum and Art Gallery of the Northern Territory'' == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] cz85h7w7gdgmecuv0z6ne28ipikmggv 2917501 2917500 2026-07-14T09:36:32Z Oesjaar 7467 /* Afkoms en immigrasie */ Kom ons kyk... 2917501 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die Noordelike Gebied beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 Junie 2014 | access-date=18 Februarie 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste van die Australiese federale [[deelstate en gebiede van Australië|deelstate en gebiede]] en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die [[argeologie]]se geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die [[inheems]]e bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 Oktober 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = Aboriginal History | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het [[seekomkommer]]s vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese [[rotskuns]] en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=National Museum of Australia |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 Maart 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=University of Queensland Press|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=The Sydney Morning Herald|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=The Register (Adelaide)|The Register|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=The Advertiser|date=22 April 1913|access-date=1 Mei 2017|archive-date=10 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=The Sydney Morning Herald |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=The Advertiser (Adelaide) |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 Januarie 1949 |access-date=20 Julie 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Ná die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Ná die oorlog is beheer oor die hele gebied aan die Statebond teruggegee. Die bombardement van [[Darwin]] het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind is, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=Julie 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeerbelegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=Museum of Australian Democracy|access-date = 8 Januarie 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 Mei 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na op watter wyse grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en-sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard {{As of|2024|lc=on}})<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 Julie 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 Oktober 2015|archive-date=25 Junie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering van 1978), met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike pos in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied. 'n Deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park in die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 Maart 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077 |archive-date=8 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Tabel weergemiddelden | locatie = die Noordelike Gebied. |jan_a_max= 48.3 |feb_a_max= 46.4 |mrt_a_max= 45.0 |apr_a_max= 41.5 |mei_a_max= 40.2 |jun_a_max= 37.9 |jul_a_max= 37.5 |aug_a_max= 39.7 |sep_a_max= 42.0 |okt_a_max= 45.0 |nov_a_max= 46.1 |dec_a_max= 47.2 |jan_a_min= 6.7 |feb_a_min= 8.5 |mrt_a_min= 4.7 |apr_a_min= 1.0 |mei_a_min= -4.2 |jun_a_min= -6.0 |jul_a_min= -7.5 |aug_a_min= -5.4 |sep_a_min= -2.8 |okt_a_min= 0.0 |nov_a_min= 3.5 |dec_a_min= 7.5 |bron = Bureau of Meteorology (Australië)<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Staatsbestuur == === Parlement === [[Lêer:Darwin (AU), Parliament House -- 2019 -- 4336-8.jpg|duimnael|Die Parlementsgebou in Darwin.]] Die parlement van die Noordelike Gebied is een van die drie eenkamerparlemente in die land. Gebaseer op die [[Westminster-stelsel]], bestaan ​​dit uit die Northern Territory Wetgewende Vergadering wat in 1974 geskep is en die Northern Territory Wetgewende Raad vervang het. Dit produseer ook die ''Northern Territory of Australia'' Staatskoerant. Die Wetgewende Raad van die Noordelike Gebied was die gedeeltelik verkose regerende liggaam van 1947 tot die vervanging daarvan deur die volledig verkose Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied in 1974. Die totale inskrywing vir die 1947-verkiesing was 4 443. Die Noordelike Gebied is in vyf kiesafdelings verdeel: Darwin, Alice Springs, Tennant Creek, Batchelor en Stuart. Alhoewel hierdie vergadering bevoegdhede uitoefen soortgelyk aan dié van die parlemente van die state van Australië, doen dit dit deur wetgewende devolusie van bevoegdhede van die Statebondsregering, eerder as deur enige grondwetlike reg. As sodanig behou die Statebondsregering die reg om wetgewing vir die gebied te maak, insluitend die mag om wetgewing wat deur die Wetgewende Vergadering aangeneem is, te tersyde te stel. Vyf-en-twintig lede van die Wetgewende Vergadering word verkies vir vierjaartermyne uit enkellid-kiesers.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2017-06-16 |title=Members |url=https://parliament.nt.gov.au/members |access-date=2024-09-18 |website=parliament.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023750/https://parliament.nt.gov.au/members |url-status=live }}</ref> Verskeie kere sedert selfregering toegestaan is, was daar agitasie vir volle staatskap binne die streek.<ref>{{Cite news |date=2022-08-13 |title=The Northern Territory worked for decades to become a state. Could it ever happen? |url=https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023749/https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |url-status=live }}</ref> 'n Referendum van kiesers in die Noordelike Gebied is in 1998 oor die kwessie gehou, wat gelei het tot 'n 'nee'-stem.<ref>{{Cite web |last=House of Representatives Standing Committee on Legal and Constitutional Affairs |date=2007-05-01 |title=The long road to statehood: Report of the inquiry into the federal implications of statehood for the Northern Territory |url=https://www.aph.gov.au/binaries/house/committee/laca/ntstatehood/report/fullreport.pdf |access-date=2024-09-18 |website=Parliament of Australia}}</ref> Dit was 'n skok vir beide die Noordelike Gebied en die Statebondsregerings, aangesien meningspeilings getoon het dat die meeste Territoriane staatskap ondersteun het. Maar onder die Australiese Grondwet kan die federale regering die voorwaardes vir toetrede tot volle staatskap bepaal. Die Noordelike Gebied is drie senatore aangebied, eerder as die twaalf wat aan oorspronklike state gewaarborg is (as gevolg van die verskil in bevolkings, sou gelyke getalle Senaatsetels beteken dat 'n Territoriaan se stem vir 'n senator meer werd sou gewees het as 30 sulke stemme in Nieu-Suid-Wallis of Victoria). Behalwe vir wat as 'n arrogante benadering deur die destydse hoofminister Shane Stone aangehaal is, word geglo dat die meeste Territoriane, ongeag hul algemene sienings oor staatskap, huiwerig was om die spesifieke aanbod wat gemaak is, te aanvaar.<ref>{{cite video |title=ABC Lateline Discussion |url=http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |url-status=dead |medium=Current Affairs |publisher=Australian Broadcasting Corporation |location=Australia |date=15 Oktober 1998 |access-date=10 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519013129/http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |archive-date=19 Mei 2006}}</ref> ===Hoofminister en kabinet=== Die hoofminister is die regeringshoof van die selfregerende Noordelike Gebied (die ekwivalent van 'n premier in 'n Australiese deelstaat). Die hoofminister word deur die administrateur aangestel, wat volgens grondwetlike gebruik die leier aanstel van die party of koalisie wat die meerderheid setels in die Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied het. Die huidige hoofminister is Lia Finocchiaro van die Country Liberal Party (CLP). Die CLP het die Australiese Arbeidersparty tydens die algemene verkiesing van 24 Augustus 2024 verslaan en Finocchiaro het daarna die eerste vroulike CLP-hoofminister van die Noordelike Gebied geword.<ref>{{Cite news |date=2024-08-26 |title='The important work has begun': NT chief minister-elect outlines new government's first steps |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-26/lia-finocchiaro-outlines-new-nt-governments-first-steps/104254328 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-08-24 |title=Who is Lia Finocchiaro, the woman who will become the NT's next chief minister? |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Boecker |first=Brianna |date=2024-08-26 |title=First female Country Liberal Party chief minister of the Northern Territory. Who is Lia Finocchiaro? |url=https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |access-date=2024-09-18 |website=Women's Agenda |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |url-status=live }}</ref> ===Administrateur=== Die Noordelike Gebied het op 1 Julie 1978 selfregering verkry onder 'n administrateur wat deur die Goewerneur-generaal van Australië aangestel word. Die federale regering, en nie die regering van die Noordelike Gebied nie, adviseer die goewerneur-generaal oor die aanstelling van die administrateur, hoewel die regering van die Noordelike Gebied volgens konvensie vooraf geraadpleeg word. Die huidige administrateur is David Connolly, wat sy amp op 27 Februarie 2026 aanvaar het.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-02-05 |title=About the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024550/https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |url-status=live }}</ref> ===Federale regering=== [[Lêer:Children wave Australian flags during an Anzac Day parade in Palmerston, Australia, April 25, 2013, as U.S. Marines with the 1st Platoon, Lima Company, 3rd Battalion, 3rd Marine Regiment, Marine Rotational 130425-M-AL626-014.jpg|duimnael|Kinders swaai Australiese vlae tydens 'n Anzac-dagparade in [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]].]] Die Noordelike Gebied word in die federale parlement verteenwoordig deur twee lede in die Huis van Verteenwoordigers en twee senatore. Ná die federale verkiesing van 2025 dien Marion Scrymgour van die Australiese Arbeidersparty (ALP) as lid vir Lingiari en Luke Gosling van die ALP as lid vir Solomon in die Huis van Verteenwoordigers. Die Noordelike Gebied se twee senatore is Malarndirri McCarthy (ALP) en Jacinta Nampijinpa Price van die Country Liberal Party (CLP). ===Plaaslike regering=== Die Noordelike Gebied is verdeel in 18 plaaslike regeringsgebiede, bestaande uit vier munisipaliteite (''municipal councils''), drie shires en elf streeksrade (''regional councils''). Hierdie rade is verantwoordelik vir plaaslike funksies wat deur die parlement van die Noordelike Gebied gedelegeer word, waaronder padinstandhouding, afvalbestuur, gemeenskapsfasiliteite en plaaslike beplanning. Hul inkomste is hoofsaaklik afkomstig van eiendomsbelasting, diensgelde en regeringstoelaes.<ref>LGANT, 2026. Local Government in the NT. https://lgant.asn.au/about-lg/local-government-in-the-nt/?utm Besoek 26 Junie 2026</ref> === Inheemse Australiërs === [[Lêer:Australia Aboriginal Culture 011.jpg|duimnael|[[Aborigines|Inheemse Australiërs]] besit ongeveer 49% van die Noordelike Gebied se grond.]] Inheemse grondrade in die Noordelike Gebied is groepe inheemse grondeienaars, gestig kragtens die Wet op Inheemse Grondregte van 1976.<ref>{{Cite web |title=The Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.clc.org.au/the-alra/#:~:text=The%20Land%20Rights%20Act%20mandated,form%20a%20new%20land%20council. |access-date=2024-09-18 |website=Central Land Council |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |access-date=2024-09-18 |website=National Museum of Australia |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024900/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |url-status=live }}</ref> ===Politieke partye=== Die twee histories dominante politieke partye in die Noordelike Gebied is die konserwatiewe Country Liberal Party wat die Gebied van 1974 tot 2001, van 2012 tot 2016 en sedert 2024 regeer het, en die sosiaal-demokratiese Australiese Arbeidersparty wat die Gebied van 2001 tot 2012 en van 2016 tot 2024 regeer het. Kleiner partye wat ook aktief is in die Noordelike Gebied sluit in die Northern Territory Greens, die Shooters and Fishers Party en verskeie ander. Dit is algemeen dat onafhanklike politici verkiesings wen. Die CLP se bewind was eens so streng dat 'n voormalige minister eens gesê het die CLP het 'n "'regmatige erfenis om die party te wees wat hierdie plek bestuur'".<ref>{{cite news | url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | title=After eight years in the political wilderness, the CLP hopes it can return to power in the NT | newspaper=ABC News | date=8 Augustus 2024 | archive-date=26 August 2024 | access-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240826124139/https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | title=Arcadian populism. The Country Liberal Party and Self-Government in the Northern Territory | access-date=27 Augustus 2024 | archive-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240827092455/https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | url-status=live }}</ref> Die algemene verkiesing van die Noordelike Gebied in 2024 het die NT Greens hul eerste setel ooit in die Wetgewende Vergadering besorg toe Kat McNamara die voormalige hoofminister Natasha Fyles in die kiesafdeling Nightcliff verslaan het. Dit was die eerste keer in die geskiedenis dat die Groenes 'n setel in die parlement van die Noordelike Gebied gewen het. Ná McNamara se bedanking in Februarie 2026 het Arbeid egter die setel tydens 'n tussenverkiesing herower.<ref>{{cite web|url=https://www.tallyroom.com.au/56505|title=Greens win Nightcliff from third place|author=Ben Raue|work=The Tally Room|date=4 September 2024 }}</ref> Aangesien minder partye en kandidate aan die algemene verkiesings van die Noordelike Gebied deelneem as aan die Australiese federale verkiesings in die Noordelike Gebied, het die CLP, Arbeid en onafhanklikes gewoonlik 'n hoër stemaandeel by gebiedsverkiesings as by federale verkiesings in die Noordelike Gebied as gevolg van die afwesigheid van regse kleiner partye soos Pauline Hanson se One Nation en die feit dat die Groenes nie in elke setel by gebiedsverkiesings staan nie. == Demografie == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:.5em; font-size:90%;" |+ Beraamde populasie<br />vir die Noordelike Gebied ! Jaar !! Populasie |- | style="text-align:right;"| 1901 || style="text-align:center;"| 4,765 |- | style="text-align:right;"| 1956 || style="text-align:center;"| 19,556 |- | style="text-align:right;"| 1961 || style="text-align:center;"| 44,481 |- | style="text-align:right;"| 1974 || style="text-align:center;"| 102,924 |- | style="text-align:right;"| 1976 || style="text-align:center;"| 97,090 |- | style="text-align:right;"| 1981 || style="text-align:center;"| 122,616 |- | style="text-align:right;"| 1991 || style="text-align:center;"| 165,493 |- | style="text-align:right;"| 1996 || style="text-align:center;"| 181,843 |- | style="text-align:right;"| 2001 || style="text-align:center;"| 200,019 |- | style="text-align:right;"| 2006 || style="text-align:center;"| 192,900 |- | style="text-align:right;"| 2011 || style="text-align:center;"| 211,945 |- | style="text-align:right;"| 2016 || style="text-align:center;"| 228,833 |- | style="text-align:right;"| 2021 || style="text-align:center;"| 232,605 |- | colspan="2" style="font-size:80%; text-align:center;"| Bron: Australiese Buro vir Statistiek<br />(Est Resident Pop) |} Die bevolking van die Noordelike Gebied tydens die Australiese sensus van 2011 was 211 945,<ref name=2011census>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 2011 Census QuickStats: Northern Territory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313015221/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 |date=13 March 2018 }}, Australian Bureau of Statistics, 9 August 2011.</ref> 'n toename van 10 persent vanaf die sensus van 2006. Die Australiese Buro vir Statistiek het 'n inwonersbevolking van 244 300 in Junie 2015 geraam, met inagneming van inwoners oorsee of tussen state. Die gebied se bevolking verteenwoordig 1% van die totale bevolking van Australië.<ref name=abs>{{cite web| url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0| title = 3101.0 – Australian Demographic Statistics, Mar 2016| access-date = 1 November 2016| publisher = Australian Bureau of Statistics| date = 22 September 2016| archive-date = 11 January 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180111105412/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/mf/3101.0| url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2014-15, Northern Territory|date=29 March 2016|publisher=Australian Bureau of Statistics|access-date=29 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310034527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|archive-date=10 March 2017|url-status=dead}}</ref><ref name=ads>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|title=3101.0 – Australian Demographic Statistics, Dec 2011|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829122148/http://abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|archive-date=29 August 2012|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Darwin homebanner.jpg|alt=|duimnael|Darwin is die hoofstad en grootste stad in die Noordelike Gebied]] Die Noordelike Gebied se bevolking is die jongste in Australië en het die grootste proporsie (23,2%) onder 15 jaar en die kleinste proporsie (5,7%) van 65 jaar en ouer. Die [[Mediaan|mediaanouderdom]] van inwoners van die Noordelike Gebied is 31 jaar, ses jaar jonger as die nasionale mediaanouderdom.<ref name=2011census /> [[Lêer:Alice Springs (2049606825).jpg|alt=|duimnael|[[Alice Springs]]]] Inheemse Australiërs maak 30,3% van die bevolking uit<ref>{{Cite web |date=2023-08-31 |title=Estimates of Aboriginal and Torres Strait Islander Australians, 30 June 2021 {{!}} Australian Bureau of Statistics |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |access-date=2024-08-27 |website=www.abs.gov.au |language=en |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227124201/https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |url-status=live }}</ref> en besit sowat 49% van die grond. Die lewensverwagting van inheemse Australiërs is heelwat laer as dié van nie-inheemse Australiërs in die Noordelike Gebied, 'n feit wat elders in Australië weerspieël word. ABS-statistieke dui daarop dat inheemse Australiërs ongeveer 11 jaar vroeër sterf as die gemiddelde nie-inheemse Australiër. Daar is inheemse gemeenskappe in baie dele van die gebied, waarvan die grootste die Pitjantjatjara naby Uluru/Ayers Rock, die Arrernte naby Alice Springs, die Luritja tussen daardie twee, die Warlpiri verder noord, en die Yolngu in oostelike Arnhem Land is. In 2019 het 147 255<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |title=Regional population, 2018-19 financial year |website=abs.gov.au |date=25 March 2020 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=3 February 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408103747/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |url-status=live }}</ref> mense in Darwin gewoon, 'n oorweldigende meerderheid van die Gebied se bevolking. Ten spyte hiervan is die Noordelike Gebied die mins verstedelikte jurisdiksie in Australië (gevolg deur Tasmanië). === Stede en dorpe === {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Beduidende Stedelike Gebiede<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek word Beduidende Stedelike Gebiede gedefinieer as beduidende dorpe en stede, of agglomerasies van kleiner dorpe, met 'n totale bevolking van ten minste 10 000. Beduidende Stedelike Gebiede kan meer as een afsonderlike stedelike sentrum bevat. Daar is stedelike gebiede met meer as 10 000 mense wat die ABS tans nie as Beduidende Stedelike Gebiede klassifiseer nie.</ref> <ref group=nota>Die ABS definieer tans slegs twee Beduidende Stedelike Gebiede binne die Noordelike Gebied.</ref> |- ! Rang ! Beduidende Stedelike Gebiede ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 127,215 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7002 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 25,912 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7001 Sensus 2021] |- |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Stedelike Sentrums<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek verteenwoordig Stedelike Sentrums gebiede van gekonsentreerde stedelike ontwikkeling met bevolkings van 1 000 mense of meer.</ref> <ref group="nota">Slegs die 10 gewildste stedelike sentrums word getoon.</ref> |- ! Rang ! Stedelike Sentrum ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 122,207 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL703001 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 24,855 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL712001 Sensus 2021] |- | 3 |[[Katherine, Northern Territory|Katherine]] |align="right" | 5,980 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL714001 Sensus 2021] |- |4 |[[Nhulunbuy]] |align="right" | 3,267 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715006 Sensus 2021] |- |5 |[[Tennant Creek]] |align="right" | 2,949 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715007 Sensus 2021] |- |6 |[[Elcho-eiland / Galiwinku]] |align="right" | 2,199 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715001 Sensus 2021] |- |7 |[[Wadeye]] |align="right" | 1,924 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715008 Sensus 2021] |- |8 |[[Wurrumiyanga|Wurrumiyanga (Nguiu)]] |align="right" | 1,421 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715009 Sensus 2021] |- |9 |[[Gunbalanya|Gunbalanya (Oenpelli)]] |align="right" | 1,153 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715002 Sensus 2021] |- |10 |[[Milingimbi]] |align="right" | 1,097 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715004 Sensus 2021] |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking volgens plaaslike regeringsgebied<ref group="nota">Slegs die 10 mees gewilde Plaaslike Regeringsgebiede word getoon.</ref> |- ! Rang ! Plaaslike Regeringsgebiede ! Populasie (30 Junie 2023 skatting)<ref>{{cite web |title=Regional population |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |website=Population estimates and components by LGA |date=26 March 2024 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=11 September 2024 |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010145251/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |url-status=live }}</ref> |- | 1 |Stad van Darwin |align="right" | 85,465 |- | 2 |Stad van Palmerston |align="right" | 41,113 |- | 3 |Alice Springs-dorp |align="right" | 29,213 |- |4 |Litchfield |align="right" | 23,415 |- |5 |Dorp van Katherine |align="right" | 10,829 |- |6 |Oostelike Arnhem Streek |align="right" | 10,011 |- |7 |Roper Golfstreek |align="right" | 7,491 |- |8 |Barkly gebied |align="right" | 7,239 |- |9 |MacDonnell gebied |align="right" | 6,706 |- |10 |Sentrale Woestyn Streek |align="right" | 4,126 |} === Afkoms en immigrasie === {| class="wikitable" style="float:right;" |+Geboorteland (2016)<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au">{{Cite web|url=https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7?opendocument|title=2016 Census Community Profiles: Northern Territory|website=quickstats.censusdata.abs.gov.au|access-date=23 Junie 2019|archive-date=23 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623005030/https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7%3Fopendocument|url-status=dead}}</ref><ref name="censusdata.abs.gov.au">{{Cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |title=GCP 7 |access-date=23 Junie 2019 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602225625/https://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |url-status=dead }}</ref> ! Geboorteplek<ref group="nota">In ooreenstemming met die Australiese Buro vir Statistiek-bron word Engeland, Skotland, die vasteland van China en die Spesiale Administratiewe Streke van [[Hongkong]] en [[Macau]] afsonderlik gelys.</ref> !! Populasie |- |[[Australië]]|| 157,531 |- |[[Filippyne]]|| 5,914 |- |[[Engeland]]|| 5,583<!-- England and Scotland are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nieu-Seeland]]|| 4,636 |- |[[Indië]]|| 3,598 |- |[[Griekeland]]|| 1,268 |- |[[Amerika]]|| 1,211 |- |[[China]]|| 1,192<!-- Mainland China, Taiwan, Hong Kong and Macau SARs are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nepal]]|| 1,126 |- |[[Indonesië]]|| 1,117 |- |[[Ierland]]|| 1,026 |- |[[Oos-Timor]]||1,024 |} By die 2016-sensus was die mees genomineerde voorouers:<ref group="nota">As a percentage of 199,426 persons who nominated their ancestry at the 2016 census.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> {{columns-list|colwidth=13em| * Inheems (30.3%)<ref group="nota">Van enige afkoms. Sluit diegene in wat identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewooners. Inheemse identifikasie is apart van die afkomsvraag op die Australiese Sensus en persone wat identifiseer as Aboriginal of Torres Strait Islander mag enige afkoms identifiseer.</ref> * Australiërs (28.1%)<ref group="nota">The Australian Bureau of Statistics has stated that most who nominate "Australian" as their ancestry are part of the Anglo-Celtic group. {{cite web|url=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182!OpenDocument|title=Feature Article – Ethnic and Cultural Diversity in Australia (Feature Article)|website=abs.gov.au|date=January 1995|access-date=23 Junie 2019|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420205113/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182%21OpenDocument|url-status=live}}</ref> * Engels (27.5%) * Iers (9.3%) * Skots (7.5%) * Duits (4.4%) * Filippyns (3.5%) * Chinees (3.1%) * Indies (2.3%) * Italiaans (2.1%) * Grieks (2%) * Nederlands (1.3%) }} 31,2% van die bevolking is in die buiteland gebore met die 2016-sensus. Die vyf grootste groepe oorsese geborenes was van die Filippyne (2,6%), Engeland (2,4%), Nieu-Seeland (2%), Indië (1,6%) en Griekeland (0,6%).<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> 25,5% van die bevolking, of 58 248 mense, het in 2016 as Inheemse Australiërs (Aborigines en Torres Strait-eilandbewoners) geïdentifiseer.<ref group="nota">Van enige afkoms. Sluit diegene in wat hulle identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewoners. Inheemse identifikasie is apart van die afkomsvraag op die Australiese Sensus en persone wat hulle identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewoners mag enige afkoms identifiseer.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> === Tale === By die 2021-sensus het 57,3% van die bevolking slegs [[Engels]] tuis gepraat. Die ander tale wat die meeste tuis gepraat is, was Kriol (2.2%), Djambarrpuyngu (1.7%), Grieks (1.4%) en Nepalees (1.3%).<ref name="census2021">{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|title=Snapshot Northern Territory, Housing and Population Census 2021|date=28 June 2022|access-date=10 Julie 2022|archive-date=21 Julie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721094557/https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|url-status=live}}</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au"/><ref name="censusdata.abs.gov.au"/> Daar word meer as 100 Inheemse tale en dialekte in die Noordelike Gebied gepraat<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |title=Department of Local Government and Community Services – Aboriginal Languages in the NT |access-date=23 Januarie 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130114822/http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |archive-date=30 Januarie 2016 }}</ref> benewens Engels wat die algemeenste in stede soos Darwin of Alice Springs gepraat word. Belangrike inheemse tale wat in die Noordelike Gebied gepraat word, sluit in Murrinh-patha en Ngangikurungurr in die noordweste rondom Wadeye, Warlpiri en Warumungu in die middel rondom Tennant Creek, Arrernte rondom Alice Springs, Pintupi-Luritja in die suidooste, Pitjantjatjara in die suide naby Uluru / Ayers Rock, Yolngu Matha in die verre noorde in Arnhem Land (waar die dialek Djambarrpuyngu van Dhuwal as 'n [[lingua franca]] beskou word), en Burarra, Maung, Iwaidja en Kunwinjku in die middel-noorde en op Croker-eiland en die Goulburn-eilande. Tiwi word op Melville-eiland en Bathurst-eiland gepraat.<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |title=Major Aboriginal languages of the Northern Territory |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130110726/http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |archive-date=30 January 2016 |website=dlgcs.nt.gov.au }}</ref> Literatuur in baie van hierdie tale is beskikbaar in die Lewende Argief van Inheemse Tale. === Godsdiens === In die 2021-sensus is die [[Christendom]] die belangrikste godsdienstige affiliasie in die Noordelike Gebied, gevolg deur 40,5% van sy bevolking. In 1971 is die Christendom deur 70,2% van die bevolking gevolg en dit het sedertdien afgeneem, terwyl die persentasie mense wat hulle geïdentifiseer het as geen godsdienstige verbintenis nie, toegeneem het van 17,9% in 1971 tot 38,5% in 2021.<ref name="census2021"/> [[Hindoeïsme]] is die gebied se grootste nie-Christelike godsdiens (2,7%), gevolg deur [[Boeddhisme]] (2,1%) en [[Islam]] (1,4%).<ref name="census2021"/><ref>{{Cite web|url=https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709223800/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|url-status=dead|archive-date=9 July 2015|title=Profile .id, Community Profile – Regional NT|website=Profile.id.com.au|access-date=21 June 2018}}</ref> == Onderwys en opleiding == === Primêre en sekondêre onderrig === Skoolonderwys in die Noordelike Gebied bestaan ​​uit ses jaar laerskoolonderrig, insluitend een oorgangsjaar, drie jaar middelbare skoolonderrig en drie jaar hoërskoolonderrig. Aan die begin van 2007 het die Noordelike Gebied Middelskool vir Jare 7–9 en Hoërskool vir Jare 10–12 ingestel, maar vanaf 2026 is die gebied besig om middelskole na hoërskole te omskep om by die res van die land aan te sluit. Kinders in die Noordelike Gebied begin gewoonlik skool op die ouderdom van vyf. Na voltooiing van hoërskool verwerf studente die ''Northern Territory Certificate of Education and Training'' (NTCET). Studente wat hul sekondêre opleiding suksesvol voltooi, ontvang ook 'n tersiêre toelatingsranglys, of ATAR-telling, om toelating tot die universiteit te bepaal. Skole in die Noordelike Gebied word óf publiek óf privaat befonds. Openbare skole, ook bekend as staats- of regeringskole, word direk deur die Departement van Onderwys befonds en bestuur.<ref>{{cite web|url=http://www.education.nt.gov.au/about-us|title=About us|date=22 December 2023|website=Department of Education|publisher=Northern Territory Government|access-date=23 March 2015|archive-date=27 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227161242/http://www.education.nt.gov.au/about-us|url-status=live}}</ref> Privaat skole wat skoolgeld betaal, sluit skole in wat deur die Katolieke Kerk bestuur word en onafhanklike skole, sommige eliteskole soortgelyk aan Engelse openbare skole. Sommige onafhanklike skole in die Noordelike Gebied is geaffilieer met [[Protestants]]e, [[Lutherse]], [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse]], [[Grieks-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] of [[Sewendedag-Adventiste]] Kerke, maar sluit nie-kerkskole en 'n inheemse skool in. Teen 2009 het die Noordelike Gebied 151 openbare skole, 15 Katolieke skole en 21 onafhanklike skole gehad. Daar was 39 492 studente ingeskryf in skole regoor die gebied, met 29 175 in openbare skole en 9 882 in onafhanklike skole. Die Noordelike Gebied het ongeveer 4 000 voltydse onderwysers. === Tersiêre onderrig === Die Noordelike Gebied het een universiteit wat in 1989 onder die naam die ''Northern Territory University'' geopen het.<ref>{{cite web|url=https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|title=Celebrating 25 Years of University Education in the Northern Territory|access-date=24 March 2015|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717122525/https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|url-status=live}}</ref> Nou herdoop as die Charles Darwin Universiteit, het dit ongeveer 19 000 studente ingeskryf gehad: ongeveer 5 500 hoëronderwysstudente en ongeveer 13 500 studente op beroepsonderwys en -opleiding kursusse. Die eerste tersiêre instelling in die gebied was die ''Batchelor Institute of Indigenous Tertiary Education '' wat in die middel-1960's gestig is. === Biblioteke en argiewe === ''Library & Archives NT'' is die Noordelike Gebied se openbare navorsingsbiblioteek en argieforganisasie en ondersteun die ontwikkeling van biblioteekdienste regoor die Gebied deur openbare biblioteke te ondersteun.<ref>{{Cite web |title=Visit Us {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/visit-us |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/visit-us |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Services to Public Libraries {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |url-status=live }}</ref> Biblioteek en Argiewe NT is in 2019 gestig na die samesmelting van die Noordelike Gebiedsargiefdiens en die Noordelike Gebiedsbiblioteek.<ref>{{Cite web |last=Find & Connect Web Resource Project |first=The University of Melbourne and Australian Catholic University |title=Library & Archives NT – Organisation – Find & Connect – Northern Territory |url=https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |access-date=2024-03-14 |website=findandconnect.gov.au|archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |url-status=live }}</ref> Die Nasionale Argief van Australië het ook 'n bewaarplek in Darwin, dit is saam met die Biblioteek en Argief NT-bewaarplek by die Noordelike Territorium Argiefsentrum geleë.<ref>{{Cite web |title=Northern Territory |url=https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |access-date=2024-03-14 |website=National Archives of Australia |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002300/https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |url-status=live }}</ref> == Ekonomie == === Mynbou === Die Noordelike Gebied se ekonomie word grootliks gedryf deur [[mynbou]], wat gekonsentreer is op energieproduserende minerale, petroleum en energie en ongeveer $2,5 miljard tot die bruto staatsproduk bydra en meer as 4 600 mense in diens het. Mynbou is verantwoordelik vir 14,9% van die bruto staatsproduk in 2014–15, vergeleke met slegs 7% nasionaal.<ref>{{cite web |url=http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |title=About Minerals and Energy Department of Regional Development, Primary Industry, Fisheries and Resources |website=Nt.gov.au |date=16 September 2011 |access-date=23 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523211519/http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |archive-date=23 May 2013 |url-status=dead }}</ref> In onlangse jare, hoofsaaklik as gevolg van die effek van groot infrastruktuurprojekte en mynuitbreidings, het konstruksie mynbou verbygesteek as die grootste enkele bedryf in die gebied. Konstruksie, mynbou en vervaardiging, en regerings- en gemeenskapsdienste, maak saam ongeveer die helfte van die gebied se bruto staatsproduk (BSP) uit, in vergelyking met ongeveer 'n derde van die nasionale [[bruto binnelandse produk]] (BBP).<ref name="Economy-Overview">{{cite web|url=https://www.budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|title=Budget 2016-17 Northern Territory Economy Overview|access-date=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224040656/https://budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|archive-date=24 February 2017|url-status=dead}}</ref> Die ekonomie het die afgelope dekade aansienlik gegroei, van 'n waarde van $15 miljard in 2004–05 tot meer as $22 miljard in 2014–15. In 2012–13 het die gebiedsekonomie met 5,6% uitgebrei, meer as twee keer die vlak van nasionale groei, en in 2014–15 het dit met 10,5% gegroei, vier keer die nasionale groeikoers.<ref name="Economy-Overview"/> Tussen 2003 en 2006 het die bruto staatsproduk gestyg van $8,67 miljard tot $11,476 miljard, 'n toename van 32,4%. Gedurende die drie jaar tot 2006–2007 het die bruto staatsproduk van die Noordelike Gebied met 'n gemiddelde jaarlikse koers van 5,5% gegroei. Die bruto staatsproduk per capita in die Noordelike Gebied ($72 496) is hoër as enige Australiese staat of gebied en is ook hoër as die bruto binnelandse produk per capita vir Australië ($54 606). Die Noordelike Gebied se uitvoere het met 12,9% of $681 miljoen in 2012–13 gestyg. Die grootste bydraer tot die gebied se uitvoere was: minerale brandstowwe (hoofsaaklik [[vloeibare aardgas]]), ru-materiale (hoofsaaklik minerale ertse) en voedsel en lewende diere (hoofsaaklik lewende beeste). Die belangrikste internasionale markte vir gebiedsuitvoere is Japan, China, Indonesië, die Verenigde State en Korea.<ref>{{cite web |title=Northern Territory Economy Overview |year=2014 |url=http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=/PMS/Publications/BudgetFinance/BudgetPapers/I-BP07-1415.docx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321135743/http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=%2FPMS%2FPublications%2FBudgetFinance%2FBudgetPapers%2FI-BP07-1415.docx |archive-date=2017-03-21 |access-date=2025-04-28 }}</ref>{{page needed |date=April 2025}} Invoere na die Noordelike Gebied het altesaam $2 887,8 miljoen beloop, wat hoofsaaklik uit masjinerie- en toerustingvervaardiging (58,4%) en petroleum-, steenkool-, chemiese en verwante produkvervaardiging (17,0%) bestaan ​​het.<ref name="ABS Economics">{{cite web | title = Northern Territory Economics | publisher = Australian Bureau of Statistics | url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | date = 31 October 2007 | access-date = 27 July 2008 | archive-date = 10 August 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080810023527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | url-status = live }}</ref> Die vernaamste mynboubedrywighede is bauxiet by die Gove-skiereiland waar die produksie na raming met 52,1% tot $254 miljoen in 2007–08 sal toeneem, [[mangaan]] by Groote Eylandt, waar die produksie na raming met 10,5% tot $1,1 miljard sal toeneem, wat gehelp sal word deur die nuut ontwikkelde myne, insluitend Bootu Creek en Frances Creek, [[goud]] wat na raming met 21,7 persent tot $672 miljoen by die Union Reefs-aanleg sal toeneem, en [[uraan]] by die Ranger Uraanmyn.<ref>{{cite web |url=http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |title=Northern Territory Budget Mining and energy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720225746/http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |archive-date=20 July 2008 |access-date=29 January 2017 }}</ref> === Toerisme === Toerisme is 'n belangrike ekonomiese dryfveer vir die gebied en 'n beduidende bedryf in streeksgebiede.<ref name="economicprofile.com.au">{{cite web|url=https://www.economyprofile.com.au/|title=Australian Economy Profiles – by REMPLAN|website=Economyprofile.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=26 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626155811/https://www.economyprofile.com.au/|url-status=live}}</ref> Ikoniese bestemmings soos Uluru/Ayers Rock en Kakadu maak die Noordelike Gebied 'n gewilde bestemming vir binnelandse en internasionale reisigers. Diverse landskappe, watervalle, wye oop ruimtes, inheemse kultuur en wilde en ongetemde wildlewe bied die geleentheid vir besoekers om hulself te verdiep in die natuurlike wonder wat die Noordelike Gebied bied. In 2015 het die gebied altesaam ongeveer 1,6 miljoen binnelandse en internasionale besoekers ontvang wat na raming $2,0 miljard tot die plaaslike ekonomie bygedra het. Vakansiebesoekers het die meerderheid van die totale besoeke uitgemaak (ongeveer 792 000 besoekers). Toerisme het sterk bande met ander sektore in die ekonomie, insluitend verblyf en voedseldienste, kleinhandel, ontspanning en kultuur, en vervoer.<ref name="economicprofile.com.au"/> ''Wide Open Space'' is 'n jaarlikse fees van musiek, kuns en kultuur<ref name=hist>{{cite web | title=History | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/history/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082117/http://wideopenspace.net.au/history/ | url-status=dead }}</ref> wat oor drie dae in April/Mei by die Ross Rivier Oord in die McDonnellbergreeks plaasvind,<ref name=events/><ref>{{cite web | title=Getting to WOS | website=Wide Open Space Festival | date=29 August 2021 | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082110/http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | url-status=dead }}</ref> ongeveer 80 km oos van Alice Springs.<ref name=events>{{cite web | title=Event Info | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082114/http://wideopenspace.net.au/event_info/ | url-status=dead }}</ref> === Ander nywerhede === Die Noordelike Gebied het aangekondig dat hulle 'n projek sal aanpak wat die mariene bedryf sal bevoordeel, insluitend die ontwikkeling van 'n nuwe Mariene Nywerheidspark naby Darwin.<ref>{{cite web | title=NT's maritime industry to set sail | website=[[The Australian]] | url=https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829115121/https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | url-status=live }}</ref> == Vervoer == [[Lêer:LasseterHighway.JPG|duimnael|regs|Die Lasseter Hoofweg vebind Uluru/Ayers Rock met die Stuart Hoofweg]] [[Lêer:NR45 + NR10 + Ghan Alice Springs, 2015 (02).JPG|duimnael|regs|Die Ghan]] Die Noordelike Gebied is die ylbevolkte staat of gebied in Australië. Die Noordelike Gebied het 'n gekoppelde netwerk van teerpaaie, insluitend twee nasionale snelweë, wat met aangrensende state verbind en die belangrikste bevolkingsentrums van die gebied, en ander belangrike sentrums soos Uluru (Ayers Rock), Kakadu en Litchfield Nasionale Parke, verbind. Die Stuart-snelweg, eens bekend as "The Track", loop van noord na suid en verbind Darwin en Alice Springs met [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]]. Sommige van die verseëlde paaie is enkelbaan-asfaltpaaie. Baie grond paaie verbind die meer afgeleë nedersettings. Die uitputting wat voortspruit uit langafstandbestuur en die gevare inherent aan grondpaaie, wildlewe, wateroorgange en slegte weer het daartoe gelei dat die Noordelike Gebiedsregering padveiligheidsveldtogte in Engels en verskeie inheemse tale onderneem het. 'n Sleuteldoelwit was om mense te oorreed om teen die regte spoed vir die padtoestande te ry.<ref>{{cite web |url=https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |title=Drive to conditions |author=<!--Not stated--> |date=2021 |website=Towards Zero |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055147/https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |title=Fatigue and driving |author=<!--Not stated--> |date=March 2015 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055148/https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |url-status=live }}</ref> Vanaf 2021 was die Noordelike Gebied se padvoertuigspoedgrens in beboude gebiede 60&nbsp;km/h, tensy die dorp 'n laer standaardspoedgrens in die staatskoerant afgekondig het: baie het 50&nbsp;km/h of laer gekies. Buite die meeste beboude gebiede was die standaardspoedgrens 110&nbsp;km/h, tensy 'n spoedgrensteken anders aandui. As gevolg van die aard van die topografie en baie lae bevolkingsdigtheid, het sommige dele van die Arnhem-, Barkly-, Stuart- en Victoria-snelweë 'n maksimum spoed van 130&nbsp;km/h gehad.<ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |title=Speed limits |author=<!--Not stated--> |date=December 2020 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=21 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221040036/https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |url-status=live }}</ref> In 2004 is 'n standaardspoorlyn tussen Alice Springs en Darwin geopen, wat die Adelaide-Darwin-spoorwegkorridor voltooi het en die droom van 'n transkontinentale spoorlyn, wat in 1878 begin is met die Sentraal-Australiese Spoorweg van die suide en die Noord-Australiese Spoorweg van die noorde, verwesenlik het – maar met 'n gaping van meer as 800 km tussen Alice Springs en Birdum wat nog oorbrug moes word toe die antieke 1067 mm (3 vt 6 duim) [[Kaapspoor|smalspoorlyn]] in 1976 gesluit is.<ref name= Fuller>{{cite book |title=The Ghan: the story of the Alice Springs railway |first=Basil |last=Fuller |date=1975 |location= Adelaide |publisher=Rigby |isbn=0727000160|page=180}}</ref> Die lyn dra vinnige goederetreine en een passasierstrein: Die Ghan-ervaringstoerismetrein wat tussen Darwin en Adelaide ry, en in die NT by Katherine, Tennant Creek, Alice Springs en Kulgera stop. Die [[Darwin Internasionale Lughawe]] is die belangrikste binnelandse en internasionale lughawe vir die gebied. Verskeie kleiner lughawens is ook oor die gebied versprei en word bedien deur kleiner lugdienste, insluitend Alice Springs-lughawe, Ayers Rock-lughawe, Katherine-lughawe en Tennant Creek-lughawe. == Media == === Gedrukte media === Die Noordelike Gebied het slegs een daaglikse poniekoerant, News Corporation se ''Northern Territory News''. Die ''Sunday Territorian'' is die susterkoerant van die NT News en is die enigste toegewyde Sondag-poniekoerant in die Noordelike Gebied. Die ''Centralian Advocate'' word twee keer per week in die Alice Springs-streek versprei. Daar is ook vyf weeklikse gemeenskapskoerante. Die gebied ontvang die nasionale dagblad, ''The Australian'', terwyl ''The Sydney Morning Herald'', ''The Age'' en die ''Guardian Weekly'' ook in Darwin beskikbaar is. Katherine se koerant is die ''Katherine Times''. Daar is 'n [[LGBT]]-gemeenskapspublikasie, QNews Magazine,<ref>{{cite web|url=https://qnews.com.au/about-us/|title=About Us|website=Qnews.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429103551/https://qnews.com.au/about-us/|url-status=live}}</ref> wat in Darwin en Alice Springs gepubliseer word. === Televisie === Metropolitaans Darwin het vyf televisiestasies gehad: * Australian Broadcasting Corporation - Noordelike Gebied * Special Broadcasting Service - Noordelike Gebied * Seven (Southern Cross Austereo) * Nine Network - Darwin * Ten Darwin Darwin het ook vier gerigte uitsending stasies: * First Nations TV * Darwin TV * First Nations Tourism TV * Business TV In die Gebied is daar ook vier soortgelyke stasies: * ABC Northern Territory – (ABD) * SBS Northern Territory – (SBS) * Seven Central – (QQQ) – ''Seven Network Affiliate'' * Imparja – (IMP) – ''Nine Network Affiliate'' * Ten Central (or Central Digital Television) – (CDT) – ''Network Ten Affiliate'' Afgeleë gebiede word bedien oor die algemeen via die Viewer Access Satellite Television-diens, wat dieselfde kanale as die streeksgebiede dra, sowel as 'n paar ekstra gerigte uitsendingsdienste, insluitend Inheemse Gemeenskapstelevisie en Westlink. === Radio === Darwin het radiostasies op beide AM- en FM-frekwensies. ABC-stasies sluit in ABC Radio Darwin (105.7FM), ABC Radio National (657AM), ABC News Radio (102.5FM), ABC Classic FM (107.3FM) en Triple J (103.3FM). Die twee kommersiële stasies is Hot 100 FM (8HOT) en Mix 104.9 (8MIX). Die toonaangewende gemeenskapsstasies is 104.1 Territory FM (8TOP) en 94.5 Radio Larrakia (8KNB). Die radiostasies in Alice Springs word ook op die AM- en FM-frekwensies uitgesaai. ABC-stasies sluit in Triple J (94.9FM), ABC Classic FM (97.9FM), 783 ABC Alice Springs (783AM), ABC News Radio (104.1FM) en ABC Radio National (99.7FM). Daar is twee gemeenskapsstasies in die dorp—CAAMA (100.5FM) en 8CCC (102.1FM). Die kommersiële stasies, wat albei deur dieselfde maatskappy besit word, is Sun 96.9 (96.9FM) en 8HA (900AM). Die Christelike radiostasie Vision Christian Radio (88.0FM). Twee bykomende stasies, Territory FM (98.7FM) en Radio TAB (95.9FM), word onderskeidelik vanuit Darwin en Brisbane gesindikeer. === Musiek === Die musiektoneel van die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n paar groot musikale kunstenaars, wat hoofsaaklik die genres van Hip-Hop en RNB as hul musiekstyl gebruik. Die Rock-, Country- en Punk-toneel bevat egter 'n aansienlik groter aantal kleiner, minder bekende groepe. Die gewildste kunstenaars van die Noordelike Gebied sluit in: * Jessica Mauboy * Baker Boy * Caiti Baker * David Garnham and the Reasons To Live * Roymackonkey * Kuya James * Crystal Robins * Tang Die Noordelike Gebied het ook 'n gereeld aktiewe lewendige musiektoneel, met sy hooffees, Bass in the Grass, as die gewildste en grootste vertoning dwarsdeur die jaar. == Sport == [[Australiese voetbal]] is die gewildste sport in die Noordelike Gebied, veral onder inheemse Australiese gemeenskappe in Darwin, Alice Springs en die Tiwi-eilande. == Kultuur == Die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n aantal kulturele instellings van belang vir die nasie. Dit sluit in: * die ''Araluen Art Centre'' en die ''Museum of Central Australia'' * die Darwin Simfoniese Orkes<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://dso.org.au/ |access-date=2024-09-18 |website=Darwin Symphony Orchestra |language=en-US |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918025738/https://dso.org.au/ |url-status=live }}</ref> * die ''Museum and Art Gallery of the Northern Territory'' == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] iwo6mw2ajxm2cup9szsslprog0eu6ks 2917502 2917501 2026-07-14T09:37:07Z Oesjaar 7467 /* Ander nywerhede */ Verwyder rooi skakel 2917502 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die Noordelike Gebied beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 Junie 2014 | access-date=18 Februarie 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste van die Australiese federale [[deelstate en gebiede van Australië|deelstate en gebiede]] en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die [[argeologie]]se geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die [[inheems]]e bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 Oktober 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = Aboriginal History | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het [[seekomkommer]]s vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese [[rotskuns]] en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=National Museum of Australia |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 Maart 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=University of Queensland Press|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=The Sydney Morning Herald|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=The Register (Adelaide)|The Register|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=The Advertiser|date=22 April 1913|access-date=1 Mei 2017|archive-date=10 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=The Sydney Morning Herald |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=The Advertiser (Adelaide) |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 Januarie 1949 |access-date=20 Julie 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Ná die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Ná die oorlog is beheer oor die hele gebied aan die Statebond teruggegee. Die bombardement van [[Darwin]] het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind is, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=Julie 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeerbelegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=Museum of Australian Democracy|access-date = 8 Januarie 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 Mei 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na op watter wyse grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en-sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard {{As of|2024|lc=on}})<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 Julie 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 Oktober 2015|archive-date=25 Junie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering van 1978), met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike pos in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied. 'n Deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park in die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 Maart 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077 |archive-date=8 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Tabel weergemiddelden | locatie = die Noordelike Gebied. |jan_a_max= 48.3 |feb_a_max= 46.4 |mrt_a_max= 45.0 |apr_a_max= 41.5 |mei_a_max= 40.2 |jun_a_max= 37.9 |jul_a_max= 37.5 |aug_a_max= 39.7 |sep_a_max= 42.0 |okt_a_max= 45.0 |nov_a_max= 46.1 |dec_a_max= 47.2 |jan_a_min= 6.7 |feb_a_min= 8.5 |mrt_a_min= 4.7 |apr_a_min= 1.0 |mei_a_min= -4.2 |jun_a_min= -6.0 |jul_a_min= -7.5 |aug_a_min= -5.4 |sep_a_min= -2.8 |okt_a_min= 0.0 |nov_a_min= 3.5 |dec_a_min= 7.5 |bron = Bureau of Meteorology (Australië)<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Staatsbestuur == === Parlement === [[Lêer:Darwin (AU), Parliament House -- 2019 -- 4336-8.jpg|duimnael|Die Parlementsgebou in Darwin.]] Die parlement van die Noordelike Gebied is een van die drie eenkamerparlemente in die land. Gebaseer op die [[Westminster-stelsel]], bestaan ​​dit uit die Northern Territory Wetgewende Vergadering wat in 1974 geskep is en die Northern Territory Wetgewende Raad vervang het. Dit produseer ook die ''Northern Territory of Australia'' Staatskoerant. Die Wetgewende Raad van die Noordelike Gebied was die gedeeltelik verkose regerende liggaam van 1947 tot die vervanging daarvan deur die volledig verkose Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied in 1974. Die totale inskrywing vir die 1947-verkiesing was 4 443. Die Noordelike Gebied is in vyf kiesafdelings verdeel: Darwin, Alice Springs, Tennant Creek, Batchelor en Stuart. Alhoewel hierdie vergadering bevoegdhede uitoefen soortgelyk aan dié van die parlemente van die state van Australië, doen dit dit deur wetgewende devolusie van bevoegdhede van die Statebondsregering, eerder as deur enige grondwetlike reg. As sodanig behou die Statebondsregering die reg om wetgewing vir die gebied te maak, insluitend die mag om wetgewing wat deur die Wetgewende Vergadering aangeneem is, te tersyde te stel. Vyf-en-twintig lede van die Wetgewende Vergadering word verkies vir vierjaartermyne uit enkellid-kiesers.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2017-06-16 |title=Members |url=https://parliament.nt.gov.au/members |access-date=2024-09-18 |website=parliament.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023750/https://parliament.nt.gov.au/members |url-status=live }}</ref> Verskeie kere sedert selfregering toegestaan is, was daar agitasie vir volle staatskap binne die streek.<ref>{{Cite news |date=2022-08-13 |title=The Northern Territory worked for decades to become a state. Could it ever happen? |url=https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023749/https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |url-status=live }}</ref> 'n Referendum van kiesers in die Noordelike Gebied is in 1998 oor die kwessie gehou, wat gelei het tot 'n 'nee'-stem.<ref>{{Cite web |last=House of Representatives Standing Committee on Legal and Constitutional Affairs |date=2007-05-01 |title=The long road to statehood: Report of the inquiry into the federal implications of statehood for the Northern Territory |url=https://www.aph.gov.au/binaries/house/committee/laca/ntstatehood/report/fullreport.pdf |access-date=2024-09-18 |website=Parliament of Australia}}</ref> Dit was 'n skok vir beide die Noordelike Gebied en die Statebondsregerings, aangesien meningspeilings getoon het dat die meeste Territoriane staatskap ondersteun het. Maar onder die Australiese Grondwet kan die federale regering die voorwaardes vir toetrede tot volle staatskap bepaal. Die Noordelike Gebied is drie senatore aangebied, eerder as die twaalf wat aan oorspronklike state gewaarborg is (as gevolg van die verskil in bevolkings, sou gelyke getalle Senaatsetels beteken dat 'n Territoriaan se stem vir 'n senator meer werd sou gewees het as 30 sulke stemme in Nieu-Suid-Wallis of Victoria). Behalwe vir wat as 'n arrogante benadering deur die destydse hoofminister Shane Stone aangehaal is, word geglo dat die meeste Territoriane, ongeag hul algemene sienings oor staatskap, huiwerig was om die spesifieke aanbod wat gemaak is, te aanvaar.<ref>{{cite video |title=ABC Lateline Discussion |url=http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |url-status=dead |medium=Current Affairs |publisher=Australian Broadcasting Corporation |location=Australia |date=15 Oktober 1998 |access-date=10 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519013129/http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |archive-date=19 Mei 2006}}</ref> ===Hoofminister en kabinet=== Die hoofminister is die regeringshoof van die selfregerende Noordelike Gebied (die ekwivalent van 'n premier in 'n Australiese deelstaat). Die hoofminister word deur die administrateur aangestel, wat volgens grondwetlike gebruik die leier aanstel van die party of koalisie wat die meerderheid setels in die Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied het. Die huidige hoofminister is Lia Finocchiaro van die Country Liberal Party (CLP). Die CLP het die Australiese Arbeidersparty tydens die algemene verkiesing van 24 Augustus 2024 verslaan en Finocchiaro het daarna die eerste vroulike CLP-hoofminister van die Noordelike Gebied geword.<ref>{{Cite news |date=2024-08-26 |title='The important work has begun': NT chief minister-elect outlines new government's first steps |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-26/lia-finocchiaro-outlines-new-nt-governments-first-steps/104254328 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-08-24 |title=Who is Lia Finocchiaro, the woman who will become the NT's next chief minister? |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Boecker |first=Brianna |date=2024-08-26 |title=First female Country Liberal Party chief minister of the Northern Territory. Who is Lia Finocchiaro? |url=https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |access-date=2024-09-18 |website=Women's Agenda |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |url-status=live }}</ref> ===Administrateur=== Die Noordelike Gebied het op 1 Julie 1978 selfregering verkry onder 'n administrateur wat deur die Goewerneur-generaal van Australië aangestel word. Die federale regering, en nie die regering van die Noordelike Gebied nie, adviseer die goewerneur-generaal oor die aanstelling van die administrateur, hoewel die regering van die Noordelike Gebied volgens konvensie vooraf geraadpleeg word. Die huidige administrateur is David Connolly, wat sy amp op 27 Februarie 2026 aanvaar het.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-02-05 |title=About the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024550/https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |url-status=live }}</ref> ===Federale regering=== [[Lêer:Children wave Australian flags during an Anzac Day parade in Palmerston, Australia, April 25, 2013, as U.S. Marines with the 1st Platoon, Lima Company, 3rd Battalion, 3rd Marine Regiment, Marine Rotational 130425-M-AL626-014.jpg|duimnael|Kinders swaai Australiese vlae tydens 'n Anzac-dagparade in [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]].]] Die Noordelike Gebied word in die federale parlement verteenwoordig deur twee lede in die Huis van Verteenwoordigers en twee senatore. Ná die federale verkiesing van 2025 dien Marion Scrymgour van die Australiese Arbeidersparty (ALP) as lid vir Lingiari en Luke Gosling van die ALP as lid vir Solomon in die Huis van Verteenwoordigers. Die Noordelike Gebied se twee senatore is Malarndirri McCarthy (ALP) en Jacinta Nampijinpa Price van die Country Liberal Party (CLP). ===Plaaslike regering=== Die Noordelike Gebied is verdeel in 18 plaaslike regeringsgebiede, bestaande uit vier munisipaliteite (''municipal councils''), drie shires en elf streeksrade (''regional councils''). Hierdie rade is verantwoordelik vir plaaslike funksies wat deur die parlement van die Noordelike Gebied gedelegeer word, waaronder padinstandhouding, afvalbestuur, gemeenskapsfasiliteite en plaaslike beplanning. Hul inkomste is hoofsaaklik afkomstig van eiendomsbelasting, diensgelde en regeringstoelaes.<ref>LGANT, 2026. Local Government in the NT. https://lgant.asn.au/about-lg/local-government-in-the-nt/?utm Besoek 26 Junie 2026</ref> === Inheemse Australiërs === [[Lêer:Australia Aboriginal Culture 011.jpg|duimnael|[[Aborigines|Inheemse Australiërs]] besit ongeveer 49% van die Noordelike Gebied se grond.]] Inheemse grondrade in die Noordelike Gebied is groepe inheemse grondeienaars, gestig kragtens die Wet op Inheemse Grondregte van 1976.<ref>{{Cite web |title=The Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.clc.org.au/the-alra/#:~:text=The%20Land%20Rights%20Act%20mandated,form%20a%20new%20land%20council. |access-date=2024-09-18 |website=Central Land Council |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |access-date=2024-09-18 |website=National Museum of Australia |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024900/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |url-status=live }}</ref> ===Politieke partye=== Die twee histories dominante politieke partye in die Noordelike Gebied is die konserwatiewe Country Liberal Party wat die Gebied van 1974 tot 2001, van 2012 tot 2016 en sedert 2024 regeer het, en die sosiaal-demokratiese Australiese Arbeidersparty wat die Gebied van 2001 tot 2012 en van 2016 tot 2024 regeer het. Kleiner partye wat ook aktief is in die Noordelike Gebied sluit in die Northern Territory Greens, die Shooters and Fishers Party en verskeie ander. Dit is algemeen dat onafhanklike politici verkiesings wen. Die CLP se bewind was eens so streng dat 'n voormalige minister eens gesê het die CLP het 'n "'regmatige erfenis om die party te wees wat hierdie plek bestuur'".<ref>{{cite news | url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | title=After eight years in the political wilderness, the CLP hopes it can return to power in the NT | newspaper=ABC News | date=8 Augustus 2024 | archive-date=26 August 2024 | access-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240826124139/https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | title=Arcadian populism. The Country Liberal Party and Self-Government in the Northern Territory | access-date=27 Augustus 2024 | archive-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240827092455/https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | url-status=live }}</ref> Die algemene verkiesing van die Noordelike Gebied in 2024 het die NT Greens hul eerste setel ooit in die Wetgewende Vergadering besorg toe Kat McNamara die voormalige hoofminister Natasha Fyles in die kiesafdeling Nightcliff verslaan het. Dit was die eerste keer in die geskiedenis dat die Groenes 'n setel in die parlement van die Noordelike Gebied gewen het. Ná McNamara se bedanking in Februarie 2026 het Arbeid egter die setel tydens 'n tussenverkiesing herower.<ref>{{cite web|url=https://www.tallyroom.com.au/56505|title=Greens win Nightcliff from third place|author=Ben Raue|work=The Tally Room|date=4 September 2024 }}</ref> Aangesien minder partye en kandidate aan die algemene verkiesings van die Noordelike Gebied deelneem as aan die Australiese federale verkiesings in die Noordelike Gebied, het die CLP, Arbeid en onafhanklikes gewoonlik 'n hoër stemaandeel by gebiedsverkiesings as by federale verkiesings in die Noordelike Gebied as gevolg van die afwesigheid van regse kleiner partye soos Pauline Hanson se One Nation en die feit dat die Groenes nie in elke setel by gebiedsverkiesings staan nie. == Demografie == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:.5em; font-size:90%;" |+ Beraamde populasie<br />vir die Noordelike Gebied ! Jaar !! Populasie |- | style="text-align:right;"| 1901 || style="text-align:center;"| 4,765 |- | style="text-align:right;"| 1956 || style="text-align:center;"| 19,556 |- | style="text-align:right;"| 1961 || style="text-align:center;"| 44,481 |- | style="text-align:right;"| 1974 || style="text-align:center;"| 102,924 |- | style="text-align:right;"| 1976 || style="text-align:center;"| 97,090 |- | style="text-align:right;"| 1981 || style="text-align:center;"| 122,616 |- | style="text-align:right;"| 1991 || style="text-align:center;"| 165,493 |- | style="text-align:right;"| 1996 || style="text-align:center;"| 181,843 |- | style="text-align:right;"| 2001 || style="text-align:center;"| 200,019 |- | style="text-align:right;"| 2006 || style="text-align:center;"| 192,900 |- | style="text-align:right;"| 2011 || style="text-align:center;"| 211,945 |- | style="text-align:right;"| 2016 || style="text-align:center;"| 228,833 |- | style="text-align:right;"| 2021 || style="text-align:center;"| 232,605 |- | colspan="2" style="font-size:80%; text-align:center;"| Bron: Australiese Buro vir Statistiek<br />(Est Resident Pop) |} Die bevolking van die Noordelike Gebied tydens die Australiese sensus van 2011 was 211 945,<ref name=2011census>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 2011 Census QuickStats: Northern Territory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313015221/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 |date=13 March 2018 }}, Australian Bureau of Statistics, 9 August 2011.</ref> 'n toename van 10 persent vanaf die sensus van 2006. Die Australiese Buro vir Statistiek het 'n inwonersbevolking van 244 300 in Junie 2015 geraam, met inagneming van inwoners oorsee of tussen state. Die gebied se bevolking verteenwoordig 1% van die totale bevolking van Australië.<ref name=abs>{{cite web| url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0| title = 3101.0 – Australian Demographic Statistics, Mar 2016| access-date = 1 November 2016| publisher = Australian Bureau of Statistics| date = 22 September 2016| archive-date = 11 January 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180111105412/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/mf/3101.0| url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2014-15, Northern Territory|date=29 March 2016|publisher=Australian Bureau of Statistics|access-date=29 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310034527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|archive-date=10 March 2017|url-status=dead}}</ref><ref name=ads>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|title=3101.0 – Australian Demographic Statistics, Dec 2011|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829122148/http://abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|archive-date=29 August 2012|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Darwin homebanner.jpg|alt=|duimnael|Darwin is die hoofstad en grootste stad in die Noordelike Gebied]] Die Noordelike Gebied se bevolking is die jongste in Australië en het die grootste proporsie (23,2%) onder 15 jaar en die kleinste proporsie (5,7%) van 65 jaar en ouer. Die [[Mediaan|mediaanouderdom]] van inwoners van die Noordelike Gebied is 31 jaar, ses jaar jonger as die nasionale mediaanouderdom.<ref name=2011census /> [[Lêer:Alice Springs (2049606825).jpg|alt=|duimnael|[[Alice Springs]]]] Inheemse Australiërs maak 30,3% van die bevolking uit<ref>{{Cite web |date=2023-08-31 |title=Estimates of Aboriginal and Torres Strait Islander Australians, 30 June 2021 {{!}} Australian Bureau of Statistics |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |access-date=2024-08-27 |website=www.abs.gov.au |language=en |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227124201/https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |url-status=live }}</ref> en besit sowat 49% van die grond. Die lewensverwagting van inheemse Australiërs is heelwat laer as dié van nie-inheemse Australiërs in die Noordelike Gebied, 'n feit wat elders in Australië weerspieël word. ABS-statistieke dui daarop dat inheemse Australiërs ongeveer 11 jaar vroeër sterf as die gemiddelde nie-inheemse Australiër. Daar is inheemse gemeenskappe in baie dele van die gebied, waarvan die grootste die Pitjantjatjara naby Uluru/Ayers Rock, die Arrernte naby Alice Springs, die Luritja tussen daardie twee, die Warlpiri verder noord, en die Yolngu in oostelike Arnhem Land is. In 2019 het 147 255<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |title=Regional population, 2018-19 financial year |website=abs.gov.au |date=25 March 2020 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=3 February 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408103747/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |url-status=live }}</ref> mense in Darwin gewoon, 'n oorweldigende meerderheid van die Gebied se bevolking. Ten spyte hiervan is die Noordelike Gebied die mins verstedelikte jurisdiksie in Australië (gevolg deur Tasmanië). === Stede en dorpe === {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Beduidende Stedelike Gebiede<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek word Beduidende Stedelike Gebiede gedefinieer as beduidende dorpe en stede, of agglomerasies van kleiner dorpe, met 'n totale bevolking van ten minste 10 000. Beduidende Stedelike Gebiede kan meer as een afsonderlike stedelike sentrum bevat. Daar is stedelike gebiede met meer as 10 000 mense wat die ABS tans nie as Beduidende Stedelike Gebiede klassifiseer nie.</ref> <ref group=nota>Die ABS definieer tans slegs twee Beduidende Stedelike Gebiede binne die Noordelike Gebied.</ref> |- ! Rang ! Beduidende Stedelike Gebiede ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 127,215 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7002 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 25,912 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7001 Sensus 2021] |- |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Stedelike Sentrums<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek verteenwoordig Stedelike Sentrums gebiede van gekonsentreerde stedelike ontwikkeling met bevolkings van 1 000 mense of meer.</ref> <ref group="nota">Slegs die 10 gewildste stedelike sentrums word getoon.</ref> |- ! Rang ! Stedelike Sentrum ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 122,207 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL703001 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 24,855 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL712001 Sensus 2021] |- | 3 |[[Katherine, Northern Territory|Katherine]] |align="right" | 5,980 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL714001 Sensus 2021] |- |4 |[[Nhulunbuy]] |align="right" | 3,267 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715006 Sensus 2021] |- |5 |[[Tennant Creek]] |align="right" | 2,949 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715007 Sensus 2021] |- |6 |[[Elcho-eiland / Galiwinku]] |align="right" | 2,199 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715001 Sensus 2021] |- |7 |[[Wadeye]] |align="right" | 1,924 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715008 Sensus 2021] |- |8 |[[Wurrumiyanga|Wurrumiyanga (Nguiu)]] |align="right" | 1,421 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715009 Sensus 2021] |- |9 |[[Gunbalanya|Gunbalanya (Oenpelli)]] |align="right" | 1,153 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715002 Sensus 2021] |- |10 |[[Milingimbi]] |align="right" | 1,097 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715004 Sensus 2021] |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking volgens plaaslike regeringsgebied<ref group="nota">Slegs die 10 mees gewilde Plaaslike Regeringsgebiede word getoon.</ref> |- ! Rang ! Plaaslike Regeringsgebiede ! Populasie (30 Junie 2023 skatting)<ref>{{cite web |title=Regional population |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |website=Population estimates and components by LGA |date=26 March 2024 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=11 September 2024 |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010145251/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |url-status=live }}</ref> |- | 1 |Stad van Darwin |align="right" | 85,465 |- | 2 |Stad van Palmerston |align="right" | 41,113 |- | 3 |Alice Springs-dorp |align="right" | 29,213 |- |4 |Litchfield |align="right" | 23,415 |- |5 |Dorp van Katherine |align="right" | 10,829 |- |6 |Oostelike Arnhem Streek |align="right" | 10,011 |- |7 |Roper Golfstreek |align="right" | 7,491 |- |8 |Barkly gebied |align="right" | 7,239 |- |9 |MacDonnell gebied |align="right" | 6,706 |- |10 |Sentrale Woestyn Streek |align="right" | 4,126 |} === Afkoms en immigrasie === {| class="wikitable" style="float:right;" |+Geboorteland (2016)<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au">{{Cite web|url=https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7?opendocument|title=2016 Census Community Profiles: Northern Territory|website=quickstats.censusdata.abs.gov.au|access-date=23 Junie 2019|archive-date=23 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623005030/https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7%3Fopendocument|url-status=dead}}</ref><ref name="censusdata.abs.gov.au">{{Cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |title=GCP 7 |access-date=23 Junie 2019 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602225625/https://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |url-status=dead }}</ref> ! Geboorteplek<ref group="nota">In ooreenstemming met die Australiese Buro vir Statistiek-bron word Engeland, Skotland, die vasteland van China en die Spesiale Administratiewe Streke van [[Hongkong]] en [[Macau]] afsonderlik gelys.</ref> !! Populasie |- |[[Australië]]|| 157,531 |- |[[Filippyne]]|| 5,914 |- |[[Engeland]]|| 5,583<!-- England and Scotland are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nieu-Seeland]]|| 4,636 |- |[[Indië]]|| 3,598 |- |[[Griekeland]]|| 1,268 |- |[[Amerika]]|| 1,211 |- |[[China]]|| 1,192<!-- Mainland China, Taiwan, Hong Kong and Macau SARs are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nepal]]|| 1,126 |- |[[Indonesië]]|| 1,117 |- |[[Ierland]]|| 1,026 |- |[[Oos-Timor]]||1,024 |} By die 2016-sensus was die mees genomineerde voorouers:<ref group="nota">As a percentage of 199,426 persons who nominated their ancestry at the 2016 census.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> {{columns-list|colwidth=13em| * Inheems (30.3%)<ref group="nota">Van enige afkoms. Sluit diegene in wat identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewooners. Inheemse identifikasie is apart van die afkomsvraag op die Australiese Sensus en persone wat identifiseer as Aboriginal of Torres Strait Islander mag enige afkoms identifiseer.</ref> * Australiërs (28.1%)<ref group="nota">The Australian Bureau of Statistics has stated that most who nominate "Australian" as their ancestry are part of the Anglo-Celtic group. {{cite web|url=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182!OpenDocument|title=Feature Article – Ethnic and Cultural Diversity in Australia (Feature Article)|website=abs.gov.au|date=January 1995|access-date=23 Junie 2019|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420205113/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182%21OpenDocument|url-status=live}}</ref> * Engels (27.5%) * Iers (9.3%) * Skots (7.5%) * Duits (4.4%) * Filippyns (3.5%) * Chinees (3.1%) * Indies (2.3%) * Italiaans (2.1%) * Grieks (2%) * Nederlands (1.3%) }} 31,2% van die bevolking is in die buiteland gebore met die 2016-sensus. Die vyf grootste groepe oorsese geborenes was van die Filippyne (2,6%), Engeland (2,4%), Nieu-Seeland (2%), Indië (1,6%) en Griekeland (0,6%).<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> 25,5% van die bevolking, of 58 248 mense, het in 2016 as Inheemse Australiërs (Aborigines en Torres Strait-eilandbewoners) geïdentifiseer.<ref group="nota">Van enige afkoms. Sluit diegene in wat hulle identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewoners. Inheemse identifikasie is apart van die afkomsvraag op die Australiese Sensus en persone wat hulle identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewoners mag enige afkoms identifiseer.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> === Tale === By die 2021-sensus het 57,3% van die bevolking slegs [[Engels]] tuis gepraat. Die ander tale wat die meeste tuis gepraat is, was Kriol (2.2%), Djambarrpuyngu (1.7%), Grieks (1.4%) en Nepalees (1.3%).<ref name="census2021">{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|title=Snapshot Northern Territory, Housing and Population Census 2021|date=28 June 2022|access-date=10 Julie 2022|archive-date=21 Julie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721094557/https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|url-status=live}}</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au"/><ref name="censusdata.abs.gov.au"/> Daar word meer as 100 Inheemse tale en dialekte in die Noordelike Gebied gepraat<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |title=Department of Local Government and Community Services – Aboriginal Languages in the NT |access-date=23 Januarie 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130114822/http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |archive-date=30 Januarie 2016 }}</ref> benewens Engels wat die algemeenste in stede soos Darwin of Alice Springs gepraat word. Belangrike inheemse tale wat in die Noordelike Gebied gepraat word, sluit in Murrinh-patha en Ngangikurungurr in die noordweste rondom Wadeye, Warlpiri en Warumungu in die middel rondom Tennant Creek, Arrernte rondom Alice Springs, Pintupi-Luritja in die suidooste, Pitjantjatjara in die suide naby Uluru / Ayers Rock, Yolngu Matha in die verre noorde in Arnhem Land (waar die dialek Djambarrpuyngu van Dhuwal as 'n [[lingua franca]] beskou word), en Burarra, Maung, Iwaidja en Kunwinjku in die middel-noorde en op Croker-eiland en die Goulburn-eilande. Tiwi word op Melville-eiland en Bathurst-eiland gepraat.<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |title=Major Aboriginal languages of the Northern Territory |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130110726/http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |archive-date=30 January 2016 |website=dlgcs.nt.gov.au }}</ref> Literatuur in baie van hierdie tale is beskikbaar in die Lewende Argief van Inheemse Tale. === Godsdiens === In die 2021-sensus is die [[Christendom]] die belangrikste godsdienstige affiliasie in die Noordelike Gebied, gevolg deur 40,5% van sy bevolking. In 1971 is die Christendom deur 70,2% van die bevolking gevolg en dit het sedertdien afgeneem, terwyl die persentasie mense wat hulle geïdentifiseer het as geen godsdienstige verbintenis nie, toegeneem het van 17,9% in 1971 tot 38,5% in 2021.<ref name="census2021"/> [[Hindoeïsme]] is die gebied se grootste nie-Christelike godsdiens (2,7%), gevolg deur [[Boeddhisme]] (2,1%) en [[Islam]] (1,4%).<ref name="census2021"/><ref>{{Cite web|url=https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709223800/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|url-status=dead|archive-date=9 July 2015|title=Profile .id, Community Profile – Regional NT|website=Profile.id.com.au|access-date=21 June 2018}}</ref> == Onderwys en opleiding == === Primêre en sekondêre onderrig === Skoolonderwys in die Noordelike Gebied bestaan ​​uit ses jaar laerskoolonderrig, insluitend een oorgangsjaar, drie jaar middelbare skoolonderrig en drie jaar hoërskoolonderrig. Aan die begin van 2007 het die Noordelike Gebied Middelskool vir Jare 7–9 en Hoërskool vir Jare 10–12 ingestel, maar vanaf 2026 is die gebied besig om middelskole na hoërskole te omskep om by die res van die land aan te sluit. Kinders in die Noordelike Gebied begin gewoonlik skool op die ouderdom van vyf. Na voltooiing van hoërskool verwerf studente die ''Northern Territory Certificate of Education and Training'' (NTCET). Studente wat hul sekondêre opleiding suksesvol voltooi, ontvang ook 'n tersiêre toelatingsranglys, of ATAR-telling, om toelating tot die universiteit te bepaal. Skole in die Noordelike Gebied word óf publiek óf privaat befonds. Openbare skole, ook bekend as staats- of regeringskole, word direk deur die Departement van Onderwys befonds en bestuur.<ref>{{cite web|url=http://www.education.nt.gov.au/about-us|title=About us|date=22 December 2023|website=Department of Education|publisher=Northern Territory Government|access-date=23 March 2015|archive-date=27 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227161242/http://www.education.nt.gov.au/about-us|url-status=live}}</ref> Privaat skole wat skoolgeld betaal, sluit skole in wat deur die Katolieke Kerk bestuur word en onafhanklike skole, sommige eliteskole soortgelyk aan Engelse openbare skole. Sommige onafhanklike skole in die Noordelike Gebied is geaffilieer met [[Protestants]]e, [[Lutherse]], [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse]], [[Grieks-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] of [[Sewendedag-Adventiste]] Kerke, maar sluit nie-kerkskole en 'n inheemse skool in. Teen 2009 het die Noordelike Gebied 151 openbare skole, 15 Katolieke skole en 21 onafhanklike skole gehad. Daar was 39 492 studente ingeskryf in skole regoor die gebied, met 29 175 in openbare skole en 9 882 in onafhanklike skole. Die Noordelike Gebied het ongeveer 4 000 voltydse onderwysers. === Tersiêre onderrig === Die Noordelike Gebied het een universiteit wat in 1989 onder die naam die ''Northern Territory University'' geopen het.<ref>{{cite web|url=https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|title=Celebrating 25 Years of University Education in the Northern Territory|access-date=24 March 2015|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717122525/https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|url-status=live}}</ref> Nou herdoop as die Charles Darwin Universiteit, het dit ongeveer 19 000 studente ingeskryf gehad: ongeveer 5 500 hoëronderwysstudente en ongeveer 13 500 studente op beroepsonderwys en -opleiding kursusse. Die eerste tersiêre instelling in die gebied was die ''Batchelor Institute of Indigenous Tertiary Education '' wat in die middel-1960's gestig is. === Biblioteke en argiewe === ''Library & Archives NT'' is die Noordelike Gebied se openbare navorsingsbiblioteek en argieforganisasie en ondersteun die ontwikkeling van biblioteekdienste regoor die Gebied deur openbare biblioteke te ondersteun.<ref>{{Cite web |title=Visit Us {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/visit-us |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/visit-us |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Services to Public Libraries {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |url-status=live }}</ref> Biblioteek en Argiewe NT is in 2019 gestig na die samesmelting van die Noordelike Gebiedsargiefdiens en die Noordelike Gebiedsbiblioteek.<ref>{{Cite web |last=Find & Connect Web Resource Project |first=The University of Melbourne and Australian Catholic University |title=Library & Archives NT – Organisation – Find & Connect – Northern Territory |url=https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |access-date=2024-03-14 |website=findandconnect.gov.au|archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |url-status=live }}</ref> Die Nasionale Argief van Australië het ook 'n bewaarplek in Darwin, dit is saam met die Biblioteek en Argief NT-bewaarplek by die Noordelike Territorium Argiefsentrum geleë.<ref>{{Cite web |title=Northern Territory |url=https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |access-date=2024-03-14 |website=National Archives of Australia |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002300/https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |url-status=live }}</ref> == Ekonomie == === Mynbou === Die Noordelike Gebied se ekonomie word grootliks gedryf deur [[mynbou]], wat gekonsentreer is op energieproduserende minerale, petroleum en energie en ongeveer $2,5 miljard tot die bruto staatsproduk bydra en meer as 4 600 mense in diens het. Mynbou is verantwoordelik vir 14,9% van die bruto staatsproduk in 2014–15, vergeleke met slegs 7% nasionaal.<ref>{{cite web |url=http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |title=About Minerals and Energy Department of Regional Development, Primary Industry, Fisheries and Resources |website=Nt.gov.au |date=16 September 2011 |access-date=23 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523211519/http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |archive-date=23 May 2013 |url-status=dead }}</ref> In onlangse jare, hoofsaaklik as gevolg van die effek van groot infrastruktuurprojekte en mynuitbreidings, het konstruksie mynbou verbygesteek as die grootste enkele bedryf in die gebied. Konstruksie, mynbou en vervaardiging, en regerings- en gemeenskapsdienste, maak saam ongeveer die helfte van die gebied se bruto staatsproduk (BSP) uit, in vergelyking met ongeveer 'n derde van die nasionale [[bruto binnelandse produk]] (BBP).<ref name="Economy-Overview">{{cite web|url=https://www.budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|title=Budget 2016-17 Northern Territory Economy Overview|access-date=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224040656/https://budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|archive-date=24 February 2017|url-status=dead}}</ref> Die ekonomie het die afgelope dekade aansienlik gegroei, van 'n waarde van $15 miljard in 2004–05 tot meer as $22 miljard in 2014–15. In 2012–13 het die gebiedsekonomie met 5,6% uitgebrei, meer as twee keer die vlak van nasionale groei, en in 2014–15 het dit met 10,5% gegroei, vier keer die nasionale groeikoers.<ref name="Economy-Overview"/> Tussen 2003 en 2006 het die bruto staatsproduk gestyg van $8,67 miljard tot $11,476 miljard, 'n toename van 32,4%. Gedurende die drie jaar tot 2006–2007 het die bruto staatsproduk van die Noordelike Gebied met 'n gemiddelde jaarlikse koers van 5,5% gegroei. Die bruto staatsproduk per capita in die Noordelike Gebied ($72 496) is hoër as enige Australiese staat of gebied en is ook hoër as die bruto binnelandse produk per capita vir Australië ($54 606). Die Noordelike Gebied se uitvoere het met 12,9% of $681 miljoen in 2012–13 gestyg. Die grootste bydraer tot die gebied se uitvoere was: minerale brandstowwe (hoofsaaklik [[vloeibare aardgas]]), ru-materiale (hoofsaaklik minerale ertse) en voedsel en lewende diere (hoofsaaklik lewende beeste). Die belangrikste internasionale markte vir gebiedsuitvoere is Japan, China, Indonesië, die Verenigde State en Korea.<ref>{{cite web |title=Northern Territory Economy Overview |year=2014 |url=http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=/PMS/Publications/BudgetFinance/BudgetPapers/I-BP07-1415.docx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321135743/http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=%2FPMS%2FPublications%2FBudgetFinance%2FBudgetPapers%2FI-BP07-1415.docx |archive-date=2017-03-21 |access-date=2025-04-28 }}</ref>{{page needed |date=April 2025}} Invoere na die Noordelike Gebied het altesaam $2 887,8 miljoen beloop, wat hoofsaaklik uit masjinerie- en toerustingvervaardiging (58,4%) en petroleum-, steenkool-, chemiese en verwante produkvervaardiging (17,0%) bestaan ​​het.<ref name="ABS Economics">{{cite web | title = Northern Territory Economics | publisher = Australian Bureau of Statistics | url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | date = 31 October 2007 | access-date = 27 July 2008 | archive-date = 10 August 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080810023527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | url-status = live }}</ref> Die vernaamste mynboubedrywighede is bauxiet by die Gove-skiereiland waar die produksie na raming met 52,1% tot $254 miljoen in 2007–08 sal toeneem, [[mangaan]] by Groote Eylandt, waar die produksie na raming met 10,5% tot $1,1 miljard sal toeneem, wat gehelp sal word deur die nuut ontwikkelde myne, insluitend Bootu Creek en Frances Creek, [[goud]] wat na raming met 21,7 persent tot $672 miljoen by die Union Reefs-aanleg sal toeneem, en [[uraan]] by die Ranger Uraanmyn.<ref>{{cite web |url=http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |title=Northern Territory Budget Mining and energy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720225746/http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |archive-date=20 July 2008 |access-date=29 January 2017 }}</ref> === Toerisme === Toerisme is 'n belangrike ekonomiese dryfveer vir die gebied en 'n beduidende bedryf in streeksgebiede.<ref name="economicprofile.com.au">{{cite web|url=https://www.economyprofile.com.au/|title=Australian Economy Profiles – by REMPLAN|website=Economyprofile.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=26 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626155811/https://www.economyprofile.com.au/|url-status=live}}</ref> Ikoniese bestemmings soos Uluru/Ayers Rock en Kakadu maak die Noordelike Gebied 'n gewilde bestemming vir binnelandse en internasionale reisigers. Diverse landskappe, watervalle, wye oop ruimtes, inheemse kultuur en wilde en ongetemde wildlewe bied die geleentheid vir besoekers om hulself te verdiep in die natuurlike wonder wat die Noordelike Gebied bied. In 2015 het die gebied altesaam ongeveer 1,6 miljoen binnelandse en internasionale besoekers ontvang wat na raming $2,0 miljard tot die plaaslike ekonomie bygedra het. Vakansiebesoekers het die meerderheid van die totale besoeke uitgemaak (ongeveer 792 000 besoekers). Toerisme het sterk bande met ander sektore in die ekonomie, insluitend verblyf en voedseldienste, kleinhandel, ontspanning en kultuur, en vervoer.<ref name="economicprofile.com.au"/> ''Wide Open Space'' is 'n jaarlikse fees van musiek, kuns en kultuur<ref name=hist>{{cite web | title=History | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/history/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082117/http://wideopenspace.net.au/history/ | url-status=dead }}</ref> wat oor drie dae in April/Mei by die Ross Rivier Oord in die McDonnellbergreeks plaasvind,<ref name=events/><ref>{{cite web | title=Getting to WOS | website=Wide Open Space Festival | date=29 August 2021 | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082110/http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | url-status=dead }}</ref> ongeveer 80 km oos van Alice Springs.<ref name=events>{{cite web | title=Event Info | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082114/http://wideopenspace.net.au/event_info/ | url-status=dead }}</ref> === Ander nywerhede === Die Noordelike Gebied het aangekondig dat hulle 'n projek sal aanpak wat die mariene bedryf sal bevoordeel, insluitend die ontwikkeling van 'n nuwe Mariene Nywerheidspark naby Darwin.<ref>{{cite web | title=NT's maritime industry to set sail | website=The Australian | url=https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829115121/https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | url-status=live }}</ref> == Vervoer == [[Lêer:LasseterHighway.JPG|duimnael|regs|Die Lasseter Hoofweg vebind Uluru/Ayers Rock met die Stuart Hoofweg]] [[Lêer:NR45 + NR10 + Ghan Alice Springs, 2015 (02).JPG|duimnael|regs|Die Ghan]] Die Noordelike Gebied is die ylbevolkte staat of gebied in Australië. Die Noordelike Gebied het 'n gekoppelde netwerk van teerpaaie, insluitend twee nasionale snelweë, wat met aangrensende state verbind en die belangrikste bevolkingsentrums van die gebied, en ander belangrike sentrums soos Uluru (Ayers Rock), Kakadu en Litchfield Nasionale Parke, verbind. Die Stuart-snelweg, eens bekend as "The Track", loop van noord na suid en verbind Darwin en Alice Springs met [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]]. Sommige van die verseëlde paaie is enkelbaan-asfaltpaaie. Baie grond paaie verbind die meer afgeleë nedersettings. Die uitputting wat voortspruit uit langafstandbestuur en die gevare inherent aan grondpaaie, wildlewe, wateroorgange en slegte weer het daartoe gelei dat die Noordelike Gebiedsregering padveiligheidsveldtogte in Engels en verskeie inheemse tale onderneem het. 'n Sleuteldoelwit was om mense te oorreed om teen die regte spoed vir die padtoestande te ry.<ref>{{cite web |url=https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |title=Drive to conditions |author=<!--Not stated--> |date=2021 |website=Towards Zero |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055147/https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |title=Fatigue and driving |author=<!--Not stated--> |date=March 2015 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055148/https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |url-status=live }}</ref> Vanaf 2021 was die Noordelike Gebied se padvoertuigspoedgrens in beboude gebiede 60&nbsp;km/h, tensy die dorp 'n laer standaardspoedgrens in die staatskoerant afgekondig het: baie het 50&nbsp;km/h of laer gekies. Buite die meeste beboude gebiede was die standaardspoedgrens 110&nbsp;km/h, tensy 'n spoedgrensteken anders aandui. As gevolg van die aard van die topografie en baie lae bevolkingsdigtheid, het sommige dele van die Arnhem-, Barkly-, Stuart- en Victoria-snelweë 'n maksimum spoed van 130&nbsp;km/h gehad.<ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |title=Speed limits |author=<!--Not stated--> |date=December 2020 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=21 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221040036/https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |url-status=live }}</ref> In 2004 is 'n standaardspoorlyn tussen Alice Springs en Darwin geopen, wat die Adelaide-Darwin-spoorwegkorridor voltooi het en die droom van 'n transkontinentale spoorlyn, wat in 1878 begin is met die Sentraal-Australiese Spoorweg van die suide en die Noord-Australiese Spoorweg van die noorde, verwesenlik het – maar met 'n gaping van meer as 800 km tussen Alice Springs en Birdum wat nog oorbrug moes word toe die antieke 1067 mm (3 vt 6 duim) [[Kaapspoor|smalspoorlyn]] in 1976 gesluit is.<ref name= Fuller>{{cite book |title=The Ghan: the story of the Alice Springs railway |first=Basil |last=Fuller |date=1975 |location= Adelaide |publisher=Rigby |isbn=0727000160|page=180}}</ref> Die lyn dra vinnige goederetreine en een passasierstrein: Die Ghan-ervaringstoerismetrein wat tussen Darwin en Adelaide ry, en in die NT by Katherine, Tennant Creek, Alice Springs en Kulgera stop. Die [[Darwin Internasionale Lughawe]] is die belangrikste binnelandse en internasionale lughawe vir die gebied. Verskeie kleiner lughawens is ook oor die gebied versprei en word bedien deur kleiner lugdienste, insluitend Alice Springs-lughawe, Ayers Rock-lughawe, Katherine-lughawe en Tennant Creek-lughawe. == Media == === Gedrukte media === Die Noordelike Gebied het slegs een daaglikse poniekoerant, News Corporation se ''Northern Territory News''. Die ''Sunday Territorian'' is die susterkoerant van die NT News en is die enigste toegewyde Sondag-poniekoerant in die Noordelike Gebied. Die ''Centralian Advocate'' word twee keer per week in die Alice Springs-streek versprei. Daar is ook vyf weeklikse gemeenskapskoerante. Die gebied ontvang die nasionale dagblad, ''The Australian'', terwyl ''The Sydney Morning Herald'', ''The Age'' en die ''Guardian Weekly'' ook in Darwin beskikbaar is. Katherine se koerant is die ''Katherine Times''. Daar is 'n [[LGBT]]-gemeenskapspublikasie, QNews Magazine,<ref>{{cite web|url=https://qnews.com.au/about-us/|title=About Us|website=Qnews.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429103551/https://qnews.com.au/about-us/|url-status=live}}</ref> wat in Darwin en Alice Springs gepubliseer word. === Televisie === Metropolitaans Darwin het vyf televisiestasies gehad: * Australian Broadcasting Corporation - Noordelike Gebied * Special Broadcasting Service - Noordelike Gebied * Seven (Southern Cross Austereo) * Nine Network - Darwin * Ten Darwin Darwin het ook vier gerigte uitsending stasies: * First Nations TV * Darwin TV * First Nations Tourism TV * Business TV In die Gebied is daar ook vier soortgelyke stasies: * ABC Northern Territory – (ABD) * SBS Northern Territory – (SBS) * Seven Central – (QQQ) – ''Seven Network Affiliate'' * Imparja – (IMP) – ''Nine Network Affiliate'' * Ten Central (or Central Digital Television) – (CDT) – ''Network Ten Affiliate'' Afgeleë gebiede word bedien oor die algemeen via die Viewer Access Satellite Television-diens, wat dieselfde kanale as die streeksgebiede dra, sowel as 'n paar ekstra gerigte uitsendingsdienste, insluitend Inheemse Gemeenskapstelevisie en Westlink. === Radio === Darwin het radiostasies op beide AM- en FM-frekwensies. ABC-stasies sluit in ABC Radio Darwin (105.7FM), ABC Radio National (657AM), ABC News Radio (102.5FM), ABC Classic FM (107.3FM) en Triple J (103.3FM). Die twee kommersiële stasies is Hot 100 FM (8HOT) en Mix 104.9 (8MIX). Die toonaangewende gemeenskapsstasies is 104.1 Territory FM (8TOP) en 94.5 Radio Larrakia (8KNB). Die radiostasies in Alice Springs word ook op die AM- en FM-frekwensies uitgesaai. ABC-stasies sluit in Triple J (94.9FM), ABC Classic FM (97.9FM), 783 ABC Alice Springs (783AM), ABC News Radio (104.1FM) en ABC Radio National (99.7FM). Daar is twee gemeenskapsstasies in die dorp—CAAMA (100.5FM) en 8CCC (102.1FM). Die kommersiële stasies, wat albei deur dieselfde maatskappy besit word, is Sun 96.9 (96.9FM) en 8HA (900AM). Die Christelike radiostasie Vision Christian Radio (88.0FM). Twee bykomende stasies, Territory FM (98.7FM) en Radio TAB (95.9FM), word onderskeidelik vanuit Darwin en Brisbane gesindikeer. === Musiek === Die musiektoneel van die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n paar groot musikale kunstenaars, wat hoofsaaklik die genres van Hip-Hop en RNB as hul musiekstyl gebruik. Die Rock-, Country- en Punk-toneel bevat egter 'n aansienlik groter aantal kleiner, minder bekende groepe. Die gewildste kunstenaars van die Noordelike Gebied sluit in: * Jessica Mauboy * Baker Boy * Caiti Baker * David Garnham and the Reasons To Live * Roymackonkey * Kuya James * Crystal Robins * Tang Die Noordelike Gebied het ook 'n gereeld aktiewe lewendige musiektoneel, met sy hooffees, Bass in the Grass, as die gewildste en grootste vertoning dwarsdeur die jaar. == Sport == [[Australiese voetbal]] is die gewildste sport in die Noordelike Gebied, veral onder inheemse Australiese gemeenskappe in Darwin, Alice Springs en die Tiwi-eilande. == Kultuur == Die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n aantal kulturele instellings van belang vir die nasie. Dit sluit in: * die ''Araluen Art Centre'' en die ''Museum of Central Australia'' * die Darwin Simfoniese Orkes<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://dso.org.au/ |access-date=2024-09-18 |website=Darwin Symphony Orchestra |language=en-US |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918025738/https://dso.org.au/ |url-status=live }}</ref> * die ''Museum and Art Gallery of the Northern Territory'' == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] f1164meyglbiuo8yxukln9di0tynrt7 2917503 2917502 2026-07-14T09:39:22Z Sobaka 328 /* Toerisme */ opruim 2917503 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die Noordelike Gebied beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 Junie 2014 | access-date=18 Februarie 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste van die Australiese federale [[deelstate en gebiede van Australië|deelstate en gebiede]] en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die [[argeologie]]se geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die [[inheems]]e bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 Oktober 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = Aboriginal History | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het [[seekomkommer]]s vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese [[rotskuns]] en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=National Museum of Australia |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 Maart 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=University of Queensland Press|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=The Sydney Morning Herald|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=The Register (Adelaide)|The Register|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=The Advertiser|date=22 April 1913|access-date=1 Mei 2017|archive-date=10 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=The Sydney Morning Herald |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=The Advertiser (Adelaide) |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 Januarie 1949 |access-date=20 Julie 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Ná die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Ná die oorlog is beheer oor die hele gebied aan die Statebond teruggegee. Die bombardement van [[Darwin]] het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind is, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=Julie 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeerbelegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=Museum of Australian Democracy|access-date = 8 Januarie 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 Mei 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na op watter wyse grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en-sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard {{As of|2024|lc=on}})<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 Julie 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 Oktober 2015|archive-date=25 Junie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering van 1978), met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike pos in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied. 'n Deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park in die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 Maart 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077 |archive-date=8 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Tabel weergemiddelden | locatie = die Noordelike Gebied. |jan_a_max= 48.3 |feb_a_max= 46.4 |mrt_a_max= 45.0 |apr_a_max= 41.5 |mei_a_max= 40.2 |jun_a_max= 37.9 |jul_a_max= 37.5 |aug_a_max= 39.7 |sep_a_max= 42.0 |okt_a_max= 45.0 |nov_a_max= 46.1 |dec_a_max= 47.2 |jan_a_min= 6.7 |feb_a_min= 8.5 |mrt_a_min= 4.7 |apr_a_min= 1.0 |mei_a_min= -4.2 |jun_a_min= -6.0 |jul_a_min= -7.5 |aug_a_min= -5.4 |sep_a_min= -2.8 |okt_a_min= 0.0 |nov_a_min= 3.5 |dec_a_min= 7.5 |bron = Bureau of Meteorology (Australië)<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Staatsbestuur == === Parlement === [[Lêer:Darwin (AU), Parliament House -- 2019 -- 4336-8.jpg|duimnael|Die Parlementsgebou in Darwin.]] Die parlement van die Noordelike Gebied is een van die drie eenkamerparlemente in die land. Gebaseer op die [[Westminster-stelsel]], bestaan ​​dit uit die Northern Territory Wetgewende Vergadering wat in 1974 geskep is en die Northern Territory Wetgewende Raad vervang het. Dit produseer ook die ''Northern Territory of Australia'' Staatskoerant. Die Wetgewende Raad van die Noordelike Gebied was die gedeeltelik verkose regerende liggaam van 1947 tot die vervanging daarvan deur die volledig verkose Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied in 1974. Die totale inskrywing vir die 1947-verkiesing was 4 443. Die Noordelike Gebied is in vyf kiesafdelings verdeel: Darwin, Alice Springs, Tennant Creek, Batchelor en Stuart. Alhoewel hierdie vergadering bevoegdhede uitoefen soortgelyk aan dié van die parlemente van die state van Australië, doen dit dit deur wetgewende devolusie van bevoegdhede van die Statebondsregering, eerder as deur enige grondwetlike reg. As sodanig behou die Statebondsregering die reg om wetgewing vir die gebied te maak, insluitend die mag om wetgewing wat deur die Wetgewende Vergadering aangeneem is, te tersyde te stel. Vyf-en-twintig lede van die Wetgewende Vergadering word verkies vir vierjaartermyne uit enkellid-kiesers.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2017-06-16 |title=Members |url=https://parliament.nt.gov.au/members |access-date=2024-09-18 |website=parliament.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023750/https://parliament.nt.gov.au/members |url-status=live }}</ref> Verskeie kere sedert selfregering toegestaan is, was daar agitasie vir volle staatskap binne die streek.<ref>{{Cite news |date=2022-08-13 |title=The Northern Territory worked for decades to become a state. Could it ever happen? |url=https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023749/https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |url-status=live }}</ref> 'n Referendum van kiesers in die Noordelike Gebied is in 1998 oor die kwessie gehou, wat gelei het tot 'n 'nee'-stem.<ref>{{Cite web |last=House of Representatives Standing Committee on Legal and Constitutional Affairs |date=2007-05-01 |title=The long road to statehood: Report of the inquiry into the federal implications of statehood for the Northern Territory |url=https://www.aph.gov.au/binaries/house/committee/laca/ntstatehood/report/fullreport.pdf |access-date=2024-09-18 |website=Parliament of Australia}}</ref> Dit was 'n skok vir beide die Noordelike Gebied en die Statebondsregerings, aangesien meningspeilings getoon het dat die meeste Territoriane staatskap ondersteun het. Maar onder die Australiese Grondwet kan die federale regering die voorwaardes vir toetrede tot volle staatskap bepaal. Die Noordelike Gebied is drie senatore aangebied, eerder as die twaalf wat aan oorspronklike state gewaarborg is (as gevolg van die verskil in bevolkings, sou gelyke getalle Senaatsetels beteken dat 'n Territoriaan se stem vir 'n senator meer werd sou gewees het as 30 sulke stemme in Nieu-Suid-Wallis of Victoria). Behalwe vir wat as 'n arrogante benadering deur die destydse hoofminister Shane Stone aangehaal is, word geglo dat die meeste Territoriane, ongeag hul algemene sienings oor staatskap, huiwerig was om die spesifieke aanbod wat gemaak is, te aanvaar.<ref>{{cite video |title=ABC Lateline Discussion |url=http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |url-status=dead |medium=Current Affairs |publisher=Australian Broadcasting Corporation |location=Australia |date=15 Oktober 1998 |access-date=10 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519013129/http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |archive-date=19 Mei 2006}}</ref> ===Hoofminister en kabinet=== Die hoofminister is die regeringshoof van die selfregerende Noordelike Gebied (die ekwivalent van 'n premier in 'n Australiese deelstaat). Die hoofminister word deur die administrateur aangestel, wat volgens grondwetlike gebruik die leier aanstel van die party of koalisie wat die meerderheid setels in die Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied het. Die huidige hoofminister is Lia Finocchiaro van die Country Liberal Party (CLP). Die CLP het die Australiese Arbeidersparty tydens die algemene verkiesing van 24 Augustus 2024 verslaan en Finocchiaro het daarna die eerste vroulike CLP-hoofminister van die Noordelike Gebied geword.<ref>{{Cite news |date=2024-08-26 |title='The important work has begun': NT chief minister-elect outlines new government's first steps |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-26/lia-finocchiaro-outlines-new-nt-governments-first-steps/104254328 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-08-24 |title=Who is Lia Finocchiaro, the woman who will become the NT's next chief minister? |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Boecker |first=Brianna |date=2024-08-26 |title=First female Country Liberal Party chief minister of the Northern Territory. Who is Lia Finocchiaro? |url=https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |access-date=2024-09-18 |website=Women's Agenda |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |url-status=live }}</ref> ===Administrateur=== Die Noordelike Gebied het op 1 Julie 1978 selfregering verkry onder 'n administrateur wat deur die Goewerneur-generaal van Australië aangestel word. Die federale regering, en nie die regering van die Noordelike Gebied nie, adviseer die goewerneur-generaal oor die aanstelling van die administrateur, hoewel die regering van die Noordelike Gebied volgens konvensie vooraf geraadpleeg word. Die huidige administrateur is David Connolly, wat sy amp op 27 Februarie 2026 aanvaar het.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-02-05 |title=About the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024550/https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |url-status=live }}</ref> ===Federale regering=== [[Lêer:Children wave Australian flags during an Anzac Day parade in Palmerston, Australia, April 25, 2013, as U.S. Marines with the 1st Platoon, Lima Company, 3rd Battalion, 3rd Marine Regiment, Marine Rotational 130425-M-AL626-014.jpg|duimnael|Kinders swaai Australiese vlae tydens 'n Anzac-dagparade in [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]].]] Die Noordelike Gebied word in die federale parlement verteenwoordig deur twee lede in die Huis van Verteenwoordigers en twee senatore. Ná die federale verkiesing van 2025 dien Marion Scrymgour van die Australiese Arbeidersparty (ALP) as lid vir Lingiari en Luke Gosling van die ALP as lid vir Solomon in die Huis van Verteenwoordigers. Die Noordelike Gebied se twee senatore is Malarndirri McCarthy (ALP) en Jacinta Nampijinpa Price van die Country Liberal Party (CLP). ===Plaaslike regering=== Die Noordelike Gebied is verdeel in 18 plaaslike regeringsgebiede, bestaande uit vier munisipaliteite (''municipal councils''), drie shires en elf streeksrade (''regional councils''). Hierdie rade is verantwoordelik vir plaaslike funksies wat deur die parlement van die Noordelike Gebied gedelegeer word, waaronder padinstandhouding, afvalbestuur, gemeenskapsfasiliteite en plaaslike beplanning. Hul inkomste is hoofsaaklik afkomstig van eiendomsbelasting, diensgelde en regeringstoelaes.<ref>LGANT, 2026. Local Government in the NT. https://lgant.asn.au/about-lg/local-government-in-the-nt/?utm Besoek 26 Junie 2026</ref> === Inheemse Australiërs === [[Lêer:Australia Aboriginal Culture 011.jpg|duimnael|[[Aborigines|Inheemse Australiërs]] besit ongeveer 49% van die Noordelike Gebied se grond.]] Inheemse grondrade in die Noordelike Gebied is groepe inheemse grondeienaars, gestig kragtens die Wet op Inheemse Grondregte van 1976.<ref>{{Cite web |title=The Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.clc.org.au/the-alra/#:~:text=The%20Land%20Rights%20Act%20mandated,form%20a%20new%20land%20council. |access-date=2024-09-18 |website=Central Land Council |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |access-date=2024-09-18 |website=National Museum of Australia |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024900/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |url-status=live }}</ref> ===Politieke partye=== Die twee histories dominante politieke partye in die Noordelike Gebied is die konserwatiewe Country Liberal Party wat die Gebied van 1974 tot 2001, van 2012 tot 2016 en sedert 2024 regeer het, en die sosiaal-demokratiese Australiese Arbeidersparty wat die Gebied van 2001 tot 2012 en van 2016 tot 2024 regeer het. Kleiner partye wat ook aktief is in die Noordelike Gebied sluit in die Northern Territory Greens, die Shooters and Fishers Party en verskeie ander. Dit is algemeen dat onafhanklike politici verkiesings wen. Die CLP se bewind was eens so streng dat 'n voormalige minister eens gesê het die CLP het 'n "'regmatige erfenis om die party te wees wat hierdie plek bestuur'".<ref>{{cite news | url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | title=After eight years in the political wilderness, the CLP hopes it can return to power in the NT | newspaper=ABC News | date=8 Augustus 2024 | archive-date=26 August 2024 | access-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240826124139/https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | title=Arcadian populism. The Country Liberal Party and Self-Government in the Northern Territory | access-date=27 Augustus 2024 | archive-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240827092455/https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | url-status=live }}</ref> Die algemene verkiesing van die Noordelike Gebied in 2024 het die NT Greens hul eerste setel ooit in die Wetgewende Vergadering besorg toe Kat McNamara die voormalige hoofminister Natasha Fyles in die kiesafdeling Nightcliff verslaan het. Dit was die eerste keer in die geskiedenis dat die Groenes 'n setel in die parlement van die Noordelike Gebied gewen het. Ná McNamara se bedanking in Februarie 2026 het Arbeid egter die setel tydens 'n tussenverkiesing herower.<ref>{{cite web|url=https://www.tallyroom.com.au/56505|title=Greens win Nightcliff from third place|author=Ben Raue|work=The Tally Room|date=4 September 2024 }}</ref> Aangesien minder partye en kandidate aan die algemene verkiesings van die Noordelike Gebied deelneem as aan die Australiese federale verkiesings in die Noordelike Gebied, het die CLP, Arbeid en onafhanklikes gewoonlik 'n hoër stemaandeel by gebiedsverkiesings as by federale verkiesings in die Noordelike Gebied as gevolg van die afwesigheid van regse kleiner partye soos Pauline Hanson se One Nation en die feit dat die Groenes nie in elke setel by gebiedsverkiesings staan nie. == Demografie == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:.5em; font-size:90%;" |+ Beraamde populasie<br />vir die Noordelike Gebied ! Jaar !! Populasie |- | style="text-align:right;"| 1901 || style="text-align:center;"| 4,765 |- | style="text-align:right;"| 1956 || style="text-align:center;"| 19,556 |- | style="text-align:right;"| 1961 || style="text-align:center;"| 44,481 |- | style="text-align:right;"| 1974 || style="text-align:center;"| 102,924 |- | style="text-align:right;"| 1976 || style="text-align:center;"| 97,090 |- | style="text-align:right;"| 1981 || style="text-align:center;"| 122,616 |- | style="text-align:right;"| 1991 || style="text-align:center;"| 165,493 |- | style="text-align:right;"| 1996 || style="text-align:center;"| 181,843 |- | style="text-align:right;"| 2001 || style="text-align:center;"| 200,019 |- | style="text-align:right;"| 2006 || style="text-align:center;"| 192,900 |- | style="text-align:right;"| 2011 || style="text-align:center;"| 211,945 |- | style="text-align:right;"| 2016 || style="text-align:center;"| 228,833 |- | style="text-align:right;"| 2021 || style="text-align:center;"| 232,605 |- | colspan="2" style="font-size:80%; text-align:center;"| Bron: Australiese Buro vir Statistiek<br />(Est Resident Pop) |} Die bevolking van die Noordelike Gebied tydens die Australiese sensus van 2011 was 211 945,<ref name=2011census>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 2011 Census QuickStats: Northern Territory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313015221/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 |date=13 March 2018 }}, Australian Bureau of Statistics, 9 August 2011.</ref> 'n toename van 10 persent vanaf die sensus van 2006. Die Australiese Buro vir Statistiek het 'n inwonersbevolking van 244 300 in Junie 2015 geraam, met inagneming van inwoners oorsee of tussen state. Die gebied se bevolking verteenwoordig 1% van die totale bevolking van Australië.<ref name=abs>{{cite web| url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0| title = 3101.0 – Australian Demographic Statistics, Mar 2016| access-date = 1 November 2016| publisher = Australian Bureau of Statistics| date = 22 September 2016| archive-date = 11 January 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180111105412/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/mf/3101.0| url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2014-15, Northern Territory|date=29 March 2016|publisher=Australian Bureau of Statistics|access-date=29 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310034527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|archive-date=10 March 2017|url-status=dead}}</ref><ref name=ads>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|title=3101.0 – Australian Demographic Statistics, Dec 2011|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829122148/http://abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|archive-date=29 August 2012|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Darwin homebanner.jpg|alt=|duimnael|Darwin is die hoofstad en grootste stad in die Noordelike Gebied]] Die Noordelike Gebied se bevolking is die jongste in Australië en het die grootste proporsie (23,2%) onder 15 jaar en die kleinste proporsie (5,7%) van 65 jaar en ouer. Die [[Mediaan|mediaanouderdom]] van inwoners van die Noordelike Gebied is 31 jaar, ses jaar jonger as die nasionale mediaanouderdom.<ref name=2011census /> [[Lêer:Alice Springs (2049606825).jpg|alt=|duimnael|[[Alice Springs]]]] Inheemse Australiërs maak 30,3% van die bevolking uit<ref>{{Cite web |date=2023-08-31 |title=Estimates of Aboriginal and Torres Strait Islander Australians, 30 June 2021 {{!}} Australian Bureau of Statistics |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |access-date=2024-08-27 |website=www.abs.gov.au |language=en |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227124201/https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |url-status=live }}</ref> en besit sowat 49% van die grond. Die lewensverwagting van inheemse Australiërs is heelwat laer as dié van nie-inheemse Australiërs in die Noordelike Gebied, 'n feit wat elders in Australië weerspieël word. ABS-statistieke dui daarop dat inheemse Australiërs ongeveer 11 jaar vroeër sterf as die gemiddelde nie-inheemse Australiër. Daar is inheemse gemeenskappe in baie dele van die gebied, waarvan die grootste die Pitjantjatjara naby Uluru/Ayers Rock, die Arrernte naby Alice Springs, die Luritja tussen daardie twee, die Warlpiri verder noord, en die Yolngu in oostelike Arnhem Land is. In 2019 het 147 255<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |title=Regional population, 2018-19 financial year |website=abs.gov.au |date=25 March 2020 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=3 February 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408103747/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |url-status=live }}</ref> mense in Darwin gewoon, 'n oorweldigende meerderheid van die Gebied se bevolking. Ten spyte hiervan is die Noordelike Gebied die mins verstedelikte jurisdiksie in Australië (gevolg deur Tasmanië). === Stede en dorpe === {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Beduidende Stedelike Gebiede<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek word Beduidende Stedelike Gebiede gedefinieer as beduidende dorpe en stede, of agglomerasies van kleiner dorpe, met 'n totale bevolking van ten minste 10 000. Beduidende Stedelike Gebiede kan meer as een afsonderlike stedelike sentrum bevat. Daar is stedelike gebiede met meer as 10 000 mense wat die ABS tans nie as Beduidende Stedelike Gebiede klassifiseer nie.</ref> <ref group=nota>Die ABS definieer tans slegs twee Beduidende Stedelike Gebiede binne die Noordelike Gebied.</ref> |- ! Rang ! Beduidende Stedelike Gebiede ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 127,215 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7002 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 25,912 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7001 Sensus 2021] |- |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Stedelike Sentrums<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek verteenwoordig Stedelike Sentrums gebiede van gekonsentreerde stedelike ontwikkeling met bevolkings van 1 000 mense of meer.</ref> <ref group="nota">Slegs die 10 gewildste stedelike sentrums word getoon.</ref> |- ! Rang ! Stedelike Sentrum ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 122,207 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL703001 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 24,855 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL712001 Sensus 2021] |- | 3 |[[Katherine, Northern Territory|Katherine]] |align="right" | 5,980 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL714001 Sensus 2021] |- |4 |[[Nhulunbuy]] |align="right" | 3,267 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715006 Sensus 2021] |- |5 |[[Tennant Creek]] |align="right" | 2,949 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715007 Sensus 2021] |- |6 |[[Elcho-eiland / Galiwinku]] |align="right" | 2,199 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715001 Sensus 2021] |- |7 |[[Wadeye]] |align="right" | 1,924 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715008 Sensus 2021] |- |8 |[[Wurrumiyanga|Wurrumiyanga (Nguiu)]] |align="right" | 1,421 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715009 Sensus 2021] |- |9 |[[Gunbalanya|Gunbalanya (Oenpelli)]] |align="right" | 1,153 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715002 Sensus 2021] |- |10 |[[Milingimbi]] |align="right" | 1,097 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715004 Sensus 2021] |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking volgens plaaslike regeringsgebied<ref group="nota">Slegs die 10 mees gewilde Plaaslike Regeringsgebiede word getoon.</ref> |- ! Rang ! Plaaslike Regeringsgebiede ! Populasie (30 Junie 2023 skatting)<ref>{{cite web |title=Regional population |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |website=Population estimates and components by LGA |date=26 March 2024 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=11 September 2024 |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010145251/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |url-status=live }}</ref> |- | 1 |Stad van Darwin |align="right" | 85,465 |- | 2 |Stad van Palmerston |align="right" | 41,113 |- | 3 |Alice Springs-dorp |align="right" | 29,213 |- |4 |Litchfield |align="right" | 23,415 |- |5 |Dorp van Katherine |align="right" | 10,829 |- |6 |Oostelike Arnhem Streek |align="right" | 10,011 |- |7 |Roper Golfstreek |align="right" | 7,491 |- |8 |Barkly gebied |align="right" | 7,239 |- |9 |MacDonnell gebied |align="right" | 6,706 |- |10 |Sentrale Woestyn Streek |align="right" | 4,126 |} === Afkoms en immigrasie === {| class="wikitable" style="float:right;" |+Geboorteland (2016)<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au">{{Cite web|url=https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7?opendocument|title=2016 Census Community Profiles: Northern Territory|website=quickstats.censusdata.abs.gov.au|access-date=23 Junie 2019|archive-date=23 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623005030/https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7%3Fopendocument|url-status=dead}}</ref><ref name="censusdata.abs.gov.au">{{Cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |title=GCP 7 |access-date=23 Junie 2019 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602225625/https://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |url-status=dead }}</ref> ! Geboorteplek<ref group="nota">In ooreenstemming met die Australiese Buro vir Statistiek-bron word Engeland, Skotland, die vasteland van China en die Spesiale Administratiewe Streke van [[Hongkong]] en [[Macau]] afsonderlik gelys.</ref> !! Populasie |- |[[Australië]]|| 157,531 |- |[[Filippyne]]|| 5,914 |- |[[Engeland]]|| 5,583<!-- England and Scotland are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nieu-Seeland]]|| 4,636 |- |[[Indië]]|| 3,598 |- |[[Griekeland]]|| 1,268 |- |[[Amerika]]|| 1,211 |- |[[China]]|| 1,192<!-- Mainland China, Taiwan, Hong Kong and Macau SARs are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nepal]]|| 1,126 |- |[[Indonesië]]|| 1,117 |- |[[Ierland]]|| 1,026 |- |[[Oos-Timor]]||1,024 |} By die 2016-sensus was die mees genomineerde voorouers:<ref group="nota">As a percentage of 199,426 persons who nominated their ancestry at the 2016 census.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> {{columns-list|colwidth=13em| * Inheems (30.3%)<ref group="nota">Van enige afkoms. Sluit diegene in wat identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewooners. Inheemse identifikasie is apart van die afkomsvraag op die Australiese Sensus en persone wat identifiseer as Aboriginal of Torres Strait Islander mag enige afkoms identifiseer.</ref> * Australiërs (28.1%)<ref group="nota">The Australian Bureau of Statistics has stated that most who nominate "Australian" as their ancestry are part of the Anglo-Celtic group. {{cite web|url=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182!OpenDocument|title=Feature Article – Ethnic and Cultural Diversity in Australia (Feature Article)|website=abs.gov.au|date=January 1995|access-date=23 Junie 2019|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420205113/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182%21OpenDocument|url-status=live}}</ref> * Engels (27.5%) * Iers (9.3%) * Skots (7.5%) * Duits (4.4%) * Filippyns (3.5%) * Chinees (3.1%) * Indies (2.3%) * Italiaans (2.1%) * Grieks (2%) * Nederlands (1.3%) }} 31,2% van die bevolking is in die buiteland gebore met die 2016-sensus. Die vyf grootste groepe oorsese geborenes was van die Filippyne (2,6%), Engeland (2,4%), Nieu-Seeland (2%), Indië (1,6%) en Griekeland (0,6%).<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> 25,5% van die bevolking, of 58 248 mense, het in 2016 as Inheemse Australiërs (Aborigines en Torres Strait-eilandbewoners) geïdentifiseer.<ref group="nota">Van enige afkoms. Sluit diegene in wat hulle identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewoners. Inheemse identifikasie is apart van die afkomsvraag op die Australiese Sensus en persone wat hulle identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewoners mag enige afkoms identifiseer.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> === Tale === By die 2021-sensus het 57,3% van die bevolking slegs [[Engels]] tuis gepraat. Die ander tale wat die meeste tuis gepraat is, was Kriol (2.2%), Djambarrpuyngu (1.7%), Grieks (1.4%) en Nepalees (1.3%).<ref name="census2021">{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|title=Snapshot Northern Territory, Housing and Population Census 2021|date=28 June 2022|access-date=10 Julie 2022|archive-date=21 Julie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721094557/https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|url-status=live}}</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au"/><ref name="censusdata.abs.gov.au"/> Daar word meer as 100 Inheemse tale en dialekte in die Noordelike Gebied gepraat<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |title=Department of Local Government and Community Services – Aboriginal Languages in the NT |access-date=23 Januarie 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130114822/http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |archive-date=30 Januarie 2016 }}</ref> benewens Engels wat die algemeenste in stede soos Darwin of Alice Springs gepraat word. Belangrike inheemse tale wat in die Noordelike Gebied gepraat word, sluit in Murrinh-patha en Ngangikurungurr in die noordweste rondom Wadeye, Warlpiri en Warumungu in die middel rondom Tennant Creek, Arrernte rondom Alice Springs, Pintupi-Luritja in die suidooste, Pitjantjatjara in die suide naby Uluru / Ayers Rock, Yolngu Matha in die verre noorde in Arnhem Land (waar die dialek Djambarrpuyngu van Dhuwal as 'n [[lingua franca]] beskou word), en Burarra, Maung, Iwaidja en Kunwinjku in die middel-noorde en op Croker-eiland en die Goulburn-eilande. Tiwi word op Melville-eiland en Bathurst-eiland gepraat.<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |title=Major Aboriginal languages of the Northern Territory |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130110726/http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |archive-date=30 January 2016 |website=dlgcs.nt.gov.au }}</ref> Literatuur in baie van hierdie tale is beskikbaar in die Lewende Argief van Inheemse Tale. === Godsdiens === In die 2021-sensus is die [[Christendom]] die belangrikste godsdienstige affiliasie in die Noordelike Gebied, gevolg deur 40,5% van sy bevolking. In 1971 is die Christendom deur 70,2% van die bevolking gevolg en dit het sedertdien afgeneem, terwyl die persentasie mense wat hulle geïdentifiseer het as geen godsdienstige verbintenis nie, toegeneem het van 17,9% in 1971 tot 38,5% in 2021.<ref name="census2021"/> [[Hindoeïsme]] is die gebied se grootste nie-Christelike godsdiens (2,7%), gevolg deur [[Boeddhisme]] (2,1%) en [[Islam]] (1,4%).<ref name="census2021"/><ref>{{Cite web|url=https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709223800/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|url-status=dead|archive-date=9 July 2015|title=Profile .id, Community Profile – Regional NT|website=Profile.id.com.au|access-date=21 June 2018}}</ref> == Onderwys en opleiding == === Primêre en sekondêre onderrig === Skoolonderwys in die Noordelike Gebied bestaan ​​uit ses jaar laerskoolonderrig, insluitend een oorgangsjaar, drie jaar middelbare skoolonderrig en drie jaar hoërskoolonderrig. Aan die begin van 2007 het die Noordelike Gebied Middelskool vir Jare 7–9 en Hoërskool vir Jare 10–12 ingestel, maar vanaf 2026 is die gebied besig om middelskole na hoërskole te omskep om by die res van die land aan te sluit. Kinders in die Noordelike Gebied begin gewoonlik skool op die ouderdom van vyf. Na voltooiing van hoërskool verwerf studente die ''Northern Territory Certificate of Education and Training'' (NTCET). Studente wat hul sekondêre opleiding suksesvol voltooi, ontvang ook 'n tersiêre toelatingsranglys, of ATAR-telling, om toelating tot die universiteit te bepaal. Skole in die Noordelike Gebied word óf publiek óf privaat befonds. Openbare skole, ook bekend as staats- of regeringskole, word direk deur die Departement van Onderwys befonds en bestuur.<ref>{{cite web|url=http://www.education.nt.gov.au/about-us|title=About us|date=22 December 2023|website=Department of Education|publisher=Northern Territory Government|access-date=23 March 2015|archive-date=27 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227161242/http://www.education.nt.gov.au/about-us|url-status=live}}</ref> Privaat skole wat skoolgeld betaal, sluit skole in wat deur die Katolieke Kerk bestuur word en onafhanklike skole, sommige eliteskole soortgelyk aan Engelse openbare skole. Sommige onafhanklike skole in die Noordelike Gebied is geaffilieer met [[Protestants]]e, [[Lutherse]], [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse]], [[Grieks-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] of [[Sewendedag-Adventiste]] Kerke, maar sluit nie-kerkskole en 'n inheemse skool in. Teen 2009 het die Noordelike Gebied 151 openbare skole, 15 Katolieke skole en 21 onafhanklike skole gehad. Daar was 39 492 studente ingeskryf in skole regoor die gebied, met 29 175 in openbare skole en 9 882 in onafhanklike skole. Die Noordelike Gebied het ongeveer 4 000 voltydse onderwysers. === Tersiêre onderrig === Die Noordelike Gebied het een universiteit wat in 1989 onder die naam die ''Northern Territory University'' geopen het.<ref>{{cite web|url=https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|title=Celebrating 25 Years of University Education in the Northern Territory|access-date=24 March 2015|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717122525/https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|url-status=live}}</ref> Nou herdoop as die Charles Darwin Universiteit, het dit ongeveer 19 000 studente ingeskryf gehad: ongeveer 5 500 hoëronderwysstudente en ongeveer 13 500 studente op beroepsonderwys en -opleiding kursusse. Die eerste tersiêre instelling in die gebied was die ''Batchelor Institute of Indigenous Tertiary Education '' wat in die middel-1960's gestig is. === Biblioteke en argiewe === ''Library & Archives NT'' is die Noordelike Gebied se openbare navorsingsbiblioteek en argieforganisasie en ondersteun die ontwikkeling van biblioteekdienste regoor die Gebied deur openbare biblioteke te ondersteun.<ref>{{Cite web |title=Visit Us {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/visit-us |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/visit-us |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Services to Public Libraries {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |url-status=live }}</ref> Biblioteek en Argiewe NT is in 2019 gestig na die samesmelting van die Noordelike Gebiedsargiefdiens en die Noordelike Gebiedsbiblioteek.<ref>{{Cite web |last=Find & Connect Web Resource Project |first=The University of Melbourne and Australian Catholic University |title=Library & Archives NT – Organisation – Find & Connect – Northern Territory |url=https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |access-date=2024-03-14 |website=findandconnect.gov.au|archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |url-status=live }}</ref> Die Nasionale Argief van Australië het ook 'n bewaarplek in Darwin, dit is saam met die Biblioteek en Argief NT-bewaarplek by die Noordelike Territorium Argiefsentrum geleë.<ref>{{Cite web |title=Northern Territory |url=https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |access-date=2024-03-14 |website=National Archives of Australia |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002300/https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |url-status=live }}</ref> == Ekonomie == === Mynbou === Die Noordelike Gebied se ekonomie word grootliks gedryf deur [[mynbou]], wat gekonsentreer is op energieproduserende minerale, petroleum en energie en ongeveer $2,5 miljard tot die bruto staatsproduk bydra en meer as 4 600 mense in diens het. Mynbou is verantwoordelik vir 14,9% van die bruto staatsproduk in 2014–15, vergeleke met slegs 7% nasionaal.<ref>{{cite web |url=http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |title=About Minerals and Energy Department of Regional Development, Primary Industry, Fisheries and Resources |website=Nt.gov.au |date=16 September 2011 |access-date=23 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523211519/http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |archive-date=23 May 2013 |url-status=dead }}</ref> In onlangse jare, hoofsaaklik as gevolg van die effek van groot infrastruktuurprojekte en mynuitbreidings, het konstruksie mynbou verbygesteek as die grootste enkele bedryf in die gebied. Konstruksie, mynbou en vervaardiging, en regerings- en gemeenskapsdienste, maak saam ongeveer die helfte van die gebied se bruto staatsproduk (BSP) uit, in vergelyking met ongeveer 'n derde van die nasionale [[bruto binnelandse produk]] (BBP).<ref name="Economy-Overview">{{cite web|url=https://www.budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|title=Budget 2016-17 Northern Territory Economy Overview|access-date=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224040656/https://budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|archive-date=24 February 2017|url-status=dead}}</ref> Die ekonomie het die afgelope dekade aansienlik gegroei, van 'n waarde van $15 miljard in 2004–05 tot meer as $22 miljard in 2014–15. In 2012–13 het die gebiedsekonomie met 5,6% uitgebrei, meer as twee keer die vlak van nasionale groei, en in 2014–15 het dit met 10,5% gegroei, vier keer die nasionale groeikoers.<ref name="Economy-Overview"/> Tussen 2003 en 2006 het die bruto staatsproduk gestyg van $8,67 miljard tot $11,476 miljard, 'n toename van 32,4%. Gedurende die drie jaar tot 2006–2007 het die bruto staatsproduk van die Noordelike Gebied met 'n gemiddelde jaarlikse koers van 5,5% gegroei. Die bruto staatsproduk per capita in die Noordelike Gebied ($72 496) is hoër as enige Australiese staat of gebied en is ook hoër as die bruto binnelandse produk per capita vir Australië ($54 606). Die Noordelike Gebied se uitvoere het met 12,9% of $681 miljoen in 2012–13 gestyg. Die grootste bydraer tot die gebied se uitvoere was: minerale brandstowwe (hoofsaaklik [[vloeibare aardgas]]), ru-materiale (hoofsaaklik minerale ertse) en voedsel en lewende diere (hoofsaaklik lewende beeste). Die belangrikste internasionale markte vir gebiedsuitvoere is Japan, China, Indonesië, die Verenigde State en Korea.<ref>{{cite web |title=Northern Territory Economy Overview |year=2014 |url=http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=/PMS/Publications/BudgetFinance/BudgetPapers/I-BP07-1415.docx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321135743/http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=%2FPMS%2FPublications%2FBudgetFinance%2FBudgetPapers%2FI-BP07-1415.docx |archive-date=2017-03-21 |access-date=2025-04-28 }}</ref>{{page needed |date=April 2025}} Invoere na die Noordelike Gebied het altesaam $2 887,8 miljoen beloop, wat hoofsaaklik uit masjinerie- en toerustingvervaardiging (58,4%) en petroleum-, steenkool-, chemiese en verwante produkvervaardiging (17,0%) bestaan ​​het.<ref name="ABS Economics">{{cite web | title = Northern Territory Economics | publisher = Australian Bureau of Statistics | url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | date = 31 October 2007 | access-date = 27 July 2008 | archive-date = 10 August 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080810023527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | url-status = live }}</ref> Die vernaamste mynboubedrywighede is bauxiet by die Gove-skiereiland waar die produksie na raming met 52,1% tot $254 miljoen in 2007–08 sal toeneem, [[mangaan]] by Groote Eylandt, waar die produksie na raming met 10,5% tot $1,1 miljard sal toeneem, wat gehelp sal word deur die nuut ontwikkelde myne, insluitend Bootu Creek en Frances Creek, [[goud]] wat na raming met 21,7 persent tot $672 miljoen by die Union Reefs-aanleg sal toeneem, en [[uraan]] by die Ranger Uraanmyn.<ref>{{cite web |url=http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |title=Northern Territory Budget Mining and energy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720225746/http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |archive-date=20 July 2008 |access-date=29 January 2017 }}</ref> === Toerisme === [[Toerisme]] is 'n belangrike ekonomiese dryfveer vir die gebied en 'n beduidende bedryf in streeksgebiede.<ref name="economicprofile.com.au">{{cite web|url=https://www.economyprofile.com.au/|title=Australian Economy Profiles – by REMPLAN|website=Economyprofile.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=26 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626155811/https://www.economyprofile.com.au/|url-status=live}}</ref> Ikoniese bestemmings soos Uluru/Ayers Rock en Kakadu maak die Noordelike Gebied 'n gewilde bestemming vir binnelandse en internasionale reisigers. Diverse landskappe, watervalle, wye oop ruimtes, inheemse kultuur en wilde en ongetemde wildlewe bied die geleentheid vir besoekers om hulself te verdiep in die natuurlike wonder wat die Noordelike Gebied bied. In 2015 het die gebied altesaam ongeveer 1,6 miljoen binnelandse en internasionale besoekers ontvang wat na raming $2,0 miljard tot die plaaslike ekonomie bygedra het. Vakansiebesoekers het die meerderheid van die totale besoeke uitgemaak (ongeveer 792 000 besoekers). Toerisme het sterk bande met ander sektore in die ekonomie, insluitend verblyf en voedseldienste, kleinhandel, ontspanning en kultuur, en vervoer.<ref name="economicprofile.com.au"/> ''Wide Open Space'' is 'n jaarlikse fees van musiek, kuns en kultuur<ref name=hist>{{cite web | title=History | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/history/ | access-date=29 Augustus 2021 | archive-date=29 Augustus 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082117/http://wideopenspace.net.au/history/ | url-status=dead }}</ref> wat oor drie dae in April/Mei by die Ross Rivier Oord in die McDonnellbergreeks plaasvind,<ref name=events/><ref>{{cite web | title=Getting to WOS | website=Wide Open Space Festival | date=29 Augustus 2021 | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 Augustus 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082110/http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | url-status=dead }}</ref> ongeveer 80 km oos van Alice Springs.<ref name=events>{{cite web | title=Event Info | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/ | access-date=29 Augustus 2021 | archive-date=29 Augustus 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082114/http://wideopenspace.net.au/event_info/ | url-status=dead }}</ref> === Ander nywerhede === Die Noordelike Gebied het aangekondig dat hulle 'n projek sal aanpak wat die mariene bedryf sal bevoordeel, insluitend die ontwikkeling van 'n nuwe Mariene Nywerheidspark naby Darwin.<ref>{{cite web | title=NT's maritime industry to set sail | website=The Australian | url=https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829115121/https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | url-status=live }}</ref> == Vervoer == [[Lêer:LasseterHighway.JPG|duimnael|regs|Die Lasseter Hoofweg vebind Uluru/Ayers Rock met die Stuart Hoofweg]] [[Lêer:NR45 + NR10 + Ghan Alice Springs, 2015 (02).JPG|duimnael|regs|Die Ghan]] Die Noordelike Gebied is die ylbevolkte staat of gebied in Australië. Die Noordelike Gebied het 'n gekoppelde netwerk van teerpaaie, insluitend twee nasionale snelweë, wat met aangrensende state verbind en die belangrikste bevolkingsentrums van die gebied, en ander belangrike sentrums soos Uluru (Ayers Rock), Kakadu en Litchfield Nasionale Parke, verbind. Die Stuart-snelweg, eens bekend as "The Track", loop van noord na suid en verbind Darwin en Alice Springs met [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]]. Sommige van die verseëlde paaie is enkelbaan-asfaltpaaie. Baie grond paaie verbind die meer afgeleë nedersettings. Die uitputting wat voortspruit uit langafstandbestuur en die gevare inherent aan grondpaaie, wildlewe, wateroorgange en slegte weer het daartoe gelei dat die Noordelike Gebiedsregering padveiligheidsveldtogte in Engels en verskeie inheemse tale onderneem het. 'n Sleuteldoelwit was om mense te oorreed om teen die regte spoed vir die padtoestande te ry.<ref>{{cite web |url=https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |title=Drive to conditions |author=<!--Not stated--> |date=2021 |website=Towards Zero |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055147/https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |title=Fatigue and driving |author=<!--Not stated--> |date=March 2015 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055148/https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |url-status=live }}</ref> Vanaf 2021 was die Noordelike Gebied se padvoertuigspoedgrens in beboude gebiede 60&nbsp;km/h, tensy die dorp 'n laer standaardspoedgrens in die staatskoerant afgekondig het: baie het 50&nbsp;km/h of laer gekies. Buite die meeste beboude gebiede was die standaardspoedgrens 110&nbsp;km/h, tensy 'n spoedgrensteken anders aandui. As gevolg van die aard van die topografie en baie lae bevolkingsdigtheid, het sommige dele van die Arnhem-, Barkly-, Stuart- en Victoria-snelweë 'n maksimum spoed van 130&nbsp;km/h gehad.<ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |title=Speed limits |author=<!--Not stated--> |date=December 2020 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=21 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221040036/https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |url-status=live }}</ref> In 2004 is 'n standaardspoorlyn tussen Alice Springs en Darwin geopen, wat die Adelaide-Darwin-spoorwegkorridor voltooi het en die droom van 'n transkontinentale spoorlyn, wat in 1878 begin is met die Sentraal-Australiese Spoorweg van die suide en die Noord-Australiese Spoorweg van die noorde, verwesenlik het – maar met 'n gaping van meer as 800 km tussen Alice Springs en Birdum wat nog oorbrug moes word toe die antieke 1067 mm (3 vt 6 duim) [[Kaapspoor|smalspoorlyn]] in 1976 gesluit is.<ref name= Fuller>{{cite book |title=The Ghan: the story of the Alice Springs railway |first=Basil |last=Fuller |date=1975 |location= Adelaide |publisher=Rigby |isbn=0727000160|page=180}}</ref> Die lyn dra vinnige goederetreine en een passasierstrein: Die Ghan-ervaringstoerismetrein wat tussen Darwin en Adelaide ry, en in die NT by Katherine, Tennant Creek, Alice Springs en Kulgera stop. Die [[Darwin Internasionale Lughawe]] is die belangrikste binnelandse en internasionale lughawe vir die gebied. Verskeie kleiner lughawens is ook oor die gebied versprei en word bedien deur kleiner lugdienste, insluitend Alice Springs-lughawe, Ayers Rock-lughawe, Katherine-lughawe en Tennant Creek-lughawe. == Media == === Gedrukte media === Die Noordelike Gebied het slegs een daaglikse poniekoerant, News Corporation se ''Northern Territory News''. Die ''Sunday Territorian'' is die susterkoerant van die NT News en is die enigste toegewyde Sondag-poniekoerant in die Noordelike Gebied. Die ''Centralian Advocate'' word twee keer per week in die Alice Springs-streek versprei. Daar is ook vyf weeklikse gemeenskapskoerante. Die gebied ontvang die nasionale dagblad, ''The Australian'', terwyl ''The Sydney Morning Herald'', ''The Age'' en die ''Guardian Weekly'' ook in Darwin beskikbaar is. Katherine se koerant is die ''Katherine Times''. Daar is 'n [[LGBT]]-gemeenskapspublikasie, QNews Magazine,<ref>{{cite web|url=https://qnews.com.au/about-us/|title=About Us|website=Qnews.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429103551/https://qnews.com.au/about-us/|url-status=live}}</ref> wat in Darwin en Alice Springs gepubliseer word. === Televisie === Metropolitaans Darwin het vyf televisiestasies gehad: * Australian Broadcasting Corporation - Noordelike Gebied * Special Broadcasting Service - Noordelike Gebied * Seven (Southern Cross Austereo) * Nine Network - Darwin * Ten Darwin Darwin het ook vier gerigte uitsending stasies: * First Nations TV * Darwin TV * First Nations Tourism TV * Business TV In die Gebied is daar ook vier soortgelyke stasies: * ABC Northern Territory – (ABD) * SBS Northern Territory – (SBS) * Seven Central – (QQQ) – ''Seven Network Affiliate'' * Imparja – (IMP) – ''Nine Network Affiliate'' * Ten Central (or Central Digital Television) – (CDT) – ''Network Ten Affiliate'' Afgeleë gebiede word bedien oor die algemeen via die Viewer Access Satellite Television-diens, wat dieselfde kanale as die streeksgebiede dra, sowel as 'n paar ekstra gerigte uitsendingsdienste, insluitend Inheemse Gemeenskapstelevisie en Westlink. === Radio === Darwin het radiostasies op beide AM- en FM-frekwensies. ABC-stasies sluit in ABC Radio Darwin (105.7FM), ABC Radio National (657AM), ABC News Radio (102.5FM), ABC Classic FM (107.3FM) en Triple J (103.3FM). Die twee kommersiële stasies is Hot 100 FM (8HOT) en Mix 104.9 (8MIX). Die toonaangewende gemeenskapsstasies is 104.1 Territory FM (8TOP) en 94.5 Radio Larrakia (8KNB). Die radiostasies in Alice Springs word ook op die AM- en FM-frekwensies uitgesaai. ABC-stasies sluit in Triple J (94.9FM), ABC Classic FM (97.9FM), 783 ABC Alice Springs (783AM), ABC News Radio (104.1FM) en ABC Radio National (99.7FM). Daar is twee gemeenskapsstasies in die dorp—CAAMA (100.5FM) en 8CCC (102.1FM). Die kommersiële stasies, wat albei deur dieselfde maatskappy besit word, is Sun 96.9 (96.9FM) en 8HA (900AM). Die Christelike radiostasie Vision Christian Radio (88.0FM). Twee bykomende stasies, Territory FM (98.7FM) en Radio TAB (95.9FM), word onderskeidelik vanuit Darwin en Brisbane gesindikeer. === Musiek === Die musiektoneel van die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n paar groot musikale kunstenaars, wat hoofsaaklik die genres van Hip-Hop en RNB as hul musiekstyl gebruik. Die Rock-, Country- en Punk-toneel bevat egter 'n aansienlik groter aantal kleiner, minder bekende groepe. Die gewildste kunstenaars van die Noordelike Gebied sluit in: * Jessica Mauboy * Baker Boy * Caiti Baker * David Garnham and the Reasons To Live * Roymackonkey * Kuya James * Crystal Robins * Tang Die Noordelike Gebied het ook 'n gereeld aktiewe lewendige musiektoneel, met sy hooffees, Bass in the Grass, as die gewildste en grootste vertoning dwarsdeur die jaar. == Sport == [[Australiese voetbal]] is die gewildste sport in die Noordelike Gebied, veral onder inheemse Australiese gemeenskappe in Darwin, Alice Springs en die Tiwi-eilande. == Kultuur == Die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n aantal kulturele instellings van belang vir die nasie. Dit sluit in: * die ''Araluen Art Centre'' en die ''Museum of Central Australia'' * die Darwin Simfoniese Orkes<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://dso.org.au/ |access-date=2024-09-18 |website=Darwin Symphony Orchestra |language=en-US |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918025738/https://dso.org.au/ |url-status=live }}</ref> * die ''Museum and Art Gallery of the Northern Territory'' == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] 9aw24q9cl86vj5zdxbfgo8f3mpfxaeu 2917505 2917503 2026-07-14T09:39:44Z Sobaka 328 /* Toerisme */ 2917505 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die Noordelike Gebied beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 Junie 2014 | access-date=18 Februarie 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste van die Australiese federale [[deelstate en gebiede van Australië|deelstate en gebiede]] en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die [[argeologie]]se geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die [[inheems]]e bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 Oktober 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = Aboriginal History | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het [[seekomkommer]]s vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese [[rotskuns]] en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=National Museum of Australia |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 Maart 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=University of Queensland Press|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=The Sydney Morning Herald|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=The Register (Adelaide)|The Register|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=The Advertiser|date=22 April 1913|access-date=1 Mei 2017|archive-date=10 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=The Sydney Morning Herald |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=The Advertiser (Adelaide) |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 Januarie 1949 |access-date=20 Julie 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Ná die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Ná die oorlog is beheer oor die hele gebied aan die Statebond teruggegee. Die bombardement van [[Darwin]] het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind is, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=Julie 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeerbelegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=Museum of Australian Democracy|access-date = 8 Januarie 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 Mei 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na op watter wyse grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en-sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard {{As of|2024|lc=on}})<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 Julie 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 Oktober 2015|archive-date=25 Junie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering van 1978), met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike pos in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied. 'n Deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park in die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 Maart 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077 |archive-date=8 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Tabel weergemiddelden | locatie = die Noordelike Gebied. |jan_a_max= 48.3 |feb_a_max= 46.4 |mrt_a_max= 45.0 |apr_a_max= 41.5 |mei_a_max= 40.2 |jun_a_max= 37.9 |jul_a_max= 37.5 |aug_a_max= 39.7 |sep_a_max= 42.0 |okt_a_max= 45.0 |nov_a_max= 46.1 |dec_a_max= 47.2 |jan_a_min= 6.7 |feb_a_min= 8.5 |mrt_a_min= 4.7 |apr_a_min= 1.0 |mei_a_min= -4.2 |jun_a_min= -6.0 |jul_a_min= -7.5 |aug_a_min= -5.4 |sep_a_min= -2.8 |okt_a_min= 0.0 |nov_a_min= 3.5 |dec_a_min= 7.5 |bron = Bureau of Meteorology (Australië)<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Staatsbestuur == === Parlement === [[Lêer:Darwin (AU), Parliament House -- 2019 -- 4336-8.jpg|duimnael|Die Parlementsgebou in Darwin.]] Die parlement van die Noordelike Gebied is een van die drie eenkamerparlemente in die land. Gebaseer op die [[Westminster-stelsel]], bestaan ​​dit uit die Northern Territory Wetgewende Vergadering wat in 1974 geskep is en die Northern Territory Wetgewende Raad vervang het. Dit produseer ook die ''Northern Territory of Australia'' Staatskoerant. Die Wetgewende Raad van die Noordelike Gebied was die gedeeltelik verkose regerende liggaam van 1947 tot die vervanging daarvan deur die volledig verkose Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied in 1974. Die totale inskrywing vir die 1947-verkiesing was 4 443. Die Noordelike Gebied is in vyf kiesafdelings verdeel: Darwin, Alice Springs, Tennant Creek, Batchelor en Stuart. Alhoewel hierdie vergadering bevoegdhede uitoefen soortgelyk aan dié van die parlemente van die state van Australië, doen dit dit deur wetgewende devolusie van bevoegdhede van die Statebondsregering, eerder as deur enige grondwetlike reg. As sodanig behou die Statebondsregering die reg om wetgewing vir die gebied te maak, insluitend die mag om wetgewing wat deur die Wetgewende Vergadering aangeneem is, te tersyde te stel. Vyf-en-twintig lede van die Wetgewende Vergadering word verkies vir vierjaartermyne uit enkellid-kiesers.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2017-06-16 |title=Members |url=https://parliament.nt.gov.au/members |access-date=2024-09-18 |website=parliament.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023750/https://parliament.nt.gov.au/members |url-status=live }}</ref> Verskeie kere sedert selfregering toegestaan is, was daar agitasie vir volle staatskap binne die streek.<ref>{{Cite news |date=2022-08-13 |title=The Northern Territory worked for decades to become a state. Could it ever happen? |url=https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023749/https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |url-status=live }}</ref> 'n Referendum van kiesers in die Noordelike Gebied is in 1998 oor die kwessie gehou, wat gelei het tot 'n 'nee'-stem.<ref>{{Cite web |last=House of Representatives Standing Committee on Legal and Constitutional Affairs |date=2007-05-01 |title=The long road to statehood: Report of the inquiry into the federal implications of statehood for the Northern Territory |url=https://www.aph.gov.au/binaries/house/committee/laca/ntstatehood/report/fullreport.pdf |access-date=2024-09-18 |website=Parliament of Australia}}</ref> Dit was 'n skok vir beide die Noordelike Gebied en die Statebondsregerings, aangesien meningspeilings getoon het dat die meeste Territoriane staatskap ondersteun het. Maar onder die Australiese Grondwet kan die federale regering die voorwaardes vir toetrede tot volle staatskap bepaal. Die Noordelike Gebied is drie senatore aangebied, eerder as die twaalf wat aan oorspronklike state gewaarborg is (as gevolg van die verskil in bevolkings, sou gelyke getalle Senaatsetels beteken dat 'n Territoriaan se stem vir 'n senator meer werd sou gewees het as 30 sulke stemme in Nieu-Suid-Wallis of Victoria). Behalwe vir wat as 'n arrogante benadering deur die destydse hoofminister Shane Stone aangehaal is, word geglo dat die meeste Territoriane, ongeag hul algemene sienings oor staatskap, huiwerig was om die spesifieke aanbod wat gemaak is, te aanvaar.<ref>{{cite video |title=ABC Lateline Discussion |url=http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |url-status=dead |medium=Current Affairs |publisher=Australian Broadcasting Corporation |location=Australia |date=15 Oktober 1998 |access-date=10 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519013129/http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |archive-date=19 Mei 2006}}</ref> ===Hoofminister en kabinet=== Die hoofminister is die regeringshoof van die selfregerende Noordelike Gebied (die ekwivalent van 'n premier in 'n Australiese deelstaat). Die hoofminister word deur die administrateur aangestel, wat volgens grondwetlike gebruik die leier aanstel van die party of koalisie wat die meerderheid setels in die Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied het. Die huidige hoofminister is Lia Finocchiaro van die Country Liberal Party (CLP). Die CLP het die Australiese Arbeidersparty tydens die algemene verkiesing van 24 Augustus 2024 verslaan en Finocchiaro het daarna die eerste vroulike CLP-hoofminister van die Noordelike Gebied geword.<ref>{{Cite news |date=2024-08-26 |title='The important work has begun': NT chief minister-elect outlines new government's first steps |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-26/lia-finocchiaro-outlines-new-nt-governments-first-steps/104254328 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-08-24 |title=Who is Lia Finocchiaro, the woman who will become the NT's next chief minister? |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Boecker |first=Brianna |date=2024-08-26 |title=First female Country Liberal Party chief minister of the Northern Territory. Who is Lia Finocchiaro? |url=https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |access-date=2024-09-18 |website=Women's Agenda |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |url-status=live }}</ref> ===Administrateur=== Die Noordelike Gebied het op 1 Julie 1978 selfregering verkry onder 'n administrateur wat deur die Goewerneur-generaal van Australië aangestel word. Die federale regering, en nie die regering van die Noordelike Gebied nie, adviseer die goewerneur-generaal oor die aanstelling van die administrateur, hoewel die regering van die Noordelike Gebied volgens konvensie vooraf geraadpleeg word. Die huidige administrateur is David Connolly, wat sy amp op 27 Februarie 2026 aanvaar het.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-02-05 |title=About the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024550/https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |url-status=live }}</ref> ===Federale regering=== [[Lêer:Children wave Australian flags during an Anzac Day parade in Palmerston, Australia, April 25, 2013, as U.S. Marines with the 1st Platoon, Lima Company, 3rd Battalion, 3rd Marine Regiment, Marine Rotational 130425-M-AL626-014.jpg|duimnael|Kinders swaai Australiese vlae tydens 'n Anzac-dagparade in [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]].]] Die Noordelike Gebied word in die federale parlement verteenwoordig deur twee lede in die Huis van Verteenwoordigers en twee senatore. Ná die federale verkiesing van 2025 dien Marion Scrymgour van die Australiese Arbeidersparty (ALP) as lid vir Lingiari en Luke Gosling van die ALP as lid vir Solomon in die Huis van Verteenwoordigers. Die Noordelike Gebied se twee senatore is Malarndirri McCarthy (ALP) en Jacinta Nampijinpa Price van die Country Liberal Party (CLP). ===Plaaslike regering=== Die Noordelike Gebied is verdeel in 18 plaaslike regeringsgebiede, bestaande uit vier munisipaliteite (''municipal councils''), drie shires en elf streeksrade (''regional councils''). Hierdie rade is verantwoordelik vir plaaslike funksies wat deur die parlement van die Noordelike Gebied gedelegeer word, waaronder padinstandhouding, afvalbestuur, gemeenskapsfasiliteite en plaaslike beplanning. Hul inkomste is hoofsaaklik afkomstig van eiendomsbelasting, diensgelde en regeringstoelaes.<ref>LGANT, 2026. Local Government in the NT. https://lgant.asn.au/about-lg/local-government-in-the-nt/?utm Besoek 26 Junie 2026</ref> === Inheemse Australiërs === [[Lêer:Australia Aboriginal Culture 011.jpg|duimnael|[[Aborigines|Inheemse Australiërs]] besit ongeveer 49% van die Noordelike Gebied se grond.]] Inheemse grondrade in die Noordelike Gebied is groepe inheemse grondeienaars, gestig kragtens die Wet op Inheemse Grondregte van 1976.<ref>{{Cite web |title=The Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.clc.org.au/the-alra/#:~:text=The%20Land%20Rights%20Act%20mandated,form%20a%20new%20land%20council. |access-date=2024-09-18 |website=Central Land Council |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |access-date=2024-09-18 |website=National Museum of Australia |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024900/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |url-status=live }}</ref> ===Politieke partye=== Die twee histories dominante politieke partye in die Noordelike Gebied is die konserwatiewe Country Liberal Party wat die Gebied van 1974 tot 2001, van 2012 tot 2016 en sedert 2024 regeer het, en die sosiaal-demokratiese Australiese Arbeidersparty wat die Gebied van 2001 tot 2012 en van 2016 tot 2024 regeer het. Kleiner partye wat ook aktief is in die Noordelike Gebied sluit in die Northern Territory Greens, die Shooters and Fishers Party en verskeie ander. Dit is algemeen dat onafhanklike politici verkiesings wen. Die CLP se bewind was eens so streng dat 'n voormalige minister eens gesê het die CLP het 'n "'regmatige erfenis om die party te wees wat hierdie plek bestuur'".<ref>{{cite news | url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | title=After eight years in the political wilderness, the CLP hopes it can return to power in the NT | newspaper=ABC News | date=8 Augustus 2024 | archive-date=26 August 2024 | access-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240826124139/https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | title=Arcadian populism. The Country Liberal Party and Self-Government in the Northern Territory | access-date=27 Augustus 2024 | archive-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240827092455/https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | url-status=live }}</ref> Die algemene verkiesing van die Noordelike Gebied in 2024 het die NT Greens hul eerste setel ooit in die Wetgewende Vergadering besorg toe Kat McNamara die voormalige hoofminister Natasha Fyles in die kiesafdeling Nightcliff verslaan het. Dit was die eerste keer in die geskiedenis dat die Groenes 'n setel in die parlement van die Noordelike Gebied gewen het. Ná McNamara se bedanking in Februarie 2026 het Arbeid egter die setel tydens 'n tussenverkiesing herower.<ref>{{cite web|url=https://www.tallyroom.com.au/56505|title=Greens win Nightcliff from third place|author=Ben Raue|work=The Tally Room|date=4 September 2024 }}</ref> Aangesien minder partye en kandidate aan die algemene verkiesings van die Noordelike Gebied deelneem as aan die Australiese federale verkiesings in die Noordelike Gebied, het die CLP, Arbeid en onafhanklikes gewoonlik 'n hoër stemaandeel by gebiedsverkiesings as by federale verkiesings in die Noordelike Gebied as gevolg van die afwesigheid van regse kleiner partye soos Pauline Hanson se One Nation en die feit dat die Groenes nie in elke setel by gebiedsverkiesings staan nie. == Demografie == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:.5em; font-size:90%;" |+ Beraamde populasie<br />vir die Noordelike Gebied ! Jaar !! Populasie |- | style="text-align:right;"| 1901 || style="text-align:center;"| 4,765 |- | style="text-align:right;"| 1956 || style="text-align:center;"| 19,556 |- | style="text-align:right;"| 1961 || style="text-align:center;"| 44,481 |- | style="text-align:right;"| 1974 || style="text-align:center;"| 102,924 |- | style="text-align:right;"| 1976 || style="text-align:center;"| 97,090 |- | style="text-align:right;"| 1981 || style="text-align:center;"| 122,616 |- | style="text-align:right;"| 1991 || style="text-align:center;"| 165,493 |- | style="text-align:right;"| 1996 || style="text-align:center;"| 181,843 |- | style="text-align:right;"| 2001 || style="text-align:center;"| 200,019 |- | style="text-align:right;"| 2006 || style="text-align:center;"| 192,900 |- | style="text-align:right;"| 2011 || style="text-align:center;"| 211,945 |- | style="text-align:right;"| 2016 || style="text-align:center;"| 228,833 |- | style="text-align:right;"| 2021 || style="text-align:center;"| 232,605 |- | colspan="2" style="font-size:80%; text-align:center;"| Bron: Australiese Buro vir Statistiek<br />(Est Resident Pop) |} Die bevolking van die Noordelike Gebied tydens die Australiese sensus van 2011 was 211 945,<ref name=2011census>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 2011 Census QuickStats: Northern Territory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313015221/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 |date=13 March 2018 }}, Australian Bureau of Statistics, 9 August 2011.</ref> 'n toename van 10 persent vanaf die sensus van 2006. Die Australiese Buro vir Statistiek het 'n inwonersbevolking van 244 300 in Junie 2015 geraam, met inagneming van inwoners oorsee of tussen state. Die gebied se bevolking verteenwoordig 1% van die totale bevolking van Australië.<ref name=abs>{{cite web| url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0| title = 3101.0 – Australian Demographic Statistics, Mar 2016| access-date = 1 November 2016| publisher = Australian Bureau of Statistics| date = 22 September 2016| archive-date = 11 January 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180111105412/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/mf/3101.0| url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2014-15, Northern Territory|date=29 March 2016|publisher=Australian Bureau of Statistics|access-date=29 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310034527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|archive-date=10 March 2017|url-status=dead}}</ref><ref name=ads>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|title=3101.0 – Australian Demographic Statistics, Dec 2011|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829122148/http://abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|archive-date=29 August 2012|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Darwin homebanner.jpg|alt=|duimnael|Darwin is die hoofstad en grootste stad in die Noordelike Gebied]] Die Noordelike Gebied se bevolking is die jongste in Australië en het die grootste proporsie (23,2%) onder 15 jaar en die kleinste proporsie (5,7%) van 65 jaar en ouer. Die [[Mediaan|mediaanouderdom]] van inwoners van die Noordelike Gebied is 31 jaar, ses jaar jonger as die nasionale mediaanouderdom.<ref name=2011census /> [[Lêer:Alice Springs (2049606825).jpg|alt=|duimnael|[[Alice Springs]]]] Inheemse Australiërs maak 30,3% van die bevolking uit<ref>{{Cite web |date=2023-08-31 |title=Estimates of Aboriginal and Torres Strait Islander Australians, 30 June 2021 {{!}} Australian Bureau of Statistics |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |access-date=2024-08-27 |website=www.abs.gov.au |language=en |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227124201/https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |url-status=live }}</ref> en besit sowat 49% van die grond. Die lewensverwagting van inheemse Australiërs is heelwat laer as dié van nie-inheemse Australiërs in die Noordelike Gebied, 'n feit wat elders in Australië weerspieël word. ABS-statistieke dui daarop dat inheemse Australiërs ongeveer 11 jaar vroeër sterf as die gemiddelde nie-inheemse Australiër. Daar is inheemse gemeenskappe in baie dele van die gebied, waarvan die grootste die Pitjantjatjara naby Uluru/Ayers Rock, die Arrernte naby Alice Springs, die Luritja tussen daardie twee, die Warlpiri verder noord, en die Yolngu in oostelike Arnhem Land is. In 2019 het 147 255<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |title=Regional population, 2018-19 financial year |website=abs.gov.au |date=25 March 2020 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=3 February 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408103747/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |url-status=live }}</ref> mense in Darwin gewoon, 'n oorweldigende meerderheid van die Gebied se bevolking. Ten spyte hiervan is die Noordelike Gebied die mins verstedelikte jurisdiksie in Australië (gevolg deur Tasmanië). === Stede en dorpe === {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Beduidende Stedelike Gebiede<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek word Beduidende Stedelike Gebiede gedefinieer as beduidende dorpe en stede, of agglomerasies van kleiner dorpe, met 'n totale bevolking van ten minste 10 000. Beduidende Stedelike Gebiede kan meer as een afsonderlike stedelike sentrum bevat. Daar is stedelike gebiede met meer as 10 000 mense wat die ABS tans nie as Beduidende Stedelike Gebiede klassifiseer nie.</ref> <ref group=nota>Die ABS definieer tans slegs twee Beduidende Stedelike Gebiede binne die Noordelike Gebied.</ref> |- ! Rang ! Beduidende Stedelike Gebiede ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 127,215 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7002 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 25,912 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7001 Sensus 2021] |- |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Stedelike Sentrums<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek verteenwoordig Stedelike Sentrums gebiede van gekonsentreerde stedelike ontwikkeling met bevolkings van 1 000 mense of meer.</ref> <ref group="nota">Slegs die 10 gewildste stedelike sentrums word getoon.</ref> |- ! Rang ! Stedelike Sentrum ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 122,207 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL703001 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 24,855 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL712001 Sensus 2021] |- | 3 |[[Katherine, Northern Territory|Katherine]] |align="right" | 5,980 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL714001 Sensus 2021] |- |4 |[[Nhulunbuy]] |align="right" | 3,267 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715006 Sensus 2021] |- |5 |[[Tennant Creek]] |align="right" | 2,949 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715007 Sensus 2021] |- |6 |[[Elcho-eiland / Galiwinku]] |align="right" | 2,199 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715001 Sensus 2021] |- |7 |[[Wadeye]] |align="right" | 1,924 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715008 Sensus 2021] |- |8 |[[Wurrumiyanga|Wurrumiyanga (Nguiu)]] |align="right" | 1,421 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715009 Sensus 2021] |- |9 |[[Gunbalanya|Gunbalanya (Oenpelli)]] |align="right" | 1,153 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715002 Sensus 2021] |- |10 |[[Milingimbi]] |align="right" | 1,097 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715004 Sensus 2021] |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking volgens plaaslike regeringsgebied<ref group="nota">Slegs die 10 mees gewilde Plaaslike Regeringsgebiede word getoon.</ref> |- ! Rang ! Plaaslike Regeringsgebiede ! Populasie (30 Junie 2023 skatting)<ref>{{cite web |title=Regional population |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |website=Population estimates and components by LGA |date=26 March 2024 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=11 September 2024 |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010145251/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |url-status=live }}</ref> |- | 1 |Stad van Darwin |align="right" | 85,465 |- | 2 |Stad van Palmerston |align="right" | 41,113 |- | 3 |Alice Springs-dorp |align="right" | 29,213 |- |4 |Litchfield |align="right" | 23,415 |- |5 |Dorp van Katherine |align="right" | 10,829 |- |6 |Oostelike Arnhem Streek |align="right" | 10,011 |- |7 |Roper Golfstreek |align="right" | 7,491 |- |8 |Barkly gebied |align="right" | 7,239 |- |9 |MacDonnell gebied |align="right" | 6,706 |- |10 |Sentrale Woestyn Streek |align="right" | 4,126 |} === Afkoms en immigrasie === {| class="wikitable" style="float:right;" |+Geboorteland (2016)<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au">{{Cite web|url=https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7?opendocument|title=2016 Census Community Profiles: Northern Territory|website=quickstats.censusdata.abs.gov.au|access-date=23 Junie 2019|archive-date=23 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623005030/https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7%3Fopendocument|url-status=dead}}</ref><ref name="censusdata.abs.gov.au">{{Cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |title=GCP 7 |access-date=23 Junie 2019 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602225625/https://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |url-status=dead }}</ref> ! Geboorteplek<ref group="nota">In ooreenstemming met die Australiese Buro vir Statistiek-bron word Engeland, Skotland, die vasteland van China en die Spesiale Administratiewe Streke van [[Hongkong]] en [[Macau]] afsonderlik gelys.</ref> !! Populasie |- |[[Australië]]|| 157,531 |- |[[Filippyne]]|| 5,914 |- |[[Engeland]]|| 5,583<!-- England and Scotland are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nieu-Seeland]]|| 4,636 |- |[[Indië]]|| 3,598 |- |[[Griekeland]]|| 1,268 |- |[[Amerika]]|| 1,211 |- |[[China]]|| 1,192<!-- Mainland China, Taiwan, Hong Kong and Macau SARs are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nepal]]|| 1,126 |- |[[Indonesië]]|| 1,117 |- |[[Ierland]]|| 1,026 |- |[[Oos-Timor]]||1,024 |} By die 2016-sensus was die mees genomineerde voorouers:<ref group="nota">As a percentage of 199,426 persons who nominated their ancestry at the 2016 census.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> {{columns-list|colwidth=13em| * Inheems (30.3%)<ref group="nota">Van enige afkoms. Sluit diegene in wat identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewooners. Inheemse identifikasie is apart van die afkomsvraag op die Australiese Sensus en persone wat identifiseer as Aboriginal of Torres Strait Islander mag enige afkoms identifiseer.</ref> * Australiërs (28.1%)<ref group="nota">The Australian Bureau of Statistics has stated that most who nominate "Australian" as their ancestry are part of the Anglo-Celtic group. {{cite web|url=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182!OpenDocument|title=Feature Article – Ethnic and Cultural Diversity in Australia (Feature Article)|website=abs.gov.au|date=January 1995|access-date=23 Junie 2019|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420205113/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182%21OpenDocument|url-status=live}}</ref> * Engels (27.5%) * Iers (9.3%) * Skots (7.5%) * Duits (4.4%) * Filippyns (3.5%) * Chinees (3.1%) * Indies (2.3%) * Italiaans (2.1%) * Grieks (2%) * Nederlands (1.3%) }} 31,2% van die bevolking is in die buiteland gebore met die 2016-sensus. Die vyf grootste groepe oorsese geborenes was van die Filippyne (2,6%), Engeland (2,4%), Nieu-Seeland (2%), Indië (1,6%) en Griekeland (0,6%).<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> 25,5% van die bevolking, of 58 248 mense, het in 2016 as Inheemse Australiërs (Aborigines en Torres Strait-eilandbewoners) geïdentifiseer.<ref group="nota">Van enige afkoms. Sluit diegene in wat hulle identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewoners. Inheemse identifikasie is apart van die afkomsvraag op die Australiese Sensus en persone wat hulle identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewoners mag enige afkoms identifiseer.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> === Tale === By die 2021-sensus het 57,3% van die bevolking slegs [[Engels]] tuis gepraat. Die ander tale wat die meeste tuis gepraat is, was Kriol (2.2%), Djambarrpuyngu (1.7%), Grieks (1.4%) en Nepalees (1.3%).<ref name="census2021">{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|title=Snapshot Northern Territory, Housing and Population Census 2021|date=28 June 2022|access-date=10 Julie 2022|archive-date=21 Julie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721094557/https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|url-status=live}}</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au"/><ref name="censusdata.abs.gov.au"/> Daar word meer as 100 Inheemse tale en dialekte in die Noordelike Gebied gepraat<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |title=Department of Local Government and Community Services – Aboriginal Languages in the NT |access-date=23 Januarie 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130114822/http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |archive-date=30 Januarie 2016 }}</ref> benewens Engels wat die algemeenste in stede soos Darwin of Alice Springs gepraat word. Belangrike inheemse tale wat in die Noordelike Gebied gepraat word, sluit in Murrinh-patha en Ngangikurungurr in die noordweste rondom Wadeye, Warlpiri en Warumungu in die middel rondom Tennant Creek, Arrernte rondom Alice Springs, Pintupi-Luritja in die suidooste, Pitjantjatjara in die suide naby Uluru / Ayers Rock, Yolngu Matha in die verre noorde in Arnhem Land (waar die dialek Djambarrpuyngu van Dhuwal as 'n [[lingua franca]] beskou word), en Burarra, Maung, Iwaidja en Kunwinjku in die middel-noorde en op Croker-eiland en die Goulburn-eilande. Tiwi word op Melville-eiland en Bathurst-eiland gepraat.<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |title=Major Aboriginal languages of the Northern Territory |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130110726/http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |archive-date=30 January 2016 |website=dlgcs.nt.gov.au }}</ref> Literatuur in baie van hierdie tale is beskikbaar in die Lewende Argief van Inheemse Tale. === Godsdiens === In die 2021-sensus is die [[Christendom]] die belangrikste godsdienstige affiliasie in die Noordelike Gebied, gevolg deur 40,5% van sy bevolking. In 1971 is die Christendom deur 70,2% van die bevolking gevolg en dit het sedertdien afgeneem, terwyl die persentasie mense wat hulle geïdentifiseer het as geen godsdienstige verbintenis nie, toegeneem het van 17,9% in 1971 tot 38,5% in 2021.<ref name="census2021"/> [[Hindoeïsme]] is die gebied se grootste nie-Christelike godsdiens (2,7%), gevolg deur [[Boeddhisme]] (2,1%) en [[Islam]] (1,4%).<ref name="census2021"/><ref>{{Cite web|url=https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709223800/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|url-status=dead|archive-date=9 July 2015|title=Profile .id, Community Profile – Regional NT|website=Profile.id.com.au|access-date=21 June 2018}}</ref> == Onderwys en opleiding == === Primêre en sekondêre onderrig === Skoolonderwys in die Noordelike Gebied bestaan ​​uit ses jaar laerskoolonderrig, insluitend een oorgangsjaar, drie jaar middelbare skoolonderrig en drie jaar hoërskoolonderrig. Aan die begin van 2007 het die Noordelike Gebied Middelskool vir Jare 7–9 en Hoërskool vir Jare 10–12 ingestel, maar vanaf 2026 is die gebied besig om middelskole na hoërskole te omskep om by die res van die land aan te sluit. Kinders in die Noordelike Gebied begin gewoonlik skool op die ouderdom van vyf. Na voltooiing van hoërskool verwerf studente die ''Northern Territory Certificate of Education and Training'' (NTCET). Studente wat hul sekondêre opleiding suksesvol voltooi, ontvang ook 'n tersiêre toelatingsranglys, of ATAR-telling, om toelating tot die universiteit te bepaal. Skole in die Noordelike Gebied word óf publiek óf privaat befonds. Openbare skole, ook bekend as staats- of regeringskole, word direk deur die Departement van Onderwys befonds en bestuur.<ref>{{cite web|url=http://www.education.nt.gov.au/about-us|title=About us|date=22 December 2023|website=Department of Education|publisher=Northern Territory Government|access-date=23 March 2015|archive-date=27 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227161242/http://www.education.nt.gov.au/about-us|url-status=live}}</ref> Privaat skole wat skoolgeld betaal, sluit skole in wat deur die Katolieke Kerk bestuur word en onafhanklike skole, sommige eliteskole soortgelyk aan Engelse openbare skole. Sommige onafhanklike skole in die Noordelike Gebied is geaffilieer met [[Protestants]]e, [[Lutherse]], [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse]], [[Grieks-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] of [[Sewendedag-Adventiste]] Kerke, maar sluit nie-kerkskole en 'n inheemse skool in. Teen 2009 het die Noordelike Gebied 151 openbare skole, 15 Katolieke skole en 21 onafhanklike skole gehad. Daar was 39 492 studente ingeskryf in skole regoor die gebied, met 29 175 in openbare skole en 9 882 in onafhanklike skole. Die Noordelike Gebied het ongeveer 4 000 voltydse onderwysers. === Tersiêre onderrig === Die Noordelike Gebied het een universiteit wat in 1989 onder die naam die ''Northern Territory University'' geopen het.<ref>{{cite web|url=https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|title=Celebrating 25 Years of University Education in the Northern Territory|access-date=24 March 2015|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717122525/https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|url-status=live}}</ref> Nou herdoop as die Charles Darwin Universiteit, het dit ongeveer 19 000 studente ingeskryf gehad: ongeveer 5 500 hoëronderwysstudente en ongeveer 13 500 studente op beroepsonderwys en -opleiding kursusse. Die eerste tersiêre instelling in die gebied was die ''Batchelor Institute of Indigenous Tertiary Education '' wat in die middel-1960's gestig is. === Biblioteke en argiewe === ''Library & Archives NT'' is die Noordelike Gebied se openbare navorsingsbiblioteek en argieforganisasie en ondersteun die ontwikkeling van biblioteekdienste regoor die Gebied deur openbare biblioteke te ondersteun.<ref>{{Cite web |title=Visit Us {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/visit-us |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/visit-us |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Services to Public Libraries {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |url-status=live }}</ref> Biblioteek en Argiewe NT is in 2019 gestig na die samesmelting van die Noordelike Gebiedsargiefdiens en die Noordelike Gebiedsbiblioteek.<ref>{{Cite web |last=Find & Connect Web Resource Project |first=The University of Melbourne and Australian Catholic University |title=Library & Archives NT – Organisation – Find & Connect – Northern Territory |url=https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |access-date=2024-03-14 |website=findandconnect.gov.au|archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |url-status=live }}</ref> Die Nasionale Argief van Australië het ook 'n bewaarplek in Darwin, dit is saam met die Biblioteek en Argief NT-bewaarplek by die Noordelike Territorium Argiefsentrum geleë.<ref>{{Cite web |title=Northern Territory |url=https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |access-date=2024-03-14 |website=National Archives of Australia |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002300/https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |url-status=live }}</ref> == Ekonomie == === Mynbou === Die Noordelike Gebied se ekonomie word grootliks gedryf deur [[mynbou]], wat gekonsentreer is op energieproduserende minerale, petroleum en energie en ongeveer $2,5 miljard tot die bruto staatsproduk bydra en meer as 4 600 mense in diens het. Mynbou is verantwoordelik vir 14,9% van die bruto staatsproduk in 2014–15, vergeleke met slegs 7% nasionaal.<ref>{{cite web |url=http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |title=About Minerals and Energy Department of Regional Development, Primary Industry, Fisheries and Resources |website=Nt.gov.au |date=16 September 2011 |access-date=23 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523211519/http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |archive-date=23 May 2013 |url-status=dead }}</ref> In onlangse jare, hoofsaaklik as gevolg van die effek van groot infrastruktuurprojekte en mynuitbreidings, het konstruksie mynbou verbygesteek as die grootste enkele bedryf in die gebied. Konstruksie, mynbou en vervaardiging, en regerings- en gemeenskapsdienste, maak saam ongeveer die helfte van die gebied se bruto staatsproduk (BSP) uit, in vergelyking met ongeveer 'n derde van die nasionale [[bruto binnelandse produk]] (BBP).<ref name="Economy-Overview">{{cite web|url=https://www.budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|title=Budget 2016-17 Northern Territory Economy Overview|access-date=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224040656/https://budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|archive-date=24 February 2017|url-status=dead}}</ref> Die ekonomie het die afgelope dekade aansienlik gegroei, van 'n waarde van $15 miljard in 2004–05 tot meer as $22 miljard in 2014–15. In 2012–13 het die gebiedsekonomie met 5,6% uitgebrei, meer as twee keer die vlak van nasionale groei, en in 2014–15 het dit met 10,5% gegroei, vier keer die nasionale groeikoers.<ref name="Economy-Overview"/> Tussen 2003 en 2006 het die bruto staatsproduk gestyg van $8,67 miljard tot $11,476 miljard, 'n toename van 32,4%. Gedurende die drie jaar tot 2006–2007 het die bruto staatsproduk van die Noordelike Gebied met 'n gemiddelde jaarlikse koers van 5,5% gegroei. Die bruto staatsproduk per capita in die Noordelike Gebied ($72 496) is hoër as enige Australiese staat of gebied en is ook hoër as die bruto binnelandse produk per capita vir Australië ($54 606). Die Noordelike Gebied se uitvoere het met 12,9% of $681 miljoen in 2012–13 gestyg. Die grootste bydraer tot die gebied se uitvoere was: minerale brandstowwe (hoofsaaklik [[vloeibare aardgas]]), ru-materiale (hoofsaaklik minerale ertse) en voedsel en lewende diere (hoofsaaklik lewende beeste). Die belangrikste internasionale markte vir gebiedsuitvoere is Japan, China, Indonesië, die Verenigde State en Korea.<ref>{{cite web |title=Northern Territory Economy Overview |year=2014 |url=http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=/PMS/Publications/BudgetFinance/BudgetPapers/I-BP07-1415.docx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321135743/http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=%2FPMS%2FPublications%2FBudgetFinance%2FBudgetPapers%2FI-BP07-1415.docx |archive-date=2017-03-21 |access-date=2025-04-28 }}</ref>{{page needed |date=April 2025}} Invoere na die Noordelike Gebied het altesaam $2 887,8 miljoen beloop, wat hoofsaaklik uit masjinerie- en toerustingvervaardiging (58,4%) en petroleum-, steenkool-, chemiese en verwante produkvervaardiging (17,0%) bestaan ​​het.<ref name="ABS Economics">{{cite web | title = Northern Territory Economics | publisher = Australian Bureau of Statistics | url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | date = 31 October 2007 | access-date = 27 July 2008 | archive-date = 10 August 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080810023527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | url-status = live }}</ref> Die vernaamste mynboubedrywighede is bauxiet by die Gove-skiereiland waar die produksie na raming met 52,1% tot $254 miljoen in 2007–08 sal toeneem, [[mangaan]] by Groote Eylandt, waar die produksie na raming met 10,5% tot $1,1 miljard sal toeneem, wat gehelp sal word deur die nuut ontwikkelde myne, insluitend Bootu Creek en Frances Creek, [[goud]] wat na raming met 21,7 persent tot $672 miljoen by die Union Reefs-aanleg sal toeneem, en [[uraan]] by die Ranger Uraanmyn.<ref>{{cite web |url=http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |title=Northern Territory Budget Mining and energy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720225746/http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |archive-date=20 July 2008 |access-date=29 January 2017 }}</ref> === Toerisme === [[Toerisme]] is 'n belangrike ekonomiese dryfveer vir die gebied en 'n beduidende bedryf in streeksgebiede.<ref name="economicprofile.com.au">{{cite web|url=https://www.economyprofile.com.au/|title=Australian Economy Profiles – by REMPLAN|website=Economyprofile.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=26 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626155811/https://www.economyprofile.com.au/|url-status=live}}</ref> Ikoniese bestemmings soos Uluru/Ayers Rock en Kakadu maak die Noordelike Gebied 'n gewilde bestemming vir binnelandse en internasionale reisigers. Diverse landskappe, watervalle, wye oop ruimtes, inheemse kultuur en wilde en ongetemde wildlewe bied die geleentheid vir besoekers om hulself te verdiep in die natuurlike wonder wat die Noordelike Gebied bied. In 2015 het die gebied altesaam ongeveer 1,6 miljoen binnelandse en internasionale besoekers ontvang wat na raming $2,0 miljard tot die plaaslike ekonomie bygedra het. Vakansiebesoekers het die meerderheid van die totale besoeke uitgemaak (ongeveer 792 000 besoekers). Toerisme het sterk bande met ander sektore in die ekonomie, insluitend verblyf en voedseldienste, kleinhandel, ontspanning en kultuur en vervoer.<ref name="economicprofile.com.au"/> ''Wide Open Space'' is 'n jaarlikse fees van musiek, kuns en kultuur<ref name=hist>{{cite web | title=History | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/history/ | access-date=29 Augustus 2021 | archive-date=29 Augustus 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082117/http://wideopenspace.net.au/history/ | url-status=dead }}</ref> wat oor drie dae in April/Mei by die Ross Rivier Oord in die McDonnellbergreeks plaasvind,<ref name=events/><ref>{{cite web | title=Getting to WOS | website=Wide Open Space Festival | date=29 Augustus 2021 | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 Augustus 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082110/http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | url-status=dead }}</ref> ongeveer 80 km oos van Alice Springs.<ref name=events>{{cite web | title=Event Info | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/ | access-date=29 Augustus 2021 | archive-date=29 Augustus 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082114/http://wideopenspace.net.au/event_info/ | url-status=dead }}</ref> === Ander nywerhede === Die Noordelike Gebied het aangekondig dat hulle 'n projek sal aanpak wat die mariene bedryf sal bevoordeel, insluitend die ontwikkeling van 'n nuwe Mariene Nywerheidspark naby Darwin.<ref>{{cite web | title=NT's maritime industry to set sail | website=The Australian | url=https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829115121/https://www.theaustralian.com.au/sponsored/3F6nz0DIWHJLbSwwEtYz/nts-maritime-industry-to-set-sail | url-status=live }}</ref> == Vervoer == [[Lêer:LasseterHighway.JPG|duimnael|regs|Die Lasseter Hoofweg vebind Uluru/Ayers Rock met die Stuart Hoofweg]] [[Lêer:NR45 + NR10 + Ghan Alice Springs, 2015 (02).JPG|duimnael|regs|Die Ghan]] Die Noordelike Gebied is die ylbevolkte staat of gebied in Australië. Die Noordelike Gebied het 'n gekoppelde netwerk van teerpaaie, insluitend twee nasionale snelweë, wat met aangrensende state verbind en die belangrikste bevolkingsentrums van die gebied, en ander belangrike sentrums soos Uluru (Ayers Rock), Kakadu en Litchfield Nasionale Parke, verbind. Die Stuart-snelweg, eens bekend as "The Track", loop van noord na suid en verbind Darwin en Alice Springs met [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]]. Sommige van die verseëlde paaie is enkelbaan-asfaltpaaie. Baie grond paaie verbind die meer afgeleë nedersettings. Die uitputting wat voortspruit uit langafstandbestuur en die gevare inherent aan grondpaaie, wildlewe, wateroorgange en slegte weer het daartoe gelei dat die Noordelike Gebiedsregering padveiligheidsveldtogte in Engels en verskeie inheemse tale onderneem het. 'n Sleuteldoelwit was om mense te oorreed om teen die regte spoed vir die padtoestande te ry.<ref>{{cite web |url=https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |title=Drive to conditions |author=<!--Not stated--> |date=2021 |website=Towards Zero |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055147/https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |title=Fatigue and driving |author=<!--Not stated--> |date=March 2015 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055148/https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |url-status=live }}</ref> Vanaf 2021 was die Noordelike Gebied se padvoertuigspoedgrens in beboude gebiede 60&nbsp;km/h, tensy die dorp 'n laer standaardspoedgrens in die staatskoerant afgekondig het: baie het 50&nbsp;km/h of laer gekies. Buite die meeste beboude gebiede was die standaardspoedgrens 110&nbsp;km/h, tensy 'n spoedgrensteken anders aandui. As gevolg van die aard van die topografie en baie lae bevolkingsdigtheid, het sommige dele van die Arnhem-, Barkly-, Stuart- en Victoria-snelweë 'n maksimum spoed van 130&nbsp;km/h gehad.<ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |title=Speed limits |author=<!--Not stated--> |date=December 2020 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=21 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221040036/https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |url-status=live }}</ref> In 2004 is 'n standaardspoorlyn tussen Alice Springs en Darwin geopen, wat die Adelaide-Darwin-spoorwegkorridor voltooi het en die droom van 'n transkontinentale spoorlyn, wat in 1878 begin is met die Sentraal-Australiese Spoorweg van die suide en die Noord-Australiese Spoorweg van die noorde, verwesenlik het – maar met 'n gaping van meer as 800 km tussen Alice Springs en Birdum wat nog oorbrug moes word toe die antieke 1067 mm (3 vt 6 duim) [[Kaapspoor|smalspoorlyn]] in 1976 gesluit is.<ref name= Fuller>{{cite book |title=The Ghan: the story of the Alice Springs railway |first=Basil |last=Fuller |date=1975 |location= Adelaide |publisher=Rigby |isbn=0727000160|page=180}}</ref> Die lyn dra vinnige goederetreine en een passasierstrein: Die Ghan-ervaringstoerismetrein wat tussen Darwin en Adelaide ry, en in die NT by Katherine, Tennant Creek, Alice Springs en Kulgera stop. Die [[Darwin Internasionale Lughawe]] is die belangrikste binnelandse en internasionale lughawe vir die gebied. Verskeie kleiner lughawens is ook oor die gebied versprei en word bedien deur kleiner lugdienste, insluitend Alice Springs-lughawe, Ayers Rock-lughawe, Katherine-lughawe en Tennant Creek-lughawe. == Media == === Gedrukte media === Die Noordelike Gebied het slegs een daaglikse poniekoerant, News Corporation se ''Northern Territory News''. Die ''Sunday Territorian'' is die susterkoerant van die NT News en is die enigste toegewyde Sondag-poniekoerant in die Noordelike Gebied. Die ''Centralian Advocate'' word twee keer per week in die Alice Springs-streek versprei. Daar is ook vyf weeklikse gemeenskapskoerante. Die gebied ontvang die nasionale dagblad, ''The Australian'', terwyl ''The Sydney Morning Herald'', ''The Age'' en die ''Guardian Weekly'' ook in Darwin beskikbaar is. Katherine se koerant is die ''Katherine Times''. Daar is 'n [[LGBT]]-gemeenskapspublikasie, QNews Magazine,<ref>{{cite web|url=https://qnews.com.au/about-us/|title=About Us|website=Qnews.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429103551/https://qnews.com.au/about-us/|url-status=live}}</ref> wat in Darwin en Alice Springs gepubliseer word. === Televisie === Metropolitaans Darwin het vyf televisiestasies gehad: * Australian Broadcasting Corporation - Noordelike Gebied * Special Broadcasting Service - Noordelike Gebied * Seven (Southern Cross Austereo) * Nine Network - Darwin * Ten Darwin Darwin het ook vier gerigte uitsending stasies: * First Nations TV * Darwin TV * First Nations Tourism TV * Business TV In die Gebied is daar ook vier soortgelyke stasies: * ABC Northern Territory – (ABD) * SBS Northern Territory – (SBS) * Seven Central – (QQQ) – ''Seven Network Affiliate'' * Imparja – (IMP) – ''Nine Network Affiliate'' * Ten Central (or Central Digital Television) – (CDT) – ''Network Ten Affiliate'' Afgeleë gebiede word bedien oor die algemeen via die Viewer Access Satellite Television-diens, wat dieselfde kanale as die streeksgebiede dra, sowel as 'n paar ekstra gerigte uitsendingsdienste, insluitend Inheemse Gemeenskapstelevisie en Westlink. === Radio === Darwin het radiostasies op beide AM- en FM-frekwensies. ABC-stasies sluit in ABC Radio Darwin (105.7FM), ABC Radio National (657AM), ABC News Radio (102.5FM), ABC Classic FM (107.3FM) en Triple J (103.3FM). Die twee kommersiële stasies is Hot 100 FM (8HOT) en Mix 104.9 (8MIX). Die toonaangewende gemeenskapsstasies is 104.1 Territory FM (8TOP) en 94.5 Radio Larrakia (8KNB). Die radiostasies in Alice Springs word ook op die AM- en FM-frekwensies uitgesaai. ABC-stasies sluit in Triple J (94.9FM), ABC Classic FM (97.9FM), 783 ABC Alice Springs (783AM), ABC News Radio (104.1FM) en ABC Radio National (99.7FM). Daar is twee gemeenskapsstasies in die dorp—CAAMA (100.5FM) en 8CCC (102.1FM). Die kommersiële stasies, wat albei deur dieselfde maatskappy besit word, is Sun 96.9 (96.9FM) en 8HA (900AM). Die Christelike radiostasie Vision Christian Radio (88.0FM). Twee bykomende stasies, Territory FM (98.7FM) en Radio TAB (95.9FM), word onderskeidelik vanuit Darwin en Brisbane gesindikeer. === Musiek === Die musiektoneel van die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n paar groot musikale kunstenaars, wat hoofsaaklik die genres van Hip-Hop en RNB as hul musiekstyl gebruik. Die Rock-, Country- en Punk-toneel bevat egter 'n aansienlik groter aantal kleiner, minder bekende groepe. Die gewildste kunstenaars van die Noordelike Gebied sluit in: * Jessica Mauboy * Baker Boy * Caiti Baker * David Garnham and the Reasons To Live * Roymackonkey * Kuya James * Crystal Robins * Tang Die Noordelike Gebied het ook 'n gereeld aktiewe lewendige musiektoneel, met sy hooffees, Bass in the Grass, as die gewildste en grootste vertoning dwarsdeur die jaar. == Sport == [[Australiese voetbal]] is die gewildste sport in die Noordelike Gebied, veral onder inheemse Australiese gemeenskappe in Darwin, Alice Springs en die Tiwi-eilande. == Kultuur == Die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n aantal kulturele instellings van belang vir die nasie. Dit sluit in: * die ''Araluen Art Centre'' en die ''Museum of Central Australia'' * die Darwin Simfoniese Orkes<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://dso.org.au/ |access-date=2024-09-18 |website=Darwin Symphony Orchestra |language=en-US |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918025738/https://dso.org.au/ |url-status=live }}</ref> * die ''Museum and Art Gallery of the Northern Territory'' == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] t4zls5db5go2dyuf13o759krhcdrhhd 2917506 2917505 2026-07-14T09:42:18Z Sobaka 328 /* Ander nywerhede */ Dateer op vorige inligting van 2021 2917506 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die Noordelike Gebied beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 Junie 2014 | access-date=18 Februarie 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste van die Australiese federale [[deelstate en gebiede van Australië|deelstate en gebiede]] en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die [[argeologie]]se geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die [[inheems]]e bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 Oktober 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = Aboriginal History | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het [[seekomkommer]]s vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese [[rotskuns]] en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=National Museum of Australia |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 Maart 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=University of Queensland Press|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=The Sydney Morning Herald|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=The Register (Adelaide)|The Register|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=The Advertiser|date=22 April 1913|access-date=1 Mei 2017|archive-date=10 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=The Sydney Morning Herald |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=The Advertiser (Adelaide) |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 Januarie 1949 |access-date=20 Julie 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Ná die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Ná die oorlog is beheer oor die hele gebied aan die Statebond teruggegee. Die bombardement van [[Darwin]] het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind is, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=Julie 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeerbelegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=Museum of Australian Democracy|access-date = 8 Januarie 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 Mei 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na op watter wyse grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en-sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard {{As of|2024|lc=on}})<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 Julie 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 Oktober 2015|archive-date=25 Junie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering van 1978), met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike pos in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied. 'n Deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park in die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 Maart 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077 |archive-date=8 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Tabel weergemiddelden | locatie = die Noordelike Gebied. |jan_a_max= 48.3 |feb_a_max= 46.4 |mrt_a_max= 45.0 |apr_a_max= 41.5 |mei_a_max= 40.2 |jun_a_max= 37.9 |jul_a_max= 37.5 |aug_a_max= 39.7 |sep_a_max= 42.0 |okt_a_max= 45.0 |nov_a_max= 46.1 |dec_a_max= 47.2 |jan_a_min= 6.7 |feb_a_min= 8.5 |mrt_a_min= 4.7 |apr_a_min= 1.0 |mei_a_min= -4.2 |jun_a_min= -6.0 |jul_a_min= -7.5 |aug_a_min= -5.4 |sep_a_min= -2.8 |okt_a_min= 0.0 |nov_a_min= 3.5 |dec_a_min= 7.5 |bron = Bureau of Meteorology (Australië)<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Staatsbestuur == === Parlement === [[Lêer:Darwin (AU), Parliament House -- 2019 -- 4336-8.jpg|duimnael|Die Parlementsgebou in Darwin.]] Die parlement van die Noordelike Gebied is een van die drie eenkamerparlemente in die land. Gebaseer op die [[Westminster-stelsel]], bestaan ​​dit uit die Northern Territory Wetgewende Vergadering wat in 1974 geskep is en die Northern Territory Wetgewende Raad vervang het. Dit produseer ook die ''Northern Territory of Australia'' Staatskoerant. Die Wetgewende Raad van die Noordelike Gebied was die gedeeltelik verkose regerende liggaam van 1947 tot die vervanging daarvan deur die volledig verkose Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied in 1974. Die totale inskrywing vir die 1947-verkiesing was 4 443. Die Noordelike Gebied is in vyf kiesafdelings verdeel: Darwin, Alice Springs, Tennant Creek, Batchelor en Stuart. Alhoewel hierdie vergadering bevoegdhede uitoefen soortgelyk aan dié van die parlemente van die state van Australië, doen dit dit deur wetgewende devolusie van bevoegdhede van die Statebondsregering, eerder as deur enige grondwetlike reg. As sodanig behou die Statebondsregering die reg om wetgewing vir die gebied te maak, insluitend die mag om wetgewing wat deur die Wetgewende Vergadering aangeneem is, te tersyde te stel. Vyf-en-twintig lede van die Wetgewende Vergadering word verkies vir vierjaartermyne uit enkellid-kiesers.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2017-06-16 |title=Members |url=https://parliament.nt.gov.au/members |access-date=2024-09-18 |website=parliament.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023750/https://parliament.nt.gov.au/members |url-status=live }}</ref> Verskeie kere sedert selfregering toegestaan is, was daar agitasie vir volle staatskap binne die streek.<ref>{{Cite news |date=2022-08-13 |title=The Northern Territory worked for decades to become a state. Could it ever happen? |url=https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023749/https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |url-status=live }}</ref> 'n Referendum van kiesers in die Noordelike Gebied is in 1998 oor die kwessie gehou, wat gelei het tot 'n 'nee'-stem.<ref>{{Cite web |last=House of Representatives Standing Committee on Legal and Constitutional Affairs |date=2007-05-01 |title=The long road to statehood: Report of the inquiry into the federal implications of statehood for the Northern Territory |url=https://www.aph.gov.au/binaries/house/committee/laca/ntstatehood/report/fullreport.pdf |access-date=2024-09-18 |website=Parliament of Australia}}</ref> Dit was 'n skok vir beide die Noordelike Gebied en die Statebondsregerings, aangesien meningspeilings getoon het dat die meeste Territoriane staatskap ondersteun het. Maar onder die Australiese Grondwet kan die federale regering die voorwaardes vir toetrede tot volle staatskap bepaal. Die Noordelike Gebied is drie senatore aangebied, eerder as die twaalf wat aan oorspronklike state gewaarborg is (as gevolg van die verskil in bevolkings, sou gelyke getalle Senaatsetels beteken dat 'n Territoriaan se stem vir 'n senator meer werd sou gewees het as 30 sulke stemme in Nieu-Suid-Wallis of Victoria). Behalwe vir wat as 'n arrogante benadering deur die destydse hoofminister Shane Stone aangehaal is, word geglo dat die meeste Territoriane, ongeag hul algemene sienings oor staatskap, huiwerig was om die spesifieke aanbod wat gemaak is, te aanvaar.<ref>{{cite video |title=ABC Lateline Discussion |url=http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |url-status=dead |medium=Current Affairs |publisher=Australian Broadcasting Corporation |location=Australia |date=15 Oktober 1998 |access-date=10 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519013129/http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |archive-date=19 Mei 2006}}</ref> ===Hoofminister en kabinet=== Die hoofminister is die regeringshoof van die selfregerende Noordelike Gebied (die ekwivalent van 'n premier in 'n Australiese deelstaat). Die hoofminister word deur die administrateur aangestel, wat volgens grondwetlike gebruik die leier aanstel van die party of koalisie wat die meerderheid setels in die Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied het. Die huidige hoofminister is Lia Finocchiaro van die Country Liberal Party (CLP). Die CLP het die Australiese Arbeidersparty tydens die algemene verkiesing van 24 Augustus 2024 verslaan en Finocchiaro het daarna die eerste vroulike CLP-hoofminister van die Noordelike Gebied geword.<ref>{{Cite news |date=2024-08-26 |title='The important work has begun': NT chief minister-elect outlines new government's first steps |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-26/lia-finocchiaro-outlines-new-nt-governments-first-steps/104254328 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-08-24 |title=Who is Lia Finocchiaro, the woman who will become the NT's next chief minister? |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Boecker |first=Brianna |date=2024-08-26 |title=First female Country Liberal Party chief minister of the Northern Territory. Who is Lia Finocchiaro? |url=https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |access-date=2024-09-18 |website=Women's Agenda |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |url-status=live }}</ref> ===Administrateur=== Die Noordelike Gebied het op 1 Julie 1978 selfregering verkry onder 'n administrateur wat deur die Goewerneur-generaal van Australië aangestel word. Die federale regering, en nie die regering van die Noordelike Gebied nie, adviseer die goewerneur-generaal oor die aanstelling van die administrateur, hoewel die regering van die Noordelike Gebied volgens konvensie vooraf geraadpleeg word. Die huidige administrateur is David Connolly, wat sy amp op 27 Februarie 2026 aanvaar het.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-02-05 |title=About the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024550/https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |url-status=live }}</ref> ===Federale regering=== [[Lêer:Children wave Australian flags during an Anzac Day parade in Palmerston, Australia, April 25, 2013, as U.S. Marines with the 1st Platoon, Lima Company, 3rd Battalion, 3rd Marine Regiment, Marine Rotational 130425-M-AL626-014.jpg|duimnael|Kinders swaai Australiese vlae tydens 'n Anzac-dagparade in [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]].]] Die Noordelike Gebied word in die federale parlement verteenwoordig deur twee lede in die Huis van Verteenwoordigers en twee senatore. Ná die federale verkiesing van 2025 dien Marion Scrymgour van die Australiese Arbeidersparty (ALP) as lid vir Lingiari en Luke Gosling van die ALP as lid vir Solomon in die Huis van Verteenwoordigers. Die Noordelike Gebied se twee senatore is Malarndirri McCarthy (ALP) en Jacinta Nampijinpa Price van die Country Liberal Party (CLP). ===Plaaslike regering=== Die Noordelike Gebied is verdeel in 18 plaaslike regeringsgebiede, bestaande uit vier munisipaliteite (''municipal councils''), drie shires en elf streeksrade (''regional councils''). Hierdie rade is verantwoordelik vir plaaslike funksies wat deur die parlement van die Noordelike Gebied gedelegeer word, waaronder padinstandhouding, afvalbestuur, gemeenskapsfasiliteite en plaaslike beplanning. Hul inkomste is hoofsaaklik afkomstig van eiendomsbelasting, diensgelde en regeringstoelaes.<ref>LGANT, 2026. Local Government in the NT. https://lgant.asn.au/about-lg/local-government-in-the-nt/?utm Besoek 26 Junie 2026</ref> === Inheemse Australiërs === [[Lêer:Australia Aboriginal Culture 011.jpg|duimnael|[[Aborigines|Inheemse Australiërs]] besit ongeveer 49% van die Noordelike Gebied se grond.]] Inheemse grondrade in die Noordelike Gebied is groepe inheemse grondeienaars, gestig kragtens die Wet op Inheemse Grondregte van 1976.<ref>{{Cite web |title=The Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.clc.org.au/the-alra/#:~:text=The%20Land%20Rights%20Act%20mandated,form%20a%20new%20land%20council. |access-date=2024-09-18 |website=Central Land Council |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |access-date=2024-09-18 |website=National Museum of Australia |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024900/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |url-status=live }}</ref> ===Politieke partye=== Die twee histories dominante politieke partye in die Noordelike Gebied is die konserwatiewe Country Liberal Party wat die Gebied van 1974 tot 2001, van 2012 tot 2016 en sedert 2024 regeer het, en die sosiaal-demokratiese Australiese Arbeidersparty wat die Gebied van 2001 tot 2012 en van 2016 tot 2024 regeer het. Kleiner partye wat ook aktief is in die Noordelike Gebied sluit in die Northern Territory Greens, die Shooters and Fishers Party en verskeie ander. Dit is algemeen dat onafhanklike politici verkiesings wen. Die CLP se bewind was eens so streng dat 'n voormalige minister eens gesê het die CLP het 'n "'regmatige erfenis om die party te wees wat hierdie plek bestuur'".<ref>{{cite news | url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | title=After eight years in the political wilderness, the CLP hopes it can return to power in the NT | newspaper=ABC News | date=8 Augustus 2024 | archive-date=26 August 2024 | access-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240826124139/https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | title=Arcadian populism. The Country Liberal Party and Self-Government in the Northern Territory | access-date=27 Augustus 2024 | archive-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240827092455/https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | url-status=live }}</ref> Die algemene verkiesing van die Noordelike Gebied in 2024 het die NT Greens hul eerste setel ooit in die Wetgewende Vergadering besorg toe Kat McNamara die voormalige hoofminister Natasha Fyles in die kiesafdeling Nightcliff verslaan het. Dit was die eerste keer in die geskiedenis dat die Groenes 'n setel in die parlement van die Noordelike Gebied gewen het. Ná McNamara se bedanking in Februarie 2026 het Arbeid egter die setel tydens 'n tussenverkiesing herower.<ref>{{cite web|url=https://www.tallyroom.com.au/56505|title=Greens win Nightcliff from third place|author=Ben Raue|work=The Tally Room|date=4 September 2024 }}</ref> Aangesien minder partye en kandidate aan die algemene verkiesings van die Noordelike Gebied deelneem as aan die Australiese federale verkiesings in die Noordelike Gebied, het die CLP, Arbeid en onafhanklikes gewoonlik 'n hoër stemaandeel by gebiedsverkiesings as by federale verkiesings in die Noordelike Gebied as gevolg van die afwesigheid van regse kleiner partye soos Pauline Hanson se One Nation en die feit dat die Groenes nie in elke setel by gebiedsverkiesings staan nie. == Demografie == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:.5em; font-size:90%;" |+ Beraamde populasie<br />vir die Noordelike Gebied ! Jaar !! Populasie |- | style="text-align:right;"| 1901 || style="text-align:center;"| 4,765 |- | style="text-align:right;"| 1956 || style="text-align:center;"| 19,556 |- | style="text-align:right;"| 1961 || style="text-align:center;"| 44,481 |- | style="text-align:right;"| 1974 || style="text-align:center;"| 102,924 |- | style="text-align:right;"| 1976 || style="text-align:center;"| 97,090 |- | style="text-align:right;"| 1981 || style="text-align:center;"| 122,616 |- | style="text-align:right;"| 1991 || style="text-align:center;"| 165,493 |- | style="text-align:right;"| 1996 || style="text-align:center;"| 181,843 |- | style="text-align:right;"| 2001 || style="text-align:center;"| 200,019 |- | style="text-align:right;"| 2006 || style="text-align:center;"| 192,900 |- | style="text-align:right;"| 2011 || style="text-align:center;"| 211,945 |- | style="text-align:right;"| 2016 || style="text-align:center;"| 228,833 |- | style="text-align:right;"| 2021 || style="text-align:center;"| 232,605 |- | colspan="2" style="font-size:80%; text-align:center;"| Bron: Australiese Buro vir Statistiek<br />(Est Resident Pop) |} Die bevolking van die Noordelike Gebied tydens die Australiese sensus van 2011 was 211 945,<ref name=2011census>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 2011 Census QuickStats: Northern Territory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313015221/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 |date=13 March 2018 }}, Australian Bureau of Statistics, 9 August 2011.</ref> 'n toename van 10 persent vanaf die sensus van 2006. Die Australiese Buro vir Statistiek het 'n inwonersbevolking van 244 300 in Junie 2015 geraam, met inagneming van inwoners oorsee of tussen state. Die gebied se bevolking verteenwoordig 1% van die totale bevolking van Australië.<ref name=abs>{{cite web| url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0| title = 3101.0 – Australian Demographic Statistics, Mar 2016| access-date = 1 November 2016| publisher = Australian Bureau of Statistics| date = 22 September 2016| archive-date = 11 January 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180111105412/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/mf/3101.0| url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2014-15, Northern Territory|date=29 March 2016|publisher=Australian Bureau of Statistics|access-date=29 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310034527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|archive-date=10 March 2017|url-status=dead}}</ref><ref name=ads>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|title=3101.0 – Australian Demographic Statistics, Dec 2011|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829122148/http://abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|archive-date=29 August 2012|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Darwin homebanner.jpg|alt=|duimnael|Darwin is die hoofstad en grootste stad in die Noordelike Gebied]] Die Noordelike Gebied se bevolking is die jongste in Australië en het die grootste proporsie (23,2%) onder 15 jaar en die kleinste proporsie (5,7%) van 65 jaar en ouer. Die [[Mediaan|mediaanouderdom]] van inwoners van die Noordelike Gebied is 31 jaar, ses jaar jonger as die nasionale mediaanouderdom.<ref name=2011census /> [[Lêer:Alice Springs (2049606825).jpg|alt=|duimnael|[[Alice Springs]]]] Inheemse Australiërs maak 30,3% van die bevolking uit<ref>{{Cite web |date=2023-08-31 |title=Estimates of Aboriginal and Torres Strait Islander Australians, 30 June 2021 {{!}} Australian Bureau of Statistics |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |access-date=2024-08-27 |website=www.abs.gov.au |language=en |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227124201/https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |url-status=live }}</ref> en besit sowat 49% van die grond. Die lewensverwagting van inheemse Australiërs is heelwat laer as dié van nie-inheemse Australiërs in die Noordelike Gebied, 'n feit wat elders in Australië weerspieël word. ABS-statistieke dui daarop dat inheemse Australiërs ongeveer 11 jaar vroeër sterf as die gemiddelde nie-inheemse Australiër. Daar is inheemse gemeenskappe in baie dele van die gebied, waarvan die grootste die Pitjantjatjara naby Uluru/Ayers Rock, die Arrernte naby Alice Springs, die Luritja tussen daardie twee, die Warlpiri verder noord, en die Yolngu in oostelike Arnhem Land is. In 2019 het 147 255<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |title=Regional population, 2018-19 financial year |website=abs.gov.au |date=25 March 2020 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=3 February 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408103747/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |url-status=live }}</ref> mense in Darwin gewoon, 'n oorweldigende meerderheid van die Gebied se bevolking. Ten spyte hiervan is die Noordelike Gebied die mins verstedelikte jurisdiksie in Australië (gevolg deur Tasmanië). === Stede en dorpe === {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Beduidende Stedelike Gebiede<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek word Beduidende Stedelike Gebiede gedefinieer as beduidende dorpe en stede, of agglomerasies van kleiner dorpe, met 'n totale bevolking van ten minste 10 000. Beduidende Stedelike Gebiede kan meer as een afsonderlike stedelike sentrum bevat. Daar is stedelike gebiede met meer as 10 000 mense wat die ABS tans nie as Beduidende Stedelike Gebiede klassifiseer nie.</ref> <ref group=nota>Die ABS definieer tans slegs twee Beduidende Stedelike Gebiede binne die Noordelike Gebied.</ref> |- ! Rang ! Beduidende Stedelike Gebiede ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 127,215 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7002 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 25,912 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7001 Sensus 2021] |- |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Stedelike Sentrums<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek verteenwoordig Stedelike Sentrums gebiede van gekonsentreerde stedelike ontwikkeling met bevolkings van 1 000 mense of meer.</ref> <ref group="nota">Slegs die 10 gewildste stedelike sentrums word getoon.</ref> |- ! Rang ! Stedelike Sentrum ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 122,207 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL703001 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 24,855 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL712001 Sensus 2021] |- | 3 |[[Katherine, Northern Territory|Katherine]] |align="right" | 5,980 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL714001 Sensus 2021] |- |4 |[[Nhulunbuy]] |align="right" | 3,267 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715006 Sensus 2021] |- |5 |[[Tennant Creek]] |align="right" | 2,949 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715007 Sensus 2021] |- |6 |[[Elcho-eiland / Galiwinku]] |align="right" | 2,199 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715001 Sensus 2021] |- |7 |[[Wadeye]] |align="right" | 1,924 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715008 Sensus 2021] |- |8 |[[Wurrumiyanga|Wurrumiyanga (Nguiu)]] |align="right" | 1,421 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715009 Sensus 2021] |- |9 |[[Gunbalanya|Gunbalanya (Oenpelli)]] |align="right" | 1,153 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715002 Sensus 2021] |- |10 |[[Milingimbi]] |align="right" | 1,097 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715004 Sensus 2021] |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking volgens plaaslike regeringsgebied<ref group="nota">Slegs die 10 mees gewilde Plaaslike Regeringsgebiede word getoon.</ref> |- ! Rang ! Plaaslike Regeringsgebiede ! Populasie (30 Junie 2023 skatting)<ref>{{cite web |title=Regional population |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |website=Population estimates and components by LGA |date=26 March 2024 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=11 September 2024 |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010145251/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |url-status=live }}</ref> |- | 1 |Stad van Darwin |align="right" | 85,465 |- | 2 |Stad van Palmerston |align="right" | 41,113 |- | 3 |Alice Springs-dorp |align="right" | 29,213 |- |4 |Litchfield |align="right" | 23,415 |- |5 |Dorp van Katherine |align="right" | 10,829 |- |6 |Oostelike Arnhem Streek |align="right" | 10,011 |- |7 |Roper Golfstreek |align="right" | 7,491 |- |8 |Barkly gebied |align="right" | 7,239 |- |9 |MacDonnell gebied |align="right" | 6,706 |- |10 |Sentrale Woestyn Streek |align="right" | 4,126 |} === Afkoms en immigrasie === {| class="wikitable" style="float:right;" |+Geboorteland (2016)<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au">{{Cite web|url=https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7?opendocument|title=2016 Census Community Profiles: Northern Territory|website=quickstats.censusdata.abs.gov.au|access-date=23 Junie 2019|archive-date=23 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623005030/https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7%3Fopendocument|url-status=dead}}</ref><ref name="censusdata.abs.gov.au">{{Cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |title=GCP 7 |access-date=23 Junie 2019 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602225625/https://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |url-status=dead }}</ref> ! Geboorteplek<ref group="nota">In ooreenstemming met die Australiese Buro vir Statistiek-bron word Engeland, Skotland, die vasteland van China en die Spesiale Administratiewe Streke van [[Hongkong]] en [[Macau]] afsonderlik gelys.</ref> !! Populasie |- |[[Australië]]|| 157,531 |- |[[Filippyne]]|| 5,914 |- |[[Engeland]]|| 5,583<!-- England and Scotland are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nieu-Seeland]]|| 4,636 |- |[[Indië]]|| 3,598 |- |[[Griekeland]]|| 1,268 |- |[[Amerika]]|| 1,211 |- |[[China]]|| 1,192<!-- Mainland China, Taiwan, Hong Kong and Macau SARs are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nepal]]|| 1,126 |- |[[Indonesië]]|| 1,117 |- |[[Ierland]]|| 1,026 |- |[[Oos-Timor]]||1,024 |} By die 2016-sensus was die mees genomineerde voorouers:<ref group="nota">As a percentage of 199,426 persons who nominated their ancestry at the 2016 census.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> {{columns-list|colwidth=13em| * Inheems (30.3%)<ref group="nota">Van enige afkoms. Sluit diegene in wat identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewooners. Inheemse identifikasie is apart van die afkomsvraag op die Australiese Sensus en persone wat identifiseer as Aboriginal of Torres Strait Islander mag enige afkoms identifiseer.</ref> * Australiërs (28.1%)<ref group="nota">The Australian Bureau of Statistics has stated that most who nominate "Australian" as their ancestry are part of the Anglo-Celtic group. {{cite web|url=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182!OpenDocument|title=Feature Article – Ethnic and Cultural Diversity in Australia (Feature Article)|website=abs.gov.au|date=January 1995|access-date=23 Junie 2019|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420205113/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182%21OpenDocument|url-status=live}}</ref> * Engels (27.5%) * Iers (9.3%) * Skots (7.5%) * Duits (4.4%) * Filippyns (3.5%) * Chinees (3.1%) * Indies (2.3%) * Italiaans (2.1%) * Grieks (2%) * Nederlands (1.3%) }} 31,2% van die bevolking is in die buiteland gebore met die 2016-sensus. Die vyf grootste groepe oorsese geborenes was van die Filippyne (2,6%), Engeland (2,4%), Nieu-Seeland (2%), Indië (1,6%) en Griekeland (0,6%).<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> 25,5% van die bevolking, of 58 248 mense, het in 2016 as Inheemse Australiërs (Aborigines en Torres Strait-eilandbewoners) geïdentifiseer.<ref group="nota">Van enige afkoms. Sluit diegene in wat hulle identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewoners. Inheemse identifikasie is apart van die afkomsvraag op die Australiese Sensus en persone wat hulle identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewoners mag enige afkoms identifiseer.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> === Tale === By die 2021-sensus het 57,3% van die bevolking slegs [[Engels]] tuis gepraat. Die ander tale wat die meeste tuis gepraat is, was Kriol (2.2%), Djambarrpuyngu (1.7%), Grieks (1.4%) en Nepalees (1.3%).<ref name="census2021">{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|title=Snapshot Northern Territory, Housing and Population Census 2021|date=28 June 2022|access-date=10 Julie 2022|archive-date=21 Julie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721094557/https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|url-status=live}}</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au"/><ref name="censusdata.abs.gov.au"/> Daar word meer as 100 Inheemse tale en dialekte in die Noordelike Gebied gepraat<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |title=Department of Local Government and Community Services – Aboriginal Languages in the NT |access-date=23 Januarie 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130114822/http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |archive-date=30 Januarie 2016 }}</ref> benewens Engels wat die algemeenste in stede soos Darwin of Alice Springs gepraat word. Belangrike inheemse tale wat in die Noordelike Gebied gepraat word, sluit in Murrinh-patha en Ngangikurungurr in die noordweste rondom Wadeye, Warlpiri en Warumungu in die middel rondom Tennant Creek, Arrernte rondom Alice Springs, Pintupi-Luritja in die suidooste, Pitjantjatjara in die suide naby Uluru / Ayers Rock, Yolngu Matha in die verre noorde in Arnhem Land (waar die dialek Djambarrpuyngu van Dhuwal as 'n [[lingua franca]] beskou word), en Burarra, Maung, Iwaidja en Kunwinjku in die middel-noorde en op Croker-eiland en die Goulburn-eilande. Tiwi word op Melville-eiland en Bathurst-eiland gepraat.<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |title=Major Aboriginal languages of the Northern Territory |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130110726/http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |archive-date=30 January 2016 |website=dlgcs.nt.gov.au }}</ref> Literatuur in baie van hierdie tale is beskikbaar in die Lewende Argief van Inheemse Tale. === Godsdiens === In die 2021-sensus is die [[Christendom]] die belangrikste godsdienstige affiliasie in die Noordelike Gebied, gevolg deur 40,5% van sy bevolking. In 1971 is die Christendom deur 70,2% van die bevolking gevolg en dit het sedertdien afgeneem, terwyl die persentasie mense wat hulle geïdentifiseer het as geen godsdienstige verbintenis nie, toegeneem het van 17,9% in 1971 tot 38,5% in 2021.<ref name="census2021"/> [[Hindoeïsme]] is die gebied se grootste nie-Christelike godsdiens (2,7%), gevolg deur [[Boeddhisme]] (2,1%) en [[Islam]] (1,4%).<ref name="census2021"/><ref>{{Cite web|url=https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709223800/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|url-status=dead|archive-date=9 July 2015|title=Profile .id, Community Profile – Regional NT|website=Profile.id.com.au|access-date=21 June 2018}}</ref> == Onderwys en opleiding == === Primêre en sekondêre onderrig === Skoolonderwys in die Noordelike Gebied bestaan ​​uit ses jaar laerskoolonderrig, insluitend een oorgangsjaar, drie jaar middelbare skoolonderrig en drie jaar hoërskoolonderrig. Aan die begin van 2007 het die Noordelike Gebied Middelskool vir Jare 7–9 en Hoërskool vir Jare 10–12 ingestel, maar vanaf 2026 is die gebied besig om middelskole na hoërskole te omskep om by die res van die land aan te sluit. Kinders in die Noordelike Gebied begin gewoonlik skool op die ouderdom van vyf. Na voltooiing van hoërskool verwerf studente die ''Northern Territory Certificate of Education and Training'' (NTCET). Studente wat hul sekondêre opleiding suksesvol voltooi, ontvang ook 'n tersiêre toelatingsranglys, of ATAR-telling, om toelating tot die universiteit te bepaal. Skole in die Noordelike Gebied word óf publiek óf privaat befonds. Openbare skole, ook bekend as staats- of regeringskole, word direk deur die Departement van Onderwys befonds en bestuur.<ref>{{cite web|url=http://www.education.nt.gov.au/about-us|title=About us|date=22 December 2023|website=Department of Education|publisher=Northern Territory Government|access-date=23 March 2015|archive-date=27 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227161242/http://www.education.nt.gov.au/about-us|url-status=live}}</ref> Privaat skole wat skoolgeld betaal, sluit skole in wat deur die Katolieke Kerk bestuur word en onafhanklike skole, sommige eliteskole soortgelyk aan Engelse openbare skole. Sommige onafhanklike skole in die Noordelike Gebied is geaffilieer met [[Protestants]]e, [[Lutherse]], [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse]], [[Grieks-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] of [[Sewendedag-Adventiste]] Kerke, maar sluit nie-kerkskole en 'n inheemse skool in. Teen 2009 het die Noordelike Gebied 151 openbare skole, 15 Katolieke skole en 21 onafhanklike skole gehad. Daar was 39 492 studente ingeskryf in skole regoor die gebied, met 29 175 in openbare skole en 9 882 in onafhanklike skole. Die Noordelike Gebied het ongeveer 4 000 voltydse onderwysers. === Tersiêre onderrig === Die Noordelike Gebied het een universiteit wat in 1989 onder die naam die ''Northern Territory University'' geopen het.<ref>{{cite web|url=https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|title=Celebrating 25 Years of University Education in the Northern Territory|access-date=24 March 2015|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717122525/https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|url-status=live}}</ref> Nou herdoop as die Charles Darwin Universiteit, het dit ongeveer 19 000 studente ingeskryf gehad: ongeveer 5 500 hoëronderwysstudente en ongeveer 13 500 studente op beroepsonderwys en -opleiding kursusse. Die eerste tersiêre instelling in die gebied was die ''Batchelor Institute of Indigenous Tertiary Education '' wat in die middel-1960's gestig is. === Biblioteke en argiewe === ''Library & Archives NT'' is die Noordelike Gebied se openbare navorsingsbiblioteek en argieforganisasie en ondersteun die ontwikkeling van biblioteekdienste regoor die Gebied deur openbare biblioteke te ondersteun.<ref>{{Cite web |title=Visit Us {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/visit-us |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/visit-us |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Services to Public Libraries {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |url-status=live }}</ref> Biblioteek en Argiewe NT is in 2019 gestig na die samesmelting van die Noordelike Gebiedsargiefdiens en die Noordelike Gebiedsbiblioteek.<ref>{{Cite web |last=Find & Connect Web Resource Project |first=The University of Melbourne and Australian Catholic University |title=Library & Archives NT – Organisation – Find & Connect – Northern Territory |url=https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |access-date=2024-03-14 |website=findandconnect.gov.au|archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |url-status=live }}</ref> Die Nasionale Argief van Australië het ook 'n bewaarplek in Darwin, dit is saam met die Biblioteek en Argief NT-bewaarplek by die Noordelike Territorium Argiefsentrum geleë.<ref>{{Cite web |title=Northern Territory |url=https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |access-date=2024-03-14 |website=National Archives of Australia |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002300/https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |url-status=live }}</ref> == Ekonomie == === Mynbou === Die Noordelike Gebied se ekonomie word grootliks gedryf deur [[mynbou]], wat gekonsentreer is op energieproduserende minerale, petroleum en energie en ongeveer $2,5 miljard tot die bruto staatsproduk bydra en meer as 4 600 mense in diens het. Mynbou is verantwoordelik vir 14,9% van die bruto staatsproduk in 2014–15, vergeleke met slegs 7% nasionaal.<ref>{{cite web |url=http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |title=About Minerals and Energy Department of Regional Development, Primary Industry, Fisheries and Resources |website=Nt.gov.au |date=16 September 2011 |access-date=23 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523211519/http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |archive-date=23 May 2013 |url-status=dead }}</ref> In onlangse jare, hoofsaaklik as gevolg van die effek van groot infrastruktuurprojekte en mynuitbreidings, het konstruksie mynbou verbygesteek as die grootste enkele bedryf in die gebied. Konstruksie, mynbou en vervaardiging, en regerings- en gemeenskapsdienste, maak saam ongeveer die helfte van die gebied se bruto staatsproduk (BSP) uit, in vergelyking met ongeveer 'n derde van die nasionale [[bruto binnelandse produk]] (BBP).<ref name="Economy-Overview">{{cite web|url=https://www.budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|title=Budget 2016-17 Northern Territory Economy Overview|access-date=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224040656/https://budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|archive-date=24 February 2017|url-status=dead}}</ref> Die ekonomie het die afgelope dekade aansienlik gegroei, van 'n waarde van $15 miljard in 2004–05 tot meer as $22 miljard in 2014–15. In 2012–13 het die gebiedsekonomie met 5,6% uitgebrei, meer as twee keer die vlak van nasionale groei, en in 2014–15 het dit met 10,5% gegroei, vier keer die nasionale groeikoers.<ref name="Economy-Overview"/> Tussen 2003 en 2006 het die bruto staatsproduk gestyg van $8,67 miljard tot $11,476 miljard, 'n toename van 32,4%. Gedurende die drie jaar tot 2006–2007 het die bruto staatsproduk van die Noordelike Gebied met 'n gemiddelde jaarlikse koers van 5,5% gegroei. Die bruto staatsproduk per capita in die Noordelike Gebied ($72 496) is hoër as enige Australiese staat of gebied en is ook hoër as die bruto binnelandse produk per capita vir Australië ($54 606). Die Noordelike Gebied se uitvoere het met 12,9% of $681 miljoen in 2012–13 gestyg. Die grootste bydraer tot die gebied se uitvoere was: minerale brandstowwe (hoofsaaklik [[vloeibare aardgas]]), ru-materiale (hoofsaaklik minerale ertse) en voedsel en lewende diere (hoofsaaklik lewende beeste). Die belangrikste internasionale markte vir gebiedsuitvoere is Japan, China, Indonesië, die Verenigde State en Korea.<ref>{{cite web |title=Northern Territory Economy Overview |year=2014 |url=http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=/PMS/Publications/BudgetFinance/BudgetPapers/I-BP07-1415.docx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321135743/http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=%2FPMS%2FPublications%2FBudgetFinance%2FBudgetPapers%2FI-BP07-1415.docx |archive-date=2017-03-21 |access-date=2025-04-28 }}</ref>{{page needed |date=April 2025}} Invoere na die Noordelike Gebied het altesaam $2 887,8 miljoen beloop, wat hoofsaaklik uit masjinerie- en toerustingvervaardiging (58,4%) en petroleum-, steenkool-, chemiese en verwante produkvervaardiging (17,0%) bestaan ​​het.<ref name="ABS Economics">{{cite web | title = Northern Territory Economics | publisher = Australian Bureau of Statistics | url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | date = 31 October 2007 | access-date = 27 July 2008 | archive-date = 10 August 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080810023527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | url-status = live }}</ref> Die vernaamste mynboubedrywighede is bauxiet by die Gove-skiereiland waar die produksie na raming met 52,1% tot $254 miljoen in 2007–08 sal toeneem, [[mangaan]] by Groote Eylandt, waar die produksie na raming met 10,5% tot $1,1 miljard sal toeneem, wat gehelp sal word deur die nuut ontwikkelde myne, insluitend Bootu Creek en Frances Creek, [[goud]] wat na raming met 21,7 persent tot $672 miljoen by die Union Reefs-aanleg sal toeneem, en [[uraan]] by die Ranger Uraanmyn.<ref>{{cite web |url=http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |title=Northern Territory Budget Mining and energy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720225746/http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |archive-date=20 July 2008 |access-date=29 January 2017 }}</ref> === Toerisme === [[Toerisme]] is 'n belangrike ekonomiese dryfveer vir die gebied en 'n beduidende bedryf in streeksgebiede.<ref name="economicprofile.com.au">{{cite web|url=https://www.economyprofile.com.au/|title=Australian Economy Profiles – by REMPLAN|website=Economyprofile.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=26 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626155811/https://www.economyprofile.com.au/|url-status=live}}</ref> Ikoniese bestemmings soos Uluru/Ayers Rock en Kakadu maak die Noordelike Gebied 'n gewilde bestemming vir binnelandse en internasionale reisigers. Diverse landskappe, watervalle, wye oop ruimtes, inheemse kultuur en wilde en ongetemde wildlewe bied die geleentheid vir besoekers om hulself te verdiep in die natuurlike wonder wat die Noordelike Gebied bied. In 2015 het die gebied altesaam ongeveer 1,6 miljoen binnelandse en internasionale besoekers ontvang wat na raming $2,0 miljard tot die plaaslike ekonomie bygedra het. Vakansiebesoekers het die meerderheid van die totale besoeke uitgemaak (ongeveer 792 000 besoekers). Toerisme het sterk bande met ander sektore in die ekonomie, insluitend verblyf en voedseldienste, kleinhandel, ontspanning en kultuur en vervoer.<ref name="economicprofile.com.au"/> ''Wide Open Space'' is 'n jaarlikse fees van musiek, kuns en kultuur<ref name=hist>{{cite web | title=History | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/history/ | access-date=29 Augustus 2021 | archive-date=29 Augustus 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082117/http://wideopenspace.net.au/history/ | url-status=dead }}</ref> wat oor drie dae in April/Mei by die Ross Rivier Oord in die McDonnellbergreeks plaasvind,<ref name=events/><ref>{{cite web | title=Getting to WOS | website=Wide Open Space Festival | date=29 Augustus 2021 | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 Augustus 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082110/http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | url-status=dead }}</ref> ongeveer 80 km oos van Alice Springs.<ref name=events>{{cite web | title=Event Info | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/ | access-date=29 Augustus 2021 | archive-date=29 Augustus 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082114/http://wideopenspace.net.au/event_info/ | url-status=dead }}</ref> === Ander nywerhede === Die Noordelike Gebied ontwikkel die Marine Industry Park by East Arm, naby Darwin, as deel van ’n groter Northern Marine Complex wat ook die Darwin Ship Lift insluit. Die aanleg is bedoel om Darwin as ’n belangrike sentrum vir vaartuigonderhoud, mariene dienste, ingenieurswerk, vervaardiging en logistiek in Noord-Australië en die Indo-Pasifiese streek te versterk.<ref>{{cite web |title=Marine Industry Park |website=Australia's Northern Territory |publisher=Northern Territory Government |url=https://australiasnorthernterritory.com.au/invest/why-invest-in-the-nt/marine-industry-park |access-date=14 July 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Northern Marine Complex announced at East Arm |website=Australia's Northern Territory |publisher=Northern Territory Government |date=9 Februarie 2026 |url=https://australiasnorthernterritory.com.au/invest/invest-news-and-insights/northern-marine-complex-announced-at-east-arm |access-date=14 Julie 2026}}</ref> == Vervoer == [[Lêer:LasseterHighway.JPG|duimnael|regs|Die Lasseter Hoofweg vebind Uluru/Ayers Rock met die Stuart Hoofweg]] [[Lêer:NR45 + NR10 + Ghan Alice Springs, 2015 (02).JPG|duimnael|regs|Die Ghan]] Die Noordelike Gebied is die ylbevolkte staat of gebied in Australië. Die Noordelike Gebied het 'n gekoppelde netwerk van teerpaaie, insluitend twee nasionale snelweë, wat met aangrensende state verbind en die belangrikste bevolkingsentrums van die gebied, en ander belangrike sentrums soos Uluru (Ayers Rock), Kakadu en Litchfield Nasionale Parke, verbind. Die Stuart-snelweg, eens bekend as "The Track", loop van noord na suid en verbind Darwin en Alice Springs met [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]]. Sommige van die verseëlde paaie is enkelbaan-asfaltpaaie. Baie grond paaie verbind die meer afgeleë nedersettings. Die uitputting wat voortspruit uit langafstandbestuur en die gevare inherent aan grondpaaie, wildlewe, wateroorgange en slegte weer het daartoe gelei dat die Noordelike Gebiedsregering padveiligheidsveldtogte in Engels en verskeie inheemse tale onderneem het. 'n Sleuteldoelwit was om mense te oorreed om teen die regte spoed vir die padtoestande te ry.<ref>{{cite web |url=https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |title=Drive to conditions |author=<!--Not stated--> |date=2021 |website=Towards Zero |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055147/https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |title=Fatigue and driving |author=<!--Not stated--> |date=March 2015 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055148/https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |url-status=live }}</ref> Vanaf 2021 was die Noordelike Gebied se padvoertuigspoedgrens in beboude gebiede 60&nbsp;km/h, tensy die dorp 'n laer standaardspoedgrens in die staatskoerant afgekondig het: baie het 50&nbsp;km/h of laer gekies. Buite die meeste beboude gebiede was die standaardspoedgrens 110&nbsp;km/h, tensy 'n spoedgrensteken anders aandui. As gevolg van die aard van die topografie en baie lae bevolkingsdigtheid, het sommige dele van die Arnhem-, Barkly-, Stuart- en Victoria-snelweë 'n maksimum spoed van 130&nbsp;km/h gehad.<ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |title=Speed limits |author=<!--Not stated--> |date=December 2020 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=21 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221040036/https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |url-status=live }}</ref> In 2004 is 'n standaardspoorlyn tussen Alice Springs en Darwin geopen, wat die Adelaide-Darwin-spoorwegkorridor voltooi het en die droom van 'n transkontinentale spoorlyn, wat in 1878 begin is met die Sentraal-Australiese Spoorweg van die suide en die Noord-Australiese Spoorweg van die noorde, verwesenlik het – maar met 'n gaping van meer as 800 km tussen Alice Springs en Birdum wat nog oorbrug moes word toe die antieke 1067 mm (3 vt 6 duim) [[Kaapspoor|smalspoorlyn]] in 1976 gesluit is.<ref name= Fuller>{{cite book |title=The Ghan: the story of the Alice Springs railway |first=Basil |last=Fuller |date=1975 |location= Adelaide |publisher=Rigby |isbn=0727000160|page=180}}</ref> Die lyn dra vinnige goederetreine en een passasierstrein: Die Ghan-ervaringstoerismetrein wat tussen Darwin en Adelaide ry, en in die NT by Katherine, Tennant Creek, Alice Springs en Kulgera stop. Die [[Darwin Internasionale Lughawe]] is die belangrikste binnelandse en internasionale lughawe vir die gebied. Verskeie kleiner lughawens is ook oor die gebied versprei en word bedien deur kleiner lugdienste, insluitend Alice Springs-lughawe, Ayers Rock-lughawe, Katherine-lughawe en Tennant Creek-lughawe. == Media == === Gedrukte media === Die Noordelike Gebied het slegs een daaglikse poniekoerant, News Corporation se ''Northern Territory News''. Die ''Sunday Territorian'' is die susterkoerant van die NT News en is die enigste toegewyde Sondag-poniekoerant in die Noordelike Gebied. Die ''Centralian Advocate'' word twee keer per week in die Alice Springs-streek versprei. Daar is ook vyf weeklikse gemeenskapskoerante. Die gebied ontvang die nasionale dagblad, ''The Australian'', terwyl ''The Sydney Morning Herald'', ''The Age'' en die ''Guardian Weekly'' ook in Darwin beskikbaar is. Katherine se koerant is die ''Katherine Times''. Daar is 'n [[LGBT]]-gemeenskapspublikasie, QNews Magazine,<ref>{{cite web|url=https://qnews.com.au/about-us/|title=About Us|website=Qnews.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429103551/https://qnews.com.au/about-us/|url-status=live}}</ref> wat in Darwin en Alice Springs gepubliseer word. === Televisie === Metropolitaans Darwin het vyf televisiestasies gehad: * Australian Broadcasting Corporation - Noordelike Gebied * Special Broadcasting Service - Noordelike Gebied * Seven (Southern Cross Austereo) * Nine Network - Darwin * Ten Darwin Darwin het ook vier gerigte uitsending stasies: * First Nations TV * Darwin TV * First Nations Tourism TV * Business TV In die Gebied is daar ook vier soortgelyke stasies: * ABC Northern Territory – (ABD) * SBS Northern Territory – (SBS) * Seven Central – (QQQ) – ''Seven Network Affiliate'' * Imparja – (IMP) – ''Nine Network Affiliate'' * Ten Central (or Central Digital Television) – (CDT) – ''Network Ten Affiliate'' Afgeleë gebiede word bedien oor die algemeen via die Viewer Access Satellite Television-diens, wat dieselfde kanale as die streeksgebiede dra, sowel as 'n paar ekstra gerigte uitsendingsdienste, insluitend Inheemse Gemeenskapstelevisie en Westlink. === Radio === Darwin het radiostasies op beide AM- en FM-frekwensies. ABC-stasies sluit in ABC Radio Darwin (105.7FM), ABC Radio National (657AM), ABC News Radio (102.5FM), ABC Classic FM (107.3FM) en Triple J (103.3FM). Die twee kommersiële stasies is Hot 100 FM (8HOT) en Mix 104.9 (8MIX). Die toonaangewende gemeenskapsstasies is 104.1 Territory FM (8TOP) en 94.5 Radio Larrakia (8KNB). Die radiostasies in Alice Springs word ook op die AM- en FM-frekwensies uitgesaai. ABC-stasies sluit in Triple J (94.9FM), ABC Classic FM (97.9FM), 783 ABC Alice Springs (783AM), ABC News Radio (104.1FM) en ABC Radio National (99.7FM). Daar is twee gemeenskapsstasies in die dorp—CAAMA (100.5FM) en 8CCC (102.1FM). Die kommersiële stasies, wat albei deur dieselfde maatskappy besit word, is Sun 96.9 (96.9FM) en 8HA (900AM). Die Christelike radiostasie Vision Christian Radio (88.0FM). Twee bykomende stasies, Territory FM (98.7FM) en Radio TAB (95.9FM), word onderskeidelik vanuit Darwin en Brisbane gesindikeer. === Musiek === Die musiektoneel van die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n paar groot musikale kunstenaars, wat hoofsaaklik die genres van Hip-Hop en RNB as hul musiekstyl gebruik. Die Rock-, Country- en Punk-toneel bevat egter 'n aansienlik groter aantal kleiner, minder bekende groepe. Die gewildste kunstenaars van die Noordelike Gebied sluit in: * Jessica Mauboy * Baker Boy * Caiti Baker * David Garnham and the Reasons To Live * Roymackonkey * Kuya James * Crystal Robins * Tang Die Noordelike Gebied het ook 'n gereeld aktiewe lewendige musiektoneel, met sy hooffees, Bass in the Grass, as die gewildste en grootste vertoning dwarsdeur die jaar. == Sport == [[Australiese voetbal]] is die gewildste sport in die Noordelike Gebied, veral onder inheemse Australiese gemeenskappe in Darwin, Alice Springs en die Tiwi-eilande. == Kultuur == Die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n aantal kulturele instellings van belang vir die nasie. Dit sluit in: * die ''Araluen Art Centre'' en die ''Museum of Central Australia'' * die Darwin Simfoniese Orkes<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://dso.org.au/ |access-date=2024-09-18 |website=Darwin Symphony Orchestra |language=en-US |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918025738/https://dso.org.au/ |url-status=live }}</ref> * die ''Museum and Art Gallery of the Northern Territory'' == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] krval4gtedgn3x4mjou51dgnspyr5y5 2917507 2917506 2026-07-14T09:44:02Z Sobaka 328 /* Vervoer */ opruim 2917507 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die Noordelike Gebied beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 Junie 2014 | access-date=18 Februarie 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste van die Australiese federale [[deelstate en gebiede van Australië|deelstate en gebiede]] en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die [[argeologie]]se geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die [[inheems]]e bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 Oktober 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = Aboriginal History | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het [[seekomkommer]]s vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese [[rotskuns]] en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=National Museum of Australia |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 Maart 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=University of Queensland Press|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=The Sydney Morning Herald|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=The Register (Adelaide)|The Register|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=The Advertiser|date=22 April 1913|access-date=1 Mei 2017|archive-date=10 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=The Sydney Morning Herald |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=The Advertiser (Adelaide) |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 Januarie 1949 |access-date=20 Julie 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Ná die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Ná die oorlog is beheer oor die hele gebied aan die Statebond teruggegee. Die bombardement van [[Darwin]] het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind is, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=Julie 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeerbelegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=Museum of Australian Democracy|access-date = 8 Januarie 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 Mei 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na op watter wyse grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en-sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard {{As of|2024|lc=on}})<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 Julie 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 Oktober 2015|archive-date=25 Junie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering van 1978), met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike pos in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied. 'n Deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park in die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 Maart 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077 |archive-date=8 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Tabel weergemiddelden | locatie = die Noordelike Gebied. |jan_a_max= 48.3 |feb_a_max= 46.4 |mrt_a_max= 45.0 |apr_a_max= 41.5 |mei_a_max= 40.2 |jun_a_max= 37.9 |jul_a_max= 37.5 |aug_a_max= 39.7 |sep_a_max= 42.0 |okt_a_max= 45.0 |nov_a_max= 46.1 |dec_a_max= 47.2 |jan_a_min= 6.7 |feb_a_min= 8.5 |mrt_a_min= 4.7 |apr_a_min= 1.0 |mei_a_min= -4.2 |jun_a_min= -6.0 |jul_a_min= -7.5 |aug_a_min= -5.4 |sep_a_min= -2.8 |okt_a_min= 0.0 |nov_a_min= 3.5 |dec_a_min= 7.5 |bron = Bureau of Meteorology (Australië)<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Staatsbestuur == === Parlement === [[Lêer:Darwin (AU), Parliament House -- 2019 -- 4336-8.jpg|duimnael|Die Parlementsgebou in Darwin.]] Die parlement van die Noordelike Gebied is een van die drie eenkamerparlemente in die land. Gebaseer op die [[Westminster-stelsel]], bestaan ​​dit uit die Northern Territory Wetgewende Vergadering wat in 1974 geskep is en die Northern Territory Wetgewende Raad vervang het. Dit produseer ook die ''Northern Territory of Australia'' Staatskoerant. Die Wetgewende Raad van die Noordelike Gebied was die gedeeltelik verkose regerende liggaam van 1947 tot die vervanging daarvan deur die volledig verkose Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied in 1974. Die totale inskrywing vir die 1947-verkiesing was 4 443. Die Noordelike Gebied is in vyf kiesafdelings verdeel: Darwin, Alice Springs, Tennant Creek, Batchelor en Stuart. Alhoewel hierdie vergadering bevoegdhede uitoefen soortgelyk aan dié van die parlemente van die state van Australië, doen dit dit deur wetgewende devolusie van bevoegdhede van die Statebondsregering, eerder as deur enige grondwetlike reg. As sodanig behou die Statebondsregering die reg om wetgewing vir die gebied te maak, insluitend die mag om wetgewing wat deur die Wetgewende Vergadering aangeneem is, te tersyde te stel. Vyf-en-twintig lede van die Wetgewende Vergadering word verkies vir vierjaartermyne uit enkellid-kiesers.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2017-06-16 |title=Members |url=https://parliament.nt.gov.au/members |access-date=2024-09-18 |website=parliament.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023750/https://parliament.nt.gov.au/members |url-status=live }}</ref> Verskeie kere sedert selfregering toegestaan is, was daar agitasie vir volle staatskap binne die streek.<ref>{{Cite news |date=2022-08-13 |title=The Northern Territory worked for decades to become a state. Could it ever happen? |url=https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023749/https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |url-status=live }}</ref> 'n Referendum van kiesers in die Noordelike Gebied is in 1998 oor die kwessie gehou, wat gelei het tot 'n 'nee'-stem.<ref>{{Cite web |last=House of Representatives Standing Committee on Legal and Constitutional Affairs |date=2007-05-01 |title=The long road to statehood: Report of the inquiry into the federal implications of statehood for the Northern Territory |url=https://www.aph.gov.au/binaries/house/committee/laca/ntstatehood/report/fullreport.pdf |access-date=2024-09-18 |website=Parliament of Australia}}</ref> Dit was 'n skok vir beide die Noordelike Gebied en die Statebondsregerings, aangesien meningspeilings getoon het dat die meeste Territoriane staatskap ondersteun het. Maar onder die Australiese Grondwet kan die federale regering die voorwaardes vir toetrede tot volle staatskap bepaal. Die Noordelike Gebied is drie senatore aangebied, eerder as die twaalf wat aan oorspronklike state gewaarborg is (as gevolg van die verskil in bevolkings, sou gelyke getalle Senaatsetels beteken dat 'n Territoriaan se stem vir 'n senator meer werd sou gewees het as 30 sulke stemme in Nieu-Suid-Wallis of Victoria). Behalwe vir wat as 'n arrogante benadering deur die destydse hoofminister Shane Stone aangehaal is, word geglo dat die meeste Territoriane, ongeag hul algemene sienings oor staatskap, huiwerig was om die spesifieke aanbod wat gemaak is, te aanvaar.<ref>{{cite video |title=ABC Lateline Discussion |url=http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |url-status=dead |medium=Current Affairs |publisher=Australian Broadcasting Corporation |location=Australia |date=15 Oktober 1998 |access-date=10 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519013129/http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |archive-date=19 Mei 2006}}</ref> ===Hoofminister en kabinet=== Die hoofminister is die regeringshoof van die selfregerende Noordelike Gebied (die ekwivalent van 'n premier in 'n Australiese deelstaat). Die hoofminister word deur die administrateur aangestel, wat volgens grondwetlike gebruik die leier aanstel van die party of koalisie wat die meerderheid setels in die Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied het. Die huidige hoofminister is Lia Finocchiaro van die Country Liberal Party (CLP). Die CLP het die Australiese Arbeidersparty tydens die algemene verkiesing van 24 Augustus 2024 verslaan en Finocchiaro het daarna die eerste vroulike CLP-hoofminister van die Noordelike Gebied geword.<ref>{{Cite news |date=2024-08-26 |title='The important work has begun': NT chief minister-elect outlines new government's first steps |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-26/lia-finocchiaro-outlines-new-nt-governments-first-steps/104254328 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-08-24 |title=Who is Lia Finocchiaro, the woman who will become the NT's next chief minister? |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Boecker |first=Brianna |date=2024-08-26 |title=First female Country Liberal Party chief minister of the Northern Territory. Who is Lia Finocchiaro? |url=https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |access-date=2024-09-18 |website=Women's Agenda |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |url-status=live }}</ref> ===Administrateur=== Die Noordelike Gebied het op 1 Julie 1978 selfregering verkry onder 'n administrateur wat deur die Goewerneur-generaal van Australië aangestel word. Die federale regering, en nie die regering van die Noordelike Gebied nie, adviseer die goewerneur-generaal oor die aanstelling van die administrateur, hoewel die regering van die Noordelike Gebied volgens konvensie vooraf geraadpleeg word. Die huidige administrateur is David Connolly, wat sy amp op 27 Februarie 2026 aanvaar het.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-02-05 |title=About the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024550/https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |url-status=live }}</ref> ===Federale regering=== [[Lêer:Children wave Australian flags during an Anzac Day parade in Palmerston, Australia, April 25, 2013, as U.S. Marines with the 1st Platoon, Lima Company, 3rd Battalion, 3rd Marine Regiment, Marine Rotational 130425-M-AL626-014.jpg|duimnael|Kinders swaai Australiese vlae tydens 'n Anzac-dagparade in [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]].]] Die Noordelike Gebied word in die federale parlement verteenwoordig deur twee lede in die Huis van Verteenwoordigers en twee senatore. Ná die federale verkiesing van 2025 dien Marion Scrymgour van die Australiese Arbeidersparty (ALP) as lid vir Lingiari en Luke Gosling van die ALP as lid vir Solomon in die Huis van Verteenwoordigers. Die Noordelike Gebied se twee senatore is Malarndirri McCarthy (ALP) en Jacinta Nampijinpa Price van die Country Liberal Party (CLP). ===Plaaslike regering=== Die Noordelike Gebied is verdeel in 18 plaaslike regeringsgebiede, bestaande uit vier munisipaliteite (''municipal councils''), drie shires en elf streeksrade (''regional councils''). Hierdie rade is verantwoordelik vir plaaslike funksies wat deur die parlement van die Noordelike Gebied gedelegeer word, waaronder padinstandhouding, afvalbestuur, gemeenskapsfasiliteite en plaaslike beplanning. Hul inkomste is hoofsaaklik afkomstig van eiendomsbelasting, diensgelde en regeringstoelaes.<ref>LGANT, 2026. Local Government in the NT. https://lgant.asn.au/about-lg/local-government-in-the-nt/?utm Besoek 26 Junie 2026</ref> === Inheemse Australiërs === [[Lêer:Australia Aboriginal Culture 011.jpg|duimnael|[[Aborigines|Inheemse Australiërs]] besit ongeveer 49% van die Noordelike Gebied se grond.]] Inheemse grondrade in die Noordelike Gebied is groepe inheemse grondeienaars, gestig kragtens die Wet op Inheemse Grondregte van 1976.<ref>{{Cite web |title=The Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.clc.org.au/the-alra/#:~:text=The%20Land%20Rights%20Act%20mandated,form%20a%20new%20land%20council. |access-date=2024-09-18 |website=Central Land Council |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |access-date=2024-09-18 |website=National Museum of Australia |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024900/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |url-status=live }}</ref> ===Politieke partye=== Die twee histories dominante politieke partye in die Noordelike Gebied is die konserwatiewe Country Liberal Party wat die Gebied van 1974 tot 2001, van 2012 tot 2016 en sedert 2024 regeer het, en die sosiaal-demokratiese Australiese Arbeidersparty wat die Gebied van 2001 tot 2012 en van 2016 tot 2024 regeer het. Kleiner partye wat ook aktief is in die Noordelike Gebied sluit in die Northern Territory Greens, die Shooters and Fishers Party en verskeie ander. Dit is algemeen dat onafhanklike politici verkiesings wen. Die CLP se bewind was eens so streng dat 'n voormalige minister eens gesê het die CLP het 'n "'regmatige erfenis om die party te wees wat hierdie plek bestuur'".<ref>{{cite news | url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | title=After eight years in the political wilderness, the CLP hopes it can return to power in the NT | newspaper=ABC News | date=8 Augustus 2024 | archive-date=26 August 2024 | access-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240826124139/https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | title=Arcadian populism. The Country Liberal Party and Self-Government in the Northern Territory | access-date=27 Augustus 2024 | archive-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240827092455/https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | url-status=live }}</ref> Die algemene verkiesing van die Noordelike Gebied in 2024 het die NT Greens hul eerste setel ooit in die Wetgewende Vergadering besorg toe Kat McNamara die voormalige hoofminister Natasha Fyles in die kiesafdeling Nightcliff verslaan het. Dit was die eerste keer in die geskiedenis dat die Groenes 'n setel in die parlement van die Noordelike Gebied gewen het. Ná McNamara se bedanking in Februarie 2026 het Arbeid egter die setel tydens 'n tussenverkiesing herower.<ref>{{cite web|url=https://www.tallyroom.com.au/56505|title=Greens win Nightcliff from third place|author=Ben Raue|work=The Tally Room|date=4 September 2024 }}</ref> Aangesien minder partye en kandidate aan die algemene verkiesings van die Noordelike Gebied deelneem as aan die Australiese federale verkiesings in die Noordelike Gebied, het die CLP, Arbeid en onafhanklikes gewoonlik 'n hoër stemaandeel by gebiedsverkiesings as by federale verkiesings in die Noordelike Gebied as gevolg van die afwesigheid van regse kleiner partye soos Pauline Hanson se One Nation en die feit dat die Groenes nie in elke setel by gebiedsverkiesings staan nie. == Demografie == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:.5em; font-size:90%;" |+ Beraamde populasie<br />vir die Noordelike Gebied ! Jaar !! Populasie |- | style="text-align:right;"| 1901 || style="text-align:center;"| 4,765 |- | style="text-align:right;"| 1956 || style="text-align:center;"| 19,556 |- | style="text-align:right;"| 1961 || style="text-align:center;"| 44,481 |- | style="text-align:right;"| 1974 || style="text-align:center;"| 102,924 |- | style="text-align:right;"| 1976 || style="text-align:center;"| 97,090 |- | style="text-align:right;"| 1981 || style="text-align:center;"| 122,616 |- | style="text-align:right;"| 1991 || style="text-align:center;"| 165,493 |- | style="text-align:right;"| 1996 || style="text-align:center;"| 181,843 |- | style="text-align:right;"| 2001 || style="text-align:center;"| 200,019 |- | style="text-align:right;"| 2006 || style="text-align:center;"| 192,900 |- | style="text-align:right;"| 2011 || style="text-align:center;"| 211,945 |- | style="text-align:right;"| 2016 || style="text-align:center;"| 228,833 |- | style="text-align:right;"| 2021 || style="text-align:center;"| 232,605 |- | colspan="2" style="font-size:80%; text-align:center;"| Bron: Australiese Buro vir Statistiek<br />(Est Resident Pop) |} Die bevolking van die Noordelike Gebied tydens die Australiese sensus van 2011 was 211 945,<ref name=2011census>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 2011 Census QuickStats: Northern Territory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313015221/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 |date=13 March 2018 }}, Australian Bureau of Statistics, 9 August 2011.</ref> 'n toename van 10 persent vanaf die sensus van 2006. Die Australiese Buro vir Statistiek het 'n inwonersbevolking van 244 300 in Junie 2015 geraam, met inagneming van inwoners oorsee of tussen state. Die gebied se bevolking verteenwoordig 1% van die totale bevolking van Australië.<ref name=abs>{{cite web| url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0| title = 3101.0 – Australian Demographic Statistics, Mar 2016| access-date = 1 November 2016| publisher = Australian Bureau of Statistics| date = 22 September 2016| archive-date = 11 January 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180111105412/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/mf/3101.0| url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2014-15, Northern Territory|date=29 March 2016|publisher=Australian Bureau of Statistics|access-date=29 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310034527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|archive-date=10 March 2017|url-status=dead}}</ref><ref name=ads>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|title=3101.0 – Australian Demographic Statistics, Dec 2011|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829122148/http://abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|archive-date=29 August 2012|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Darwin homebanner.jpg|alt=|duimnael|Darwin is die hoofstad en grootste stad in die Noordelike Gebied]] Die Noordelike Gebied se bevolking is die jongste in Australië en het die grootste proporsie (23,2%) onder 15 jaar en die kleinste proporsie (5,7%) van 65 jaar en ouer. Die [[Mediaan|mediaanouderdom]] van inwoners van die Noordelike Gebied is 31 jaar, ses jaar jonger as die nasionale mediaanouderdom.<ref name=2011census /> [[Lêer:Alice Springs (2049606825).jpg|alt=|duimnael|[[Alice Springs]]]] Inheemse Australiërs maak 30,3% van die bevolking uit<ref>{{Cite web |date=2023-08-31 |title=Estimates of Aboriginal and Torres Strait Islander Australians, 30 June 2021 {{!}} Australian Bureau of Statistics |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |access-date=2024-08-27 |website=www.abs.gov.au |language=en |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227124201/https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |url-status=live }}</ref> en besit sowat 49% van die grond. Die lewensverwagting van inheemse Australiërs is heelwat laer as dié van nie-inheemse Australiërs in die Noordelike Gebied, 'n feit wat elders in Australië weerspieël word. ABS-statistieke dui daarop dat inheemse Australiërs ongeveer 11 jaar vroeër sterf as die gemiddelde nie-inheemse Australiër. Daar is inheemse gemeenskappe in baie dele van die gebied, waarvan die grootste die Pitjantjatjara naby Uluru/Ayers Rock, die Arrernte naby Alice Springs, die Luritja tussen daardie twee, die Warlpiri verder noord, en die Yolngu in oostelike Arnhem Land is. In 2019 het 147 255<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |title=Regional population, 2018-19 financial year |website=abs.gov.au |date=25 March 2020 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=3 February 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408103747/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |url-status=live }}</ref> mense in Darwin gewoon, 'n oorweldigende meerderheid van die Gebied se bevolking. Ten spyte hiervan is die Noordelike Gebied die mins verstedelikte jurisdiksie in Australië (gevolg deur Tasmanië). === Stede en dorpe === {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Beduidende Stedelike Gebiede<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek word Beduidende Stedelike Gebiede gedefinieer as beduidende dorpe en stede, of agglomerasies van kleiner dorpe, met 'n totale bevolking van ten minste 10 000. Beduidende Stedelike Gebiede kan meer as een afsonderlike stedelike sentrum bevat. Daar is stedelike gebiede met meer as 10 000 mense wat die ABS tans nie as Beduidende Stedelike Gebiede klassifiseer nie.</ref> <ref group=nota>Die ABS definieer tans slegs twee Beduidende Stedelike Gebiede binne die Noordelike Gebied.</ref> |- ! Rang ! Beduidende Stedelike Gebiede ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 127,215 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7002 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 25,912 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7001 Sensus 2021] |- |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Stedelike Sentrums<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek verteenwoordig Stedelike Sentrums gebiede van gekonsentreerde stedelike ontwikkeling met bevolkings van 1 000 mense of meer.</ref> <ref group="nota">Slegs die 10 gewildste stedelike sentrums word getoon.</ref> |- ! Rang ! Stedelike Sentrum ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 122,207 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL703001 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 24,855 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL712001 Sensus 2021] |- | 3 |[[Katherine, Northern Territory|Katherine]] |align="right" | 5,980 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL714001 Sensus 2021] |- |4 |[[Nhulunbuy]] |align="right" | 3,267 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715006 Sensus 2021] |- |5 |[[Tennant Creek]] |align="right" | 2,949 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715007 Sensus 2021] |- |6 |[[Elcho-eiland / Galiwinku]] |align="right" | 2,199 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715001 Sensus 2021] |- |7 |[[Wadeye]] |align="right" | 1,924 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715008 Sensus 2021] |- |8 |[[Wurrumiyanga|Wurrumiyanga (Nguiu)]] |align="right" | 1,421 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715009 Sensus 2021] |- |9 |[[Gunbalanya|Gunbalanya (Oenpelli)]] |align="right" | 1,153 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715002 Sensus 2021] |- |10 |[[Milingimbi]] |align="right" | 1,097 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715004 Sensus 2021] |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking volgens plaaslike regeringsgebied<ref group="nota">Slegs die 10 mees gewilde Plaaslike Regeringsgebiede word getoon.</ref> |- ! Rang ! Plaaslike Regeringsgebiede ! Populasie (30 Junie 2023 skatting)<ref>{{cite web |title=Regional population |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |website=Population estimates and components by LGA |date=26 March 2024 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=11 September 2024 |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010145251/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |url-status=live }}</ref> |- | 1 |Stad van Darwin |align="right" | 85,465 |- | 2 |Stad van Palmerston |align="right" | 41,113 |- | 3 |Alice Springs-dorp |align="right" | 29,213 |- |4 |Litchfield |align="right" | 23,415 |- |5 |Dorp van Katherine |align="right" | 10,829 |- |6 |Oostelike Arnhem Streek |align="right" | 10,011 |- |7 |Roper Golfstreek |align="right" | 7,491 |- |8 |Barkly gebied |align="right" | 7,239 |- |9 |MacDonnell gebied |align="right" | 6,706 |- |10 |Sentrale Woestyn Streek |align="right" | 4,126 |} === Afkoms en immigrasie === {| class="wikitable" style="float:right;" |+Geboorteland (2016)<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au">{{Cite web|url=https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7?opendocument|title=2016 Census Community Profiles: Northern Territory|website=quickstats.censusdata.abs.gov.au|access-date=23 Junie 2019|archive-date=23 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623005030/https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7%3Fopendocument|url-status=dead}}</ref><ref name="censusdata.abs.gov.au">{{Cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |title=GCP 7 |access-date=23 Junie 2019 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602225625/https://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |url-status=dead }}</ref> ! Geboorteplek<ref group="nota">In ooreenstemming met die Australiese Buro vir Statistiek-bron word Engeland, Skotland, die vasteland van China en die Spesiale Administratiewe Streke van [[Hongkong]] en [[Macau]] afsonderlik gelys.</ref> !! Populasie |- |[[Australië]]|| 157,531 |- |[[Filippyne]]|| 5,914 |- |[[Engeland]]|| 5,583<!-- England and Scotland are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nieu-Seeland]]|| 4,636 |- |[[Indië]]|| 3,598 |- |[[Griekeland]]|| 1,268 |- |[[Amerika]]|| 1,211 |- |[[China]]|| 1,192<!-- Mainland China, Taiwan, Hong Kong and Macau SARs are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nepal]]|| 1,126 |- |[[Indonesië]]|| 1,117 |- |[[Ierland]]|| 1,026 |- |[[Oos-Timor]]||1,024 |} By die 2016-sensus was die mees genomineerde voorouers:<ref group="nota">As a percentage of 199,426 persons who nominated their ancestry at the 2016 census.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> {{columns-list|colwidth=13em| * Inheems (30.3%)<ref group="nota">Van enige afkoms. Sluit diegene in wat identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewooners. Inheemse identifikasie is apart van die afkomsvraag op die Australiese Sensus en persone wat identifiseer as Aboriginal of Torres Strait Islander mag enige afkoms identifiseer.</ref> * Australiërs (28.1%)<ref group="nota">The Australian Bureau of Statistics has stated that most who nominate "Australian" as their ancestry are part of the Anglo-Celtic group. {{cite web|url=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182!OpenDocument|title=Feature Article – Ethnic and Cultural Diversity in Australia (Feature Article)|website=abs.gov.au|date=January 1995|access-date=23 Junie 2019|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420205113/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182%21OpenDocument|url-status=live}}</ref> * Engels (27.5%) * Iers (9.3%) * Skots (7.5%) * Duits (4.4%) * Filippyns (3.5%) * Chinees (3.1%) * Indies (2.3%) * Italiaans (2.1%) * Grieks (2%) * Nederlands (1.3%) }} 31,2% van die bevolking is in die buiteland gebore met die 2016-sensus. Die vyf grootste groepe oorsese geborenes was van die Filippyne (2,6%), Engeland (2,4%), Nieu-Seeland (2%), Indië (1,6%) en Griekeland (0,6%).<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> 25,5% van die bevolking, of 58 248 mense, het in 2016 as Inheemse Australiërs (Aborigines en Torres Strait-eilandbewoners) geïdentifiseer.<ref group="nota">Van enige afkoms. Sluit diegene in wat hulle identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewoners. Inheemse identifikasie is apart van die afkomsvraag op die Australiese Sensus en persone wat hulle identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewoners mag enige afkoms identifiseer.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> === Tale === By die 2021-sensus het 57,3% van die bevolking slegs [[Engels]] tuis gepraat. Die ander tale wat die meeste tuis gepraat is, was Kriol (2.2%), Djambarrpuyngu (1.7%), Grieks (1.4%) en Nepalees (1.3%).<ref name="census2021">{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|title=Snapshot Northern Territory, Housing and Population Census 2021|date=28 June 2022|access-date=10 Julie 2022|archive-date=21 Julie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721094557/https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|url-status=live}}</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au"/><ref name="censusdata.abs.gov.au"/> Daar word meer as 100 Inheemse tale en dialekte in die Noordelike Gebied gepraat<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |title=Department of Local Government and Community Services – Aboriginal Languages in the NT |access-date=23 Januarie 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130114822/http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |archive-date=30 Januarie 2016 }}</ref> benewens Engels wat die algemeenste in stede soos Darwin of Alice Springs gepraat word. Belangrike inheemse tale wat in die Noordelike Gebied gepraat word, sluit in Murrinh-patha en Ngangikurungurr in die noordweste rondom Wadeye, Warlpiri en Warumungu in die middel rondom Tennant Creek, Arrernte rondom Alice Springs, Pintupi-Luritja in die suidooste, Pitjantjatjara in die suide naby Uluru / Ayers Rock, Yolngu Matha in die verre noorde in Arnhem Land (waar die dialek Djambarrpuyngu van Dhuwal as 'n [[lingua franca]] beskou word), en Burarra, Maung, Iwaidja en Kunwinjku in die middel-noorde en op Croker-eiland en die Goulburn-eilande. Tiwi word op Melville-eiland en Bathurst-eiland gepraat.<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |title=Major Aboriginal languages of the Northern Territory |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130110726/http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |archive-date=30 January 2016 |website=dlgcs.nt.gov.au }}</ref> Literatuur in baie van hierdie tale is beskikbaar in die Lewende Argief van Inheemse Tale. === Godsdiens === In die 2021-sensus is die [[Christendom]] die belangrikste godsdienstige affiliasie in die Noordelike Gebied, gevolg deur 40,5% van sy bevolking. In 1971 is die Christendom deur 70,2% van die bevolking gevolg en dit het sedertdien afgeneem, terwyl die persentasie mense wat hulle geïdentifiseer het as geen godsdienstige verbintenis nie, toegeneem het van 17,9% in 1971 tot 38,5% in 2021.<ref name="census2021"/> [[Hindoeïsme]] is die gebied se grootste nie-Christelike godsdiens (2,7%), gevolg deur [[Boeddhisme]] (2,1%) en [[Islam]] (1,4%).<ref name="census2021"/><ref>{{Cite web|url=https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709223800/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|url-status=dead|archive-date=9 July 2015|title=Profile .id, Community Profile – Regional NT|website=Profile.id.com.au|access-date=21 June 2018}}</ref> == Onderwys en opleiding == === Primêre en sekondêre onderrig === Skoolonderwys in die Noordelike Gebied bestaan ​​uit ses jaar laerskoolonderrig, insluitend een oorgangsjaar, drie jaar middelbare skoolonderrig en drie jaar hoërskoolonderrig. Aan die begin van 2007 het die Noordelike Gebied Middelskool vir Jare 7–9 en Hoërskool vir Jare 10–12 ingestel, maar vanaf 2026 is die gebied besig om middelskole na hoërskole te omskep om by die res van die land aan te sluit. Kinders in die Noordelike Gebied begin gewoonlik skool op die ouderdom van vyf. Na voltooiing van hoërskool verwerf studente die ''Northern Territory Certificate of Education and Training'' (NTCET). Studente wat hul sekondêre opleiding suksesvol voltooi, ontvang ook 'n tersiêre toelatingsranglys, of ATAR-telling, om toelating tot die universiteit te bepaal. Skole in die Noordelike Gebied word óf publiek óf privaat befonds. Openbare skole, ook bekend as staats- of regeringskole, word direk deur die Departement van Onderwys befonds en bestuur.<ref>{{cite web|url=http://www.education.nt.gov.au/about-us|title=About us|date=22 December 2023|website=Department of Education|publisher=Northern Territory Government|access-date=23 March 2015|archive-date=27 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227161242/http://www.education.nt.gov.au/about-us|url-status=live}}</ref> Privaat skole wat skoolgeld betaal, sluit skole in wat deur die Katolieke Kerk bestuur word en onafhanklike skole, sommige eliteskole soortgelyk aan Engelse openbare skole. Sommige onafhanklike skole in die Noordelike Gebied is geaffilieer met [[Protestants]]e, [[Lutherse]], [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse]], [[Grieks-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] of [[Sewendedag-Adventiste]] Kerke, maar sluit nie-kerkskole en 'n inheemse skool in. Teen 2009 het die Noordelike Gebied 151 openbare skole, 15 Katolieke skole en 21 onafhanklike skole gehad. Daar was 39 492 studente ingeskryf in skole regoor die gebied, met 29 175 in openbare skole en 9 882 in onafhanklike skole. Die Noordelike Gebied het ongeveer 4 000 voltydse onderwysers. === Tersiêre onderrig === Die Noordelike Gebied het een universiteit wat in 1989 onder die naam die ''Northern Territory University'' geopen het.<ref>{{cite web|url=https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|title=Celebrating 25 Years of University Education in the Northern Territory|access-date=24 March 2015|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717122525/https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|url-status=live}}</ref> Nou herdoop as die Charles Darwin Universiteit, het dit ongeveer 19 000 studente ingeskryf gehad: ongeveer 5 500 hoëronderwysstudente en ongeveer 13 500 studente op beroepsonderwys en -opleiding kursusse. Die eerste tersiêre instelling in die gebied was die ''Batchelor Institute of Indigenous Tertiary Education '' wat in die middel-1960's gestig is. === Biblioteke en argiewe === ''Library & Archives NT'' is die Noordelike Gebied se openbare navorsingsbiblioteek en argieforganisasie en ondersteun die ontwikkeling van biblioteekdienste regoor die Gebied deur openbare biblioteke te ondersteun.<ref>{{Cite web |title=Visit Us {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/visit-us |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/visit-us |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Services to Public Libraries {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |url-status=live }}</ref> Biblioteek en Argiewe NT is in 2019 gestig na die samesmelting van die Noordelike Gebiedsargiefdiens en die Noordelike Gebiedsbiblioteek.<ref>{{Cite web |last=Find & Connect Web Resource Project |first=The University of Melbourne and Australian Catholic University |title=Library & Archives NT – Organisation – Find & Connect – Northern Territory |url=https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |access-date=2024-03-14 |website=findandconnect.gov.au|archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |url-status=live }}</ref> Die Nasionale Argief van Australië het ook 'n bewaarplek in Darwin, dit is saam met die Biblioteek en Argief NT-bewaarplek by die Noordelike Territorium Argiefsentrum geleë.<ref>{{Cite web |title=Northern Territory |url=https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |access-date=2024-03-14 |website=National Archives of Australia |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002300/https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |url-status=live }}</ref> == Ekonomie == === Mynbou === Die Noordelike Gebied se ekonomie word grootliks gedryf deur [[mynbou]], wat gekonsentreer is op energieproduserende minerale, petroleum en energie en ongeveer $2,5 miljard tot die bruto staatsproduk bydra en meer as 4 600 mense in diens het. Mynbou is verantwoordelik vir 14,9% van die bruto staatsproduk in 2014–15, vergeleke met slegs 7% nasionaal.<ref>{{cite web |url=http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |title=About Minerals and Energy Department of Regional Development, Primary Industry, Fisheries and Resources |website=Nt.gov.au |date=16 September 2011 |access-date=23 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523211519/http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |archive-date=23 May 2013 |url-status=dead }}</ref> In onlangse jare, hoofsaaklik as gevolg van die effek van groot infrastruktuurprojekte en mynuitbreidings, het konstruksie mynbou verbygesteek as die grootste enkele bedryf in die gebied. Konstruksie, mynbou en vervaardiging, en regerings- en gemeenskapsdienste, maak saam ongeveer die helfte van die gebied se bruto staatsproduk (BSP) uit, in vergelyking met ongeveer 'n derde van die nasionale [[bruto binnelandse produk]] (BBP).<ref name="Economy-Overview">{{cite web|url=https://www.budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|title=Budget 2016-17 Northern Territory Economy Overview|access-date=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224040656/https://budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|archive-date=24 February 2017|url-status=dead}}</ref> Die ekonomie het die afgelope dekade aansienlik gegroei, van 'n waarde van $15 miljard in 2004–05 tot meer as $22 miljard in 2014–15. In 2012–13 het die gebiedsekonomie met 5,6% uitgebrei, meer as twee keer die vlak van nasionale groei, en in 2014–15 het dit met 10,5% gegroei, vier keer die nasionale groeikoers.<ref name="Economy-Overview"/> Tussen 2003 en 2006 het die bruto staatsproduk gestyg van $8,67 miljard tot $11,476 miljard, 'n toename van 32,4%. Gedurende die drie jaar tot 2006–2007 het die bruto staatsproduk van die Noordelike Gebied met 'n gemiddelde jaarlikse koers van 5,5% gegroei. Die bruto staatsproduk per capita in die Noordelike Gebied ($72 496) is hoër as enige Australiese staat of gebied en is ook hoër as die bruto binnelandse produk per capita vir Australië ($54 606). Die Noordelike Gebied se uitvoere het met 12,9% of $681 miljoen in 2012–13 gestyg. Die grootste bydraer tot die gebied se uitvoere was: minerale brandstowwe (hoofsaaklik [[vloeibare aardgas]]), ru-materiale (hoofsaaklik minerale ertse) en voedsel en lewende diere (hoofsaaklik lewende beeste). Die belangrikste internasionale markte vir gebiedsuitvoere is Japan, China, Indonesië, die Verenigde State en Korea.<ref>{{cite web |title=Northern Territory Economy Overview |year=2014 |url=http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=/PMS/Publications/BudgetFinance/BudgetPapers/I-BP07-1415.docx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321135743/http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=%2FPMS%2FPublications%2FBudgetFinance%2FBudgetPapers%2FI-BP07-1415.docx |archive-date=2017-03-21 |access-date=2025-04-28 }}</ref>{{page needed |date=April 2025}} Invoere na die Noordelike Gebied het altesaam $2 887,8 miljoen beloop, wat hoofsaaklik uit masjinerie- en toerustingvervaardiging (58,4%) en petroleum-, steenkool-, chemiese en verwante produkvervaardiging (17,0%) bestaan ​​het.<ref name="ABS Economics">{{cite web | title = Northern Territory Economics | publisher = Australian Bureau of Statistics | url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | date = 31 October 2007 | access-date = 27 July 2008 | archive-date = 10 August 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080810023527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | url-status = live }}</ref> Die vernaamste mynboubedrywighede is bauxiet by die Gove-skiereiland waar die produksie na raming met 52,1% tot $254 miljoen in 2007–08 sal toeneem, [[mangaan]] by Groote Eylandt, waar die produksie na raming met 10,5% tot $1,1 miljard sal toeneem, wat gehelp sal word deur die nuut ontwikkelde myne, insluitend Bootu Creek en Frances Creek, [[goud]] wat na raming met 21,7 persent tot $672 miljoen by die Union Reefs-aanleg sal toeneem, en [[uraan]] by die Ranger Uraanmyn.<ref>{{cite web |url=http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |title=Northern Territory Budget Mining and energy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720225746/http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |archive-date=20 July 2008 |access-date=29 January 2017 }}</ref> === Toerisme === [[Toerisme]] is 'n belangrike ekonomiese dryfveer vir die gebied en 'n beduidende bedryf in streeksgebiede.<ref name="economicprofile.com.au">{{cite web|url=https://www.economyprofile.com.au/|title=Australian Economy Profiles – by REMPLAN|website=Economyprofile.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=26 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626155811/https://www.economyprofile.com.au/|url-status=live}}</ref> Ikoniese bestemmings soos Uluru/Ayers Rock en Kakadu maak die Noordelike Gebied 'n gewilde bestemming vir binnelandse en internasionale reisigers. Diverse landskappe, watervalle, wye oop ruimtes, inheemse kultuur en wilde en ongetemde wildlewe bied die geleentheid vir besoekers om hulself te verdiep in die natuurlike wonder wat die Noordelike Gebied bied. In 2015 het die gebied altesaam ongeveer 1,6 miljoen binnelandse en internasionale besoekers ontvang wat na raming $2,0 miljard tot die plaaslike ekonomie bygedra het. Vakansiebesoekers het die meerderheid van die totale besoeke uitgemaak (ongeveer 792 000 besoekers). Toerisme het sterk bande met ander sektore in die ekonomie, insluitend verblyf en voedseldienste, kleinhandel, ontspanning en kultuur en vervoer.<ref name="economicprofile.com.au"/> ''Wide Open Space'' is 'n jaarlikse fees van musiek, kuns en kultuur<ref name=hist>{{cite web | title=History | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/history/ | access-date=29 Augustus 2021 | archive-date=29 Augustus 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082117/http://wideopenspace.net.au/history/ | url-status=dead }}</ref> wat oor drie dae in April/Mei by die Ross Rivier Oord in die McDonnellbergreeks plaasvind,<ref name=events/><ref>{{cite web | title=Getting to WOS | website=Wide Open Space Festival | date=29 Augustus 2021 | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 Augustus 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082110/http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | url-status=dead }}</ref> ongeveer 80 km oos van Alice Springs.<ref name=events>{{cite web | title=Event Info | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/ | access-date=29 Augustus 2021 | archive-date=29 Augustus 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082114/http://wideopenspace.net.au/event_info/ | url-status=dead }}</ref> === Ander nywerhede === Die Noordelike Gebied ontwikkel die Marine Industry Park by East Arm, naby Darwin, as deel van ’n groter Northern Marine Complex wat ook die Darwin Ship Lift insluit. Die aanleg is bedoel om Darwin as ’n belangrike sentrum vir vaartuigonderhoud, mariene dienste, ingenieurswerk, vervaardiging en logistiek in Noord-Australië en die Indo-Pasifiese streek te versterk.<ref>{{cite web |title=Marine Industry Park |website=Australia's Northern Territory |publisher=Northern Territory Government |url=https://australiasnorthernterritory.com.au/invest/why-invest-in-the-nt/marine-industry-park |access-date=14 July 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Northern Marine Complex announced at East Arm |website=Australia's Northern Territory |publisher=Northern Territory Government |date=9 Februarie 2026 |url=https://australiasnorthernterritory.com.au/invest/invest-news-and-insights/northern-marine-complex-announced-at-east-arm |access-date=14 Julie 2026}}</ref> == Vervoer == [[Lêer:LasseterHighway.JPG|duimnael|regs|Die Lasseter Hoofweg vebind Uluru/Ayers Rock met die Stuart Hoofweg]] [[Lêer:NR45 + NR10 + Ghan Alice Springs, 2015 (02).JPG|duimnael|regs|Die Ghan]] Die Noordelike Gebied is die ylbevolkte staat of gebied in Australië. Die Noordelike Gebied het 'n gekoppelde netwerk van teerpaaie, insluitend twee nasionale snelweë, wat met aangrensende state verbind en die belangrikste bevolkingsentrums van die gebied, en ander belangrike sentrums soos Uluru (Ayers Rock), Kakadu en Litchfield Nasionale Parke, verbind. Die Stuart-snelweg, eens bekend as "The Track", loop van noord na suid en verbind Darwin en Alice Springs met [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]]. Sommige van die verseëlde paaie is enkelbaan-asfaltpaaie. Baie grond paaie verbind die meer afgeleë nedersettings. Die uitputting wat voortspruit uit langafstandbestuur en die gevare inherent aan grondpaaie, wildlewe, wateroorgange en slegte weer het daartoe gelei dat die Noordelike Gebiedsregering padveiligheidsveldtogte in Engels en verskeie inheemse tale onderneem het. 'n Sleuteldoelwit was om mense te oorreed om teen die regte spoed vir die padtoestande te ry.<ref>{{cite web |url=https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |title=Drive to conditions |author=<!--Not stated--> |date=2021 |website=Towards Zero |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 Januarie 2022 |archive-date=3 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055147/https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |title=Fatigue and driving |author=<!--Not stated--> |date=Maart 2015 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055148/https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |url-status=live }}</ref> Vanaf 2021 was die Noordelike Gebied se padvoertuigspoedgrens in beboude gebiede 60&nbsp;km/h, tensy die dorp 'n laer standaardspoedgrens in die staatskoerant afgekondig het: baie het 50&nbsp;km/h of laer gekies. Buite die meeste beboude gebiede was die standaardspoedgrens 110&nbsp;km/h, tensy 'n spoedgrensteken anders aandui. As gevolg van die aard van die topografie en baie lae bevolkingsdigtheid, het sommige dele van die Arnhem-, Barkly-, Stuart- en Victoria-snelweë 'n maksimum spoed van 130&nbsp;km/h gehad.<ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |title=Speed limits |author=<!--Not stated--> |date=Desember 2020 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 Januarie 2022 |archive-date=21 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221040036/https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |url-status=live }}</ref> In 2004 is 'n standaardspoorlyn tussen Alice Springs en Darwin geopen, wat die Adelaide-Darwin-spoorwegkorridor voltooi het en die droom van 'n transkontinentale spoorlyn, wat in 1878 begin is met die Sentraal-Australiese Spoorweg van die suide en die Noord-Australiese Spoorweg van die noorde, verwesenlik het – maar met 'n gaping van meer as 800 km tussen Alice Springs en Birdum wat nog oorbrug moes word toe die antieke 1067 mm (3 vt 6 duim) [[Kaapspoor|smalspoorlyn]] in 1976 gesluit is.<ref name= Fuller>{{cite book |title=The Ghan: the story of the Alice Springs railway |first=Basil |last=Fuller |date=1975 |location= Adelaide |publisher=Rigby |isbn=0727000160|page=180}}</ref> Die lyn dra vinnige goederetreine en een passasierstrein: Die Ghan-ervaringstoerismetrein wat tussen Darwin en Adelaide ry, en in die NT by Katherine, Tennant Creek, Alice Springs en Kulgera stop. Die [[Darwin Internasionale Lughawe]] is die belangrikste binnelandse en internasionale lughawe vir die gebied. Verskeie kleiner lughawens is ook oor die gebied versprei en word bedien deur kleiner lugdienste, insluitend Alice Springs-lughawe, Ayers Rock-lughawe, Katherine-lughawe en Tennant Creek-lughawe. == Media == === Gedrukte media === Die Noordelike Gebied het slegs een daaglikse poniekoerant, News Corporation se ''Northern Territory News''. Die ''Sunday Territorian'' is die susterkoerant van die NT News en is die enigste toegewyde Sondag-poniekoerant in die Noordelike Gebied. Die ''Centralian Advocate'' word twee keer per week in die Alice Springs-streek versprei. Daar is ook vyf weeklikse gemeenskapskoerante. Die gebied ontvang die nasionale dagblad, ''The Australian'', terwyl ''The Sydney Morning Herald'', ''The Age'' en die ''Guardian Weekly'' ook in Darwin beskikbaar is. Katherine se koerant is die ''Katherine Times''. Daar is 'n [[LGBT]]-gemeenskapspublikasie, QNews Magazine,<ref>{{cite web|url=https://qnews.com.au/about-us/|title=About Us|website=Qnews.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429103551/https://qnews.com.au/about-us/|url-status=live}}</ref> wat in Darwin en Alice Springs gepubliseer word. === Televisie === Metropolitaans Darwin het vyf televisiestasies gehad: * Australian Broadcasting Corporation - Noordelike Gebied * Special Broadcasting Service - Noordelike Gebied * Seven (Southern Cross Austereo) * Nine Network - Darwin * Ten Darwin Darwin het ook vier gerigte uitsending stasies: * First Nations TV * Darwin TV * First Nations Tourism TV * Business TV In die Gebied is daar ook vier soortgelyke stasies: * ABC Northern Territory – (ABD) * SBS Northern Territory – (SBS) * Seven Central – (QQQ) – ''Seven Network Affiliate'' * Imparja – (IMP) – ''Nine Network Affiliate'' * Ten Central (or Central Digital Television) – (CDT) – ''Network Ten Affiliate'' Afgeleë gebiede word bedien oor die algemeen via die Viewer Access Satellite Television-diens, wat dieselfde kanale as die streeksgebiede dra, sowel as 'n paar ekstra gerigte uitsendingsdienste, insluitend Inheemse Gemeenskapstelevisie en Westlink. === Radio === Darwin het radiostasies op beide AM- en FM-frekwensies. ABC-stasies sluit in ABC Radio Darwin (105.7FM), ABC Radio National (657AM), ABC News Radio (102.5FM), ABC Classic FM (107.3FM) en Triple J (103.3FM). Die twee kommersiële stasies is Hot 100 FM (8HOT) en Mix 104.9 (8MIX). Die toonaangewende gemeenskapsstasies is 104.1 Territory FM (8TOP) en 94.5 Radio Larrakia (8KNB). Die radiostasies in Alice Springs word ook op die AM- en FM-frekwensies uitgesaai. ABC-stasies sluit in Triple J (94.9FM), ABC Classic FM (97.9FM), 783 ABC Alice Springs (783AM), ABC News Radio (104.1FM) en ABC Radio National (99.7FM). Daar is twee gemeenskapsstasies in die dorp—CAAMA (100.5FM) en 8CCC (102.1FM). Die kommersiële stasies, wat albei deur dieselfde maatskappy besit word, is Sun 96.9 (96.9FM) en 8HA (900AM). Die Christelike radiostasie Vision Christian Radio (88.0FM). Twee bykomende stasies, Territory FM (98.7FM) en Radio TAB (95.9FM), word onderskeidelik vanuit Darwin en Brisbane gesindikeer. === Musiek === Die musiektoneel van die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n paar groot musikale kunstenaars, wat hoofsaaklik die genres van Hip-Hop en RNB as hul musiekstyl gebruik. Die Rock-, Country- en Punk-toneel bevat egter 'n aansienlik groter aantal kleiner, minder bekende groepe. Die gewildste kunstenaars van die Noordelike Gebied sluit in: * Jessica Mauboy * Baker Boy * Caiti Baker * David Garnham and the Reasons To Live * Roymackonkey * Kuya James * Crystal Robins * Tang Die Noordelike Gebied het ook 'n gereeld aktiewe lewendige musiektoneel, met sy hooffees, Bass in the Grass, as die gewildste en grootste vertoning dwarsdeur die jaar. == Sport == [[Australiese voetbal]] is die gewildste sport in die Noordelike Gebied, veral onder inheemse Australiese gemeenskappe in Darwin, Alice Springs en die Tiwi-eilande. == Kultuur == Die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n aantal kulturele instellings van belang vir die nasie. Dit sluit in: * die ''Araluen Art Centre'' en die ''Museum of Central Australia'' * die Darwin Simfoniese Orkes<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://dso.org.au/ |access-date=2024-09-18 |website=Darwin Symphony Orchestra |language=en-US |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918025738/https://dso.org.au/ |url-status=live }}</ref> * die ''Museum and Art Gallery of the Northern Territory'' == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] f6iryk3dui176sbuwyty1y32c1wagj2 2917508 2917507 2026-07-14T09:44:46Z Sobaka 328 /* Gedrukte media */ opruim 2917508 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die Noordelike Gebied beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 Junie 2014 | access-date=18 Februarie 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste van die Australiese federale [[deelstate en gebiede van Australië|deelstate en gebiede]] en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die [[argeologie]]se geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die [[inheems]]e bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 Augustus 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 Oktober 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = Aboriginal History | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het [[seekomkommer]]s vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese [[rotskuns]] en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=National Museum of Australia |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 Maart 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=University of Queensland Press|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=The Sydney Morning Herald|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=The Register (Adelaide)|The Register|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=The Advertiser|date=22 April 1913|access-date=1 Mei 2017|archive-date=10 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=The Sydney Morning Herald |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=The Advertiser (Adelaide) |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 Januarie 1949 |access-date=20 Julie 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Ná die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Ná die oorlog is beheer oor die hele gebied aan die Statebond teruggegee. Die bombardement van [[Darwin]] het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind is, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=Julie 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeerbelegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=Museum of Australian Democracy|access-date = 8 Januarie 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 Mei 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na op watter wyse grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en-sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard {{As of|2024|lc=on}})<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 Julie 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 Oktober 2015|archive-date=25 Junie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering van 1978), met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike pos in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied. 'n Deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park in die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 Maart 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077 |archive-date=8 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> === Nasionale parke === {{div col|colwidth=20em}} * Barranyi (North Island) Nasionale Park * Casuarina Kus Reserwe * Daly Rivier Natuur Park * Djukbinj Nasionale Park * Dulcie Reeks Nasionale Park * Elsey Nasionale Park * Finke Gorge Nasionale Park * Garig Gunak Barlu Nasionale Park * Howard Springs Nasionale Park * Iytwelepenty / Davenport Reekse Nasionale Park * Judbarra / Gregory Nasionale Park * Kakadu Nasionale Park * Karlu Karlu / Devils Marbles Bewarings Reserwe * Keep River Nasionale Park * Litchfield Nasionale Park * Mary River Nasionale Park * Nitmiluk Nasionale Park * Tjoritja / West MacDonnell Nasionale Park * Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park * Watarrka Nasionale Park {{div col end}} <gallery> Lêer:Mount Sonder.JPG|Mount Sonder, die vierde hoogste berg in die Noordelike Gebied na die naby geleë Berg Zeil, in die West MacDonnell Nasionale Park Lêer:Kakadu 2488.jpg|Nourlangie Rock in Kakadu Nasionale Park Lêer:Jim jim falls.jpg|Jim Jim Waterval, Kakadu Nasionale Park Lêer:Uluru NT Australia.JPG|[[Uluru|Uluru / Ayers Rock]], een van die bekendste bakens van die Noordelike Gebied Lêer:Uluru, helicopter view, cropped.jpg|Uluru / Ayers Rock uit die lug gesien </gallery> [[Lêer:Kata Tjuta pan.jpg|duimnael|upright=3.75|center|Uluṟu-Kata Tjuṯa Nasionale Park]] === Klimaat === Die Noordelike Gebied het twee kenmerkende klimaatsones. Die noordelike punt, insluitend Darwin, het 'n tropiese klimaat met hoë humiditeit en twee seisoene, die nat (Oktober tot April) en droë seisoen (Mei tot September). Gedurende die droë seisoen is byna elke dag warm en sonnig, en die humiditeit in die middag is gemiddeld ongeveer 30%. Daar is baie min reënval tussen Mei en September. In die koelste maande van Junie en Julie kan die daaglikse minimum [[temperatuur]] so laag as 14&nbsp;°C daal, maar baie selde laer, en [[ryp]] is nog nooit aangeteken nie. Die nat seisoen word geassosieer met tropiese siklone en moessonreën. Die meeste reënval vind plaas tussen Desember en Maart (die [[Suidelike halfrond]] somer), wanneer [[donderstorm]]s algemeen voorkom en die middag se relatiewe humiditeit gemiddeld meer as 70% gedurende die natste maande is. Gemiddeld val meer as 1&nbsp;570 mm&nbsp;reën in die noorde. Reënval is die hoogste in noordwestelike kusgebiede, waar reënval gemiddeld van 1&nbsp;800 tot 2&nbsp;100&nbsp;mm is. Die sentrale streek is die woestynsentrum van die land, wat Alice Springs en Uluru (Ayers Rock) insluit, en is semi-droog met min reën wat gewoonlik gedurende die warmste maande van, Oktober tot Maart, val. Seisoene is meer duidelik in sentraal-Australië, met baie warm somers en koel winters. Ryp word 'n paar keer per jaar aangeteken. Die streek ontvang minder as 250&nbsp;mm reën per jaar. Die hoogste temperatuur wat in die gebied aangeteken is, is 48,3 °C (118,9 °F) by Finke op 1 en 2 Januarie 1960. Die laagste temperatuur is −7,5 °C (18,5 °F) by Alice Springs op 17 Julie 1976. {{Tabel weergemiddelden | locatie = die Noordelike Gebied. |jan_a_max= 48.3 |feb_a_max= 46.4 |mrt_a_max= 45.0 |apr_a_max= 41.5 |mei_a_max= 40.2 |jun_a_max= 37.9 |jul_a_max= 37.5 |aug_a_max= 39.7 |sep_a_max= 42.0 |okt_a_max= 45.0 |nov_a_max= 46.1 |dec_a_max= 47.2 |jan_a_min= 6.7 |feb_a_min= 8.5 |mrt_a_min= 4.7 |apr_a_min= 1.0 |mei_a_min= -4.2 |jun_a_min= -6.0 |jul_a_min= -7.5 |aug_a_min= -5.4 |sep_a_min= -2.8 |okt_a_min= 0.0 |nov_a_min= 3.5 |dec_a_min= 7.5 |bron = Bureau of Meteorology (Australië)<ref>{{cite web |title=Daily Extremes |url=http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |website=Bureau of Meteorology |access-date=5 December 2020 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408191051/http://www.bom.gov.au/cgi-bin/climate/extremes/monthly_extremes.cgi?area=nt |url-status=live }}</ref> |date=November 2019}} == Staatsbestuur == === Parlement === [[Lêer:Darwin (AU), Parliament House -- 2019 -- 4336-8.jpg|duimnael|Die Parlementsgebou in Darwin.]] Die parlement van die Noordelike Gebied is een van die drie eenkamerparlemente in die land. Gebaseer op die [[Westminster-stelsel]], bestaan ​​dit uit die Northern Territory Wetgewende Vergadering wat in 1974 geskep is en die Northern Territory Wetgewende Raad vervang het. Dit produseer ook die ''Northern Territory of Australia'' Staatskoerant. Die Wetgewende Raad van die Noordelike Gebied was die gedeeltelik verkose regerende liggaam van 1947 tot die vervanging daarvan deur die volledig verkose Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied in 1974. Die totale inskrywing vir die 1947-verkiesing was 4 443. Die Noordelike Gebied is in vyf kiesafdelings verdeel: Darwin, Alice Springs, Tennant Creek, Batchelor en Stuart. Alhoewel hierdie vergadering bevoegdhede uitoefen soortgelyk aan dié van die parlemente van die state van Australië, doen dit dit deur wetgewende devolusie van bevoegdhede van die Statebondsregering, eerder as deur enige grondwetlike reg. As sodanig behou die Statebondsregering die reg om wetgewing vir die gebied te maak, insluitend die mag om wetgewing wat deur die Wetgewende Vergadering aangeneem is, te tersyde te stel. Vyf-en-twintig lede van die Wetgewende Vergadering word verkies vir vierjaartermyne uit enkellid-kiesers.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2017-06-16 |title=Members |url=https://parliament.nt.gov.au/members |access-date=2024-09-18 |website=parliament.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023750/https://parliament.nt.gov.au/members |url-status=live }}</ref> Verskeie kere sedert selfregering toegestaan is, was daar agitasie vir volle staatskap binne die streek.<ref>{{Cite news |date=2022-08-13 |title=The Northern Territory worked for decades to become a state. Could it ever happen? |url=https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023749/https://www.abc.net.au/news/2022-08-14/northern-territory-statehood-future/101292860 |url-status=live }}</ref> 'n Referendum van kiesers in die Noordelike Gebied is in 1998 oor die kwessie gehou, wat gelei het tot 'n 'nee'-stem.<ref>{{Cite web |last=House of Representatives Standing Committee on Legal and Constitutional Affairs |date=2007-05-01 |title=The long road to statehood: Report of the inquiry into the federal implications of statehood for the Northern Territory |url=https://www.aph.gov.au/binaries/house/committee/laca/ntstatehood/report/fullreport.pdf |access-date=2024-09-18 |website=Parliament of Australia}}</ref> Dit was 'n skok vir beide die Noordelike Gebied en die Statebondsregerings, aangesien meningspeilings getoon het dat die meeste Territoriane staatskap ondersteun het. Maar onder die Australiese Grondwet kan die federale regering die voorwaardes vir toetrede tot volle staatskap bepaal. Die Noordelike Gebied is drie senatore aangebied, eerder as die twaalf wat aan oorspronklike state gewaarborg is (as gevolg van die verskil in bevolkings, sou gelyke getalle Senaatsetels beteken dat 'n Territoriaan se stem vir 'n senator meer werd sou gewees het as 30 sulke stemme in Nieu-Suid-Wallis of Victoria). Behalwe vir wat as 'n arrogante benadering deur die destydse hoofminister Shane Stone aangehaal is, word geglo dat die meeste Territoriane, ongeag hul algemene sienings oor staatskap, huiwerig was om die spesifieke aanbod wat gemaak is, te aanvaar.<ref>{{cite video |title=ABC Lateline Discussion |url=http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |url-status=dead |medium=Current Affairs |publisher=Australian Broadcasting Corporation |location=Australia |date=15 Oktober 1998 |access-date=10 Februarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060519013129/http://www.abc.net.au/lateline/stories/s13445.htm |archive-date=19 Mei 2006}}</ref> ===Hoofminister en kabinet=== Die hoofminister is die regeringshoof van die selfregerende Noordelike Gebied (die ekwivalent van 'n premier in 'n Australiese deelstaat). Die hoofminister word deur die administrateur aangestel, wat volgens grondwetlike gebruik die leier aanstel van die party of koalisie wat die meerderheid setels in die Wetgewende Vergadering van die Noordelike Gebied het. Die huidige hoofminister is Lia Finocchiaro van die Country Liberal Party (CLP). Die CLP het die Australiese Arbeidersparty tydens die algemene verkiesing van 24 Augustus 2024 verslaan en Finocchiaro het daarna die eerste vroulike CLP-hoofminister van die Noordelike Gebied geword.<ref>{{Cite news |date=2024-08-26 |title='The important work has begun': NT chief minister-elect outlines new government's first steps |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-26/lia-finocchiaro-outlines-new-nt-governments-first-steps/104254328 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-08-24 |title=Who is Lia Finocchiaro, the woman who will become the NT's next chief minister? |url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |access-date=2024-09-18 |work=ABC News |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://www.abc.net.au/news/2024-08-25/lia-finocchiaro-clp-leader-chief-minister-nt-election/104266424 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Boecker |first=Brianna |date=2024-08-26 |title=First female Country Liberal Party chief minister of the Northern Territory. Who is Lia Finocchiaro? |url=https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |access-date=2024-09-18 |website=Women's Agenda |language=en-AU |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918023929/https://womensagenda.com.au/politics/local/first-female-country-liberal-party-chief-minister-of-the-northern-territory-who-is-lia-finocchiaro/ |url-status=live }}</ref> ===Administrateur=== Die Noordelike Gebied het op 1 Julie 1978 selfregering verkry onder 'n administrateur wat deur die Goewerneur-generaal van Australië aangestel word. Die federale regering, en nie die regering van die Noordelike Gebied nie, adviseer die goewerneur-generaal oor die aanstelling van die administrateur, hoewel die regering van die Noordelike Gebied volgens konvensie vooraf geraadpleeg word. Die huidige administrateur is David Connolly, wat sy amp op 27 Februarie 2026 aanvaar het.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-02-05 |title=About the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024550/https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/about-the-administrator |url-status=live }}</ref> ===Federale regering=== [[Lêer:Children wave Australian flags during an Anzac Day parade in Palmerston, Australia, April 25, 2013, as U.S. Marines with the 1st Platoon, Lima Company, 3rd Battalion, 3rd Marine Regiment, Marine Rotational 130425-M-AL626-014.jpg|duimnael|Kinders swaai Australiese vlae tydens 'n Anzac-dagparade in [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]].]] Die Noordelike Gebied word in die federale parlement verteenwoordig deur twee lede in die Huis van Verteenwoordigers en twee senatore. Ná die federale verkiesing van 2025 dien Marion Scrymgour van die Australiese Arbeidersparty (ALP) as lid vir Lingiari en Luke Gosling van die ALP as lid vir Solomon in die Huis van Verteenwoordigers. Die Noordelike Gebied se twee senatore is Malarndirri McCarthy (ALP) en Jacinta Nampijinpa Price van die Country Liberal Party (CLP). ===Plaaslike regering=== Die Noordelike Gebied is verdeel in 18 plaaslike regeringsgebiede, bestaande uit vier munisipaliteite (''municipal councils''), drie shires en elf streeksrade (''regional councils''). Hierdie rade is verantwoordelik vir plaaslike funksies wat deur die parlement van die Noordelike Gebied gedelegeer word, waaronder padinstandhouding, afvalbestuur, gemeenskapsfasiliteite en plaaslike beplanning. Hul inkomste is hoofsaaklik afkomstig van eiendomsbelasting, diensgelde en regeringstoelaes.<ref>LGANT, 2026. Local Government in the NT. https://lgant.asn.au/about-lg/local-government-in-the-nt/?utm Besoek 26 Junie 2026</ref> === Inheemse Australiërs === [[Lêer:Australia Aboriginal Culture 011.jpg|duimnael|[[Aborigines|Inheemse Australiërs]] besit ongeveer 49% van die Noordelike Gebied se grond.]] Inheemse grondrade in die Noordelike Gebied is groepe inheemse grondeienaars, gestig kragtens die Wet op Inheemse Grondregte van 1976.<ref>{{Cite web |title=The Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.clc.org.au/the-alra/#:~:text=The%20Land%20Rights%20Act%20mandated,form%20a%20new%20land%20council. |access-date=2024-09-18 |website=Central Land Council |language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Aboriginal Land Rights Act |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |access-date=2024-09-18 |website=National Museum of Australia |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918024900/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-land-rights-act |url-status=live }}</ref> ===Politieke partye=== Die twee histories dominante politieke partye in die Noordelike Gebied is die konserwatiewe Country Liberal Party wat die Gebied van 1974 tot 2001, van 2012 tot 2016 en sedert 2024 regeer het, en die sosiaal-demokratiese Australiese Arbeidersparty wat die Gebied van 2001 tot 2012 en van 2016 tot 2024 regeer het. Kleiner partye wat ook aktief is in die Noordelike Gebied sluit in die Northern Territory Greens, die Shooters and Fishers Party en verskeie ander. Dit is algemeen dat onafhanklike politici verkiesings wen. Die CLP se bewind was eens so streng dat 'n voormalige minister eens gesê het die CLP het 'n "'regmatige erfenis om die party te wees wat hierdie plek bestuur'".<ref>{{cite news | url=https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | title=After eight years in the political wilderness, the CLP hopes it can return to power in the NT | newspaper=ABC News | date=8 Augustus 2024 | archive-date=26 August 2024 | access-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240826124139/https://www.abc.net.au/news/2024-08-09/nt-election-clp-seeking-return-after-two-terms-in-opposition/104185102 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | title=Arcadian populism. The Country Liberal Party and Self-Government in the Northern Territory | access-date=27 Augustus 2024 | archive-date=27 Augustus 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240827092455/https://territorystories.nt.gov.au/10070/462324/0/89 | url-status=live }}</ref> Die algemene verkiesing van die Noordelike Gebied in 2024 het die NT Greens hul eerste setel ooit in die Wetgewende Vergadering besorg toe Kat McNamara die voormalige hoofminister Natasha Fyles in die kiesafdeling Nightcliff verslaan het. Dit was die eerste keer in die geskiedenis dat die Groenes 'n setel in die parlement van die Noordelike Gebied gewen het. Ná McNamara se bedanking in Februarie 2026 het Arbeid egter die setel tydens 'n tussenverkiesing herower.<ref>{{cite web|url=https://www.tallyroom.com.au/56505|title=Greens win Nightcliff from third place|author=Ben Raue|work=The Tally Room|date=4 September 2024 }}</ref> Aangesien minder partye en kandidate aan die algemene verkiesings van die Noordelike Gebied deelneem as aan die Australiese federale verkiesings in die Noordelike Gebied, het die CLP, Arbeid en onafhanklikes gewoonlik 'n hoër stemaandeel by gebiedsverkiesings as by federale verkiesings in die Noordelike Gebied as gevolg van die afwesigheid van regse kleiner partye soos Pauline Hanson se One Nation en die feit dat die Groenes nie in elke setel by gebiedsverkiesings staan nie. == Demografie == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:.5em; font-size:90%;" |+ Beraamde populasie<br />vir die Noordelike Gebied ! Jaar !! Populasie |- | style="text-align:right;"| 1901 || style="text-align:center;"| 4,765 |- | style="text-align:right;"| 1956 || style="text-align:center;"| 19,556 |- | style="text-align:right;"| 1961 || style="text-align:center;"| 44,481 |- | style="text-align:right;"| 1974 || style="text-align:center;"| 102,924 |- | style="text-align:right;"| 1976 || style="text-align:center;"| 97,090 |- | style="text-align:right;"| 1981 || style="text-align:center;"| 122,616 |- | style="text-align:right;"| 1991 || style="text-align:center;"| 165,493 |- | style="text-align:right;"| 1996 || style="text-align:center;"| 181,843 |- | style="text-align:right;"| 2001 || style="text-align:center;"| 200,019 |- | style="text-align:right;"| 2006 || style="text-align:center;"| 192,900 |- | style="text-align:right;"| 2011 || style="text-align:center;"| 211,945 |- | style="text-align:right;"| 2016 || style="text-align:center;"| 228,833 |- | style="text-align:right;"| 2021 || style="text-align:center;"| 232,605 |- | colspan="2" style="font-size:80%; text-align:center;"| Bron: Australiese Buro vir Statistiek<br />(Est Resident Pop) |} Die bevolking van die Noordelike Gebied tydens die Australiese sensus van 2011 was 211 945,<ref name=2011census>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 2011 Census QuickStats: Northern Territory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313015221/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/7?opendocument&navpos=220 |date=13 March 2018 }}, Australian Bureau of Statistics, 9 August 2011.</ref> 'n toename van 10 persent vanaf die sensus van 2006. Die Australiese Buro vir Statistiek het 'n inwonersbevolking van 244 300 in Junie 2015 geraam, met inagneming van inwoners oorsee of tussen state. Die gebied se bevolking verteenwoordig 1% van die totale bevolking van Australië.<ref name=abs>{{cite web| url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0| title = 3101.0 – Australian Demographic Statistics, Mar 2016| access-date = 1 November 2016| publisher = Australian Bureau of Statistics| date = 22 September 2016| archive-date = 11 January 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20180111105412/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/mf/3101.0| url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|title=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2014-15, Northern Territory|date=29 March 2016|publisher=Australian Bureau of Statistics|access-date=29 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310034527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3218.0Main%20Features502014-15|archive-date=10 March 2017|url-status=dead}}</ref><ref name=ads>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|title=3101.0 – Australian Demographic Statistics, Dec 2011|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829122148/http://abs.gov.au/ausstats/abs%40.nsf/Latestproducts/3101.0Main%20Features1Dec%202011?opendocument&tabname=Summary&prodno=3101.0&issue=Dec%202011&num=&view=|archive-date=29 August 2012|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Darwin homebanner.jpg|alt=|duimnael|Darwin is die hoofstad en grootste stad in die Noordelike Gebied]] Die Noordelike Gebied se bevolking is die jongste in Australië en het die grootste proporsie (23,2%) onder 15 jaar en die kleinste proporsie (5,7%) van 65 jaar en ouer. Die [[Mediaan|mediaanouderdom]] van inwoners van die Noordelike Gebied is 31 jaar, ses jaar jonger as die nasionale mediaanouderdom.<ref name=2011census /> [[Lêer:Alice Springs (2049606825).jpg|alt=|duimnael|[[Alice Springs]]]] Inheemse Australiërs maak 30,3% van die bevolking uit<ref>{{Cite web |date=2023-08-31 |title=Estimates of Aboriginal and Torres Strait Islander Australians, 30 June 2021 {{!}} Australian Bureau of Statistics |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |access-date=2024-08-27 |website=www.abs.gov.au |language=en |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227124201/https://www.abs.gov.au/statistics/people/aboriginal-and-torres-strait-islander-peoples/estimates-aboriginal-and-torres-strait-islander-australians/latest-release |url-status=live }}</ref> en besit sowat 49% van die grond. Die lewensverwagting van inheemse Australiërs is heelwat laer as dié van nie-inheemse Australiërs in die Noordelike Gebied, 'n feit wat elders in Australië weerspieël word. ABS-statistieke dui daarop dat inheemse Australiërs ongeveer 11 jaar vroeër sterf as die gemiddelde nie-inheemse Australiër. Daar is inheemse gemeenskappe in baie dele van die gebied, waarvan die grootste die Pitjantjatjara naby Uluru/Ayers Rock, die Arrernte naby Alice Springs, die Luritja tussen daardie twee, die Warlpiri verder noord, en die Yolngu in oostelike Arnhem Land is. In 2019 het 147 255<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |title=Regional population, 2018-19 financial year |website=abs.gov.au |date=25 March 2020 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=3 February 2021 |archive-date=8 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408103747/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2018-19 |url-status=live }}</ref> mense in Darwin gewoon, 'n oorweldigende meerderheid van die Gebied se bevolking. Ten spyte hiervan is die Noordelike Gebied die mins verstedelikte jurisdiksie in Australië (gevolg deur Tasmanië). === Stede en dorpe === {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Beduidende Stedelike Gebiede<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek word Beduidende Stedelike Gebiede gedefinieer as beduidende dorpe en stede, of agglomerasies van kleiner dorpe, met 'n totale bevolking van ten minste 10 000. Beduidende Stedelike Gebiede kan meer as een afsonderlike stedelike sentrum bevat. Daar is stedelike gebiede met meer as 10 000 mense wat die ABS tans nie as Beduidende Stedelike Gebiede klassifiseer nie.</ref> <ref group=nota>Die ABS definieer tans slegs twee Beduidende Stedelike Gebiede binne die Noordelike Gebied.</ref> |- ! Rang ! Beduidende Stedelike Gebiede ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 127,215 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7002 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 25,912 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/7001 Sensus 2021] |- |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking van Stedelike Sentrums<ref group="nota">Volgens die Australiese Buro vir Statistiek verteenwoordig Stedelike Sentrums gebiede van gekonsentreerde stedelike ontwikkeling met bevolkings van 1 000 mense of meer.</ref> <ref group="nota">Slegs die 10 gewildste stedelike sentrums word getoon.</ref> |- ! Rang ! Stedelike Sentrum ! Populasie (2021 Sensus) ! Verwysing |- | 1 |[[Darwin]] |align="right" | 122,207 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL703001 Sensus 2021] |- | 2 |[[Alice Springs]] |align="right" | 24,855 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL712001 Sensus 2021] |- | 3 |[[Katherine, Northern Territory|Katherine]] |align="right" | 5,980 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL714001 Sensus 2021] |- |4 |[[Nhulunbuy]] |align="right" | 3,267 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715006 Sensus 2021] |- |5 |[[Tennant Creek]] |align="right" | 2,949 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715007 Sensus 2021] |- |6 |[[Elcho-eiland / Galiwinku]] |align="right" | 2,199 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715001 Sensus 2021] |- |7 |[[Wadeye]] |align="right" | 1,924 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715008 Sensus 2021] |- |8 |[[Wurrumiyanga|Wurrumiyanga (Nguiu)]] |align="right" | 1,421 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715009 Sensus 2021] |- |9 |[[Gunbalanya|Gunbalanya (Oenpelli)]] |align="right" | 1,153 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715002 Sensus 2021] |- |10 |[[Milingimbi]] |align="right" | 1,097 |[https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/UCL715004 Sensus 2021] |} {| class="wikitable sortable" |+ Bevolking volgens plaaslike regeringsgebied<ref group="nota">Slegs die 10 mees gewilde Plaaslike Regeringsgebiede word getoon.</ref> |- ! Rang ! Plaaslike Regeringsgebiede ! Populasie (30 Junie 2023 skatting)<ref>{{cite web |title=Regional population |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |website=Population estimates and components by LGA |date=26 March 2024 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=11 September 2024 |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010145251/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release |url-status=live }}</ref> |- | 1 |Stad van Darwin |align="right" | 85,465 |- | 2 |Stad van Palmerston |align="right" | 41,113 |- | 3 |Alice Springs-dorp |align="right" | 29,213 |- |4 |Litchfield |align="right" | 23,415 |- |5 |Dorp van Katherine |align="right" | 10,829 |- |6 |Oostelike Arnhem Streek |align="right" | 10,011 |- |7 |Roper Golfstreek |align="right" | 7,491 |- |8 |Barkly gebied |align="right" | 7,239 |- |9 |MacDonnell gebied |align="right" | 6,706 |- |10 |Sentrale Woestyn Streek |align="right" | 4,126 |} === Afkoms en immigrasie === {| class="wikitable" style="float:right;" |+Geboorteland (2016)<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au">{{Cite web|url=https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7?opendocument|title=2016 Census Community Profiles: Northern Territory|website=quickstats.censusdata.abs.gov.au|access-date=23 Junie 2019|archive-date=23 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623005030/https://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/communityprofile/7%3Fopendocument|url-status=dead}}</ref><ref name="censusdata.abs.gov.au">{{Cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |title=GCP 7 |access-date=23 Junie 2019 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602225625/https://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub2016.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2016~Community%20Profile~7/$File/GCP_7.zip?OpenElement |url-status=dead }}</ref> ! Geboorteplek<ref group="nota">In ooreenstemming met die Australiese Buro vir Statistiek-bron word Engeland, Skotland, die vasteland van China en die Spesiale Administratiewe Streke van [[Hongkong]] en [[Macau]] afsonderlik gelys.</ref> !! Populasie |- |[[Australië]]|| 157,531 |- |[[Filippyne]]|| 5,914 |- |[[Engeland]]|| 5,583<!-- England and Scotland are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nieu-Seeland]]|| 4,636 |- |[[Indië]]|| 3,598 |- |[[Griekeland]]|| 1,268 |- |[[Amerika]]|| 1,211 |- |[[China]]|| 1,192<!-- Mainland China, Taiwan, Hong Kong and Macau SARs are listed separately as per the source. Do not combine --> |- |[[Nepal]]|| 1,126 |- |[[Indonesië]]|| 1,117 |- |[[Ierland]]|| 1,026 |- |[[Oos-Timor]]||1,024 |} By die 2016-sensus was die mees genomineerde voorouers:<ref group="nota">As a percentage of 199,426 persons who nominated their ancestry at the 2016 census.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> {{columns-list|colwidth=13em| * Inheems (30.3%)<ref group="nota">Van enige afkoms. Sluit diegene in wat identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewooners. Inheemse identifikasie is apart van die afkomsvraag op die Australiese Sensus en persone wat identifiseer as Aboriginal of Torres Strait Islander mag enige afkoms identifiseer.</ref> * Australiërs (28.1%)<ref group="nota">The Australian Bureau of Statistics has stated that most who nominate "Australian" as their ancestry are part of the Anglo-Celtic group. {{cite web|url=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182!OpenDocument|title=Feature Article – Ethnic and Cultural Diversity in Australia (Feature Article)|website=abs.gov.au|date=January 1995|access-date=23 Junie 2019|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420205113/http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs%40.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/49f609c83cf34d69ca2569de0025c182%21OpenDocument|url-status=live}}</ref> * Engels (27.5%) * Iers (9.3%) * Skots (7.5%) * Duits (4.4%) * Filippyns (3.5%) * Chinees (3.1%) * Indies (2.3%) * Italiaans (2.1%) * Grieks (2%) * Nederlands (1.3%) }} 31,2% van die bevolking is in die buiteland gebore met die 2016-sensus. Die vyf grootste groepe oorsese geborenes was van die Filippyne (2,6%), Engeland (2,4%), Nieu-Seeland (2%), Indië (1,6%) en Griekeland (0,6%).<ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> 25,5% van die bevolking, of 58 248 mense, het in 2016 as Inheemse Australiërs (Aborigines en Torres Strait-eilandbewoners) geïdentifiseer.<ref group="nota">Van enige afkoms. Sluit diegene in wat hulle identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewoners. Inheemse identifikasie is apart van die afkomsvraag op die Australiese Sensus en persone wat hulle identifiseer as Aborigines of Torres Strait-eilandbewoners mag enige afkoms identifiseer.</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au" /><ref name="censusdata.abs.gov.au" /> === Tale === By die 2021-sensus het 57,3% van die bevolking slegs [[Engels]] tuis gepraat. Die ander tale wat die meeste tuis gepraat is, was Kriol (2.2%), Djambarrpuyngu (1.7%), Grieks (1.4%) en Nepalees (1.3%).<ref name="census2021">{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|title=Snapshot Northern Territory, Housing and Population Census 2021|date=28 June 2022|access-date=10 Julie 2022|archive-date=21 Julie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721094557/https://www.abs.gov.au/articles/snapshot-nt-2021#:~:text=Housing-,Population,the%20Census%20counted%2072%2C000%20people|url-status=live}}</ref><ref name="quickstats.censusdata.abs.gov.au"/><ref name="censusdata.abs.gov.au"/> Daar word meer as 100 Inheemse tale en dialekte in die Noordelike Gebied gepraat<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |title=Department of Local Government and Community Services – Aboriginal Languages in the NT |access-date=23 Januarie 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130114822/http://www.dlgcs.nt.gov.au/interpreting/aboriginal_interpreter_service/aboriginal_languages_in_the_NT |archive-date=30 Januarie 2016 }}</ref> benewens Engels wat die algemeenste in stede soos Darwin of Alice Springs gepraat word. Belangrike inheemse tale wat in die Noordelike Gebied gepraat word, sluit in Murrinh-patha en Ngangikurungurr in die noordweste rondom Wadeye, Warlpiri en Warumungu in die middel rondom Tennant Creek, Arrernte rondom Alice Springs, Pintupi-Luritja in die suidooste, Pitjantjatjara in die suide naby Uluru / Ayers Rock, Yolngu Matha in die verre noorde in Arnhem Land (waar die dialek Djambarrpuyngu van Dhuwal as 'n [[lingua franca]] beskou word), en Burarra, Maung, Iwaidja en Kunwinjku in die middel-noorde en op Croker-eiland en die Goulburn-eilande. Tiwi word op Melville-eiland en Bathurst-eiland gepraat.<ref>{{cite web |url=http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |title=Major Aboriginal languages of the Northern Territory |access-date=23 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130110726/http://www.dlgcs.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0015/6540/AIS_map_language.pdf |archive-date=30 January 2016 |website=dlgcs.nt.gov.au }}</ref> Literatuur in baie van hierdie tale is beskikbaar in die Lewende Argief van Inheemse Tale. === Godsdiens === In die 2021-sensus is die [[Christendom]] die belangrikste godsdienstige affiliasie in die Noordelike Gebied, gevolg deur 40,5% van sy bevolking. In 1971 is die Christendom deur 70,2% van die bevolking gevolg en dit het sedertdien afgeneem, terwyl die persentasie mense wat hulle geïdentifiseer het as geen godsdienstige verbintenis nie, toegeneem het van 17,9% in 1971 tot 38,5% in 2021.<ref name="census2021"/> [[Hindoeïsme]] is die gebied se grootste nie-Christelike godsdiens (2,7%), gevolg deur [[Boeddhisme]] (2,1%) en [[Islam]] (1,4%).<ref name="census2021"/><ref>{{Cite web|url=https://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709223800/http://profile.id.com.au/australia/religion?WebID=160|url-status=dead|archive-date=9 July 2015|title=Profile .id, Community Profile – Regional NT|website=Profile.id.com.au|access-date=21 June 2018}}</ref> == Onderwys en opleiding == === Primêre en sekondêre onderrig === Skoolonderwys in die Noordelike Gebied bestaan ​​uit ses jaar laerskoolonderrig, insluitend een oorgangsjaar, drie jaar middelbare skoolonderrig en drie jaar hoërskoolonderrig. Aan die begin van 2007 het die Noordelike Gebied Middelskool vir Jare 7–9 en Hoërskool vir Jare 10–12 ingestel, maar vanaf 2026 is die gebied besig om middelskole na hoërskole te omskep om by die res van die land aan te sluit. Kinders in die Noordelike Gebied begin gewoonlik skool op die ouderdom van vyf. Na voltooiing van hoërskool verwerf studente die ''Northern Territory Certificate of Education and Training'' (NTCET). Studente wat hul sekondêre opleiding suksesvol voltooi, ontvang ook 'n tersiêre toelatingsranglys, of ATAR-telling, om toelating tot die universiteit te bepaal. Skole in die Noordelike Gebied word óf publiek óf privaat befonds. Openbare skole, ook bekend as staats- of regeringskole, word direk deur die Departement van Onderwys befonds en bestuur.<ref>{{cite web|url=http://www.education.nt.gov.au/about-us|title=About us|date=22 December 2023|website=Department of Education|publisher=Northern Territory Government|access-date=23 March 2015|archive-date=27 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227161242/http://www.education.nt.gov.au/about-us|url-status=live}}</ref> Privaat skole wat skoolgeld betaal, sluit skole in wat deur die Katolieke Kerk bestuur word en onafhanklike skole, sommige eliteskole soortgelyk aan Engelse openbare skole. Sommige onafhanklike skole in die Noordelike Gebied is geaffilieer met [[Protestants]]e, [[Lutherse]], [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse]], [[Grieks-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] of [[Sewendedag-Adventiste]] Kerke, maar sluit nie-kerkskole en 'n inheemse skool in. Teen 2009 het die Noordelike Gebied 151 openbare skole, 15 Katolieke skole en 21 onafhanklike skole gehad. Daar was 39 492 studente ingeskryf in skole regoor die gebied, met 29 175 in openbare skole en 9 882 in onafhanklike skole. Die Noordelike Gebied het ongeveer 4 000 voltydse onderwysers. === Tersiêre onderrig === Die Noordelike Gebied het een universiteit wat in 1989 onder die naam die ''Northern Territory University'' geopen het.<ref>{{cite web|url=https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|title=Celebrating 25 Years of University Education in the Northern Territory|access-date=24 March 2015|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717122525/https://www.cdu.edu.au/25th-anniversary|url-status=live}}</ref> Nou herdoop as die Charles Darwin Universiteit, het dit ongeveer 19 000 studente ingeskryf gehad: ongeveer 5 500 hoëronderwysstudente en ongeveer 13 500 studente op beroepsonderwys en -opleiding kursusse. Die eerste tersiêre instelling in die gebied was die ''Batchelor Institute of Indigenous Tertiary Education '' wat in die middel-1960's gestig is. === Biblioteke en argiewe === ''Library & Archives NT'' is die Noordelike Gebied se openbare navorsingsbiblioteek en argieforganisasie en ondersteun die ontwikkeling van biblioteekdienste regoor die Gebied deur openbare biblioteke te ondersteun.<ref>{{Cite web |title=Visit Us {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/visit-us |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/visit-us |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Services to Public Libraries {{!}} Library & Archives NT |url=https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |access-date=2024-03-14 |website=lant.nt.gov.au |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://lant.nt.gov.au/services-public-libraries |url-status=live }}</ref> Biblioteek en Argiewe NT is in 2019 gestig na die samesmelting van die Noordelike Gebiedsargiefdiens en die Noordelike Gebiedsbiblioteek.<ref>{{Cite web |last=Find & Connect Web Resource Project |first=The University of Melbourne and Australian Catholic University |title=Library & Archives NT – Organisation – Find & Connect – Northern Territory |url=https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |access-date=2024-03-14 |website=findandconnect.gov.au|archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002259/https://www.findandconnect.gov.au/ref/nt/biogs/ENT0112b.htm |url-status=live }}</ref> Die Nasionale Argief van Australië het ook 'n bewaarplek in Darwin, dit is saam met die Biblioteek en Argief NT-bewaarplek by die Noordelike Territorium Argiefsentrum geleë.<ref>{{Cite web |title=Northern Territory |url=https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |access-date=2024-03-14 |website=National Archives of Australia |archive-date=14 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314002300/https://www.naa.gov.au/visit-us/northern-territory |url-status=live }}</ref> == Ekonomie == === Mynbou === Die Noordelike Gebied se ekonomie word grootliks gedryf deur [[mynbou]], wat gekonsentreer is op energieproduserende minerale, petroleum en energie en ongeveer $2,5 miljard tot die bruto staatsproduk bydra en meer as 4 600 mense in diens het. Mynbou is verantwoordelik vir 14,9% van die bruto staatsproduk in 2014–15, vergeleke met slegs 7% nasionaal.<ref>{{cite web |url=http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |title=About Minerals and Energy Department of Regional Development, Primary Industry, Fisheries and Resources |website=Nt.gov.au |date=16 September 2011 |access-date=23 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523211519/http://www.nt.gov.au/d/Minerals_Energy/index.cfm?header=About%20Minerals%20and%20Energy |archive-date=23 May 2013 |url-status=dead }}</ref> In onlangse jare, hoofsaaklik as gevolg van die effek van groot infrastruktuurprojekte en mynuitbreidings, het konstruksie mynbou verbygesteek as die grootste enkele bedryf in die gebied. Konstruksie, mynbou en vervaardiging, en regerings- en gemeenskapsdienste, maak saam ongeveer die helfte van die gebied se bruto staatsproduk (BSP) uit, in vergelyking met ongeveer 'n derde van die nasionale [[bruto binnelandse produk]] (BBP).<ref name="Economy-Overview">{{cite web|url=https://www.budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|title=Budget 2016-17 Northern Territory Economy Overview|access-date=16 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224040656/https://budget.nt.gov.au/__data/assets/pdf_file/0006/277602/2016-17-Economy-Overview.pdf|archive-date=24 February 2017|url-status=dead}}</ref> Die ekonomie het die afgelope dekade aansienlik gegroei, van 'n waarde van $15 miljard in 2004–05 tot meer as $22 miljard in 2014–15. In 2012–13 het die gebiedsekonomie met 5,6% uitgebrei, meer as twee keer die vlak van nasionale groei, en in 2014–15 het dit met 10,5% gegroei, vier keer die nasionale groeikoers.<ref name="Economy-Overview"/> Tussen 2003 en 2006 het die bruto staatsproduk gestyg van $8,67 miljard tot $11,476 miljard, 'n toename van 32,4%. Gedurende die drie jaar tot 2006–2007 het die bruto staatsproduk van die Noordelike Gebied met 'n gemiddelde jaarlikse koers van 5,5% gegroei. Die bruto staatsproduk per capita in die Noordelike Gebied ($72 496) is hoër as enige Australiese staat of gebied en is ook hoër as die bruto binnelandse produk per capita vir Australië ($54 606). Die Noordelike Gebied se uitvoere het met 12,9% of $681 miljoen in 2012–13 gestyg. Die grootste bydraer tot die gebied se uitvoere was: minerale brandstowwe (hoofsaaklik [[vloeibare aardgas]]), ru-materiale (hoofsaaklik minerale ertse) en voedsel en lewende diere (hoofsaaklik lewende beeste). Die belangrikste internasionale markte vir gebiedsuitvoere is Japan, China, Indonesië, die Verenigde State en Korea.<ref>{{cite web |title=Northern Territory Economy Overview |year=2014 |url=http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=/PMS/Publications/BudgetFinance/BudgetPapers/I-BP07-1415.docx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321135743/http://www.treasury.nt.gov.au/_layouts/download.aspx?SourceUrl=%2FPMS%2FPublications%2FBudgetFinance%2FBudgetPapers%2FI-BP07-1415.docx |archive-date=2017-03-21 |access-date=2025-04-28 }}</ref>{{page needed |date=April 2025}} Invoere na die Noordelike Gebied het altesaam $2 887,8 miljoen beloop, wat hoofsaaklik uit masjinerie- en toerustingvervaardiging (58,4%) en petroleum-, steenkool-, chemiese en verwante produkvervaardiging (17,0%) bestaan ​​het.<ref name="ABS Economics">{{cite web | title = Northern Territory Economics | publisher = Australian Bureau of Statistics | url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | date = 31 October 2007 | access-date = 27 July 2008 | archive-date = 10 August 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080810023527/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/7d12b0f6763c78caca257061001cc588/9ee724f9094de980ca257384000dbaa1!OpenDocument | url-status = live }}</ref> Die vernaamste mynboubedrywighede is bauxiet by die Gove-skiereiland waar die produksie na raming met 52,1% tot $254 miljoen in 2007–08 sal toeneem, [[mangaan]] by Groote Eylandt, waar die produksie na raming met 10,5% tot $1,1 miljard sal toeneem, wat gehelp sal word deur die nuut ontwikkelde myne, insluitend Bootu Creek en Frances Creek, [[goud]] wat na raming met 21,7 persent tot $672 miljoen by die Union Reefs-aanleg sal toeneem, en [[uraan]] by die Ranger Uraanmyn.<ref>{{cite web |url=http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |title=Northern Territory Budget Mining and energy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720225746/http://www.budget.nt.gov.au/papers/econ/8_mining_energy.pdf |archive-date=20 July 2008 |access-date=29 January 2017 }}</ref> === Toerisme === [[Toerisme]] is 'n belangrike ekonomiese dryfveer vir die gebied en 'n beduidende bedryf in streeksgebiede.<ref name="economicprofile.com.au">{{cite web|url=https://www.economyprofile.com.au/|title=Australian Economy Profiles – by REMPLAN|website=Economyprofile.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=26 Junie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626155811/https://www.economyprofile.com.au/|url-status=live}}</ref> Ikoniese bestemmings soos Uluru/Ayers Rock en Kakadu maak die Noordelike Gebied 'n gewilde bestemming vir binnelandse en internasionale reisigers. Diverse landskappe, watervalle, wye oop ruimtes, inheemse kultuur en wilde en ongetemde wildlewe bied die geleentheid vir besoekers om hulself te verdiep in die natuurlike wonder wat die Noordelike Gebied bied. In 2015 het die gebied altesaam ongeveer 1,6 miljoen binnelandse en internasionale besoekers ontvang wat na raming $2,0 miljard tot die plaaslike ekonomie bygedra het. Vakansiebesoekers het die meerderheid van die totale besoeke uitgemaak (ongeveer 792 000 besoekers). Toerisme het sterk bande met ander sektore in die ekonomie, insluitend verblyf en voedseldienste, kleinhandel, ontspanning en kultuur en vervoer.<ref name="economicprofile.com.au"/> ''Wide Open Space'' is 'n jaarlikse fees van musiek, kuns en kultuur<ref name=hist>{{cite web | title=History | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/history/ | access-date=29 Augustus 2021 | archive-date=29 Augustus 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082117/http://wideopenspace.net.au/history/ | url-status=dead }}</ref> wat oor drie dae in April/Mei by die Ross Rivier Oord in die McDonnellbergreeks plaasvind,<ref name=events/><ref>{{cite web | title=Getting to WOS | website=Wide Open Space Festival | date=29 Augustus 2021 | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | access-date=29 August 2021 | archive-date=29 Augustus 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082110/http://wideopenspace.net.au/event_info/getting-to-wos/ | url-status=dead }}</ref> ongeveer 80 km oos van Alice Springs.<ref name=events>{{cite web | title=Event Info | website=Wide Open Space Festival | url=http://wideopenspace.net.au/event_info/ | access-date=29 Augustus 2021 | archive-date=29 Augustus 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829082114/http://wideopenspace.net.au/event_info/ | url-status=dead }}</ref> === Ander nywerhede === Die Noordelike Gebied ontwikkel die Marine Industry Park by East Arm, naby Darwin, as deel van ’n groter Northern Marine Complex wat ook die Darwin Ship Lift insluit. Die aanleg is bedoel om Darwin as ’n belangrike sentrum vir vaartuigonderhoud, mariene dienste, ingenieurswerk, vervaardiging en logistiek in Noord-Australië en die Indo-Pasifiese streek te versterk.<ref>{{cite web |title=Marine Industry Park |website=Australia's Northern Territory |publisher=Northern Territory Government |url=https://australiasnorthernterritory.com.au/invest/why-invest-in-the-nt/marine-industry-park |access-date=14 July 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Northern Marine Complex announced at East Arm |website=Australia's Northern Territory |publisher=Northern Territory Government |date=9 Februarie 2026 |url=https://australiasnorthernterritory.com.au/invest/invest-news-and-insights/northern-marine-complex-announced-at-east-arm |access-date=14 Julie 2026}}</ref> == Vervoer == [[Lêer:LasseterHighway.JPG|duimnael|regs|Die Lasseter Hoofweg vebind Uluru/Ayers Rock met die Stuart Hoofweg]] [[Lêer:NR45 + NR10 + Ghan Alice Springs, 2015 (02).JPG|duimnael|regs|Die Ghan]] Die Noordelike Gebied is die ylbevolkte staat of gebied in Australië. Die Noordelike Gebied het 'n gekoppelde netwerk van teerpaaie, insluitend twee nasionale snelweë, wat met aangrensende state verbind en die belangrikste bevolkingsentrums van die gebied, en ander belangrike sentrums soos Uluru (Ayers Rock), Kakadu en Litchfield Nasionale Parke, verbind. Die Stuart-snelweg, eens bekend as "The Track", loop van noord na suid en verbind Darwin en Alice Springs met [[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]]. Sommige van die verseëlde paaie is enkelbaan-asfaltpaaie. Baie grond paaie verbind die meer afgeleë nedersettings. Die uitputting wat voortspruit uit langafstandbestuur en die gevare inherent aan grondpaaie, wildlewe, wateroorgange en slegte weer het daartoe gelei dat die Noordelike Gebiedsregering padveiligheidsveldtogte in Engels en verskeie inheemse tale onderneem het. 'n Sleuteldoelwit was om mense te oorreed om teen die regte spoed vir die padtoestande te ry.<ref>{{cite web |url=https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |title=Drive to conditions |author=<!--Not stated--> |date=2021 |website=Towards Zero |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 Januarie 2022 |archive-date=3 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055147/https://roadsafety.nt.gov.au/campaigns/drive-to-conditions2 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |title=Fatigue and driving |author=<!--Not stated--> |date=Maart 2015 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 January 2022 |archive-date=3 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055148/https://nt.gov.au/driving/safety/fatigue-and-driving |url-status=live }}</ref> Vanaf 2021 was die Noordelike Gebied se padvoertuigspoedgrens in beboude gebiede 60&nbsp;km/h, tensy die dorp 'n laer standaardspoedgrens in die staatskoerant afgekondig het: baie het 50&nbsp;km/h of laer gekies. Buite die meeste beboude gebiede was die standaardspoedgrens 110&nbsp;km/h, tensy 'n spoedgrensteken anders aandui. As gevolg van die aard van die topografie en baie lae bevolkingsdigtheid, het sommige dele van die Arnhem-, Barkly-, Stuart- en Victoria-snelweë 'n maksimum spoed van 130&nbsp;km/h gehad.<ref>{{cite web |url=https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |title=Speed limits |author=<!--Not stated--> |date=Desember 2020 |website=Department of Infrastructure, Planning and Logistics |publisher=Northern Territory Government |access-date=3 Januarie 2022 |archive-date=21 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211221040036/https://nt.gov.au/driving/safety/speed-limits |url-status=live }}</ref> In 2004 is 'n standaardspoorlyn tussen Alice Springs en Darwin geopen, wat die Adelaide-Darwin-spoorwegkorridor voltooi het en die droom van 'n transkontinentale spoorlyn, wat in 1878 begin is met die Sentraal-Australiese Spoorweg van die suide en die Noord-Australiese Spoorweg van die noorde, verwesenlik het – maar met 'n gaping van meer as 800 km tussen Alice Springs en Birdum wat nog oorbrug moes word toe die antieke 1067 mm (3 vt 6 duim) [[Kaapspoor|smalspoorlyn]] in 1976 gesluit is.<ref name= Fuller>{{cite book |title=The Ghan: the story of the Alice Springs railway |first=Basil |last=Fuller |date=1975 |location= Adelaide |publisher=Rigby |isbn=0727000160|page=180}}</ref> Die lyn dra vinnige goederetreine en een passasierstrein: Die Ghan-ervaringstoerismetrein wat tussen Darwin en Adelaide ry, en in die NT by Katherine, Tennant Creek, Alice Springs en Kulgera stop. Die [[Darwin Internasionale Lughawe]] is die belangrikste binnelandse en internasionale lughawe vir die gebied. Verskeie kleiner lughawens is ook oor die gebied versprei en word bedien deur kleiner lugdienste, insluitend Alice Springs-lughawe, Ayers Rock-lughawe, Katherine-lughawe en Tennant Creek-lughawe. == Media == === Gedrukte media === Die Noordelike Gebied het slegs een daaglikse poniekoerant, News Corporation se ''Northern Territory News''. Die ''Sunday Territorian'' is die susterkoerant van die NT News en is die enigste toegewyde Sondag-poniekoerant in die Noordelike Gebied. Die ''Centralian Advocate'' word twee keer per week in die Alice Springs-streek versprei. Daar is ook vyf weeklikse gemeenskapskoerante. Die gebied ontvang die nasionale dagblad, ''The Australian'', terwyl ''The Sydney Morning Herald'', ''The Age'' en die ''Guardian Weekly'' ook in Darwin beskikbaar is. Katherine se koerant is die ''Katherine Times''. Daar is 'n [[LGBT]]-gemeenskapspublikasie, ''QNews Magazine,''<ref>{{cite web|url=https://qnews.com.au/about-us/|title=About Us|website=Qnews.com.au|access-date=30 April 2019|archive-date=29 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429103551/https://qnews.com.au/about-us/|url-status=live}}</ref> wat in Darwin en Alice Springs gepubliseer word. === Televisie === Metropolitaans Darwin het vyf televisiestasies gehad: * Australian Broadcasting Corporation - Noordelike Gebied * Special Broadcasting Service - Noordelike Gebied * Seven (Southern Cross Austereo) * Nine Network - Darwin * Ten Darwin Darwin het ook vier gerigte uitsending stasies: * First Nations TV * Darwin TV * First Nations Tourism TV * Business TV In die Gebied is daar ook vier soortgelyke stasies: * ABC Northern Territory – (ABD) * SBS Northern Territory – (SBS) * Seven Central – (QQQ) – ''Seven Network Affiliate'' * Imparja – (IMP) – ''Nine Network Affiliate'' * Ten Central (or Central Digital Television) – (CDT) – ''Network Ten Affiliate'' Afgeleë gebiede word bedien oor die algemeen via die Viewer Access Satellite Television-diens, wat dieselfde kanale as die streeksgebiede dra, sowel as 'n paar ekstra gerigte uitsendingsdienste, insluitend Inheemse Gemeenskapstelevisie en Westlink. === Radio === Darwin het radiostasies op beide AM- en FM-frekwensies. ABC-stasies sluit in ABC Radio Darwin (105.7FM), ABC Radio National (657AM), ABC News Radio (102.5FM), ABC Classic FM (107.3FM) en Triple J (103.3FM). Die twee kommersiële stasies is Hot 100 FM (8HOT) en Mix 104.9 (8MIX). Die toonaangewende gemeenskapsstasies is 104.1 Territory FM (8TOP) en 94.5 Radio Larrakia (8KNB). Die radiostasies in Alice Springs word ook op die AM- en FM-frekwensies uitgesaai. ABC-stasies sluit in Triple J (94.9FM), ABC Classic FM (97.9FM), 783 ABC Alice Springs (783AM), ABC News Radio (104.1FM) en ABC Radio National (99.7FM). Daar is twee gemeenskapsstasies in die dorp—CAAMA (100.5FM) en 8CCC (102.1FM). Die kommersiële stasies, wat albei deur dieselfde maatskappy besit word, is Sun 96.9 (96.9FM) en 8HA (900AM). Die Christelike radiostasie Vision Christian Radio (88.0FM). Twee bykomende stasies, Territory FM (98.7FM) en Radio TAB (95.9FM), word onderskeidelik vanuit Darwin en Brisbane gesindikeer. === Musiek === Die musiektoneel van die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n paar groot musikale kunstenaars, wat hoofsaaklik die genres van Hip-Hop en RNB as hul musiekstyl gebruik. Die Rock-, Country- en Punk-toneel bevat egter 'n aansienlik groter aantal kleiner, minder bekende groepe. Die gewildste kunstenaars van die Noordelike Gebied sluit in: * Jessica Mauboy * Baker Boy * Caiti Baker * David Garnham and the Reasons To Live * Roymackonkey * Kuya James * Crystal Robins * Tang Die Noordelike Gebied het ook 'n gereeld aktiewe lewendige musiektoneel, met sy hooffees, Bass in the Grass, as die gewildste en grootste vertoning dwarsdeur die jaar. == Sport == [[Australiese voetbal]] is die gewildste sport in die Noordelike Gebied, veral onder inheemse Australiese gemeenskappe in Darwin, Alice Springs en die Tiwi-eilande. == Kultuur == Die Noordelike Gebied is die tuiste van 'n aantal kulturele instellings van belang vir die nasie. Dit sluit in: * die ''Araluen Art Centre'' en die ''Museum of Central Australia'' * die Darwin Simfoniese Orkes<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://dso.org.au/ |access-date=2024-09-18 |website=Darwin Symphony Orchestra |language=en-US |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918025738/https://dso.org.au/ |url-status=live }}</ref> * die ''Museum and Art Gallery of the Northern Territory'' == Notas == <references group="nota" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] l0j65jii3t6dxajxmkooyni6b4qhqbj 0 55771 2917522 2885293 2026-07-14T11:38:32Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2917522 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Militêre Konflik-en |conflict=Libiese Burgeroorlog<br />الحرب الأهليّة في ليبيّا عام 2011 |date=[[15 Februarie]] [[2011]] – [[20 Oktober]] [[2011]] |place=[[Libië]] |image=[[Lêer:Libyan Uprising.svg|250px]] |caption= |result=Omverwerping van [[Moeammar al-Ghaddafi]] se regering * Anti-Ghaddafi magte neem beheer van hulle groot Libiese stede. * [[Moeammar al-Ghaddafi]] is vermoor. * Die Nasionale Oorgangsraad aanvaar tussentydse beheer van Libië se regering. * 100 lande, die [[Verenigde Nasies]], die [[Europese Unie]] en die [[Afrika-unie]] diplomaties erken die Nasionale Oorgangsraad as die enigste regerende gesag vir Libië. |combatant1=[[Lêer:Flag of Libya.svg|22px]] [[Nasionale Oorgangsraad]]<ref>{{cite news|author=Staff|url=http://www.news.com.au/breaking-news/ferocious-battles-in-libya-as-national-council-meets-for-first-time/story-e6frfku0-1226016536676|title=Ferocious Battles in Libya as National Council Meets for First Time|publisher=[[NewsCore]] (via [[News Limited]])|date=6 Maart 2011|accessdate=27 Maart 2011|archive-date=22 Augustus 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190822083631/https://www.news.com.au/world/ferocious-battles-in-libya-as-national-council-meets-for-first-time/news-story/77a9c3d6f7ffdb00ee111056a8447ac8|url-status=dead}}</ref> ---- [[Lêer:NATO flag.svg|22px]] [[NAVO]]<br /> [[Lêer:Flag of Jordan.svg|22px]] [[Jordanië]]<ref>{{cite news |agency=The Jordan Times |date=6 April 2011 |access-date=6 April 2011 |url=http://www.jordantimes.com/?news=36218 |title=Jordanian fighters protecting aid mission |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019224607/http://www.jordantimes.com/?news=36218 |archive-date=19 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> [[Lêer:Flag of Qatar.svg|22px]] [[Katar]]<ref>{{cite news|author=Staff|url=http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5jTmXlHe7peJtPJyj6U3laLRQa_yw?docId=e09dd83a85f14859942a15c341db9b53|title=Gulf Bloc: Qatar, UAE in Coalition Striking Libya|agency=[[Associated Press]]|date=21 Maart 2011|accessdate=26 Maart 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110321224832/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5jTmXlHe7peJtPJyj6U3laLRQa_yw?docId=e09dd83a85f14859942a15c341db9b53|archivedate=21 Maart 2011|url-status=dead}}</ref><br /> [[Lêer:Flag of Sweden.svg|22px]] [[Swede]]<br /> [[Lêer:Flag of the United Arab Emirates.svg|22px]] [[Verenigde Arabiese Emirate]]<ref>{{cite news|author=Staff|url=http://www.wam.org.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&cid=1300255413630&p=1135099400124&pagename=WAM%2FWamLocEnews%2FW-T-LEN-FullNews |title=UAE Updates Support to UN Resolution 1973|publisher=WAM ([[Emirates News Agency]])|date=25 Maart 2011| accessdate =26 Maart 2011}}</ref> |combatant2=[[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Regering van Libië]] |commander1=[[Lêer:Flag of Libya.svg|22px]] [[Mustafa Abdul Jalil]]<ref>{{cite web |url=http://live.reuters.com/Event/Middle_East_Protests |title=Middle East Unrest – Live Blog |agency=Reuters |access-date=6 Junie 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326110259/http://live.reuters.com/Event/Middle_East_Protests |archive-date=26 Maart 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> [[Lêer:Flag of Libya.svg|22px]] [[Omar El-Hariri]]<ref name=businessinsider>{{cite news |author=Staff |url=http://www.businessinsider.com/libyas-opposition-leadership-national-libyan-council-2011-3?page=1 |title=Libya's Opposition Leadership Comes into Focus |publisher=[[Stratfor]] (via [[Business Insider]]) |date=8 Maart 2011 |access-date=26 Maart 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504233524/https://www.businessinsider.com/libyas-opposition-leadership-national-libyan-council-2011-3?page=1 |archive-date=4 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> [[Lêer:Flag of Libya.svg|22px]] [[Abdul Hafiz Ghoga]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya.svg|22px]] [[Mahmoud Jibril]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya.svg|22px]] [[Jalal al-Digheily]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya.svg|22px]] [[Omar El-Hariri]]<ref name=businessinsider /><br /> [[Lêer:Flag of Libya.svg|22px]] [[Suleiman Mahmoud]]<ref>{{cite news |author=Staff |url=http://www.economist.com/node/18338840?story_id=18338840 |title=The Battle for Libya: The Colonel Fights Back – Colonel Muammar Qaddafi Is Trying To Tighten His Grip on the West, While the Rebels' Inexperience Leaves Them Vulnerable in the East |work=The Economist |date=10 Maart 2011 |access-date=26 Maart 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180121041440/http://www.economist.com/node/18338840?story_id=18338840 |archive-date=21 Januarie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> [[Lêer:Flag of Libya.svg|22px]] [[Abdul Fatah Younis]] (↑)<ref>{{cite news |publisher=BBC News |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12307698 |title=Rebels Forced from Libyan Oil Port |date=10 Maart 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512223439/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12307698 |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> [[Lêer:Flag of Libya.svg|22px]] [[Khalifa Haftar]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya.svg|22px]] [[Mahdi al-Harati]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya.svg|22px]] [[Libya Abu Oweis]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya.svg|22px]] [[Libya Abdul Hassan]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya.svg|22px]] [[Khalid Shahmah]]<br /> ---- [[Lêer:NATO flag.svg|22px]] [[Anders Fogh Rasmussen]]<br /> [[Lêer:NATO flag.svg|22px]] [[James G. Stavridis]]<br /> [[Lêer:NATO flag.svg|22px]] [[Charles Bouchard]]<ref>{{cite news |author=Staff |url=http://www.cbc.ca/news/world/story/2011/03/25/libya-nato-mission.html |title=Canadian To Lead NATO's Libya Mission |publisher=[[CBC News]] |date=25 Maart 2011 |access-date=26 Maart 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130301224254/http://www.cbc.ca/news/world/story/2011/03/25/libya-nato-mission.html |archive-date=1 Maart 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> [[Lêer:NATO flag.svg|22px]] [[Ralph Jodice]]<br /> [[Lêer:NATO flag.svg|22px]] [[Rinaldo Veri]]<br /> [[Lêer:NATO flag.svg|22px]] [[Carter Ham]] ---- [[Lêer:Flag of Denmark.svg|22px]] [[Lars Løkke Rasmussen]]<br /> [[Lêer:Flag of Denmark.svg|22px]] [[Helle Thorning-Schmidt]]<br /> [[Lêer:Flag of Denmark.svg|22px]] [[Knud Bartels]]<br /> [[Lêer:Flag of Canada.svg|22px]] [[Stephen Harper]]<br /> [[Lêer:Flag of Canada.svg|22px]] [[Marc Lessard]]<br /> [[Lêer:Flag of France.svg|22px]] [[Nicolas Sarkozy]]<br /> [[Lêer:Flag of France.svg|22px]] [[Édouard Guillaud]]<br /> [[Lêer:Flag of Italy.svg|22px]] [[Silvio Berlusconi]]<br /> [[Lêer:Flag of Italy.svg|22px]] [[Rinaldo Veri]]<br /> [[Lêer:Flag of Norway.svg|22px]] [[Jens Stoltenberg]]<br /> [[Lêer:Flag of Norway.svg|22px]] [[Harald Sunde]]<br /> [[Lêer:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] [[David Cameron]]<br /> [[Lêer:Flag of the United Kingdom.svg|22px]] Sir [[Stuart Peach]]<br /> [[Lêer:Flag of the United States.svg|22px]] [[Barack Obama]]<br /> [[Lêer:Flag of the United States.svg|22px]] [[Carter Ham]]<br /> [[Lêer:Flag of the United States.svg|22px]] [[Samuel J. Locklear|Sam Locklear]]<br /> [[Lêer:Flag of Jordan.svg|22px]] [[Abdoellah II van Jordanië|Abdoellah II]]<br /> [[Lêer:Flag of Qatar.svg|22px]] [[Hamad bin Khalifa Al Thani]]<br /> [[Lêer:Flag of Sweden.svg|22px]] [[Sverker Göranson]]<br /> [[Lêer:Flag of the United Arab Emirates.svg|22px]] [[Khalifa bin Zayed Al Nahyan]] |commander2=[[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Moeammar al-Ghaddafi]] (↑)<br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Saif al-Islam Ghaddafi]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Khamis al-Ghaddafi]] (↑)<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-15329119 Libya: Bulldozers raze Gaddafi Bab al-Aziziya compound]</ref><br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Saif al-Arab al-Ghaddafi]] (↑)<ref>[http://english.aljazeera.net/news/africa/2011/04/2011430224755721620.html Nato strike 'kills Gaddafi's youngest son' - Africa - Al Jazeera English<!-- Bot generated title -->]</ref><br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Al-Saadi al-Ghaddafi]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Abu-Bakr Yunis Jabr]] (†)<br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Abdullah Senussi]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Massoud Abdelhafid]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Baghdadi Mahmudi]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Mahdi al-Arabi]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Mohamed Abu Al-Quasim al-Zwai]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Abuzed Omar Dorda]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Khouidli Hamidi]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Salih Rajab al-Mismari]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Moussa Ibrahim]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Rafi al-Sharif]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Ali Sharif al-Rifi]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Ali Kana]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Awad Hamza]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Bashir Hawadi]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Mustafa al-Kharoubi]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Nasr al-Mabrouk]]<br /> [[Lêer:Flag of Libya (1977–2011).svg|22px]] [[Mansour Daw]] |strength1=17&nbsp;000<ref>{{Cite web |url=http://www.defencenews.com.au/defence-today-feature-report.cfm |title=Feature Report - Long summer of civil war in Libya |access-date=23 Oktober 2011 |archive-date=20 Augustus 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060820170903/http://defencenews.com.au/defence-today-feature-report.cfm |url-status=dead }}</ref> |strength2=20&nbsp;000<ref>{{cite news |url=http://www.ctv.ca/CTVNews/TopStories/20110406/libya-rebels-and-pro-gadhafi-forces-matched-110406/ |title=Gadhafi Asks Obama To Call Off NATO Military Campaign |publisher=via [[CTV News]] |date=6 April 2011 |access-date=14 Augustus 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119045921/http://www.ctv.ca/CTVNews/TopStories/20110406/libya-rebels-and-pro-gadhafi-forces-matched-110406/ |archive-date=19 Januarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>–40&nbsp;000<ref>{{cite news |author=Staff |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12692068 |title=Libya: How the Opposing Sides Are Armed |publisher=BBC News |date=10 Maart 2011 |access-date=14 Augustus 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504233549/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12692068 |archive-date=4 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |casualties1=5&nbsp;634–7&nbsp;026 vermoor, 2&nbsp;886–3&nbsp;005 vermis |casualties2=2&nbsp;217–2&nbsp;486 vermoor, 7&nbsp;000 gevange<ref>{{Cite web |url=http://www.washingtonpost.com/world/middle_east/prisoners-in-libya-languish-without-charge/2011/10/22/gIQAz0EZ7L_story.html |title=Prisoners in Libya languish without charge |access-date=16 Desember 2012 |archive-date=25 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325085623/http://www.washingtonpost.com/world/middle_east/prisoners-in-libya-languish-without-charge/2011/10/22/gIQAz0EZ7L_story.html |url-status=dead }}</ref> |casualties3=25&nbsp;000<ref name=autogenerated12>[http://news.smh.com.au/breaking-news-world/residents-flee-gaddafi-hometown-20111003-1l49x.html Residents flee Gaddafi hometown]</ref>–30&nbsp;000 vermoor, 4&nbsp;000 vermis<ref>{{cite news |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2011/09/08/international/i004907D85.DTL |title=Libyan estimate: At least 30,000 died in the war |author=Karin Laub |agency=Associated Press |work=San Francisco Chronicle |date=8 September 2011 |accessdate=9 September 2011 }}{{Dooie skakel|date=Februarie 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |notes= }} Die '''Libiese Burgeroorlog van 2011''' ([[Arabies]]: الحرب الأهليّة في ليبيّا عام 2011 / ''al-ḥarb al-ahlīyah fī Lībiyā ‘ām 2011'') was 'n gewapende opstand in [[Libië]]. Dit begin met betogings van die Libiese bevolking teen die regering van [[Moeammar al-Ghaddafi]], wat reeds vir 42 jaar aan bewind was. Die opstand het later in 'n volskaalse [[burgeroorlog]] tussen regeringsmagte en die rebelle ontaard. Die protesoptogte begin op 15 Februarie 2011 en is geïnspireerd deur soortgelyke opstande regoor die [[Arabiese wêreld]], onder andere die [[Egipte|Egiptiese]] Rewolusie en die Jasmynrewolusie in [[Tunisië]]. Die betogers eis dat Ghaddafi se bewind beëindig word en dat demokratiese verkiesings uitgeroep word. Teen einde Februarie kondig die VN-[[Veiligheidsraad]] 'n wapenverbod teen Libië aan. Op 17 Maart word 'n resolusie aangekondig wat 'n oorvliegverbod bo Libië afdwing. Die Ghaddafi-regime kondig kort daarna 'n skietstilstand af, maar gaan terselfdertyd voort met militêre optredes, onder andere by [[Benghazi]]. In Augustus 2011 word die bordjies verhang met die rebelle wat veld begin wen en stadig maar seker na Tripoli, die land se hoofstad, begin opruk. Teen 28 Augustus neem hulle die beheer van die hoofstad oor.<ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/africa/08/21/libya.saif.gadhafi.profile/index.html?hpt=hp_t1 |title=Who is Saif al-Islam Gadhafi? |work=CNN |date=21 Augustus 2011 |access-date=12 September 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306141459/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/africa/08/21/libya.saif.gadhafi.profile/index.html?hpt=hp_t1 |archive-date=6 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op [[20 Oktober]] 2011 het die Nasionale Oorgangsraad vir Moeammar al-Ghaddafi met die oorname van [[Sirte]] gevange geneem, maar hy het later aan sy wonde beswyk.<ref>{{Cite web |url=http://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE79J09O20111020 |title=Gaddafi killed as Libya's revolt claims hometown {{!}} Top News {{!}} Reuters<!-- Bot generated title --> |access-date=23 Oktober 2011 |archive-date=22 Oktober 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111022172715/http://af.reuters.com/article/topNews/idAFJOE79J09O20111020 |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} [[Kategorie:Geskiedenis van Libië]] [[Kategorie:Oorloë]] [[gl:Libia - ليبيا#Protestas en contra do Goberno en 2011]] j4e6wmqm1s0kvsrqj7psodpwa96jwtj 0 56579 2917372 2047344 2026-07-13T14:45:36Z Aliwal2012 39067 2917372 wikitext text/x-wiki {{Inligtingraampie Ampsbekleër | naam = Charles Stallard | beeld = Charles Stallard.jpg | beeldonderskrif = Kol. Charles Stallard is 'n week ná sy honderdste verjaardag op [[4 Junie]] oorlede op [[13 Junie]] [[1971]]. | orde = Minister van Mynwese | termynaanvang = [[1939]] | termyneinde = [[1945]] | eersteminister = [[Jan Christian Smuts]] | voorganger = [[Deneys Reitz]] | opvolger = [[Sidney Frank Waterson]] | geboortedatum = Charles Frampton Stallard<br />[[4 Junie]] [[1871]] | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Londen]], [[Engeland]], [[Verenigde Koninkryk]] | sterftedatum = [[13 Junie]] [[1971]] | sterfteplek = [[Johannesburg]], [[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] | party = [[Suid-Afrikaanse Party]] (1911–1934)<br />Dominium-party (1934–1948) | orde2 = Lid van die [[Volksraad van die Unie van Suid-Afrika|Volksraad]] vir [[Pietermaritzburg-Distrik]] | termynaanvang2 = [[1939]] | termyneinde2 = [[1948]] | eersteminister2 = [[Jan Christian Smuts]] | voorganger2 = | opvolger2 = | orde3 = Lid van die [[Volksraad van die Unie van Suid-Afrika|Volksraad]] vir [[Roodepoort]] | termynaanvang3 = [[1929]] | termyneinde3 = [[1938]] | eersteminister3 = [[Barry Hertzog]] | voorganger3 = | opvolger3 = F.B. Allen | eggenoot = | kinders = | alma_mater = [[Universiteit van Oxford]] | religie = | handtekening = }} Kol. '''Charles Frampton Stallard''' ([[Londen]], [[4 Junie]] [[1871]] – die plaas Hope Woolith, naby [[Johannesburg]], [[13 Junie]] [[1971]]) was 'n Suid-Afrikaanse regsgeleerde, politikus en soldaat. == Herkoms == As seun van 'n Londense koopman kry hy sy skoolopleiding aan die St. Edward's School, [[Cambridge]], en aan die Merton College, [[Oxford]], en word toegelaat tot die balie aan Gray's Inn in 1895. In 1900 sluit hy hom aan vir vrywillige diens in die City Imperial Volunteers en Paget's Horse in Suid-Afrika. Ná die [[Anglo-Boereoorlog]] bou hy 'n groot praktyk as lid van die balie in [[Johannesburg]] op. Hy wend hom tot die politiek, maar verloor in 1909 in [[Turffontein]] as kandidaat vir die Wetgewende Vergadering van Transvaal. Hy wen egter dieselfde setel in die eerste verkiesing ná [[Uniewording]] in 1910 en neem sy setel in die [[Transvaalse Provinsiale Raad]] in. In 1915 neem hy deel aan die Suid-Afrikaanse veldtog in [[Suidwes-Afrika]] en word daarna 'n vrywilliger oorsee tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]]. Hy word na [[Vlaandere]] gestuur, aanvanklik as assistent-provoos-geweldiger van die 41ste Divisie. As kompanjiebevelvoerder in 'n infanteriebataljon word hy vereer met die M.C. (Military Cross) by Messines. Van die Westelike Front word hy verplaas na [[Italië]] as kolonel van die 12th Surreys en verwerf hy die D.S.O. (Distinguished Service Order). == Volksraadslid == [[Lêer:Sint Cuthbert-kerkie en begraafplaas geleë op wat eens Charles Stallard se landgoed Hope Woolith by Johannesburg was.jpg|duimnael|links|270px|Die Sint Cuthbert-kerkie en begraafplaas geleë op wat eens Charles Stallard se landgoed Hope Woolith by Johannesburg was.]] In die 1929-verkiesing word hy op [[13 Junie]] in [[Roodepoort]] verkies as lid van die [[Suid-Afrikaanse Party]], waarvan hy voorsitter aan die [[Witwatersrand|Rand]] was. Hy bly die lid vir [[Roodepoort]] tot [[11 April]] [[1938]]. Hy die verloor die setel in die 1938-verkiesing met 374 stemme teen F.B. Allen van die [[Verenigde Party]]. Ná nege jaar verskuif hy na die kiesafdeling [[Pietermaritzburg]]-Distrik toe hy die kiesafdeling in 'n tussenverkiesing op [[12 September]] [[1939]] teen C.F. Clarkson van die [[Verenigde Party]] wen met 'n meerderheid van 2&nbsp;745 (Clarkson het slegs 148 stemme gekry vergeleke met Stallard se 2&nbsp;893). Stallard wen Pietermaritsburg-Distrik in die 1943-verkiesing weer vir die Dominiumparty met 3&nbsp;493, vergeleke met 1&nbsp;234 vir R.G.L. Mathias van die [[Arbeidersparty (Suid-Afrika, 1910)|Arbeidersparty]]. Dit was een van sewe setels wat sy party kon wen, waarvan een in Kaapland was en ses in Natal. Toe genls. [[J.B.M. Hertzog]] en [[Jan Smuts]] kragte saamsnoer en die [[Verenigde Party]] stig, het Stallard Smuts huiwerig 'n kort rukkie lank in die koalisie ondersteun, maar hy bedank in 1934 om die Britsgesinde [[Dominiumparty]] te stig, waarvan hy leier word. Ná die skeuring tussen Hertzog en Smuts oor deelname aan die [[Tweede Wêreldoorlog]] word Stallard lid van die oorlogskabinet as minister van myne. In dié hoedanigheid bewerkstellig hy aansienlike verbeteringe ten opsigte van die ontginning van basisminerale. Sy party het sy afsonderlike identiteit behou en in 1948 besluit Stallard om die koalisie-regering te verlaat. == Uittrede == [[Lêer:Kol Charles Stallard se grafsteen, Armadale, Willowdene, Johannesburg, eens sy landgoed Hope Woolith.jpg|duimnael|links|270px|Sy grafsteen te Armadale, Willowdene, Johannesburg.]] Stallard tree uit die openbare lewe. Hy was sy lewe lank 'n vrygesel en besluit om te gaan boer. 'n Kollega het hom beskryf as "'n Victoriaan met die grasie en sjarme van daardie era en 'n lieflik vermaaklike storieverteller. Sy toesprake was altyd buitengewoon korrek." Op sy landgoed Hope Woolith (12&nbsp;km buite [[Johannesburg]]), wat hy amper 70 jaar lank besit het, het hy die St. Cuthbert-kerkie grotendeels eiehandig gebou. Dikwels het hy self dienste vir sy vriende en plaasarbeiders gelei. Die grootste gedeelte van sy erflating het hy bemaak aan die Anglikaanse skool St. Martin in [[Rosettenville]], [[Johannesburg]], en die helfte sy plaas is in 'n trust vir die skool geplaas. Hy sterf 'n week ná sy honderdste verjaardag, wat met militêre vertoon gevier is, aangesien Stallard toe steeds (vanaf 1937) ere- bevelvoerende kolonel van die [[Witwatersrand Rifles]] was. == Bronne == * Potgieter, D.J. (red.) 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou). * Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910–1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies. {{DEFAULTSORT:Stallard, Charles}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse militariste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici volgens voormalige party]] [[Kategorie:Suid-Afrikaners in die Tweede Wêreldoorlog]] [[Kategorie:Kolonels]] [[Kategorie:Geboortes in 1871]] [[Kategorie:Sterftes in 1971]] l02ce5au5gk4ik7f7yenk1g0sasypgb 2917373 2917372 2026-07-13T14:46:26Z Aliwal2012 39067 2917373 wikitext text/x-wiki {{Inligtingraampie Ampsbekleër | naam = Charles Stallard | beeld = Charles Stallard.jpg | beeldonderskrif = Kol. Charles Stallard is 'n week ná sy honderdste verjaardag op [[4 Junie]] oorlede op [[13 Junie]] [[1971]]. | orde = Minister van Mynwese | termynaanvang = [[1939]] | termyneinde = [[1945]] | eersteminister = [[Jan Christian Smuts]] | voorganger = [[Deneys Reitz]] | opvolger = [[Sidney Frank Waterson]] | geboortedatum = Charles Frampton Stallard<br />[[4 Junie]] [[1871]] | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Londen]], [[Engeland]], [[Verenigde Koninkryk]] | sterftedatum = [[13 Junie]] [[1971]] | sterfteplek = [[Johannesburg]], [[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] | party = [[Suid-Afrikaanse Party]] (1911–1934)<br />Dominium-party (1934–1948) | orde2 = Lid van die [[Volksraad van die Unie van Suid-Afrika|Volksraad]] vir Pietermaritzburg-distrik | termynaanvang2 = [[1939]] | termyneinde2 = [[1948]] | eersteminister2 = [[Jan Christian Smuts]] | voorganger2 = | opvolger2 = | orde3 = Lid van die [[Volksraad van die Unie van Suid-Afrika|Volksraad]] vir [[Roodepoort]] | termynaanvang3 = [[1929]] | termyneinde3 = [[1938]] | eersteminister3 = [[Barry Hertzog]] | voorganger3 = | opvolger3 = F.B. Allen | eggenoot = | kinders = | alma_mater = [[Universiteit van Oxford]] | religie = | handtekening = }} Kol. '''Charles Frampton Stallard''' ([[Londen]], [[4 Junie]] [[1871]] – die plaas Hope Woolith, naby [[Johannesburg]], [[13 Junie]] [[1971]]) was 'n Suid-Afrikaanse regsgeleerde, politikus en soldaat. == Herkoms == As seun van 'n Londense koopman kry hy sy skoolopleiding aan die St. Edward's School, [[Cambridge]], en aan die Merton College, [[Oxford]], en word toegelaat tot die balie aan Gray's Inn in 1895. In 1900 sluit hy hom aan vir vrywillige diens in die City Imperial Volunteers en Paget's Horse in Suid-Afrika. Ná die [[Anglo-Boereoorlog]] bou hy 'n groot praktyk as lid van die balie in [[Johannesburg]] op. Hy wend hom tot die politiek, maar verloor in 1909 in [[Turffontein]] as kandidaat vir die Wetgewende Vergadering van Transvaal. Hy wen egter dieselfde setel in die eerste verkiesing ná [[Uniewording]] in 1910 en neem sy setel in die [[Transvaalse Provinsiale Raad]] in. In 1915 neem hy deel aan die Suid-Afrikaanse veldtog in [[Suidwes-Afrika]] en word daarna 'n vrywilliger oorsee tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]]. Hy word na [[Vlaandere]] gestuur, aanvanklik as assistent-provoos-geweldiger van die 41ste Divisie. As kompanjiebevelvoerder in 'n infanteriebataljon word hy vereer met die M.C. (Military Cross) by Messines. Van die Westelike Front word hy verplaas na [[Italië]] as kolonel van die 12th Surreys en verwerf hy die D.S.O. (Distinguished Service Order). == Volksraadslid == [[Lêer:Sint Cuthbert-kerkie en begraafplaas geleë op wat eens Charles Stallard se landgoed Hope Woolith by Johannesburg was.jpg|duimnael|links|270px|Die Sint Cuthbert-kerkie en begraafplaas geleë op wat eens Charles Stallard se landgoed Hope Woolith by Johannesburg was.]] In die 1929-verkiesing word hy op [[13 Junie]] in [[Roodepoort]] verkies as lid van die [[Suid-Afrikaanse Party]], waarvan hy voorsitter aan die [[Witwatersrand|Rand]] was. Hy bly die lid vir [[Roodepoort]] tot [[11 April]] [[1938]]. Hy die verloor die setel in die 1938-verkiesing met 374 stemme teen F.B. Allen van die [[Verenigde Party]]. Ná nege jaar verskuif hy na die kiesafdeling [[Pietermaritzburg]]-Distrik toe hy die kiesafdeling in 'n tussenverkiesing op [[12 September]] [[1939]] teen C.F. Clarkson van die [[Verenigde Party]] wen met 'n meerderheid van 2&nbsp;745 (Clarkson het slegs 148 stemme gekry vergeleke met Stallard se 2&nbsp;893). Stallard wen Pietermaritsburg-Distrik in die 1943-verkiesing weer vir die Dominiumparty met 3&nbsp;493, vergeleke met 1&nbsp;234 vir R.G.L. Mathias van die [[Arbeidersparty (Suid-Afrika, 1910)|Arbeidersparty]]. Dit was een van sewe setels wat sy party kon wen, waarvan een in Kaapland was en ses in Natal. Toe genls. [[J.B.M. Hertzog]] en [[Jan Smuts]] kragte saamsnoer en die [[Verenigde Party]] stig, het Stallard Smuts huiwerig 'n kort rukkie lank in die koalisie ondersteun, maar hy bedank in 1934 om die Britsgesinde [[Dominiumparty]] te stig, waarvan hy leier word. Ná die skeuring tussen Hertzog en Smuts oor deelname aan die [[Tweede Wêreldoorlog]] word Stallard lid van die oorlogskabinet as minister van myne. In dié hoedanigheid bewerkstellig hy aansienlike verbeteringe ten opsigte van die ontginning van basisminerale. Sy party het sy afsonderlike identiteit behou en in 1948 besluit Stallard om die koalisie-regering te verlaat. == Uittrede == [[Lêer:Kol Charles Stallard se grafsteen, Armadale, Willowdene, Johannesburg, eens sy landgoed Hope Woolith.jpg|duimnael|links|270px|Sy grafsteen te Armadale, Willowdene, Johannesburg.]] Stallard tree uit die openbare lewe. Hy was sy lewe lank 'n vrygesel en besluit om te gaan boer. 'n Kollega het hom beskryf as "'n Victoriaan met die grasie en sjarme van daardie era en 'n lieflik vermaaklike storieverteller. Sy toesprake was altyd buitengewoon korrek." Op sy landgoed Hope Woolith (12&nbsp;km buite [[Johannesburg]]), wat hy amper 70 jaar lank besit het, het hy die St. Cuthbert-kerkie grotendeels eiehandig gebou. Dikwels het hy self dienste vir sy vriende en plaasarbeiders gelei. Die grootste gedeelte van sy erflating het hy bemaak aan die Anglikaanse skool St. Martin in [[Rosettenville]], [[Johannesburg]], en die helfte sy plaas is in 'n trust vir die skool geplaas. Hy sterf 'n week ná sy honderdste verjaardag, wat met militêre vertoon gevier is, aangesien Stallard toe steeds (vanaf 1937) ere- bevelvoerende kolonel van die [[Witwatersrand Rifles]] was. == Bronne == * Potgieter, D.J. (red.) 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou). * Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910–1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies. {{DEFAULTSORT:Stallard, Charles}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse militariste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici volgens voormalige party]] [[Kategorie:Suid-Afrikaners in die Tweede Wêreldoorlog]] [[Kategorie:Kolonels]] [[Kategorie:Geboortes in 1871]] [[Kategorie:Sterftes in 1971]] q5lzwjjrqzhib0fs9zuzzazuo28aoq9 0 59107 2917489 2876728 2026-07-14T08:12:17Z Aliwal2012 39067 2917489 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Paul-Roos,-Springbok-.jpg|duimnael|upright|Paul Roos]] [[Lêer:Bennie Osler.jpg|duimnael|upright|Bennie Osler]] [[Lêer:DanieCraven.jpg|duimnael|upright|Danie Craven]] [[Lêer:Rugby Naas Botha.jpg|duimnael|upright|Naas Botha]] [[Lêer:John Smit.jpg|duimnael|upright|John Smit hou die rekord van 83 toetse as kaptein]] [[Lêer:Victor Matfield.jpg|duimnael|upright|Victor Matfield]] [[Lêer:Jean de Villiers1.jpg|duimnael|upright|Jean de Villiers]] [[Lêer:Eben Etzebeth.jpg|duimnael|160px|Eben Etzebeth]] Hier is 'n lys van al die [[rugby]]spelers was as [[kaptein (sport)|kapteins]] van die [[Springbokke]] tydens toetswedstryde opgetree het. Kapteins word chronologies gelys volgens eerste verskyning waartydens hulle die span gelei het. {| class="wikitable sortable" |- ! No. !! Naam/Van !! Voorletters !! Datum van<br />eerste toets !! Datum van eerste<br />toets as kaptein !! Toetse<br />gespeel !! As kaptein |- | 1 || [[Herbert Castens]] || HH || 30 Julie 1891 || 30 Julie 1891 || 1 || 1 |- | 2 || [[Bob Snedden]] || RCD || 29 Augustus 1891 || 29 Augustus 1891 || 1 || 1 |- | 3 || [[Alf Richards]] || AR || 30 Julie 1891 || 5 September 1891 || 1 || 1 |- | 4 || [[Ferdie Aston]] || F || 30 Julie 1896 || 30 Julie 1896 || 4 || 3 |- | 5 || [[Barry Heatlie]] || BH ||19 Augustus 1896 || 5 September 1896 || 6 || 2 |- | 6 || [[Alex Frew]] || A || 29 Augustus 1903 || 29 Augustus 1903 || 1 || 1 |- | 7 || [[Jackie Powell]] || JM || 19 Augustus 1891 || 5 September 1903 || 4 || 1 |- | 8 || [[Paddy Carolin]] || HW || 12 September 1903 || 17 November 1906 || 3 || 1 |- | 9 || [[Paul Roos]] || PJ || 12 September 1903 || 24 November 1906 || 4 || 3 |- | 10 || [[Duggie Morkel]] || DFT || 24 November 1906 || 6 Augustus 1910 || 9 || 2 |- | 11 || [[Billy Millar]] || WA || 8 Desember 1906 || 27 Augustus 1910 || 6 || 5 |- | 12 || [[Uncle Dobbin]] || FJ || 29 Augustus 1904 || 23 November 1912 || 9 || 1 |- | 13 || [[Theo Pienaar]]{{Ref label|A|Nota 1|geen}} || TB || — || 1921 || — || — |- | 14 || [[Boy Morkel]] || WH || 3 September 1910 || 13 Augustus 1921 || 9 || 3 |- | 15 || [[Pieter Kuyper Albertyn|PK Albertyn]] || PK || 16 Augustus 1924 || 16 Augstus 1924 || 4 || 4 |- | 16 || [[Phil Mostert]] || PJ || 13 Augustus 1921 || 30 Junie 1928 || 14 || 4 |- | 17 || [[Bennie Osler]] || BL || 16 Augustus 1924 || 5 Desember 1931 || 17 || 5 |- | 18 || [[Phil Nel]] || PJ || 30 Junie 1928 || 8 Julie 1933 || 16 || 8 |- | 19 || [[Danie Craven]] || DH || 5 Desember 1931 || 14 Augustus 1937 || 16 || 4 |- | 20 || [[Felix du Plessis]]{{Ref label|A|Nota 2|geen}} || F || 16 Julie 1949 || 16 Julie 1949 || 3 || 3 |- | 21 || [[Basil Kenyon]] || BJ || 17 September 1949 || 17 September 1949 || 1 || 1 |- | 22 || [[Hennie Muller]] || HSV || 16 Julie 1949 || 24 November 1951 || 13 || 9 |- | 23 || [[Stephen Fry (rugbyspeler)|Stephen Fry]] || SP ||24 November 1951 || 6 Augustus 1955 || 13 || 4 |- | 24 || [[Basie Vivier]] || SS || 26 Mei 1956 || 26 Mei 1956 || 5 || 5 |- | 25 || [[Salty du Rand]] || JA || 13 Augustus 1949 || 14 Julie 1956 || 21 || 1 |- | 26 || [[Johan Claassen]] || JT || 6 Augustus 1955 || 26 Julie 1958 || 28 || 9 |- | 27 || [[Des van Jaarsveldt]] || DC || 30 April 1960 || 30 April 1960 || 1 || 1 |- | 28 || [[Roy Dryburgh]] || RG || 20 Augustus 1955 || 25 Junie 1960 || 8 || 2 |- | 29 || [[Avril Malan]] || AS || 25 Junie 1960 || 13 Augustus 1960 || 16 || 10 |- | 30 || [[Abie Malan]] || GF || 16 Augustus 1958 || 13 Julie 1963 || 18 || 4 |- | 31 || [[Nelie Smith]] || CM || 24 Augustus 1963 || 25 Julie 1964 || 7 || 4 |- | 32 || [[Dawie de Villiers]] || DJ || 21 Julie 1962 || 31 Julie 1965 || 25 || 22 |- | 33 || [[Tommy Bedford]] || TP || 13 Julie 1963 || 16 Augustus 1969 || 25 || 3 |- | 34 || [[Hannes Marais]] || JFK || 24 Augustus 1963 || 12 Junie 1971 || 35 || 11 |- | 35 || [[Piet Greyling]] || PJF || 15 Julie 1967 || 30 Junie 1972 || 25 || 1 |- | 36 || [[Morné du Plessis]]{{Ref label|A|Nota 2|geen}} || M || 17 Julie 1971 || 21 Junie 1975 || 22 || 15 |- | 37 || [[Theuns Stofberg]] || MTS || 14 Augustus 1976 || 18 Oktober 1980 || 21 || 4 |- | 38 || [[Wynand Claassen]] || W || 30 Mei 1981 || 30 Mei 1981 || 7 || 7 |- | 39 || [[Divan Serfontein]] || DJ || 31 Mei 1980 || 20 Oktober 1984 || 19 || 2 |- | 40 || [[Naas Botha]] || HE || 26 April 1980 || 10 Mei 1986 || 23 || 9 |- | 41 || [[Jannie Breedt]] || JC || 10 Mei 1986 || 26 Augustus 1989 || 6 || 2 |- | 42 || {{goud}} [[Francois Pienaar]] || JF || 26 Junie 1993 || 26 Junie 1993 || 29 || 29 |- | 43 || [[Tiaan Strauss]] || CP || 17 Oktober 1992 || 9 Julie 1994 || 15 || 1 |- | 44 || [[Adriaan Richter]] || AH || 17 Oktober 1992 || 30 Mei 1995 || 10 || 1 |- | 45 || [[Gary Teichmann]] || GH || 2 September 1995 || 17 Augustus 1996 || 42 || 36 |- | 46 || [[Corné Krige]] || CP || 19 Junie 1999 || 19 Junie 1999 || 39 || 18 |- | 47 || [[Rassie Erasmus]] || J || 5 Julie 1997 || 17 Julie 1999 || 36 || 1 |- | 48 || [[Joost van der Westhuizen]] || JH || 6 November 1993 || 7 Augustus 1999 || 89 || 10 |- | 49 || [[André Vos]] || AN || 12 Junie 1999 || 10 Oktober 1999 || 33 || 16 |- | 50 || [[Bob Skinstad]] || RB || 29 November 1997 || 30 Junie 2001 || 42 || 12 |- | 51 || {{goud}} [[John Smit]] || JF || 10 Junie 2000 || 24 Oktober 2003 || 111 || 83 |- | 52 || [[Victor Matfield]]{{Ref label|A|Nota 4|geen}} || V || 30 Junie 2001 || 23 Junie 2007 ||127||21 |- | 53 || [[Johann Muller]] || J || 10 Junie 2006 || 14 Julie 2007 || 22 || 1 |- | 54 || [[Jean de Villiers]] || J || 9 November 2002 || 9 Junie 2012|| 109 || 37 |- | 55 || [[Schalk Burger]] || SWP || 24 Oktober 2003 || 25 Julie 2015 || 86 || 1 |- | 56 || [[Fourie du Preez]] || PF || 12 Junie 2004 || 3 Oktober 2015 || 76 || 2 |- | 57 || [[Adriaan Strauss]] || JA || 19 Julie 2008 || 11 Junie 2016 || 57 || 3 |- | ** || [[Patrick Lambie]]{{Ref label|A|Nota 5|geen}} || PJ || 6 November 2010 || 5 November 2016 || 58 || 1 |- | 58 || [[Warren Whiteley]] || WR || 6 September 2014 || 10 Junie 2017 || 23 || 2 |- | 59 || [[Eben Etzebeth]]{{Ref label|A|Nota 6|geen}} || E || 9 Junie 2012 || 24 Junie 2017 || 131 || 12 |- | 60 || [[Pieter-Steph du Toit]] || P || 9 November 2013 || 2 Junie 2018|| 95 || 2 |- | 61 || {{goud}} [[Siya Kolisi]] || S || 16 Junie 2013 || 9 Junie 2018 || 100 || 65 |- | 62 || [[Duane Vermeulen]] || DJ || 8 September 2012 || 27 Julie 2019 || 54 || 2 |- | 63 || [[Schalk Brits]] || S || 21 Junie 2008 || 17 Augustus 2019 || 15 || 2 |- | 64 || [[Handré Pollard]] || H || 28 Junie 2014 || 9 Julie 2022 || 65 || 1 |- | 65 || [[Bongi Mbonambi]] || MT || 25 Junie 2016 || 5 Augustus 2023 || 73 || 2 |- | 66 || [[Salmaan Moerat]] || S || 2 Julie 2022 || 20 Julie 2024 || 10 || 3 |- | 67 || [[Jesse Kriel]]{{Ref label|A|Nota 5|geen}} || JA || 18 Julie 2015 || 28 Junie 2025 || 79 || 1 |} == Notas == '''1''' — Theo Pienaar is as toerkaptein gekies maar hy het in geen toets gespeel nie.<br /> '''2''' — Felix en Morné du Plessis, die enigste pa en seun wat ooit kapteins was van Suid-Afrika.<br /> '''3''' — {{goud}} Wêreldbekerwenners.<br /> '''4''' — [[Victor Matfield]] maak sy terugkeer as kaptein op 7 Junie 2014 nadat Jean de Villiers beseer is.<br /> '''5''' — [[Patrick Lambie]] en [[Jesse Kriel]] se kapteinskap was teen die [[Barbarians]], dus nie 'n toetswedstryd nie.<br /> '''6''' — Rekordhouer vir die meeste toetse gespeel. == Sien ook == * [[Blitsbokke]] * [[Junior Bokke]] * [[Opkomende Springbokke]] * [[Springbokke]] * [[Springbokafrigters]] == Bronne == * Die Kapteins, Edward Griffiths, 2001, {{ISBN|1-86842-116-3}} * Captain in the Cauldron. Mike Greenway. 2009. {{ISBN|978-0-620-44751-5}} * Victor: My Reis. De Jong Borchardt. 2011. {{ISBN|978-1-77022-145-1}} * {{cite web | url=https://www.sport24.co.za/Rugby/Springboks/du-toit-kolisi-bok-skippers-58-59-but-who-were-the-first-57-20180528 | title=Du Toit, Kolisi Bok skippers 60 & 61 … but who were the first 59? | date=28 Mei 2018 | access-date=29 Mei 2018 | archive-date=29 Mei 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180529203118/https://www.sport24.co.za/Rugby/Springboks/du-toit-kolisi-bok-skippers-58-59-but-who-were-the-first-57-20180528 | url-status=dead }} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste]] [[Kategorie:Springbokkapteins| ]] 6yvjmmpat9bc34xrm824bv9b43qpdx1 0 61320 2917411 2910132 2026-07-13T18:15:03Z SpesBona 2720 Hersien 2917411 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Tennisspeler | spelernaam = Victoria Azarenka | beeld = [[Lêer:Azarenka RG19 (55) (48199402222).jpg|250px]] | onderskrif = Victoria Azarenka tydens die [[Franse Ope]] in 2019 | vollenaam = Вікторыя Фёдараўна Азаранка<br />Viktoriya Fyodorowna Azarenka | noemnaam = | land = {{vlagland|Belarus}} | woonplek = [[Boca Raton, Florida|Boca Raton]], [[Florida]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1989|7|31}}<ref name="WTAStats">{{en}} {{cite web |url=https://www.wtatennis.com/players/312001/victoria-azarenka |title=Victoria Azarenka |publisher=Women's Tennis Association |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> | geboorteplek = [[Minsk]], [[Wit-Russiese Sosialistiese Sowjetrepubliek|Wit-Russiese SSR]], [[Sowjetunie]] (nou [[Belarus]])<ref name="WTAStats" /> | sterftedatum = | sterfteplek = | lengte = 1,83&nbsp;m<ref name="WTAStats" /> | gewig = | college = | afrigter = Maxime Tchoutakian (2021–''hede'')<ref name="WTAStats" /> | beginpro = 2003<ref name="WTAStats" /> | afgetree = | speel = Regshandig (tweehandig handrughou)<ref name="WTAStats" /> | loopbaanwengeld = $38&nbsp;890&nbsp;473 <small>(soos op 13 Julie 2026)</small><ref name="WTAStats" /> <small>(6de van alle tye)</small><ref>{{en}} {{cite web |url=http://wtafiles.wtatennis.com/pdf/rankings/All_Career_Prize_Money.pdf |title=Career Prize Money Leaders |publisher=Women's Tennis Association |format=PDF |date=13 Julie 2026 |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> | tennishsjaar = | tennishsid = | webblad = | enkelspelrekord = 640–272 (70,2%)<ref name="WTAStats" /> | enkelspeltitels = 21 WTA,<ref name="WTAStats" /> 1 ITF | hoogsteenkelspelrang = No. '''1''' (30 Januarie 2012)<ref name="WTAStats" /> | huidigeenkelspelrang = No. 449 (13 Julie 2026)<ref name="WTAStats" /> | AustralieseOpeuitslag = '''W''' (2012, 2013) | AustralieseOpejunioruitslag = '''W''' (2005) | AustralieseOpesenioruitslag = | FranseOpeuitslag = HE (2013) | FranseOpejunioruitslag = | FranseOpesenioruitslag = | Wimbledonuitslag = HE (2011, 2012) | Wimbledonjunioruitslag = HE (2004, 2005) | Wimbledonsenioruitslag = | VSAOpeuitslag = E (2012, 2013, 2020) | VSAOpejunioruitslag = '''W''' (2005) | VSAOpesenioruitslag = | Andertoernooie = Groot toernooie | MeestersBekeruitslag = | WTAKampioenskapuitslag = E (2011) | Olimpieseuitslag = [[Lêer:Bronze medal.svg|20px]] '''Bronsmedalje''' ([[Olimpiese Somerspele 2012|2012]]) | dubbelspelrekord = 189–75 (71,6%)<ref name="WTAStats" /> | dubbelspeltitels = 10 WTA,<ref name="WTAStats" /> 3 ITF | hoogstedubbelspelrang = No. 7 (7 Julie 2008)<ref name="WTAStats" /> | huidigedubbelspelrang = No. – (13 Julie 2026)<ref name="WTAStats" /> | AustralieseOpeDubbelspeluitslag = E (2008, 2011) | AustralieseOpeDubbelspeljunioruitslag = '''W''' (2005) | AustralieseOpeDubbelspelsenioruitslag = | FranseOpeDubbelspeluitslag = E (2009) | FranseOpeDubbelspeljunioruitslag = '''W''' (2005) | FranseOpeDubbelspelsenioruitslag = | WimbledonDubbelspeluitslag = KE (2008) | WimbledonDubbelspeljunioruitslag = '''W''' (2004, 2005) | WimbledonDubbelspelsenioruitslag = | VSAOpeDubbelspeluitslag = E (2019) | VSAOpeDubbelspeljunioruitslag = | VSAOpeDubbelspelsenioruitslag = | AndertoernooieDubbelspel = | MeestersBekerDubbelspeluitslag = | WTAKampioenskapDubbelspeluitslag = | OlimpieseDubbelspeluitslag = | Gemeng = Gemengde dubbelspel | gemengdetitels = 3 | gemengderekord = | AustralieseOpeGemengdeuitslag = E (2007) | FranseOpeGemengdeuitslag = '''W''' (2008) | WimbledonGemengdeuitslag = E (2018) | VSAOpeGemengdeuitslag = '''W''' (2007) | opgedateer = 13 Julie 2026 }} '''Victoria Azarenka''' ([[Belarussies]]: Вікто́рыя Фёдоровна Аза́ранка, '''Viktoriya Fyodorowna Azarenka''' [vʲikˈtɔrɨja aˈzaranka]; [[Russies]]: Викто́рия Фёдоровна Аза́ренко; gebore [[31 Julie]] [[1989]] in [[Minsk]]) is 'n [[Belarus]]siese [[tennis]]speler. In 2012 wen sy die vroue-enkels tydens die [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]]. Dit is die eerste keer wat 'n tennisspeler van dié land 'n [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]]-toernooi gewen het. In 2013 het sy haar Grand-Slam-titel verdedig. Sy is tans die wêreld se nommer 304-vrouetennisspeler.<ref name="WTAStats" /> == Grand Slam-rekord == [[Lêer:Azarenka RG15 (30) (19122051339).jpg|duimnael|links|upright|Victoria Azarenka tydens die [[Franse Ope]] in 2015]] [[Lêer:Azarenka Come On.jpg|duimnael|links|upright|Victoria Azarenka tydens die Rogers Cup in 2011]] Die tabel toon Azarenka se prestasie tydens elk van die [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]]-toernooie in vroue-enkels waaraan sy deelgeneem het: {| class="wikitable" style="text-align: center;" width = 60%; !width=10%| Jaar !width=20%| [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]] !width=20%| [[Franse Ope]] !width=20%| [[Wimbledon-kampioenskap|Wimbledon]] !width=20%| [[VSA-Ope (tennis)|VSA-Ope]] |- |2006 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2007 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |- |2008 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2009 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2010 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |- |2011 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:yellow;"| Halfeindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2012 |style="background:#00ff00;"| '''Wenner''' |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:yellow;"| Halfeindstryd |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |- |2013 |style="background:#00ff00;"| '''Wenner''' |style="background:yellow;"| Halfeindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |- |2014 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd | ''Beseer'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |- |2015 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |- |2016 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 | ''Beseer'' | ''Nie deelgeneem nie'' |- |2017 | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 | ''Nie deelgeneem nie'' |- |2018 | ''Nie deelgeneem nie'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2019 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |- |2020 | ''Nie deelgeneem nie'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 | ''Toernooi nie gehou nie'' |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |- |2021 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2022 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 | ''Nie deelgeneem nie'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |- |2023 |style="background:yellow;"| Halfeindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |- |2024 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 | ''Nie deelgeneem nie'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2025 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2026 | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' | |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} [https://www.itftennis.com/en/players/victoria-azarenka/800241847/blr/wt/s/overview/ Victoria Azarenka se ITF-profiel] * {{en}} [https://www.wtatennis.com/players/312001/victoria-azarenka Victoria Azarenka se WTA-profiel] * {{en}} {{IMDb naam|3598676}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Azarenka, Victoria}} [[Kategorie:Belarusse]] [[Kategorie:Tennisspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1989]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] m2r6p57emv9jt2lgwpd8t1za2fkn1vd 0 72359 2917467 2907846 2026-07-14T01:51:24Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 /* Uitslae */ 2917467 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sportliga | naam = Afrikanasiesbeker | huidige_seisoen = 2023 Afrikanasiesbeker | beeld = Coppa Africa.svg | beskrywing = | beeldonderskrif = Die trofee waarom meegeding word | sportsoort = [[Sokker]] | gestig = 1957 | gestaak = | vervang = | eienaar = [[Konfederasie van Afrikasokker|CAF]] | inougureel = 1957 | lande = [[Afrika]] | divisies = | spanne = 24 | onlangse_kamp = {{vlagland|Marokko}} (2025) | verwante_komps = | borg = }} Die '''Afrikanasiesbeker''' (amptelike naam in [[Frans]]: ''Coupe d'Afrique des Nations'' (CAN) of [[Engels]]: ''African Cup of Nations'') is 'n [[sokker]]toernooi wat deur [[Afrika]]lande beslis word. Die kampioenskap word deur [[Konfederasie van Afrikasokker|CAF]], die Konfederasie van Afrikasokker gereël. Dit is tussen 1957 en 1968 met onreëlmatige tussenposes gespeel. Van 1968 af is die kampioenskap al om die twee jaar in ewe jare aangebied, maar sedert 2013 word dit in onewe jare gehou om nie in dieselfde jaar van die [[Sokker-Wêreldbeker]] aangebied te word nie.<ref>{{en}} [http://www.cafonline.com/football/news/5564-caf-executive-committee-decisions-can-in-odd-years-from-2013.html Afrikabeker van 2013 in onewe jare]</ref> Die eerste toernooi is in Februarie 1957 in [[Soedan]] aangebied. Soedan, [[Egipte]], [[Ethiopië]] en [[Suid-Afrika]] het hiervoor ingeskryf, maar Suid-Afrika is om politieke redes uitgesluit. In 1962 neem vier lande aan die toernooi deel en vind daar vir die eerste keer kwalifiserende wedstryde plaas. In 1963 word die deelnemende lande tot ses uitgebrei, in 1968 tot agt en in 1996 tot 16. Die laaste uitbreiding in aantal lande vind in 2019 plaas, sedert hierdie jaar neem 24 lande aan die eindronde deel. Suid-Afrika het vir die eerste keer in 1996 aan die [[Afrikanasiesbeker 1996|20ste Afrikanasiesbeker]] deelgeneem, nadat hulle nie in 1994 kon kwalifiseer nie. Die kompetisie is die jaar ook vir die eerste keer in Suid-Afrika aangebied. Dit is dan ook die eerste en enigste keer wat [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Bafana-Bafana]] die trofee ingepalm het, nadat hulle [[Tunisië]] op hulle tuisveld in die eindstryd verslaan het. Die [[Afrikanasiesbeker 2025|mees onlangse 2025-toernooi]] is oorspronklik deur [[Senegalese nasionale sokkerspan|Senegal]] gewen, maar die titel is later aan [[Marokkaanse nasionale sokkerspan|Marokko]] oorhandig, wat tans die beker hou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.france24.com/en/sport/20260317-senegal-stripped-of-africa-cup-of-nations-title-morocco-declared-champion-by-caf-appeal-board |title=Senegal stripped of Africa Cup of Nations title, Morocco declared champion by CAF appeal board |publisher=France 24 |date=17 Maart 2026 |accessdate=18 Maart 2026}}</ref> Die gasheerland(e) kry 'n outomatiese plasing. Tot in 2017 het die wenner van die mees onlangse Afrikanasiesbeker vir die daaropvolgende [[Sokker-Konfederasiebeker]] gekwalifiseer. Dié toernooi is egter deur FIFA in Maart 2019 geskrap. == Uitslae == {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center; width: 98%;" !rowspan="2" width="5%"|Jaar !rowspan="2" width="15%"|Land(e) !width=1% rowspan=4 bgcolor=ffffff| !colspan="3"|Finale !width=1% rowspan=4 bgcolor=ffffff| !rowspan="2" colspan="3"|Derde plek |- !width="15%"|Wenner !width="10%"|Telling !width="15%"|Tweede plek !width=1% rowspan=40 bgcolor=ffffff| !colspan=4|Deelnemende lande |- style="background: #F5FAFF;" |[[1957]] |align=left|{{vlagland|Soedan|1956}} |'''{{vlagland|Egipte|1952}}''' |'''4–0''' |{{vlagland|Ethiopië|1897}} |colspan=3|{{vlagland|Soedan|1956}} |3 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1959]] |align=left|{{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}} |'''{{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}}''' |'''n/a''' |{{vlagland|Soedan|1956}} |colspan=3|{{vlagland|Ethiopië|1897}} |3 |- style="background: #F5FAFF;" !rowspan="2" width="5%"|Jaar !rowspan="2" width="15%"|Land(e) !width=1% rowspan=36 bgcolor=ffffff| !colspan="3"|Finale !width=1% rowspan=36 bgcolor=ffffff| !colspan="3"|Derde plek wedstryd |- !width="15%"|Wenner !width="10%"|Telling !width="15%"|Tweede plek !width="15%"|Derde plek !width="10%"|Telling !width="15%"|Vierde plek |- style="background: #F5FAFF;" |[[1962]] |align=left|{{vlagland|Ethiopië|1897}} |'''{{vlagland|Ethiopië|1897}}''' |'''4–2''' [[Ekstra tyd|e.T.]] |{{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}} |{{vlagland|Tunisië}} |'''3–0''' |{{vlagland|Uganda|colonial}} |4 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1963]] |align=left|{{vlagland|Ghana}} |'''{{vlagland|Ghana}}''' |'''3–0''' |{{vlagland|Soedan|1956}} |{{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}} |'''3–0''' |{{vlagland|Ethiopië|1897}} |6 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1965]] |align=left|{{vlagland|Tunisië}} |'''{{vlagland|Ghana|1964}}''' |'''3–2''' [[Ekstra tyd|e.T.]] |{{vlagland|Tunisië}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''1–0''' |{{vlagland|Senegal}} |6 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1968]] |align=left|{{vlagland|Ethiopië}} |'''{{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo|naam=DR Kongo}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''1–0''' |{{vlagland|Ethiopië|1897}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1970]] |align=left|{{vlagland|Soedan|1956}} |'''{{vlagland|Soedan|1956}}''' |'''3–2''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}} |'''3–1''' |{{vlagland|Ivoorkus}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1972]] |align=left|{{vlagland|Kameroen|1961}} |'''{{vlagland|Kongo|1970}}''' |'''3–2''' |{{vlagland|Mali}} |{{vlagland|Kameroen|1961}} |'''5–2''' |{{vlagland|Zaïre}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1974]] |align=left|{{vlagland|Egipte|1972}} |'''{{vlagland|Zaïre}}''' |'''2–2''' [[Ekstra tyd|e.T.]]<br />'''2–0''' herhaling |{{vlagland|Zambië}} |{{vlagland|Egipte|1972}} |'''4–0''' |{{vlagland|Kongo|1970}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1976]] |align=left|{{vlagland|Ethiopië|1975}} |'''{{vlagland|Marokko}}''' |'''n/a''' |{{vlagland|Guinee}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''n/a''' |{{vlagland|Egipte|1972}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1978]] |align=left|{{vlagland|Ghana}} |'''{{vlagland|Ghana}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Uganda}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''2–0''' |{{vlagland|Tunisië}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1980]] |align=left|{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''3–0''' |{{vlagland|Algerië}} |{{vlagland|Marokko}} |'''2–0''' |{{vlagland|Egipte|1972}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1982]] |align=left|{{vlagland|Libië|1977}} |'''{{vlagland|Ghana}}''' |'''1–1'''<br /><small>7–6 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Libië|1977}} |{{vlagland|Zambië}} |'''2–0''' |{{vlagland|Algerië}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1984]] |align=left|{{vlagland|Ivoorkus}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''3–1''' |{{vlagland|Nigerië}} |{{vlagland|Algerië}} |'''3–1''' |{{vlagland|Egipte|1972}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1986]] |align=left|{{vlagland|Egipte}} |'''{{vlagland|Egipte}}''' |'''0–0'''<br /><small>5–4 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''3–2''' |{{vlagland|Marokko}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1988]] |align=left|{{vlagland|Marokko}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Nigerië}} |{{vlagland|Algerië}} |'''1–1'''<br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Marokko}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1990]] |align=left|{{vlagland|Algerië}} |'''{{vlagland|Algerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Nigerië}} |{{vlagland|Zambië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Senegal}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1992]] |align=left|{{vlagland|Senegal}} |'''{{vlagland|Ivoorkus}}''' |'''0–0'''<br /><small>11–10 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''2–1''' |{{vlagland|Kameroen}} |12 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1994]] |align=left|{{vlagland|Tunisië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Zambië}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''3–1''' |{{vlagland|Mali}} |12 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1996]]<br />''[[Afrikanasiesbeker 1996|Oorsig]]'' |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Tunisië}} |{{vlagland|Zambië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |15 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1998]] |align=left|{{vlagland|Burkina Faso}} |'''{{vlagland|Egipte}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo|1997|naam=DR Kongo}} |'''4–4'''<br /><small>4–1 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Burkina Faso}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2000]] |align=left|{{vlagland|Ghana}}<br />{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''2–2'''<br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Nigerië}} |{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''2–2'''<br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Tunisië}} |16 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2002]] |align=left|{{vlagland|Mali}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''0–0'''<br /><small>3–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Senegal}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Mali}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2004]] |align=left|{{vlagland|Tunisië}} |'''{{vlagland|Tunisië}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Marokko}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''2–1''' |{{vlagland|Mali}} |16 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2006]] |align=left|{{vlagland|Egipte}} |'''{{vlagland|Egipte}}''' |'''0–0'''<br /><small>4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ivoorkus}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Senegal}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2008]] |align=left|{{vlagland|Ghana}} |'''{{vlagland|Egipte}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ghana}} |'''4–2''' |{{vlagland|Ivoorkus}} |16 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2010]] |align=left|{{vlagland|Angola}} |'''{{vlagland|Egipte}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Algerië}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2012]] |align=left|{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}}/{{vlagland|Gaboen}} |'''{{vlagland|Zambië}}''' |'''0–0''' [[Ekstra tyd|e.T.]]<br /><small>8–7 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ivoorkus}} |{{vlagland|Mali}} |'''2–0''' |{{vlagland|Ghana}} |16 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2013]]<br />''[[Afrikanasiesbeker 2013|Oorsig]]'' |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Burkina Faso}} |{{vlagland|Mali}} |'''3–1''' |{{vlagland|Ghana}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2015]] |align=left|{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |'''{{vlagland|Ivoorkus}}''' |'''0–0''' [[Ekstra tyd|e.T.]]<br /><small>9–8 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo|naam=DR Kongo}} |'''0–0'''<br /><small>4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |16 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2017]] |align=left|{{vlagland|Gaboen}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Egipte}} |{{vlagland|Burkina Faso}} |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2019]] |align=left|{{vlagland|Egipte}} |'''{{vlagland|Algerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Senegal}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Tunisië}} |24 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2021]] |align=left|{{vlagland|Kameroen}} |'''{{vlagland|Senegal}}''' |'''0–0''' [[Ekstra tyd|e.T.]]<br /><small>4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Egipte}} |{{vlagland|Kameroen}} |'''3–3'''<br /><small>5–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Burkina Faso}} |24 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2023]]<br />''[[Afrikanasiesbeker 2023|Oorsig]]'' |align=left|{{vlagland|Ivoorkus}} |'''{{vlagland|Ivoorkus}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Nigerië}} |{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''0–0'''<br /><small>6–5 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Demokratiese Republiek die Kongo|naam=DR Kongo}} |24 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2025]]<br />''[[Afrikanasiesbeker 2025|Oorsig]]'' |align=left|{{vlagland|Marokko}} |'''{{vlagland|Marokko}}''' |'''0–1''' [[Ekstra tyd|e.T.]]{{efn|Op 17 Maart 2026 het die Konfederasie van Afrikasokker beslis dat Marokko die oorwinning in die eindstryd met 3–0 toegeken sou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.yahoo.com/articles/senegal-stripped-afcon-title-morocco-215313971.html |title=Senegal stripped of AFCON title, Morocco declared champions by governing body |publisher=Yahoo Sports |author=Joe Prince-Wright |date=17 Maart 2026 |accessdate=17 Maart 2026 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}} |{{vlagland|Senegal}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''0–0'''<br /><small>4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Egipte}} |24 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2027]] |align=left|{{vlagland|Kenia}}<br />{{vlagland|Tanzanië}}<br />{{vlagland|Uganda}} | | | | | | |24 |} == Titels verower == [[Lêer:Africa cup of Nations champions as of 2019.png|duimnael|Beste uitslae van deelnemende lande]] {| class="wikitable" ! Titels || Land || Gewen in: |- | 7 ||{{vlagland|Egipte}}||1957, 1959, 1986, 1998, 2006, 2008, 2010 |- | 5 ||{{vlagland|Kameroen}}||1984, 1988, 2000, 2002, 2017 |- | 4 ||{{vlagland|Ghana}}||1963, 1965, 1978, 1982 |- | 3 ||{{vlagland|Ivoorkus}}||1992, 2015, 2023 |- | 3 ||{{vlagland|Nigerië}}||1980, 1994, 2013 |- | 2 ||{{vlagland|Marokko}}||1976, 2025 |- | 2 ||{{vlagland|Algerië}}||1990, 2019 |- | 2 ||{{vlagland|Demokratiese Republiek die Kongo|naam=DR Kongo}}||1968, 1974 |- | 1 ||{{vlagland|Senegal}}||2021 |- | 1 ||{{vlagland|Zambië}}||2012 |- | 1 ||{{vlagland|Tunisië}}||2004 |- | 1 ||{{vlagland|Suid-Afrika}}||1996 |- | 1 ||{{vlagland|Republiek die Kongo}}||1972 |- | 1 ||{{vlagland|Soedan}}||1970 |- | 1 ||{{vlagland|Ethiopië}}||1962 |} == Eerste deelnames == [[Lêer:CAN participants.png|duimnael|Lande volgens deelnames]] [[Lêer:Africa map - Africa Cup of Nations performances.png|duimnael|Lande volgens hul beste prestasie]] {| class="wikitable zebra" style="background-color:#F5FAFF; width:77%" |- class="hintergrundfarbe5" ! Jahr !! colspan="4" | Eerste deelname |- ! style="width:5%" | 1957 | style="width:18%" | '''{{vlagland|Egipte|1952}}''' | style="width:18%" | {{vlagland|Ethiopië|1897}} | style="width:18%" | ''{{vlagland|Soedan|1956}}'' | style="width:18%" | |- ! 1959 | ''({{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}})'' | | | |- ! 1962 | {{vlagland|Uganda|colonial}} | {{vlagland|Tunisië}} | | |- ! 1963 | '''''{{vlagland|Ghana}}''''' | {{vlagland|Nigerië}} | | |- ! 1965 | {{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo|naam=DR Kongo}} | {{vlagland|Ivoorkus}} | {{vlagland|Senegal}} | |- ! 1968 | {{vlagland|Algerië}} | {{vlagland|Republiek van die Kongo|naam=R Kongo}} | {{vlagland|Uganda}} | |- ! 1970 | {{vlagland|Guinee}} | {{vlagland|Kameroen}} | | |- ! 1972 | {{vlagland|Kenia}} | {{vlagland|Mali}} | {{vlagland|Marokko}} | {{vlagland|Togo}} |- ! | ({{vlagland|Republiek van die Kongo|1970|naam=VR Kongo}}) | ({{vlagland|Zaïre}}) | | |- ! 1974 | {{vlagland|Mauritius}} | {{vlagland|Zambië|1964}} | | |- ! 1976 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 1978 | {{vlagland|Burkina Faso}} | | | |- ! 1980 | {{vlagland|Tanzanië}} | | | |- ! 1982 | {{vlagland|Libië|1977}} | | | |- ! 1984 | {{vlagland|Malawi|1964}} | | | |- ! 1986 | {{vlagland|Mosambiek}} | | | |- ! 1988 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 1990 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 1992 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 1994 | {{vlagland|Gaboen}} | {{vlagland|Sierra Leone}} | | |- ! 1996 | {{vlagland|Angola}} | ({{vlagland|Burkina Faso}}) | {{vlagland|Liberië}} | '''''{{vlagland|Suid-Afrika}}''''' |- ! 1998 | {{vlagland|Namibië}} | | | |- ! 2000 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2002 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2004 | {{vlagland|Benin}} | {{vlagland|Rwanda}} | {{vlagland|Zimbabwe}} | |- ! 2006 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2008 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2010 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2012 | ''{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}}'' | {{vlagland|Botswana}} | {{vlagland|Niger}} | |- ! 2013 | {{vlagland|Kaap Verde}} | | | |- ! 2015 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2017 | {{vlagland|Guinee-Bissau}} | | | |- ! 2019 | {{vlagland|Burundi}} | {{vlagland|Madagaskar}} | {{vlagland|Mauritanië}} | |- ! 2021 | {{vlagland|Comore-eilande}} | {{vlagland|Gambië}} | | |- ! 2023 | ''geen'' |- ! 2025 | ''geen'' |} * Tot dusver nog nie gekwalifiseer nie: {{vlagland|Djiboeti}}, {{vlagland|Eritrea}}, {{vlagland|Eswatini}}, {{vlagland|Lesotho}}, {{vlagland|São Tomé en Principe}}, {{vlagland|Sentraal-Afrikaanse Republiek}}, {{vlagland|Seychelle}}, {{vlagland|Somalië}}, {{vlagland|Suid-Soedan}}, {{vlagland|Tsjad}}, {{vlagland|Wes-Sahara}} == Sien ook == * [[UEFA Europa-beker]], soortgelyke toernooi in [[Europa]] == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|African Cup of Nations|Afrikanasiesbeker}} * {{ar}} {{en}} {{fr}} [http://www.cafonline.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/sports/African-Cup-of-Nations|title=African Cup of Nations|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=18 Januarie 2026}} {{Normdata}} [[Kategorie:Afrikanasiesbeker| ]] 0wfkrez57gw3qm4xnzwysmlcln4mcef 2917468 2917467 2026-07-14T01:55:22Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2917468 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sportliga | naam = Afrikanasiesbeker | huidige_seisoen = 2027 Afrikanasiesbeker | beeld = Coppa Africa.svg | beskrywing = | beeldonderskrif = Die trofee waarom meegeding word | sportsoort = [[Sokker]] | gestig = 1957 | gestaak = | vervang = | eienaar = [[Konfederasie van Afrikasokker|CAF]] | inougureel = 1957 | lande = [[Afrika]] | divisies = | spanne = 24 | onlangse_kamp = {{vlagland|Marokko}} (2025) | verwante_komps = | borg = }} Die '''Afrikanasiesbeker''' (amptelike naam in [[Frans]]: ''Coupe d'Afrique des Nations'' (CAN) of [[Engels]]: ''African Cup of Nations'') is 'n [[sokker]]toernooi wat deur [[Afrika]]lande beslis word. Die kampioenskap word deur [[Konfederasie van Afrikasokker|CAF]], die Konfederasie van Afrikasokker gereël. Dit is tussen 1957 en 1968 met onreëlmatige tussenposes gespeel. Van 1968 af is die kampioenskap al om die twee jaar in ewe jare aangebied, maar sedert 2013 word dit in onewe jare gehou om nie in dieselfde jaar van die [[Sokker-Wêreldbeker]] aangebied te word nie.<ref>{{en}} [http://www.cafonline.com/football/news/5564-caf-executive-committee-decisions-can-in-odd-years-from-2013.html Afrikabeker van 2013 in onewe jare]</ref> Die eerste toernooi is in Februarie 1957 in [[Soedan]] aangebied. Soedan, [[Egipte]], [[Ethiopië]] en [[Suid-Afrika]] het hiervoor ingeskryf, maar Suid-Afrika is om politieke redes uitgesluit. In 1962 neem vier lande aan die toernooi deel en vind daar vir die eerste keer kwalifiserende wedstryde plaas. In 1963 word die deelnemende lande tot ses uitgebrei, in 1968 tot agt en in 1996 tot 16. Die laaste uitbreiding in aantal lande vind in 2019 plaas, sedert hierdie jaar neem 24 lande aan die eindronde deel. Suid-Afrika het vir die eerste keer in 1996 aan die [[Afrikanasiesbeker 1996|20ste Afrikanasiesbeker]] deelgeneem, nadat hulle nie in 1994 kon kwalifiseer nie. Die kompetisie is die jaar ook vir die eerste keer in Suid-Afrika aangebied. Dit is dan ook die eerste en enigste keer wat [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Bafana-Bafana]] die trofee ingepalm het, nadat hulle [[Tunisië]] op hulle tuisveld in die eindstryd verslaan het. Die [[Afrikanasiesbeker 2025|mees onlangse 2025-toernooi]] is oorspronklik deur [[Senegalese nasionale sokkerspan|Senegal]] gewen, maar die titel is later aan [[Marokkaanse nasionale sokkerspan|Marokko]] oorhandig, wat tans die beker hou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.france24.com/en/sport/20260317-senegal-stripped-of-africa-cup-of-nations-title-morocco-declared-champion-by-caf-appeal-board |title=Senegal stripped of Africa Cup of Nations title, Morocco declared champion by CAF appeal board |publisher=France 24 |date=17 Maart 2026 |accessdate=18 Maart 2026}}</ref> Die gasheerland(e) kry 'n outomatiese plasing. Tot in 2017 het die wenner van die mees onlangse Afrikanasiesbeker vir die daaropvolgende [[Sokker-Konfederasiebeker]] gekwalifiseer. Dié toernooi is egter deur FIFA in Maart 2019 geskrap. == Uitslae == {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center; width: 98%;" !rowspan="2" width="5%"|Jaar !rowspan="2" width="15%"|Land(e) !width=1% rowspan=4 bgcolor=ffffff| !colspan="3"|Finale !width=1% rowspan=4 bgcolor=ffffff| !rowspan="2" colspan="3"|Derde plek |- !width="15%"|Wenner !width="10%"|Telling !width="15%"|Tweede plek !width=1% rowspan=40 bgcolor=ffffff| !colspan=4|Deelnemende lande |- style="background: #F5FAFF;" |[[1957]] |align=left|{{vlagland|Soedan|1956}} |'''{{vlagland|Egipte|1952}}''' |'''4–0''' |{{vlagland|Ethiopië|1897}} |colspan=3|{{vlagland|Soedan|1956}} |3 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1959]] |align=left|{{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}} |'''{{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}}''' |'''n/a''' |{{vlagland|Soedan|1956}} |colspan=3|{{vlagland|Ethiopië|1897}} |3 |- style="background: #F5FAFF;" !rowspan="2" width="5%"|Jaar !rowspan="2" width="15%"|Land(e) !width=1% rowspan=36 bgcolor=ffffff| !colspan="3"|Finale !width=1% rowspan=36 bgcolor=ffffff| !colspan="3"|Derde plek wedstryd |- !width="15%"|Wenner !width="10%"|Telling !width="15%"|Tweede plek !width="15%"|Derde plek !width="10%"|Telling !width="15%"|Vierde plek |- style="background: #F5FAFF;" |[[1962]] |align=left|{{vlagland|Ethiopië|1897}} |'''{{vlagland|Ethiopië|1897}}''' |'''4–2''' [[Ekstra tyd|e.T.]] |{{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}} |{{vlagland|Tunisië}} |'''3–0''' |{{vlagland|Uganda|colonial}} |4 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1963]] |align=left|{{vlagland|Ghana}} |'''{{vlagland|Ghana}}''' |'''3–0''' |{{vlagland|Soedan|1956}} |{{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}} |'''3–0''' |{{vlagland|Ethiopië|1897}} |6 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1965]] |align=left|{{vlagland|Tunisië}} |'''{{vlagland|Ghana|1964}}''' |'''3–2''' [[Ekstra tyd|e.T.]] |{{vlagland|Tunisië}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''1–0''' |{{vlagland|Senegal}} |6 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1968]] |align=left|{{vlagland|Ethiopië}} |'''{{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo|naam=DR Kongo}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''1–0''' |{{vlagland|Ethiopië|1897}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1970]] |align=left|{{vlagland|Soedan|1956}} |'''{{vlagland|Soedan|1956}}''' |'''3–2''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}} |'''3–1''' |{{vlagland|Ivoorkus}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1972]] |align=left|{{vlagland|Kameroen|1961}} |'''{{vlagland|Kongo|1970}}''' |'''3–2''' |{{vlagland|Mali}} |{{vlagland|Kameroen|1961}} |'''5–2''' |{{vlagland|Zaïre}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1974]] |align=left|{{vlagland|Egipte|1972}} |'''{{vlagland|Zaïre}}''' |'''2–2''' [[Ekstra tyd|e.T.]]<br />'''2–0''' herhaling |{{vlagland|Zambië}} |{{vlagland|Egipte|1972}} |'''4–0''' |{{vlagland|Kongo|1970}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1976]] |align=left|{{vlagland|Ethiopië|1975}} |'''{{vlagland|Marokko}}''' |'''n/a''' |{{vlagland|Guinee}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''n/a''' |{{vlagland|Egipte|1972}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1978]] |align=left|{{vlagland|Ghana}} |'''{{vlagland|Ghana}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Uganda}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''2–0''' |{{vlagland|Tunisië}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1980]] |align=left|{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''3–0''' |{{vlagland|Algerië}} |{{vlagland|Marokko}} |'''2–0''' |{{vlagland|Egipte|1972}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1982]] |align=left|{{vlagland|Libië|1977}} |'''{{vlagland|Ghana}}''' |'''1–1'''<br /><small>7–6 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Libië|1977}} |{{vlagland|Zambië}} |'''2–0''' |{{vlagland|Algerië}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1984]] |align=left|{{vlagland|Ivoorkus}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''3–1''' |{{vlagland|Nigerië}} |{{vlagland|Algerië}} |'''3–1''' |{{vlagland|Egipte|1972}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1986]] |align=left|{{vlagland|Egipte}} |'''{{vlagland|Egipte}}''' |'''0–0'''<br /><small>5–4 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''3–2''' |{{vlagland|Marokko}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1988]] |align=left|{{vlagland|Marokko}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Nigerië}} |{{vlagland|Algerië}} |'''1–1'''<br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Marokko}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1990]] |align=left|{{vlagland|Algerië}} |'''{{vlagland|Algerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Nigerië}} |{{vlagland|Zambië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Senegal}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1992]] |align=left|{{vlagland|Senegal}} |'''{{vlagland|Ivoorkus}}''' |'''0–0'''<br /><small>11–10 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''2–1''' |{{vlagland|Kameroen}} |12 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1994]] |align=left|{{vlagland|Tunisië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Zambië}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''3–1''' |{{vlagland|Mali}} |12 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1996]]<br />''[[Afrikanasiesbeker 1996|Oorsig]]'' |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Tunisië}} |{{vlagland|Zambië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |15 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1998]] |align=left|{{vlagland|Burkina Faso}} |'''{{vlagland|Egipte}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo|1997|naam=DR Kongo}} |'''4–4'''<br /><small>4–1 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Burkina Faso}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2000]] |align=left|{{vlagland|Ghana}}<br />{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''2–2'''<br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Nigerië}} |{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''2–2'''<br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Tunisië}} |16 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2002]] |align=left|{{vlagland|Mali}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''0–0'''<br /><small>3–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Senegal}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Mali}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2004]] |align=left|{{vlagland|Tunisië}} |'''{{vlagland|Tunisië}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Marokko}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''2–1''' |{{vlagland|Mali}} |16 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2006]] |align=left|{{vlagland|Egipte}} |'''{{vlagland|Egipte}}''' |'''0–0'''<br /><small>4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ivoorkus}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Senegal}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2008]] |align=left|{{vlagland|Ghana}} |'''{{vlagland|Egipte}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ghana}} |'''4–2''' |{{vlagland|Ivoorkus}} |16 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2010]] |align=left|{{vlagland|Angola}} |'''{{vlagland|Egipte}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Algerië}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2012]] |align=left|{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}}/{{vlagland|Gaboen}} |'''{{vlagland|Zambië}}''' |'''0–0''' [[Ekstra tyd|e.T.]]<br /><small>8–7 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ivoorkus}} |{{vlagland|Mali}} |'''2–0''' |{{vlagland|Ghana}} |16 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2013]]<br />''[[Afrikanasiesbeker 2013|Oorsig]]'' |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Burkina Faso}} |{{vlagland|Mali}} |'''3–1''' |{{vlagland|Ghana}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2015]] |align=left|{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |'''{{vlagland|Ivoorkus}}''' |'''0–0''' [[Ekstra tyd|e.T.]]<br /><small>9–8 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo|naam=DR Kongo}} |'''0–0'''<br /><small>4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |16 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2017]] |align=left|{{vlagland|Gaboen}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Egipte}} |{{vlagland|Burkina Faso}} |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2019]] |align=left|{{vlagland|Egipte}} |'''{{vlagland|Algerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Senegal}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Tunisië}} |24 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2021]] |align=left|{{vlagland|Kameroen}} |'''{{vlagland|Senegal}}''' |'''0–0''' [[Ekstra tyd|e.T.]]<br /><small>4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Egipte}} |{{vlagland|Kameroen}} |'''3–3'''<br /><small>5–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Burkina Faso}} |24 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2023]]<br />''[[Afrikanasiesbeker 2023|Oorsig]]'' |align=left|{{vlagland|Ivoorkus}} |'''{{vlagland|Ivoorkus}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Nigerië}} |{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''0–0'''<br /><small>6–5 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Demokratiese Republiek die Kongo|naam=DR Kongo}} |24 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2025]]<br />''[[Afrikanasiesbeker 2025|Oorsig]]'' |align=left|{{vlagland|Marokko}} |'''{{vlagland|Marokko}}''' |'''0–1''' [[Ekstra tyd|e.T.]]{{efn|Op 17 Maart 2026 het die Konfederasie van Afrikasokker beslis dat Marokko die oorwinning in die eindstryd met 3–0 toegeken sou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.yahoo.com/articles/senegal-stripped-afcon-title-morocco-215313971.html |title=Senegal stripped of AFCON title, Morocco declared champions by governing body |publisher=Yahoo Sports |author=Joe Prince-Wright |date=17 Maart 2026 |accessdate=17 Maart 2026 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}} |{{vlagland|Senegal}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''0–0'''<br /><small>4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Egipte}} |24 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2027]] |align=left|{{vlagland|Kenia}}<br />{{vlagland|Tanzanië}}<br />{{vlagland|Uganda}} | | | | | | |24 |} == Titels verower == [[Lêer:Africa cup of Nations champions as of 2019.png|duimnael|Beste uitslae van deelnemende lande]] {| class="wikitable" ! Titels || Land || Gewen in: |- | 7 ||{{vlagland|Egipte}}||1957, 1959, 1986, 1998, 2006, 2008, 2010 |- | 5 ||{{vlagland|Kameroen}}||1984, 1988, 2000, 2002, 2017 |- | 4 ||{{vlagland|Ghana}}||1963, 1965, 1978, 1982 |- | 3 ||{{vlagland|Ivoorkus}}||1992, 2015, 2023 |- | 3 ||{{vlagland|Nigerië}}||1980, 1994, 2013 |- | 2 ||{{vlagland|Marokko}}||1976, 2025 |- | 2 ||{{vlagland|Algerië}}||1990, 2019 |- | 2 ||{{vlagland|Demokratiese Republiek die Kongo|naam=DR Kongo}}||1968, 1974 |- | 1 ||{{vlagland|Senegal}}||2021 |- | 1 ||{{vlagland|Zambië}}||2012 |- | 1 ||{{vlagland|Tunisië}}||2004 |- | 1 ||{{vlagland|Suid-Afrika}}||1996 |- | 1 ||{{vlagland|Republiek die Kongo}}||1972 |- | 1 ||{{vlagland|Soedan}}||1970 |- | 1 ||{{vlagland|Ethiopië}}||1962 |} == Eerste deelnames == [[Lêer:CAN participants.png|duimnael|Lande volgens deelnames]] [[Lêer:Africa map - Africa Cup of Nations performances.png|duimnael|Lande volgens hul beste prestasie]] {| class="wikitable zebra" style="background-color:#F5FAFF; width:77%" |- class="hintergrundfarbe5" ! Jahr !! colspan="4" | Eerste deelname |- ! style="width:5%" | 1957 | style="width:18%" | '''{{vlagland|Egipte|1952}}''' | style="width:18%" | {{vlagland|Ethiopië|1897}} | style="width:18%" | ''{{vlagland|Soedan|1956}}'' | style="width:18%" | |- ! 1959 | ''({{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}})'' | | | |- ! 1962 | {{vlagland|Uganda|colonial}} | {{vlagland|Tunisië}} | | |- ! 1963 | '''''{{vlagland|Ghana}}''''' | {{vlagland|Nigerië}} | | |- ! 1965 | {{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo|naam=DR Kongo}} | {{vlagland|Ivoorkus}} | {{vlagland|Senegal}} | |- ! 1968 | {{vlagland|Algerië}} | {{vlagland|Republiek van die Kongo|naam=R Kongo}} | {{vlagland|Uganda}} | |- ! 1970 | {{vlagland|Guinee}} | {{vlagland|Kameroen}} | | |- ! 1972 | {{vlagland|Kenia}} | {{vlagland|Mali}} | {{vlagland|Marokko}} | {{vlagland|Togo}} |- ! | ({{vlagland|Republiek van die Kongo|1970|naam=VR Kongo}}) | ({{vlagland|Zaïre}}) | | |- ! 1974 | {{vlagland|Mauritius}} | {{vlagland|Zambië|1964}} | | |- ! 1976 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 1978 | {{vlagland|Burkina Faso}} | | | |- ! 1980 | {{vlagland|Tanzanië}} | | | |- ! 1982 | {{vlagland|Libië|1977}} | | | |- ! 1984 | {{vlagland|Malawi|1964}} | | | |- ! 1986 | {{vlagland|Mosambiek}} | | | |- ! 1988 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 1990 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 1992 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 1994 | {{vlagland|Gaboen}} | {{vlagland|Sierra Leone}} | | |- ! 1996 | {{vlagland|Angola}} | ({{vlagland|Burkina Faso}}) | {{vlagland|Liberië}} | '''''{{vlagland|Suid-Afrika}}''''' |- ! 1998 | {{vlagland|Namibië}} | | | |- ! 2000 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2002 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2004 | {{vlagland|Benin}} | {{vlagland|Rwanda}} | {{vlagland|Zimbabwe}} | |- ! 2006 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2008 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2010 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2012 | ''{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}}'' | {{vlagland|Botswana}} | {{vlagland|Niger}} | |- ! 2013 | {{vlagland|Kaap Verde}} | | | |- ! 2015 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2017 | {{vlagland|Guinee-Bissau}} | | | |- ! 2019 | {{vlagland|Burundi}} | {{vlagland|Madagaskar}} | {{vlagland|Mauritanië}} | |- ! 2021 | {{vlagland|Comore-eilande}} | {{vlagland|Gambië}} | | |- ! 2023 | ''geen'' |- ! 2025 | ''geen'' |} * Tot dusver nog nie gekwalifiseer nie: {{vlagland|Djiboeti}}, {{vlagland|Eritrea}}, {{vlagland|Eswatini}}, {{vlagland|Lesotho}}, {{vlagland|São Tomé en Principe}}, {{vlagland|Sentraal-Afrikaanse Republiek}}, {{vlagland|Seychelle}}, {{vlagland|Somalië}}, {{vlagland|Suid-Soedan}}, {{vlagland|Tsjad}}, {{vlagland|Wes-Sahara}} == Sien ook == * [[UEFA Europa-beker]], soortgelyke toernooi in [[Europa]] == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|African Cup of Nations|Afrikanasiesbeker}} * {{ar}} {{en}} {{fr}} [http://www.cafonline.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/sports/African-Cup-of-Nations|title=African Cup of Nations|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=18 Januarie 2026}} {{Normdata}} [[Kategorie:Afrikanasiesbeker| ]] 5bkjf0p6nege8vy579zgx563caiaieh 2917469 2917468 2026-07-14T02:01:38Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 /* Uitslae */ 2917469 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sportliga | naam = Afrikanasiesbeker | huidige_seisoen = 2027 Afrikanasiesbeker | beeld = Coppa Africa.svg | beskrywing = | beeldonderskrif = Die trofee waarom meegeding word | sportsoort = [[Sokker]] | gestig = 1957 | gestaak = | vervang = | eienaar = [[Konfederasie van Afrikasokker|CAF]] | inougureel = 1957 | lande = [[Afrika]] | divisies = | spanne = 24 | onlangse_kamp = {{vlagland|Marokko}} (2025) | verwante_komps = | borg = }} Die '''Afrikanasiesbeker''' (amptelike naam in [[Frans]]: ''Coupe d'Afrique des Nations'' (CAN) of [[Engels]]: ''African Cup of Nations'') is 'n [[sokker]]toernooi wat deur [[Afrika]]lande beslis word. Die kampioenskap word deur [[Konfederasie van Afrikasokker|CAF]], die Konfederasie van Afrikasokker gereël. Dit is tussen 1957 en 1968 met onreëlmatige tussenposes gespeel. Van 1968 af is die kampioenskap al om die twee jaar in ewe jare aangebied, maar sedert 2013 word dit in onewe jare gehou om nie in dieselfde jaar van die [[Sokker-Wêreldbeker]] aangebied te word nie.<ref>{{en}} [http://www.cafonline.com/football/news/5564-caf-executive-committee-decisions-can-in-odd-years-from-2013.html Afrikabeker van 2013 in onewe jare]</ref> Die eerste toernooi is in Februarie 1957 in [[Soedan]] aangebied. Soedan, [[Egipte]], [[Ethiopië]] en [[Suid-Afrika]] het hiervoor ingeskryf, maar Suid-Afrika is om politieke redes uitgesluit. In 1962 neem vier lande aan die toernooi deel en vind daar vir die eerste keer kwalifiserende wedstryde plaas. In 1963 word die deelnemende lande tot ses uitgebrei, in 1968 tot agt en in 1996 tot 16. Die laaste uitbreiding in aantal lande vind in 2019 plaas, sedert hierdie jaar neem 24 lande aan die eindronde deel. Suid-Afrika het vir die eerste keer in 1996 aan die [[Afrikanasiesbeker 1996|20ste Afrikanasiesbeker]] deelgeneem, nadat hulle nie in 1994 kon kwalifiseer nie. Die kompetisie is die jaar ook vir die eerste keer in Suid-Afrika aangebied. Dit is dan ook die eerste en enigste keer wat [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Bafana-Bafana]] die trofee ingepalm het, nadat hulle [[Tunisië]] op hulle tuisveld in die eindstryd verslaan het. Die [[Afrikanasiesbeker 2025|mees onlangse 2025-toernooi]] is oorspronklik deur [[Senegalese nasionale sokkerspan|Senegal]] gewen, maar die titel is later aan [[Marokkaanse nasionale sokkerspan|Marokko]] oorhandig, wat tans die beker hou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.france24.com/en/sport/20260317-senegal-stripped-of-africa-cup-of-nations-title-morocco-declared-champion-by-caf-appeal-board |title=Senegal stripped of Africa Cup of Nations title, Morocco declared champion by CAF appeal board |publisher=France 24 |date=17 Maart 2026 |accessdate=18 Maart 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714015833/https://sports.yahoo.com/articles/senegal-stripped-afcon-title-morocco-215313971.html|archive-date=2026-07-14}}</ref> Die gasheerland(e) kry 'n outomatiese plasing. Tot in 2017 het die wenner van die mees onlangse Afrikanasiesbeker vir die daaropvolgende [[Sokker-Konfederasiebeker]] gekwalifiseer. Dié toernooi is egter deur FIFA in Maart 2019 geskrap. == Uitslae == {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center; width: 98%;" !rowspan="2" width="5%"|Jaar !rowspan="2" width="15%"|Land(e) !width=1% rowspan=4 bgcolor=ffffff| !colspan="3"|Finale !width=1% rowspan=4 bgcolor=ffffff| !rowspan="2" colspan="3"|Derde plek |- !width="15%"|Wenner !width="10%"|Telling !width="15%"|Tweede plek !width=1% rowspan=40 bgcolor=ffffff| !colspan=4|Deelnemende lande |- style="background: #F5FAFF;" |[[1957]] |align=left|{{vlagland|Soedan|1956}} |'''{{vlagland|Egipte|1952}}''' |'''4–0''' |{{vlagland|Ethiopië|1897}} |colspan=3|{{vlagland|Soedan|1956}} |3 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1959]] |align=left|{{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}} |'''{{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}}''' |'''n/a''' |{{vlagland|Soedan|1956}} |colspan=3|{{vlagland|Ethiopië|1897}} |3 |- style="background: #F5FAFF;" !rowspan="2" width="5%"|Jaar !rowspan="2" width="15%"|Land(e) !width=1% rowspan=36 bgcolor=ffffff| !colspan="3"|Finale !width=1% rowspan=36 bgcolor=ffffff| !colspan="3"|Derde plek wedstryd |- !width="15%"|Wenner !width="10%"|Telling !width="15%"|Tweede plek !width="15%"|Derde plek !width="10%"|Telling !width="15%"|Vierde plek |- style="background: #F5FAFF;" |[[1962]] |align=left|{{vlagland|Ethiopië|1897}} |'''{{vlagland|Ethiopië|1897}}''' |'''4–2''' [[Ekstra tyd|e.T.]] |{{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}} |{{vlagland|Tunisië}} |'''3–0''' |{{vlagland|Uganda|colonial}} |4 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1963]] |align=left|{{vlagland|Ghana}} |'''{{vlagland|Ghana}}''' |'''3–0''' |{{vlagland|Soedan|1956}} |{{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}} |'''3–0''' |{{vlagland|Ethiopië|1897}} |6 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1965]] |align=left|{{vlagland|Tunisië}} |'''{{vlagland|Ghana|1964}}''' |'''3–2''' [[Ekstra tyd|e.T.]] |{{vlagland|Tunisië}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''1–0''' |{{vlagland|Senegal}} |6 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1968]] |align=left|{{vlagland|Ethiopië}} |'''{{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo|naam=DR Kongo}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''1–0''' |{{vlagland|Ethiopië|1897}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1970]] |align=left|{{vlagland|Soedan|1956}} |'''{{vlagland|Soedan|1956}}''' |'''3–2''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}} |'''3–1''' |{{vlagland|Ivoorkus}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1972]] |align=left|{{vlagland|Kameroen|1961}} |'''{{vlagland|Kongo|1970}}''' |'''3–2''' |{{vlagland|Mali}} |{{vlagland|Kameroen|1961}} |'''5–2''' |{{vlagland|Zaïre}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1974]] |align=left|{{vlagland|Egipte|1972}} |'''{{vlagland|Zaïre}}''' |'''2–2''' [[Ekstra tyd|e.T.]]<br />'''2–0''' herhaling |{{vlagland|Zambië}} |{{vlagland|Egipte|1972}} |'''4–0''' |{{vlagland|Kongo|1970}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1976]] |align=left|{{vlagland|Ethiopië|1975}} |'''{{vlagland|Marokko}}''' |'''n/a''' |{{vlagland|Guinee}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''n/a''' |{{vlagland|Egipte|1972}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1978]] |align=left|{{vlagland|Ghana}} |'''{{vlagland|Ghana}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Uganda}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''2–0''' |{{vlagland|Tunisië}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1980]] |align=left|{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''3–0''' |{{vlagland|Algerië}} |{{vlagland|Marokko}} |'''2–0''' |{{vlagland|Egipte|1972}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1982]] |align=left|{{vlagland|Libië|1977}} |'''{{vlagland|Ghana}}''' |'''1–1'''<br /><small>7–6 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Libië|1977}} |{{vlagland|Zambië}} |'''2–0''' |{{vlagland|Algerië}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1984]] |align=left|{{vlagland|Ivoorkus}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''3–1''' |{{vlagland|Nigerië}} |{{vlagland|Algerië}} |'''3–1''' |{{vlagland|Egipte|1972}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1986]] |align=left|{{vlagland|Egipte}} |'''{{vlagland|Egipte}}''' |'''0–0'''<br /><small>5–4 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''3–2''' |{{vlagland|Marokko}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1988]] |align=left|{{vlagland|Marokko}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Nigerië}} |{{vlagland|Algerië}} |'''1–1'''<br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Marokko}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1990]] |align=left|{{vlagland|Algerië}} |'''{{vlagland|Algerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Nigerië}} |{{vlagland|Zambië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Senegal}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1992]] |align=left|{{vlagland|Senegal}} |'''{{vlagland|Ivoorkus}}''' |'''0–0'''<br /><small>11–10 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''2–1''' |{{vlagland|Kameroen}} |12 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1994]] |align=left|{{vlagland|Tunisië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Zambië}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''3–1''' |{{vlagland|Mali}} |12 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1996]]<br />''[[Afrikanasiesbeker 1996|Oorsig]]'' |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Tunisië}} |{{vlagland|Zambië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |15 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1998]] |align=left|{{vlagland|Burkina Faso}} |'''{{vlagland|Egipte}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo|1997|naam=DR Kongo}} |'''4–4'''<br /><small>4–1 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Burkina Faso}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2000]] |align=left|{{vlagland|Ghana}}<br />{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''2–2'''<br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Nigerië}} |{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''2–2'''<br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Tunisië}} |16 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2002]] |align=left|{{vlagland|Mali}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''0–0'''<br /><small>3–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Senegal}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Mali}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2004]] |align=left|{{vlagland|Tunisië}} |'''{{vlagland|Tunisië}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Marokko}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''2–1''' |{{vlagland|Mali}} |16 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2006]] |align=left|{{vlagland|Egipte}} |'''{{vlagland|Egipte}}''' |'''0–0'''<br /><small>4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ivoorkus}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Senegal}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2008]] |align=left|{{vlagland|Ghana}} |'''{{vlagland|Egipte}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ghana}} |'''4–2''' |{{vlagland|Ivoorkus}} |16 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2010]] |align=left|{{vlagland|Angola}} |'''{{vlagland|Egipte}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Algerië}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2012]] |align=left|{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}}/{{vlagland|Gaboen}} |'''{{vlagland|Zambië}}''' |'''0–0''' [[Ekstra tyd|e.T.]]<br /><small>8–7 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ivoorkus}} |{{vlagland|Mali}} |'''2–0''' |{{vlagland|Ghana}} |16 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2013]]<br />''[[Afrikanasiesbeker 2013|Oorsig]]'' |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Burkina Faso}} |{{vlagland|Mali}} |'''3–1''' |{{vlagland|Ghana}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2015]] |align=left|{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |'''{{vlagland|Ivoorkus}}''' |'''0–0''' [[Ekstra tyd|e.T.]]<br /><small>9–8 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo|naam=DR Kongo}} |'''0–0'''<br /><small>4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |16 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2017]] |align=left|{{vlagland|Gaboen}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Egipte}} |{{vlagland|Burkina Faso}} |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2019]] |align=left|{{vlagland|Egipte}} |'''{{vlagland|Algerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Senegal}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Tunisië}} |24 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2021]] |align=left|{{vlagland|Kameroen}} |'''{{vlagland|Senegal}}''' |'''0–0''' [[Ekstra tyd|e.T.]]<br /><small>4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Egipte}} |{{vlagland|Kameroen}} |'''3–3'''<br /><small>5–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Burkina Faso}} |24 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2023]]<br />''[[Afrikanasiesbeker 2023|Oorsig]]'' |align=left|{{vlagland|Ivoorkus}} |'''{{vlagland|Ivoorkus}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Nigerië}} |{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''0–0'''<br /><small>6–5 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Demokratiese Republiek die Kongo|naam=DR Kongo}} |24 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2025]]<br />''[[Afrikanasiesbeker 2025|Oorsig]]'' |align=left|{{vlagland|Marokko}} |'''{{vlagland|Marokko}}''' |'''0–1''' [[Ekstra tyd|e.T.]]{{efn|Op 17 Maart 2026 het die Konfederasie van Afrikasokker beslis dat Marokko die oorwinning in die eindstryd met 3–0 toegeken sou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.yahoo.com/articles/senegal-stripped-afcon-title-morocco-215313971.html |title=Senegal stripped of AFCON title, Morocco declared champions by governing body |publisher=Yahoo Sports |author=Joe Prince-Wright |date=17 Maart 2026 |accessdate=17 Maart 2026 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}} |{{vlagland|Senegal}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''0–0'''<br /><small>4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Egipte}} |24 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2027]] |align=left|{{vlagland|Kenia}}<br />{{vlagland|Tanzanië}}<br />{{vlagland|Uganda}} | | | | | | |24 |} == Titels verower == [[Lêer:Africa cup of Nations champions as of 2019.png|duimnael|Beste uitslae van deelnemende lande]] {| class="wikitable" ! Titels || Land || Gewen in: |- | 7 ||{{vlagland|Egipte}}||1957, 1959, 1986, 1998, 2006, 2008, 2010 |- | 5 ||{{vlagland|Kameroen}}||1984, 1988, 2000, 2002, 2017 |- | 4 ||{{vlagland|Ghana}}||1963, 1965, 1978, 1982 |- | 3 ||{{vlagland|Ivoorkus}}||1992, 2015, 2023 |- | 3 ||{{vlagland|Nigerië}}||1980, 1994, 2013 |- | 2 ||{{vlagland|Marokko}}||1976, 2025 |- | 2 ||{{vlagland|Algerië}}||1990, 2019 |- | 2 ||{{vlagland|Demokratiese Republiek die Kongo|naam=DR Kongo}}||1968, 1974 |- | 1 ||{{vlagland|Senegal}}||2021 |- | 1 ||{{vlagland|Zambië}}||2012 |- | 1 ||{{vlagland|Tunisië}}||2004 |- | 1 ||{{vlagland|Suid-Afrika}}||1996 |- | 1 ||{{vlagland|Republiek die Kongo}}||1972 |- | 1 ||{{vlagland|Soedan}}||1970 |- | 1 ||{{vlagland|Ethiopië}}||1962 |} == Eerste deelnames == [[Lêer:CAN participants.png|duimnael|Lande volgens deelnames]] [[Lêer:Africa map - Africa Cup of Nations performances.png|duimnael|Lande volgens hul beste prestasie]] {| class="wikitable zebra" style="background-color:#F5FAFF; width:77%" |- class="hintergrundfarbe5" ! Jahr !! colspan="4" | Eerste deelname |- ! style="width:5%" | 1957 | style="width:18%" | '''{{vlagland|Egipte|1952}}''' | style="width:18%" | {{vlagland|Ethiopië|1897}} | style="width:18%" | ''{{vlagland|Soedan|1956}}'' | style="width:18%" | |- ! 1959 | ''({{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}})'' | | | |- ! 1962 | {{vlagland|Uganda|colonial}} | {{vlagland|Tunisië}} | | |- ! 1963 | '''''{{vlagland|Ghana}}''''' | {{vlagland|Nigerië}} | | |- ! 1965 | {{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo|naam=DR Kongo}} | {{vlagland|Ivoorkus}} | {{vlagland|Senegal}} | |- ! 1968 | {{vlagland|Algerië}} | {{vlagland|Republiek van die Kongo|naam=R Kongo}} | {{vlagland|Uganda}} | |- ! 1970 | {{vlagland|Guinee}} | {{vlagland|Kameroen}} | | |- ! 1972 | {{vlagland|Kenia}} | {{vlagland|Mali}} | {{vlagland|Marokko}} | {{vlagland|Togo}} |- ! | ({{vlagland|Republiek van die Kongo|1970|naam=VR Kongo}}) | ({{vlagland|Zaïre}}) | | |- ! 1974 | {{vlagland|Mauritius}} | {{vlagland|Zambië|1964}} | | |- ! 1976 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 1978 | {{vlagland|Burkina Faso}} | | | |- ! 1980 | {{vlagland|Tanzanië}} | | | |- ! 1982 | {{vlagland|Libië|1977}} | | | |- ! 1984 | {{vlagland|Malawi|1964}} | | | |- ! 1986 | {{vlagland|Mosambiek}} | | | |- ! 1988 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 1990 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 1992 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 1994 | {{vlagland|Gaboen}} | {{vlagland|Sierra Leone}} | | |- ! 1996 | {{vlagland|Angola}} | ({{vlagland|Burkina Faso}}) | {{vlagland|Liberië}} | '''''{{vlagland|Suid-Afrika}}''''' |- ! 1998 | {{vlagland|Namibië}} | | | |- ! 2000 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2002 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2004 | {{vlagland|Benin}} | {{vlagland|Rwanda}} | {{vlagland|Zimbabwe}} | |- ! 2006 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2008 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2010 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2012 | ''{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}}'' | {{vlagland|Botswana}} | {{vlagland|Niger}} | |- ! 2013 | {{vlagland|Kaap Verde}} | | | |- ! 2015 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2017 | {{vlagland|Guinee-Bissau}} | | | |- ! 2019 | {{vlagland|Burundi}} | {{vlagland|Madagaskar}} | {{vlagland|Mauritanië}} | |- ! 2021 | {{vlagland|Comore-eilande}} | {{vlagland|Gambië}} | | |- ! 2023 | ''geen'' |- ! 2025 | ''geen'' |} * Tot dusver nog nie gekwalifiseer nie: {{vlagland|Djiboeti}}, {{vlagland|Eritrea}}, {{vlagland|Eswatini}}, {{vlagland|Lesotho}}, {{vlagland|São Tomé en Principe}}, {{vlagland|Sentraal-Afrikaanse Republiek}}, {{vlagland|Seychelle}}, {{vlagland|Somalië}}, {{vlagland|Suid-Soedan}}, {{vlagland|Tsjad}}, {{vlagland|Wes-Sahara}} == Sien ook == * [[UEFA Europa-beker]], soortgelyke toernooi in [[Europa]] == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|African Cup of Nations|Afrikanasiesbeker}} * {{ar}} {{en}} {{fr}} [http://www.cafonline.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/sports/African-Cup-of-Nations|title=African Cup of Nations|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=18 Januarie 2026}} {{Normdata}} [[Kategorie:Afrikanasiesbeker| ]] e0aombtbrnqowopzypjesifxbg9tz3a 2917470 2917469 2026-07-14T02:04:24Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2917470 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sportliga | naam = Afrikanasiesbeker | huidige_seisoen = 2027 Afrikanasiesbeker | beeld = Coppa Africa.svg | beskrywing = | beeldonderskrif = Die trofee waarom meegeding word | sportsoort = [[Sokker]] | gestig = 1957 | gestaak = | vervang = | eienaar = [[Konfederasie van Afrikasokker|CAF]] | inougureel = 1957 | lande = [[Afrika]] | divisies = | spanne = 24 | onlangse_kamp = {{vlagland|Marokko}} (2025) | verwante_komps = | borg = }} Die '''Afrikanasiesbeker''' (amptelike naam in [[Frans]]: ''Coupe d'Afrique des Nations'' (CAN) of [[Engels]]: ''African Cup of Nations'') is 'n [[sokker]]toernooi wat deur [[Afrika]]lande beslis word. Die kampioenskap word deur [[Konfederasie van Afrikasokker|CAF]], die Konfederasie van Afrikasokker gereël. Dit is tussen 1957 en 1968 met onreëlmatige tussenposes gespeel. Van 1968 af is die kampioenskap al om die twee jaar in ewe jare aangebied, maar sedert 2013 word dit in onewe jare gehou om nie in dieselfde jaar van die [[Sokker-Wêreldbeker]] aangebied te word nie.<ref>{{en}} [http://www.cafonline.com/football/news/5564-caf-executive-committee-decisions-can-in-odd-years-from-2013.html Afrikabeker van 2013 in onewe jare]</ref> Die eerste toernooi is in Februarie 1957 in [[Soedan]] aangebied. Soedan, [[Egipte]], [[Ethiopië]] en [[Suid-Afrika]] het hiervoor ingeskryf, maar Suid-Afrika is om politieke redes uitgesluit. In 1962 neem vier lande aan die toernooi deel en vind daar vir die eerste keer kwalifiserende wedstryde plaas. In 1963 word die deelnemende lande tot ses uitgebrei, in 1968 tot agt en in 1996 tot 16. Die laaste uitbreiding in aantal lande vind in 2019 plaas, sedert hierdie jaar neem 24 lande aan die eindronde deel. Suid-Afrika het vir die eerste keer in 1996 aan die [[Afrikanasiesbeker 1996|20ste Afrikanasiesbeker]] deelgeneem, nadat hulle nie in 1994 kon kwalifiseer nie. Die kompetisie is die jaar ook vir die eerste keer in Suid-Afrika aangebied. Dit is dan ook die eerste en enigste keer wat [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Bafana-Bafana]] die trofee ingepalm het, nadat hulle [[Tunisië]] op hulle tuisveld in die eindstryd verslaan het. Die [[Afrikanasiesbeker 2025|mees onlangse 2025-toernooi]] is oorspronklik deur [[Senegalese nasionale sokkerspan|Senegal]] gewen, maar die titel is later aan [[Marokkaanse nasionale sokkerspan|Marokko]] oorhandig, wat tans die beker hou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.france24.com/en/sport/20260317-senegal-stripped-of-africa-cup-of-nations-title-morocco-declared-champion-by-caf-appeal-board |title=Senegal stripped of Africa Cup of Nations title, Morocco declared champion by CAF appeal board |publisher=France 24 |date=17 Maart 2026 |accessdate=18 Maart 2026}}</ref> Die gasheerland(e) kry 'n outomatiese plasing. Tot in 2017 het die wenner van die mees onlangse Afrikanasiesbeker vir die daaropvolgende [[Sokker-Konfederasiebeker]] gekwalifiseer. Dié toernooi is egter deur FIFA in Maart 2019 geskrap. == Uitslae == {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center; width: 98%;" !rowspan="2" width="5%"|Jaar !rowspan="2" width="15%"|Land(e) !width=1% rowspan=4 bgcolor=ffffff| !colspan="3"|Finale !width=1% rowspan=4 bgcolor=ffffff| !rowspan="2" colspan="3"|Derde plek |- !width="15%"|Wenner !width="10%"|Telling !width="15%"|Tweede plek !width=1% rowspan=40 bgcolor=ffffff| !colspan=4|Deelnemende lande |- style="background: #F5FAFF;" |[[1957]] |align=left|{{vlagland|Soedan|1956}} |'''{{vlagland|Egipte|1952}}''' |'''4–0''' |{{vlagland|Ethiopië|1897}} |colspan=3|{{vlagland|Soedan|1956}} |3 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1959]] |align=left|{{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}} |'''{{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}}''' |'''n/a''' |{{vlagland|Soedan|1956}} |colspan=3|{{vlagland|Ethiopië|1897}} |3 |- style="background: #F5FAFF;" !rowspan="2" width="5%"|Jaar !rowspan="2" width="15%"|Land(e) !width=1% rowspan=36 bgcolor=ffffff| !colspan="3"|Finale !width=1% rowspan=36 bgcolor=ffffff| !colspan="3"|Derde plek wedstryd |- !width="15%"|Wenner !width="10%"|Telling !width="15%"|Tweede plek !width="15%"|Derde plek !width="10%"|Telling !width="15%"|Vierde plek |- style="background: #F5FAFF;" |[[1962]] |align=left|{{vlagland|Ethiopië|1897}} |'''{{vlagland|Ethiopië|1897}}''' |'''4–2''' [[Ekstra tyd|e.T.]] |{{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}} |{{vlagland|Tunisië}} |'''3–0''' |{{vlagland|Uganda|colonial}} |4 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1963]] |align=left|{{vlagland|Ghana}} |'''{{vlagland|Ghana}}''' |'''3–0''' |{{vlagland|Soedan|1956}} |{{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}} |'''3–0''' |{{vlagland|Ethiopië|1897}} |6 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1965]] |align=left|{{vlagland|Tunisië}} |'''{{vlagland|Ghana|1964}}''' |'''3–2''' [[Ekstra tyd|e.T.]] |{{vlagland|Tunisië}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''1–0''' |{{vlagland|Senegal}} |6 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1968]] |align=left|{{vlagland|Ethiopië}} |'''{{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo|naam=DR Kongo}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''1–0''' |{{vlagland|Ethiopië|1897}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1970]] |align=left|{{vlagland|Soedan|1956}} |'''{{vlagland|Soedan|1956}}''' |'''3–2''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}} |'''3–1''' |{{vlagland|Ivoorkus}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1972]] |align=left|{{vlagland|Kameroen|1961}} |'''{{vlagland|Kongo|1970}}''' |'''3–2''' |{{vlagland|Mali}} |{{vlagland|Kameroen|1961}} |'''5–2''' |{{vlagland|Zaïre}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1974]] |align=left|{{vlagland|Egipte|1972}} |'''{{vlagland|Zaïre}}''' |'''2–2''' [[Ekstra tyd|e.T.]]<br />'''2–0''' herhaling |{{vlagland|Zambië}} |{{vlagland|Egipte|1972}} |'''4–0''' |{{vlagland|Kongo|1970}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1976]] |align=left|{{vlagland|Ethiopië|1975}} |'''{{vlagland|Marokko}}''' |'''n/a''' |{{vlagland|Guinee}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''n/a''' |{{vlagland|Egipte|1972}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1978]] |align=left|{{vlagland|Ghana}} |'''{{vlagland|Ghana}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Uganda}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''2–0''' |{{vlagland|Tunisië}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1980]] |align=left|{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''3–0''' |{{vlagland|Algerië}} |{{vlagland|Marokko}} |'''2–0''' |{{vlagland|Egipte|1972}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1982]] |align=left|{{vlagland|Libië|1977}} |'''{{vlagland|Ghana}}''' |'''1–1'''<br /><small>7–6 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Libië|1977}} |{{vlagland|Zambië}} |'''2–0''' |{{vlagland|Algerië}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1984]] |align=left|{{vlagland|Ivoorkus}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''3–1''' |{{vlagland|Nigerië}} |{{vlagland|Algerië}} |'''3–1''' |{{vlagland|Egipte|1972}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1986]] |align=left|{{vlagland|Egipte}} |'''{{vlagland|Egipte}}''' |'''0–0'''<br /><small>5–4 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''3–2''' |{{vlagland|Marokko}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1988]] |align=left|{{vlagland|Marokko}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Nigerië}} |{{vlagland|Algerië}} |'''1–1'''<br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Marokko}} |8 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1990]] |align=left|{{vlagland|Algerië}} |'''{{vlagland|Algerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Nigerië}} |{{vlagland|Zambië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Senegal}} |8 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1992]] |align=left|{{vlagland|Senegal}} |'''{{vlagland|Ivoorkus}}''' |'''0–0'''<br /><small>11–10 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''2–1''' |{{vlagland|Kameroen}} |12 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1994]] |align=left|{{vlagland|Tunisië}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Zambië}} |{{vlagland|Ivoorkus}} |'''3–1''' |{{vlagland|Mali}} |12 |- style="background: #D0E6FF;" |[[1996]]<br />''[[Afrikanasiesbeker 1996|Oorsig]]'' |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Tunisië}} |{{vlagland|Zambië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |15 |- style="background: #F5FAFF;" |[[1998]] |align=left|{{vlagland|Burkina Faso}} |'''{{vlagland|Egipte}}''' |'''2–0''' |{{vlagland|Suid-Afrika}} |{{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo|1997|naam=DR Kongo}} |'''4–4'''<br /><small>4–1 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Burkina Faso}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2000]] |align=left|{{vlagland|Ghana}}<br />{{vlagland|Nigerië}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''2–2'''<br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Nigerië}} |{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''2–2'''<br /><small>4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Tunisië}} |16 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2002]] |align=left|{{vlagland|Mali}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''0–0'''<br /><small>3–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Senegal}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Mali}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2004]] |align=left|{{vlagland|Tunisië}} |'''{{vlagland|Tunisië}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Marokko}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''2–1''' |{{vlagland|Mali}} |16 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2006]] |align=left|{{vlagland|Egipte}} |'''{{vlagland|Egipte}}''' |'''0–0'''<br /><small>4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ivoorkus}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Senegal}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2008]] |align=left|{{vlagland|Ghana}} |'''{{vlagland|Egipte}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Kameroen}} |{{vlagland|Ghana}} |'''4–2''' |{{vlagland|Ivoorkus}} |16 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2010]] |align=left|{{vlagland|Angola}} |'''{{vlagland|Egipte}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Algerië}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2012]] |align=left|{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}}/{{vlagland|Gaboen}} |'''{{vlagland|Zambië}}''' |'''0–0''' [[Ekstra tyd|e.T.]]<br /><small>8–7 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ivoorkus}} |{{vlagland|Mali}} |'''2–0''' |{{vlagland|Ghana}} |16 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2013]]<br />''[[Afrikanasiesbeker 2013|Oorsig]]'' |align=left|{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''{{vlagland|Nigerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Burkina Faso}} |{{vlagland|Mali}} |'''3–1''' |{{vlagland|Ghana}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2015]] |align=left|{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |'''{{vlagland|Ivoorkus}}''' |'''0–0''' [[Ekstra tyd|e.T.]]<br /><small>9–8 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ghana}} |{{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo|naam=DR Kongo}} |'''0–0'''<br /><small>4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}} |16 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2017]] |align=left|{{vlagland|Gaboen}} |'''{{vlagland|Kameroen}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Egipte}} |{{vlagland|Burkina Faso}} |'''1–0''' |{{vlagland|Ghana}} |16 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2019]] |align=left|{{vlagland|Egipte}} |'''{{vlagland|Algerië}}''' |'''1–0''' |{{vlagland|Senegal}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''1–0''' |{{vlagland|Tunisië}} |24 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2021]] |align=left|{{vlagland|Kameroen}} |'''{{vlagland|Senegal}}''' |'''0–0''' [[Ekstra tyd|e.T.]]<br /><small>4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Egipte}} |{{vlagland|Kameroen}} |'''3–3'''<br /><small>5–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Burkina Faso}} |24 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2023]]<br />''[[Afrikanasiesbeker 2023|Oorsig]]'' |align=left|{{vlagland|Ivoorkus}} |'''{{vlagland|Ivoorkus}}''' |'''2–1''' |{{vlagland|Nigerië}} |{{vlagland|Suid-Afrika}} |'''0–0'''<br /><small>6–5 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Demokratiese Republiek die Kongo|naam=DR Kongo}} |24 |- style="background: #F5FAFF;" |[[2025]]<br />''[[Afrikanasiesbeker 2025|Oorsig]]'' |align=left|{{vlagland|Marokko}} |'''{{vlagland|Marokko}}''' |'''0–1''' [[Ekstra tyd|e.T.]]{{efn|Op 17 Maart 2026 het die Konfederasie van Afrikasokker beslis dat Marokko die oorwinning in die eindstryd met 3–0 toegeken sou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.yahoo.com/articles/senegal-stripped-afcon-title-morocco-215313971.html |title=Senegal stripped of AFCON title, Morocco declared champions by governing body |publisher=Yahoo Sports |author=Joe Prince-Wright |date=17 Maart 2026 |accessdate=17 Maart 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714015833/https://sports.yahoo.com/articles/senegal-stripped-afcon-title-morocco-215313971.html|archive-date=2026-07-14 }}</ref>}} |{{vlagland|Senegal}} |{{vlagland|Nigerië}} |'''0–0'''<br /><small>4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]</small> |{{vlagland|Egipte}} |24 |- style="background: #D0E6FF;" |[[2027]] |align=left|{{vlagland|Kenia}}<br />{{vlagland|Tanzanië}}<br />{{vlagland|Uganda}} | | | | | | |24 |} == Titels verower == [[Lêer:Africa cup of Nations champions as of 2019.png|duimnael|Beste uitslae van deelnemende lande]] {| class="wikitable" ! Titels || Land || Gewen in: |- | 7 ||{{vlagland|Egipte}}||1957, 1959, 1986, 1998, 2006, 2008, 2010 |- | 5 ||{{vlagland|Kameroen}}||1984, 1988, 2000, 2002, 2017 |- | 4 ||{{vlagland|Ghana}}||1963, 1965, 1978, 1982 |- | 3 ||{{vlagland|Ivoorkus}}||1992, 2015, 2023 |- | 3 ||{{vlagland|Nigerië}}||1980, 1994, 2013 |- | 2 ||{{vlagland|Marokko}}||1976, 2025 |- | 2 ||{{vlagland|Algerië}}||1990, 2019 |- | 2 ||{{vlagland|Demokratiese Republiek die Kongo|naam=DR Kongo}}||1968, 1974 |- | 1 ||{{vlagland|Senegal}}||2021 |- | 1 ||{{vlagland|Zambië}}||2012 |- | 1 ||{{vlagland|Tunisië}}||2004 |- | 1 ||{{vlagland|Suid-Afrika}}||1996 |- | 1 ||{{vlagland|Republiek die Kongo}}||1972 |- | 1 ||{{vlagland|Soedan}}||1970 |- | 1 ||{{vlagland|Ethiopië}}||1962 |} == Eerste deelnames == [[Lêer:CAN participants.png|duimnael|Lande volgens deelnames]] [[Lêer:Africa map - Africa Cup of Nations performances.png|duimnael|Lande volgens hul beste prestasie]] {| class="wikitable zebra" style="background-color:#F5FAFF; width:77%" |- class="hintergrundfarbe5" ! Jahr !! colspan="4" | Eerste deelname |- ! style="width:5%" | 1957 | style="width:18%" | '''{{vlagland|Egipte|1952}}''' | style="width:18%" | {{vlagland|Ethiopië|1897}} | style="width:18%" | ''{{vlagland|Soedan|1956}}'' | style="width:18%" | |- ! 1959 | ''({{vlagland|Verenigde Arabiese Republiek|naam=V.A.R.}})'' | | | |- ! 1962 | {{vlagland|Uganda|colonial}} | {{vlagland|Tunisië}} | | |- ! 1963 | '''''{{vlagland|Ghana}}''''' | {{vlagland|Nigerië}} | | |- ! 1965 | {{vlagland|Demokratiese Republiek van die Kongo|naam=DR Kongo}} | {{vlagland|Ivoorkus}} | {{vlagland|Senegal}} | |- ! 1968 | {{vlagland|Algerië}} | {{vlagland|Republiek van die Kongo|naam=R Kongo}} | {{vlagland|Uganda}} | |- ! 1970 | {{vlagland|Guinee}} | {{vlagland|Kameroen}} | | |- ! 1972 | {{vlagland|Kenia}} | {{vlagland|Mali}} | {{vlagland|Marokko}} | {{vlagland|Togo}} |- ! | ({{vlagland|Republiek van die Kongo|1970|naam=VR Kongo}}) | ({{vlagland|Zaïre}}) | | |- ! 1974 | {{vlagland|Mauritius}} | {{vlagland|Zambië|1964}} | | |- ! 1976 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 1978 | {{vlagland|Burkina Faso}} | | | |- ! 1980 | {{vlagland|Tanzanië}} | | | |- ! 1982 | {{vlagland|Libië|1977}} | | | |- ! 1984 | {{vlagland|Malawi|1964}} | | | |- ! 1986 | {{vlagland|Mosambiek}} | | | |- ! 1988 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 1990 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 1992 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 1994 | {{vlagland|Gaboen}} | {{vlagland|Sierra Leone}} | | |- ! 1996 | {{vlagland|Angola}} | ({{vlagland|Burkina Faso}}) | {{vlagland|Liberië}} | '''''{{vlagland|Suid-Afrika}}''''' |- ! 1998 | {{vlagland|Namibië}} | | | |- ! 2000 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2002 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2004 | {{vlagland|Benin}} | {{vlagland|Rwanda}} | {{vlagland|Zimbabwe}} | |- ! 2006 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2008 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2010 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2012 | ''{{vlagland|Ekwatoriaal-Guinee}}'' | {{vlagland|Botswana}} | {{vlagland|Niger}} | |- ! 2013 | {{vlagland|Kaap Verde}} | | | |- ! 2015 | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – | style="text-align:center" | – |- ! 2017 | {{vlagland|Guinee-Bissau}} | | | |- ! 2019 | {{vlagland|Burundi}} | {{vlagland|Madagaskar}} | {{vlagland|Mauritanië}} | |- ! 2021 | {{vlagland|Comore-eilande}} | {{vlagland|Gambië}} | | |- ! 2023 | ''geen'' |- ! 2025 | ''geen'' |} * Tot dusver nog nie gekwalifiseer nie: {{vlagland|Djiboeti}}, {{vlagland|Eritrea}}, {{vlagland|Eswatini}}, {{vlagland|Lesotho}}, {{vlagland|São Tomé en Principe}}, {{vlagland|Sentraal-Afrikaanse Republiek}}, {{vlagland|Seychelle}}, {{vlagland|Somalië}}, {{vlagland|Suid-Soedan}}, {{vlagland|Tsjad}}, {{vlagland|Wes-Sahara}} == Sien ook == * [[UEFA Europa-beker]], soortgelyke toernooi in [[Europa]] == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|African Cup of Nations|Afrikanasiesbeker}} * {{ar}} {{en}} {{fr}} [http://www.cafonline.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/sports/African-Cup-of-Nations|title=African Cup of Nations|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=18 Januarie 2026}} {{Normdata}} [[Kategorie:Afrikanasiesbeker| ]] n6591p1kvujo1af7rmxrilb22rwkhbb 0 82299 2917488 2849806 2026-07-14T08:11:17Z Aliwal2012 39067 2917488 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspeler | naam = Pieter-Steph du Toit | beeld = | byskrif = | vollenaam = Pieter Stephanus du Toit | bynaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1992|08|20}} | geboorteplek = [[Kaapstad]], [[Suid-Afrika]] | sterftedatum = | sterfteplek = | lengte = 2,00 m | gewig = 120 kg | ru_posisies = [[Slot (rugby)|Slot]] | springbokid = 854 | sarugbyno = 51385 | ru_amateurjare = | ru_amateurklubs = | ru_amklubwedstryde = | ru_amklubpunte = | ru_amopdatering = | ru_klubjare = 2022- | ru_proklubs = [[Toyota Verblitz]] | ru_klubwedstryde = 24 | ru_klubpunte = (10) | ru_klubopdatering = 22 September 2023 | super14 = {{Rut Sharks}}<br />{{Rut Stormers}} | super14jare = 2012–2015<br />2016–2021 | super14wedstryde = 27<br />59 | super14punte = (0)<br />(20) | ru_currentclub = | super14opdatering = 22 September 2023 | ru_provinsie = [[Natalse Haaie]] | ru_provinsiejare = 2012–2015 | ru_provinsiewedstryde = 5 | ru_provinsiepunte = (0) | ru_provinsieopdatering = 22 September 2023 | ru_sewesnasionalejare = | ru_sewesnasionalespan = | ru_sewesnasionalekomp = | ru_sewesopdatering = | ru_nasionalespan = [[Junior Bokke]]<br />{{nowrap|{{RSAru}}}} | ru_nasionalejare = 2012<br />2013– | ru_nasionalewedstryde = 5<br />95 | ru_nasionalepunte = (5)<br />(75) | ru_nsopdatering = 13 Oktober 2025 | ru_afrigtingklubs = | ru_afrigtingjare = | ru_afrigtingopdatering = | ander = Ja | beroep = Professionele rugbyspeler | eggenote = | kinders = | familie = | skool = Hoërskool Swartland | universiteit = | url = }} '''Pieter-Steph du Toit''' (* [[20 Augustus]] [[1992]], [[Kaapstad]]) is ’n [[Springbokke|Springbokrugbyspeler]] wat vir die {{Rut Stormers}} in die [[Superrugby]]kompetisie op slot of flank speel. Hy was deel van Suid-Afrika se span tydens die [[rugbywêreldbeker]]toernooie in [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]]. In 2019 is hy bekroon met [[Wêreldrugby]] se 2019 Wêreldmansrugbyspeler van die Jaar-titel. Op 9 November 2013 het hy op die ouderdom van 21 jaar sy eerste toets vir die Springbokke in Cardiff teen [[Wallis nasionale rugbyspan|Wallis]] gespeel. Op 2 Junie 2018 is hy eenmalig as die [[Springbokkapteins|kaptein]] aangewys vir die toets teen Wallis. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{Springbokke|id=51385|name=Pieter-Steph du Toit}} * {{Genslin-bokke|id=925|naam=Pieter-Steph du Toit}} * [http://www.sharksrugby.co.za/content.aspx?id=102881 Pieter-Steph du Toit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121126103002/http://www.sharksrugby.co.za/content.aspx?id=102881 |date=26 November 2012 }} by die Sharks * [http://www.itsrugby.co.uk/player_25526.html Pieter-Steph du Toit] by itsrugby.co.uk * [http://www.irb.com/jwc/teams/team=3442/player=45550/index.html IRR-profiel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120624232652/http://www.irb.com/jwc/teams/team=3442/player=45550/index.html |date=24 Junie 2012 }} {{Rugbysaadjie}} {{Suid-Afrikaanse-bio-saadjie}} {{beginboks}} {{opvolgboks| voor=[[Eben Etzebeth]] | titel=[[Springbokkaptein]] | jare=2018 (een toets) | na=[[Siya Kolisi]] }} {{eindboks}} {{Navbox |name = Pieter-Steph du Toit |state = collapsed |title = Springbokspanne gehaal |list1 = {{Springbokke (2013)}} {{Springbokke (2015)}} {{Springbokke (2015 Rugbywêreldbeker)}} {{Springbokke (2016)}} {{Springbokke (2017)}} {{Springbokke (2018)}} {{Springbokke (2019)}} {{Springbokke (2019 Rugbywêreldbeker)}} {{Springbokke (2023 Rugbywêreldbeker)}} }} {{Normdata}} {{en-vertaal|Pieter-Steph du Toit}} {{DEFAULTSORT:Du Toit, Pieter-Steph}} [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1992]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Springbokkapteins]] [[Kategorie:Sharks rugbyspelers]] [[Kategorie:Stormers rugbyspelers]] q459o84u2ovu4o5wxrovbglgl8vaz0m 828 84125 2917444 2711872 2026-07-13T20:24:16Z Oesjaar 7467 Beskerm "[[Module:Yesno]]" ([Wysig=Laat slegs administrateurs toe] (verval nie) [Skuif=Laat slegs administrateurs toe] (verval nie)) 2711872 Scribunto text/plain -- Function allowing for consistent treatment of boolean-like wikitext input. -- It works similarly to the template {{yesno}}. return function (val, default) -- If your wiki uses non-ascii characters for any of "yes", "no", etc., you -- should replace "val:lower()" with "mw.ustring.lower(val)" in the -- following line. val = type(val) == 'string' and val:lower() or val if val == nil then return nil elseif val == true or val == 'yes' or val == 'y' or val == 'true' or val == 't' or val == 'on' or tonumber(val) == 1 then return true elseif val == false or val == 'no' or val == 'n' or val == 'false' or val == 'f' or val == 'off' or tonumber(val) == 0 then return false else return default end end swdskn7svew8i9wuydn9uj5l3r2ghcs 0 84194 2917440 2910151 2026-07-13T20:00:13Z SpesBona 2720 Hersien 2917440 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Tennisspeler | spelernaam = Stanislas Wawrinka | beeld = [[Lêer:Wawrinka US16 (28) (29779862611).jpg|250px]] | onderskrif = Stanislas Wawrinka tydens die [[VSA-Ope (tennis)|VSA-Ope]] in 2016 | vollenaam = | noemnaam = Stan Wawrinka, Barry | land = {{vlagland|Switserland}} | woonplek = [[Monte Carlo]], [[Monaco]]<ref name=atp_profile>{{en}} {{cite web |url=https://www.atptour.com/en/players/stan-wawrinka/w367/overview |title=Player profile – Stan Wawrinka |publisher=ATP World Tour |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1985|3|28}}<ref name=atp_profile /> | geboorteplek = [[Lausanne]], [[Switserland]]<ref name=atp_profile /> | sterftedatum = | sterfteplek = | lengte = 1,83&nbsp;m<ref name=atp_profile /> | gewig = 81&nbsp;kg<ref name=atp_profile /> | college = | afrigter = Dimitri Zavialoff (2002–2010)<br />Peter Lundgren (2010–2012)<br />Richard Krajicek (2016)<br />Paul Annacone (2017)<br />Daniel Vallverdú (2019–2022)<br />Magnus Norman (2013–2017, 2018–2020, 2022–''hede'')<ref name=atp_profile /> | beginpro = 2002<ref name=atp_profile /> | afgetree = | speel = Regshandig (eenhandig handrughou)<ref name=atp_profile /> | loopbaanwengeld = $38&nbsp;463&nbsp;397 <small>(soos op 13 Julie 2026)</small><ref name=atp_profile /> <small>(10de van alle tye)</small><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.protennislive.com/posting/ramr/career_prize.pdf |title=Career Prize Money |publisher=Pro Tennis Live |format=PDF |date=13 Julie 2026 |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> | tennishsjaar = | tennishsid = | webblad = [http://www.stanwawrinka.com/ stanwawrinka.com] | enkelspelrekord = 589–389 (60,2%)<ref name=atp_profile /> | enkelspeltitels = 16<ref name=atp_profile /> | hoogsteenkelspelrang = No. 3 (27 Januarie 2014)<ref name=atp_profile /> | huidigeenkelspelrang = No. 117 (13 Julie 2026)<ref name=atp_profile /> | AustralieseOpeuitslag = '''W''' (2014) | AustralieseOpejunioruitslag = | AustralieseOpesenioruitslag = | FranseOpeuitslag = '''W''' (2015) | FranseOpejunioruitslag = '''W''' (2003) | FranseOpesenioruitslag = | Wimbledonuitslag = KE (2014, 2015) | Wimbledonjunioruitslag = | Wimbledonsenioruitslag = | VSAOpeuitslag = '''W''' (2016) | VSAOpejunioruitslag = | VSAOpesenioruitslag = | Andertoernooie = Groot toernooie | MeestersBekeruitslag = HE (2013, 2014, 2015) | WTAKampioenskapuitslag = | Olimpieseuitslag = 2R ([[Olimpiese Somerspele 2008|2008]], [[Olimpiese Somerspele 2024|2024]]) | dubbelspelrekord = 81–108 (42,9%)<ref name=atp_profile /> | dubbelspeltitels = 3<ref name=atp_profile /> | hoogstedubbelspelrang = No. 88 (2 Februarie 2015)<ref name=atp_profile /> | huidigedubbelspelrang = No. – (13 Julie 2026)<ref name=atp_profile /> | AustralieseOpeDubbelspeluitslag = 3R (2006) | AustralieseOpeDubbelspeljunioruitslag = | AustralieseOpeDubbelspelsenioruitslag = | FranseOpeDubbelspeluitslag = 3R (2006) | FranseOpeDubbelspeljunioruitslag = | FranseOpeDubbelspelsenioruitslag = | WimbledonDubbelspeluitslag = 1R (2006, 2007) | WimbledonDubbelspeljunioruitslag = | WimbledonDubbelspelsenioruitslag = | VSAOpeDubbelspeluitslag = 1R (2005) | VSAOpeDubbelspeljunioruitslag = | VSAOpeDubbelspelsenioruitslag = | AndertoernooieDubbelspel = Groot dubbelspeltoernooie | MeestersBekerDubbelspeluitslag = | WTAKampioenskapDubbelspeluitslag = | OlimpieseDubbelspeluitslag = [[Lêer:Gold medal.svg|20px]] '''Goue medalje''' ([[Olimpiese Somerspele 2008|2008]]) | Gemeng = | gemengdetitels = | gemengderekord = | AustralieseOpeGemengdeuitslag = | FranseOpeGemengdeuitslag = | WimbledonGemengdeuitslag = | VSAOpeGemengdeuitslag = | opgedateer = 13 Julie 2026 }} '''Stanislas "Stan" Wawrinka'''<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.tennis.com/pro-game/2014/05/french-open-be-first-tournament-stan-wawrinka/51543/#.V1WKq-RmK01 |title=French Open to be first tournament for Stanislas Wawrinka |accessdate=10 Junie 2019 |work=tennis.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227091056/https://www.tennis.com/pro-game/2014/05/french-open-be-first-tournament-stan-wawrinka/51543/ |archive-date=27 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ([[Frans]]: [stanislas vavʁiŋka]; gebore [[28 Maart]] [[1985]]) is 'n [[Switserland|Switserse]] professionele [[tennis]]speler. Hy is ook 'n [[Duitsland|Duitse burger]], omdat sy vader 'n [[Duitsers|Duitser]] van [[Tsjeggië|Tsjeggiese]] afkoms is. Wawrinka begin op 14-jarige ouderdom om aan internasionale junior-toernooie deel te neem. Hy verlaat skool op 15 om op tennis te fokus, maar sit sy studies deur afstandsonderrig voort. Sedert 2002 speel hy professioneel tennis. In 2005 word hy op die ATP-ranglys onder die beste 100 tennisspelers geplaas. In 2006 haal hy die top 50- en in 2008 die top 10-lys van spelers. Tydens die [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]] van 2014 wen hy sy eerste [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]]-toernooi. Hy skakel die tweede gekeurde [[Novak Djokovic]] tydens die kwarteindronde in 5 stelle uit. In die eindstryd wen hy die eerste gekeurde [[Rafael Nadal]] met 'n telling van 6–3, 6–2, 3–6 en 6–3. Hiermee skuif hy tot die nommer 3 posisie op die ATP se ranglys op. Tydens die [[Franse Ope]] van 2015 wen hy sy tweede Grand Slam-toernooi en tydens die [[VSA-Ope (tennis)|VSA-Ope]] van 2016 sy derde. == Grand Slam-rekord == [[Lêer:Stanislas Wawrinka Wimbledon 2013.jpg|duimnael|links|upright|Stanislas Wawrinka tydens die [[Wimbledon-kampioenskap]] in 2013]] [[Lêer:Stanislas Wawrinka at Olympics 2012.jpg|duimnael|links|upright|Stanislas Wawrinka tydens die [[Olimpiese Somerspele 2012]]]] Die tabel toon Wawrinka se prestasie tydens elk van die Grand Slam-toernooie in mansenkels waaraan hy deelgeneem het: {| class="wikitable" style="text-align: center;" width = 60%; !width=10%| Jaar !width=20%| [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]] !width=20%| [[Franse Ope]] !width=20%| [[Wimbledon-kampioenskap|Wimbledon]] !width=20%| [[VSA-Ope (tennis)|VSA-Ope]] |- |2005 | ''Beseer'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2006 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2007 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |- |2008 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |- |2009 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |- |2010 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |- |2011 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |- |2012 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |- |2013 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:yellow;"| Halfeindstryd |- |2014 |style="background:#00ff00;"| '''Wenner''' |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |- |2015 |style="background:yellow;"| Halfeindstryd |style="background:#00ff00;"| '''Wenner''' |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:yellow;"| Halfeindstryd |- |2016 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:yellow;"| Halfeindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#00ff00;"| '''Wenner''' |- |2017 |style="background:yellow;"| Halfeindstryd |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 | ''Beseer'' |- |2018 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2019 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |- |2020 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 | ''Toernooi nie gehou nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' |- |2021 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' |- |2022 | ''Nie deelgeneem nie'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |- |2023 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2024 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |- |2025 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' |- |2026 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 | |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{fr}} [http://www.stanwawrinka.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.atptour.com/en/players/stan-wawrinka/w367/overview Stanislas Wawrinka se ATP-profiel] * {{en}} [https://www.itftennis.com/en/players/stan-wawrinka/800220533/sui/mt/s/overview/ Stanislas Wawrinka se ITF-profiel] * {{en}} {{IMDb naam|3598775}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Wawrinka, Stanislas}} [[Kategorie:Switserse tennisspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1985]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] 6d90t2wvp4suptbnucxt4qdfry6xo7v 0 85787 2917385 2903221 2026-07-13T15:41:16Z Rooiratel 90342 Sjablone 2917385 wikitext text/x-wiki {{Geen bronne}} [[Lêer:Georg Büchmann, Geflügelte Worte, 19. Auflage, 1898.jpg|duimnael|Georg Büchmann se ''Geflügelte Worte'']] 'n '''Gevleuelde uitdrukking''' of '''gevleuelde woord''' is 'n term of segswyse wat in die algemene spraakgebruik van die tyd ingang gevind het. Dit is ontleen aan 'n min of meer bekende vonds van die skepper daarvan, wat dikwels self nie meer daarin genoem of daarmee verband hou nie. Die term is self ook 'n "gevleuelde uitdrukking", ontleen aan ἔπεα πτερόεντα (epea pteróenta) in die [[Ilias]] en die [[Odussee]] van [[Homeros]]. In die [[Nederlands]]e taalgebied is baie van die ouer gevleuelde uitdrukkings ontleen uit die ''Statebybel'' van die 17de eeu, wat 'n sterk invloed gehad het op beide die ontwikkeling, sowel as die behoud, van sekere uitdrukkings in die Nederlandse taal. In die Duitse taalgebied word die bundel ''Geflügelte Worte'' van Georg Büchmann as 'n toonaangewende versameling van dergelike uitdrukkings gesien. In die [[Afrikaans]]e TV-sepie ''[[7de Laan]]'', spreek Oom Oubaas gereeld 'n paar '''gevleuelde woorde''' tydens funksies. {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Taalkunde]] fpqn4n3s97x1cgouhnik0pgsb61rasc 0 88006 2917401 2434848 2026-07-13T17:28:57Z JMK 649 kyk ook 2917401 wikitext text/x-wiki Die '''Fonteinedal''' is 'n ontspanningsoord in die suide van [[Pretoria]] wat deur [[Paul Kruger|President Paul Kruger]] as 'n natuurreservaat geproklameer is op 1 Februarie 1895 - dit is die oudste natuurreservaat op die Afrika-kontinent.<ref>{{cite web |url=http://www.tshwane.gov.za/Services/Resorts/Pages/Fountains-Recreation-Resort-.aspx |title=Fountains Recreation Resort |publisher=www.tshwane.gov.za |access-date=21 Junie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150201141757/http://www.tshwane.gov.za/Services/Resorts/Pages/Fountains-Recreation-Resort-.aspx |archive-date=1 Februarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die [[Apiesrivier]] vloei deur die oord, en daar is twee natuurlike waterbronne in die gebied. Die oord beskik oor verskeie ontspanningsgeriewe, soos 'n karavaanpark, swembad, lapas, speelpark en braaigeriewe. Die geskiedkundige ruïnes van Lucas Cornelius Bronkhorst ([[1795]]-[[1875]]) se huis is op die oord geleë. Die Bronkhorst-familie was deel van [[Hendrik Potgieter]] se trekgeselskap gedurende die [[Groot Trek]], en was die eerste eienaars van die plase in die distrik waar Pretoria later gestig is.<ref>{{cite web |url=http://www.sahistory.org.za/article/community-histories-2?page=2 |title=Community histories of Pretoria |publisher=www.sahistory.org.za |access-date=21 Junie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728080814/http://www.sahistory.org.za/article/community-histories-2?page=2 |archive-date=28 Julie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Waterbron == Die fonteine by Fonteinedal was oorspronklik die enigste bron van water vir die inwoners van [[Pretoria]]. Die eerste waterskema is in 1890 voltooi en het bestaan uit 'n waterleiding met 'n deursnee van 12 duim (300 mm), wat van Fonteinedal na die dorp aangelê is, en 'n gietysterpypnetwerk wat Pretoria-Sentraal en [[Trevenna, Pretoria|Trevenna]] bedien het.<ref>{{cite web |url=http://www.ewisa.co.za/misc/WaterHistory/default19c.htm |title=South Africa's Water History: 19 th Century |publisher=eWISA |access-date= 26 Mei 2017 |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20170817121031/http://www.ewisa.co.za/misc/WaterHistory/default19c.htm |archive-date=17 Augustus 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> ==Kyk ook== * [[Groenkloof-natuurreservaat]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Koördinate|25|46|54|S|28|11|41|O|type:landmark|aansig=titel}} {{Saadjie}} [[Kategorie:Ontspanningsoorde]] [[Kategorie:Pretoria]] fwr1zevv5xrz3w9y3kqitzyl3qkiy2g 0 88174 2917403 2913258 2026-07-13T17:33:27Z THIAGOW13 180178 2917403 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler |name = Lionel Messi |image = [[Lêer:Lionel Messi Argentina v Egypt 7 July 2026-112(cropped).jpg|250px]] |image_size = 220px |caption = Lionel Messi tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022]] in [[Katar]] |fullname = Lionel Andrés Messi Cuccittini<ref name="2014 FIFA World Cup squad lists">{{en}} {{cite news |title=2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players |url=http://resources.fifa.com/mm/document/tournament/competition/02/36/33/44/fwc_2014_squadlists_neutral.pdf |publisher=[[FIFA]] |format=PDF |page=2 |date=11 Junie 2014 |accessdate=15 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211213256/https://resources.fifa.com/mm/document/tournament/competition/02/36/33/44/fwc_2014_squadlists_neutral.pdf |archive-date=11 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1987|6|24|df=yes}} |birth_place = [[Rosario]], [[Santa Fe-provinsie|Santa Fe]], [[Argentinië]] |height = 1,70&nbsp;m<ref name="barca">{{en}} {{cite web |title=10 Messi |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2015/clubs/player=95803/ |publisher=[[UEFA]] |accessdate=27 Januarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629082950/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2015/clubs/player=95803/ |archive-date=29 Junie 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> |position = Voorspeler |currentclub = [[Inter Miami CF]] |clubnumber = 10 |youthyears1 = 1995–2000 |youthclubs1 = [[Newell's Old Boys]] |youthyears2 = 2000–2003 |youthclubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] |years1 = 2003–2004 |clubs1 = [[:en:FC Barcelona C|Barcelona C]] |caps1 = 10 |goals1 = 5 |years2 = 2004–2005 |clubs2 = [[:en:FC Barcelona B|Barcelona B]] |caps2 = 22 |goals2 = 6 |years3 = 2004–2021 |clubs3 = [[FC Barcelona|Barcelona]] |caps3 = 520 |goals3 = 474 |years4 = 2021–2023 |clubs4 = [[Paris Saint-Germain]] |caps4 = 58 |goals4 = 22 |years5 = 2023– |clubs5 = [[Inter Miami CF]] |caps5 = 67 |goals5 = 62 |nationalyears1 = 2004–2005 |nationalteam1 = Argentinië o/20 |nationalcaps1 = 18 |nationalgoals1 = 14 |nationalyears2 = 2007–2008 |nationalteam2 = Argentinië o/23 |nationalcaps2 = 5 |nationalgoals2 = 2 |nationalyears3 = 2005– |nationalteam3 = [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentinië]] |nationalcaps3 =201|nationalgoals3 = 122 |club-update = 25 Mei 2026 |nationalteam-update = 22 Junie 2026 }} '''Lionel Andrés "Leo" Messi Cuccittini''' (gebore [[24 Junie]] [[1987]] in [[Rosario]], Santa Fe-provinsie, [[Argentinië]]) is 'n Argentynse [[sokker]]speler. Hy speel as ’n voorspeler (aanvaller) vir [[Inter Miami CF|Inter Miami]] in die [[Major League Soccer]] en is die kaptein van beide Inter Miami en die [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentynse nasionale span]]. Sy bynaam is ''La Pulga'' ("die vlooi") wat hy te danke het aan sy kort lengte en spoed. Hy word wêreldwyd beskou as een van die grootste sokkerspelers in die geskiedenis. Messi het deur sy loopbaan ’n groot aantal belangrike sporttoekennings ontvang, onder andere agt [[Ballon d'Or|Ballon d’Or]]-pryse, ses Europese Goue Skoene, en verskeie FIFA-pryse vir wêreldspeler van die jaar. In 2025 is hy deur die IFFHS (''International Federation of Football History & Statistics'') aangewys as die Aller Tye Beste Mansspeler. Met 45 trofeë is hy die mees bekroonde sokkerspeler ooit. Sy rekords sluit onder meer die meeste doele in ’n kalenderjaar (91), die meeste doele vir een klub (672 vir Barcelona), en die meeste bydraes tot doele in die [[Sokker-Wêreldbeker|FIFA Wêreldbeker]] in. Messi het sy professionele debuut vir [[FC Barcelona|Barcelona]] op 17-jarige ouderdom gemaak in 2004. Hy het gou ’n belangrike speler geword en in die 2008/09-seisoen het hy daartoe bygedra dat die klub [[La Liga]], die [[Copa del Rey]], die [[Supercopa de España]], die [[UEFA Champions League]], die [[UEFA Superbeker|Superbeker]] en die [[FIFA-Klubwêreldbeker|FIFA Klubwêreldbeker]] gewen het. Gedurende meer as ’n dekade by Barcelona het hy talle klubrekords verbeter en die span gelei tot tien ligatitels en vier Champions League-trofeë. Finansiële probleme by Barcelona het daartoe gelei dat Messi in 2021 na [[Paris Saint-Germain]] verhuis het, waar hy twee ligatitels gewen het. In 2023 het hy by Inter Miami aangesluit. As ’n Argentynse internasionale speler is Messi die land se algehele topdoelskieter en die speler met die meeste wedstryde. Hy het ’n goudmedalje by die [[Olimpiese Somerspele 2008|2008 Olimpiese Spele]] gewen. Nadat hy in 2011 kaptein geword het, het hy Argentinië gelei na drie agtereenvolgende eindstryde, en uiteindelik na groot sukses deur die [[Copa América]] in 2021 en die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|Wêreldbeker 2022]] te wen — Argentinië se eerste Wêreldbekertitel sedert die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|toernooi van 1986]]. Destyds was Argentinië se sterspeler [[Diego Maradona]], en saam het hulle byna ’n goddelike status onder Argentynse ondersteuners.<ref>{{Cite web|url=https://aldianews.com/en/culture/heritage-and-history/name-diego|title=Will Messi be the new Savior of the Maradonian Church?|date=2020-11-26|website=aldianews.com|access-date=2025-11-23}}</ref> In 2024 het hy weer die Copa América gewen — sy derde groot titel met die nasionale span. Tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|Wêreldbekertoernooi van 2026]] het hy die algehele rekord vir meeste doele in die geskiedenis van die Wêreldbeker opgestel deur [[Miroslav Klose]] se vorige rekord van 16 doele te oortref.<ref>{{Cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/klose-congratulates-messi-world-cup-goals-record-37929|title=Miroslav Klose congratulates Lionel Messi on FIFA World Cup goals record|website=bundesliga.com - the official Bundesliga website|language=en|access-date=2026-06-23}}</ref> Buite die veld is Messi een van die wêreld se bekendste sportfigure. Hy is herhaaldelik aangewys as een van die hoogste betaalde sportlui ter wêreld deur [[Forbes]] en ''France Football''. Hy is ook verskeie kere op [[Time (tydskrif)|Time]] se lys van die 100 invloedrykste mense.<ref>{{Cite web|url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269893/lionel-messi/|title=The 100 Most Influential People of 2023|date=2023-04-13|website=time.com|access-date=2025-11-23|archive-date=2023-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230422015245/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269893/lionel-messi/|url-status=dead}}</ref> == Internasionale loopbaanstatistieke == Vir die [[Argentynse nasionale sokkerspan]]: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Jaar !! Kere uitgedraf !! Doelskoppe |- |2005||5||0 |- |2006||7||2 |- |2007||14||6 |- |2008||8||2 |- |2009||10||3 |- |2010||10||2 |- |2011||13||4 |- |2012||9||12 |- |2013||7||6 |- |2014||14||8 |- |2015||8||4 |- |2016||11||8 |- |2017||7||4 |- |2018||5||4 |- |2019||10||5 |- |2020||4||1 |- |2021||16||9 |-bgcolor=cccc00 |2022||14||18 |- |2023||8||8 |- |2024 |11 |6 |- |2025 |5 |3 |- |2026 |5 |7 |- !Totaal||201||122 |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Simon Kuper: ''Barça: The rise and fall of the club that built modern football'', Short Books, London 2022. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Lionel-Messi|title=Lionel Messi|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=19 Desember 2022}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Messi, Lionel}} [[Kategorie:Argentynse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1987]] [[Kategorie:Spaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Lewende mense]] eir3qddvmmm5c5bqomfut0ootrs2dmy 0 92919 2917387 1580019 2026-07-13T15:45:56Z Drewes 52945 2917387 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} {{Rivier | rivier_naam = De Boarn | beeld_naam = 2009 02 08 Boorne.JPG | byskrif = De Boarn by [[Beetsterzwaag]] | kaart = Boarn.png | kaartbyskrif = Die stroomgebied van De Boarn. | oorsprong = Bakkeveen, [[Friesland]], [[Nederland]] | monding = [[Jirnsum]] ([[Nederland]]) | stroomgebied_lande = [[Friesland]], [[Nederland]] | lengte = | hoogte = | monding_hoogte = | afloop = | stroomgebied = | kaart_beeld = | kaart_byskrif = }} '''De Boarn''' is 'n rivier oos van Oldeboorn in [[Friesland]], [[Nederland]]. Die rivier vloei van [[Bakkeveen]] tot [[Irnsum]]. Dit staan ook as die Ouddiep ([[Wes-Fries]]: ''Alddjip'') of Koningsdiep bekend. == Slag van die Boorne == Die Slag van die Boorne (Wes-Fries: ''Slach oan de Boarn'') of Slag van Jirnsum (Wes-Fries: ''Slach by Jirnsum'') was 'n veldslag in Friesland tydens die 8ste eeu. In hierdie slag is die leër van die Friese koning Poppo verslaan deur die Frankiese hofmeier [[Karel Martel]]. Hierdie oorwinning het die Franke beheer gegee oor die Friese gebied tussen die Vlie en die [[Lauwers]], wat effektief 'n einde aan Friese onafhanklikheid gemaak het. Die presiese ligging van die slag is nie heeltemal seker nie, maar dit het waarskynlik naby die monding van die rivier die Boorne – waar dit in die Middelsee uitgemond het – plaasgevind, in die omgewing van die huidige Irnsum. Gevolglik staan ​​die slag ook bekend as die "Slag van die Bordine" of die "Slag van Jirnsum". == Verwijsings == *[[Fredegar]], ''Liber Historiae Francorum.'' * {{aut|[[Herre Halbertsma]]}}, ''Het rijk van de Friese koningen, opkomst en ondergang'', Utrecht-2000. {{Saadjie}} {{DEFAULTSORT:Boarn, De}} [[Kategorie:Riviere in Nederland]] [[Kategorie:Friesland]] 0a326yuwtjh01i458rup6f4f84xnhqz 2917388 2917387 2026-07-13T15:49:11Z Drewes 52945 [[]] 2917388 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} {{Rivier | rivier_naam = De Boarn | beeld_naam = 2009 02 08 Boorne.JPG | byskrif = De Boarn by [[Beetsterzwaag]] | kaart = Boarn.png | kaartbyskrif = Die stroomgebied van De Boarn. | oorsprong = Bakkeveen, [[Friesland]], [[Nederland]] | monding = [[Jirnsum]] ([[Nederland]]) | stroomgebied_lande = [[Friesland]], [[Nederland]] | lengte = | hoogte = | monding_hoogte = | afloop = | stroomgebied = | kaart_beeld = | kaart_byskrif = }} '''De Boarn''' is 'n rivier oos van Oldeboorn in [[Friesland]], [[Nederland]]. Die rivier vloei van [[Bakkeveen]] tot [[Irnsum]]. Dit staan ook as die Ouddiep ([[Wes-Fries]]: ''Alddjip'') of Koningsdiep bekend. == Slag van die Boorne == Die Slag van die Boorne (Wes-Fries: ''Slach oan de Boarn'') of Slag van Jirnsum (Wes-Fries: ''Slach by Jirnsum'') was 'n veldslag in Friesland tydens die 8ste eeu. In hierdie slag is die leër van die Friese koning Poppo verslaan deur die [[Frankiese Ryk|Frankiese]] hofmeier [[Karel Martel]]. Hierdie oorwinning het die Franke beheer gegee oor die Friese gebied tussen die Vlie en die [[Lauwers]], wat effektief 'n einde aan Friese onafhanklikheid gemaak het. Die presiese ligging van die slag is nie heeltemal seker nie, maar dit het waarskynlik naby die monding van die rivier die Boorne – waar dit in die Middelsee uitgemond het – plaasgevind, in die omgewing van die huidige Irnsum. Gevolglik staan ​​die slag ook bekend as die "Slag van die Bordine" of die "Slag van Jirnsum". == Verwijsings == *[[Fredegar]], ''Liber Historiae Francorum.'' * {{aut|[[Herre Halbertsma]]}}, ''Het rijk van de Friese koningen, opkomst en ondergang'', Utrecht-2000. {{Saadjie}} {{DEFAULTSORT:Boarn, De}} [[Kategorie:Riviere in Nederland]] [[Kategorie:Friesland]] 980fxdoj01cy54rc4c1ije7q5mgo98s 0 96261 2917369 1623341 2026-07-13T14:18:30Z Aliwal2012 39067 Volgens Willem Pelser, 'n omroeper by RSG 2917369 wikitext text/x-wiki '''Radiopark''' is 'n wolkekrabber in [[Auckland Park]], [[Johannesburg]], Suid-Afrika. Die gebou is 151 meter en drie-en-dertig verdiepings hoog en huisves die hoofkantoor en verskeie ateljees van die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]]. == Eksterne skakels == * [http://wikimapia.org/#lang=en&lat=-26.185964&lon=28.011304&z=19&m=b Radiopark op Wikimapia] {{Johannesburg-saadjie}} {{Koördinate|26|11|9|S|28|0|40|O|aansig=titel}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Johannesburg]] [[Kategorie:Wolkekrabbers in Suid-Afrika]] 2rqrwexsgipqcfw6efbyouww1rkys39 0 99390 2917380 2891643 2026-07-13T15:07:04Z Drewes 52945 [[]] 2917380 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Boornbergem |ander_naam= |inheemse_naam=Boarnburgum |nedersetting_tipe=Dorp |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët= |beeldgrootte=250px |beeldbyskrif= |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart= Map NL Smellingerlân Boarnburgum.png |kaartgrootte= |kaartbyskrif=Ligging van Boornbergum in Smalligerland, Friesland |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart= |duimdrukkeretiketposisie= |duimdrukkerkaartgrootte= |duimdrukkerkaartbyskrif= |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Nederland}} |onderafdelingtipe1=[[Provinsies van Nederland|Provinsie]] |onderafdelingtipe2=[[Munisipaliteit]] |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1=[[Lêer:Frisian flag.svg|22px]] [[Friesland]] |onderafdelingnaam2=[[Lêer:Smallingerland wapen.svg|22px]] [[Smallingerland]] |onderafdelingnaam3= |onderafdelingnaam4= |regeringvoetnotas= |regeringstipe= |leiertitel= |leiernaam= |leiertitel1= |leiertitel2= |leiertitel3= |leiertitel4= |leiernaam1= |leiernaam2= |leiernaam3= |leiernaam4= |stigtingstitel= |stigtingsdatum= |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2= |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2= |oppervlak_land_myl2= |oppervlak_water_myl2= |oppervlak_water_persent= |oppervlak_stedelik_km2= |oppervlak_stedelik_myl2= |oppervlak_metro_km2= |oppervlak_metro_myl2= |oppervlak_leeg1_titel= |oppervlak_leeg1_km2l= |oppervlak_leeg1_myl2= |oppervlak_leeg2_titel= |oppervlak_leeg2_km2l= |oppervlak_leeg2_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|33|1|27.12|S|27|35|9.6|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2023 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=1.835 |bevolkingsdigtheid_km2= |bevolkingsdigtheid_myl2= |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolking_leeg1_titel= |bevolking_leeg1= |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2= |bevolking_leeg2_titel= |bevolking_leeg2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2= |bevolkingnota= |tydsone= |utcafset= |tydsone_DST= |uctafset_DST= |poskodetipe=Poskode |poskode= 9244 |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= [http://85.92.144.50/~boarn/index.php Webwerf van Boornbergum en Kortehemmen] {{nl}} }} '''Boornbergum''' ([[Wes-Fries]]: ''Boarnburgum'') is 'n dorp in die [[Nederland]]se provinsie [[Friesland]]. Die dorp lê 2&nbsp;km suidwes van [[Drachten]] en ressorteer onder die munisipaliteit Smallingerland (Wes-Fries: ''Smellingerlân''). Die dorpie is die eerste keer in 1543 as Berghum genoem, en beteken heuwel by die [[De Boarn|Boorne-rivier]]. <ref>{{cite web|url=https://etymologiebank.nl/trefwoord/boornbergum |title=Boornbergum - (geografische naam) |website=Etymologiebank |access-date=3 April 2022 |language=nl}}</ref> Die Nederduitse Gereformeerde kerk is in 1734 gebou nadat die kloktoring van sy Middeleeuse voorganger die jaar tevore ineengestort het. In die 18de eeu is turf in die gebied uitgegrawe. == Bevolking == {| class="wikitable" !1999 !2002 !2003 !2014 !2018 !2021 !2023 |- |1324 |1307 |1336 |1699 |1660 |1775 |1835 |} [[Lêer:Ger kerk Boarnburgum.jpg|duimnael|280px|links|Gereformeerde kerk van Boornbergum]] == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Smallingerland]] [[Kategorie:Nedersettings in Friesland]] nld4anrc4cfuaj99m4rbi3sxah58zkv 0 102949 2917400 2812994 2026-07-13T17:28:36Z Aliwal2012 39067 /* Uitslae */ [[ ]] 2917400 wikitext text/x-wiki Die '''Force India F1'''-span was 'n Formule 1-span wat vanaf die 2008-seisoen tot in 2017 aan die [[Formule Een]]-wêreldkampioenskap deelgeneem het. Force India het ontstaan uit die Spyker F1-span, wat gespruit het uit Midland, wat op sy beurt uit die [[Jordan Grand Prix]]span ontstaan het in Oktober 2007. Die span se renjaers in 2016 was [[Sergio Pérez]] en [[Nico Hülkenberg]], en in 2017 en 2018 Pérez en [[Esteban Ocon]]. == Uitslae == [[Lêer:Force India duo 2015 Malaysia Race.jpg|duimnael|420px|Force India tweeling ([[Sergio Pérez]] en [[Nico Hülkenberg]]) tydens die [[2015 Maleisiese Grand Prix]].]] {{Tabelverklaring vir F1-renjaeruitslag}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" |- ! Jaar ! Onderstel<br />en enjin ! Bande ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2008 Formule Een-seisoen|2008]] |rowspan="3"| VJM01<br />[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 056 [[V8-enjin|V8]] |rowspan="3"| {{Bridgestone}} | | [[2008 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2008 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2008 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2008 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2008 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /> {{vlagikoon|TUR}} | [[2008 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2008 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2008 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{vlagikoon|FRA}} | [[2008 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2008 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2008 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2008 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|EUR}} | [[2008 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2008 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2008 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2008 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2008 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2008 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | | | |rowspan="3"| '''0''' |rowspan="3"| '''10de''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Adrian Sutil]] |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 19 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 19 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 19 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 16 | | | |- |align="left"| {{IT-VLAG}} [[Giancarlo Fisichella]] |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 10 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 18 | | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="4"| [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] |rowspan="4"| VJM02<br />[[Mercedes-Benz]] FO 108W [[V8-enjin|V8]] |rowspan="4"| {{Bridgestone}} | | [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]] | [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]] | [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]] | [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]] | [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[2009 Monaco Grand Prix|MON]] | [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]] | [[2009 Britse Grand Prix|GBR]] | [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]] | [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]] | [[2009 Europese Grand Prix|EUR]] | [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]] | [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]] | [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]] | [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | | | | |rowspan="4"| '''13''' |rowspan="4"| '''9de''' |- |align="left"|{{DE-VLAG}} [[Adrian Sutil]] |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 17 | | | | |- |align="left"|{{IT-VLAG}} [[Giancarlo Fisichella]] |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 9 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#DFDFDF"| 2 | | | | | | | | | |- |align="left"| {{IT-VLAG}} [[Vitantonio Liuzzi]] | | | | | | | | | | | | |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 15 | | | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] |rowspan="3"| VJM03<br />[[Mercedes-Benz]] FO 108X [[V8-enjin|V8]] |rowspan="3"| {{Bridgestone}} | | [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2010 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}} | [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{vlagikoon|TUR}} | [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2010 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|EUR}} | [[2010 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]] <br /> {{vlagikoon|KOR}} | [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3"| '''68''' |rowspan="3"| '''7de''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Adrian Sutil]] |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 13 | | |- |align="left"| {{IT-VLAG}} [[Vitantonio Liuzzi]] |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] |rowspan="3"| VJM04<br />[[Mercedes-Benz]] FO 108Y [[V8-enjin|V8]] |rowspan="3"| {{Pirelli}} | | [[2011 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]] <br /> {{vlagikoon|TUR}} | [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2011 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}} | [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2011 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|EUR}} | [[2011 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]] <br /> {{vlagikoon|KOR}} | [[2011 Indiese Grand Prix|IND]] <br /> {{vlagikoon|IND}} | [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | | |rowspan="3"| '''62''' |rowspan="3"| '''6de''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Adrian Sutil]] |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 6 | | |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Paul di Resta]] |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 18 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 8 | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2012 Formule Een-seisoen|2012]] |rowspan="3"| VJM05<br />[[Mercedes-Benz]] FO 108Z [[V8-enjin|V8]] |rowspan="3"| {{Pirelli}} | | [[2012 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2012 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2012 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2012 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2012 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2012 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}} | [[2012 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2012 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|EUR}} | [[2012 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2012 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2012 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2012 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2012 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2012 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2012 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2012 Koreaanse Grand Prix|KOR]] <br /> {{vlagikoon|KOR}} | [[2012 Indiese Grand Prix|IND]] <br /> {{vlagikoon|IND}} | [[2012 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br />[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | [[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2012 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | |rowspan="3"| '''109''' |rowspan="3"| '''7de''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Paul di Resta]] |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#EFCFFF"| DNF |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#DFFFDF"| 9 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 19 | |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] |bgcolor="#EFCFFF"| DNF |bgcolor="#DFFFDF"| 9 |bgcolor="#CFCFFF"| 15 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#DFFFDF"| 10 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 |bgcolor="#CFCFFF"| 12 |bgcolor="#DFFFDF"| 9 |bgcolor="#CFCFFF"| 11 |bgcolor="#DFFFDF"| 4 |bgcolor="#CFCFFF"| 21 |bgcolor="#CFCFFF"| 14 |bgcolor="#DFFFDF"| 7 |bgcolor="#DFFFDF"| 6 |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#EFCFFF"| DNF |bgcolor="#DFFFDF"| 8 |bgcolor="#DFFFDF"| 5 | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2013 Formule Een-seisoen|2013]] |rowspan="3"| VJM06<br />[[Mercedes-Benz]] FO 108Z [[V8-enjin|V8]] |rowspan="3"| {{Pirelli}} | | [[2013 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2013 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2013 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}} | [[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2013 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2013 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]] <br /> {{vlagikoon|KOR}} | [[2013 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2013 Indiese Grand Prix|IND]] <br /> {{vlagikoon|IND}} | [[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br />[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | [[2013 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | | |rowspan="3"| '''77''' |rowspan="3"| '''6de''' |- |align="left"| {{GB-VLAG}} [[Paul di Resta]] |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 11 | | |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Adrian Sutil]] |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 13 | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2014 Formule Een-seisoen|2014]] |rowspan="3"| VJM07<br />[[Mercedes-Benz]] PU106A Hybrid [[V6-enjin|V6]] Turbo |rowspan="3"| {{Pirelli}} | | [[2014 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2014 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2014 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}} | [[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2014 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2014 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2014 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2014 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br />[[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3"|'''155''' |rowspan="3"|'''6de''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 6 | | |- |align="left"| {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] |bgcolor="#dfffdf"| 10 |DNS |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#dfffdf"| 7 | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2015 Formule Een-seisoen|2015]] |rowspan="3"| VJM08<br />[[Mercedes-Benz]] PU106B Hybrid [[V6-enjin|V6 turbo]] |rowspan="3"| {{Pirelli}} | | [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2015 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}} | [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2015 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan="3"|'''136''' |rowspan="3"|'''5de''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#efcfff"| DNF |DNS |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 7 | | |- |align="left"| {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 5 | | |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] |rowspan="3"| VJM09<br />[[Mercedes-Benz]] [[V6-enjin|V6 turbo]] |rowspan="3"| {{Pirelli}} | | [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{CN-VLAG}} | [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2016 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2016 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{AZ-VLAG}} | [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2016 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2016 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} | [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] |rowspan="3"|'''173''' |rowspan="3"|'''4de''' |- |align="left"| {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#cfcfff"| 15 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 19 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |- |align="left"| {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |- |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan="3"| [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] |rowspan="3"| VJM10<br />[[Mercedes-Benz]] [[V6-enjin|V6 turbo]] |rowspan="3"| {{Pirelli}} | |[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} |[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}} |[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} |[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} |[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} |[[2017 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} |[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} |[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} |[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} |[[2017 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} |[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} |[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} |[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} |[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} |[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}} |[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} |[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} |[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} |[[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} |[[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | |rowspan="3" |'''187''' |rowspan="3" |'''4de''' |- |align="left"| {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 4 |bgcolor="#cfcfff"| ''13'' |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 17 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 7 | |- |align="left"| {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 5 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 8 |- !rowspan="3"| [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] |rowspan="3"| [[Mercedes-Benz|Mercedes]] 1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] |rowspan="3"| {{Pirelli}} | | [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}} | [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}} | [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}} | [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}} | [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}} | [[2018 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}} | [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}} | [[2018 Franse Grand Prix|FRA]] <br /> {{vlagikoon|FRA}} | [[2018 Oostenrykse Grand Prix|AUT]] <br /> {{vlagikoon|AUT}} | [[2018 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}} | [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}} | [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}} | [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}} | [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}} | [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}} | [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}} | [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}} | [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}} | [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}} | [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}} | [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] !rowspan="3"|59* |rowspan="3"|'''7de''' |- |align="left"|{{vlagikoon|MEX}} [[Sergio Pérez]] |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#cfcfff"| 16 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#ffdf9f"| 3 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#cfcfff"| 14 |bgcolor="#013220"| |bgcolor="#013220"| |bgcolor="#013220"| |bgcolor="#013220"| |bgcolor="#013220"| |bgcolor="#013220"| |bgcolor="#013220"| |bgcolor="#013220"| |bgcolor="#013220"| |- |align="left"|{{vlagikoon|FRA}} [[Esteban Ocon]] |bgcolor="#cfcfff"| 12 |bgcolor="#dfffdf"| 10 |bgcolor="#cfcfff"| 11 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 9 |bgcolor="#efcfff"| DNF |bgcolor="#dfffdf"| 6 |bgcolor="#dfffdf"| 7 |bgcolor="#dfffdf"| 8 |bgcolor="#cfcfff"| 13 |bgcolor="#013220"| |bgcolor="#013220"| |bgcolor="#013220"| |bgcolor="#013220"| |bgcolor="#013220"| |bgcolor="#013220"| |bgcolor="#013220"| |bgcolor="#013220"| |bgcolor="#013220"| |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel<br />en enjin ! Bande ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! Punte ! Plek |} * Vanaf die [[2018 Belgiese Grand Prix]] ding die span onder die nuwe naam '''[[Racing Point F1-span]]''' mee, nadat die vorige Force India-span gelikwideer is. Hulle verloor dus al hul kampioenskapspunte tot op daardie stadium. Die span se naam is weereens in 2021 verander, hierdie keer na [[Aston Martin F1]]. [[Kategorie:Formule Een-vervaardigers]] db21sf81k0mbncsmrk8dd3ntftx07rj 0 103556 2917514 2909816 2026-07-14T11:07:30Z Aliwal2012 39067 /* Volledige Formule Een-uitslae */ 2917514 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Nelson Piquet | image = Nelson Piquet Souto Maior.jpg | caption = Piquet in 2013 | nationality = {{vlagikoon|BRA}} Brasilianer | birth_name = Nelson Piquet Souto Maior | birth_date = {{birth date and age|1952|8|17|df=y}} | birth_place = [[Rio de Janeiro]], [[Brasilië]] | Years = 1978–1991 | Old Team = Ensign, [[McLaren]], [[Brabham]], [[WilliamsF1|Williams]], [[Lotus F1-span|Lotus]], [[Benetton Formula-span|Benetton]] | Races = 207 (204 wegspringkere) | Championships = 3 (1981, 1983, 1987) | Wins = 23 | Podiums = 60 | Points = 481.5 | Poles = 24 | Fastest laps = 23 | First race = 1978 [[Duitse Grand Prix]] | First win = 1980 [[Verenigde State Grand Prix]] Wes | Last win = [[1991 Kanadese Grand Prix]] | Last race = [[1991 Australiese Grand Prix]] }} '''Nelson Piquet Souto Maior''' ([[Portugees|Portugese]] uitspraak: [ˈnɛwsõ piˈke], gebore op [[17 Augustus]] [[1952]] in [[Rio de Janeiro]]) is 'n [[Brasilië|Brasiliaanse]] voormalige motorrenjaer en sakeman wat die [[Formule Een]]-wêreldjaerskampioenskap drie keer in die jare 1981, 1983 en 1987 gewen het. Hy is die vader van [[Nelson Piquet jr.]] wat in sy voetspore volg in motorwedrenne. Piquet het 'n kort loopbaan in tennis gehad voordat hy belangstelling in die sport verloor het<ref name=piquet>{{cite news|last=Zurkowsky|first=Herb|title=Nelson Piquet defied father to race|url=https://news.google.com/newspapers?id=4oAxAAAAIBAJ&pg=2518,2645430&dq=nelson+piquet&hl=en|newspaper=Montreal Gazette|date=26 September 1981|page=105}}</ref> en daarna karting begin en sy identiteit verbloem het om te verhoed dat sy pa sy stokperdjie ontdek. Hy het die Brasiliaanse nasionale kartkampioen in 1971–72 geword en die Formule Vee-kampioenskap in 1976 gewen. Op advies van [[Emerson Fittipaldi]] het Piquet na Europa gereis om verdere sukses te behaal deur 'n rekordaantal oorwinnings in Formule Drie in 1978 aan te teken, en [[Jackie Stewart]] se rekord van alle tye te verbeter.<ref name=piquet /> In dieselfde jaar het hy sy Formule Een-buiging met die Ensign-span gemaak en vir McLaren en Brabham gery. In 1979 het Piquet na die Brabham-span geskuif en in 1980 as die naaswenner geëindig voordat hy die kampioenskap in 1981 gewen het. Piquet in 1982 is gekniehalter deur erge enjin-onbetroubaarheid, maar hy het 'n herlewing in 1983 gehad en sy tweede wêreldkampioenskap behaal. Vir 1984–85 het Piquet weer 'n kans verbeur om die kampioenskap te wen, maar het daarin geslaag om drie oorwinnings in daardie tydperk aan te teken. Hy het in 1986 na die [[Williams Grand Prix Engineering|Williams-span]] geskuif en was 'n titelaanspraakmaker tot die laaste ronde in Australië. Piquet het sy derde en laaste kampioenskap in 1987 geneem tydens 'n hewige stryd met spanmaat [[Nigel Mansell]] wat die paar se verhouding versuur het. Piquet het daarna na Lotus verskuif vir 1988–89 waar hy sy derde verlies aan vorm ervaar het. Hy is uiteindelik na die Benetton-span vir 1990–91 waar hy daarin geslaag het om drie wedrenne te wen voordat hy uitgetree het.<ref>{{Cite web|url=http://www.grandprix.com/gpe/drv-piqnel.html|title=Nelson Piquet Profile|publisher=grandprix.com|access-date=12 August 2012}}</ref> Nadat hy uit Formule Een getree het, het Piquet vir twee jaar sy hand by die Indianapolis 500 probeer. Hy het ook tydens en ná sy Formule Een-loopbaan verskeie kere aan sportmotorrenne deelgeneem. Piquet is tans afgetree en bestuur verskeie besighede in Brasilië, en sy seuns [[Nelson Piquet jr.]] en Pedro Piquet, wat ook professionele renjaers is. == Jeug en vroeë loopbaan == Piquet het op die ouderdom van 14 met knortjorwedrenne begin,<ref>{{Cite web|url=http://www.ddavid.com/formula1/piquet_bio.htm|title=Nelson Piquet|publisher=Grand Prix Hall of Fame|archive-url=https://web.archive.org/web/20080221235755/http://www.ddavid.com/formula1/piquet_bio.htm|archive-date=21 February 2008|access-date=23 December 2007}}</ref> maar omdat sy pa nie sy renloopbaan goedgekeur het nie, het hy sy ma se nooiensvan Piquet (van Franse oorsprong en uitgespreek as "Pee-Ké") verkeerd gespel as Piket gebruik om sy identiteit te verbloem.<ref name=piquet /> Piquet het na twee jaar in 1974 sy studie in 'n ingenieurskursus op universiteit gestaak. Hy het daarna werk gekry in 'n motorwerkswinkel, om sy renloopbaan te finansier, aangesien hy geen finansiële ondersteuning van sy familie gekry het nie.<ref name=piquet /> Met sy terugkeer na Brasilië het Piquet en drie vriende 'n 20&nbsp;pk cart gekoop en deelgeneem aan Brasiliaanse go-kart (1971 en 1972 nasionale kampioen) en aan die plaaslike Formule Super Vee 1976 kampioenskap, op advies van [[Emerson Fittipaldi]], die eerste Brasiliaanse Formule Een wêreldkampioen wat die onderstel vir die Brasiliaanse Formule Vee kampioen verkoop het. In die 1978 Britse Formule 3- seisoen het hy [[Jackie Stewart]] se rekord van die meeste oorwinnings in 'n seisoen gebreek.<ref name="piquet2">{{cite news|last=Zurkowsky|first=Herb|title=Nelson Piquet defied father to race|url=https://news.google.com/newspapers?id=4oAxAAAAIBAJ&pg=2518,2645430&dq=nelson+piquet&hl=en|newspaper=Montreal Gazette|date=26 September 1981|page=105}}</ref> ;Formule Een Piquet het sy [[Formule Een]]-debuut vir Ensign in Duitsland gemaak en 21ste begin net om in rondte 31 met 'n stukkende enjin te onttrek. Ná die wedren het Piquet in die volgende drie wedrenne met 'n [[McLaren]] van BS Fabrications gejaag, waar hy goeie indrukke gelaat het. Die transaksie is onderhandel toe BS Fabrications-werknemers Piquet ontmoet het toe hy by [[Brands Hatch-renbaan|Brands Hatch]] gejaag het. Sy beste uitslag was negende in [[<!-- 1978 -->Italiaanse Grand Prix|Italië]].<ref>{{cite book|last=Oliver|first=Michael|title=Tales from the Toolbox: A Collection of Behind-the-Scenes Tales from Grand Prix mechanics|year=2009|url=https://books.google.com/books?id=mxtB_NobUSEC&q=Nelson+Piquet+&pg=PA122|publisher=Veloce Books|page=122|isbn=9781845845582}}</ref> == Brabham (1978–85) == Vir die laaste wedren in 1978 het Piquet na die [[Brabham]]-span verskuif; hy het in die 14de plek gekwalifiseer en 11de geëindig in die wedren. Piquet het tot in 1985 by Brabham aangebly. === 1979 === In [[1979 Formule Een-seisoen|1979]] het Piquet sy eerste volle seisoen in Formule Een voltooi, toe hy weer saam met die dubbele wêreldkampioen, [[Niki Lauda]], vir die Brabham-span gery het. Die seisoen was moeilik vir die span, wat gewoond was aan sukses. Piquet het uit elf van die vyftien wedrenne in die seisoen onttrek, en in [[Clay Regazzoni]] se Williams-motor vasgery by die [[Brasiliaanse Grand Prix]] by [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]]. Die eerste punte van sy loopbaan het by die [[Nederlandse Grand Prix]] gekom, waar hy vierde geëindig het. Hy het 'n groot ongeluk by die [[Italiaanse Grand Prix]] gehad; die agterste gedeelte van sy BT48 is heeltemal afgeruk by Monza se Curva Grande-draai ná nog 'n voorval met Regazzoni; gelukkig het Piquet ongedeerd weggestap. Twee weke na die Italiaanse rondte het Lauda skielik opgehou jaag voor die begin van die [[Kanadese Grand Prix]], wat Piquet as die nommer-eenjaer vir Brabham gelaat het. Hy en nuwe rekruut Ricardo Zunino het met die nuwe BT49, wat 'n Ford-Cosworth DFV-enjin gehad het, gedebuteer. Brabham het die Alfa Romeo V12's laat vaar in protes teen Alfa Romeo wat as 'n volle fabriekspan ingeskryf het.<ref name="Kärkkäinen s.1102">{{cite book|last=Kärkkäinen|first=Juha|title=Formula 1 stars|year=1997|page=110|publisher=Alfamer|isbn=952-5089-18-5}}</ref> In die laaste ren, die [[Verenigde State Grand Prix]] by [[Watkins Glen Internasionale Renbaan|Watkins Glen]], het Piquet van die voorry af weggespring en die vinnigste rondte in die ren opgestel, wat die nuwe BT49 se potensiaal duidelik getoon het. === 1980 === [[Lêer:Piquet_at_1980_Dutch_Grand_Prix.jpg|duimnael|Piquet jaag vir Brabham by die 1980 Nederlandse Grand Prix]] In [[1980 Formule Een-seisoen|1980]] het Piquet 'n verdienstelike tweede plek in Argentinië agter Alan Jones ingeneem; die wedren is in baie warm toestande op 'n verbrokkelende baan beslis. Daar was twyfel oor die wettigheid van die motor aangesien dit glo ondergewig was. Jones het die motor gaan bekyk, wat die vermoede gegee het dat ballas bygevoeg is om die motor binne die regulasies te bring.<ref>{{cite book|author=John Cancellieri-Cesare De Agostini|title=33 years of Grand Prix championship-Vol.II|publisher=Conti Editore|year=1982|page=302}}</ref> Piquet het sy eerste oorwinning by die Verenigde State Wes-Grand Prix in [[Long Beach]], Kalifornië met meer as 50 sekondes voor [[Riccardo Patrese]] behaal.<ref>{{cite news|title=Brazil's Piquet is Grand Prix winner|newspaper=Lodi News-Sentinel|date=31 March 1980|page=17}}</ref><ref>Winner's Circle United States Grand Prix West, John Blakemore Photograph Collection, Revs Institute, [https://library.revsinstitute.org/digital/custom/single-image?id=494176&collection=p17257coll1 Revs Digital Library.]</ref> 5 maande later het Piquet weereens oorwinnings in Nederland en Italië behaal.<ref>Winner's Circle Dutch Grand Prix, John Blakemore Photograph Collection, Revs Institute, [https://library.revsinstitute.org/digital/custom/single-image?id=496424&collection=p17257coll1 Revs Digital Library.]</ref><ref>Winner's Circle Italian Grand Prix, John Blakemore Photograph Collection, Revs Institute, [https://library.revsinstitute.org/digital/custom/single-image?id=495099&collection=p17257coll1 Revs Digital Library.]</ref> Hy het tweede in die jaers se punteleer geëindig, 13 punte agter die titelwenner Alan Jones.<ref>{{Cite web|url=http://en.espnf1.com/f1/motorsport/story/6333.html|title=Alan Jones beats Nelson Piquet to the title|year=1980|publisher=ESPN}}</ref> In Kanada het Piquet en Jones van die wegspring af kontak gemaak en Piquet se motor is beskadig. Dit het 'n groot ongeluk veroorsaak wat daartoe gelei het dat die rooi vlae gewaai is. Jones, sy kampioenskap-mededinger, het voortgegaan in die wedren en in dieselfde motor by die tweede wegspring aangesluit. Piquet het oorgeskakel na sy kwalifiserende motor wat 'n spesiale enjin gehad het, wat egter nie ingestel was om die volle afstand te jaag nie, dus het Piquet uitgeval en Jones het die wedren en die Wêreldkampioenskap voor hom weggeneem.<ref>{{cite book|author=Alan Jones/Andrew Clarke|title=AJ: How Alan Jones Climbed to the top of Formula 1|publisher=Penguin Random House|year=2017|pages=220, 233}}</ref> === 1981 === [[Lêer:Piquetmonaco.jpg|duimnael|regs|220px|Die bekende Parmalat-geborgde Cosworth-Brabham BT49C renmotor van Piquet in [[Monaco Grand Prix|Monaco]], 1981.]] Die seisoen het begin met die herroeping van die [[1981 Suid-Afrikaanse Grand Prix|Suid-Afrikaanse Grand Prix]] se status as 'n FIA-gesanksioneerde byeenkoms weens die voortslepende FISA–FOCA-oorlog. Met die FISA-spanne wat die wedren geboikot het, het die FOCA-spanne 'n nie-kampioenskapswedren in nat toestande in Suid-Afrika gehou, wat deur [[Carlos Reutemann]] gewen is met Piquet tweede.<ref>{{cite book|last=Cesare De Agostini|first=John-Chancellors|title=33 years of Grand Prix championship-Vol.II|publisher=Accounts Editor|year=1982|page=323}}</ref> FISA en FOCA het 'n ooreenkoms bereik wat beweegbare rompe verbied en 'n minimum grondvryhoogte, uitgesluit die bande, van 6&nbsp;cm vereis het. Na 'n derde plek in die Verenigde State se Grand Prix-Wes, het Piquet in sy tuisren, die Brasiliaanse Grand Prix in sy geboortestad [[Rio de Janeiro]], in die voorposisie gekwalifiseer, maar het vinnig tyd verloor nadat hy die wedren met gladde bande op 'n baan met deurdringende reën begin het. By die volgende wedren, die Argentynse Grand Prix in [[Buenos Aires]], het Brabham die grondvryhoogtereël omseil deur 'n veerstelsel te ontwerp wat die motor tydens tegniese inspeksie op die vereiste hoogte gehou het, maar dit teen spoed op die grond laat sak het, sodat dit kan jaag. weereens as 'n vlerkmotor. Die superioriteit van die motor was sodanig dat Piquet maklik gewen het en selfs sy minder ervare Mexikaanse spanmaat Héctor Rebaque, wat gewoonlik ver agtertoe was, het daarin geslaag om die tweede plek te behou, tot hy moes onttrek. By die [[San Marino Grand Prix]] het byna al die spanne die innovasie aangeneem wat deur Brabham na Argentinië gebring is. Piquet het die wedren gewen ten spyte daarvan dat hy deur reën uitgevang is. In die [[Belgiese Grand Prix]] by Zolder, na 'n aanvanklike wegspring wat gestaak is weens 'n ongeluk waarby Siegfried Stohr betrokke was, het sy spanmaat Riccardo Patrese se werktuigkundige Dave Luckett onverklaarbaar by die wegspring op die baan gebly om Patrese se gestolde motor weer aan die gang te kry. Piquet het weer aan die voorpunt weggespring, net om kontak te maak met Jones op rondte 10, wat hom gedwing het om te onttrek,<ref>{{cite book|last=Cesare De Agostini|first=John-Chancellors|title = 33 years of Grand Prix championship Vol.II-|publisher = Accounts Editor|year = 1982 |page=328 }}</ref> met die wedren wat deur Reutemann gewen is. Nadat hy in Monaco en Spanje gebots het, kon Piquet by die Franse Grand Prix by Dijon herstel waar hy tot rondte 58 oorheers het, toe 'n skielike storm tot 'n rooi vlag gelei het en die organiseerders besluit het om te wag totdat die reën ophou om die wedren voort te sit. By die herbegin 45 minute later het Alain Prost baie meer mededingend voorgekom nadat hy slicks op 'n droër baan aangebring het.<ref>{{cite news|last=Piquet|first=Gian Paolo |title=mockery and triumph of Lucchinelli|date=6 July 1981 |page=11}}</ref> In die volgende wedren, die Britse Grand Prix, het Reutemann tweede geëindig om 'n voorsprong van sewentien punte op die punteleer te skep, terwyl Piquet se bande ingegee het en hy op die pylvak tussen Stowe en Club-draaie gebots het. Piquet het die kampioenskap gewen met 'n groot terugkeer wat begin het toe hy die [[Duitse Grand Prix]] op [[Hockenheimring|Hockenheim]] gewen het terwyl Reutemann interne konflik met sy spanmaat Alan Jones verduur het.<ref>{{cite book|last=Cesare De Agostini|first=John-Chancellors|title = 33 years of Grand Prix championship-Vol.II|publisher = Accounts Editor|year=1982 |page=333 }}</ref><ref>Winner's Circle German Grand Prix, John Blakemore Photograph Collection, Revs Institute, [https://library.revsinstitute.org/digital/custom/single-image?id=503957&collection=p17257coll1 Revs Digital Library.]</ref> Nadat hy 'n reeks puik resultate behaal het (selfs nadat hy sy tweede plek in Italië verloor het weens 'n enjinfaling op die laaste rondte) terwyl Reutemann slegs 'n paar keer punte aangeteken het, het Piquet slegs met 'n punt agter Reutemann in die laaste ren van die seisoen weggespring. By die Caesars Palace Grand Prix in Las Vegas het Piquet vyfde geëindig om die kampioenskap te beklink, aangesien Reutemann sonder enige punte geëindig het. Piquet was so gedehidreer van die woestynhitte en uitgeput van die antikloksgewyse aard van die baan dat hy tydens die wedren op homself gebraak het en uit sy motor gelig moes word toe hy teruggekeer het na die kuipe.<ref name=piquetbbc>{{cite web|last=Benson|first=Andrew|title=Formula 1's greatest drivers. Number 16: Nelson Piquet|url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/formula1/17871420|publisher=BBC Sport (BBC)|date=8 May 2012|access-date=8 January 2013}}</ref> === 1982 === Die volgende jaar was Piquet vinnig, maar sy motor het geblyk onbetroubaar te wees ten spyte daarvan dat Brabham 'n alliansie met BMW aangegaan het om die span van turbo-aangejaagde enjins te voorsien wat alhoewel kragtig was, maar ook baie onbetroubaar was en die hoofrede was waarom die motor uit so baie renne uitgeval het. Afgesien van die eerste Grand Prix in Suid-Afrika het Brabham die seisoen begin met die Ford-Cosworth-enjin BT49D. Piquet het die Brasiliaanse Grand Prix in Rio de Janeiro gewen; die uiterste hitte en geweldige klouvermoeë van die motors het meegebring dat Piquet en ander bestuurders aan uitputting gely het; Piquet het flou geword terwyl hy sy trofee op die podium ontvang het. Piquet is later gediskwalifiseer omdat sy motor ondermassa was weens 'n protes van Renault en Ferrari.<ref>{{cite news|title=Piquet, Rosberg disqualified|url=https://news.google.com/newspapers?id=HlIfAAAAIBAJ&pg=4076,2002507&dq=nelson+piquet&hl=en|newspaper=Daytona Beach Morning Journal|date=20 April 1982|page=7B}}</ref> Piquet het nie weer die BMW-enjin BT50 voor België bestuur nie, en die laagtepunt van die seisoen was [[1982 Detroit Grand Prix|Detroit]] waar hy nie kon kwalifiseer nie weens 'n enjinfaling in kwalifisering. Piquet se diskwalifikasie het gelei tot 'n politieke aanval op die verlaging van die minimum massa teen Ferrari en Renault wat turbo-enjins gebruik het. Ferrari se veranderinge aan hul agtervleuel by die Verenigde State se Grand Prix Wes en die diskwalifikasie van Gilles Villeneuve ná die wedren het veroorsaak dat die FOCA-spanne die San Marino Grand Prix geboikot het. Piquet se enigste oorwinning was in die Kanadese Grand Prix wat ook BMW se eerste oorwinning in Formule Een was. In Duitsland het Piquet aangekom om Didier Pironi te help nadat hy 'n hoëspoedongeluk tydens oefening gemaak het. In die wedren het Piquet voorgeloop totdat hy met Eliseo Salazar gebots het wat hy fisies langs die baan op regstreekse televisie aangeval het. === 1983 === [[Lêer:Piquet_a_Monza_1983.JPG|duimnael|links|200px|Piquet by Monza (1983) gedurende sy vroeë renjare]] Piquet het die openingsren in [[1983 Brasiliaanse Grand Prix|Brasilië]] in die pylvormige BT52 gewen, maar moes onttrek in die Verenigde State Wes-Grand Prix.<ref>Winner's Circle Brazilian Grand Prix, John Blakemore Photograph Collection, Revs Institute, [https://library.revsinstitute.org/digital/custom/single-image?id=509973&collection=p17257coll1 Revs Digital Library.]</ref> Hy het 'n tweede plek in Frankryk behaal en nog 'n tweede by Monaco en ook die vinnigste rondte aangeteken. Hy was 14 punte agter [[Alain Prost]] met drie renne oor in die seisoen, maar het rug-aan-rug oorwinnings by [[Italiaanse Grand Prix|Monza]]<ref>{{cite news|title=Italian win puts Piquet in bidding|url=https://news.google.com/newspapers?id=0Tk0AAAAIBAJ&pg=3584,195618&dq=nelson+piquet&hl=en|newspaper=Ottawa Citizen|date=12 September 1983|page=34}}</ref> en Brands Hatch om slegs twee punte agter te wees. By die [[1983 Suid-Afrikaanse Grand Prix|Suid-Afrikaanse Grand Prix]] wat die seisoen afgesluit het, het Prost in rondte 35 uitgeval en Piquet het met 'n derde plek sy tweede wêreldtitel gewen. Dit was ook die eerste keer dat 'n turbo-aangejaagde motor die kampioenskap wen, en was BMW se eerste en enigste kampioenskap in Formule 1. === 1984 === Met die nuwe reël wat die kapasiteit van die tenks van die motors tot 220&nbsp;liter beperk het en renhervulling verbied het, het Piquet as die titelgunsteling weggespring<ref>{{cite news | author = Adriano Costa | title = Sorry Piquet, afraid us? | publisher = Maxi Autosprint |date=6 March 1984 | page = 2}}</ref> omdat daar gedink is dat die viersilinder BMW minder onder die nuwe brandstofverbruiksvereiste sou ly as die sessilinder kompetisie. Die wintertoetse het die verwagtinge bevestig, en trouens, die motor het belofte getoon,<ref>{{cite news | title = All days of the 'six days' of South Africa | publisher = Autosprint |date=6 March 1984 |page = 16}}</ref> maar die verwagte resultate het nooit gematerialiseer nie. Die enigste goeie ding wat uit die toetse gekom het, was die skepping van spesiale kwalifiserende enjins, wat meer as 900 pk opgelewer het en Piquet die rekord vir voorste wegspringposisies in 'n jaar te help ewenaar: nege, gehou deur [[Niki Lauda]] en [[Ronnie Peterson]]. [[Lêer:Piquet Brabham BT53 1984 Dallas F1.jpg|duimnael|Piquet bestuur 'n Brabham BT53 in die [[1984 Dallas Grand Prix]].]] Die seisoen is oorheers deur die McLaren-span wat TAG-Porsche-enjins gebruik het. In Kanada het die Brabham-span 'n eienaardige bykomende verkoeler op die neus bekendgestel wat op die motor gemonteer was om betroubaarheid te verbeter.<ref>Canadian Grand Prix, John Blakemore Photograph Collection, Revs Institute, [https://library.revsinstitute.org/digital/custom/single-image?id=524947&collection=p17257coll1 Revs Digital Library.]</ref> Piquet het die wedren gewen (nadat hy uit die vorige 6 wedrenne onttrek het, meestal weens enjin- of turboversaking), maar die bykomende verkoeler het so warm geword dat Piquet brandwonde aan sy regtervoet opgedoen het toe hy die versnellerpedaal dieper ingetrap het; Die hitte het eintlik 'n gat deur sy stewels gebrand en hy het kaalvoet na die podium geloop nadat hy noodhulp ontvang het. Hy het daarin geslaag om 'n agtereenvolgende oorwinning by Detroit te behaal nadat hy sy plaasvervangermotor bestuur het as gevolg van 'n ongeluk wat aan die begin van die wedren plaasgevind het.<ref>{{cite news|title=Piquet survives crash to capture title|url=https://news.google.com/newspapers?id=v2xQAAAAIBAJ&pg=4625,2369976&dq=nelson+piquet&hl=en|newspaper=The Evening Independent|date=25 June 1984|page=5C}}</ref> Dit was sy enigste twee oorwinnings van die jaar. In [[1984 Oostenrykse Grand Prix|Spielberg]] kon hy gewen het, aangesien die motor van die voorste Niki Lauda 'n verlies aan ratte gely het, maar Piquet was onbewus daarvan en het nie aangeval nie.<ref>{{de}} [http://sport.orf.at/stories/2209845/2209844/ Sieg ebnete Weg zum dritten WM-Titel], orf.at, 18 June 2014.</ref> Piquet het in die vyfde plek in die kampioenskap geëindig. == Williams (1986–87) == === 1986 === Piquet (en na verneem word Honda) het [[Adelaide, Australië|Adelaide]] ná die [[Australiese Grand Prix]] verlaat en was verbaas dat Williams nie hul kontrak nagekom het nie en toegelaat het dat Mansell wedrenne wen in plaas daarvan om hom te beveel om die Brasilianer te laat verbykom. As Mansell vir Piquet laat verbysteek het om 'n paar ekstra oorwinnings te behaal, kon Piquet maklik die kampioenskap gewen het, in plaas daarvan dat hulle twee deur Prost geklop is in wat 'n minderwaardige motor was (alhoewel Prost wel 11 podiumplekke behaal het, insluitend 4 oorwinnings). In hierdie seisoen het Piquet meer wedrenne gewen as wat hy in enige van sy kampioenskap-wenveldtogte sou wen. === 1987 === Piquet het sake in 1987 reggestel deur politieke maneuvers en tegniese vaardigheid te gebruik om die oorhand te kry. Hy was ook 'n baie goeie toets- en ontwikkelingsbestuurder, en kon die Williams-motor verder ontwikkel om dit nog meer mededingend te maak. Soms gedurende die seisoen was die gaping tussen homself en Mansell duidelik, aangesien Mansell voortreflike spoed in kwalifisering en wedrenne getoon het. Piquet het ook erken dat hy "nooit heeltemal reg was nie" ná sy kwalifiserende ongeluk vir rondte 2 by Imola. Hy is deur [[Fédération Internationale de l'Automobile|FISA]] se mediese hoof, Sid Watkins, beveel om nie te jaag nie weens die harsingskudding wat hy opgedoen het toe sy Williams die muur teen hoë spoed by die Tamburello-kurwe getref het.<ref>{{Cite web|url=http://www.formula1.com/news/features/2012/9/13797.html|title=Obituary – Professor Sid Watkins OBE, 1928–2012|date=14 September 2012|publisher=Formula One|access-date=20 October 2012|archive-date=17 Oktober 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017113258/http://www.formula1.com/news/features/2012/9/13797.html|url-status=dead}}</ref> 'n Radiostasie het hom 'n pos aangebied om by Mario Poltronieri en [[Clay Regazzoni]] aan te sluit om kommentaar te lewer oor die wedren.<ref>{{Cite news| url =http://www.quattroruote.it/news/articolo.cfm?codice=57152| archive-url =https://archive.today/20120908002118/http://www.quattroruote.it/news/articolo.cfm?codice=57152| url-status =dead| archive-date =8 September 2012| title =Zermiani retires| publisher =quattroruote.it| date =3 July 2006| access-date =21 August 2010}}</ref> Dit het duidelik geword dat die voortgesette ontwikkeling aan die FW11 beteken het dat dit daardie jaar definitief die beste motor was, en die 1987-kampioenskap sou tussen Piquet en Mansell betwis word. Ondanks die feit dat hy minder wedrenne as Mansell in 1987 gewen het, het Piquet as wêreldkampioen uit die stryd getree. Van Detroit tot Portugal het hy nooit op die podium geëindig nie, maar het punte verdien in wat hy sy "persentasiebestuurbeleid" genoem het in sy suksesvolle poging om sy derde kampioenskap te wen. Piquet het tydens oefening vir die 1987 Hongaarse Grand Prix aangekondig dat hy met Lotus as die onbetwiste nommer een bestuurder geteken het, 'n posisie wat hy beweer is vanaf 1986 by Williams belowe, maar is nooit aan voldoen ná [[Frank Williams]] se motorongeluk nie. Daar is ook geglo dat dit 'n groot faktor was dat Honda Williams laat vaar het en vir 1988 na McLaren verskuif het, ondanks nog 'n jaar in die kontrak. ==Lotus (1988–89)== [[Lêer:Nelson Piquet 1988 Canada.jpg|duimnael|Piquet jaag vir Lotus in Kanada, 1988]] === 1988 === Piquet en die nommer 1 het in 1988 by 'n stagnerende [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus-span]] aangesluit, en sy loopbaan het 'n duik geneem ondanks die feit dat die Camel-geborgde Lotus 100T dieselfde spesifikasie Honda [[V6-enjin|V6-turbo]] gehad het wat die byna totaal dominante McLarens van [[Ayrton Senna]] en [[Alain Prost]] aangedryf het. Die 100T was 'n baie swak onderstel wat deurspek was van aerodinamiese probleme, het voortdurend gebuig en was nie behoorlik versoen met die enjin nie. Piquet, wat 20 oorwinnings en drie Wêreldkampioenskappe ná die 1987-seisoen behaal het, het sy reputasie begin verloor toe hy in 1988 geen oorwinnings behaal het nie, en sy nommer een-status aan sy mede-Brasilianer Senna afgestaan het. Senna het agt wedrenne en die kampioenskap vir McLaren gewen, terwyl Piquet slegs drie derde plekke in die seisoen kon behaal. === 1989 === Piquet het 'n teleurstellende [[1989 Formule Een-seisoen|1989-seisoen]] gehad, met 'n Judd V8-aangedrewe Lotus wat 125 pk minder gehad het as die Honda V10's wat deur [[McLaren]] gebruik is. Hy het wel 'n uitstekende (met inagneming van die Lotus-motor se beperkings) vierde plek in die [[Britse Grand Prix]] op [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] behaal waar hy teoreties vinniger motors verbygesteek het en derde gejaag het totdat Alessandro Nannini hom in die laaste paar rondtes verbygesteek het. Hy (en spanmaat Satoru Nakajima) het weereens geen oorwinnings behaal nie en albei kon selfs nie kwalifiseer vir die 1989 [[Belgiese Grand Prix]] nie, Piquet se eerste nie-kwalifikasie sedert die 1982 Detroit Grand Prix. Op wat sy laaste poging was om by Spa te kwalifiseer, het Piquet sy kans verloor toe hy vertraag is deur die groentjie-Fransman Olivier Grouillard, wat deur die seisoen 'n reputasie as 'n blokker verwerf het. == Benetton (1990–91) == === 1990 === Toe Lotus Piquet gedurende 1989 inlig dat hulle die [[Lamborghini]] V12-enjin vir 1990 sou gebruik, het hy besluit om die span te verlaat. Hy het beweer dat daar nie genoeg ontwikkeling van die V12 was tydens sy debuutjaar met Larrousse in 1989 nie en dat die span nie mededingend sou wees met die Italiaanse enjin nie. Hierna het hy uiteindelik 'n prestasie-gebasserde kontrak met die [[Benetton Formula-span]] geteken, wat die enigste oorblywende rensitplek vir die jaar was. [[Lêer:Piquet 1991.jpg|duimnael|140px|Piquet tydens die [[1991 Verenigde State Grand Prix]]]] === 1991 === Dit is gevolg deur die laaste oorwinning van sy F1-loopbaan in [[1991 Kanadese Grand Prix|Montreal in 1991]] – weer ten koste van sy jarelange mededinger Mansell, wie se Williams-Renault in die laaste rondte verby die ou kuipe gestol het terwyl hy voorgeloop het. Aan die einde van 1991 is Piquet se spanmaat Roberto Moreno vervang deur [[Michael Schumacher]] vir die res van die seisoen. Hy het met die Ligier- en Ferrari-spanne gepraat om 'n rit te verseker, maar Piquet het toe in Januarie 1992 sy uittrede uit Formule Een aangekondig om op sy besigheidsaktiwiteite te konsentreer.<ref>{{cite news|title=Three-time world champion Piquet quits Formula One|url=https://news.google.com/newspapers?id=DRFZAAAAIBAJ&pg=6678,1859309&dq=nelson+piquet&hl=en|newspaper=New Straits Times|date=15 January 1992|page=45}}</ref> == Ander motorwedrenne == === Indianapolis 500 === Piquet het probeer om in die Indy-motorreeks te jaag en is deur Team Menard gehuur om in die 1992 Indianapolis 500 mee te ding. Hy het die baan goed aangepak, en het gemaklik gelyk om teen hoë spoed te jaag, al het hy nooit tevore op 'n ovaal gejaag nie. Tydens oefening het Piquet se motor oor 'n metaalstuk gery en met volle spoed deur draai 3 gery. Toe hy deur draai 4 gery het, het Piquet skielik sy voet van die pedaal afgehaal om by die kuipelaan aan te doen, wat daartoe gelei het dat die motor getol en die muur getref het. Piquet het ernstige voet- en enkelbeserings opgedoen en was gedwing om die wedren uit te sit.<ref>{{cite book|last=Davidson|first=Donald|author2=Schaffer, Rick|title=Autocourse Official Illustrated History of the Indianapolis 500|year=2006|url=https://books.google.com/books?id=CeCxyf0BpgUC&q=Nelson+Piquet&pg=PA270|publisher=Autocourse|page=270|isbn=9781905334209}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hy het ná rehabilitasie in 1993 teruggekeer en daarin geslaag om te kwalifiseer. Hy het in die 13de posisie weggespring, maar in 32ste geëindig en met enjinprobleme uitgesak ná slegs 38 rondtes. === Sportmotorrenne === [[Lêer:BMW-M1 Piquet 1980-05-24.jpg|duimnael|links|Piquet bestuur die BMW-M1 in 1980]] Terselfdertyd met Formule Een het Piquet in 1980 en 1981 aan die 1&nbsp;000&nbsp;km [[Nürburgring]] deelgeneem terwyl hy 'n BMW M1 bestuur het. Hy het die 1981-wedren saam met die Duitser Hans-Joachim Stuck gewen. Die wedren moes egter sowat twee uur lank onderbreek word weens die noodlottige ongeluk van Herbert Müller ná 17 rondtes van die 23&nbsp;km-lange renbaan.<ref>{{cite web|title=Die Sieger allergen ADAC 1000 km-rennen|url=http://www.1000km-nuerburgring.de/historie/|publisher=ADAC 1000 km rennen|date=23 April 2008|language=de}}</ref> In 1996 het Piquet aan die Le Mans 24-uur deelgeneem en saam met Johnny Cecotto en Danny Sullivan in 'n McLaren F1 GTR gery en algeheel agtste geëindig. In die volgende jaar het Piquet saam met [[JJ Lehto]] en Steve Soper deelgeneem, maar die motor is onttrek na 'n ongeluk terwyl Lehto bestuur het. Dieselfde jaar, in Desember, het hy die Mil Milhas Brasileiras gewen terwyl hy die McLaren F1 GTR saam met Johnny Cecotto en Steve Soper bestuur het. Op 20 Januarie 2006 het Piquet die 50ste uitgawe van die Mil Milhas Brasileiras (Brasiliaanse 1 000 myl) by die [[José Carlos Pace-renbaan]] te Interlagos gewen. Hy het 'n [[Aston Martin]] DBR9 saam met sy seun, [[Nelson Piquet jr.]], en die jaers Christophe Bouchut en Hélio Castroneves bestuur. Aan die einde van die wedren het 'n uitgeputte Piquet aan 'n vriend gesê hy sal "nooit weer in 'n kajuit sit nie." == Renjaerbestuur == Sedert 2000 ondersteun hy die loopbaan van sy seun, [[Nelson Piquet jr.]], wat vir 2 seisoene in die F1-voerderkategorie GP2 gejaag het, wat 'n beste kampioenskapresultaat van tweede behaal het met vier renoorwinnings, en 'n toetsbestuurder vir Renault F1 was in 2007. Tydens die "Crashgate-"skandaal het Piquet belowe om sy rykdom te gebruik om uit te vind waarom sy seun deur die [[Renault F1|Renault-span]] beveel is om doelbewus te bots tydens die [[2008 Singapoerse Grand Prix]]. Hy en sy seun is uiteindelik ’n sessyferbedrag vir koste en lasterskade betaal.<ref>{{cite web|last=Gibson|first=Owen|title=Renault apologise to Nelson Piquet and son over 'Crashgate' claims|url=https://www.theguardian.com/sport/2010/dec/07/renault-nelson-piquet-jr-crashgate|work=The Guardian|date=7 December 2010}}</ref> == Helm == [[Lêer:Nelson Piquet 1987 helmet Honda Collection Hall.jpg|duimnael|regs|Nelson Piquet se 1987 helm in die Honda Collection Hall]] Piquet se helm is wit en rooi met 'n dik lyn wat soos die naat op 'n tennisbal lyk (moontlik omdat sy pa wou hê hy moet 'n tennisspeler wees), en traanvorms wat die ronde areas aan die kante en bo-op vul. Die naat en trane was gewoonlik rooi of oranje met swart afwerking, maar sommige dele was geel tydens sy Lotus-jare as gevolg van sy Camel-borgskap, en het na 'n dieprooi teruggekeer toe hy Lotus na Benetton verlaat het. Sy seuns Nelson jr. en Pedro het sy helmontwerp gevolg. == Sake-ondernemings == Nadat hy motorsport verlaat het, het hy in 1994 ''Autotrac'' gestig, 'n maatskappy wat mobiele databoodskappe en opsporing van kliënte se [[vragmotor]]s per [[satelliet]] verskaf (GPS-opsporing).<ref>{{Cite web |url=http://www.autotrac.com.br/cgi-bin/PageSvrexe.exe/Get?id_sec=27&idm=2 |title=Presentation |access-date=23 December 2007 |publisher=Autotrac |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080113040648/http://www.autotrac.com.br/cgi-bin/PageSvrexe.exe/Get?id_sec=27 |archive-date=13 January 2008 }}</ref> Hierdie besigheid was redelik suksesvol, gegewe dat vragvervoer in [[Brasilië]] van vragmotors afhanklik is. Piquet het 'n resiesspan, Piquet Sports, in 2000 gestig. Die doel was om die deelname van Nelson Piquet jr. aan Formule Drie Sudamericana te ondersteun. Dit is gestig agt maande voordat Nelson Junior 16 geword het.<ref>{{Cite web |url=http://veja.abril.com.br/131004/p_082.html |title=O príncipe das pistas |access-date=23 December 2007 |publisher=Veja on-line |archive-date=6 February 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080206105741/http://veja.abril.com.br/131004/p_082.html |url-status=dead }}</ref> Piquet bestuur ook 'n paar ander besighede, gebaseer in [[Brasília]]. == Persoonlike lewe == Bekend as 'n praktiese grapjas, het Piquet 'n stereotipiese playboy-renjaer-leefstyl geleef, en verdien en verloor en weer verdien in 'n reeks klein fortuine met sy saketransaksies. Hy bly 'n mededingende jaer in sportmotorrenne, al is dit meer vir die pret as met 'n ernstige doel. Hy was nooit 'n aanhanger van straatbane nie (behalwe vir [[Adelaide Straatbaan|Adelaide]] in Australië), en hy was krities oor die Monaco Grand Prix deur te sê dat Monaco soos 'fietsry deur jou sitkamer' is, maar dat "'n oorwinning daar, twee op enige ander plek werd was."<ref>{{cite book|last=Williams|first=Nicola|title=Provence & the Côte d'Azur|url=https://books.google.com/books?id=-I3-6Zco2oIC&q=Nelson+Piquet&pg=PA227|publisher=Lonely Planet Publications|page=227|year=2010|isbn=9781740595445}}</ref> Piquet se eerste huwelik het een jaar geduur, waartydens 'n seun in 1977 gebore is. Sy tweede het drie kinders opgelewer, insluitend [[Nelson Piquet jr.|Nelson Angelo Piquet]] en Kelly Piquet. Hy het twee kinders saam met sy huidige vrou, insluitend Pedro Estacio Piquet.<ref Name="lapsiaon">{{cite web|title = Family |url=http://www.geneall.net/P/per_page.php?id=522919|publisher=GeneAll.net |access-date=22 April 2008}}</ref><ref name="IMDb">{{cite web|title=Biography |url= https://www.imdb.com/name/nm1465456/bio|publisher=IMDb| date=22 April 2008}}</ref> Hy is in 2000 opgeneem in die "Internasionale Motorsport-heldesaal" en twee renbane in [[Rio de Janeiro]] (voorheen die Jacarepaguá-baan) en in Brasilia is die naam "[[Autódromo Internacional Nelson Piquet]]" gegee, hoewel die Rio-baan intussen gesloop is om plek te maak vir fasiliteite wat in die [[Olimpiese Somerspele 2016|Olimpiese Somerspele van 2016]] gebruik is, met Rio as die gasheerstad. Sedert sy aftrede word Piquet onder die beste Formule Een-jaers gereken. Hy was 13de gelys deur Autosport in 2009,<ref>{{cite web|title=F1's Greatest Drivers – Nelson Piquet Sr.|url=http://f1greatestdrivers.autosport.com/?driver=13|publisher=Autosport (Haymarket Publications)|access-date=8 January 2013}}</ref> en 16de deur BBC Sport in 2012.<ref name=piquetbbc /> ==Volledige Formule Een-uitslae== (Renne in '''vetdruk''' dui voorste wegspringplek aan) (Renne in ''skuinsdruk'' is vinnigste rondte) {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! Plek ! Punte |- |rowspan=3| [[1978 Formule Een-seisoen|1978]] !Team Tissot Ensign !Ensign N177 !rowspan=2 |[[Ford Motor Company|Ford]] [[Cosworth]] DFV 3.0 [[V8-enjin|V8]] | [[1978 Argentynse Grand Prix|ARG]] | [[1978 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] | [[1978 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | [[1978 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] | [[1978 Monaco Grand Prix|MON]] | [[1978 Belgiese Grand Prix|BEL]] | [[1978 Spaanse Grand Prix|SPA]] | [[1978 Sweedse Grand Prix|SWE]] | [[1978 Franse Grand Prix|FRA]] | [[1978 Britse Grand Prix|GBR]] |style="background:#EFCFFF;"| [[1978 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|Ret}} |colspan=5| !rowspan=3| NC !rowspan=3| 0 |- !nowrap| BS Fabrications !nowrap| [[McLaren|McLaren M23]] |colspan=11| |style="background:#EFCFFF;"| [[1978 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1978 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1978 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|9}} | [[1978 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | |- !nowrap| Parmalat [[Brabham|Racing]] !nowrap| [[Brabham|Brabham BT46]] !nowrap| [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] 115-12 3.0 [[Plat-12]] |colspan=15| |style="background:#CFCFFF;"| [[1978 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|11}} |- |rowspan=3| [[1979 Formule Een-seisoen|1979]] !rowspan=3| [[Brabham|Parmalat Racing]] !nowrap| [[Brabham|Brabham BT46]] !nowrap| [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] 115-12 3.0 [[Plat-12]] |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Argentynse Grand Prix|ARG]]<br />{{small|Ret}} |colspan=15| !rowspan=3| 15de !rowspan=3| 3 |- !nowrap| [[Brabham|Brabham BT48]] !nowrap| [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] 1260 3.0 [[V12-enjin|V12]] | |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1979 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1979 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1979 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>12^†</small> |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1979 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />{{small|4}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|Ret}} |colspan=3| |- ! [[Brabham|Brabham BT49]] ! [[Ford Motor Company|Ford]] [[Cosworth]] DFV 3.0 [[V8-enjin|V8]] |colspan=13| |style="background:#EFCFFF;"| [[1979 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"|''[[1979 Verenigde State Grand Prix|VSA]]''<br />{{small|Ret}} | |- | [[1980 Formule Een-seisoen|1980]] ! [[Brabham|Parmalat Racing]] ! [[Brabham|Brabham BT49]] ! [[Ford Motor Company|Ford]] [[Cosworth]] DFV 3.0 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#DFDFDF;"| [[1980 Argentynse Grand Prix|ARG]]<br />{{small|2}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1980 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1980 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]]<br />{{small|4}} |style="background:#FFFFBF;"| '''''[[1980 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]]'''''<br />{{small|1}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1980 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFDF9F;"| [[1980 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1980 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1980 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1980 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1980 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|5}} |style="background:#FFFFBF;"| [[1980 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />{{small|1}} |style="background:#FFFFBF;"| [[1980 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|1}} |style="background:#EFCFFF;"| '''[[1980 Kanadese Grand Prix|KAN]]'''<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1980 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|Ret}} |colspan=2| |style="background:#DFDFDF;"|'''2de''' |style="background:#DFDFDF;"|'''54''' |- | [[1981 Formule Een-seisoen|1981]] ! [[Brabham|Parmalat Racing]] ! [[Brabham|Brabham BT49C]] ! [[Ford Motor Company|Ford]] [[Cosworth]] DFV 3.0 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#FFDF9F;"| [[1981 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]]<br />{{small|3}} |style="background:#CFCFFF;"| '''[[1981 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]'''<br />{{small|12}} |style="background:#FFFFBF;"| '''''[[1981 Argentynse Grand Prix|ARG]]'''''<br />{{small|1}} |style="background:#FFFFBF;"| [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|1}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1981 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| '''[[1981 Monaco Grand Prix|MON]]'''<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1981 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFDF9F;"| [[1981 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|3}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1981 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFFFBF;"| [[1981 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|1}} |style="background:#FFDF9F;"| [[1981 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1981 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1981 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>6^†</small> |style="background:#DFFFDF;"| '''[[1981 Kanadese Grand Prix|KAN]]'''<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1981 Caesars Palace Grand Prix|CPL]]<br />{{small|5}} | |style="background:#FFFFBF;"| '''1ste''' |style="background:#FFFFBF;"|'''50''' |- |rowspan=2| [[1982 Formule Een-seisoen|1982]] !rowspan=2| [[Brabham|Parmalat Racing]] !nowrap| [[Brabham|Brabham BT50]] !nowrap| [[BMW]] M12/13 1.5 [[Inlynviersilinder|L4]] [[Turboaanjaer|t]] |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]]<br />{{small|Ret}} |colspan=3| |style="background:#DFFFDF;"| [[1982 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|5}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1982 Detroit Grand Prix|DET]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#FFFFBF;"| [[1982 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|1}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1982 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />{{small|2}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| ''[[1982 Duitse Grand Prix|DUI]]''<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| '''''[[1982 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]'''''<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1982 Switserse Grand Prix|SWI]]<br />{{small|4}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 Caesars Palace Grand Prix|CPL]]<br />{{small|Ret}} !rowspan=2| 11de !rowspan=2| 20 |- !nowrap| [[Brabham|Brabham BT49D]] !nowrap| [[Ford Motor Company|Ford]] [[Cosworth]] DFV 3.0 [[V8-enjin|V8]] | |style="background:#000000; color:white"| [[1982 Brasiliaanse Grand Prix|<span style="color:white;">BRA</span>]]<br />DSQ |style="background:#EFCFFF;"| [[1982 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]]<br />{{small|Ret}} | [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]] |colspan=12| |- |rowspan=2| [[1983 Formule Een-seisoen|1983]] !rowspan=2|Fila [[Brabham|Sport]] ! [[Brabham|Brabham BT52]] !rowspan=2 |BMW M12/13 1.5 [[Inlynviersilinder|L4]] [[Turboaanjaer|t]] |style="background:#FFFFBF;"| ''[[1983 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]''<br />{{small|1}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1983 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1983 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|2}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFDFDF;"| ''[[1983 Monaco Grand Prix|MON]]''<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1983 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1983 Detroit Grand Prix|DET]]<br />{{small|4}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1983 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|Ret}} |colspan=8| |rowspan="2" style="background:#FFFFBF;"| '''1ste''' |rowspan="2" style="background:#FFFFBF;"|'''59''' |- !nowrap| [[Brabham]] BT52B |colspan=8| |style="background:#DFDFDF;"| [[1983 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|2}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1983 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>13^†</small> |style="background:#FFDF9F;"| [[1983 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|3}} |style="background:#EFCFFF;"| '''[[1983 Nederlandse Grand Prix|NED]]'''<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFFFBF;"| ''[[1983 Italiaanse Grand Prix|ITA]]''<br />{{small|1}} |style="background:#FFFFBF;"| [[1983 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|1}} |style="background:#FFDF9F;"| ''[[1983 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]]''<br />{{small|3}} | |- |[[1984 Formule Een-seisoen|1984]] ![[Brabham|MRD International]] ![[Brabham|Brabham BT53]] !BMW M12/13 1.5 [[Inlynviersilinder|L4]] [[Turboaanjaer|t]] |style="background:#EFCFFF;"| [[1984 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| '''[[1984 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]]'''<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1984 Belgian Grand Prix|BEL]]<br /><small>9^†</small> |style="background:#EFCFFF;"| '''''[[1984 San Marino Grand Prix|SMR]]'''''<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1984 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1984 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFFFBF;"| '''''[[1984 Kanadese Grand Prix|KAN]]'''''<br />{{small|1}} |style="background:#FFFFBF;"| '''[[1984 Detroit Grand Prix|DET]]'''<br />{{small|1}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1984 Dallas Grand Prix|DAL]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| '''[[1984 Britse Grand Prix|GBR]]'''<br />{{small|7}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1984 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFDFDF;"| '''[[1984 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]'''<br />{{small|2}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1984 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| '''[[1984 Italiaanse Grand Prix|ITA]]'''<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFDF9F;"| '''''[[1984 Europese Grand Prix|EUR]]'''''<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"|''' [[1984 Portugese Grand Prix|POR]]'''<br />{{small|6}} ! 5de ! 29 |- | [[1985 Formule Een-seisoen|1985]] !Olivetti [[Brabham|Racing]] ![[Brabham|Brabham BT54]] !BMW M12/13 1.5 [[Inlynviersilinder|L4]] [[Turboaanjaer|t]] |style="background:#EFCFFF;"| [[1985 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1985 Portugese Grand Prix|POR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>8^†</small> |style="background:#EFCFFF;"| [[1985 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1985 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1985 Detroit Grand Prix|DET]]<br />{{small|6}} |style="background:#FFFFBF;"| [[1985 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|1}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1985 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|4}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1985 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1985 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| '''[[1985 Nederlandse Grand Prix|NED]]'''<br />{{small|8}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1985 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1985 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|5}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1985 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1985 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1985 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|Ret}} ! 8ste ! 21 |- | [[1986 Formule Een-seisoen|1986]] ![[Williams Grand Prix Engineering|Canon Williams Honda-span]] ![[WilliamsF1|Williams FW11]] ![[Honda]] RA166E 1.5 [[V6-enjin|V6 t]] |style="background:#FFFFBF;"| ''[[1986 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]''<br />{{small|1}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1986 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFDFDF;"| ''[[1986 San Marino Grand Prix|SMR]]''<br />{{small|2}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1986 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|7}} |style="background:#EFCFFF;"| '''[[1986 Belgiese Grand Prix|BEL]]'''<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFDF9F;"| ''[[1986 Kanadese Grand Prix|KAN]]''<br />{{small|3}} |style="background:#EFCFFF;"| ''[[1986 Detroit Grand Prix|DET]]''<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFDF9F;"| [[1986 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFDFDF;"| '''[[1986 Britse Grand Prix|GBR]]'''<br />{{small|2}} |style="background:#FFFFBF;"| [[1986 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|1}} |style="background:#FFFFBF;"| ''[[1986 Hongaarse Grand Prix|HON]]''<br />{{small|1}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1986 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFFFBF;"| [[1986 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|1}} |style="background:#FFDF9F;"| [[1986 Portugese Grand Prix|POR]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"| ''[[1986 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]''<br />{{small|4}} |style="background:#DFDFDF;"| ''[[1986 Australiese Grand Prix|AUS]]''<br />{{small|2}} |style="background:#FFDF9F;"| '''3de''' |style="background:#FFDF9F;"| '''69''' |- | [[1987 Formule Een-seisoen|1987]] ![[Williams Grand Prix Engineering|Canon Williams Honda-span]] ![[WilliamsF1|Williams FW11B]] ![[Honda]] RA167E 1.5 [[V6-enjin|V6 t]] |style="background:#DFDFDF;"| ''[[1987 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]''<br />{{small|2}} |style="background:#ffffff;"| [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|DNS}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1987 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1987 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFDFDF;"| [[1987 Detroit Grand Prix|DET]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFDFDF;"| ''[[1987 Franse Grand Prix|FRA]]''<br />{{small|2}} |style="background:#DFDFDF;"| '''[[1987 Britse Grand Prix|GBR]]'''<br />{{small|2}} |style="background:#FFFFBF;"| [[1987 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|1}} |style="background:#FFFFBF;"| ''[[1987 Hongaarse Grand Prix|HON]]''<br />{{small|1}} |style="background:#DFDFDF;"| '''[[1987 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]'''<br />{{small|2}} |style="background:#FFFFBF;"| '''[[1987 Italiaanse Grand Prix|ITA]]'''<br />{{small|1}} |style="background:#FFDF9F;"| [[1987 Portugese Grand Prix|POR]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"| '''[[1987 Spaanse Grand Prix|SPA]]'''<br />{{small|4}} |style="background:#DFDFDF;"| ''[[1987 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]''<br />{{small|2}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1987 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>15^†</small> |style="background:#EFCFFF;"| [[1987 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFFFBF;"|'''1ste''' |style="background:#FFFFBF;"|'''73 (76)''' |- | [[1988 Formule Een-seisoen|1988]] !Camel [[Team Lotus]] [[Honda Racing F1|Honda]] ![[Team Lotus|Lotus 100T]] ![[Honda]] RA168E 1.5 [[V6-enjin|V6 t]] |style="background:#FFDF9F;"| [[1988 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|3}} |style="background:#FFDF9F;"| [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|3}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1988 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|4}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Detroit Grand Prix|DET]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1988 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1988 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|5}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1988 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1988 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|4}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Portugese Grand Prix|POR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1988 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1988 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFDF9F;"| [[1988 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|3}} ! 6de ! 22 |- | [[1989 Formule Een-seisoen|1989]] !Camel [[Team Lotus]] ![[Team Lotus|Lotus 101]] !Judd CV 3.5 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#EFCFFF;"| [[1989 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1989 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1989 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|11}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1989 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1989 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|4}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1989 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1989 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1989 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1989 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|6}} |style="background:#FFCFCF;"| [[1989 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|DNQ}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1989 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1989 Portugese Grand Prix|POR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1989 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1989 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|4}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1989 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|Ret}} !8ste !12 |- |rowspan=2| [[1990 Formule Een-seisoen|1990]] !rowspan=2| [[Benetton Formula]] ! [[Benetton Formula|Benetton B189B]] !rowspan=2| [[Ford Motor Company|Ford]] HBA4 3.5 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#DFFFDF;"| [[1990 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1990 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|6}} |colspan=14| |rowspan="2" style="background:#FFDF9F;"| '''3de''' |rowspan="2" style="background:#FFDF9F;"| '''43 (44)''' |- ![[Benetton Formula|Benetton B190]] |colspan=2| |style="background:#DFFFDF;"| [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|5}} |style="background:#000000; color:white"| [[1990 Monaco Grand Prix|<span style="color:white;">MON</span>]]<br />DSQ |style="background:#DFDFDF;"| [[1990 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1990 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1990 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1990 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|5}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1990 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFDF9F;"| [[1990 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1990 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|5}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1990 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1990 Portugese Grand Prix|POR]]<br />{{small|5}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1990 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFFFBF;"| [[1990 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|1}} |style="background:#FFFFBF;"| [[1990 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|1}} |- |rowspan=2| [[1991 Formule Een-seisoen|1991]] !rowspan=2| Camel [[Benetton Formula|Benetton Ford]] ![[Benetton Formula|Benetton B190B]] !rowspan=2| [[Ford Motor Company|Ford]] HBA5 3.5 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#FFDF9F;"| [[1991 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1991 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|5}} |colspan=14| !rowspan=2| 6de !rowspan=2| 26.5 |- ! [[Benetton Formula|Benetton B191]] |colspan=2| |style="background:#EFCFFF;"| [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1991 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFFFBF;"| [[1991 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|1}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1991 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1991 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1991 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|5}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1991 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#EFCFFF;"| [[1991 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|Ret}} |style="background:#FFDF9F;"| [[1991 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1991 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1991 Portugese Grand Prix|POR]]<br />{{small|5}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1991 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[1991 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[1991 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|4}} |- !colspan="22"|Bron:<ref name=MSportStats>{{cite web|title=Nelson Piquet Results|url=https://motorsportstats.com/driver/nelson-piquet/results|publisher=Motorsport Stats|access-date=27 May 2025}}</ref><ref>{{cite book|last=Small|first=Steve|title=Grand Prix Who's Who|chapter=Nelson Piquet|url=https://archive.org/details/grandprixwhoswho0000smal|year=2000|edition=Third|publisher=Travel Publishing|location=Reading, Berkshire|pages=443–446|access-date=27 May 2025|isbn=978-1-902007-46-5|url-access=registration|via=Internet Archive}}</ref> |} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Piquet, Nelson}} [[Kategorie:Brasiliaanse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Geboortes in 1952]] [[Kategorie:Lewende mense]] d1qo573v3lmb9l22axk45q9i57v7au8 0 106637 2917367 2665683 2026-07-13T13:59:54Z ~2026-39524-06 210968 /* Predikante */ 2917367 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Kerk | naam=Gereformeerde Kerk<br />Nelspruit | beeld=Embleem van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika.jpg | breedte=190px | onderskrif= | vorige_naam= | sluit_in=[[Alkmaar, Mpumalanga|Alkmaar]], [[Kaapsehoop]], Karino, [[Ngodwana]], Rosehaugh, [[Schagen]] | klassis=Lydenburg | huidige_predikant=Dirk Kotzee<br />Thys Lourens | kombinasie= | belydende_lidmate=439 | dooplidmate=111 | adres= | webtuiste= | stigting=1947 | afgestig= | eerste_predikant=J.C. Lessing (1954–'58) | ontbind= | ingelyf= | ingelyf_by= | saamgesmelt_met= }} [[Lêer:Ds NJ Grobler.jpg|duimnael|regs|170px|Ds. N.J. Grobler, die leraar van 1959 tot 1965.]] [[Lêer:Ds PJW Louw en sy vrou, Cecilia, op hul troudag.jpg|duimnael|regs|280px|Ds. P.J.W. Louw en sy vrou, Cecilia, op hul troudag, omstreeks 1950. Hy was predikant van Nelspruit van 1966 tot 1973, toe hy sy [[emeritaat]] aanvaar.]] [[Lêer:Ds Francois en Annatjie Lessing.jpg|duimnael|regs|230px|Ds. Francois Lessing, predikant van 1973 tot sy [[emeritaat]] in 2001, en sy vrou, Annatjie.]] Die '''Gereformeerde kerk Nelspruit''' is die grootste van die 16 gemeentes in die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|GKSA]] se Klassis Waterberg en ook die agste oudste. Einde 2015 was hier 460 belydende en 124 dooplidmate, vergeleke met onderskeidelik 596 en 235 einde 2001, ’n afname in die sieletal van amper 30 persent. Benewens die hoofdorp, [[Nelspruit]], sluit die gemeentegrense ook [[Alkmaar, Mpumalanga|Alkmaar]], [[Kaapsehoop]], Karino, Nogodwana, Rosehaugh en Schagen in. Die Gereformeerde kerk Nelspruit is in 1947 gestig. Ds. J.C. Lessing het die eerste kerkgebou, op die hoek van Russel- en Nelstraat, se hoeksteen op [[12 Mei]] [[1956]] gelê. Die huidige kerkgebou, op die hoek van Wilge- en Koraalboomlaan, is in die naweek van [[15 April|15]] tot [[17 April]] [[1977]] in gebruik geneem tydens die 30-jarige bestaansfees van die gemeente. Dis ’n doelmatige gebou met ’n aantal katkisasielokale, wat in die week as naskoolsentrum dien. Die kerk bied sitplek aan sowat 600 kerkgangers. Al die banke en houtwerk is van kiaathout vervaardig. In 2008 het die gemeente ’n tweedehandse pyporrel aangekoop en laat inbou, die kombuis laat vergroot en ’n gedeelte onderdak laat bou waar lidmate gesellig saam kan verkeer. == Predikante == # Lessing, Johannes Christiaan, 1954 – 1958 # Grobler, Nicolaas Johannes, 1959 – 1965 # Louw, Pieter Joachim Wilhelm, 1966 – 1973 (aanvaar sy [[emeritaat]]) # Lessing, Francois Jacobus Du Toit, 1973 – 2001 (aanvaar sy emeritaat) # Kruger, Christiaan, 1989 – [[8 Julie]] [[2009]] (oorlede in die amp) # Smit, dr. Erasmus Johannes, 2002 – 2007 # Buys, Roelof Pierre, 2008 – 2013 # Erasmus, Matthys Jakobus, 2012 – 2023 # Lourens, Thys, 2020 – 2025 # Kotzee, Dirk [[2 Desember]] [[2023]] – hede == Bronne == * {{af}} Harris, C.T., Noëth, J.G., Sarkady, N.G., Schutte, F.M. en Van Tonder, J.M. 2010. ''Van seringboom tot kerkgebou: die argitektoniese erfenis van die Gereformeerde Kerke''. [[Potchefstroom]]: Administratiewe Buro. * {{af}} Schalekamp, ds. M.E. (voorsitter: redaksiekommissie). 2001. ''Die Almanak van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] vir die jaar 2002''. [[Potchefstroom]]: Administratiewe Buro. * {{af}} Van der Walt, dr. S.J. (voorsitter: deputate almanak). 1997. ''Die Almanak van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] vir die jaar 1998''. [[Potchefstroom]]: Administratiewe Buro. * {{af}} Venter, ds. A.A. (hoofred.) 1960. ''Almanak van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika vir die jaar 1961''. [[Potchefstroom]]: Administratiewe Buro. * {{af}} Vogel, Willem (red.). 2015. ''Die Almanak van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] vir die jaar 2016''. [[Potchefstroom]]: Administratiewe Buro. {{GKSA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Nelspruit]] [[Kategorie:Nelspruit]] puujhdf91g3fa55t523dh847dvgjsq8 0 107745 2917471 2916197 2026-07-14T02:22:43Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2917471 wikitext text/x-wiki '''Latynonderrig''' geskied in verskeie lande wêreldwyd. In [[Suid-Afrika]] is Latynse skole reeds in 1714 gestig, hoewel die [[Britse Ryk]] eers in 1822 die [[Latyn|Latynse taal]] op eie bodem, saam met Engels, verpligtend gemaak het. Maar Latyn se status as verpligte universiteitstoelatingsvak het teen die middel van die 20ste eeu ten einde geloop. == Latyn as onderrigtaal == Latyn het 'n lang aanloop, opbloei, blinktydperk en ondergang beleef wat oor min of meer 'n paar eeue strek. === Latyn as onderrigtaal === : 1. Die saad van die Westerse opvoedkunde ontkiem met die [[humanisme]]. Die doel van die opvoeding is om van die kind 'n mens te maak. Iemand wat sy hele lewe bo en al wy aan die opheffing van die mensdom. Kortom, die mens het 'n volmaakte einddoel, en die doel van die mensdom is om hierdie teleologiese mens na te jaag. Omdat die ander moderne en lewende tale nog nie eens na behore ontwikkel is nie, word Latyn gebruik – waar die Westerse beskawing laas opgehou het, asook die taal van die Rooms-Katolieke kerk. Dit is 'n onwaarheid dat Latyn die volstrekte en enigste "skryftaal in die Middeleeue" was. Vir ''letterkundige'' doeleindes is dit slegs vanaf 800 tot ongeveer 1050 in 'n aansienlike mate gebruik. In amptelike stukke is Latyn geleidelik reeds vanaf 1250 en in die 14de eeu reeds byna volkome deur Diets, Frans of Duits (na gelang van die plek) verdring. Alleen as wetenskaplike en kerklike taal het Latyn homself gehandhaaf tot diep in die moderne tyd.<ref>[https://archive.org/stream/onseieboekdriem00unkngoog#page/n348/mode/2up/search/latyn ''Ons eie boek'' – Beskouinge: Bloemlesing uit die gedigte van Guido Gazelle]</ref> In latere jare was daar wel skrywers wat fiksie in Latyn geskryf het, met 'n groter internasionale leserspubliek voor oë. Een sprekende voorbeeld is Ludvig Holberg met sy satire ''Nicolai Klimii iter subterraneum'' (1741), wat later ook in Nederlands uitgegee is, getiteld: ''De onderaardsche reis van Klaas Klim''. : 2. Die Christen-humanistiese denkrigting gaan tot niet. Latyn word in die werklikheid nou slegs 'n gemeganiseerde vorm van "ons leer taal", "ons leer die tekste en waarhede van die Grieke en Romeinse skrywers." By die meeste skole word die kinders aanvanklik vanaf Dag 1 in Latyn onderrig. Die invalshoek van die leerplanne van die onderskeie lande verskil egter: In Pruise word meer klem gelê op mondelingse kommunikasie in die klaskamer. Die Franse gaan weer die ander weg: kinders moet woordeboeke goed leer gebruik, analise doen en word doodgegooi met grammatikalesse. Die Pruise kon vlot en selfs beter Latyn praat as die Franse, maar hul skryf van verse was weer nie so goed afgerond soos die Franse s'n nie.<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.32</ref> === Die opkoms van die volkstaal === : 3. Twee dinge gebeur skaars 'n paar eeue uit mekaar: die [[drukpers]] veroorsaak dat meer boeke in die volkstaal gedruk word as in Latyn.<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.81-88</ref> Vir die intelligentsia kon dit nie veel raak nie. Maar nuwe vakke word ook in die skool toegevoeg, sodat kinders minder tyd kry om blootgestel te word aan Latyn. Hierdie Latyn was aanvanklik die voertaal vandat die seun die skool binnestap (dogters is nog nie onderrig nie). Leerlinge verstaan met verloop van jare al hoe minder Latyn, ook met vernuwende konsepte en wetenskap wat tot volle bloei kom en nuwe begrippe vereis, sodat die dosent, onderwyser en professor later verplig word om sy lesse in die volkstaal aan te bied. Die [[Hervorming]] het verder ook heelwat veranderinge teweeggebring: die klem was nou ook op die volkseie (die universiteite wat vroeër deur die kerk onderhou was word nou deur die staat beheer. Dit is juis wat die Katolieke kerk vroeër probeer verhoed het: skeuring van die kerk deur volke wat nie deur een taal, Latyn, gebind is nie. Latyn was tot in die 1700's die onderrigtaal by Wes-Europese universiteite, en die volkstaal is destyds slegs vir letterkunde gebruik.<ref name="Steyn" /> Die universiteite kon nou 'n nasionale gevoel en karakter kry). Dit is wel interessant dat die Protestante lande, veral die Germaanse volke, juis Latyn langer probeer behou het (hulle het ook meer aandag aan Grieks en Hebreeus gegee as onder die Romaanse volke) – vergeleke met Frankryk wat lankal met Latyn uitgekuier was teen die 1700's – grootliks weens tradisie, die algemene skool wat steeds in Latyn gehou is, die tydsame aanvaarding van Germaanse tale in die akademiese ruim, die uitwisseling van inligting met vakgenote die wêreld oor, en omrede die Kontinentaal-Germaanse tale nog nie "Germaanse" woorde uitgedink het om Latynse begrippe mee uit te druk nie (Engels, die Eiland-Germaanse taal, het eenvoudig net die Latynse en Franse woorde geleen).<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, pp.78, 84, 87, 91</ref> : Deur die [[Hervorming]] en [[Teenhervorming]] het die geleerdes hul teologiese werke toenemend in die landstaal geskryf om die menigte te bereik. Aan die Duitse universiteite het Latyn in die 18de eeu in onbruik geraak by geleerdes en filosowe; die eerste universiteite wat die onderrigtaal hier vervang het deur die volkstaal was die Universiteit van [[Halle, Sakse-Anhalt|Halle]] en die Universiteit van [[Göttingen]].<ref name="Steyn" /> : Voornemende doktore in die lettere moes in die negentiende eeu in Frankryk naas 'n proefskrif in Frans, 'n tweede in Latyn indien. Dit het met die verloop van jare 'n beslommernis geword en min kandidate kon moderne idees in Latyn uitdruk. Ook die ontvangers van die Latynse teks sou hul spyt uitspreek wanneer 'n goeie werk in Latyn geskryf is.<ref name="Steyn" /> : Naas die onderrigtaal is Latyn ook vir toesprake aan die universiteit gebesig. In 1850 het die rektor van die Universiteit van Groningen vir die eerste keer die openingsrede in Nederlands gedoen uit dankbetuiging vir die burgers vir hul ruime bydrae tot 'n nuwe akademiese gebou.<ref name="Steyn">[http://dx.doi.org/10.1080/10118063.1993.9724498 Steyn, J.C. 1993. DIE VOERTAALVRAAGSTUK AAN DIE SUID-AFRIKAANSE UNIVERSITEITE TOT ONGEVEER 1930, ''Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Taalkunde'', 11(18): 223-275, (Besoek op 27 September 2014)]</ref> === Latyn verloor sy openbare waarde === : 4. Met die totstandkoming van die Nuwe Wêreld (Amerika en ander Europese kolonies) begin diegene ook buite Europa (volksplanters, boere, houtkappers, nyweraars, handelaars; diegene wat in latere jare net-net die "stande" kon vryspring (Amerika verleen geen spesiale regte aan die Adel nie), of onafhanklik voel), toenemend die nut van Latyn te bevraagteken. Ook sekere godsdiensgroepe, soos die Quakers, beskuldig Klassieke Grieks en Klassieke Latynopvoeding van heidense gebruike en invloede wat in die kind se kop geprent word.<ref name="waq180">Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.180</ref> Die belangrikste kritiek het gedraai rondom nut: : 4.1. Jy '''kan''' die hoogste sport sonder Latyn bereik (tegnoloë, uitvinders, boere, ontdekkers, nyweraars, ens.)<ref name="waq175">Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.175</ref> : 4.2. Dit is onmoontlik om 'n dooie taal aan te leer (vergeleke met moderne tale waar jy altyd die sprekers rondom grammatika, uitdrukkings, nuanse ens. kan raadpleeg). Daar is buitendien geen sekerheid hoe suiwer die taalgebruik van onder andere [[Cicero]], [[Julius Caesar]] en [[Ovidius]] was nie. Uit 'n honderd leerlinge sou slegs onder tien van hulle Latyn vlot kon lees en praat. Die res het hul tyd gemors – kosbare tyd wat aan iets beter geskenk kon word.<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.151</ref> : 4.3. Die meeste leerlinge vergeet wat hulle in Latyn geleer het sodra hulle die skoolbanke vaarwel roep. Die gehalte was in elk geval so power, of so wisselvallig, die toekoms op universiteit (as die leerling se ouers geld gehad het) kon nie veel beter lyk nie.<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.181</ref> Meer dikwels het die akademici juis nie in mooiskrywery belanggestel nie: hulle hoofdoel was om die nuwe kennis in eenvoudige, bondige en prontuit taal aan die leser te rig. Hierdie Latyn was nie Klassieke Latyn nie, maar 'n kunsmatige taal, Nieulatyn.<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.272</ref> : 4.4. Latyn maak nie van jou 'n uitstekende skrywer en spreker in die moedertaal nie: die natuurlike taal word eerder geaffekteer deur die verskeie Latinismes en skoolvossery.<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.181</ref> Boonop het Latyn juis nie die leerling geleer logies dink nie, maar eerder sy/haar skeppingskrag doodgesmoor met grammatika. : 4.5. Teoreties gesproke sou 'n Fransman, Italianer, Spanjaard, Nederlander, Duitser, Skot en Rus wat Latyn in mekaar se geselskap gepraat, voorgedra of voorgelees het mekaar goed kon verstaan. In der waarheid was Latyn wat '''uitspraak''' betref glad nie so universeel gangbaar as wat aanvanklik vermoed is nie. Die 'eenheid' wat Latyn dan in die Katolieke Kerk onder sy lidmate regoor die wêreld sou smee, is daarom onwaar. Dit is in die praktyk onmoontlik om presies vas te stel hoe woorde in Latyn oorspronklik nog in die jare voor en na Christus uitgespreek is. Elke land en volk het die alfabet en uitspraak daarom by sy eie taal probeer pasmaak. 'n Naam soos byvoorbeeld ''Cicero'' is dus in Engels uitgespreek /ˈsɪsᵻroʊ/ (si-se-rou), in Duits /tsitsɪro:/ (ˈtsie-tse-rô), Italiaans (ook vandag die amptelike Rooms-Katolieke uitspraak, of Kerklatyn) /'ʧiʧero/ (tsjie-tsjee-rô), en die veel later rekonstrueerde Klassieke Latyn (wat die Afrikaanse skoolhandboeke ook gebruik het) /ˈkɪkɛroː/ (kie-ke-rô). In Frans en Spaans heet die naam weer Cicerón (sie-se-ron), na die Grieks. : Toe die Klassieke Latyn as nuwe eenvormige taalreël voorgestel is, was die universiteite hiervoor redelik ontvanklik. Die voorstel is egter met luide protes deur onderwysers begroet; in elke land was die subjektiewe, maar irrasionele redes presies dieselfde: "ons manier van uitspraak klink mooier!", "ons is al so gewoond daaraan!", "dit is tradisie!". In een Franse handboek was dit ook nie snaaks om drie uitspraakvorme aan te tref nie. Die eerste is die tradisionele Franse uitspraak van die Latynse woorde, dan volg die kerklike uitspraak (Italiaans) en laastens die Klassieke Latyn. 'n Leerling sou dan ook die een skool verlaat net om 'n nuwe uitspraakleer by die volgende skool en selfs by die universiteit in sy/haar eie land te moet aanleer.<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, pp.152-171</ref> : 4.6. [[Denis Diderot]] het opgemerk die Romeinse en Griekse werke in die Latynse klasse is dwarsdeur die eeue heen '''doodvertaal'''.<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.176</ref> Daar was geen afwisseling nie. 'n Skolier kon later slegs 'n boek by die biblioteek gaan uitneem – en daar is sy middaghuiswerk kant en klaar vertaal. Verder was daar altyd iemand anders wat die huiswerk vir die leerling kon doen, soos 'n familielid of boesemvriend. Die Franse elite het dikwels in ekstatiese vervoering lofliedere oor Latyn besing, maar egter self ook Franse vertalings in hul boekerye gehad.<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.176</ref> Die kennis en wysheid van die wysgere uit die Oudheid, wat glo slegs in Latyn oorgedra kon word, kon netsowel veel vinniger in die volkstaal oorgedra word.<ref name="waq180" /> : 4.7. Later in Suid-Afrika meld Lubbe (1979) in die voorwoord van die eerste boekdeel van ''Latyn vir regte'': die Klassieke Latyn wat in matriek geleer word is nie beroepsgerig nie. Die leerling of student moet eerder beroepsgerig onderwys word, soos in Kerklatyn (indien hy/sy predikant wil word) of Regslatyn (indien hy/sy 'n regsgeleerde wil word):<ref>Lubbe, W.J.G. 1979. ''Latyn vir Regte''. Deel 1. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika, p.vii</ref> {{cquote| Immers, 'n student met die woordeskat en taalreëls van klassieke Latyn toegerus, terwyl sy studierigting hom op die taalveld van Regslatyn of Christelike Latyn gaan vaspen, het 'n ernstige tekort in sy taalmondering en ervaar dit ook spoedig. Juis dan begin sy twyfel oor die waarde van Latyn vir sy studierigting, en sluit hy hom maklik aan by dié wat betoog dat Latyn as voorvereiste ewe goed afgeskaf kan word. As Latyn dan werklik nut het vir die studie van die lettere, regte of teologie, moet ook die student dit kan ervaar terwyl hy besig is om sy Latyn aan te leer. }} :4.8. In die voorwoord van die vertaalde handboek ''Menslike osteologie'' noem die vertaler, dr. J.F. van E. Kirsten, die meeste mediese studente ken geen Latyn nie en beland in 'n hopelose verwarring wanneer hulle die verskillende verbuigings-, meervouds- en ander uitgange teëkom. As die stamwoord verafrikaans word, gaan dit wel stukke beter. 'n Voorbeeld is die 12 uitgange van ''maxilla'' (die selfstandige naamwoord) en die 36 uitgange van ''maxillaris'' (die byvoeglike naamwoord) waar in Afrikaans daar 'n duidelike onderskeid is betreffende die selfstandige naamwoord (''maksilla'') en die byvoeglike naamwoord (''maksillêr''); dit is die tegniese naam vir die bokaak.<ref>Drennan, M.R. s.j. (waarskynlik die vroeë 1960's) ''Menslike osteologie''. Vertaal deur J.F. van E. Kirsten. 2de druk. Kaapstad: Maskew Miller Bpk.</ref> :4.9. Die [[lokatief|lokatiewe]] is allermins eenduidig. [[Frankfurt am Main]] bied die volgende skeppings: Francofurtum ad Moenum, Francanafordi, Francanafordum, Francanavordensis, Francanfordi, Francfordia, Franchonofurtum, Franchonovada, Franckefordia, Franckefortensis, Franckenfordensis, Franckenfordia, Franckfordensis, Franckfordia, Frankfordianus, Francofordia, Francofordiensis, Francofurdum, Francofurtensis, Franconefurde, Franconefurtum, Franconofortum, Franconofurdum, Franconofurtum, Franconovada, Franconovurdum, Francorum vadum, Francorum vadus, Frankenfordia, Frankenfurda, Froncanavordi, Froncannawordi, Fronkenevordi, Helenopolis, Vadum Francorum.<ref>[https://rbms.info/lpn/f/francofurti-ad-moenum/ Rare Books and Manuscripts Section: Francofurti ad Moenum]</ref> [[Lêer:Errare humanum est.jpg|duimnael|300px|'''Vergissing is menslik'''. Was skoollatyn nog 'n fout?]] Die ondersteuners van die Klassieke het egter ook teruggekap:<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.183</ref> * Latyn was noodsaaklik vir party beroepe en sou mense met die tegniese terminologie help. * Latyn kon help om moderne tale aan te leer, soos Engels. * Dit leer die leerling hoe om met presiesheid iets te omskryf. * Dit het die verstand gedissiplineer, die geheue beoefen, denke en oordeel ontwikkel. * Latyn het smaak ontwikkel en literêre modelle (oermodelle) geleer wat nuttig vir ander tale kan wees. * Die Klassieke kan die kind sedes leer, soos wat in die tekste gelees word. * Dit leer die kind patriotisme, staatkunde en burgerskap. (Hierdie punt kan natuurlik deur vertaalde bronne ook aangeleer word, maar by al die voriges moet jy Latyn ken). Dieselfde redes het min of meer dieselfde gebly in 1924 en 1943 (soos afgelei kan word by die American Classical League). Die leerling sal glo:<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.183</ref> * die elemente beter in Engels snap wat met Latyn ooreenstem. * beter in Engels magtig wees. * beter vreemde tale kan aanleer. * kan fokus en die regte gedrag aanleer wat studiemetodes betref. * beter agtergrond kry wat betref geskiedenis en kultuur. * leer hoe om die regte houding te kweek teenoor maatskaplike toestande. * letterkunde leer waardeer. * die algemene taalstruktuurbeginsels baasraak. * wat literariteit betref, beter vaar in sy/haar geskrewe Engels. Op Suid-Afrikaanse bodem voer Gonin min of meer dieselfde standpunte in sy [https://web.archive.org/web/20161125061818/http://casa-kvsa.org.za/Gonin%20Latin%20Course%20%20PartI.pdf ''Latynse grammatika en leesboek: eerste jaargang''], vierde druk van 1956: * Latyn het etimologiese waarde (vir Nederlands en Afrikaans) * Latyn is noodsaaklike voorstudie vir die regsgeleerde en predikant (ook dierkundige, skeikundige "maar ook as jy van plan is om later een of ander natuurwetenskappe te bestudeer sal 'n kennis van Latyn jou met terminologie baie help"). * "Verder lewe ons in 'n tweetalige land; die ander taal, Engels, het 'n groot deel van sy woordeskat uit Latyn gekry." * Latyn sal jou indirek met ander tale en studierigtinge help. * "Maar die vernaamste voordeel wat jy daaruit kan haal is ''groter helderheid in die gebruik van jou eie taal''. Die twee tale Latyn en Afrikaans is so verskillend van aard, dat jy by so te sê elke sin jou verstand sal moet gebruik, helder sal moet dink en presies sal moet sê wat jy bedoel. Latyn is in baie opsigte meer presies as ons taal en sal jou dwing om sorgvuldig aandag aan die juiste betekenis, nie van die Latyn alleen nie, maar ''veral'' van die Afrikaans te skenk." * "Laastens sal jy vind dat die inhoud van wat jy lees van waarde is. Die Romeine was in baie opsigte mense net soos ons; het in hul plase, huise en kinders, in eleksies en wedrenne belang gestel net soos ons. Hulle het rusie gemaak en in hofsake beland – almal dinge waarvan ons vandag nog in hul werke lees." * "Hulle [die Romeine] het ook pragtige verhale opgeteken." Vir [[T.J. Haarhoff]] is van die vroegste onopgeklaarde lewensuitkyke in die Klassieke steeds aktueel:<ref>Haarhoff, T.J. 1957. Die letterkundige nalatenskap van die Romeine. In: ''Ons klassieke Erfenis V''. Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie. bl. 29-30</ref> {{cquote| Dit is interessant om te sien hoe die oortuiging omtrent die siel se onsterflikheid van die vroegste tye die mensdom in twee groepe verdeel. Daar is die materialiste aan die een kant of die mense wat glo in 'n treurige bedrukkende voortbestaan soos ons in Homerus vind; en daar is diegene wat glo dat die aardse lewe nie die einddoel is nie, maar 'n voorbereiding vir iets wat tot 'n hoër stap van geluk kan voer. Tot die tweede groep behoort Vergilius; en ons vind die voortsetting van sy gedagte by Augustinus en die [[Kerkvaders]]. Aan die Christelike Latynse literatuur, wat van enorme omvang en belangrikheid is, word veel te weinig aandag gewy; dit vorm een van die fondamente van ons kultuur. }} Boonop is Latyn in wese onsterflik: die taal se grammatika het meer as tweeduisend jaar lank presies dieselfde gebly; iets waartoe die lewende moderne tale nie in staat is nie. Tekste in Latyn uit die Middeleeue is dus net so toeganklik soos Latynse tekste wat vanoggend nog geskryf is.<ref>[https://www.derwesten.de/politik/warum-latein-doch-besser-ist-id6617576.html Meißner, H. 2012. „Warum Latein doch besser ist“. ''Der Westen'', 3 Mai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170318234522/http://www.derwesten.de/politik/warum-latein-doch-besser-ist-id6617576.html |date=18 Maart 2017 }}: ''Und umgekehrt kann heute, wer Latein gelernt hat, mit dieser einen Sprache lesen, was in den letzten 2000 Jahren Persönlichkeiten ganz unterschiedlicher Länder geschrieben haben: der schwedische Naturforscher Linné (um 1750), der tschechische Pädagoge Comenius (um 1650), der französische Philosoph Descartes (um 1640), der deutsche Bildungsreformer Melanchthon (um 1530), der niederländische Humanist Erasmus (um 1520), der englische Staatsmann Morus (um 1520), der italienische Dichter Petrarca (1350), die deutsche Dichterin Roswitha von Gandersheim (um 960), der fränkische Biograph Karls des Großen, Einhard (um 800), der osteuropäische Bibelübersetzer Hieronymus (um 400) – und selbstverständlich die Römer selbst, wie Caesar, Augustus, Ovid, Seneca oder Tacitus, deren Muttersprache Latein war!''</ref> E. Christian Kopff beskou Latynonderrig as 'n wapen teen wat hy beskou as die afgewaterde opvoeding aan universiteite en op skole. Latynonderrig leer die leerling en student eerstens [[eksegese]]: om uit te vind wat die skrywer oorspronklik bedoel en beoog het, en nié, soos by die [[dekonstruksie]], sielkunde en postmodernisme, om deur [[inlegkunde]] betekenisse aan 'n werk toe te dig wat suiwer op spekulasie gegrond is, wat die ''leser'' van die werk dink en ervaar, en dikwels uit die staanspoor bevooroordeeld teenoor tradisie staan en buite konteks waardeer word nie. Tweedens leer die student ook om 'n hele korpus werke wat vanaf voor Christus strek tot die hede te leer begryp, te deursoek en nuttig by die moderne samelewing in te span – dit is wat in sy oë ''tradisie'' behels: om nie blindelings om te gaan deur die eietydse feite en perspektiewe slegs in isolasie te beskou nie, maar op die ontwikkelingsgang te let.<ref>[https://play.google.com/store/books/details?id=Dl6aAwAAQBAJ Kopff, E. C. 1999. ''The Devil Knows Latin: Why America Needs the Classical Tradition''. Boulder:University of Colorado.]</ref> Laastens word daar wel na 'n ander godsdienstaal gekyk wat presies dieselfde funksies vervul as Latyn. [[Hebreeus]] was slegs tot die godsdienskring beperk voordat hy in die 20ste eeu tot volwaardige lewende en akademiese taal uitgebou is. Benewens die publiek, sorg die Universiteit van Jerusalem dat die taal voortdurend met nuwe woorde verryk word. Niks keer Rome, studente en akademici om dieselfde te doen nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.deutschlandfunkkultur.de/vatikan-praegt-neue-latein-vokabeln-von-e-mail-bis.1278.de.html?dram:article_id=438022 |title=Migge, T. 2019. Vatikan prägt neue Latein-Vokabeln Von E-Mail bis Präservativ. Deutschfunkkultur.de 13 Januar |access-date=26 Junie 2021 |archive-date=26 Junie 2021 |archive-url=https://archive.ph/20210626210139/https://www.deutschlandfunkkultur.de/vatikan-praegt-neue-latein-vokabeln-von-e-mail-bis.1278.de.html?dram:article_id=438022 |url-status=live }}</ref> === Latyn as simbool === [[Lêer:Illuminated "A", Antidotarium Magni Galeni, 13th C Wellcome M0011867.jpg|duimnael|300px|Latyn word gebruik in 'n aptekersboek of ''Antidotarium'': mediese kennis is nie vir almal beskore nie]] : 5. Noudat die nut van Latyn teen die 1750's in die werklikheid doodverklaar is,<ref name="waq175" /> vervul Latyn 'n nuwe funksie: as 'n simbool. : 5.1. Die standpunt was so: iemand wat iets leer wat hy (die student of leerling was hoofsaaklik manlik) in elk geval gaan vergeet, amper soos 'n nuttelose afrondingskool, is iemand wie se geld hom brand. Daardie persoon hoort dus tot die Adel of tot een of ander hoë stand.<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.212</ref> In Engeland was Latynse woordjies in sinne 'n teken dat jy 'n ware heer (''gentleman'') was. In Frankryk, selfs na afloop van die Revolusie, was dit weer 'n manier om jou bo ander te verhewe (bo die ander klasse wat nie jou opvoeding kon bekostig nie). Latyn was in wese 'n sjibbolet: behoort jy tot ons stand of nie? Daar was selfs boekies met Latynse sinsnedes uitgegee waarmee vriende, kennisse en voornemende vennote of selfs hoë lui mekaar kon beïndruk, meer spesifiek ''[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9730166f.texteImage Flore latine des dames et des gens du monde]'' (1861) deur die welbekende Franse woordeboekmaker Pierre Larousse. Dit het gehelp deur so nou en dan te knik vir 'n ou Latynse grappietjie; dit het aan die spreker getoon dat die aanhoorder ook dieselfde opvoeding en geleerdheid as hy gehad het. So, as iemand uit die Adelstand nie die pyp in Latyn kon rook nie en noodgedwonge na die 'Moderne' vakkeuses (wetenskap en wiskunde) moes verander, het die leerling oor sy ouers en sy huis groot skande in Frankryk gebring. Daar was 'n algemene spreekwoord vir hierdie ongelukkige vakverandering: ''descendre en moderne'' ("afsak na moderne"). Die antoniem was weer "monter en classique" (uitstyg na klassiek), wanneer 'n begaafde kind van 'n minder gegoede agtergrond die Latynse rigting ingeslaan het, weg van die moderne vakke af.<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.216-217</ref><ref>Waquet, F. 2015. Social status. In: Knight, S. & Tilg, S. ''The Oxford Handbook of Neo-Latin''. Oxford University Press, p. 383: ''The phrase had its counterpart in "monter en classique" (going up to classic) to describe the opposite path that might be taken, albeit rarely, by a child who was gifted but who had been placed in the Latin-less track on account of his social background.''</ref> Baie van die Duitse siviele ingenieurstudente wou ook nie hul vlaggie laat sak nie; hulle het '''geen''' logiese rede gehad om Latyn te leer nie, maar het tog wel, om "status" aan hul beroep te gee.<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.227</ref> : 5.2. Die ondergang van Latyn was terselfdertyd ook die doodskoot vir die hoë aansien van die Latynonderwysers. En hoe meer dogters hierdie vak later in die laat-1800's studeer het – wat in elk geval huisvrouens sou word – en hoe minder die aantal seuns, hoe minder was die opvoedkundige waarde van Latyn klaarblyklik.<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.226</ref> Latyn was immers bestem vir die broodwinner en hoof van die huis – die man.<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.217</ref> : 5.3. Latyn was gebruik om inligting van die ongeletterde weg te hou (hetsy medies, regsgeleerdheid of godgeleerdheid), maar dikwels ook uit medelye onder die dokters om tydens hul gesprekke onder mekaar nie die pasiënt op sy sterwensuur attent te maak nie.<ref>Jespersen, O. 1954 (1946). Other Eccentricities of Language. In: ''Mankind, Nation & Individual''. London: George Allen & Unwin. pp. 174-175: ''Apart from the use made of it by the church, Latin serves as a language of concealment. In earlier times even down to Holberg's Per the parish clerk, who would not part with his Latin for a hundred dollars. This use is nowadays best preserved among doctors, for whom it may often be an advantage by a sick-bed to be able to speak of ''mors'' without the patient's perhaps understanding that his own approaching death is in question, and to mention diseases and parts of the body which one is not disposed to mention without their Latin names.''</ref> :So ook om die ongeletterde teen "literêre pornografie", "eksplisiete seksuele omskrywings", vloekwoorde en skeltaal, asook familieskandes ens. te beskerm. Die onuitspreekbare en banale woorde het in Latyn veel nugter geklink as in die eie volkstaal.<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.230-256</ref> :Een voorbeeld van hierdie versagting van kru woorde in Afrikaanse tekste deur Latyn is [[Gustav Preller]] (1938) se weergawe van ''Die dagboek van Louis Trigardt''. Dit word deur [[Louis Eksteen]] ten eerste toegeskryf aan die Afrikaner wat destyds sterk onder die druk van die openbare gesag, soos destyds verteenwoordig deur die onderwys en die kerk, gestaan het (en selfsensuur sou toepas); Preller [https://archive.org/details/dagboekvanlouist00trig/page/n35 self skryf] dat die dagboek privaat bedoel was (maar hierdie bewoording kon ook direkte afstammelinge en familie in die verleentheid stel), en omdat bronne soos hierdie "buitekant 'n kleine kring van historisi en wetenskaplik bevoegde beoordelaars" belangstelling sou wek, is Latyn aangewend. Tweedens is die onkuise taalgebruik van die voorouers weggelaat, met die gevolg dat die menslikheid van die voorouers verlore gaan (veral onder die moeilike omstandighede van pioniersbestaan) en die geskiedenis dikwels deur hierdie toepleistering geïdealiseerd voorgestel word. Ten derde het vloekwoorde alleen gevoelswaarde in die volkstaal; deur Latyn aan te wend is daar waarskynlik gepoog om 'n neutrale indruk te maak, of die gevoelswaarde te ontkrag, "amper asof dit onskuldige sêgoed is". Hieronder word voorbeelde uit Preller se gesensorde weergawe naas dié van T.H. le Roux (1964) gestel:<ref>Eksteen, Louis. 1969. Louis Trichardt praat Latyn. ''Standpunte,'' Augustus, pp. 41-43</ref> ::...Hanna Schepers ken haar moijegheid ''inserere in anus''. ::...Hanna Schepers ken haar moeijegheid en haar gat steken. ::...die ding die u zeg dat af is, is gloo niet af, ''mingit in extremo pene''. ::...die ding die u zeg dat af is, is gloo niet af; hij pis voor bij de punt. ::En als gij bij oom Jan blijven wil, ken jij het doen, ''ut attendas eius anum'', en als gij braaf voor hem opgepast en gewerkt heb, prubeer dan, houijd u hand oopen en versoek hem daar ''cacare'', tot drie maal toe, zal u wel ''merdas aliquas duras manu tenere''. ::En als geij bij oom Jan blijven wel, ken jij het doen, om zijn gat op te passen. En als gij braaf voor hem opgepast en gewerk heb, prubeer dan: houijd u hand oopen en verso[e]k hem daar te kakken tot drie maal toe; zal U wel een paar harde keutels in u hand hebben. ::Toen zij een kwartier omtrind van de wagens was, zei Carolus ''se velle cacare'',-- zei hij de middag toen hij komd en geen paard gevonden had, - - is de andere zomaar voort gegaan kon hij haar niet weer vinden. ::Toen zij een kwartier omtrind van de wagen was, z(ei) Carolus dat hij kakken wouw (z(ei) hij de middag to[e]n hij komd en geen paard gevonden had). Is de andere zomar voort gegaan; kon hij haar niet weer venden. ::Ik zei dat hij het niet doen zal, dat het wind is, wat hij maakt; dat daar honderde van mans is ''qui possunt nares inserere in anum'', en dat hij met zijn preteurs niet zoo is als hij zegt. ::Ik z(ei) dat hij het niet doen zal; dat het wind is wat hij maakt; dat daar honderde van mans is die zijn neus en zijn gat steeken ken in dat hij met zijn preteurs niet zoo is als hij zegt. :Selfs in die laat-20ste eeu is in die Hooggeregshof te Bloemfontein eenmaal die kamma-Latynse frase ''excreta tauri astutos frustrantur'' (bullsh*t baffles brains) geuiter sonder dat die spreker daarvan vir minagting van die hof gestraf is.<ref>Bezuidenhout, J. 2017. Gebrek aan Latyn 'n groot gemis. ''Die Burger'', 14 September:16 : ''Toe die regters my weer ná my kollega se repliek op my repliek vra of ek op sy nuwe argument wil antwoord, was ek op die punt om die hof se dekorum aan skerwe te vloek, maar toe kom Latyn tot my redding'' [...] ''My antwoord was kort en bondig: "U Edele, my antwoord is dieselfde as dié wat die beroemde Romeinse orator Cicero in die Forum Romanum op hierdie argument sou gehad het: 'Excreta tauri astutos frustrantur'." ''[...]'' Dis net in Latyn dat 'n mens "bullsh*t baffles brains" in die hoogste hof in die land kan sê sonder om net daar vir minagting van die hof gestraf te word.''</ref> : 5.4. Latyn is dikwels afgeraai by diegene uit die laer stande wat in elk geval nie genoeg geld gehad het om te gaan studeer nie. Voor die [[Industriële Revolusie|Nywerheidsomwenteling]] moes iemand tog op die plase gaan werk, weens die tekort aan masjinerie. Dit was ook onwenslik dat Jan Alleman Latyn moes leer: gewoonlik sou diegene uit die onderste stand van die samelewing dan nie hul moue wou oprol en handearbeid meer verrig nie; hul Latyn was egter dikwels ook nie so goed om as klerke aangestel te word nie. Daarom sou 'n toeloop van Latynstudente uitloop op 'n groot ronddwalende en werklose groep mense wat slegs 'n las vir die staat word. Dit sluit ook in: slawe, onderklasse en vroue. Op hierdie wyse is die grense tussen die Stande/Klas in Europa veilig in stand gehou.<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.208-229</ref> === Afsterwe en toekomsverwagtinge === [[Lêer:Latin dictionary.jpg|duimnael|300px|[[Françoise Waquet|Waquet]]: Laat diegene Latyn leer wat werklik wil.]] Sedert die 1960's is Latyn by die skole in die meeste Westerse lande nie meer 'n verpligte vak nie. Uiteindelik het Latyn, gelaai met simboliek en weinig pragmatistiese waarde, gesneuwel. Dit is nie die taal se skuld nie. Dit is ook nie noodwendig die doodvertaalde kurrikulum se skuld nie. Die taal het eenvoudig net nie meer vir die algemene samelewing waarde gehad nie.<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.273</ref> Die volkstale het die rol oorgeneem:<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p.272</ref> boompie groot, plantertjie dood. Latyn was die plantertjie. Daar is ook vrugteloos in die laat-19de en 20ste eeu probeer om een of ander vereenvoudigde vorm van Latyn as wêreldtaal of ten minste in Europa as ''lingua franca'' op te hef (as keerwal teen [[Volapük]]).<ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, pp. 258-270</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=gVrt7HqS-HwC&pg=PA9&lpg=PA9&dq=Latino+Viventi&source=bl&ots=pytj_OEmLt&sig=pqVLrnkr6xsP2OJMTRP102QtHow&hl=af&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Latino%20Viventi&f=false Esperanto: Language, Literature and Community]</ref> Van hierdie vereenvoudigde Latynse kunstale (of kunstale wat grootliks van Latynse woordeskat gebruikmaak) is: <ref>Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, pp.268-269</ref> * Kosmos ([[Berlyn]], 1888) * Nuntius latinus internationalis (George Henderson, [[Londen]], 1890–1892) * Nov Latin ([[Turyn]], 1890) * Universalia ([[Stuttgart]], 1893) * Novilatiin ([[Leipzig]], 1895) * Linguum Islianum (Fred Isly, Parys, 1901) * Latinesce ([[Londen]], 1901) * Reform-Latein (Karl Fröhlich, 1902) * Latino Sine Flessione, ook genoem Latino Sine Flexione (1903) * Lingua Internacional ([[Warschau]], 1905) * Weltsprache ([[Berlyn]], 1905) * Novilatin (1907) * Perfect (1910) * Semi-Latin (1910) * Simplo (1911) * Novi Latine (1911) * Latinulus (1919) * Neo-Latin ([[Hongarye]], 1920) * Neo-Latina ([[Holland]], 1920) * [[Interlingua]] (1922) * Interlingua Systematic (1922) * Neolatine ([[Bologna]], 1922) * Unilingue (1923) * Monario (1925) * Vereenvoudigde Latyn ([[Neuchâtel]], 1925) * Latino Viventi ([[Turyn]], 1925) * Latinesco ([[Birkenhead]], 1925) * Neolatino ([[Swede]], 1927) * Latin Sin Flexion (1929) * Panlingua (1938) * Neo-Latinus ([[Buenos Aires]], 1939) * Latini (Albany, New York, 1941) * Universal Latein (Edward Fransen, [[Wene]], 1947) * Europa Latin ([[Amsterdam]], 1948) * Mondi Lingua (1956) Van hierdie name lyk ook identies. [[Françoise Waquet|Waquet]] voer aan:<ref>[https://books.google.co.za/books?id=jgeV5UEKWggC&pg=PA274&lpg=PA274&dq=to+have+access+to+those+wellsprings+of+our+own+culture,+the+Fathers+of+the+Church+and+the+Corpus+juris,&source=bl&ots=LPdq7ZJWWI&sig=rc-3QaAPdun4XbGssfaLvZWRx3k&hl=af&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=corpus%20juris&f=false Waquet, F. 2001. ''Latin: or the empire of a sign''. Translated by Howe, J. ''Le latin ou l'empire d'un signe''. New York/London:Verso, p. 274]</ref> # Laat daar geen dominante ''lingua franca'' wees nie, maar laat elkeen mekaar in sy moedertaal aanspreek en antwoord. # Laat daar eerder die paar mense wees wat met uitsonderlike begeestering Latyn uitstekend aanleer en van die taal 'n spesialisvakgebied maak, as honderde, duisende, miljoene kinders wêreldwyd wat met soveel wrok teenoor die vak jaar na jaar presies dieselfde doodvertaalde Griekse en Romeinse werke oor en oor swak leer. # Beweeg 'n slag weg van die Griekse en Romeinse werke, want die eintlike doel moet wees: {{cquote| to have access to those wellsprings of our own culture, the Fathers of the Church and the ''Corpus juris'', along with the colossal mass of documents, both manuscript and printed, that contains much of the records of our ancestor's lives and thought through the Middle Ages and into the modern era. }} === Latyn as "lewende taal" === [[Beeld:Assimil latin, french and german edition.jpg|duimnael|Latyn sonder sukkel... as lewende taal]] Om Latyn, net soos die Pruise van ouds gedoen het (sien bo), as "lewende taal" aan te bied, word in die 21ste eeu om agt redes weer oorweeg, bo die "doodvertaling":<ref name="Lewendetaal">[http://akroterion.journals.ac.za/pub/article/download/965/1000 Dircksen, M. 2016. Reassessing Latin Pedagogy: A proposed model for South African Learners. ''Acroterion'' (61): 59-73]</ref> # Die meeste studente, ongeag hul leermetodes, word hierby ingesluit. Diegene wat op gehoor beter onthou en maar goor vaar met grammatikaontleding, baat dan deur so dikwels Latyn te hoor, te praat en te lees. # Die studente kan die klank eerstehands ervaar en waardeer. Dit sluit die ritme, jambes, woordpatrone, woordspeling en vertelling in. # Deur te praat kan ook die lees- en skryfvaardighede aanhelp, en op die koop toe die woordeskat-, sinsbou- en grammatikavaardighede verbeter en uitbrei. # Nie alleen moet die student op sy voete dink nie, maar omdat mens met boodskappe werk, antwoord, en gedagtes wissel en uitruil, is daar tog 'n geborge gemeenskapsgevoel. # Die nuwe Generasie X en Y verkies om hul sê te sê en betrek te word. Hulle word gou verveel deur 'n dosent wat bloot voortrammel. Die aktiwiteite moet ook prettig en boeiend wees - soos groepwerk, speletjies, opvoerings en liedjies. (Musiek is trouens vir eeue 'n bestaansdomein op sy eie, en speel juis 'n belangrike rol om die uitgestorwe taal Latyn tans te laat voortbestaan - selfs al het die sangers of luisteraars van die liedere geen dag se Latynonderrig gekry nie.<ref>{{Cite web |url=http://scholar.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.1/104135/ludemann_afrikaans_2017.pdf?sequence=1&isAllowed=y |title=Lüdemann, W. 2017. Afrikaans en Musiek. Kantaantekeninge van iemand wat aan die kant teken. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' 57 (2-2): 584. |access-date=15 November 2018 |archive-date=20 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520102717/http://scholar.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.1/104135/ludemann_afrikaans_2017.pdf?sequence=1&isAllowed=y |url-status=dead }}</ref>) # Om Latyn te praat en te hoor het vir die studente net meer sin, omdat hulle 'n verband tussen die hede en die verlede kan insien en ervaar. # Die meeste studente kom rou by die universiteit aan, sonder enige kennis van Latyn. Deur die Lewende Taal-metode word elkeen 'n gelyke kans gegun, ongeag hoe goed of hoe vrot hul hoërskoolopleiding was. Op informele wyse word ook 'n groter publikum besorg. # Laastens is die gesproke Latyn aansienlik meer gewild onder die studente. Die ou manier, om alles uit die hoof te leer en die grammatikareëls ingehamer te word, vind hulle moeilik, tydrowend en vervelig. Die nadele is egter ook uit te lig. Benewens die Pruise (soos hierbo genoem) wat nie so afgerond en genuanseerd die verse kon skryf soos die Franse nie [wat wel die grammatika en woordeboekgebruik ingehamer is], word die volgende probleme ook geopper:<ref name="Lewendetaal" /> # Die ''Oxford Latin Course'', wat dikwels vir die eerstejaars gebruik word, plaas minder nadruk op die grammatika, want die hoofdoel is om '''eenvoudige''' Latynse tekste te lees. Dit is daardie ''eenvoud'' wat wel die toegang vir 'n groter gehoor gee, maar nie besonder diepgaande is om wel ingewikkelde akademiese tekste te ontleed nie. Die afgewaterde speel-speel aktiwiteite hou die student eenvoudig in die vlakwater. Die program of kursus is heel goed vir 'n student wat nie Latyn as hoofvak het of wil hê nie, en om die belangstelling van die verbyganger [wat Latyn as stopvak neem] te prikkel. Die ernstige student met veel groter ideale word egter daardeur benadeel of selfs teleurgestel. # Die hele gedoe om in die klas uit die vuis te praat, kan moeilik geregverdig word, omdat dit ewe moeilik beoordeel en bepunt kan word, juis omdat daar geen "korrekte" uitspraak van Klassieke Latynse tekste bestaan nie. # Met die uitsondering van die [https://twitter.com/Pontifex_ln Pouslike oudiënsie op Twitter], het Latyn so te sê niks met die hedendaagse leefwêreld uit te waai nie. Waarskynlik het die akademiese politiek en geldtekort op die een of ander wyse die Klassieke Tale genoop om by die metodologie van die moderne tale aan te pas, bloot om meer studente te werf in 'n kwynende departement. Die aantal studente is dus in hierdie opsig belangriker as die gehalte leermetode. == België == Enkele waterskeidingsoomblikke kenmerk die ondergang van Latyn in België tussen 1830 en 1850. Met die verbrokkeling van die Oostenrykse Ryk en die Franse revolusioniste wat aspirasies onder die Belge gekweek het om hul eie dominansie te vestig, het ook Napoleon bygedra om die nasionale geskiedenis van België in ere te herstel. Die Belgiese nasionale sentiment (en politici) bly egter lojaal aan die Franse Ryk. Hierdie lojaliteit duur voort toe [[Willem I van Nederland|Willem I, Prins van Oranje-Nassau]] die Nederlandssprekendes (alle dialekte) onder hom probeer verenig in die [[Verenigde Koninkryk der Nederlande]] wat vanaf 1814 sal voortduur tot 1830. Al slaag hy gedeeltelik daarin om die Nederlandssprekendes te verenig, span die Katolieke en Liberales in 'n verenigde front saam tot die Belgiese Revolusie uitbreek in 1830.<ref name="Bertiau" /> Al vanaf die Oostenrykse heerskappy het Frans ook tot die Vlaamse bourgeoisie as voorkeurtaal deurgedring, wat verder versterk is onder die daaropvolgende Franse regime. Al was die politici en die ryk self nie gekant teen die Vlaams nie, was hulle voorstanders vir die verspreiding en uitbou van Frans deur hom as taal van openbare instellings in die wet te veranker, en van die Belgiese skrywers voer aan die opgevoede Vlaming en die Waal het albei 'n geweldige hoë agting vir Frans gehad, die taal van die bevryding. Die ''hoi polloi'' hou hulle maar besig met dialekte. Willem van Oranje het, met die totstandkoming van die Verenigde Nederlande in '''1814''', sy volste reg uitgeoefen om Nederlands hier te bevorder. Al het die taalkundige eenwording misluk (die Katolieke Vlaming het hom onderskei van die Protestante Hollander op kulturele en godsdienstige en selfs taalgebied) het hierdie vereniging mettertyd 'n Vlaamse bewussyn laat ontwaak weens die voorreg om Nederlands by instellings onder die Koning van Nederland se bewind te geniet, asook die onderwys wat hy in hierdie streek laat ontwikkel het. Dit is ook Willem I wat Latyn versterk het aan die Vlaamse universiteite. Voorheen met die Franse anneksasie in die tydperk van Napoleon is die Universiteit van Leuven, toe nog die enigste instelling van hoër onderwys in Suid-Nederland, eenvoudig in 1797 deur die Directoire gesluit; in sy plek maak inrigtings van die tersiêre onderwys oop in Luik (wetenskappe) en in Brussel (letterkunde, wetenskap en regswese). Omtrent 'n derde van die dosente was afkomstig uit Frankryk, en dan was daar nog die nie-Franse dosente wat ook hul opleiding (gedeeltelik) in Frankryk gekry het.<ref name="Bertiau" /> Wat by sommige fakulteite opval is hoe goor party studente teen '''1811''' Latyn ken, vernaamlik omdat die voertaal nie meer Latyn was nie. Deur Latyn as voorvereiste te stel by die regsfakulteit, is party dekane besorg oor Latyn wat belangstellende studente sal ontmoedig. Van die toetse en eksamens word vergemaklik en vereenvoudig. Maar nog sal party professore 'n ekstra geldjie moet verdien deur proefskrifte in Latyn namens hul studente te skryf, wie se kennis daarvan, om dit sagkens te stel, bedenklik was. Toe Willem I van Oranje dus op 25 September '''1816''' sy nuwe onderwysbeleid aankondig wat drie universiteite in Leuven, Gent en Luik sal oprig en in 1817 ingehuldig word, was daar een puntjie wat lelik gekrap het - Latyn sal as voertaal heringestel moes word. Daarvoor was baie dosente glad nie te vinde nie, en party beskuldig die koning daarvan dat hy opsetlik met Frankryk wil breek deur hierdie [[anachronisme]] in te voer. Maar ander dosente vind dit heel billik in 'n tweetalige land, veral in 'n land waar die gebruik van Hollands (Nederlands-Nederlands) selfs deur Vlaminge skeef aangekyk word. Na afloop van die Revolusie en onafhanklikheid word Latyn as voertaal in 1834 onmiddellik afgeskaf by die onafhanklike universiteite te Mechelen en Brussel. Dwarsoor België word professore wat in Duitsland gebore en onder Willem I se bewind aangestel is om in Latyn te doseer op 'n streep afgedank. Nietemin gaan die Katolieke instellings voort om Latyn te beoefen tot en met die Tweede Vatikaanse Konsilie (1962-1965).<ref name="Bertiau" /> [[Beeld:19910706_Godfried_van_Bouillon.jpg|duimnael|regs|Die standbeeld ter ere van Godfried van Bouillon waaroor 'n taalherrie losgebars het]] 'n '''Standbeeld''' wat (al op 15 Augustus 1848) ter ere van [[Godfried van Bouillon]] ingewy is, was 'n taal soek: dit moes een wees wat die hele land sou saambind en verenig - dit moet dus verstaanbaar en patrioties wees. Voorstanders van Latyn het uit historiese korrektheid beswaar gemaak en aangevoer Godfried sou beslis nie die moderne Frans en Vlaams op sy standbeeld kon verstaan en waardeer nie, terwyl nog aangevoer het mens sou nie Frans alleen kon uitsonder ten koste van die Vlaams (wat die oorgrote meerderheid van die bevolking uitmaak en met onverskilligheid behandel word) nie - Latyn is sommer twee vlieë met een klap en niemand sal daardeur verbitterd voel nie. 'n Vertaling is 'n verbastering van die waarheid, die oerteks, en boonop neem Frans te veel ruimte in beslag met sy woord- en letteroortolligheid - niks kan so rein en edel van gedagtes, skoonheid, bondigheid, eenvoud en helderheid weergee soos in die ou Latynse inskripsies nie. Ook in Italië is daar 'n monument in die Florentynse kerk van Santa Croce toegewy aan [[Dante]], die beroemde Italiaanse skrywer, wat ironies genoeg nie in Italiaans is nie, maar in Latyn.<ref name="Bertiau" /> 'n Italianer kap egter terug dat Italië teen 1850 tog besluit het om voortaan alle nuwe monumente met Italiaans op te luister. Buitendien, die Grieke, Romeine en selfs die Egiptenare het hul monumente in hul eietydse tale uitgedruk - die Belge kan na hartelus maar moderne tale gebruik. 'n Monument is daar om mense mee te voer tot diepe oorpeinsing en besinning, en hierdie doel misluk wanneer 'n taal gebruik word wat Jan Publiek nie verstaan nie.<ref name="Bertiau" /> Die Akademie het op Latyn besluit, maar die Belgiese regering het die besluit geveto en uiteindelik in Desember 1874 is die Franse en Vlaamse inskripsies ingewy, in die guns van die breër publiek wat nie Latiniste was nie. Die plaatjie met Frans ('Godefroid de Bouillon') word onderaan die kopkant van die perd voor aangebring, Vlaams ('Godevaart van Bullioen') agter aan die stertkant: 'n alte duidelike teken van Vlaams se onderwerping en minderwaardigheid teenoor Frans.<ref name="Bertiau" /> Wat aanvanklik 'n alledaagse besluit sou wees in 1847 (die publikasietaal van 'n '''artsenyboek''' vir aptekers binne 'n land) het in 'n polities oorlade onderwerp ontaard wat groot spanning vir die Akademie besorg het: want nou het dit ook gehandel oor die identiteit van die nasionale taal, amptelike publikasies bestem vir Vlaandere en die Vlaminge, tradisie vs. moderniteit, die belang van Latyn in die onderwys en selfs die geheimhouding van die geneeskunde wat slegs vir die ingewydes beskore moet bly.<ref name="Bertiau">{{fr}}[https://web.archive.org/web/20200728145742/https://www.journalbelgianhistory.be/en/system/files/article_pdf/Art_Bertiau_Christophe_2017_1.pdf Bertiau, C. 2017. Latin versus languages modernes en Belgique (1840-1850), ''Journal of Belgian History'' pp. 102-131]</ref> Van die vraagstukke wat geopper en druk deur die Akademie bespreek is, sluit in: :1. '''Of hetsy Frans, hetsy Latyn die geskikste medium is om die inligting weer te gee wat betref die woordeskat en duidelikheid (die intrinsieke kapasiteit van die onderskeie tale)''' Teen die 19de eeu het Frans al hoe meer veld gewen en Latyn in vele vakgebiede uitgestof. Latyn het egter gedeeltelik dié taal van die geneeskunde gebly. Die vraag was dus of Latyn hierdie rol moet bly vervul en of Frans dit ook nou maar moet vervang en klaarkry. Die voorstanders van Frans hou vol dat Latyn 'n dooie taal is wat nie meer die nuwe samelewing kan beskryf soos net 'n lewende kan nie; daardie Latyn in ander farmakopeë is deurspek met barbarismes en byna onverstaanbare terminologieë, 'n soort "Latyn van Molière". Frans versprei al hoe meer oor die res van die wêreld en is nou "die ware akademiese taal" en die "taal van die diplomasie" en [[wetenskapstaal|van die wetenskap]], selfs in nie-Franssprekende lande. Die verdedigers van Latyn hou egter voet by stuk: die Sweedse skeikundige, Berzelius, kon chemiese nomenklatuur munt; farmakopeë uit Londen, Pruise en Denemarke is steeds in Latyn geskryf - daarom is dit steeds moontlik om 'n farmakopee in Latyn saam te stel. Latyn dien ook steeds as kommunikasiemiddel tussen wetenskaplikes in alle beskaafde lande aan die uithoeke van die wêreld, dis dié "seël", die toonbeeld, van 'n afgeronde, sterk en grondige onderwys, en dit is in hierdie taal waarin die geneeshere die mediese erfenis aan hul opvolgers nagelaat het. Frans is hoegenaamd nie so ryk, kort en bondig soos Latyn nie; terminologie soos ''selenium, silicium, cadmium'', ens. is géén Franse vindingrykheid nie, laasgenoemde moet hierdie woorde maar gedwee uit Latyn leen. Hierdie Franse gewoonte ten spyt, voer die teenstanders van Latyn aan, iemand uit oud-Rome sou beslis geen kop of stert kon uitmaak wat begrippe soos ''morphina, strychina, alcoholatum, chloruretum'' beteken nie. :2. '''Oor die Latynse vaardighede van aptekers en artse asook watter invloed die taal van die publikasie daarop sou kon hê.''' Daar is van die standpunt uitgegaan dat die meeste aptekers glad nie goed onderleg is in die Latynse taal nie. Frans is daarenteen "min of meer" by iedereen bekend. 'n Farmakopee moet nie ly onder 'n gebrek aan verstaanbaarheid nie. Die vraag het wel ook ontstaan waarom aptekers in die eerste plek daar moet wees as hulle nie die pyp kan rook nie - deel van hul werk is, soos hul voorgangers, om Latyn goed te ken. Die teenantwoord hierop is die kompleksiteit van die vaaggeskrewe voorskrifte en farmakopeë wat die aptekers hoofbrekens eerder as uitkoms kan besorg. Die kommer bestaan wel ook: sodra die farmakopee nie meer in Latyn geskryf is nie, gaan die aptekers laks word en hul studie van Latyn verwaarloos - en dit sou 'n jammerte wees. Ander voer aan hierdie kommer is ongegrond, ten dele omdat Akademie die vereiste gestel het dat toekomstige aptekers voortaan 'n graad in die Natuurwetenskappe moet behaal, wat Grieks en Latyn vereis, en ten dele omrede daar steeds ander (eietydse en ouer) bronne bestaan wat almal nog in Latyn geskrywe staan en met vrug gelees kan word. :3. '''Rondom die kwessie of die voorgeskrewe medisyne liefs uit die oë van die leek gehou moet word (wat dus gevaarlik sou wees indien die farmakopee in Frans geskryf sou word)''' Sodra die geneesheer die diagnose sou maak, kon die publikasie in Frans daartoe lei dat die pasiënt behandeling weier en sommer self sy eie brousel aan mekaar slaan. Met hierdie kennis nou sommer tot iedereen se beskikking, kan die hierdie brousels deur kwakke op ander siekes misbruik word vir eie gewin. :4. '''Of die taal van die farmakopee tred hou met die onderwys(leerplan)''' Die een kamp voer aan Frans is die amptelike taal en voertaal aan universiteite; in hierdie taal, deur middel van ''Franse'' boeke, word die student van die aptekerswese opgelei; waarom nou hierdie onnodige beslommernis in die lesgee met Latyn? Die teenvraag is of die farmakopee dan nie 'n leerboek is nie. Die antwoord daarop is nee, dit is 'n naslaanwerk, 'n reëlboek, 'n wetlik bekragtigte kode wat nageleef moet word. Die teenstelling daarop is: as die grammatikas 'n naslaanbron en leerboek is, dan is 'n farmakopee alte sekerlik ook, want albei stel die reëls vir 'n goeie voorbereiding - wat die opleiding van apteekstudente ook insluit. :5. '''Oor die oogmerk om die farmakopee so wyd en syd moontlik te versprei, sonder om die nasionale sentiment in te boet''' Latyn was internasionaal bekend, waaronder vele volke kon verenig, terwyl Frans maar 'n nasionale taal was, en ook maar net-net: die Vlaminge sou aanstoot neem as die farmakopee slegs in één enkele nasionale taal, naamlik Frans, uitgegee word. Terselfdertyd is die vraag bespreek of Frans nou werklik dié nasionale taal van België is. Frans is nou wel die taal van die owerheid en gesag en elite, maar nie soseer die taal van die meeste Belgiese burgers nie. Frans is 'n taal wat uit 'n naburige volk geleen is, d.w.s. uit Frankryk. Latyn is volgens sy voorstaanders ook nie onversoenbaar met die nasionale sentiment nie - daarvoor dien Oostenryk en Pruise wat geen afstand van Latyn gedoen het nie as sprekende voorbeeld. Die voorstanders van Frans voer weer aan die farmakopee is in die eerste plek vir eie benutting (hier te lande in België) bedoel en die aptekers van Vlaandere sal 'n farmakopee in Frans veel beter verstaan as in Latyn "want elkeen ken Frans", terwyl die aantal wat Latyn perfek ken maar min is. Op die argument van farmakopeë in landstale soos Italiaans, Duits, Persies, Grieks en Frans (laasgenoemde in Frankryk self, 'n boek wat sonder moeite maklik ingevoer kon word), spaar Latyn weer tyd omdat vertaling nie nodig is nie - 'n argument wat die voorstanders van Frans eweneens ook gebruik omdat 'n beëdigde vertaling (uit Latyn in Frans) bloot om 'n teks op eie bodem te gebruik, wat in België geskryf is, onsinnig is. :6. '''Oor die moontlikheid van 'n tweetalige publikasie''' Selfs 'n tweetalige publikasie (of afsonderlike vertaling) in Latyn en Frans het kritiek uitgelok - van die akademici het aangevoer dit is onsinnig om die onnodige onkoste aan te gaan om 'n teks in Latyn gepubliseer te kry, net sodat die apteker 'n afsonderlike een in Frans ook moet aankoop. Dit bring dus ekstra kostes vir die apteker mee. Boonop is dit 'n implisiete toegewing van die staat sodat Frans bevoordeel kan word, maar Vlaams nie. :7. '''Die tweespalt tussen tradisie (Latyn) en die behoefte aan vernuwing (Frans)''' Vir jare is geneeshere van sowel Vlaamse as Waalse provinsies daaraan gewoond om in Latyn te skrywe. As Frans nou ingespan word, verbreek jy die laaste skakel wat hierdie stralend gelukkige Belgiese "mediese familie" bymekaar hou. Ander akademici voer aan die nuwe samelewing se behoeftes het verander en daarby moet eenvoudig aangepas word. Op die ou end is die farmakopee in twee tale uitgegee om almal tevrede te stel: Latyn én Frans. == China == Die eer van die eerste Westerse taal waarin die teks uit Chinees vertaal is, kom Latyn nie toe nie, maar wel Spaans. Die Dominikaan Juan Cobo vertaal in sy sterftejaar (1592) die Míngxīn bǎojiàn ( 明心寶鑑 , die voorwoord van dié Chinese teks is in 1393 deur Fàn Lìběn 範立本 onderteken), getiteld ''Espejo rico del claro corázón'', in Manilla, op die Spaanse Filippyne. Die manuskrip word in 1595 aan koning [[Filips II van Spanje]] aangebied, waarna die vertaalwerk vir eeue lank stof op die rak bly vergader, totdat dit uiteindelik in 1959 in boekvorm uitgegee is.<ref>{{Cite web |url=http://www.septet-traductologie.com/wp-content/uploads/2013/01/12_article-Landry-deron.pdf |title=Landry-Deron, I. Les premières traductions du chinois en français dans la Description de la Chine de J.-B. Du Halde (1735), bl. 2 |access-date= 7 Desember 2022 |archive-date= 7 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207051234/http://www.septet-traductologie.com/wp-content/uploads/2013/01/12_article-Landry-deron.pdf |url-status=dead }}</ref> Die kontak met die Latynse taal is wel véél ouer. === [[Yuan-dinastie]] (1271 tot 1368) === Hoewel die Christendom in China veel ouer is, is die kontak met die Weste ook wel vroeër as die 1500's, en hier moet die leser in gedagte hou dat China nog onder die [[Yuan-dinastie]] van die [[Mongoolse Ryk]] is, vanaf 1271 tot en met 1368.<ref>''《汉语800字》 Essential Chinese Dictionary.'' 2007. Beijing: Foreign Language Teaching and Research Press, bl. 524</ref> Die eerste Latynonderrig deur 'n instansie word vermeld in die brief van Broeder Giovanni (of, in Latyn, Iohannes) da Montecorvino, van die Heilige Franciskusorde, wat op 8 Januarie 1305 (of 1306) geskryf is aan die vikaris-generaal van die Krim. Giovanni da Montecorvino word deur Rome in 1289 na Beijing ("civitate Cambaliech") gestuur om hierdie Nestoriaanse Christene terug by die Katolieke Kerk te verenig (lees: in te lyf), en om van die Mongole te bekeer. Moontlik het die Rooms-Katolieke Kerk te hore gekom van [[Marco Polo]] (of ander handelaars) wat Christene in Wes-China teengekom het. Die [[Pous Nicolaas IV]] rig self 'n brief aan die Grootkeiser die [[Koeblai Khan]], waarvan Da Montecorvino as die gesant moet optree. Dit is nou nadat hy 'n tydjie in Indië deurgebring het. Die Nestoriane stel nie belang om saam te smelt nie, en alle valse gerugte word oor Da Montecorvino versprei aan die Keiser, soos dat hy 'n spioen is. Sy pogings om die Mongoolse elite tot bekering te bring het gemengde welslae. Maar dit keer nie Da Montecorvino om op eie houtjie die eerste Rooms-Katolieke kerk daar te bou in 1299, en in 1305 'n tweede nie. En dit in die 12 jaar waarin Da Montecorvino geen woord van die Vatikaan of die Weste ontvang het nie, omrede daar die berig ontvang is dat Da Montecorvino dood is. Dieselfde Broeder Da Montecorvino skryf in sy eerste brief hy het veertig 7- tot 11-jarige seuns van heidenouers gekoop (''item emi successive XL pueros, filios paganorum etatis infra VII et XI annorum'') en vir hulle Latyn geleer (''et informavi eos licteris latinis''), dikwels maar uit hoofde. Hy vra dan ook net 'n paar boeke waarmee sy studente dan as kopiiste kan optree. Daardeur wou hy duidelik geestelikes kleintyd al vir die Rooms-Katolieke Kerk werf en oplei om die plaaslike bevolking later te bearbei, om sodoende die Katolisisme verder in die streek te verbrei. Sy doel was skynbaar nie om die Chinese bevolking self te bekeer nie, maar hoofsaaklik net die Nestoriaanse Christene wat daar reeds was (en ander Christengroepe, soos die Armeense Christene). Dit is te sien in die werke wat opgestel is in veral Persies en [[Oeigoers]].<ref>[http://it.alim.unisi.it/dl/resource/251# Afskrif van Da Montecorvino se eerste brief]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=z8oUAAAAIAAJ&pg=PA136&lpg=PA136&dq=%22Ich,+Bruder+Johannes%22+montecorvino&source=bl&ots=uPiHuuS8vX&sig=ACfU3U0EASDkiSDt3JtVxrAw-o7t3sWH5Q&hl=af&sa=X&ved=2ahUKEwj09NeKkM77AhW0mFwKHZiYDucQ6AF6BAgIEAM#v=onepage&q=%22Ich%2C%20Bruder%20Johannes%22%20montecorvino&f=false Duitse vertaling deur Richard Hennig in ''Terra incognitae'']</ref><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=h8EAAAAAcAAJ&pg=GBS.PA86 Ouer Duitse vertaling in ''Geschichte der Missionsreisen nach der Mongolei während des dreizehnten und vierzehnten Jahrhunderts.'' 1860]</ref><ref>[https://archive.org/details/Dawson1966MissionToAsia/page/n259/mode/2up?q=Montecorvino Engelse vertaling deur Christopher Dawson, in ''Mission to Asia'']</ref> === [[Ming-dinastie]] (1368 - 1644) === 'n Mens moet in gedagte hou dat in hierdie eeu die Keiserlike mag nie toegelaat het dat buitelandse leke permanent in die binneland kon vertoef nie. Hierdie voorreg om die mondelinge en geskrewe taal te bemeester en te beheers, is slegs die godsdiensgroepe toegestaan. As mens deur die Katholieke Universiteit Leuven [http://heron-net.be/pa_cct/index.php/Search/advanced/ccts se Sinologiese databasis] blaai, is dit dan ook nie verwonderlik dat die heel eerste Latynse geskrifte oor China deur 'n hele paar Jesuïetiese sendelinghande neergepen is nie. In die tyd toe Michele Ruggieri in 1584 die eerste klein kategismus in Chinees uitgegee het (die eerste boek wat deur 'n Europeër in China gedruk is), en Ruggieri, Matteo Ricci & Fernandez omstreeks 1583–88 aan 'n Portugees-Chinese woordeboek gewerk het, is die naam wat in hierdie eeu wat volg sekerlik die meeste opval die Duitse Jesuïetiese sendeling, Athanasius Kircher, se boek, ''China illustrata'', wat in Latyn gepubliseer word in 1667, wat onder andere ook die werk opneem van sy medewerker, 'n Poolse Jesuïetiese sendeling, Michał Piotr Boym. Boym se bydrae lewer [https://echo.mpiwg-berlin.mpg.de/ECHOdocuView?url=/permanent/library/G3HSSANS/&start=21&pn=23 die vertaling van 'n Chinese teks] (gevind in 1625 op 'n monument), wat as klinkklare bewyse dien dat dat die Nestoriaanse Christendom reeds in die 8ste eeu (781) in China bestaan het. Die eerste Christene het trouens in 635 n.C. in China aangekom. Die Nestoriaanse stele se inskripsie begin met: 景教流行中國碑頌 Jingjiao liuxing Zhongguo song bing xu ("Monument van die stralende godsdiens in China"). Op die monument is die letters uitgekerf in Chinees én Siries, en vertel min of meer die verhaal en etiek van die Christendom. == Denemarke == Aanvanklik speel Latyn in Denemarke 'n groot rol in die kerk, onderwys en tot 'n mindere mate ook in die regswese en administrasie. Platduits was op hierdie tydstip die taal aan die hof, maar ook die taal van die handwerk en die rondreisende toneelgeselskap. Hoogduits het weer sy rol as die diplomatieke taal vervul, totdat hy later vervang is deur Frans (wat 'n hoër status geniet het en afronding en gesofistikeerdheid by die spreker daarvan uitgestraal het).<ref name="mortensen" /> Die eerste Deense universiteit, die Universiteit van Kopenhagen, is gestig in 1479. Die onderwystaal was uit die staanspoor in Latyn. Feitlik eers teen die helfte van die 1700's het Latyn die wind van voor begin kry. Aanvanklik het Duits en Frans vernaamlik die botoon gevoer; van die Deense taal was daar eintlik nog weinig sprake, deels omdat die meeste onderwysers in die 17de en 18de eeu nie 'n woord Deens kon praat nie - hulle is in hul hordes uit Sleeswyk-Holstein en vanuit ander Europese lande ingevoer.<ref name="mortensen" /> Die veranderinge is gelei deur die tydgees (soos opgesom en getabuleer deur Mortensen & Haberland):<ref name="mortensen" /> {| class="wikitable" |'''Universiteitstipe''' |'''Tydperk''' |'''Beginsel''' |'''Voertaal''' |- |Die Middeleeuse Universiteit |15de tot 16de eeu |''auctoritas'' (gesag) |Latyn |- |Die Universiteit tydens die Verligting |17de tot 18de eeu |''ratio'' (rede) |Latyn, Europese tale (waaronder ook Deens) |- |Die Nasionale Universiteit |19de tot 20ste eeu |Die Nasionale staat |Deens |- |Die Postnasionale Universiteit |20ste tot 21ste eeu |Markgerigtheid |Engels en Deens |} Die Middeleeuse Universiteit was sterk veranker in die kerkgesag. Die godsdienstige doel van die universiteit was in daardie jare vanselfsprekend, en daarom is dit ook niks snaaks dat Latyn, die kerktaal, die vernaamste universiteitsvoertaal in hierdie tydperk is nie.<ref name="mortensen" /> In die daaropvolgende periode speel die kerk steeds 'n belangrike rol, maar na afloop van die Hervorming speel Latyn 'n mindere rol in die Deense Nasionale Kerk. Teen die einde van die 17de eeu en veral die 18de eeu begin die universiteite al meer wegbeweeg van die kerk [en die geestelike waardes wat met Latyn vereenselwig word] en toenemend fokus op die Verligting en die Rede.<ref name="mortensen" /> Tog was die hoër onderwys in die 1600's in Denemarke nie noodwendig in Latyn nie: Die Sorø Akademi se voertaal was van die begin af Duits, terwyl die Universiteit van Kopenhagen s'n wel Latyn was. Teen die 18de eeu het sake egter verander: Sorø Akademi het oorgeskakel van Duits na Deens, en die Universiteit van Kopenhagen se voertaal het meer op ander tale begin fokus: hoofsaaklik Duits en Frans, maar ook tot op 'n sekere hoogte Deens.<ref name="mortensen" /> In die 19de eeu boer die stand van Latyn al hoe meer by die Universiteit van Kopenhagen agteruit; dit wil voorkom of die dosente die taal nie langer voldoende kon beheers nie. Teen die aanvang van die 20ste eeu is die rol van Latyn so te sê heeltemal uitgedien, behalwe by die plegtige (seremoniële) funksies.<ref name="mortensen" /> Dit is wat betref hoe die voertaal daar uitsien. Wat die ondersoek-/navorsings- en publikasietaal betref, lyk dinge bietjie anders. Latyn word tot in die 1800's nog gebruik as navorsingstaal, maar dit is nie meer die oorheersende taal soos in die onderwys nie. Deens word sedert die 1600's al hoe meer as boeketaal by uitgewers gebruik, net soos te sien by Duits en Frans. Dit kan ook toegeskryf word omdat Latyn nie, soos met die godsdiens en regstaal, tradisioneel gebruik is in die omskrywing van die natuurwetenskap, die digkuns of die Deense of ander moderne tale nie. <ref name="mortensen" /> Die Kongelige Danske Videnskabernes Selskab (''Die Koninklike Deense Akademie vir Wetenskap'') is in 1742 gestig en die publikasietaal was van meet af aan Deens (hoewel die universiteit op daardie tydstip nog Latyn verkies het). Deens was egter nog geen taal met internasionale reikwydte nie.<ref name="mortensen" /> In die 1800's verloor Latyn ook sy status as vooraanstaande navorsings- en publikasietaal.<ref name="mortensen">{{da}}[https://tidsskrift.dk/spr/article/view/102866/151899 Mortensen, J. & Haberland, H. 2010. Sprogvalg på danske universiteter i historisk perspektiv. ''Sprogforum: Tidsskrift for Sprog- og Kulturpædagogik'' 16 (49-50): 155-161]</ref> == Duitsland == Latyn word in Duitsland meestal by gimnasia aangebied; ook by party Gesamtschulen. Latyn kan as eerste, tweede (wat meestal die geval is), derde of by uitsondering vierde vreemde taal gekies word. In die klasse is die hoofuitkomste om te leer hoe om Latynse tekste in Duits te vertaal en nie om Latyn te leer praat nie. Die taalvak word dikwels as basisvak vir party studiegeoriënteerde vakrigtings aan die universiteite beskou sodra die Abitur by die middelbare skole afgehandel is. Die Latinum word hier as toelatingsvereiste deur die Departemente van Kultuur en Onderwys in die sestien Duitse deelstate, Oostenryk en Switserland onderskeidelik ondersteun. Latyn word in die meeste Duitse gimnasia (middelbare skole vir universitêre voorbereiding) vanaf die 7de klas (Typ Latein&nbsp;II) as keusevak aangebied (vanaf die 6de klas in die verkorte vorm (G8)). Die tweede vreemde taal mag tot die 10de klas nie 'n vakverandering ondergaan nie. Jy moet eers die 9de (of 8ste) klas (Typ Latein&nbsp;III) klaarmaak. Sommige gimnasia bied dikwels uit ou tradisie 'basiese Latyn' vanaf die 5de klas aan (Typ Latein&nbsp;I het 21 800 leerlinge in 2006 gehad). Die Latynonderrig word hier reeds gedeeltelik parallel met Engels aangebied (byvoorbeeld volgens die Biberacher-model in [[Baden-Württemberg]]). Dit verseker die ontwikkelingsgang van die Engels wat reeds op laerskool verwerf is word nie versteur nie. Sulke klasse is in ander deelstate (Berlyn, Mecklenburg-Vorpommere) polities omstrede of verbode, waar Latyn as keusevak reeds in die Oriënteringsfase (Klasse 5 en 6) voorlopig as 'n uitgemaakte saak vir die gimnasia beskou word. In die meeste gevalle moet Latyn tot aan die einde van die Sekondêre Fase&nbsp;I, die 10de klas, gedek word. In Sakse word die Latinum (Typ Latein&nbsp;I) reeds teen die einde van die 9de klas verwerf (minstens Simbool 4, "voldoende").<ref>SOGYA 2012, zu §&nbsp;66 Anlage 4. Ab Klasse 10 findet dann ''anstatt'' Latein der Unterricht in einer weiteren, meist modernen Fremdsprache statt.</ref> In die Seniorstanderds kan Latyn selfs verder gedek word indien genoeg leerlinge die vak sou kies. Dit kan dan as 'n Abitureksamenvak op skriftelike of mondelinge wyse afgelê word. Daarvoor het die Kultuurministerkonferensie (KMK) ''Einheitliche Prüfungsanforderungen in der Abiturprüfung Latein''<ref>[http://www.kmk.org/doc/beschl/196-17_EPA%20Latein.pdf ''EPA Latein'' tans die geldige geskrewe stuk van 2005]{{Dooie skakel|date=Maart 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> voorgelê. Daar is slegs 'n handjievol leerlinge wat hierdie eksamen aflê. Hierdie eksamen behels langer vertalings en meer huiswerk by die uitleg van Latynse tekste. Sommige skole bied Latyn slegs in die laaste drie skooljare vanaf die 11de (of 10de) klas aan (Typ Latein IV) om deur middel van die aanvullingseksamen (sien onder) nog die Latinum te bereik. Typ Latein I tot IV het elkeen sy eie stel handboeke om by die ouderdomsgroep en taalkennis van die leerling te pas. === Latinum === In Duitsland word die Latinum as die standaard gestel wat betref die taalvaardigheid om Latynse tekste te vertaal en te verstaan. Indien die Latinum op skool verwerf word, sal dit op die Abituruitslae aangeteken word. Volgens die Ooreenkoms van die Kultuurministerkonferensie, soos vervat in die hersiene uitgawe van 2005,<ref>[http://www.kmk.org/fileadmin/pdf/PresseUndAktuelles/Beschluesse_Veroeffentlichungen/allg_Schulwesen/Latinum_Graecum.pdf ''KMK-Vereinbarung über das Latinum und das Graecum'']</ref> is ten minste vier jaar Latynonderrig nodig om 'n gevorderde vlak te bereik of 'n skriftelike en mondelinge eksamen af te lê. Laasgenoemde eksamen staan in die regstaal bekend as die ''Ergänzungsprüfung'', of "aanvullingseksamen"; dit wil sê, 'n eksamen wat die Abitur aanvul. Die state vereis gedeeltelik nog langer studietyd sodat die leerlinge 'n gevorderde taalvlak werklik onder die knie kan kry. Die Latinum moet vir enkele studievakke aan sommige tersiêre instellings in die Geesteswetenskappe voorgelê word, soos die departemente Geskiedenis, Teologie en enkele vreemde tale. Dit hang natuurlik af van die betrokke deelstaat en universiteit se bepalings en voorwaardes. Indien die Latinum nie op skool behaal is nie, moet dit aan die universiteit ingehaal word. Wat natuurlik die studiejare kan verleng. Die poging om in Duitsland 'n eenvormige Latinum daar te stel waar die onderskeid tussen die "klein" en "groot" Latinum verdwyn, lê nog êrens in die verskiet. Na gelang van deelstaat en taalvaardigheid bestaan daar ongeveer drie soorte Latinum: die klein Latinum, die Latinum (KMK-Latinum) en die groot Latinum. Vir die Latinum moet 'n eenvoudige oerteks (byvoorbeeld 'n geskiedkundige teks deur Caesar) vertaal word. Vir die groot Latinum moet 'n abstrakter oerteks (byvoorbeeld 'n filosofiese teks deur Cicero) vertaal word. Die regsbeginsel word bepaal deur die reedsvermelde Ooreenkoms van die Kultuurministerkonferensie (2005), asook die verdere onderhewige bepalings in die onderskeie deelstate. Al 16 deelstate ken die Latinum, wat in Berlyn, Brandenburg, Hesse, Noordryn-Wesfale,<ref>{{Cite web |url=http://www.schulministerium.nrw.de/docs/Schulsystem/Unterricht/Lernbereiche-und-Faecher/Fremdsprachen/Latein/index.html |title=Latein in NRW |access-date= 4 April 2017 |archive-date= 4 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180104132358/https://www.schulministerium.nrw.de/docs/Schulsystem/Unterricht/Lernbereiche-und-Faecher/Fremdsprachen/Latein/index.html |url-status=dead }}</ref> Sakse (sien bo) en in Thüringen<ref>{{Cite web |url=http://www.thueringen.de/imperia/md/content/tkm/schulwesen/vorschriften/vvlatinum_2009.pdf |title=Merkblatt Thüringen 2009 |access-date= 4 April 2017 |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304052643/http://www.thueringen.de/imperia/md/content/tkm/schulwesen/vorschriften/vvlatinum_2009.pdf |url-status=dead }}</ref> as die enigste vorm erken word. In Baden-Württemberg, Mecklenburg-Vorpommere,<ref>{{Cite web |url=http://vorschriften.schulwesen-mv.de/?p=449 |title=VO Nachweis von Lateinkenntnissen … Mecklenburg-Vorpommern |access-date= 4 April 2017 |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304083200/http://vorschriften.schulwesen-mv.de/?p=449 |url-status=dead }}</ref> Rynland-Palts en Saarland is daar naas die Latinum ook die groot Latinum. In Beiere<ref>[http://www.schulberatung.bayern.de/imperia/md/content/schulberatung/pdf/latinum__kleines_latinum_und_lateinkenntnisse_e_neu_ii_r.pdf Latina in Bayern seit 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160508220534/http://www.schulberatung.bayern.de/imperia/md/content/schulberatung/pdf/latinum__kleines_latinum_und_lateinkenntnisse_e_neu_ii_r.pdf |date= 8 Mei 2016 }} (PDF; 28&nbsp;kB)</ref> bestaan daar twee soorte klein Latinum. In die ander vyf deelstate (Bremen, Hamburg, Nedersakse, Sakse-Anhalt<ref>http://www.verwaltung.uni-halle.de/KANZLER/ZGST/GVBL/MBL-ORD/1995/ERGP_LAT.HTM</ref> en Sleeswyk-Holstein) word al drie soorte Latinum aanvaar. In der waarheid is Latynkennis onder die Latinumstandaard (soos skoolrapporte en kursussertifikate) dikwels by sommige instellings en vir sekere vakkeuses meer as voldoende. Die regsbeginsel geld ook vir die Latinumeksamen wat in die studietyd afgelê word. === Onderwyspraktyk en vakinhoud === Die aanleer van die Latynse taal, sy grammatika en 'n kern- asook uitgebreide woordeskat neem in die reël minstens twee en 'n half jaar in beslag en duur vroeër selfs langer. Die huidige handboeke neem veral die oudheid onder die loep. Die onderrigmetodes het deur die loop van die jare aansienlik verander. So word die vroeë vanselfsprekende vertaaloefeninge in die Latynse taal geensins nog uitgevoer nie. Dit word dikwels selfs as onderrigspolitieke hindernis verbied. Daarna kan met die oertekste in Latyn met 'n gepaste aanvangsles begin word. Gebruiklike skrywers sluit in Caesar se "De bello Gallico", Cicero se toesprake of briewe, Nepos, Plinius die jongere en verskeie Romeinse digters soos Catullus, Martialis of Ovidius. Onder die moeiliker werke is daar Cicero se filosofiese en retories-teoretiese werke, Horatius, Sallustus, Seneca, Livius, Tacitus of Vergilius. Buiten die Romeinse klassieke werke kom ook Laatantieke (byvoorbeeld Augustinus van Hippo), Middellatynse of Nieulatynse tekste aan bod. Buiten die vreemde taal word ook baie kennis opgedoen rondom die godeleer, geskiedenis, wysbegeerte en letterkunde uit die Romeinse en Griekse oudheid, asook die tydperke wat daarna sou volg. Die jongste opleidingsvraagstukke behels: * die vasstelling en eenvormigheid van taalvaardigheid en onderwysstandaarde, * die versekering om basiskennis in 'n verkorte tydperk op te doen * die samevoeging van vertaalmetodes * die insluiting van leerlinge wie se moedertaal nie Duits is nie * die veranderde leerproses in 'n tydperk van moderne media, asook * die aandeel kultuurkundige inhoud naas die taalinhoud. Verskeie institute hou 'n wakende ogie, waaronder die klastydskrifte (''Der Altsprachliche Unterricht'', Friedrich Verlag Seelze), die huidige drie leerstoele in Berlyn, Göttingen en München (Stefan Kipf, Peter Kuhlmann en Markus Janka), asook die tweejaarlikse Bundeskongres (2016 in Berlyn) wat deur die Deutscher Altphilologenverband (DAV) aangebied word. Die voorsitter is tans Prof. Sabine Vogt (Universiteit van Bamberg). Tydens die kongres word die Humanismus-Preis toegeken. === Teenstrydigheid rondom die voordele van Latyn vir ander vakke === Voorstanders van Latynonderrig voer dikwels die volgende argumente aan: Eerstens verhelder Latyn die begrip rondom die wortels van die Westerse wêreld. Tweedens kan aansienlike voordele verwag word, omdat Latyn die ontwikkeling van intelligente leer- en argumenteringsstrategieë stimuleer. Derdens strek Latyn die leerling tot voordeel by die aanleer van vreemde tale – deels omdat Latyn die grammatiese begrip begunstig deels omdat baie Europese tale uit Latyn afkomstig is.<ref name=haagstern>[http://www.ifvll.ethz.ch/people/sterne/haag_stern_2003.pdf Ludwig Haag & Elsbeth Stern (2003): In Search of the Benefits of Learning Latin. Journal of Educational Psychology. Vol. 95, Nr. 1, S. 174–178.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304030607/http://www.ifvll.ethz.ch/people/sterne/haag_stern_2003.pdf |date= 4 Maart 2016 }} (PDF; 36&nbsp;kB)</ref> Laastens moedig die aanleer van Latyn ook meer kreatiwiteit aan met die eie woordeskat en 'n verskeidenheid uitdrukkingsmoontlikhede in die moedertaal. Hierdie aanname van die groot voordele wat Latyn bied word reeds deur Edward Lee Thorndike (1923) in twyfel getrek. Die punteverskil tussen die Natuurwetenskap- en Wiskundeleerlinge met of sonder Latynkennis vind hy onbeduidend. In 'n langdurige navorsingstuk (2000) deur Ludwig Haag en Elsbeth Stern kon geen onderskeid by die uitwerking op intelligensie, Wiskundevaardighede tussen twee jaar Latyn en twee jaar Engels vasstel nie. Nog twee jaar later kon daar onder die leerlinge met nul/twee/vier jaar Latynonderrig geen beduidende onderskeid vasgestel word wat betref die induktiewe of deduktiewe begrip (afleidingslogika) asook teksbegrip nie. Die leerlinge met vier jaar Latynonderrig vaar wel beter as hul klasgenote (met twee/nul jaar Latynonderrig) by die opspoor van grammatikafoute in Duitse tekste en die samestelling van langer sinne uit kortes. Haag en Stern (2003) gaan dan verder om uit te vind hoe maklik Spaans aangeleer kan word met die reedsverworwe Latynkennis. Na afloop van 'n aanvangskursus in Spaans moet 'n Duitse teks in Spaans vertaal word. Twee groepe is met mekaar vergelyk: die een groep het kennis van Frans gehad, terwyl die ander kennis van Latyn gehad het. Die studente met Latyn as tweede vreemdetaal het swakker gevaar as die studente met Frans as tweede vreemdetaal. Die swakplek van die Latyngroep is veral by die gebruik van die voorsetsels en by die vervoeging.<ref name=haagstern /> Die Frankfurtse romanis Horst G. Klein glo byvoorbeeld Frans is aansienlik beter as Latyn om as sogenaamde brugtaal te dien by die aanleer van ander Romaanse tale.<ref name=klein>{{de}}[https://web.archive.org/web/20020322174409/http://www.eurocomresearch.net/lit/bruecke.htm Horst G. Klein. Das Französische: Die optimale Brücke zum Leseverstehen romanischer Sprachen]</ref> Dit kan verklaar word deur die groot ooreenkomste wat taalleer en woordeskat betref tussen Frans en die ander Romaanse tale. Sandra Hutterli sonder onder andere by name Latyn uit as 'n taal wat as brugtaal ongeskik is.<ref name=Hutterli>Hutterli et al.: ''Do you parlez andere lingue?: Fremdsprachen lernen in der Schule'', Zürich 2008, S. 137</ref> 'n Amerikaanse studie onderskraag ook nie die aanname dat Latynkennis die aanleer van mediese terminologie vergemaklik nie.<ref name=pampush>Pampush JD, Petto AJ. (2011): Familiarity with Latin and Greek anatomical terms and course performance in undergraduates. Anat Sci Educ. 2011 Jan-Feb;4(1):9-15. {{DOI|10.1002/ase.189}}. {{PMID|21265031}}.</ref> === Geskiedenis van Latynonderrig in die Duitse gebied === Die Latynonderrig in die Duitse taalgebied van vandag kan teruggevoer word na die Middeleeue, toe Iers-Skotse monnike sendingwerk onder die Germane doen en die eerste skole stig. In die Middeleeue en die vroeë moderne tyd bly Latyn die taal van die geestelikes en die geleerdes, wat die taal aktief en passief moet beheers, hoe onbeholpe dan ook. In die juniorfase word die kernbegrippe van Latyn geleer en lesse van die klassieke skrywers behandel. In die seniorfase word hoofsaaklik Duitse tekste in Latyn vertaal. In die 19de eeu voer die humanistiese gimnasium met Latyn en Grieks die botoon. Elkeen wat universiteit toe wil gaan moet albei tale leer. Eers teen 1900 tydens die Pruisiese Skoolkonferensie vind die gelykstelling van die Realgymnasium met die Oberrealschule plaas. Latynonderrig duur egter nog voort by baie gimnasia tot en met die [[Republiek van Weimar]]. Onder die nuwe nasionaalsosialistiese bewind word die ou tale aanvanklik skerp bevraagteken. Die kulturele soewereiniteit (''Kulturhoheit'') van enkele deelstate word afgeskaf en die onderwysstelsel sentraliseer. Daar heers onsekerheid oor die toekoms van middelbare onderwys en die onderrig van die antieke tale tot 1938. Uiteindelik word die (humanistiese) gimnasium (met Latyn en Grieks) as "spesiale soort" (Sonderform) Oberschule (slegs vir seuns) toegelaat. In wese word Latyn egter weer verpligtend in die hoofstroom-Oberschule (vir seuns), en as 't ware as tweede vreemde taal vanaf die 7de skooljaar (naas Engels wat die eerste vreemde taal is). Na 1945 word in die enkele deelstate in die Wessone hul kulturele soewereniteit terugbesorg. In die oostelike deel wat later die DDR sou word, bly die onderwys steeds sentralisties ingesteld. Terwyl in die Weste daar weer 'n opbloei in die onderrig van die antieke tale plaasvind en die algemeen-vormende karakter (Allgemeinbildender Charakter) van hierdie vakke benadruk word, kwyn dit drasties in die DDR verder weg. Teen die einde van die 1960's tree 'n nuwe vraagstuk na vore. 'n Boek uit die VSA getiteld ''Bildungsreform als Revision des Curriculum (1967)'' wat in die boek van Saul B. Robinsohn genoem word, bevraagteken die tradisionele onderwysmetodes. Nie alleen die tradisionele Latynse skoollesse nie, maar sommer Latynonderrig in die geheel, en die geskiedenisklas (veral die onderrig van die antieke of Middeleeuse geskiedenis), kom onder skoot. Sedertdien gaan dit nie meer om die eeue-oue leerstof van geslag tot geslag oor te dra nie, maar om watter kwalifikasies (d.w.s. kennis, vermoëns en vaardighede) 'n kind, wat nou skoolgaan, moet beskik om probleme op sy toekomspad as "mondige burger" die hoof te bied. En selfstandig te wees. Sodoende is die nuwe bespreking van pligvakke en die leer- en werkmetodes in 'n beroepsgerigte rigting gestuur. Dit word gedeeltelik deurgevoer in die hervorming van die gimnasiale seniorfase vanaf 1972. Nou kon die gimnasiaste hul vakke in die seniorfase self kies, en hoef nie meer die ou tale te kies nie. Die Latyndidaktiek in Duitsland (byvoorbeeld Rainer Nickel, Friedrich Maier, Hans-Joachim Glücklich) laat ook nie gras onder hulle voete groei nie. Met heelwat moeite gaan hulle in die 1970's tot die aanval oor om veld terug te wen. In enkele deelstate het ook vandag nog minstens 'n derde, meer dikwels selfs die helfte van alle leerlinge wat by 'n gimnasium skoolgegaan het, êrens in hul skoolloopbaan Latynonderrig gehad. Na die hereniging van Duitsland (1990) word die Latynonderrig ook by die nuwe deelstate weer sterk ingevoer. Omstreeks die jaar 2000 groei die aantal Latynleerlinge selfs sterk aan. === Kritiek === Die Latynonderrig op skool is keer op keer die onderwerp van hewige kritiek. Die teenstanders van die ou tale herhaal dikwels die volgende standpunte (met hul weerleggings):<ref>Belege und Entkräftung finden sich bei [[Karl-Wilhelm Weeber]]: Mit dem Latein am Ende? Tradition mit Perspektiven, Göttingen 1998, passim {{ISBN|3-525-34003-6}}</ref> * Die vakke is stand- en klasgebonde (wat sinspeel op 'n vakkeuse slegs bestem vir die elite) As mens nog in die Duitsland van die 1950's en 1960's vasgevang is, ja. Maar in die moderne tyd is aantreklike leermateriaal en bekostigbare (en gesubsidieerde) ekstra klasse vir iedereen beskikbaar om die leemtes te vul - Mamma en Pappa hoef nie meer tot laataand oor die huiswerk te buk nie.<ref name="Klett" /> Vroeër is ook aangevoer Latyn is 'n seunsvak. Maar meer as die helfte van die klas is dogters. Die inhoud spreek tot die hart van sowel seuns as dogters. Ook waar daar op die verheerliking van slagvelde voortborduur word, ondersoek mens eerder Caesar se oorredingsvermoë wat tussen die reëls verborge lê.<ref name="Klett" /> * Hul inhoud is verouderd, agterhaald en daarom nutteloos Duitsland het meer Latynleerlinge as in die verlede. Ook in die Gesamtschulen word Latyn as vak aangebied.<ref name="Klett" /> Latyn het weliswaar geen onmiddellike nut in die werksplek nie, veral nie in die vervaardigingsbedryf nie. Maar opvoeding beteken veel meer as bloot opleiding en beroepsvoorbereiding (as om bloot net nog 'n ratjie in die groot geoliede masjien te wees); 'n mens kyk hier na uitbou en vorming van persoonlikheid, beoordelingsvermoë en die kultuur-historiese oordeelkundigheid. Latyn is wel bruikbaar wat die kernbegrippe van die grammatika betref, by die aanleer van vreemde tale, vir die vermoë om Duits te bemeester (by die vertaalwerk), algemene kennis, en die kritiese blik op die samelewing. Latyn kweek ook 'n gesonde houding en vaardighede soos noukeurigheid, grondigheid en oplossingsvermoë. Hierdie vaardighede word ook in ander velde gebruik.<ref name="Klett" /> Hoewel dit waar is dat niemand buiten kenners Latyn aktief besig nie, behoort die tekste steeds tot die Wêreldliteratuur en die inhoud en temas bly steeds topaktueel. Cicero en Ovidius staan Shakespeare of Goethe geen stuk agteruit nie. Verder leef Latyn in baie tale voort, nie alleen in sy dogtertale nie, maar ook in Engels en Duits.<ref name="Klett">{{de}}[https://www.klett.de/inhalt/sixcms/media.php/145/gute_gruende_latein.pdf Klett.de: Viele gute Gründe, Latein zu lernen]</ref> * Die vakke is te moeilik, te abstrak, te teoreties. Die struktuur en uitgangsvorme is wel talryk en mens moet verskeie tegnieke gebruik en ontwikkel om die Latynse teks baas te raak. In hierdie opsig kan mens wel van 'n veeleisende vak praat. Die uitspraak en spelling is wel maklik - elkeen wat kan lees, kan Latynse tekste voorlees. Daar is Engels en Frans baie moeiliker.<ref name="Klett" /> Om aan te voer Latyn is 'n "drilvak" ('Paukfach'), beteken dit om "sonder enige sin" te leer, en dit is nie so nie. Dit is soms nodig om op strukturele wyse die uitgangsvorme en woordeskat intensief uit die kop te leer. Juis daarom kan Latyn help hoe om te leer: leer hoe om te leer. Dit kom ander vakke ook heeltemal ten goede. Om te leer is by tye soms moeilik, maar dit is altyd sinvol en berei mens voor vir die toekoms.<ref name="Klett" /> Hoewel die onderwyser en die onderrig droog of interessant kan wees, is die leerplan moderniseer en die tekste en inhoud gekies wat by die leerling pas. Hierdie motiverende prikkels beteken geen kwaliteitsverlies nie, maar is 'n bate om die kwaliteit te verbeter, juis omdat die lesse vir die leerlinge aangenaam is.<ref name="Klett" /> * Hierdie vakke strem (weens die aantal ure) of vernietig (deur die moeilikheidsgraad) die skoolloopbaan van die leerling. Die aanleer van Latyn gaan dikwels ten koste van 'n moderne vreemdetaal, in die reël Frans. Die Europese Kommissie, wat op die gebied van vreemde tale 'n beleidsfunksie beklee, erken weliswaar die wesentlike belang by die aanleer van ou tale. In die praktyk skep hierdie liggaam egter 'n versperring teen Latynonderrig, omdat twee moderne Europese tale naas die moedertaal by skoolverlaters toenemend ingeprent word (met verwysing na die "Witskrif oor Onderwys en Opleiding" van 1995).<ref>[http://europa.eu/documents/comm/white_papers/pdf/com95_590_de.pdf Text des ''Weißbuchs'' auf der Seite der Kommission, hier S. 59], PDF, abgerufen am 4. November 2015</ref> As mens die statistiek van al die deelstate van Duitsland se onderwysdepartemente egter van nader bekyk, kies die meeste Latynleerlinge in elk geval vele vreemde tale op skool. Dit is nie soseer omdat die aantal bleeksiele onder die Latynleeringe hoër is nie, maar omdat Latyn 'n grondvak is en die aanleer van vreemde tale aansienlik vergemaklik.<ref name="Klett" /> In van die debatte in die middel-2000's word die vierjarige Latynonderrig se gehalte gekritiseer. In weerwil van die groot steun wat hierdie vak kry, versleg die standaard. Hierdie kritiek val egter gereeld op dowe ore. Daar word skerp gestel: "Nog nooit het so baie leerlinge in Duitsland so sleg Latyn geleer nie".<ref>Artikel in die ''Süddeutschen Zeitung'' op 2 April 2006 deur J. Schloemann: "Für manche von der alten Schule ist das sprachliche Niveau da schon wieder fast zu schülerfreundlich, die Notengebung zu lasch; der Spruch geht um, es hätten noch nie so viele Schüler so schlecht Latein gelernt."</ref> === Toekoms van die vak === In Duitsland is Latyn 'n vreemde taal wat die derde meeste geleer word. Onder die Europese lande het hierdie rang intussen 'n uitsondering geword, selfs al word Latyn in die meeste Europese lande nog aangebied. In die afgelope jare het die aantal Duitse leerlinge in die vak Latyn gestyg tot 807 800 (in die skooljaar 2010/2011 by algemeen-vormende skole; dit is 9,2% van die 8,8 miljoen leerlinge landwyd; tussen 11,6% in Beiere en 3,4% in Thüringen). Twee jaar later het die syfer teruggesak: 740 302 leerlinge (= 8,7% van die hele Duitse leerlingbevolking ), die meeste 11,4% in Beiere, die minste 3,2% in Thüringen.<ref>{{Cite web |url=https://www.destatis.de/DE/Publikationen/Thematisch/BildungForschungKultur/Schulen/BroschuereSchulenBlick0110018149004.pdf?__blob=publicationFile |title=Schulen auf einen Blick, S. 20f: Fremdsprachen in der deutschen Schule für Schuljahr 2012/13 |access-date= 4 April 2017 |archive-date= 9 Maart 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180309231516/https://www.destatis.de/DE/Publikationen/Thematisch/BildungForschungKultur/Schulen/BroschuereSchulenBlick0110018149004.pdf?__blob=publicationFile |url-status=dead }}</ref> Latynonderwysers met opleiding in die Latynse filologie word tans in die meeste deelstate opgeraap. Skole gooi ook hul deure oop vir persone met akademiese opleiding in die vakgebied, maar wat geen spesiale onderwyskursusse gevolg het nie en ook nie by skole geproef het nie. Tans verlaat daar jaarliks slegs 225-375 leerkragte die Studieseminare met die tweede staatseksamen. Dit is juis hierdie gesogtheid van hierdie vak ter voorbereiding van die hoër onderwys wat hom nog 'n plek gun in 'n wêreld wat deesdae deur moderne vreemde tale oorheers word. {| class="wikitable" | colspan="10" |<center>'''Syfers van aantal leerlinge per uitgesoekte tweede en derde vreemde taal in Duitsland'''<ref>[https://www.altphilologenverband.de/forumclassicum/pdf/FC2016-3.pdf Behrendt, A. & Korn, M. 2016. Schülerzahlen im Fach Latein und Entwicklungsperspektiven der Fachdidaktik. ''Forum Classicum'', 59(3): S. 156–157.]</ref></center> |- | |SJ 07/08 |SJ 08/09 |SJ 09/10 |SJ 10/11 |SJ 11/12 |SJ 12/13 |SJ 13/14 |SJ 14/15 |Verandering vanaf 07/08 tot 14/15 |- |'''Latyn''' |'''825 275''' |'''832 891''' |'''822 673''' |'''807 839''' |'''772 705''' |'''740 302''' |'''709 407''' |'''688 625''' |'''– 16,6 %''' |- |Frans |1 697 026 |1 700 116 |1 694 173 |1 649 922 |1 632 803 |1 599 073 |1 556 275 |1 535 600 |– 9,5 % |- |Spaans |285 480 |320 599 |337 294 |362 295 |374 664 |384 781 |391 552 |404 183 |<nowiki>+ 41,6 %</nowiki> |- |Russies |99 991 |99 884 |101 377 |104 464 |106 620 |108 391 |107 132 |108 922 |<nowiki>+ 8,9 %</nowiki> |- |Leerlinge van algemeen-vormende skole |9 183 811 |9 023 572 |8 905 800 |8 796 894 |8 678 196 |8 556 879 |8 420 111 |8 366 666 |– 8,9 % |} {| class="wikitable" | colspan="11" |'''Die persentasies uit die totale nasionale leerlingtal volgens uitgesoekte eerste, tweede, derde en vierde vreemde taal in Duitsland.'''<ref>[https://www.altphilologenverband.de/forumclassicum/pdf/FC2016-4.pdf Beyer, A. 2016. Antwort auf Anja Behrendt und Matthias Korn, Schülerzahlen im Fach Latein und Entwicklungsperspektiven der Fachdidaktik (Forum Classicum 3/2016, 156-157). ''Forum Classicum'', 59(4): S. 231–232.]</ref> |- | |SJ 07/08 |SJ 08/09 |SJ 09/10 |SJ 10/11 |SJ 11/12 |SJ 12/13 |SJ 13/14 |SJ 14/15 |Jaarlikse groei |Groei oor agt jaar |- |Engels |70,80 |70,27 |70,71 |71,26 |71,36 |71,39 |71,51 |71,61 |0,14 |1,14 |- |Frans |16,29 |16,34 |16,01 |15,42 |15,43 |15,34 |15,23 |15,12 |<nowiki>-0,93</nowiki> |<nowiki>-7,75</nowiki> |- |'''Latyn''' |'''7,92''' |'''8,01''' |'''7,78''' |'''7,55''' |'''7,30''' |'''7,10''' |'''6,94''' |'''6,78''' |'''-1,93''' |'''-16,85''' |- |Oudgrieks |0,15 |0,15 |0,14 |0,13 |0,13 |0,12 |0,12 |0,12 |<nowiki>-3,34</nowiki> |<nowiki>-31,23</nowiki> |- |Spaans |2,74 |3,08 |3,19 |3,39 |3,54 |3,69 |3,83 |3,98 |4,77 |31,13 |- |Italiaans |0,50 |0,54 |0,53 |0,55 |0,55 |0,56 |0,52 |0,50 |0,05 |0,41 |- |Russies |0,96 |0,96 |0,96 |0,98 |1,01 |1,04 |1,05 |1,07 |1,39 |10,49 |- |Turks |0,11 |0,10 |0,10 |0,11 |0,07 |0,12 |0,12 |0,12 |0,73 |5,67 |- |Ander/Nie vermeld |0,53 |0,55 |0,58 |0,61 |0,62 |0,64 |0,68 |0,70 |3,70 |25,20 |} {| class="wikitable" | colspan="20" |'''Totale aantal Latynstudente per studiejaar aan Duitse tersiêre instellings'''<ref>{{Cite web |url=https://www-genesis.destatis.de/genesis/online/data;jsessionid=83AD9D54D6BC17E1173E57F7467EEB3C.tomcat_GO_1_2?operation=abruftabelleAbrufen&selectionname=21311-0003&levelindex=1&levelid=1491513183602&index=1 |title=Aanpassing van Tabel 21311-0003 by DeStatis. |access-date= 6 April 2017 |archive-date=20 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520102544/https://www-genesis.destatis.de/genesis/online/data;jsessionid=83AD9D54D6BC17E1173E57F7467EEB3C.tomcat_GO_1_2?operation=abruftabelleAbrufen&selectionname=21311-0003&levelindex=1&levelid=1491513183602&index=1 |url-status=dead }}</ref> |- | | |'''1998/<br />1999''' |'''1999/<br />2000''' |'''2000/<br />2001''' |'''2001/<br />2002''' |'''2002/<br />2003''' |'''2003/<br />2004''' |'''2004/<br />2005''' |'''2005/<br />2006''' |'''2006/<br />2007''' |'''2007/<br />2008''' |'''2008/<br />2009''' |'''2009/<br />2010''' |'''2010/<br />2011''' |'''2011/<br />2012''' |'''2012/<br />2013''' |'''2013/<br />2014''' |'''2014/<br />2015''' |'''2015/<br />2016''' |- | rowspan="3" |'''Duitse studente''' |Manlik |1265 |1 145 |1 101 |1 040 |1 065 |1 076 |981 |1 080 |1 207 |1 258 |1 374 |1 410 | 1 463 |1 603 |1 621 | 1 650 |1 618 |1 444 |- |Vroulik |1520 |1 395 |1 385 |1 300 |1 406 |1 409 |1 419 |1 657 |1 931 |2 102 |2 282 |2 363 |2 477 |2 561 |2 530 |2 493 |2 306 |1 957 |- |'''Altesaam''' |'''2785''' |'''2 540''' |'''2 486''' |'''2 340''' |'''2 471''' |'''2 485''' |'''2 400''' |'''2 737''' |'''3 138''' |'''3 360''' |'''3 656''' |'''3 773''' |'''3 940''' |'''4 164''' |'''4 151''' |'''4 143''' |'''3 924''' |'''3 401''' |- | rowspan="3" |'''Buitelandse''' '''studente''' |Manlik |44 |54 |47 |46 |49 |52 |33 |39 |38 |34 |39 |43 |43 |49 |50 |43 |33 |33 |- |Vroulik |56 |56 |58 |68 |69 |93 |76 |75 |78 |82 |81 |83 |81 |89 |81 |82 |86 |74 |- |'''Altesaam''' |'''100''' |'''110''' |'''105''' |'''114''' |'''118''' |'''145''' |'''109''' |'''114''' |'''116''' |'''116''' |'''120''' |'''126''' |'''124''' |'''138''' |'''131''' |'''125''' |'''119''' |'''107''' |- | rowspan="3" |'''Duitse en buitelandse studente''' |Manlik |1 309 |1 199 |1 148 |1 086 |1 114 |1 128 |1 014 |1 119 |1 245 |1 292 |1 413 |1 453 |1 506 |1 652 |1 671 |1 693 |1 651 |1 477 |- |Vroulik |1 576 |1 451 |1 443 |1 368 |1 475 |1 502 |1 495 |1 732 |2 009 |2 184 |2 363 |2 446 |2 558 |2 650 |2 611 |2 575 |2 392 |2 031 |- |'''Altesaam''' |'''2 885''' |'''2 650''' |'''2 591''' |'''2 454''' |'''2 589''' |'''2 630''' |'''2 509''' |'''2 851''' |'''3 254''' |'''3 476''' |'''3 776''' |'''3 899''' |'''4 064''' |'''4 302''' |'''4 282''' |'''4 268''' |'''4 043''' |'''3 508''' |} == Frankryk == === Latyn op skool === {| class="wikitable" | colspan="7" |'''Verdeling van leerlinge wat Latyn en Oudgrieks as tweede vreemde taal leer (aanvang van nuwe skooljaar 2015)<ref name=":0" />''' |- | rowspan="2" |'''Tipe skool''' | rowspan="2" |'''Graad''' | rowspan="2" |'''Totale aantal leerlinge per graad''' | colspan="2" |'''Latyn''' | colspan="2" |'''Oudgrieks''' |- |'''Leerlinge''' |'''%''' |'''Leerlinge''' |'''%''' |- | rowspan="9" |'''Staatskool''' |Cinquième |620 177 |115 109 |18,6 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |- |Quatrième |620 850 |95 756 |15,4 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |- |Troisième |634 830 |84 887 |13,4 |12 581 |2,0 |- |'''Totaal cinquième tot troisième''' |'''1 875 857''' |'''295 752''' |'''15,8''' |'''12 581''' |'''2,0''' |- |Seconde générale et technologique |448 215 |17 551 |3,9 |5 159 |1,2 |- |Première générale et technologique |391 410 |13 826 |3,5 |3 775 |1,0 |- |Terminale générale et technologique |383 753 |12 735 |3,3 |3 436 |0,9 |- |'''Totaal second cycle général et technologique''' |'''1 223 378''' |'''44 112''' |'''3,6''' |'''12 370''' |'''1,0''' |- |'''Totaal Staatskool''' |'''3 099 235''' |'''339 864''' |'''11,0''' |'''24 951''' |'''1,3''' |- | rowspan="9" |'''Privaatskool''' |Cinquième |172 667 |41 346 |23,9 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |- |Quatrième |171 810 |33 072 |19,2 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |- |Troisième |174 357 |30 345 |17,4 |3 161 |1,8 |- |'''Totaal cinquième tot troisième''' |'''518 834''' |'''104 763''' |'''20,2''' |'''3 161''' |'''1,8''' |- |Seconde générale et technologique |117 995 |11 159 |9,5 |2 270 |1,9 |- |Première générale et technologique |106 955 |8 893 |8,3 |1 589 |1,5 |- |Terminale générale et technologique |102 319 |8 525 |8,3 |1 514 |1,5 |- |'''Totaal second cycle général et technologique''' |'''327 269''' |'''28 577''' |'''8,7''' |'''5 373''' |'''1,6''' |- |'''Totaal Privaatskool''' |'''846 103''' |'''133 340''' |'''15,8''' |'''8 534''' |'''1,7''' |- | rowspan="8" |'''Staatskool en Privaatskool''' |Cinquième |792 844 |156 455 |19,7 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |- |Quatrième |792 660 |128 828 |16,3 |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |- |Troisième |809 187 |115 232 |14,2 |15 742 |1,9 |- |'''Totaal cinquième tot troisième''' |'''2 394 691''' |'''400 515''' |'''16,7''' |'''15 742''' |1,9 |- |Seconde générale et technologique |566 210 |28 710 |5,1 |7 429 |1,3 |- |Première générale et technologique |498 365 |22 719 |4,6 |5 364 |1,1 |- |Terminale générale et technologique |486 072 |21 260 |4,4 |4 950 |1,0 |- |'''Totaal second cycle général et technologique''' |'''1 550 647''' |'''72 689''' |'''4,7''' |'''17 743''' |1,1 |} === Latyn steeds "die taal van die Franse bevoorregtes" === Die Franse statistiek sit spesiaal 'n tabelletjie opsy om aan te toon uit watter sogenaamde "klas" van die samelewing die meeste leerlinge van Latyn kom. Ten eerste is die leerlinge persentasiegewys nogal 'n rapsie meer in die privaatskole as in die staatskole (''veral'' in die hoër standerds). Ten tweede word 'n klasstelsel (gegrond op die beroepe van die ouers of voogde) bedink waaruit die leerlinge glo vandaan sou kom: * '''Favorisée A''' (''bevoorregtes, klas A''): hoofuitvoerende beamptes of bestuurders van 'n saak met tien of meer werknemers, hooggeskoolde beroepe, laerskoolonderwysers, hoërskoolonderwysers * '''Favorisée B''' (''bevoorregtes, klas B'') : vakspesialiste (behalwe onderwysers), afgetredenes van spesialis- of tegniese beroepe. * '''Moyenne''' (''burgerlik, gemiddeld, middelklas''): boere, ambagslui en handelslui (en ooreenkomstige gepensioneerdes), werknemers. * '''Défavorisée''' (''minderbedeeld, arm, agtergeblewe''): arbeiders, afgetrede arbeiders en werknemers, werkloses (diegene wat nog nooit gewerk het nie, of tans sonder werk sit) Die statistiekblad van die Departement van Nasionale Onderwys draai geen doekies om nie:<ref>{{Cite web |url=http://cache.media.education.gouv.fr/file/2016/97/5/depp_rers_2016_614975.pdf |title=REPÈRES & RÉFÉRENCES STATISTIQUES 2016: direction de l'évaluation, de la prospective et de la performance, p. 122 |access-date= 5 April 2017 |archive-date=20 Maart 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170320041349/http://cache.media.education.gouv.fr/file/2016/97/5/depp_rers_2016_614975.pdf |url-status=dead }}</ref> {| border="0" |- | valign="top" align="left" | '''Frans''' | valign="top" align="left" | '''Afrikaans''' |- | valign="top" align="left" style="background-color:#EEEEEE" | L’étude du latin demeure fortement liée à l’origine sociale. | valign="top" align="left" style="background-color:#FFFFFF" | Latynonderrig staan steeds in noue samehang met die maatskaplike herkoms. |- | valign="top" align="left" style="background-color:#EEEEEE" | Ainsi, en classe de cinquième, seulement 12,6 % des élèves d’origine sociale défavorisée apprennent le latin, | valign="top" align="left" style="background-color:#FFFFFF" | Dus, in die ''cinquième'' (7de skooljaar; 12-jariges) leer slegs 12,6% van diegene uit 'n agtergeblewe agtergrond Latyn. |- | valign="top" align="left" style="background-color:#EEEEEE" | contre 31,8 % des élèves d’origine très favorisée. | valign="top" align="left" style="background-color:#FFFFFF" | Daarteenoor leer 31,8% van die leerlinge vanuit 'n gegoede agtergrond Latyn. |- | valign="top" align="left" style="background-color:#EEEEEE" | Le constat est le même en classe de troisième : | valign="top" align="left" style="background-color:#FFFFFF" | In die ''troisième'' (9de skooljaar; 14-jariges) lyk dit nie veel anders nie: |- | valign="top" align="left" style="background-color:#EEEEEE" | 9,0 % desélèves de milieu défavorisé étudient le latin, contre 23,2 % des élèves de milieu très favorisé. | valign="top" align="left" style="background-color:#FFFFFF" | daar is die syfer 9,0% by die agtergeblewenes teenoor 23,2% by diegene uit 'n baie bevoorregte agtergrond. |} Hier is die onderstaande tabel: {| class="wikitable" | colspan="7" |'''Verdeling van die studente in Latyn op “collège“ volgens maatskaplike afkoms (begin van nuwe skooljaar, 2015)'''<ref name=":0">{{Cite web |url=http://cache.media.education.gouv.fr/file/2016/97/5/depp_rers_2016_614975.pdf |title=REPÈRES & RÉFÉRENCES STATISTIQUES 2016: direction de l'évaluation, de la prospective et de la performance, p. 123 |access-date= 5 April 2017 |archive-date=20 Maart 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170320041349/http://cache.media.education.gouv.fr/file/2016/97/5/depp_rers_2016_614975.pdf |url-status=dead }}</ref> |- | | |'''Favorisée A''' |'''Favorisée B''' |'''Moyenne''' |'''Défavorisée''' |'''Totaal''' |- | rowspan="4" |Aantal Latynleerlinge |Cinquième |58 183 |21 491 |38 303 |38 479 |156 455 |- |Quatrième |47 938 |18 047 |31 676 |31 167 |128 828 |- |Troisième |43 125 |16 502 |28 023 |27 581 |115 232 |- |'''Totaal cinquième tot troisième''' |'''149 246''' |'''56 040''' |'''98 002''' |'''97 227''' |'''400 515''' |- | rowspan="4" |Persentasie Latynleerlinge |Cinquième |31,8 |21,6 |18,0 |12,6 |19,7 |- |Quatrième |26,1 |18,0 |14,8 |10,3 |16,3 |- |Troisième |23,2 |16,0 |12,8 |9,0 |14,2 |- |'''Totaal cinquième tot troisième''' |'''27,0''' |'''18,5''' |'''15,2''' |'''10,6''' |'''16,7''' |} == Italië == In Italië is Oudgrieks en Latyn pligvakke aan die Liceo Classico (Humanistiese Gimnasium). Die lesure is altesaam 5 ure lank per week vir Latyn en 4 uur per week vir Oudgrieks. Die Liceo Classico duur 5 jaar. In 2014/2015 was 6% van die Italiaanse leerlinge skoolgaande by die Liceo Classico (10-11% in 2003/2004). Latyn is egter ook 'n pligvak by die Liceo Scientifico (Wetenskaplike Gimnasium, 15,4% van die Italiaanse leerlinge van 2014/2015) en die Liceo delle scienze umane (Geesteswetenskaplike gimnasium, 7,4%). Altesaam leer 28,8% van die Italiaanse leerlinge Latyn.<ref>http://www.studenti.it/superiori/scuola/iscrizioni-online-2015-scuola-superiore-dati.php</ref> == Nederland == By 39 gimnasia in Nederland in die skooljaar 2022/2023 word die aantal leerlinge geraam op 177 "dubbelvakkers", dit wil sê, leerlinge wat Grieks en Latyn neem. Maar in hierdie skooljaar, uit die 4 531 kandidate wat Nederlands neem, was daar 1 639 leerlinge wat Grieks geneem het, en 3 069 Latyn. As mens die syfers van Grieks en Latyn bymekaar sou tel, is dit 177 meer as vir Nederlands. Wat mens wel moet onthou is dat daar instromelinge is wat vir hul havo-diploma (''Hoger algemeen voortgezet onderwijs'') vrystelling soek vir die ckv (''Culturele en kunstzinnige vorming''). Verdere statistiek sluit in:<ref>[https://www.stilus.nl/examen/index.htm#percentage Stilus.nl: Percentage eindexamenkandidaten met Grieks én Latijn]</ref> :2021/2022: 39 gimnasia met 4 361 eksamenkandidate Nederlands en 133 dubbelvakkers: 3,0% :2020/2021: [[Coronavirus]]. Geen sentrale eksamens is afgelê nie. :2019/2020: 35 gimnasia met 4 186 eksamenkandidaten Nederlands en 130 dubbelvakkers: 3,1% :2018/2019: 37 gimnasia met 4 278 eksamenkandidaten Nederlands en 185 dubbelvakkers: 4,3% :2017/2018: 36 gimnasia met 4 143 eksamenkandidaten Nederlands en 127 dubbelvakkers: 3,0% Sou mens egter na die geheelbeeld kyk, en kyk na die aantal eksamenkandidate oor die algemeen, wat nie noodwendig Nederlands neem nie, in die jaar 2022 vir havo en vwo onderskeidelik, lyk die syfer anders. Dit benadruk onder meer die kosmopolitiese aard van Nederland self. Maar, die ''aantal kandidate'' is gegrond op die aantal eksamens wat deur die skole bestel is. Die aantal kandidate wat in die werklikheid die eksamen aflê, is dikwels 5 tot 10 persent laer, omdat skole soms om veiligheidsredes meer aanvra (soos as 'n vraestel beskadig sou word).<ref>[https://www.stilus.nl/examen/x-0193.pdf College voor Toetsen en Examens. Persmap. Centraal Examen 2022. 12 april 2022.]</ref> Die vwo staan vir ''Voorbereidend wetenschappelijk onderwijs'', dus, diegene wat universiteit toe wil gaan. {| class="wikitable" |+ Aantal eksamenkandidate vir 2022/2023 skooljaar |- ! Vak !! havo !! vwo |- | Engels || 54 966 || 41 374 |- | Nederlands || 54 956 || 40 890 |- | Duits || 15 278 || 19 830 |- | Frans || 10 080 || 15 095 |- | '''Latyn''' || '''-''' || '''7 001''' |- | Spaans || 1 283 || 2 509 |- | '''Grieks''' || '''-''' || '''3 114''' |- | Arabies || 95 || 50 |- | Fries || 55 || 35 |- | Turks || 26 || 32 |- | Russies || 15 || 40 |- |} == Oostenryk == In Oostenryk is Latyn 'n toelatingsvereiste vir baie vakrigtings en daarom by die gimnasium (maar nie by die Realgymnasium nie) 'n verpligte bestanddeel van die leerplan. Latyn kan by die gimnasium vanaf die 7de skoolvlak (3de graad in die gimnasium) onderrig word. Wanneer daar in die 7de skoolvlak reeds 'n ander vreemde taal gekies kan word, word Latyn vanaf die 9de skoolvlak (5de graad in die gimnasium) verpligtend. Die jongste ontwikkeling toon in die juniorstanderds van die gimnasium word graag 'n tweede, lewende vreemde taal gekies, naas Latyn in die seniorstanderds wat in elk geval verpligtend is. In die Realgymnasium kan vanaf die 9de skoolvlak (5de graad in die gimnasium) nog 'n vreemde taal gekies word. Dit is meestal Latyn of Frans, maar dikwels is Spaans of Italiaans ook 'n beskikbare vak. Ook by handelskole word Latyn dikwels as keusevak aangebied. Universiteite vereis minstens 10 lesure Latyn vanaf die 9de skoolvlak, waarby elkeen van die reedsvermelde vorme erken word. Andersins word die Latinum vereis. Latyn het daarom 'n stewige vastrapplek in Oostenryk. === Geskiedenis === In die Latynskole van die Middeleeue is oorwegend Latyn geleer. Met tot drie ure Latyn per dag kon 'n skoolverlater die taal byna praat, en in ieder geval vlot lees, sodat (Nieu-)latynse tekste geen hindernis gestel het nie. In die 19de eeu was Latyn steeds die kenmerkende leervak van die gimnasium en word vanaf die 5de skoolvlak (1ste graad in die gimnasium) onderrig. In die latere Realgymnasium was Latyn vanaf die 7de skoolvlak (3de graad Realgymnasium) vir ses jaar lank verpligtend. Die verskil tussen die gimnasium van die ander tipes skole soos die Realschule (wat nie met die Realgymnasium verwar moet word nie, hoewel hierdie skool na die Realgymnasium toe ontwikkel het), was die handelstale soos Frans en later Engels wat die voorgrond betree het. 'n Eerste hervorming vind in 1927 plaas toe Latyn ook in die hoofstroomskole as keusevak ingestel is om die oorgang na die Realgimnasium te vergemaklik. Die geringe aanbod word egter nie aangeneem nie. Latyn was tot in die 1960's vanaf die 5de skoolvlak (1ste graad gimnasium) 'n verpligte vak. Na die hervormings ingevolge die skoolwet is Latyn gewoonlik eers vanaf die 7de skoolvlak (3de graad gimnasium) verpligtend, terwyl vanaf die 5de skoolvlak Engels aangebied word.<ref>{{Cite web |url=http://flv.at/Fm021/latein.htm |title=argiefkopie |access-date= 9 April 2017 |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304030209/http://flv.at/Fm021/latein.htm |url-status=dead }}</ref> == Pole == Volgens ''[https://play.google.com/books/reader?id=RGgqAAAAYAAJ&hl=de&pg=GBS.PA1| Historya języka Łacińskiego w Polsce]'' (1833) deur Karol Mecherzyński loop die paadjie van Latyn in Pole soos volg: Latyn is volgens die Romeinse ritus in 965 saam met die Christendom in Pole ingevoer. Die eerste priesters is vernaamlik uit Duitsland en Italië gestuur om die Pole te bekeer en te bearbei. Toe die barbaarse Franke, Lombarde, Gote en Slawe ensomeer nog nie in hul eie taal kon skryf nie, word wet en orde in Latyn geskrywe en gehandhaaf. Om die Christendom (en uitlegging) verstaanbaar onder die Pole te maak, skyn dit of daar tog aanvanklik oorweeg is om die nasionale taal uit te bou, maar hierdie besluit val op dowe ore en die Poolse moedertaal bly sodoende agterweë. Die geestelikes gestuur uit die buiteland het nie die volkstaal van die kerkgangers geken nie en hul nog minder die moeite getroos om Pools aan te leer. Hul apostolaat begin en eindig gewoon by die liturgie, en dit was nou maar eenmaal in Latyn. En basta. Die Tsjeggiese priesters was veel meer toegeneë om in Tsjeggies te preek, juis omdat hierdie Slawiese taal op daardie tydstip nog veel nader op die sustertaal, Pools, gelyk het. Maar die taalinvloed op Pools was skynbaar nul. Kennis is mag, en die uitlandse geestelikes het oor al die wysheid en pag beskik, soos net verwoord kon word in Latyn. Hierdie Latyn was dié internasionale simbool van beskawing, terwyl Pools (en alles wat daarmee vereenselwig word) beskou is alles wat onbeskaafd en agterlik is: wild, barbaars, en bowenal, vatbaar vir die heidendom. 'n Suiwer [[dichotomie]] is daargestel om Latyn as die verhewe taal van die inligting (kerklik, wêreldlik en wetenskaplik) die volk te probeer oorhaal deur die aanloklike voordele van Latyn soos glinsterende sierade aan te bied; iets wat die volkstaal natuurlik nog nie kon nie. Op hierdie wyse het Latyn 'n noodsaaklike en onmisbare behoefte in Pole geword, die taal van vooruitgang. Maar vir 'n lang tyd kon geen landgenoot as priester of amptenaar dien of kroniek uitgee nie; diegene wat opgang wou maak, of hulself bo die gepeupel wou laat uitstyg, moes Latyn ken. Daar was reeds Latynse skole met die invoer van die Christendom vanaf 950 tot 1100, nog lank voor die eerste kloosters opgerig is. Deur Pole se betrekking met Italië word heelwat leesstof ingevoer. Tussen 983 en 1005 sorg Urban, die tweede Biskop van Wrocław, dat kinders en jongmense in Latyn geletterd sou word; en daarvoor sou 'n skool in Smogorzów gebou word. Kloosters en abdye het egter apart van hierdie skole gebly, hoewel eersgenoemdes oor die algemeen die gewildste vorm was om Latyn aan die leek oor te dra. In hierdie eeu het die Italianers en Duitsers onder die bewind van Mieszko I die grondslag van die Poolse opvoeding gelê; talryke manuskripte is vanuit Italië na Pole ingevoer. Maar Pole is nie in een dag bekeer nie, en die aanleer van Latyn groei maar stadig saam met die Christendom. Eers onder Kazimierz I is die Christendom gevestig en konstant aanwesig in die land; die gebruik van die Latynse taal word sodoende verder uitgebrei. Eers toe Latyn op skool en aan die hof nou ongetwyfeld gevestig was, ontwikkel die nasionale taal baie stadig deur die vertaling uit Latyn. In 2009 leer sowat 35 000 leerlinge Latyn. Daar was sprake van om Latyn by die seniorstanderds by die Lyzeums uit te brei.<ref>Renata Czeladko, Łacina powraca do szkół, Rzeczpospolita, 21. März 2008</ref> == Rusland == In die jare voor [[Pieter I van Rusland|tsaar Pieter die Grote]] het Latyn maar 'n skrale bydrae tot die diplomasie, geneeskunde en onderrig onder die hoëlui gelewer. Bewerings dat die Russiese diplomate gedurende die 16de tot 17de eeu in hul amp op die ambassades in Wes-Europa Latyn op die een of ander wyse aangeleer het, bly in onsekerheid gehul. Lesmateriaal en onderwysverwante tekste is wel uit Latyn in Russies vertaal, net soos daar ook uit Duits en Frans in Russies vertaal is. Russies was ook die voertaal waarmee Latyn aangeleer is; tekste is oor en weer uit Russies in Latyn en ''vica versa'' vertaal. As voertaal is elke Russiese universiteit ''carte blanche'' gegee: party kursusse was in Latyn aangebied, ander kursusse het weer slegs Russies as voertaal gehad, en ander het parallelmedium in sowel Latyn as Russies gevolg. Net soos party kursusse of lesmateriaal ook in Duits en Frans aangebied is. Onder die bewind van [[Katharina II van Rusland|Katharina die Grote]] is Latyn nog verder na die kantlyn geskuif: Rusland het meer volksbewus geword, Frans het as prestigetaal onder die hoogadellikes en die diplomasie geskitter [dikwels omrede die uitspraak van Latyn as lingua franca onverstaanbaar geword het, omrede elke volk Latyn anders leer uitspreek het], die reaksionêre groep wat hul betoë en pleidooie in Latyn gelewer het was al hoe meer slegs in Wes-Europa gesentreer - al hierdie faktore [maar ook die Verligting] het die moedertaal as onderrigtaal in Rusland geregverdig. Rusland was geen uitsondering op die reël nie; menige Europese lande het dieselfde hervormingspaadjie geloop. Toe Josef II in 1784 Duits die uitsluitlike amptelike taal in Oostenryk-Hongarye gemaak het en Latyn verban het, het Russies in dieselfde dekade nuwe status begin kry. Hierdie agteruitgang van Latyn is nie noodwendig toe te skryf aan die afwesigheid van die eeue-oue tradisie van Latyn as leertaal soos in Wes- en Sentraal-Europa die geval was nie. Teen die 18de eeu was Latyn tog geen nuutjie in Rusland meer nie. Nog minder was die debat rondom Latyn wat in Wes-Europa gewoed het (en in Rusland aangehoor is), wat later ook teen die laaste helfte van die agttiende eeu onder die hoogadel 'n besprekingpuntjie sou word en die toekomstige taalbeleid sou skaaf. In die koningshuis self het die onderwyser (Frédéric-César de La Harpe) van die kleinkinders ([[Aleksander I van Rusland|Aleksander I]] en Konstantyn Pawlowitsj) van Katharina II aangevoer Latyn is oorbodig - die tsarin het hom gelyk gegee. Nietemin het van die adel hul kinders in Duitsland en Frankryk laat leer - en hierdie instansies het dikwels steeds Latyn as pligvak gestel, of as voertaal laat dien. Selfs al het Frans ook baie van die oorspronklike funksies van Latyn oorgeneem, het heelwat Franse handboeke die leser aangeraai om Latyn as byvak te neem om die geskiedenis van Frans ten volle te begryp en waardeer. Dit het Latyn opnuut onder die aandag van die adel gebring.<ref>{{Cite web |url=https://vivliofika.library.duke.edu/article/download/16036/7094 |title=Ржеуцкий, B. 2017. О латыни в России, и не только. ''Вивлioѳика: E-Journal of Eighteenth-Century Russian Studies'' (5): 143-148. |access-date=31 Julie 2018 |archive-date=22 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422052634/http://vivliofika.library.duke.edu/article/download/16036/7094 |url-status=dead }}</ref> == Suid-Afrika == In Suid-Afrika was Latyn aanvanklik een van die verpligte [[matriek]]vakke. Goewerneur De Chavonnes het in 1714 gepoog om die skoolstelsel te verbeter en die eerste Latynse skool is gestig. Daar is ook voorts bepaal dat alle onderwysers, ook dié wat van plaas tot plaas getrek het, getoets moes word. Die Latynse skool in die Kaap het egter nie lank bestaan nie, omdat welgestelde ouers hul kinders vir verdere opleiding na Europa gestuur het. Hierdie Latynskool, onder leiding van Ds. Slicken, bestaan vanaf 1714 tot 1728. Eers teen 1793 maak 'n Latynskool weer sy deure oop.<ref>{{Cite web |url=http://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/63726 |title=Du Toit, P S 1937. ''Onderwys aan die Kaap onder die Kompanjie, 1652–1795''. Kaapstad en Johannesburg: Juta en Kie. |access-date=11 Maart 2016 |archive-date=20 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520102610/http://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/63726 |url-status=dead }}</ref> Tog was daar privaat-Latynonderwysers wat gereeld gekom en gegaan het. Een voorbeeld is [[Otto Mentzel]] (geskool te Joachimsthal Gimnasium in Berlyn) wat in 1733 in die Kaap aangekom en die kroos van Paul Keyser, die seun van eks-Goewerneur Jan de la Fontaine asook die kinders van Luitenant Rudolph Siegfried Alleman onderrig het. Predikante kon ook Latynonderrig gee, waar nodig. Van die eerste Latynse tekste in en oor Suid-Afrika uit Suid-Afrika self sluit in dié van Willem ten Rhyne ([https://play.google.com/store/books/details?id=uXdVAAAAcAAJ&rdid=book-uXdVAAAAcAAJ&rdot=1 ''Schediasma de Promontorio Bonae Spei''], 1686), Johannes Guilihelmus De Grevenbrouk ('n privaatversameling van 81 boeke in Latyn, asook sy eie briewe geskrewe in "woordeboeklatyn"), en Gijsbert Hemmy (''Oratio Latina de Promontorio Bonae Spei'', 1767). Meestal handel hierdie werke oor die KhoiKhoin, maar ook die klimaat, omgewing, plante- en dierelewe.<ref>[http://akroterion.journals.ac.za/pub/article/download/102/114 Van Stekelenburg, A.V. 2003. The Cape in Latin and Latin in the Cape in the 17th and 18th Centuries. Arranged and edited by J M Claassen. ''Akroterion'' 48:89-109.]</ref> Op 5 Julie 1822 het lord Charles Somerset 'n proklamasie uitgevaardig dat Engels die enigste amptelike taal in die Kaapkolonie is. Engels en Latyn was die enigste tale wat in die staatskole onderrig kon word.<ref>[https://ujdigispace.uj.ac.za/bitstream/handle/10210/1849/bHOOFSTUK1en2en3.pdf?sequence=2&isAllowed=y Van Zyl, R. 2002. 'n Ondersoek na taalhoudings en persepsies van graad 12 leerders in drie Afrikaanse hoërskole in Johannesburg. Ongepubliseerde proefskrif, Randse Afrikaanse Universiteit.]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} bl. 31-33</ref> Vroeër jare is Latyn as vak aangebied in omtrent elke skool. [[T.J. Haarhoff]] het reeds in ''[[Die Klassieke in Suid-Afrika (T.J. Haarhoff)|Die Klassieke in Suid-Afrika]]'' (1931) gewaarsku teen die verswakking van die posisie van die derde taal op skool en dat dit nie in die eerste plek die Engelse skole is wat Latyn uitskakel nie, maar "ons eie Afrikaanse skole, en dit is die Afrikaner-kind wat sal ly". Skaars 40 jaar later (1971) sou die plattelandse prokureurs en ouers wat hul kinders in die regsberoep wou sien, Latyn as 'n struikelblok beskou.<ref>[https://journals.co.za/docserver/fulltext/akro/16/4/56.pdf?expires=1569611278&id=id&accname=guest&checksum=378D136D7298260F6EA3E43B417A22B5 Smuts, F. 1971. In Piam Memoriam Theodori J. Haarhoff 30.IV.1892 - 30.VIII.1971 ''Akroterion'' 16 (4), bl. 30]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In die 1940's het belangstelling in Latyn as 'n matriekvak verder begin daal, veral by Afrikaanse skole (wat later deur Duits Derde Taal vervang sou word as universiteitstoelatingsvak tot in die vroeë 1970's; lees [[Duits as vreemde taal#Suid-Afrika|Duits as vreemde taal]]), wat daarop dui dat Latyn moontlik nie meer 'n verpligte toelatingsvak tot universiteit was nie. In die Staatskoerant van 22 April 1955 word Latyn slegs as 'n keusevak gelys wat toelating kan gee tot die matrikulasiesertifikaat en moontlike universiteitstoelating.<ref>Aangehaal:<br /> <br /> „REGULASIES VIR DIE SKOOLEIND-EN MATRIKULASIESERTIFIKAAT.<br /> <br /> [L.W. - Kandidate wat van voorneme is om hul studie aan 'n Suid-Afrikaanse Universiteit voort te sit wanneer hulle in die eksamen slaag, moet by die keuse van hul vakke spesiale aandag gee aan die vereistes van die betrokke universiteit (kyk Afdeling F van hierdie Handboek).] M1.<br /> ''Die lys van goedgekeurde vakke is soos volg'': - AFDELING A.<br /> 1. Afrikaans (Hoër of Laer Graad) (mag nie met Nederlands geneem word nie).<br /> 2. Engels (Hoër of Laer Graad).<br /> 3. Nederlands (Hoër of Laer Graad).*<br /> 4. Duits (Hoër of Laer Graad).<br /> 5. Alle Bantoetale (Hoër Graad) waarin die Raad eksamen afneem.<br /> 6. Latyn.<br /> 7. Grieks.<br /> 8. Frans.<br /> 9. Hebreeus.<br /> 10.Portugees.<br /> 11.Matesis.†<br /> 12.Natuur- en Skeikunde †(mag nie met Natuurkunde of Skeikunde geneem word nie).<br /> 13.Natuurkunde † (mag nie met Meganika geneem word nie).<br /> 14.Skeikunde. †<br /> 15.Biologie † (mag nie met Plantkunde of Dierkunde geneem word nie).<br /> 16.Plantkunde. †<br /> 17.Dierkunde.†<br /> 18.Geologie. †<br /> 19.Aardrykskunde.<br /> 20.Geskiedenis. AFDELING B.<br /> 21. Alle Bantoetale (Laer Graad) waarin die Raad eksamen afneem.<br /> 22. Landbou.<br /> 23. Huisvlyt en Gesondheidsleer.<br /> 24. Boekhou en Handelsrekene.<br /> 25. Meetkundige Tekene.<br /> 26. Handel.<br /> 27. Snel-en Tikskrif.<br /> 28. Addisionele Matesis (mag nie sonder Matesis geneem word nie).<br /> 29. Meganika (mag nie met Natuurkunde of sonder Matesis geneem word nie).<br /> 30. Kuns.<br /> 31. Musiek. <br /> <br /> [L.W.-In die geval van Frans en Duits moet kandidate op hul inskrywingsvorm vermeld waar hulle hul mondelinge onderrig in die vak ontvang het; en in die geval van natuurwetenskapvakke moet kandidate op hul inskrywingsvorms vermeld waar hulle hul praktiese (proefondervindelike) onderrig in die vak ontvang het. Vakke erken as natuurwetenskapvakke word met 'n kruisie † aangedui.]<br /> <nowiki>*</nowiki> Eksamens in die hoër en laer grade in Nederlands sal nie meer na Maart 1957 afgeneem word nie. Vanaf November 1957 sal Nederlands saam met Frans, Duits, ens., gegroepeer. word. 1. SKOOLEINDSERTIFIKAAT.<br /> (a)<br /> 'n Skooleindsertifikaat sal uitgereik word aan 'n kandidaat wat nie minder as ses en nie meer as sewe vakke, gekies uit Afdeling A en B, by een en dieselfde eksamen geneem het nie, en wat in ten minste vyf vakke geslaag het, waarvan twee tale moet wees, die een Engels of Afrikaans in die Hoër Graad, of tot en met Maart 1957, Nederlands in die Hoër Graad. … II. MATRIKULASIESERTIFIKAAT.<br /> <br /> (a) 'n Matrikulasiesertifikaat sal uitgereik word aan 'n kandidaat wat voldoen het aan die vereistes van die Skooleindsertifikaat, asook-<br /> <br /> 1) 'n Minimum van 40 persent behaal het in elk van vier vakke gekies uit Afdeling A, soos volg: -<br /> <br /> (i) Engels (Hoër Graad) of Afrikaans (Hoër Graad) of tot en met Maart 1957, Nederlands (Hoër Graad).<br /> <br /> (ii) Engels of Afrikaans of Nederlands (Hoër of Laer Graad) of Latyn of Grieks of Frans of Duits of Xhosa (Hoër Graad) of Zoeloe (Hoër Graad) of Noord-Sotho (Hoër Graad) of Suid-Sotho (Hoër Graad) of Tswana (Hoër Graad) of Tsonga (Hoër Graad) of Venda (Hoër Graad).<br /> <br /> (iii) 'n Wetenskapvak uit Afdeling A (nl. Natuur en Skeikunde, Natuurkunde, Skeikunde, Biologie, Plantkunde, Dierkunde, Geologie) of Matesis.<br /> <br /> (iv) 'n Vak gekies uit (ii) (wat nie reeds genoem is nie), of Hebreeus of Portugees of Matesis [indien nie onder (iii) genoem nie] of Geskiedenis of Aardrykskunde.<br /> <br /> 2)<br /> óf<br /> <br /> (i) By die vier vakke minstens een van die vakke Matesis, Latyn, Grieks, Frans of Duits (of tot en met Maart 1960, enigeen van die volgende vakke, Hoër of Laer Graad: Xhosa, Zoeloe, Tswana, Noord-Sotho, Suid-Sotho, Tsonga, Venda) ingesluit het;<br /> <br /> óf<br /> (ii) as 'n vyfde vak, ten minste een van die vakke Matesis, Latyn, Grieks, Frans of Duits (of tot en met Maart 1960, enigeen van die volgende vakke, Hoër of Laer Graad: Xhosa, Zoeloe, Tswana, Noord-Sotho, Suid-Sotho, Tsonga, Venda) geneem het, en nie minder as 33 1/3 persent van die totale aantal punte daarin behaal het nie.<br /> <br /> ...”</ref> [[C.M. van den Heever]] merk die tanende belangstelling reeds teen 1935 op:<ref>[https://wikisource.org/wiki/Die_Afrikaanse_gedagte/Kwasstrepe#Waarde_van_die_Klassieke. Van den Heever, C.M. 1935. ''Die Afrikaanse gedagte'']</ref> {{cquote| Daar heers 'n koppige misverstand in sekere sleg ingeligte kringe dat die Klassieke „dood” is. Meer as een, wat hom graag daarop beroem dat hy in alle opsigte „modern” is, kyk vreemd op as hy die naam van 'n mitologiese god hoor, hy gebruik miskien dit soms selfs verkeerd by wyse van geleerdheidsuitstalling wanneer hy 'n artikel moet skrywe en beeldspraak as 'n noodsaaklike euwel gevoel word, of hy voel dalk weersin in hom opstyg as daar gepraat word oor Grieks en Latyn, oor deegliker onderwys in hierdie vakke, oor hul humanistiese waarde, oor hul algemeen vormende draagkrag, oor hul onmisbaarheid vir taal- en letterkundige kennis. Hy voel dat dit „dooi” vakke is wat sy lewe stelselmatig verpes het op skool en later miskien 'n rukkie ook nog aan die universiteit … Sommige het al begin wanhoop aan die „herstel” van die Klassieke... }} Ten spyte van die tanende belangstelling kon Latyn nou vir die eerste keer volgens die Suid-Afrikaanse Staatskoerant van 21 Junie 1951 aan Suid-Afrikaanse universiteite tot op meestersgraadvlak bestudeer word, soos bepaal op bl. 34: {{cquote| Onder die sub-titel: "REGULASIES VIR DIE GRAAD MAGISTER IN LETTERE EN WYSBEGEERTE":<br /> … <br /> In paragraaf 2: "Vakke waarin die graad M.A. toegeken word", voeg die woord „Latyn” na die woord "Geskiedenis" in. }} Nietemin was die medium van onderrig op Afrikaanse skole in hierdie vak hoofsaaklik in Engels, weens 'n gebrek aan Afrikaanse handboeke, en verder het dit moeiliker geword om bevoegde onderwysers vir die vak te kry (terwyl onderwysers uit Nederland en België voor die erkenning van Afrikaans hierdie leemte maklik sou kon vul). Die hulp van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] is ingeroep om praktiese wenke aan die hand te doen wat betref die onderrig van Latyn op skool. 'n Memorandum is opgestel wat by voltooiing in 1961 aan die verskillende onderwysdepartemente en belangstellendes gestuur is, wat op hul beurt weer ernstige aandag aan die saak gegee het.<ref>{{af}} [[P.J. Nienaber|Nienaber, P.J.]] 1968. Die onderrig van Latyn op skool. In: ''Wat doen die Akademie?''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel. pp. 41-42.</ref> Die afwesigheid van Latynhandboeke in Afrikaans, maar ook sy nou fakultatiewe aard as universiteitstoelatingvak, is maar enkele van die redes wat daartoe gelei het dat meer Engelstalige as Afrikanerskoolverlaters in Suid-Afrika 'n beter en konserwatiewer vakkeuse in die vroeë 1960's kon uitoefen om eindelik geneeshere, ingenieurs, regsgeleerdes en soortgelyke professionele werkers deur tersiêre instellings te word.<ref>Van Wyk, S. 1968. ''Die Afrikaner in die beroepslewe van die stad''. Kaapstad: Academica, bl. 231-232: ''Vergelykende statistiek van die Departement van Onderwys, Kuns en Wetenskap bring aan die lig dat die Afrikaanse hoërskoolleerling 'n verontrustende agterstand in vergelyking met sy Engelstalige eweknie het. In die Transvaal het byvoorbeeld slegs 53 persent van die Afrikaanse matrikulante in 1962 wiskunde geneem teenoor 82 persent van die Engelstalige matriekleerlinge. In die Kaapprovinsie was die verhouding 44 persent teenoor 65 persent, in Natal 66 persent teenoor 87 persent en in die Oranje-Vrystaat 47 teenoor 64 persent onderskeidelik. Ook wat Latyn betref, was die bevinding dat die Engelstalige die vak baie meer neem as Afrikaanstalige leerlinge. Dit was onder andere aan die '' verkeerde vakkeuse '' van Afrikaanse kinders te wyte dat daar 'n wanverhouding in die getalle Afrikaans- en Engelstalige geneeshere, ingenieurs, regsgeleerdes en verwante professionele werkers bestaan het wat deur die universiteite gelewer is. So was van die studente wat by die mediese fakulteite van al die universiteite in 1963 ingeskryf was, slegs 27 persent Afrikaanssprekend. Van die ingenieurstudente was slegs 34 persent Afrikaanssprekend en in die regsfakulteite, waar kennis van Latyn 'n voorvereiste was, was slegs ongeveer 42 persent Afrikaanssprekend.''</ref><br />Skoolhoofde het self ook tot die agteruitgang van Latyn bygedra. In 'n huldeblyk ter viering van Henri Gonin se 70ste verjaarsdag, skryf Piet Meiring op 2 Desember 1976 in ''Die Beeld'' hoe skoolhoofde Latyn afkeur (ten gunste van 'n vak soos kriminologie) bloot omdat dit die eksamenprestasies van die skool laat daal.<ref>Meiring, P. 1976. Latyn het Henri Gonin jonk gehou. ''Die Beeld'', 2 Desember.</ref> In 1980 het daar nog slegs 18,1% skole in Suid-Afrika Latyn aangebied, en slegs 1,6% leerlinge het Latyn as een van hulle vakke gehad.<ref>Fick, P.H. Die Klassieke vandag - Klassiek of Modern? In: ''Gedenkskrif ter nagedagtenis aan Willem Nicolaas Coetzee (1910-1980).'' p. 49; ook [https://literator.org.za/index.php/literator/article/view/933/1105 ''Literator'']. 1985. Jaargang 6, Nommer 4, p. 49</ref> Vanaf 1983 tot einde 1988 het die getal Latynmatrikulante in Transvaal van 305 tot 252 gedaal. In 1988 was daar in die Kaapprovinsie 260 Latynmatrikulante, Oranje-Vrystaat 38, Natal 64, Gemeenskaplike Matrikulasieraad 35 en Onderwys en Opleiding 25. Na raming het daar jaarliks nie meer as omtrent 10 universiteitstudente in die Vakdidaktiek Latyn klaargemaak nie. Die Universiteit van Pretoria het toe kragte saamgespan met Unisa en ander vrywilligers om elementêre Latynklasse vir standerd 4 en 5 leerlinge op vrywillige basis aan te bied.<ref>[http://akroterion.journals.ac.za/pub/article/download/566/629 Schumann, C. 1989. Latinae Linguae Hereditas Gentium – strategieë uit die V.S.A. vir 'n renaissance in Latyn. ''Akroterion'', p. 136-137]</ref> Vanaf 1994 het die Suid-Afrikaanse prokureursorde egter verklaar dat dit nie meer nodig is om Latyn op sekondêre of universiteitsvlak te neem nie. Afrikaans gebruik Latyn nog grootliks in die vaktaal van die wetenskap. Benewens formele skool- en universiteitsopleiding bestaan daar wel die ''Schola Scripta''-kursus wat deur afstandonderrig geskied. Meer as 700 studente uit alle ouderdomme, vanaf Graad 6, van regoor Suid-Afrika heen het die kursus tussen 2000–2010 voltooi.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/02/15/B1/6/tarlatyn.html |title=Rademeyer, Alet. 2010. Citius, altius, fortius vir kursus in Latyn aan UP. ''Beeld'', 16 Februarie:6 |access-date=11 September 2014 |archive-date=11 September 2014 |archive-url=https://archive.ph/20140911111831/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/02/15/B1/6/tarlatyn.html |url-status=dead }}</ref> Ouderdom is egter 'n relatiewe begrip: omstreeks 2021 was die oudste student wat op daardie stadium by die [[Afrikaanse Protestantse Akademie]] besig was om kursusvlak III [uit IV] te voltooi 82 jaar oud.<ref>[https://web.archive.org/web/20240304014558/https://kragdag-gemeenskap.co.za/die-apa-en-die-wyse-weste/ Swanepoel, A. 2021. Die APA en die wyse Weste. Kragdag-gemeenskap: 6 Oktober.]</ref> Volgens 'n lesersbrief van 'n privaatskool-Latynonderwyser gerig aan ''Volksblad'', het 2015 waarskynlik slegs een matrikulant in Suid-Afrika opgelewer wat Latyn geneem het. Die leerling het die vak met 'n onderskeiding geslaag.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2016/01/23/VB/StoryHz_33_0_515386685.html |title=Fourie, J. 2016. Hoekom leer kinders nie meer Latyn op skool nie? ''Volksblad'': 23 Januarie |access-date= 7 Maart 2016 |archive-date= 7 Maart 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160307220418/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2016/01/23/VB/StoryHz_33_0_515386685.html |url-status=live }}</ref> Tussen 23 Januarie en 25 Februarie 2016 het die ''Volksblad'' heelwat opinies gekry omtrent die waarde van Latyn as skoolvak.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2016/02/25/BL/bmboekelatyn_25_0_68796051.html |title=''Volksblad''. 2016. Lesersbriewe: Was Latyn as vak Grieks? 25 Februarie |access-date= 7 Maart 2016 |archive-date= 7 Maart 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160307220409/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2016/02/25/BL/bmboekelatyn_25_0_68796051.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2016/02/24/VB/vbbrief5feb24_33_0_717488968.html |title=Fourie. J. 2016. Baie mediese terme ook uit Latyn afkomstig. ''Volksblad'':24 Februarie |access-date= 7 Maart 2016 |archive-date= 7 Maart 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160307220409/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2016/02/24/VB/vbbrief5feb24_33_0_717488968.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2016/02/04/VB/vbbrief5feb4_33_0_585885721.html |title=Cilliers, L. 2016. Beskawing op pad terug na die Middeleeue? ''Volksblad'':4 Februarie |access-date= 7 Maart 2016 |archive-date= 7 Maart 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160307220409/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2016/02/04/VB/vbbrief5feb4_33_0_585885721.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2016/02/01/VB/vbbrief5feb1-015_33_0_560877212.html |title=Botha, J. 2016. Dit is ‘Onse Vader wat in die hemel is’, mense! ''Volksblad'':1 Februarie |access-date= 7 Maart 2016 |archive-date= 7 Maart 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160307220418/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2016/02/01/VB/vbbrief5feb1-015_33_0_560877212.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2016/01/28/VB/vbbrief5jan28_33_0_542216918.html |title=Pistorius, G. 2016. Latyn sleutel tot beter begrip van ‘Anglo-tale’ |access-date= 7 Maart 2016 |archive-date= 7 Maart 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160307220408/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2016/01/28/VB/vbbrief5jan28_33_0_542216918.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2016/01/23/VB/zaza23jan_33_0_498608948.html |title=Pieterse, Z. 2016. Vergete is die wonder van goeie ou taalwerk. ''Volksblad'':23 Januarie |access-date= 7 Maart 2016 |archive-date= 7 Maart 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160307220410/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2016/01/23/VB/zaza23jan_33_0_498608948.html |url-status=live }}</ref> In 2016 het net twee leerlinge in die [[Wes-Kaap]] Latyn as tweede addisionele taal geneem en wel in matriek aan die [[Rynse Hoër Meisieskool]] op [[Stellenbosch]] en in gr. 11 aan die Privaat Skool Curro op [[Langebaan]].<ref>{{en}} [http://wcedemis.pgwc.gov.za/wced/findaschool.html Find a School van die WKOD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160414055823/http://wcedemis.pgwc.gov.za/wced/findaschool.html |date=14 April 2016 }}. URL besoek op 26 Julie 2016.</ref> === Stand van Latyn in Suid-Afrikaanse regsopleiding === In Duitsland is Latyn derde op die ranglys van vreemdetaalkeusevakke by die skole van algemene onderwys (naas Engels en Frans), hoewel sewende by die ambagskole.<ref>{{Cite web |url=https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/GesellschaftStaat/BildungForschungKultur/Schulen/Tabellen/AllgemeinBildendeBeruflicheSchulenFremdsprachUnterricht.html |title=Statistisches Bundesamt: Allgemeinbildende und berufliche Schulen, Schüler/innen mit fremdsprachlichem Unterricht |access-date=21 Februarie 2016 |archive-date= 5 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305012244/https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/GesellschaftStaat/BildungForschungKultur/Schulen/Tabellen/AllgemeinBildendeBeruflicheSchulenFremdsprachUnterricht.html |url-status=dead }}</ref> Terwyl Europese lande, soos Duitsland, grootliks nog Latyn doseer omrede Latyn jare lank die beskawings-, regs- en godsdienstaal was (en daarom ook in die oudste geskrifte gevind kan word as die voertaal), sien Suid-Afrika anders daaruit. 'n Hewige debat of Latyn in die kurrikulum van voornemende regsgeleerdes behoue moes bly, het teen die middel van die 20ste eeu ook sy beslag gekry en met elke dekade verder in sy felheid toegeneem, tot en met die afskaffing daarvan in 1994. Volgens twee Suid-Afrikaanse beroepsgidse van 1937<ref>Jansen van Rensburg, Jurgens Anthonie. 1937. ''Wat gaan jy word? 'n Boek oor beroepe.'' Kaapstad: Nasionale Pers, bl. 93.</ref> en 1962<ref>Swanepoel, Frank & De Villiers, Johannes Frederik van Koppe. 1962. ''Beroepe vir die Suid-Afrikaanse jeug: 'n alfabetiese gids''. Nasionale boekhandel, bl. 4 & 196.</ref> (voor en ná die republiekwording van Suid-Afrika) was die matrikulasievrystelling met Latyn 'n voorvereiste vir die advokaat sowel as prokureur; indien Latyn nie op skool tot Standerd 10 geneem is nie, moes dit op universiteit begin word. '''1950's'''<br> In 1956 het 'n komitee onder die voorsitterskap van advokaat A.A. Roberts bevind Latyn is nie in belang van die prokureursberoep nie.<ref name="Mellet" /> En in 1957 is daar ook gepoog om Latyn as vereiste by prokureurs af te skaf. Die rede wat die Minister van Justisie en die Gemeenskaplike Komitee vir Professionele Eksamens hiervoor aangevoer het, is: daar is te min geleentheid op die platteland vir skoliere om dosering in Latyn te ontvang, omrede daar 'n gebrek aan bevoegde onderwysers is om hierdie vak aan te bied, met dien gevolge dat die stedelike leerling in hierdie opsig onregverdige voorkeur sou kry.<ref>''De Rebus Procuriis''. 1956. Latin. November (3):7</ref><ref name="DeRebus1957.11" /> Kansgelykheid was daarmee die oogmerk. 'n Wetsontwerp is sodoende ingedien en voorgelê om hierdie wetgewing te bekragtig. Maar die wetsontwerp het hewige teenkanting gekry, en 'n konferensie van universiteitsdosente in die regte, het op 24 Julie 1957 vergader en hierdie spesifieke bepaling in die wetsontwerp eenparig teengestaan.<ref name="Mellet">Mellet, H.F. 1973. Latyn - 'n oorsig. ''De Rebus, Procuratoriis'', Maart (63): 89-91</ref> Van die redes sluit in: :1. Latyn is noodsaaklik aangesien die regsgeleerde tradisioneel die klassieke bestudeer het as voorspel tot die regsopleiding.<ref name="Mellet" /> :2. Latyn was die taal van die Romeins-Hollandse skrywers en 'n tegniese hulpmiddel vir die beroep, "net soos wiskunde vir die ingenieur en fisikus" is.<ref name="Mellet" /> :3. Destyds was die akademiese peil van die prokureursopleiding maar laag, en daarom moes Latyn behou word.<ref name="Mellet" /> Die Raad van die Transvaalse Wetsgenootskap het in Junie aangevoer: indien Latyn afgeskaf sou word, dan moes hierdie verlaging van standaard ongetwyfeld verbeter word deur gevorderde eksamens in sowel Afrikaans en Engels in te voer: die tweetaligheid van die meerderheid matrikulante wat in die regte wou studeer was "baie swak".<ref name="DeRebus1957.11" /> Die ongelukkigheid het onder andere ook geheers omdat die regering besluit het om Latyn as 'n vereiste vir die Prokureurstoelatingseksamen te skrap, sonder dat die Prokureursorde hieroor geraadpleeg is, moontlik omdat die Vereniging van Wetsgenootskappe op meer as een geleentheid die afskaffing afgekeur het. Dit was egter sterk te betwyfel of enige universiteit, in sy eie hoedanigheid, vir sy eie diploma- of graadkursus Latyn sou uitskakel, want geen universiteit by die betrokke konferensie was daarvoor te vinde nie.<ref name="DeRebus1957.11">''De Rebus Procuratoriis''. 1957. Afskaffing van Latyn. Junie, 2 (10):11</ref> Die Minister van Justisie het die wetsontwerp teruggetrek, en geen haan het vir die volgende 10 jaar daarna gekraai nie, maar "op versoek van die Departement van Justisie het verskeie universiteite egter in die sestigerjare grade in die regte (B. Iuris) sonder Latyn ingestel."<ref name="Mellet" /> '''1960's'''<br> In 1968 dreig die wending weer teen Latyn, toe die Sekretaris van Justisie in sy jaarverslag van 1967 'n pleidooi lewer om Latyn af te skaf - wat ook die LL.B.-graad insluit. Maar die Algemene Balieraad, Vereniging van Wetsgenootskappe en die pers was sterk gekant teen die afskaffing daarvan, en het eerder vir sy behoud gestry. In die daaropvolgende jaarverslag van 1968 wys die Sekretaris van Justisie daarop dat "moontlik 80% van alle regspraak in die Republiek in die landdroshowe verrig word, vir die behartiging waarvan geen Latyn van die regsprekendes vir daardie howe vereis word nie." En kom tot die slotsom dat daar nou finaliteit oor hierdie saak bereik moet word wat Latyn se plek in die regsopleiding is.<ref name="Mellet" /><ref name="Mellet" /> Dit het weer 'n hewige reaksie uitgelok, en hierdie maal het die vaktydskrif ''De Rebus'' 'n meningsopname van stapel gestuur onder prokureurs en leerklerke. Die vraag is gestel:<ref name="DeRebus1969">''De Rebus Procuratoriis''. 1969. Latin. Oktober (22), pp. 398-401</ref> "Is u ten gunste van Latyn as voorvereiste vir prokureurs wat ::1) afgeskaf word ::2) behou word op die voorgeskrewe matriekstandaard soos op hede ::3) strenger word, soos tot op universiteitsvlak?" Die eerste 800 vraelyste wat teen Augustus 1969 terugontvang is, lyk so: '''614''' is beantwoord deur '''prokureurs''' en '''186''' deur '''leerklerke/kandidaatprokureurs'''. Omrede die Republiek van Suid-Afrika op daardie stadium byna 3 700 prokureurs gehad het en omtrent 1 000 leerklerke, is dit 'n steekproef van om en by 16% van die teikengroep.<ref name="DeRebus1969" /> :'''32,5%''' (260) het gestem ten gunste van die afskaffing van Latyn<ref name="DeRebus1969" /> :'''44,5%''' (356) het gestem ten gunste van die huidige matriekstandaard<ref name="DeRebus1969" /> :'''23%''' (184) het gestem ten gunste van 'n strenger Latynstandaard op universiteitsvlak.<ref name="DeRebus1969" /> Uit die '''prokureurs''' was daar<ref name="DeRebus1969" /> :'''30,0%''' (184) ten gunste van die afskaffing :'''46,2%''' (284) ten gunste van die behoud van die matriekstandaard :'''23,8%''' (146) ten gunste van 'n strenger standaard, dus, op universiteitsvlak. Onder die '''leerklerke''' was daar<ref name="DeRebus1969" /> :'''40,8%''' (76) ten gunste van die afskaffing van Latyn as voorvereiste om prokureur te word :'''38,6%''' (72) ten gunste van die behoud van die matriekstandaard :'''20,6%''' (38) ten gunste van 'n strenger standaard, dus, op universiteitsvlak. Verdere statistiek word na gekyk, onder andere op grond van die kwalifikasie van die respondente, maar wat jaartal betref onder prokureurs is dit duidelik:<ref name="DeRebus1969" /> Die '''prokureurs''' wat hul opleiding '''voor 1939''' gekry het...<ref name="DeRebus1969" /> :'''32,2%''' (38) was ten gunste van die afskaffing van Latyn :'''47,4%''' (56) was ten gunste van die huidige matriekstandaard :'''20,4%''' (24) was ten gunste van 'n strenger universiteitstandaard Die '''prokureurs''' wat hul opleiding tussen '''1940 en 1959''' gekry het...<ref name="DeRebus1969" /> :'''33,8%''' (86) was ten gunste van die afskaffing van Latyn :'''44,0%''' (112) was ten gunste van die huidige matriekstandaard :'''22,2%''' (56) was ten gunste van 'n strenger universiteitstandaard Die prokureurs wat hul opleiding '''ná 1960''' gekry het...<ref name="DeRebus1969" /> :'''24,9%''' (60) was ten gunste van die afskaffing van Latyn :'''48,0%''' (116) was ten gunste van die huidige matriekstandaard :'''27,1%''' (66) was ten gunste van 'n strenger universiteitstandaard '''De Rebus''' maak die volgende opmerkings:<ref name="DeRebus1969" /> * 'n Mens kan nie sommer die aanname wil maak dat die ouer garde die meeste vir die behoud van Latyn sal stry nie, net so min dat die huidige leerklerke, wat die "prokureurs van môre is", Latyn afgeskaf wil sien.<ref name="DeRebus1969" /> * Dit is wel duidelik dat diegene met 'n LL.B.-graad die meeste ten gunste van die behoud van Latyn is of selfs 'n strenger voorvereiste bepleit. Hoe hoër die opleiding van die prokureur, hoe meer sal die geneigdheid daar wees om Latyn te behou. Maar, aan die ander kant word aangevoer as die minimumstandaarde by die opleiding van die regslui verskerp word, sal Latyn nie meer nodig wees om die koring van die kaf te skei nie.<ref name="DeRebus1969" /> * Dit is opvallend hoeveel regslui in Johannesburg ten gunste van die afskaffing van Latyn was; en daarteenoor hoe min Pretoriaanse regslui Latyn afgeskaf wou sien. Dit is juis Pretoria waar die meerderheid juis verskerpte standaarde in Latynonderrig wil sien - op universiteitsvlak. Oor die algemeen het die prokureurs op die platteland geen probleem met Latyn gehad nie, maar wél dié regslui op die platteland van die Oranje-Vrystaat.<ref name="DeRebus1969" /> {| class="wikitable" | rowspan="2" |Plek | rowspan="2" |Aantal respondente | colspan="2" |Ten gunste van afskaffing | colspan="2" |Ten gunste van Matrieklatyn | colspan="3" |Ten gunste van Universiteitslatyn |- |Aantal |% |Aantal |% |Aantal | colspan="2" |% |- |Johannesburg |142 |60 |42,2 |50 |35,2 |32 | colspan="2" |22,6 |- |Pretoria |100 |19 |19,0 |40 |40,0 |41 | colspan="2" |41,0 |- |Transvaalse platteland |164 |42 |25,6 |82 |50,0 |40 | colspan="2" |24,4 |- |'''Totaal vir Transvaal''' |'''406''' |'''121''' |'''29,8''' |'''172''' |'''42,3''' |'''113''' | colspan="2" |'''27,9''' |- | colspan="9" | |- |Bloemfontein |29 |6 |20,7 |16 |55,1 | colspan="2" |7 |24,2 |- |Vrystaatse platteland |47 |24 |51,0 |18 |38,3 | colspan="2" |5 |10,7 |- |'''Totaal vir die Oranje-Vrystaat''' |'''76''' |'''30''' |'''39,4''' |'''34''' |'''44,7''' | colspan="2" |'''12''' |'''15,9''' |- | colspan="9" | |- |Kaapstad en Port-Elizabeth |92 |30 |32,6 |44 |47,8 | colspan="2" |18 |19,6 |- |Kaaplandse platteland |106 |40 |37,7 |52 |49,0 | colspan="2" |14 |13,3 |- |'''Totaal vir Kaapprovinsie''' |'''198''' |'''70''' |'''35,3''' |'''96''' |'''48,4''' | colspan="2" |'''32''' |'''16,3''' |- | colspan="9" | |- |Durban en Pietermaritzburg |84 |28 |33,3 |34 |40,9 | colspan="2" |22 |25,8 |- |Natalse platteland |27 |11 |40,7 |12 |44,4 | colspan="2" |4 |14,9 |- |'''Totaal vir Natal''' |'''111''' |'''39''' |'''35,1''' |'''46''' |'''41,4''' | colspan="2" |'''26''' |'''23,5''' |- | colspan="9" | |- |'''Suidwes-Afrika en Rhodesië''' |'''9''' |'''-''' |'''-''' |'''8''' |'''88,8''' | colspan="2" |'''1''' |'''11,2''' |- | colspan="9" | |- |'''Totaal''' |'''800''' |'''260''' |'''32,5%''' |'''356''' |'''44,5%''' | colspan="2" |'''184''' |'''23%''' |} '''1970's'''<br/> Dit wou voorkom of daar 'n ommeswaai begin plaasvind het teen 1973. Want nie alleen van die akademici nie, maar ook uit die geledere van die georganiseerde prokureursberoep het nou die Latynvereiste vir die toelating as prokureur sterk bevraagteken. Die Transvaalse én Kaaplandse Prokureursordes het albei in hul jaarverslae aangedui "dat komitees aangestel is om die noodsaaklikheid van Latyn as verpligte vak by die opleiding van prokureurs te ondersoek". En nie alleen verskyn daar 'n hoofartikel in Januarie 1973 in ''De Rebus Procuratoriis'' wat die vraag opper of die Latynvereiste die beroep in sy geheel benadeel nie, maar volgens 'n berig in ''[[Hoofstad (dagblad)|Hoofstad]]'' (17 Januarie 1973) "was die oorgrote meerderheid van prokureurs wat gevra is om 'n mening uit te spreek, asook 'n regsakademikus, prof. M. L. Benade, nie ten gunste van die behoud van Latyn nie."<ref name="Mellet" /> ==== Retensioniste ==== Die sogenaamde "retensioniste", wat vir die behoud van Latyn stry, voer die volgende argumente aan: [[Lêer:Latynse leerboeke.JPG|300px|duimnael|regs|Regslatynboeke: binnekort by toonaangewende museums naby jou?]] * Net omdat Latyn nie op skool aangebied word nie, is dit geen rede waarom dit nie aan universiteite kan geskied nie - spesiale of voorbereidende kursusse kan aangebied word. 'n Taal soos Frans en Portugees word nie by elke staatskool aangebied nie, maar dit keer nie die studente om hierdie vakke aan die universiteite te studeer nie.<ref name="Mellet" /> * Die Engelse vertalings uit Latynse regsbronne is interpretasies vir die Britse en Amerikaanse reg en nie geskik vir die Suid-Afrikaanse milieu nie.<ref name="Dircksen" /> * Sekere regsbegrippe soos ''peculium'', ''fideicommissum'', ''actiones utiles'' en ''litis contestatio'' is moeilik om juis te vertaal en moet binne konteks begryp word. Enige vertaling kan subjektief wees (en dus onvolmaakte vertalings) en die kennis van Latyn kan die regstudent help om krities die gebruik daarvan te beoordeel. Op sy beurt kan eerstens die regskenner dan nie 'n rat voor die oë gedraai word nie en tweedens kan 'n beskuldigde op hierdie fyn, kritiese interpretasie loskom of aan die pen gery word.<ref name="Dircksen" /> * Dit is onbillik om voortdurend terug na vorige hofbeslissings of gevallestudies te gryp. Eerstens misken dit die grondliggende regsbron, die Romeins-Hollandse reg (die kern van die Suid-Afrikaanse regswese), tweedens maak dit alle belangrike historiese navorsing ongedaan en irrelevant, en derdens skeer so 'n benadering maklik beskuldigdes oor dieselfde kam. Deur elke saak egter op eie meriete te beskou, word ook verhoed dat die regter onbillik "voorbeelde" van beskuldigdes probeer maak (en dienooreenkomstig vonnis) as 'n soort "verwysing" vir toekomstige vonnisse.<ref name="Dircksen" /> * Latyn leer die student om gedissiplineerd te wees (selfs by iets so eenvoudig soos spelreëls), en probleme stelselmatig te ontleed en op te los. Die ''gehalte'' van studente kry voorkeur bo die ''hoeveelheid'' van studente wat slaag.<ref name="Dircksen" /> Die studie van Latyn bevorder 'n ordelike en logiese denkwyse, algemene taalkennis en begrip van die Romeinse reg.<ref name="Mellet" /> * "Latyn sou ook as "siftingsproses" dien en die luiaards en passasiers uit die regsberoep hou".<ref name="Dircksen" /> Die studente wat nie bereid is om Latyn te studeer nie, is nie 'n verlies vir die beroep nie.<ref name="Mellet" /> * Latyn is 'n nugtere taal, met sy eie kultuur, wat die student kan help om sonder emosionele en persoonlike vooroordeel te kan praat oor omstrede sake.<ref name="Dircksen" /> ==== Abolisioniste ==== Die sogenaamde "abolisioniste", wat vir die afskaffing van Latyn stry, het op die volgende argumente gesteun: * In 'n koerant het een briefskrywer 'n Afrikaanstalige universiteit daarvan beskuldig dat die streng Latynvereistes nie genoeg Afrikaanse prokureurs lewer nie.<ref name="Mellet" /> * Wat betref die leer van Latyn is die kool die sous nie werd nie: dit is te moeilik, te duur (weens langer studiejare), die gebruik van vertalings is goed genoeg vir die gemenereg en Latynse regsbronne is moeilik bekombaar.<ref name="Dircksen" /> (Laasgenoemde is vandag natuurlik 'n drogredenasie: [https://archive.org/details/corpusjuriscivil00krueuoft ''Corpus Iuris Civilis''], Gaius se [http://latin.packhum.org/loc/1251/1/0#0 ''Institutiones''] en Justinianus se [http://droitromain.upmf-grenoble.fr/Corpus/iust_institut.html ''Institutiones''] is vryelik toeganklik op die Internet. [https://archive.org/details/ned-kbn-all-00004464-001 Ou] [https://archive.org/details/van-wageningen-4e-1929 Latyn-Nederlandse] [https://archive.org/details/axters-scholastiek-lexicon-1937 woordeboeke] kan ook gratis afgelaai word.) * Die Romeins-Hollandse reg koolstofdateer uit 'n tydperk voor "versekering" en "standaardkontrakte" bestaan het. Deur terug te delwe in die ou stelsel, word nie tred gehou met moderne ontwikkeling nie en word gesag uitgeoefen met verstokte denke. So byvoorbeeld is dit in die 21ste-eeuse Suid-Afrika ondenkbaar dat 'n buite-egtelike kind vir die buite-egtelike geboorte gestraf moet word deur as volwassene van die meeste openbare ampte uitgesluit te word, soos dit wel in die 17de-eeuse Europa was. Ook het die vader destyds 'n onderhoudsplig teenoor hierdie buite-egtelike kind gehad, maar geen regsband (en dus, ouerlike gesag of 'n toegangsreg tot die kind) nie – d.w.s. sou die ouers nie in staat wees om vir die kind te sorg nie, moes die grootouers aan moederskant verantwoordelikheid vir die onderhoud aanvaar.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2004/06/17/SA/20/01.html |title=Van Wyk, Andreas. 2004. Mag Suid-Afrikaanse howe ook reg skep? ''Die Burger'', 17 Junie:20 |access-date=17 Oktober 2014 |archive-date=17 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141017204438/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2004/06/17/SA/20/01.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Dircksen" /> * Hoe ideaal dit ook al klink dat regslui die Latynse bronne uit hoofde sal ken, regter V.G. Hiemstra stel in 1968 vas dat Latyn feitlik nooit in die regspleging gebruik is nie:<ref name="Mellet" /> {{cquote| In elf jaar (1957-1967) is 'n Romeinsregtelike teks ''net twee keer'' woordeliks in Latyn aangehaal. Romeins-Hollandse bronne is ses keer in Latyn aangehaal. In 'n verdere tien uitsprake word verwys na die ''Corpus Iuris'' of ander ou skrywers in Latyn, maar die teks word nie aangehaal nie. Dit is egter duidelik dat 'n leeskennis van Latyn daarby te pas gekom het. Daar was altesame 762 gerapporteerde appèlsake en daar kan dus gesê word dat die regters in 2,5% daarvan 'n leeskennis van Latyn aangewend het. Van hulle het een-derde, dit wil sê 0,8% 'n ondersoek van die Romeinse reg geverg. Die ander het net Romeins-Hollandse bronne vermeld.<br/> Prof. Lee het uitsluitend na Romeinse reg gekyk en in tien jaar 37 sake gevind wat die teks in die oorspronklike aanhaal. Ek vind in elf jaar 18 sake waarby Latyn gelees is, Romeins plus Romeins-Hollands, en in net 8 daarvan word Latynse teks in die oorspronklike aangehaal. In die laaste vyf jaar was daar net ses uitsprake waarin Latyn hoegenaamd gelees is... Van die 18 uitsprake waarby 'n leeskennis van Latyn ingespan is, was 14 afkomstig van een besondere regter, 'n voortreflike kenner van die ou bronne. As dié een daar dus toevallig nie was nie, kon ons moontlik 'n toestand gehad het dat uit 762 uitsprake, gelewer oor elf jaar, in slegs vier gevalle 'n leeskennis van Latyn ingespan is! }} * In 'n ontwikkelende land soos Suid-Afrika is dit onbillik om elitisties die getal regspraktisyns te beperk. Swart studente, so is in 1982 aangevoer, sou dus drie tale moes leer: die twee amptelike tale, Afrikaans en Engels, asook Latyn. Dus, drie tale van vreemde kulture.<ref name="Dircksen" /> * Omrede baie van die ou tradisionele inheemse regte, wat vroeër deel was van die tuislande se eie afsonderlike regstelsels, by die post-Apartheid regstelsel ingelyf is, sou kennis van 'n Afrikataal eerder meer waardevol wees.<ref name="Dircksen" /> * Die regsgebied is eenvoudig te groot – Latyn sal moet plek maak vir ander vakke soos Europese tale, belasting- en patentereg, regsteorie, arbeidsreg, menseregte en die inheemse reg. Hierdie vakke het nie eens bestaan in die tyd toe Latyn verpligtend was nie.<ref name="Dircksen" /> Prof. W.A. Joubert, wat tevore aan Unisa se regsfakulteit dekaan was, het reeds in Mei 1968 aangevoer dat die leeskennis wat by Latyn in die regstudie vereis word, 'n fiksie geword het. Hy stel voor dat regstudente liewer hul tyd beter bestee deur in plaas van Latyn te leer en tog nie daarin te slaag nie, binne een jaar 'n praktiese leeskennis van Frans of Duits probeer op te doen, of "in gepaste gevalle, 'n Bantoetaal op te doen".<ref name="Dircksen" /> :'n LL.B.-graad sonder Latyn kon in 1973 juis die ruimte laat vir ander verpligte eksamenafleggings in byvoorbeeld praktiese kursusse, soos aktebesorging en notariaatreg. 'n LL.B.-graad kan sonder Latyn steeds toegang verleen tot ander vertakkinge. Daar bestaan reeds drie groepe wat elkeen sy eie funksie in die regswêreld het, soos justisie-amptenare (regsdiplomas sonder Latyn), prokureurs (B. Proc. met Matrieklatyn asook LL.B.) en advokate (LL.B. met Universiteitslatyn). Slegs 'n klein persentasie van die LL.B.-gegradueerdes praktiseer dus as advokate, en net hulle het eintlik Latyn nodig. Die voorstel is dat almal eers LL.B. sonder Latyn moet klaarmaak, en as die balierade die vereiste stel dat die voornemende advokate opleiding in Latyn moet hê, dan kon die taal altyd ná die verkryging van die LL.B. "bygewerk" word.<ref name="Mellet" /> * Die regstelsel moet gebruikersvriendelik wees – die regstelsel moet daarom verstaanbaar wees vir die gewone burger. Die gereelde gebruik van volksvreemde regsterme maak die regstelsel ''[[casus belli]]''.<ref name="Dircksen" /> * Dit is nie slegs Latyn wat algemeen-vormende waarde soos "ordelike en logiese denke" bied nie: ander tale en vakke kan dit ook doen. Die vraag moet eerder gestel word hoe relevant die taal nog is, aangesien sekere staatsamptenare Romeinse regskursusse reeds slaag sonder Latyn.<ref name="Mellet" /> * Om Latyn, dus 'n "nie-regsvak", as "sif" te wil gebruik om die koring van die kaf te skei, toon dat die regstudie of kursus nie op peil is om sélf as sif te dien nie. Latyn het dus eerder 'n simbool geword. Die prokureursberoep moet ander metodes gebruik, net soos die mediese skole van die begin af streng keuringsvereistes stel.<ref name="Mellet" /> * Die kansongelykheid duur steeds voort op universiteit, want vyf jaar hoërskoolkennis moet ingehaal word binne 'n jaar, wat 'n agterstand meebring. :Juris Hennopsmeer skryf in 1991 aan ''Beeld'' se briewerubriek dat daar op die Vrystaatse platteland slegs vier skole oor is wat Latyn as matriekvak aanbied weens die vernouing van die vakkeuses aan skole. "Dit is onder meer gewyt aan dalende getalle, ontvolking (ontblanking) van die platteland en ekonomiese faktore wat mekaar in 'n bose kringloop met wisselwerking stimuleer." Leerlinge, soos hy, wat in die verlede sonder Matrieklatyn gematrikuleer het, moes binne één akademiese jaar (ongeveer sewe en 'n half kalendermaande) Latyn gelykstaande aan matrikulasiestandaard (d.w.s. vyf skooljare) slaag. Hierdie spesiale Latynkursus is egter nie as erkende akademiese eerstejaarskursus aanvaar nie. Die student moes nog, benewens die spesiale Latynkursus, ook die volle spektrum van die ander eerstejaarsvakke slaag. Hierdie "papegaai-Latyn" het die student so besig gehou soos twee of meer ander gewone eerstejaarsvakke. Dit het veroorsaak dat die ander regsvakke en "stopvakke" afgeskeep word: {{quote| Gevolglik skeep hy sy regsvakke en ander ''stopvakke'' af en word van die eerste klastoets of eksamen af geëtiketteer, gebrandmerk en getakseer as 'n ''vyftig-persenter''. Slaag hy die spesiale Latyn, wonder bo wonder in sy eerste akademiese jaar, moet hy Latyn I in sy tweede jaar as vak neem. En weer eens is dit 'n herhaling van die eerstejaar se geskiedenis. Die regsvakke, wat nou al die pitkos-stadium bereik, word steeds afgeskeep en die regsdosent se eerste indrukke van die student se vermoë uit die eerstejaar word herbevestig, en siedaar! ons ''Latynlose matrikulant'' van weleer het finaal sy lot verseël met die ''vyftigpersenter-etiket'' aan sy baadjie. }} :Indien die student in sy tweede akademiese jaar Latyn I wel slaag, gaan hy drie jaar lank sukkel om die etiket af te skud. Hierdie ''Latynlose matrikulant'' word dus onherroeplik benadeel en sy klasmaat met matrieklatyn slaag die eksamens sonder probleme. Volgens hom is die verpligte "Latyn" slegs 'n egoïstiese manier van die prokureursorde om hul ''porsie van die professionele koek'' te beskerm en ''skuil agter 'n deursigtige rookskerm van hebsug, egosentrisiteit en selfvoldaanheid.''<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1991/10/24/999/15.html |title=JURIS, Hennopsmeer. 1991. Besin oor regs-Latyn in die 'nuwe SA' . ''Beeld'', 24 Oktober:15 |access-date=22 Julie 2015 |archive-date=22 Julie 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150722145534/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1991/10/24/999/15.html |url-status=dead }}</ref> ==== Wetsvereistes ==== Volgens die ''Amptelike Jaarboek van die Republiek van Suid-Afrika'' (1986) word die onderskeid en (voor)vereistes wat betref die onderwys en opleiding van advokate en prokureurs onderskeidelik, só uiteengesit:<ref>Buro vir Inligting. 1986. ''Amptelike Jaarboek van die Republiek van Suid-Afrika''. Pretoria: Staatsdrukker, bl. 291.</ref> {| class="wikitable" |'''Advokaat''' |'''Prokureur''' |- |Die toelating van 'n advokaat word deur die ''Wet op die Toelating van Advokate'', 1964 (Wet 74 van 1974) beheer. Die aansoeker moet ouer as 21 jaar wees en geskik en bevoeg om toegelaat te word. Hy moet 'n Suid-Afrikaanse burger wees of wettiglik vaste verblyf in Suid-Afrika verkry het, en hy moet bowendien normaalweg in die land woon. Hy moet in besit wees van die voorgeskrewe akademiese bevoegdhede - die graad LL.B. van 'n Suid-Afrikaanse universiteit wat behaal is ná 'n studiekursus van nie minder nie as vyf jaar, '''en wat nie minder nie as een kursus in elk van die volgende tale insluit: Afrikaans, Engels en Latyn'''. |Die toelating van 'n prokureur word deur die ''Wet op Prokureurs'', 1979 (Wet 53 van 1979) beheer. Die kandidaat moet ouer as 21 jaar wees, en geskik en bevoeg om toegelaat te word. Hy moet 'n Suid-Afrikaanse burger wees of wettiglik permanent in die land kan woon, en moet bowendien normaalweg in die land woon. Hy moet die voorgeskrewe eksamens met goeie gevolg aflê en aan die bepalings van sy leerkontrak voldoen. Die vereiste akademiese bevoegdheid vir toelating as prokureur is die graad ''baccalaureus legum'' of ''baccalaureus procurationis'' van enige Suid-Afrikaanse universiteit. '''Daarbenewens moet die kandidaat voorgeskrewe eksamens in Afrikaans en Engels aflê''', asook 'n praktiese eksamen in die prokureurspraktyk. Die voorgeskrewe tydperk van die leerkontrak is minstens twee jaar. Die prokureur moet voorgeskrewe praktiese eksamens aflê voordat hy as notaris en aktebesorger kan praktiseer. |} Die [[Universiteit van Kaapstad]] het in 1986 appèl aangeteken nadat die Kaapse Hooggeregshof bevind het dat die intensiewe kursusse in Afrikaans en Latyn van die betrokke universiteit niks hoër as matriekvlak is nie. Die appèl het misluk: die Appèlhof het beslis dat Afrikaans en Latyn op tersiêre vlak 'n vereiste tot die toelating van advokate tot die balie is – die UK se kursusse was substandaard.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1986/03/05/3/2.html |title=''Die Burger''. 1986. Taalkursusse aan UK-regstudente onvoldoende: hof. 05 Maart:3 |access-date=11 Oktober 2014 |archive-date=11 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141011211031/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1986/03/05/3/2.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1986/03/06/19/7.html |title=''Die Burger''. 1986. Ikeys sukkel nie met toelating tot Balie'. 06 Maart:19 |access-date=11 Oktober 2014 |archive-date=11 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141011211031/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1986/03/06/19/7.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1986/03/07/13/10.html |title=''Die Burger''. 1986. Uitspraak was hieroor. 07 Maart:13 |access-date=11 Oktober 2014 |archive-date=11 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141011211033/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1986/03/07/13/10.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1986/03/11/13/11.html |title=''Die Burger''. 1986. UK na Appèlhof oor regstudente se taalkursusse. 11 Maart:13 |access-date=11 Oktober 2014 |archive-date=11 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141011211022/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1986/03/11/13/11.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1986/09/05/3/4.html |title=''Die Burger''. 1986. UK se appèl misluk oor regsvakke. 5 September:3 |access-date= 5 Oktober 2014 |archive-date= 5 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141005202421/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1986/09/05/3/4.html |url-status=live }}</ref> Volgens De Villiers (in 1988) verskil die prokureurs se siening van Latyn noodwendig van advokate s'n, omrede die prokureur nie oor dieselfde kennis van Latyn hoef te beskik as 'n advokaat nie. "'n Advokaat moet bevoeg wees om aan so 'n debat [in die Appèlhof] te kan deelneem en sy deel by te dra. As hy nie daartoe in staat is nie, sal sy opponent hom die loef kan afsteek".<ref>{{Cite web |url=http://www.sabar.co.za/law-journals/1988/october/1988-october-vol001-no2-pp05-06.pdf |title=De Villiers, I.W.B. 1988. Die standpunt vir die behoud van Latyn. ''Consultus'', Oktober:5-6. |access-date=21 Februarie 2016 |archive-date=19 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170519184614/http://www.sabar.co.za/law-journals/1988/october/1988-october-vol001-no2-pp05-06.pdf |url-status=dead }}</ref> In 1988 het die Minister van Justisie daarop gewys dat Latyn in wese slegs van belang is indien die betrokke persoon 'n advokaat wil word. Reeds in 1988 het die Algemene Balieraad van Suid-Afrika al besluit om hierdie Latynvereiste te skrap. In 1988 het sowat 75 persent van Suid-Afrika se advokate gestem vir die afskaffing van Latyn as 'n voorvereiste vir toelating tot die Balie of as advokaat: "'n Belangrike rede vir dié verandering in die Balie se houding is dat Latyn as voorvereiste 'n groot struikelblok is vir swartmense wat tot die Balie toegelaat wil word"<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/07/25/15/9.html |title=''Die Burger''. 1988. Balieraad wil Latyn nie as vereiste hê. 25 Julie:15 |access-date=11 Oktober 2014 |archive-date=11 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141011211030/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/07/25/15/9.html |url-status=live }}</ref> Dit beteken dat die skrapping van die genoemde vereiste bloot die ''status quo ante'' sou teweegbring, dus, voor 1964. Die verordening van artikel 3(2) van Wet 74 van 1964 het die Latynvereiste vir die eerste keer op die wetboek geplaas, wat die outonomie van die universiteite se leerplanne beïnvloed het. Nietemin is geglo dat die universiteite steeds Latyn sal behou as vereiste ter verwerwing van die LLB-graad, selfs al sou die wet geskrap word.<ref>{{Cite web |url=http://www.sabar.co.za/law-journals/1988/october/1988-october-vol001-no2-pp02-03.pdf |title=''Consultus''. 1988. Redaksioneel: Latynvereiste ter ruste? Oktober:2-3 |access-date=21 Februarie 2016 |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304203153/http://www.sabar.co.za/law-journals/1988/october/1988-october-vol001-no2-pp02-03.pdf |url-status=dead }}</ref> Die Balies van Bloemfontein, Kimberley en Pretoria het egter teen die mosie gestem. Sowat die helfte van die Kaapse advokate het in die plaaslike stemming teen die afskaffing van Latyn gestem.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/07/26/6/7.html |title=''Die Burger''. 1988. Latyn vir advokate: regslui verskil. 26 Julie:6 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023194303/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/07/26/6/7.html |url-status=dead }}</ref> Regstudente van die Universiteit van die Noorde het ook beswaar gemaak teen die motivering van die Algemene Balieraad, omdat dit die indruk geskep het dat swart studente nie Latyn onder die knie kan kry nie; uit die statistiek is bewys dat die swart studente nie meer met Latyn sukkel as hul blanke medestudente nie, selfs al het die meeste swart hoërskole nie Latyn aangebied nie.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/07/28/9/4.html |title=''Die Burger''. 1988. Studente verskil met Balieraad oor Latyn. 28 Julie:9 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023194314/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/07/28/9/4.html |url-status=live }}</ref> Verskeie lesersbriewe aan ''Die Burger'' het hierdie voorgestelde afskaffing beskou as paternalisties, kortsigtig, 'n afskaling van standaarde, 'n leerplan wat die pad van die minste weerstand volg, asook 'n bedekte innuendo dat swartmense nie skrander genoeg is om Latyn baas te raak nie; buitendien was Latyn vir die studente van vroeër geen struikelblok nie – dit sou so goed wees om ander vakke af te skiet, soos die wetenskap vir 'n voornemende ingenieur.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/08/02/10/4.html |title=Potgieter, F. Du T. 1988. Afskaffing van Latyn verkeerde oplossing. ''Die Burger'', 02 Augustus:10 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023194314/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/08/02/10/4.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/08/08/6/16.html |title=Du Toit, J.T. 1988. Afskaffing van Latyn paternalisties. ''Die Burger'', 08 Augustus:6 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023194319/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/08/08/6/16.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/12/27/10/6.html |title=Van Stekelenburg, A.V. 1988. Afskaffing van Latyn is 'kortsigtig'. ''Die Burger'', 27 Desember:10 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023194257/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/12/27/10/6.html |url-status=live }}</ref> ==== Afskaling sedert 1990's ==== In 1989 het die Minister van Justisie, Kobie Coetsee, aangekondig dat Latyn nie afgeskaf kan word as toelatingsvereiste vir advokate nie. Coetsee het ook gesê die bewering dat Latyn vir swart studente moeilik is, "smaak na paternalisme", omrede Latyn ook vir baie Afrikaans- en Engelssprekendes moeilik is.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/04/29/5/3.html |title=''Die Burger''. 1989. Tekens is dat Latyn moet bly. 29 April:5 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023194308/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/04/29/5/3.html |url-status=live }}</ref> In 1990 het die minister die volgende voorwaardes vir voornemende advokate as wetsontwerp tydens 'n Parlementsitting ingedien: * Matrikulasie-Latyn op die hoër graad soos deur die Gemeenskaplike Matrikulasieraad vereis; of * 'n Spesiale universiteitskursus in Latyn wat van 'n hoër standaard is as dié wat vir die matrikulasie-eksamen in die standaard-graad vereis word. Hierdie kursus moes algemene grammatikale beginsels, regsfrases en -uitdrukkings, en 'n Romeinse regs- en kulturele oorsig bevat. Wat dus nou gebeur het is dat dit nie meer nodig was vir die voornemende advokaat om Latyn op ná-matrikulasievlak te slaag nie – voorbereidende Latyn was nou as voldoende beskou vir toelating tot die Balie.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1990/01/19/7/6.html |title=''Die Burger''. 1990. Latyn as regsvak: wysigings kom. 19 Januarie:7 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023194329/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1990/01/19/7/6.html |url-status=live }}</ref> Hierdie wetgewing wat ingestel is het nie die teenstanders of voorstanders van die afskaffing van Latyn as vereiste vak tevrede gestel nie. Die Raad van die Vereniging van Prokureursordes het saam met die Balierade die siening gedeel dat Latyn heeltemal geskrap moet word as 'n vereiste tot die toelating van advokate.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1990/02/01/17/16.html |title=''Die Burger''. 1990. Raad steun skrap van Latyn. 01 Februarie:17 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023194341/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1990/02/01/17/16.html |url-status=dead }}</ref> Die dekaan van die regsfakulteit aan die Universiteit van Stellenbosch het in Februarie 1990 gesê dat die wegdoen van Latyn beslis 'n leemte in die regsopvoeding sal laat. In die fakulteit self het die meerderheid van twee derdes die vorige jaar ten gunste van die behoud van die vak gestem, selfs al sou wetgewing verander.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1990/02/08/4/39.html |title=''Die Burger''. 1990. Wegdoen met Latyn sal 'leemte laat'. 08 Februarie:4 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023194307/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1990/02/08/4/39.html |url-status=dead }}</ref> In dieselfde maand nog was al die Afrikaanse universiteite (met die uitsondering van die Universiteit van Wes-Kaapland) feitlik die enigstes in die land oor wat besluit het om Latyn I nog as voorvereiste vir die regsgraad LL.B. te behou. Die Universiteit van Zoeloeland was die eerste Suid-Afrikaanse universiteit wat Latyn as voorvereiste vak afgeskiet het. Die Afrikaanse universiteite wat die behoud van die regsvak voorgestaan het was die Universiteite van Stellenbosch, Pretoria en Potchefstroom, die Randse Afrikaanse Universiteit en die Universiteit van die Oranje-Vrystaat.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1990/02/21/7/2.html |title=''Die Burger''. 1990. LL.B: Latyn net nodig by Afrikaanse universiteite. 21 Februarie:7 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023194312/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1990/02/21/7/2.html |url-status=dead }}</ref> In April 1990 het die staat besluit om die taalvereistewet nie te skrap nie, maar te verslap. Die sekere minimum standaarde is ingestel as oorgangswet wat "onder die bestaande bedeling afgehandel moet word".<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1990/04/27/6/4.html |title=''Die Burger''. 1990. Latyn vir regte: Wet dalk verslap. 27 April:6 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023194308/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1990/04/27/6/4.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1990/05/25/5/1.html |title=''Die Burger''. 1990. Vraetyd. 25 Mei:5 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023194312/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1990/05/25/5/1.html |url-status=live }}</ref> Binne 'n bestek van vyf maande het die Afrikaanse regsfakulteite 'n ander deuntjie begin sing: daar was nou geen regverdiging meer vir die verpligte studie van Latyn deur regstudente nie – die mosie is unaniem aanvaar op 'n konferensie van die Vereniging van Universiteitsdosente. Die rede: die statutêre vereiste dat studente Latyn moet slaag, het ingedruis teen die selfstandigheid van regsfakulteite se besluit oor watter vakke studente moes slaag.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1990/07/17/3/1.html |title=''Die Burger''. 1990. Dekane besluit teen Latyn. 17 Julie:3 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023194320/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1990/07/17/3/1.html |url-status=live }}</ref> Nietemin het die staat in Mei 1991 volgehou dat Latyn moet bly.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1991/05/18/7/8.html |title=''Die Burger''. 1991. Latyn bly vereiste vir advokate. 18 Mei:7 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023194309/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1991/05/18/7/8.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1991/07/10/8/16.html |title=''Die Burger''. 1991. Tersiêre Latyn vir regslui nie meer nodig. 10 Julie:8 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023194320/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1991/07/10/8/16.html |url-status=dead }}</ref> In 1991 het die Wet no. 106 van 1991, wat oor die toelating van advokate tot die Balie handel, vereis dat die aansoeker, benewens universiteitskursusse in Afrikaans en Engels (destyds die twee amptelike landstale), óf in matrieklatyn, óf in 'n spesiale universiteitskursus in Latyn moes geslaag het ten einde toegelaat te word tot die Balie.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1991/08/26/8/5.html |title=Kriel, D.M. 1991. Latyn op skool vir dié leerlinge 'n voordeel. ''Beeld'', 26 Augustus:8 |access-date=11 September 2014 |archive-date=11 September 2014 |archive-url=https://archive.ph/20140911111825/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1991/08/26/8/5.html |url-status=dead }}</ref> In Augustus 1994 het die Minister van Justisie, [[Dullah Omar]], bevestig dat wetgewing ingedien gaan word om Latyn as voorvereiste vir regspraktisyns af te skaf.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/08/3/2/18.html |title=Kruger, Peet. 1994. Reaksie gemeng op Dullah Omar se voorstel. ''Beeld'', 3 Augustus:2 |access-date=11 September 2014 |archive-date=11 September 2014 |archive-url=https://archive.ph/20140911111830/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/08/3/2/18.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/08/03/9/2.html |title=''Die Burger''. 1994. Minister sê prokureurs kan binnekort in Hooggeregshof verskyn. 03 Augustus:9 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023194318/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/08/03/9/2.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/11/14/2/19.html |title=''Beeld''. 1994. Politieke redaksie. 14 November:2 |access-date=11 September 2014 |archive-date=11 September 2014 |archive-url=https://archive.ph/20140911111814/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/11/14/2/19.html |url-status=dead }}</ref> In vroeg-Augustus 1994 het die Universiteit van Kaapstad dit reeds oorweeg om Latyn vir LL.B. af te skaf. Agt ander universiteite het Latyn reeds opsioneel verklaar, maar het die studente gewaarsku dat die wet steeds geld dat hulle nie sonder Latyn mag praktiseer nie.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/08/04/6/2.html |title=''Die Burger''. 1994. Afskaffing van Latyn vir LL.B. aan UK voorgestel. 04 Augustus:6 |access-date=11 September 2014 |archive-date=11 September 2014 |archive-url=https://archive.ph/20140911111825/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/08/04/6/2.html |url-status=live }}</ref> Teen laat-Augustus 1994 was Omar besig om wetgewing op te stel om die verskyningsbevoegdheid aan prokureurs in die Hooggeregshof te verleen en om Latyn as toelatingsvereiste vir regspraktisyns af te skaf.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/08/27/11/3.html |title=''Die Burger''. 1994. Leke-landdroste vir SA oorweeg. 27 Augustus:11 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023194301/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/08/27/11/3.html |url-status=dead }}</ref> Tydens die tweejaarlikse dinee van die Bloemfonteinse Prokureursvereniging, in September 1994, het die oudpresident [[Nelson Mandela]] gesê dat die voorvereiste van Latyn, "wat so baie jong swart regstudente kniehalter", heroorweeg moet word.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/09/19/4/2.html |title=''Beeld''. 1994. Regstelsel moet oop vir almal wees, sê Mandela. 19 September:4 |access-date=11 September 2014 |archive-date=11 September 2014 |archive-url=https://archive.ph/20140911111814/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/09/19/4/2.html |url-status=live }}</ref> In die middel van November 1994 is die wetsontwerp, wat voorsiening daarvoor maak dat Latyn nie meer in Suid-Afrika 'n vereiste vir die toelating van prokureurs en advokate nie, deur die Senaat aanvaar.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/11/16/2/12.html |title=''Die Burger''. 1994. Latyn-wetsontwerp deur Senaat aanvaar. 16 November:2 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023194319/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/11/16/2/12.html |url-status=dead }}</ref> Op 23 November 1994 teken Mandela as president die Engelse teks van Wet No. 55 van 1994, wat op 2 Desember 1994 in werking tree. Die [http://www.gov.za/sites/www.gov.za/files/Act55of1994.pdf Wysigingswet op die Toelating van Advokate]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} lui: ''To amend the Admission of Advocates Act, 1964, so as to abolish the requirement that must be complied with by persons in respect of the Latin language in order to be admitted to practise as advocates;'' Die reëls wat geskrap is dui uit die [http://www.gov.za/sites/www.gov.za/files/a106_1991.pdf vorige Wysigingswet op die Toelating van Advokate, No. 106 van 1991] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160221175025/http://www.gov.za/sites/www.gov.za/files/a106_1991.pdf |date=21 Februarie 2016 }} dat die voornemende advokaat vroeër in sy matriekjaar Latyn HG moes geslaag het of op naskoolse vlak minstens een kursus in Latyn wat van 'n gelykstaande of hoër standaard was. Teen 1996 het die nuwe Suid-Afrikaanse skoolwet van die Minister van Onderwys, prof. Sibusiso Bengu, voorgestel die leerling/onderwyser-verhouding moet landwyd 40 tot 1 vir laerskole en 35 tot 1 vir hoërskole wees. Oortollige onderwysers kon kies om af te tree, of na 'n ander provinsie verplaas te word. Op daardie tydstip was die Wes-Kaapse leerling/onderwyser-verhouding 26 leerlinge per onderwyser. ''Rapport'' van 28 Mei 1996 stel die volgende probleem:<ref>''Rapport''. 1996. Waarom onderwysers nou genoeg gehad het. 26 Mei:11</ref> {{cquote| Een van die noodwendige gevolge is dat van die keusevakke aan hoërskole sal wegval. Die toekoms van vakkeuses soos kuns en musiek is in gedrang. So ook derde tale, soos Duits, Latyn en inheemse swart tale. }} Die afskaling van Latyn en die klassieke erfenis aan staatsinstansies word onder andere ook deur party as die doelbewuste aftakeling van die Westerse waardestelsel beskou, ten gunste van die Afrikaniseringsbeleid, wat vervreemding veroorsaak.<ref>Maninger, S. 1997. Botsende waardes: Afrikaners pas nie in nuwe Suid-Afrika. ''Afrikaner'' Maart:16</ref> 'n Senior politieke joernalis van ''Rapport'' skryf in 1999 eksplisiet in sy boek rondom Afrikaneridentiteit: "Die Afrikaner, gedra deur 'n nuwe Afrikaner-nasionalisme, is die produk van sy volledige Europese geskiedenis. Dit behels sy erfenis van die klassieke beskawings, onder meer die Romeinse reg, die Griekse filosofie en [[rasionalisme]], Latyn en die Christendom en die Renaissance."<ref>Du Toit, Z.B. 1999. ''Die nuwe toekoms: 'n Perspektief op die Afrikaner by die eeuwisseling''. Pretoria: J.P. van der Walt. bl. 363</ref> Luidens die Kwalifikasieraamwerk vir Hoër Onderwys, soos gewysig op Januarie 2013 (maar reeds aangedui in die Staatskoerant van 5 Oktober 2007<ref>[http://www.education.gov.za/Portals/0/Documents/Legislation/Call%20for%20Comments/HEQF%20DOCUMENT.pdf?ver=2008-03-05-111834-000 ''Staatkoerant'',5 Oktober 2007]</ref>), word Latyn op die sertifikate van Suid-Afrikaanse instansies ook nie deur die Staat aangemoedig nie:<ref>[http://www.unisa.ac.za/static/corporate_web/Content/Colleges/CGS/documents/ANNEXURE-2-HEQSF.pdf The Higher Education Qualifications Sub-Framework as revised January 2013]</ref> {{cquote| The use of Latin in certificates and transcripts has been practised by some South African institutions as an historical legacy. Its continued use for this purpose is not encouraged but is left to the discretion of individual institutions. A certificate in Latin must also be in English in addition to any other official language. }} In Junie 2003 het die [[Vryheidsfront]] in die parlement voorgestel Latyn moet deur [[Pansat]] bevorder word. Die Grondwet stipuleer spesifiek die tale Arabies, Hebreeus en Sanskrit, asook "other languages used for religious purposes in South Africa", maar nie Latyn nie.<ref>Grobler, C. 2003. VF wil hê Pansat moet Latyn ook bevorder. ''Die Burger'', 11 Junie: 14</ref> Die aansoek is verwerp. ==== Hersiening van gehalte van gegradueerdes ==== Omdat Matrieklatyn sedert 1965 binne 'n jaar se tyd aangeleer moes word (as die student nie met Latyn gematrikuleer het nie), het die [[Universiteit van Stellenbosch]] die '''Consensus'''-rekenaarprogram ontwikkel wat aanvanklik ontwerp is vir die gebruik van Afrikaanssprekende studente. Later is die program ook uitgebrei na drietaligheid (Afrikaans, Engels en Xhosa). Die programmatuur was in Turbo Pascal geskryf en die antwoorde het geen uitsondering toegelaat nie – selfs 'n spasiebalk wat per ongeluk ingetik is, sou as 'n fout geregistreer word. Die voordeel was weer om die student bewus te maak van die noodsaaklikheid om presies en absoluut akkuraat te werk. Die program het gefokus op woordeskat (gegrond op die ''Lexis Latina''-kernwoordelys deur Van Stekelenburg (1985), wat uit omtrent 1 500 inskrywings bestaan), vervoeging, veelkeuse morfologie, woorduitgange, sinsbou en uitbou van die selfstandige naamwoord (verbuigings). Hoewel van die studente nie ewe konsekwent gewerk het nie, het uit 480 eerstejaars (in die jaar 1991) 141 nie van die programmatuur gebruik gemaak nie. Uit 313 het slegs 43 die vereiste totale tyd ingesit (30 minute per week) of selfs meer. Die verskille tussen die gemiddelde prestasies van studente wat glad nie die programmatuur gebruik het en diegene wat langer as die vereiste minimum gewerk het, was 11,5%. Waar meer as 28% van die eerste groep uitgesak het, het geen van die "ywerige" werkers gesak nie. Diegene wat baie meer as die vereiste tyd ingesit het, het in November gemiddeld 64% behaal, geeneen het gesak nie, 17,4% het met lof geslaag. Wat toon: gemiddelde prestasie het tred gehou met toewyding. In 1992, 1993 en 1994 het die patroon hom naastenby herhaal. In 1994 is 'n wortel voor sommige studente se neus gehou om deelname aan te spoor; hier het die toewyding voor die rekenaar veel groter vrugte afgewerp. Selfs met die onmiddellike daling van Latynstudente in 1995, het Claasen en Brand gehoop op beter kwaliteit bo kwantiteit in die toekoms.<ref>[http://akroterion.journals.ac.za/pub/article/download/498/564 Claasen, J-M. & Brand, N. 1995. Rekenaar-onderrigprogramme vir Latyn vir Regstudente: teorie en praktyk. ''Akroterion''(XL):163-177]</ref> In 2010 uiter Dircksen haar kommer oor die kwyning van Latyn by die Suid-Afrikaanse regsopleiding.<ref name="Dircksen">[http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/11237/2010Latynindieopleiding_De%20Jure_2010_v.43%281%29_117-128.pdf?sequence=2 Dircksen, Marianne. 2010. Latyn en die opleiding van regstudente in Suid-Afrika: 'n Nuwe relevansie. ''De Jure'', 43(1):117-128]</ref> Op 29 Mei 2013 is 'n spoedberaad gehou deur die Wetgenootskap van Suid-Afrika (LSSA), die Algemene Balieraad (ABR) en regsdekane en -dosente. Die swakker gehalte van die LLB-graad wat die land uitlewer aan swakker opgeleide regslui is bespreek. Eerstens is bevind dat daar gebreke in die regsgegradueerdes se geletterdheid en syfervaardighede bestaan. Tweedens was almal by die beraad dit eens dat die huidige LLB onvoldoende is. Prof. [[Marinus Wiechers]], voormalige regsdosent en rektor aan Unisa, het tydens 'n onderhoud aan ''Beeld'' sy kommer uitgespreek oor die regters van die toekoms wat met geen behoorlike regsopleiding die bewakers van die reg gaan wees. Hy noem onder meer dat regstudente vroeër eers 'n ander B-graad moes behaal het, soos BA Regte of BCom Regte, voordat die LL.B. aangepak is. Dit is tydens laasgenoemde dat ook Latyn en Romeinse reg as vereistes gestel is: "As ’n mens nie Latyn ken nie, kan jy ook nie die Romeinse reg bestudeer nie. Jy kan dus nooit ’n begrip vorm van die regsreëls waarop ons huidige reg gegrond is nie." Die uiteinde hiervan is dat jong advokate en prokureurs pleitstukke in die howe indien wat "amper kinderagtig naïef is".<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2013/05/29/B1/15/gvflip.html |title=De Bruin, Philip. 2013. Nuwe LLB kan reg kelder. ''Beeld'', 29 Mei:15 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023202647/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2013/05/29/B1/15/gvflip.html |url-status=dead }}</ref> Sowel Dircksen<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2013/06/06/B1/17/pdllbee.html |title=Dircksen, Marianne. 2013. Latyn help studente op talle maniere. ''Beeld'', 06 Junie:17 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023202643/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2013/06/06/B1/17/pdllbee.html |url-status=live }}</ref> as Schumann <ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2013/06/07/B1/10/pdrelelb.html |title=Schumann, Corrie. 2013. Latyn grondig nodig vir regsbegrip. ''Beeld'', 07 Junie:10 |access-date=23 Oktober 2014 |archive-date=23 Oktober 2014 |archive-url=https://archive.ph/20141023202718/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2013/06/07/B1/10/pdrelelb.html |url-status=dead }}</ref> beaam in hul briewe dat die waarde van Latyn in die regswese beslis nie onderskat moet word nie. === (Voorgestelde) vertalings van Afrikaanse romans in Latyn === In navolging van [[:la:Libri_Latine_redditi|veral die Europese tale]] wat hul uiters gewilde romans en blitsverkopers in Neolatyn onsterflik maak, ten einde die aanleer van Latyn sowel te vergemaklik en ook prettig te maak vir die Afrikaanse leerling, is daar ook al aan die hand gedoen dat [[C.J. Langenhoven]] se wetenskapsfiksieroman, ''Loeloeraai'' uit Afrikaans in Latyn vertaal moet word.<ref name="Suidpunt10Julie2021">[https://web.archive.org/web/20210710140832/http://praag.co.za/?p=47837 Suidpunt. 2021. Waarom Loeloeraai in Latyn vertaal moet word. ''PRAAG''. 09 Julie.]</ref> Vermoedelik is ''Elegans et accurata gentis Africanae circa Promontorium Capitis Bonae Spei vulgo Hottentotten nuncupata Descriptio epistolaris'' deur De Grevenbroek (1695) die eerste werk uit Latyn wat in Kaaps-Hollands vertaal is ([https://www.dbnl.org/tekst/gode006reiz04_01/gode006reiz04_01_0010.php gepubliseer Januarie/Februarie 1886]); maar die 19de en 20ste eeu het geen noemenswaardige werke ''uit Afrikaans'' in Latyn opgelewer nie.<ref name="Suidpunt10Julie2021" /> Die grootste werk in Afrikaans ''uit Latyn'' is die sesdelige ''Voorlesinge oor die hedendaagse reg na aanleiding van De Groot se 'Inleiding tot de Hollandse Rechtsgeleerdheyd''' van professor D. G. van der Keessel se ''Praelectiones Iuris Hodierni ad Hugonis Grotii Introductionem ad Iurisprudentiam Hollandicam'' - 'n projek wat in 1939 begin het by die sameroeping van 'n komitee. Die eerste boekdeel is in 1961 uitgegee, gevolg deur die tweede (1963), derde (1964), vierde (1966) en vyfde (1967), met die sesde en laaste deel eers in 1975. Van die redes wat aangevoer word dat juis ''Loeloeraai'' die eerste geskikte vertaalde werk in Latyn moet wees, is omrede die vertaling in Latyn ook 'n pluimpie vir Afrikaans sal wees, omrede die Latiniste op sowel die bronteks as die vertaling sal fokus. Voorts bly die temas wat in die roman aangeroer word 'n eeu later steeds aktueel, van universele aard en humanisties. Die boek is meermale herdruk en vir sowel matrikulante as tweedejaarstudente voorgeskryf, en is in 'n proefskrif ondersoek. Die boek is sowel toeganklik vir die gewone mens as vir die akademici. Enkele Afrikaanse woorde in die roman is reeds verouderd, maar Latyn kan 'n makliker verklaring en standhoudende vertaling bied. ''Loeloeraai'' is ook deurspek van Latynse begrippe in vertaalde vorm. Die boek word veral in 2021 as relevant beskou in die tydperk wat Langenhoven sou beïnvloed het toe die boek geskryf is 'n eeu tevore - die Groot Griep het juis Oudtshoorn in daardie dekade getref. Boonop was Langenhoven self versot op Latyn.<ref name="Suidpunt10Julie2021" /> == Literatuur == * Friedrich August Eckstein: ''Lateinischer Unterricht. Geschichte und Methode''. 2. Auflage, Beffer, Gotha 1880 (Separatabdruck aus ''Schmid's Encyklopädie des gesamten Erziehungs- und Unterrichtswesens'', [http://www.bbf.dipf.de/cgi-opac/catalog.pl?t_allegro=x&f_PPN=101689071 Artikel digitalisiert] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050322041524/http://www.bbf.dipf.de/cgi-opac/catalog.pl?t_allegro=x&f_PPN=101689071 |date=22 Maart 2005 }}). * Friedrich August Eckstein: ''Lateinischer und griechischer Unterricht''. Fues, Leipzig 1887. * Nils Wilsing: ''Die Praxis des Lateinunterrichts'', Tübingen 1951; erw.: 2 Teile, Stuttgart 1964 * Max Krüger/Georg Hornig: ''Methodik des altsprachlichen Unterrichts'', Frankfurt/M. 1959 * Hans-Joachim Glücklich: ''Lateinunterricht, Didaktik und Methodik'', 2. Aufl., Göttingen 1993. {{ISBN|3-525-33592-X}} * Friedrich Maier: ''Lateinunterricht zwischen Tradition und Fortschritt'', 3 Bände, 3. Aufl., Bamberg 1993ff. {{ISBN|3-7661-5653-5}} * Rainer Nickel: ''Lexikon zum Lateinunterricht'', Bamberg 2001. {{ISBN|3-7661-5691-8}} * Manfred Fuhrmann: ''Latein und Europa, Die fremdgewordenen Fundamente unserer Bildung, Geschichte des gelehrten Unterrichts in Deutschland von Karl dem Großen bis Wilhelm II.'', 2. Aufl., Köln 2001. {{ISBN|3-8321-7948-8}} * Stefan Kipf: ''Altsprachlicher Unterricht in der Bundesrepublik Deutschland. Historische Entwicklung, didaktische Konzepte und methodische Grundfragen von der Nachkriegszeit bis zum Ende des 20. Jahrhunderts'', Bamberg 2006. {{ISBN|978-3-7661-5678-5}} * Wilfried Stroh: ''Latein ist tot, es lebe Latein! Kleine Geschichte einer großen Sprache'', Berlin 2007. {{ISBN|978-3-471-78829-5}} * Peter Kuhlmann: ''Fachdidaktik Latein kompakt'', Göttingen 2009 {{ISBN|978-3-525-25759-3}} * Magnus Frisch (Hrsg.): ''Alte Sprachen – neuer Unterricht'' (= ''Ars Didactica.'' Bd. 1). Kartoffeldruck-Verlag, Speyer 2015, {{ISBN|978-3-939526-24-7}}. == Verwysing == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * [http://www.altphilologenverband.de/ www.altphilologenverband.de]&nbsp;– Deutscher Altphilologenverband * [http://www.forum-classicum.de/ www.forum-classicum.de]&nbsp;– Forum Classicum, Vaktydskrif vir die vakke Latyn en Grieks * [http://latein.eduhi.at/ Lateinunterricht in Österreich] * [http://philologia.ch/fasz/medien/docs/nzzas_2.pdf Theo Wirth am 16. Dezember 2007 in der NZZ über Lateinunterricht in der Schweiz] (pdf-Datei; 46&nbsp;kB) * [http://www.pegasus-onlinezeitschrift.de/ Pegasus online]&nbsp;– Fachdidaktische Zeitschrift online * [http://www.circe.be/content/view/47/279/lang,de/ Circe&nbsp;– Übersicht über alte Sprachen in Europa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160529231852/http://www.circe.be/content/view/47/279/lang,de/ |date=29 Mei 2016 }} * {{en}} [https://lithub.com/look-latin-is-not-useless-neither-is-it-dead/ Uittreksels van'' Long Live Latin: The Pleasures of a Useless Language'' deur Nicola Gardini.] {{Normdata}} [[Kategorie:Latyn| ]] be4bwykul6f8rhoc11qgau2esyd0fcj 4 112023 2917443 2917261 2026-07-13T20:20:52Z Nimmzo 210928 /* Wikitext */ Highlighted bold attribute to the pipe "|" before the empty right part of the wikilink then on 2nd [[WP:Hulp|Hulp]] 2917443 wikitext text/x-wiki {{konstruksie}} <!--{{WikiProject Lua/header}} --Moet op 'n stadium ingevoeg word as die artikels uitbrei--> {{Inligtingsblad|WP:Lua}} {{Naamruimtes}} [[Lua (Programmeertaal)|Lua]] is ʼn programmeertaal wat nou beskikbaar is vir die Afrikaanse Wikipedia via die MediaWiki-uitbreiding [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]]. Lua-kode kan binne wiki-sjablone verskans word deur die "<nowiki>{{#invoke:}}</nowiki>"-funksionaliteit van Scribunto in te span. Die uitbreiding steun Lua 5.1 sedert Julie 2015. Die Lua-[[bronkode]] word in bladsye genaamd modules gestoor (bv. [[Module:Piesangs]]). Die onderskeie modules word dan op sjabloonblaaie ingeroep (deur kode <code><nowiki>{{#invoke:}}</nowiki></code>), byvoorbeeld, [[Module:Piesangs/doc]] gebruik die kode <code><nowiki>{{#invoke:Piesangs|hallo}}</nowiki></code> om die teks "Hallo, wêreld!" te vertoon. == Om ʼn module te loop == Modules word op normale wiki-blaaie geloop deur die #invoke-ontlederfunksie te gebruik. Die sintaksis van #invoke is vergelykbaar met sjabloonsintaksis, maar met ʼn paar verskille. Die belangrikste verskil is dat ʼn ''funksienaam'' verskaf moet word. ʼn Funksie is ʼn groep instruksies wat insetwaardes aanneem, dit verwerk, en ʼn uitsetwaarde terugstuur.<ref>Veelvuldige uitsetwaardes is ook moontlik, maar funksies wat dit bewerkstellig is nie normaalweg bedoel vir toegang vanaf wiki-blaaie nie.</ref> Dit stem tot ʼn groot mate ooreen met wat ʼn sjabloon doen – parameters word verskaf, dit word verwerk, en ʼn resultaat word verkry. Baie funksies kan egter vir ʼn Lua-module gedefinieer word, terwyl daar slegs een sjabloon op ʼn bladsy gedefinieer kan word. Verder kan ʼn Lua-module ook nie direk geloop word nie – slegs een van die module se funksies kan geloop word. Die module is net ʼn houer vir die funksies en doen nie self enige verwerking nie. Daar is dus twee redes waarom ʼn funksienaam verskaf moet word: ʼn module kan nie op sy eie geloop word nie, en deur nie ʼn funksienaam te verskaf nie sal Lua nie weet watter funksie geloop moet word nie. Die eenvoudigste manier om ʼn module vanaf ʼn wiki-blad te loop is as volg: &#123;{#invoke:''modulenaam''|''funksienaam''}} Byvoorbeeld, [[Module:Piesangs]], wat een funksie genaamd "hallo" het, kan as volg geloop word: * <code><nowiki>{{#invoke:Piesangs|hallo}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:Piesangs|hallo}} === Die gebruik van argumente === Argumente word aan modules gegee op dieselfde metode as wat dit aan sjablone gegee word. Neem kennis dat die teks na die eerste pypkarakter altyd die funksienaam is; die eerste posisionele argument is die teks na die ''tweede'' pypkarakter. &#123;{#invoke:'' modulenaam''|''funksienaam''|''eerste posisionele argument''|''tweede posisionele argument''|''benoemde argument'' = ''waarde''}} Byvoorbeeld, in [[Module:PiesangsArgumente]] groet die "hallo"-funksie verskillende mense afhangende van die eerste posisionele argument. Dit werk as volg: * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Karen}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Karen}} * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente |hallo|Ferdie}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Ferdie}} PiesangsArgumente verskaf ook ʼn funksie genaamd "tel_vrugte", wat die benoemde argumente <code>piesangs</code> en <code>appels</code> gebruik om die aantal piesangs en appels wat gegee word te tel. Dit kan as volg geloop word: * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|appels=3|piesangs=4}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|appels=3|piesangs=4}} * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|piesangs=5|appels=2}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|piesangs=5|appels=2}} Meeste modules behoort ʼn dokumentasieblad te hê wat verduidelik watter argumente gebruik kan word, en die uitwerking wat hulle sal hê. == Voorbeeldmodules == * [[Module:Piesangs]]: Die eenvoudigste moontlike skrip, verskaf ʼn enkele funksie met geen argumente nie. * [[Module:PiesangsArgumente]]: Demonstreer hoe om parameters te gebruik. == Vra ʼn skrip aan == Besoek '''[[Wikipedia:Lua-versoeke]]''' om hulp aan te vra met die skryf van ʼn Lua-skrip om ʼn spesifieke taak op Wikipedia of ʼn ander projek van die Wikimedia-stigting te verrig. == Geskiedenis == [[mw:Manual:MediaWiki architecture#Magic words and templates|Sordid history]]. {{tl|qif}}, [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Lua extension]], debat oor wiki-skriptaal (JavaScript v. Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim skryf [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] met aanvanklike ondersteuning vir Lua. Na jare se bespreking is Lua in 2012 vir toetsdoeleindes geïnstalleer op [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]], met ʼn ope uitnodiging aan alle bydraers om te eksperimenteer met die ontwikkeling van Lua-modules. Lua word in Februarie 2013 op die Engelse Wikipedia geïnstalleer na toetslopies op mediawiki.org en Wikimedia se toets-wikis. == Oor Lua == :''Sien ook {{en}}[[:File:WMF Tech Talk 2013-02-28 slides - Scribunto presentation.pdf|Brad Jorsch se kort voorlegging van ʼn basiese voorbeeld van hoe om ʼn wikitext-sjabloon om te skakel na ʼn Lua-module.]]'' Lua is ʼn [[skriptaal]] wat gebruik kan word om data te analiseer, uitdrukkings uit te werk en resultate te formateer met behulp van funksies en [[objekgeoriënteerde programmering]]. Hoewel sekere Lua-skripte eenvoudig gehou kan word om maklik te begryp, laat Lua komplekse strukture toe soos tabelle, dinamiese funksies, en [[assosiatiewe skikking]]s waar indekssubskripte woorde sowel as indeksnommers kan wees. Lua ondersteun ook [[rekursie]] van hergeneste funksies, neem dus sorg om oordrewe kompleksiteit te vermy, veral waar ander bydraers sal sukkel om die Lua-modules te onderhou. Die volgende voorbeeld toon Lua-[[bronkode]] vir ʼn [[hallo wêreld]]-funksie binne [[Module:HalloWereld]]: <syntaxhighlight lang="lua"> -- Alle Lua-modules op Wikipedia moet afskop deur die definiëring van ʼn veranderlike wat hul -- eksterne toeganklike funksies sal bevat. Hulle kan enige naam kry en ook data bevat. my_objek = {} -- Voeg ʼn funksie tot die veranderlike. Dit is oproepbaar binne Wikipedia via die #invoke-bevel. -- "raam" sal die data bevat wat Wikipedia aan hierdie funksie stuur wanneer dit geroep word. my_objek.hallo = function( frame) -- Verklaar ʼn plaaslike veranderlike en ken data aan dit toe. local str = "Hallo Wêreld!" -- Verlaat hierdie funksie en stuur die inligting binne "str" terug na Wikipedia. -- Die "print"-funksie word nie toegelaat nie, so alle uitsette word bewerkstellig via -- terugkerende stringe volgens die onderstaande metode. return str -- Beëindig die funksie. end -- Alle modules word beëindig deur die veranderlike wat hul funksies bevat, terug te stuur na Wikipedia. return my_objek -- Die module kan nou gebruik word deur {{#invoke: HalloWêreld | hallo }} te roep. -- Die #invoke-bevel skop af met die module se naam, in die geval "HalloWêreld", -- en neem daarna die naam van een van sy funksies as argument aan, in die geval "hallo". </syntaxhighlight> ʼn Voorbeeld van Lua word uitgelig deur die merker "&lt;source lang="lua">...&lt;/source>" weerskante van die Lua-bronkode te plaas. Om meer komplekse voorbeelde te sien, gaan na die artikel: "[[Lua (programmeertaal)]]". Vir instruksies oor hoe om Lua binne MediaWiki (en dus ook Wikipedia) te gebruik, sien [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Moduletoetsing == ʼn Moduletoetsraamwerk vir Lua-skripte op Wikipedia is beskikbaar by [[Module:UnitTests]]. Dit laat die uitvoer van ʼn skrip toe op ʼn gegewe stel insette, en bevestig dat die verwagte uitsette gelewer word. Moduletoetsing is veral handig by die vinnige bespeuring van regressie, waar bywerkings op ʼn skrip nuwe (of ou) probleme na vore kan bring. Volgens konvensie word moduletoetse vir ʼn module soos [[Module:Piesangs]] in [[Module:Piesangs/toetsgevalle]] geplaas, en word dan uitgevoer op [[Module talk:Piesangs/toetsgevalle|Modulebespreking:Piesangs/toetsgevalle]] met bv. <code><nowiki>{{#invoke: Piesangs/toetsgevalle | run_tests}}</nowiki></code>. Die metodes moet met "test" begin. ʼn Eenvoudige voorbeeld uit [[Module:Piesangs/toetsgevalle]] volg hieronder. <syntaxhighlight lang="lua"> -- Moduletoetse vir [[Module:Piesangs]]. Klik op besprekingsblad om toetse te loop. local p = require('Module:UnitTests') function p:test_hallo() self:preprocess_equals('{{#invoke:Piesangs | hallo}}', 'Hallo, wêreld!') end return p </syntaxhighlight> Vir ʼn lys van alle modules wat van moduletoetse gebruik maak, sien [[Special:Whatlinkshere/Module:UnitTests]]. Daar [[Special:Whatlinkshere/Module:ScribuntoUnit|bestaan]] ook ʼn alternatiewe moduletoetsraam genaamd [[Module:ScribuntoUnit]], oorspronklik uit die Hongaarse Wikipedia. Kenmerkgewys is dit baie dieselfde as [[Module:UnitTests]], maar dit besit ʼn ander kodestyl, en werp regte foute wat dan gevang word met behulp van beskermde oproepe. Dit besit ook ʼn metode om wisselveranderlikes binne ʼn sekere akkuraatheid te vergelyk. == Wikipedia-spesifieke kenmerke == Algeheel: Lua kan slegs insette as teks aanstuur na <code><nowiki>{{#invoke:}}</nowiki></code> en wat ook al gekry word via mw.title.new(...):getContent() en frame:expandTemplate(). Lua-uitsette sal nie vooraf verwerk word nie tensy frame:preprocess() eksplisiet geroep word, menende dat sjabloonoproepe, ontledingsfunksies ens. in die uitsette nie na behore sal werk nie. Verder is alle Lua in die bladsy beperk tot 10 sekondes SVE-tyd (daar kan in die bronkode van ʼn verbeelde bladsy gekyk word om te sien hoe lank ʼn module of sjabloon sal neem om te ontleed). Relatief tot standaard Lua kort Scribunto se Lua ʼn verskeidenheid funksies (sien {{afdelingskakel|mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual|Differences from standard Lua}}). === Insetbeperkings in Lua === Lua-kode in Scribunto loop slegs terwyl die bladsy ontleed word. Daarom is die enigste gebruikerinsette wat Lua kan ontvang deur middel van ''bladredigering'' – dit kan nie ʼn kassie skep wat die vierkantswortel van ʼn getal bereken wat ingetik word nie, of ʼn gedeelte van die Mandelbrot-stel herbereken volgens die gedeelte van die voorsaatstel waarop geklik word nie. Die insette wat Lua kan ontvang sluit enige traskluseerbare teksblaaie op Wikipedia in. Dit sluit ''nie'' grafiese lêers in nie (nie eers [[Wikipedia:SVG hulp|.SVG]]-lêers nie, hoewel hulle teks is. Behalwe as jy dit sny en op ʼn Wiki-teksblad plak), ook nie die lys bladsye gelys in ʼn [[Hulp:Kategorie|kategorie]] nie, verder ook nie die inhoud van [[Wikipedia:Transklusie#spesiale bladsye|nie-transkluseerbare]] [[Hulp:Spesiaal|spesiale bladsye]] nie. === Wikitext === Getranskluseerde Wikipedia-opskrifte bevat baiemaal verborge kode soos "UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU" wat verwyder moet word sodat hulle effektief ontleed kan word. Wikilinks van die [[Wikipedia:Pyptoertjie|soort]] <code><nowiki>[[WP:Hulp</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> sal nie werk indien dit as uitset teruggegee word nie – hulle moet eksplisiet geskryf word as <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[WP:Hulp|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Hulp</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. Ander voorafstoor-transformasies, soos die vervanging van <code>~~<nowiki/>~~</code> met handtekeninge, sal ook nie verwerk word nie. Sjabloontransklusies, ontlederfunksieoproepe en vervanging van veranderlikes (bv. enige iets met ʼn <code><nowiki>{{...}}</nowiki></code>) sal nie verwerk word nie, ook nie merkers soos {{tag|ref|o}} of {{tag|nowiki|o}} nie. == Etiketteer verwerkte sjablone == {{lua|Module:Piesangs}} Plaas asseblief die {{tl|lua}}-sjabloon op die dokumentasiesubblad van alle sjablone wat van Lua gebruik maak. Dit sal help om Lua-gebruik en sjabloonverwerkings beter deur te gee. {{clear}} == Sien ook == ; Afrikaanse Wikipedia-spesifieke hulpbronne * [[Wikipedia:Lua-stylgids]] &ndash; standaarde vir die verbetering van die leesbaarheid van kode deur konsekwentheid * [[Spesiaal:VoorvoegselIndeks/Module:]] lys van Lua-modules * [[Hulp:Lua-foutopsporing]] &ndash; ʼn gebruiksgids oor [[foutopsporing]] in Lua modules * [[Module:Sandput]] verskaf ʼn kamma-naamruimte vir die eksperimentering met Lua-modules * [[WP:Lua-versoeke]] &ndash; versoeke vir Lua-gebaseerde sjablone of take * [[:Kategorie:Lua-gebaseerde sjablone]] &ndash; groepe Lua-gebaseerde sjablone * [[:Kategorie:Lua-metamodules]] &ndash; == Notas == {{verwysings}} <!--{{Wikipedia technical help|collapsed}} --Moet op 'n stadium geskep word as meer artikels geskryf is--> {{en-vertaal|Wikipedia:Lua}} [[Kategorie:Wikipedia-modules]] auhc8dms8kuqe2vaaws9oh786kqy4y7 2917445 2917443 2026-07-13T20:30:12Z Nimmzo 210928 /* Wikitext */ Added syntaxhighlight inline for the String now in red 2917445 wikitext text/x-wiki {{konstruksie}} <!--{{WikiProject Lua/header}} --Moet op 'n stadium ingevoeg word as die artikels uitbrei--> {{Inligtingsblad|WP:Lua}} {{Naamruimtes}} [[Lua (Programmeertaal)|Lua]] is ʼn programmeertaal wat nou beskikbaar is vir die Afrikaanse Wikipedia via die MediaWiki-uitbreiding [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]]. Lua-kode kan binne wiki-sjablone verskans word deur die "<nowiki>{{#invoke:}}</nowiki>"-funksionaliteit van Scribunto in te span. Die uitbreiding steun Lua 5.1 sedert Julie 2015. Die Lua-[[bronkode]] word in bladsye genaamd modules gestoor (bv. [[Module:Piesangs]]). Die onderskeie modules word dan op sjabloonblaaie ingeroep (deur kode <code><nowiki>{{#invoke:}}</nowiki></code>), byvoorbeeld, [[Module:Piesangs/doc]] gebruik die kode <code><nowiki>{{#invoke:Piesangs|hallo}}</nowiki></code> om die teks "Hallo, wêreld!" te vertoon. == Om ʼn module te loop == Modules word op normale wiki-blaaie geloop deur die #invoke-ontlederfunksie te gebruik. Die sintaksis van #invoke is vergelykbaar met sjabloonsintaksis, maar met ʼn paar verskille. Die belangrikste verskil is dat ʼn ''funksienaam'' verskaf moet word. ʼn Funksie is ʼn groep instruksies wat insetwaardes aanneem, dit verwerk, en ʼn uitsetwaarde terugstuur.<ref>Veelvuldige uitsetwaardes is ook moontlik, maar funksies wat dit bewerkstellig is nie normaalweg bedoel vir toegang vanaf wiki-blaaie nie.</ref> Dit stem tot ʼn groot mate ooreen met wat ʼn sjabloon doen – parameters word verskaf, dit word verwerk, en ʼn resultaat word verkry. Baie funksies kan egter vir ʼn Lua-module gedefinieer word, terwyl daar slegs een sjabloon op ʼn bladsy gedefinieer kan word. Verder kan ʼn Lua-module ook nie direk geloop word nie – slegs een van die module se funksies kan geloop word. Die module is net ʼn houer vir die funksies en doen nie self enige verwerking nie. Daar is dus twee redes waarom ʼn funksienaam verskaf moet word: ʼn module kan nie op sy eie geloop word nie, en deur nie ʼn funksienaam te verskaf nie sal Lua nie weet watter funksie geloop moet word nie. Die eenvoudigste manier om ʼn module vanaf ʼn wiki-blad te loop is as volg: &#123;{#invoke:''modulenaam''|''funksienaam''}} Byvoorbeeld, [[Module:Piesangs]], wat een funksie genaamd "hallo" het, kan as volg geloop word: * <code><nowiki>{{#invoke:Piesangs|hallo}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:Piesangs|hallo}} === Die gebruik van argumente === Argumente word aan modules gegee op dieselfde metode as wat dit aan sjablone gegee word. Neem kennis dat die teks na die eerste pypkarakter altyd die funksienaam is; die eerste posisionele argument is die teks na die ''tweede'' pypkarakter. &#123;{#invoke:'' modulenaam''|''funksienaam''|''eerste posisionele argument''|''tweede posisionele argument''|''benoemde argument'' = ''waarde''}} Byvoorbeeld, in [[Module:PiesangsArgumente]] groet die "hallo"-funksie verskillende mense afhangende van die eerste posisionele argument. Dit werk as volg: * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Karen}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Karen}} * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente |hallo|Ferdie}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Ferdie}} PiesangsArgumente verskaf ook ʼn funksie genaamd "tel_vrugte", wat die benoemde argumente <code>piesangs</code> en <code>appels</code> gebruik om die aantal piesangs en appels wat gegee word te tel. Dit kan as volg geloop word: * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|appels=3|piesangs=4}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|appels=3|piesangs=4}} * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|piesangs=5|appels=2}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|piesangs=5|appels=2}} Meeste modules behoort ʼn dokumentasieblad te hê wat verduidelik watter argumente gebruik kan word, en die uitwerking wat hulle sal hê. == Voorbeeldmodules == * [[Module:Piesangs]]: Die eenvoudigste moontlike skrip, verskaf ʼn enkele funksie met geen argumente nie. * [[Module:PiesangsArgumente]]: Demonstreer hoe om parameters te gebruik. == Vra ʼn skrip aan == Besoek '''[[Wikipedia:Lua-versoeke]]''' om hulp aan te vra met die skryf van ʼn Lua-skrip om ʼn spesifieke taak op Wikipedia of ʼn ander projek van die Wikimedia-stigting te verrig. == Geskiedenis == [[mw:Manual:MediaWiki architecture#Magic words and templates|Sordid history]]. {{tl|qif}}, [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Lua extension]], debat oor wiki-skriptaal (JavaScript v. Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim skryf [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] met aanvanklike ondersteuning vir Lua. Na jare se bespreking is Lua in 2012 vir toetsdoeleindes geïnstalleer op [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]], met ʼn ope uitnodiging aan alle bydraers om te eksperimenteer met die ontwikkeling van Lua-modules. Lua word in Februarie 2013 op die Engelse Wikipedia geïnstalleer na toetslopies op mediawiki.org en Wikimedia se toets-wikis. == Oor Lua == :''Sien ook {{en}}[[:File:WMF Tech Talk 2013-02-28 slides - Scribunto presentation.pdf|Brad Jorsch se kort voorlegging van ʼn basiese voorbeeld van hoe om ʼn wikitext-sjabloon om te skakel na ʼn Lua-module.]]'' Lua is ʼn [[skriptaal]] wat gebruik kan word om data te analiseer, uitdrukkings uit te werk en resultate te formateer met behulp van funksies en [[objekgeoriënteerde programmering]]. Hoewel sekere Lua-skripte eenvoudig gehou kan word om maklik te begryp, laat Lua komplekse strukture toe soos tabelle, dinamiese funksies, en [[assosiatiewe skikking]]s waar indekssubskripte woorde sowel as indeksnommers kan wees. Lua ondersteun ook [[rekursie]] van hergeneste funksies, neem dus sorg om oordrewe kompleksiteit te vermy, veral waar ander bydraers sal sukkel om die Lua-modules te onderhou. Die volgende voorbeeld toon Lua-[[bronkode]] vir ʼn [[hallo wêreld]]-funksie binne [[Module:HalloWereld]]: <syntaxhighlight lang="lua"> -- Alle Lua-modules op Wikipedia moet afskop deur die definiëring van ʼn veranderlike wat hul -- eksterne toeganklike funksies sal bevat. Hulle kan enige naam kry en ook data bevat. my_objek = {} -- Voeg ʼn funksie tot die veranderlike. Dit is oproepbaar binne Wikipedia via die #invoke-bevel. -- "raam" sal die data bevat wat Wikipedia aan hierdie funksie stuur wanneer dit geroep word. my_objek.hallo = function( frame) -- Verklaar ʼn plaaslike veranderlike en ken data aan dit toe. local str = "Hallo Wêreld!" -- Verlaat hierdie funksie en stuur die inligting binne "str" terug na Wikipedia. -- Die "print"-funksie word nie toegelaat nie, so alle uitsette word bewerkstellig via -- terugkerende stringe volgens die onderstaande metode. return str -- Beëindig die funksie. end -- Alle modules word beëindig deur die veranderlike wat hul funksies bevat, terug te stuur na Wikipedia. return my_objek -- Die module kan nou gebruik word deur {{#invoke: HalloWêreld | hallo }} te roep. -- Die #invoke-bevel skop af met die module se naam, in die geval "HalloWêreld", -- en neem daarna die naam van een van sy funksies as argument aan, in die geval "hallo". </syntaxhighlight> ʼn Voorbeeld van Lua word uitgelig deur die merker "&lt;source lang="lua">...&lt;/source>" weerskante van die Lua-bronkode te plaas. Om meer komplekse voorbeelde te sien, gaan na die artikel: "[[Lua (programmeertaal)]]". Vir instruksies oor hoe om Lua binne MediaWiki (en dus ook Wikipedia) te gebruik, sien [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Moduletoetsing == ʼn Moduletoetsraamwerk vir Lua-skripte op Wikipedia is beskikbaar by [[Module:UnitTests]]. Dit laat die uitvoer van ʼn skrip toe op ʼn gegewe stel insette, en bevestig dat die verwagte uitsette gelewer word. Moduletoetsing is veral handig by die vinnige bespeuring van regressie, waar bywerkings op ʼn skrip nuwe (of ou) probleme na vore kan bring. Volgens konvensie word moduletoetse vir ʼn module soos [[Module:Piesangs]] in [[Module:Piesangs/toetsgevalle]] geplaas, en word dan uitgevoer op [[Module talk:Piesangs/toetsgevalle|Modulebespreking:Piesangs/toetsgevalle]] met bv. <code><nowiki>{{#invoke: Piesangs/toetsgevalle | run_tests}}</nowiki></code>. Die metodes moet met "test" begin. ʼn Eenvoudige voorbeeld uit [[Module:Piesangs/toetsgevalle]] volg hieronder. <syntaxhighlight lang="lua"> -- Moduletoetse vir [[Module:Piesangs]]. Klik op besprekingsblad om toetse te loop. local p = require('Module:UnitTests') function p:test_hallo() self:preprocess_equals('{{#invoke:Piesangs | hallo}}', 'Hallo, wêreld!') end return p </syntaxhighlight> Vir ʼn lys van alle modules wat van moduletoetse gebruik maak, sien [[Special:Whatlinkshere/Module:UnitTests]]. Daar [[Special:Whatlinkshere/Module:ScribuntoUnit|bestaan]] ook ʼn alternatiewe moduletoetsraam genaamd [[Module:ScribuntoUnit]], oorspronklik uit die Hongaarse Wikipedia. Kenmerkgewys is dit baie dieselfde as [[Module:UnitTests]], maar dit besit ʼn ander kodestyl, en werp regte foute wat dan gevang word met behulp van beskermde oproepe. Dit besit ook ʼn metode om wisselveranderlikes binne ʼn sekere akkuraatheid te vergelyk. == Wikipedia-spesifieke kenmerke == Algeheel: Lua kan slegs insette as teks aanstuur na <code><nowiki>{{#invoke:}}</nowiki></code> en wat ook al gekry word via mw.title.new(...):getContent() en frame:expandTemplate(). Lua-uitsette sal nie vooraf verwerk word nie tensy frame:preprocess() eksplisiet geroep word, menende dat sjabloonoproepe, ontledingsfunksies ens. in die uitsette nie na behore sal werk nie. Verder is alle Lua in die bladsy beperk tot 10 sekondes SVE-tyd (daar kan in die bronkode van ʼn verbeelde bladsy gekyk word om te sien hoe lank ʼn module of sjabloon sal neem om te ontleed). Relatief tot standaard Lua kort Scribunto se Lua ʼn verskeidenheid funksies (sien {{afdelingskakel|mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual|Differences from standard Lua}}). === Insetbeperkings in Lua === Lua-kode in Scribunto loop slegs terwyl die bladsy ontleed word. Daarom is die enigste gebruikerinsette wat Lua kan ontvang deur middel van ''bladredigering'' – dit kan nie ʼn kassie skep wat die vierkantswortel van ʼn getal bereken wat ingetik word nie, of ʼn gedeelte van die Mandelbrot-stel herbereken volgens die gedeelte van die voorsaatstel waarop geklik word nie. Die insette wat Lua kan ontvang sluit enige traskluseerbare teksblaaie op Wikipedia in. Dit sluit ''nie'' grafiese lêers in nie (nie eers [[Wikipedia:SVG hulp|.SVG]]-lêers nie, hoewel hulle teks is. Behalwe as jy dit sny en op ʼn Wiki-teksblad plak), ook nie die lys bladsye gelys in ʼn [[Hulp:Kategorie|kategorie]] nie, verder ook nie die inhoud van [[Wikipedia:Transklusie#spesiale bladsye|nie-transkluseerbare]] [[Hulp:Spesiaal|spesiale bladsye]] nie. === Wikitext === Getranskluseerde Wikipedia-opskrifte bevat baiemaal verborge kode soos <syntaxhighlight lang="lua" inline>"UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU"</syntaxhighlight> wat verwyder moet word sodat hulle effektief ontleed kan word. Wikilinks van die [[Wikipedia:Pyptoertjie|soort]] <code><nowiki>[[WP:Hulp</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> sal nie werk indien dit as uitset teruggegee word nie – hulle moet eksplisiet geskryf word as <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[WP:Hulp|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Hulp</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. Ander voorafstoor-transformasies, soos die vervanging van <code>~~<nowiki/>~~</code> met handtekeninge, sal ook nie verwerk word nie. Sjabloontransklusies, ontlederfunksieoproepe en vervanging van veranderlikes (bv. enige iets met ʼn <code><nowiki>{{...}}</nowiki></code>) sal nie verwerk word nie, ook nie merkers soos {{tag|ref|o}} of {{tag|nowiki|o}} nie. == Etiketteer verwerkte sjablone == {{lua|Module:Piesangs}} Plaas asseblief die {{tl|lua}}-sjabloon op die dokumentasiesubblad van alle sjablone wat van Lua gebruik maak. Dit sal help om Lua-gebruik en sjabloonverwerkings beter deur te gee. {{clear}} == Sien ook == ; Afrikaanse Wikipedia-spesifieke hulpbronne * [[Wikipedia:Lua-stylgids]] &ndash; standaarde vir die verbetering van die leesbaarheid van kode deur konsekwentheid * [[Spesiaal:VoorvoegselIndeks/Module:]] lys van Lua-modules * [[Hulp:Lua-foutopsporing]] &ndash; ʼn gebruiksgids oor [[foutopsporing]] in Lua modules * [[Module:Sandput]] verskaf ʼn kamma-naamruimte vir die eksperimentering met Lua-modules * [[WP:Lua-versoeke]] &ndash; versoeke vir Lua-gebaseerde sjablone of take * [[:Kategorie:Lua-gebaseerde sjablone]] &ndash; groepe Lua-gebaseerde sjablone * [[:Kategorie:Lua-metamodules]] &ndash; == Notas == {{verwysings}} <!--{{Wikipedia technical help|collapsed}} --Moet op 'n stadium geskep word as meer artikels geskryf is--> {{en-vertaal|Wikipedia:Lua}} [[Kategorie:Wikipedia-modules]] go4797jkz0uf2qevae192hkvg7inigj 2917446 2917445 2026-07-13T20:40:19Z Nimmzo 210928 /* Wikitext */ The mirror of the Lua String "UNIQ" is "QINU" 2917446 wikitext text/x-wiki {{konstruksie}} <!--{{WikiProject Lua/header}} --Moet op 'n stadium ingevoeg word as die artikels uitbrei--> {{Inligtingsblad|WP:Lua}} {{Naamruimtes}} [[Lua (Programmeertaal)|Lua]] is ʼn programmeertaal wat nou beskikbaar is vir die Afrikaanse Wikipedia via die MediaWiki-uitbreiding [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]]. Lua-kode kan binne wiki-sjablone verskans word deur die "<nowiki>{{#invoke:}}</nowiki>"-funksionaliteit van Scribunto in te span. Die uitbreiding steun Lua 5.1 sedert Julie 2015. Die Lua-[[bronkode]] word in bladsye genaamd modules gestoor (bv. [[Module:Piesangs]]). Die onderskeie modules word dan op sjabloonblaaie ingeroep (deur kode <code><nowiki>{{#invoke:}}</nowiki></code>), byvoorbeeld, [[Module:Piesangs/doc]] gebruik die kode <code><nowiki>{{#invoke:Piesangs|hallo}}</nowiki></code> om die teks "Hallo, wêreld!" te vertoon. == Om ʼn module te loop == Modules word op normale wiki-blaaie geloop deur die #invoke-ontlederfunksie te gebruik. Die sintaksis van #invoke is vergelykbaar met sjabloonsintaksis, maar met ʼn paar verskille. Die belangrikste verskil is dat ʼn ''funksienaam'' verskaf moet word. ʼn Funksie is ʼn groep instruksies wat insetwaardes aanneem, dit verwerk, en ʼn uitsetwaarde terugstuur.<ref>Veelvuldige uitsetwaardes is ook moontlik, maar funksies wat dit bewerkstellig is nie normaalweg bedoel vir toegang vanaf wiki-blaaie nie.</ref> Dit stem tot ʼn groot mate ooreen met wat ʼn sjabloon doen – parameters word verskaf, dit word verwerk, en ʼn resultaat word verkry. Baie funksies kan egter vir ʼn Lua-module gedefinieer word, terwyl daar slegs een sjabloon op ʼn bladsy gedefinieer kan word. Verder kan ʼn Lua-module ook nie direk geloop word nie – slegs een van die module se funksies kan geloop word. Die module is net ʼn houer vir die funksies en doen nie self enige verwerking nie. Daar is dus twee redes waarom ʼn funksienaam verskaf moet word: ʼn module kan nie op sy eie geloop word nie, en deur nie ʼn funksienaam te verskaf nie sal Lua nie weet watter funksie geloop moet word nie. Die eenvoudigste manier om ʼn module vanaf ʼn wiki-blad te loop is as volg: &#123;{#invoke:''modulenaam''|''funksienaam''}} Byvoorbeeld, [[Module:Piesangs]], wat een funksie genaamd "hallo" het, kan as volg geloop word: * <code><nowiki>{{#invoke:Piesangs|hallo}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:Piesangs|hallo}} === Die gebruik van argumente === Argumente word aan modules gegee op dieselfde metode as wat dit aan sjablone gegee word. Neem kennis dat die teks na die eerste pypkarakter altyd die funksienaam is; die eerste posisionele argument is die teks na die ''tweede'' pypkarakter. &#123;{#invoke:'' modulenaam''|''funksienaam''|''eerste posisionele argument''|''tweede posisionele argument''|''benoemde argument'' = ''waarde''}} Byvoorbeeld, in [[Module:PiesangsArgumente]] groet die "hallo"-funksie verskillende mense afhangende van die eerste posisionele argument. Dit werk as volg: * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Karen}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Karen}} * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente |hallo|Ferdie}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Ferdie}} PiesangsArgumente verskaf ook ʼn funksie genaamd "tel_vrugte", wat die benoemde argumente <code>piesangs</code> en <code>appels</code> gebruik om die aantal piesangs en appels wat gegee word te tel. Dit kan as volg geloop word: * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|appels=3|piesangs=4}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|appels=3|piesangs=4}} * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|piesangs=5|appels=2}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|piesangs=5|appels=2}} Meeste modules behoort ʼn dokumentasieblad te hê wat verduidelik watter argumente gebruik kan word, en die uitwerking wat hulle sal hê. == Voorbeeldmodules == * [[Module:Piesangs]]: Die eenvoudigste moontlike skrip, verskaf ʼn enkele funksie met geen argumente nie. * [[Module:PiesangsArgumente]]: Demonstreer hoe om parameters te gebruik. == Vra ʼn skrip aan == Besoek '''[[Wikipedia:Lua-versoeke]]''' om hulp aan te vra met die skryf van ʼn Lua-skrip om ʼn spesifieke taak op Wikipedia of ʼn ander projek van die Wikimedia-stigting te verrig. == Geskiedenis == [[mw:Manual:MediaWiki architecture#Magic words and templates|Sordid history]]. {{tl|qif}}, [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Lua extension]], debat oor wiki-skriptaal (JavaScript v. Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim skryf [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] met aanvanklike ondersteuning vir Lua. Na jare se bespreking is Lua in 2012 vir toetsdoeleindes geïnstalleer op [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]], met ʼn ope uitnodiging aan alle bydraers om te eksperimenteer met die ontwikkeling van Lua-modules. Lua word in Februarie 2013 op die Engelse Wikipedia geïnstalleer na toetslopies op mediawiki.org en Wikimedia se toets-wikis. == Oor Lua == :''Sien ook {{en}}[[:File:WMF Tech Talk 2013-02-28 slides - Scribunto presentation.pdf|Brad Jorsch se kort voorlegging van ʼn basiese voorbeeld van hoe om ʼn wikitext-sjabloon om te skakel na ʼn Lua-module.]]'' Lua is ʼn [[skriptaal]] wat gebruik kan word om data te analiseer, uitdrukkings uit te werk en resultate te formateer met behulp van funksies en [[objekgeoriënteerde programmering]]. Hoewel sekere Lua-skripte eenvoudig gehou kan word om maklik te begryp, laat Lua komplekse strukture toe soos tabelle, dinamiese funksies, en [[assosiatiewe skikking]]s waar indekssubskripte woorde sowel as indeksnommers kan wees. Lua ondersteun ook [[rekursie]] van hergeneste funksies, neem dus sorg om oordrewe kompleksiteit te vermy, veral waar ander bydraers sal sukkel om die Lua-modules te onderhou. Die volgende voorbeeld toon Lua-[[bronkode]] vir ʼn [[hallo wêreld]]-funksie binne [[Module:HalloWereld]]: <syntaxhighlight lang="lua"> -- Alle Lua-modules op Wikipedia moet afskop deur die definiëring van ʼn veranderlike wat hul -- eksterne toeganklike funksies sal bevat. Hulle kan enige naam kry en ook data bevat. my_objek = {} -- Voeg ʼn funksie tot die veranderlike. Dit is oproepbaar binne Wikipedia via die #invoke-bevel. -- "raam" sal die data bevat wat Wikipedia aan hierdie funksie stuur wanneer dit geroep word. my_objek.hallo = function( frame) -- Verklaar ʼn plaaslike veranderlike en ken data aan dit toe. local str = "Hallo Wêreld!" -- Verlaat hierdie funksie en stuur die inligting binne "str" terug na Wikipedia. -- Die "print"-funksie word nie toegelaat nie, so alle uitsette word bewerkstellig via -- terugkerende stringe volgens die onderstaande metode. return str -- Beëindig die funksie. end -- Alle modules word beëindig deur die veranderlike wat hul funksies bevat, terug te stuur na Wikipedia. return my_objek -- Die module kan nou gebruik word deur {{#invoke: HalloWêreld | hallo }} te roep. -- Die #invoke-bevel skop af met die module se naam, in die geval "HalloWêreld", -- en neem daarna die naam van een van sy funksies as argument aan, in die geval "hallo". </syntaxhighlight> ʼn Voorbeeld van Lua word uitgelig deur die merker "&lt;source lang="lua">...&lt;/source>" weerskante van die Lua-bronkode te plaas. Om meer komplekse voorbeelde te sien, gaan na die artikel: "[[Lua (programmeertaal)]]". Vir instruksies oor hoe om Lua binne MediaWiki (en dus ook Wikipedia) te gebruik, sien [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Moduletoetsing == ʼn Moduletoetsraamwerk vir Lua-skripte op Wikipedia is beskikbaar by [[Module:UnitTests]]. Dit laat die uitvoer van ʼn skrip toe op ʼn gegewe stel insette, en bevestig dat die verwagte uitsette gelewer word. Moduletoetsing is veral handig by die vinnige bespeuring van regressie, waar bywerkings op ʼn skrip nuwe (of ou) probleme na vore kan bring. Volgens konvensie word moduletoetse vir ʼn module soos [[Module:Piesangs]] in [[Module:Piesangs/toetsgevalle]] geplaas, en word dan uitgevoer op [[Module talk:Piesangs/toetsgevalle|Modulebespreking:Piesangs/toetsgevalle]] met bv. <code><nowiki>{{#invoke: Piesangs/toetsgevalle | run_tests}}</nowiki></code>. Die metodes moet met "test" begin. ʼn Eenvoudige voorbeeld uit [[Module:Piesangs/toetsgevalle]] volg hieronder. <syntaxhighlight lang="lua"> -- Moduletoetse vir [[Module:Piesangs]]. Klik op besprekingsblad om toetse te loop. local p = require('Module:UnitTests') function p:test_hallo() self:preprocess_equals('{{#invoke:Piesangs | hallo}}', 'Hallo, wêreld!') end return p </syntaxhighlight> Vir ʼn lys van alle modules wat van moduletoetse gebruik maak, sien [[Special:Whatlinkshere/Module:UnitTests]]. Daar [[Special:Whatlinkshere/Module:ScribuntoUnit|bestaan]] ook ʼn alternatiewe moduletoetsraam genaamd [[Module:ScribuntoUnit]], oorspronklik uit die Hongaarse Wikipedia. Kenmerkgewys is dit baie dieselfde as [[Module:UnitTests]], maar dit besit ʼn ander kodestyl, en werp regte foute wat dan gevang word met behulp van beskermde oproepe. Dit besit ook ʼn metode om wisselveranderlikes binne ʼn sekere akkuraatheid te vergelyk. == Wikipedia-spesifieke kenmerke == Algeheel: Lua kan slegs insette as teks aanstuur na <code><nowiki>{{#invoke:}}</nowiki></code> en wat ook al gekry word via mw.title.new(...):getContent() en frame:expandTemplate(). Lua-uitsette sal nie vooraf verwerk word nie tensy frame:preprocess() eksplisiet geroep word, menende dat sjabloonoproepe, ontledingsfunksies ens. in die uitsette nie na behore sal werk nie. Verder is alle Lua in die bladsy beperk tot 10 sekondes SVE-tyd (daar kan in die bronkode van ʼn verbeelde bladsy gekyk word om te sien hoe lank ʼn module of sjabloon sal neem om te ontleed). Relatief tot standaard Lua kort Scribunto se Lua ʼn verskeidenheid funksies (sien {{afdelingskakel|mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual|Differences from standard Lua}}). === Insetbeperkings in Lua === Lua-kode in Scribunto loop slegs terwyl die bladsy ontleed word. Daarom is die enigste gebruikerinsette wat Lua kan ontvang deur middel van ''bladredigering'' – dit kan nie ʼn kassie skep wat die vierkantswortel van ʼn getal bereken wat ingetik word nie, of ʼn gedeelte van die Mandelbrot-stel herbereken volgens die gedeelte van die voorsaatstel waarop geklik word nie. Die insette wat Lua kan ontvang sluit enige traskluseerbare teksblaaie op Wikipedia in. Dit sluit ''nie'' grafiese lêers in nie (nie eers [[Wikipedia:SVG hulp|.SVG]]-lêers nie, hoewel hulle teks is. Behalwe as jy dit sny en op ʼn Wiki-teksblad plak), ook nie die lys bladsye gelys in ʼn [[Hulp:Kategorie|kategorie]] nie, verder ook nie die inhoud van [[Wikipedia:Transklusie#spesiale bladsye|nie-transkluseerbare]] [[Hulp:Spesiaal|spesiale bladsye]] nie. === Wikitext === Getranskluseerde Wikipedia-opskrifte bevat baiemaal verborge kode soos <syntaxhighlight lang="lua" inline>"UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU"</syntaxhighlight> wat verwyder moet word sodat hulle effektief ontleed kan word. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> print(string.reverse("UNIQ")) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=2> QINU </syntaxhighlight></blockquote> Wikilinks van die [[Wikipedia:Pyptoertjie|soort]] <code><nowiki>[[WP:Hulp</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> sal nie werk indien dit as uitset teruggegee word nie – hulle moet eksplisiet geskryf word as <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[WP:Hulp|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Hulp</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. Ander voorafstoor-transformasies, soos die vervanging van <code>~~<nowiki/>~~</code> met handtekeninge, sal ook nie verwerk word nie. Sjabloontransklusies, ontlederfunksieoproepe en vervanging van veranderlikes (bv. enige iets met ʼn <code><nowiki>{{...}}</nowiki></code>) sal nie verwerk word nie, ook nie merkers soos {{tag|ref|o}} of {{tag|nowiki|o}} nie. == Etiketteer verwerkte sjablone == {{lua|Module:Piesangs}} Plaas asseblief die {{tl|lua}}-sjabloon op die dokumentasiesubblad van alle sjablone wat van Lua gebruik maak. Dit sal help om Lua-gebruik en sjabloonverwerkings beter deur te gee. {{clear}} == Sien ook == ; Afrikaanse Wikipedia-spesifieke hulpbronne * [[Wikipedia:Lua-stylgids]] &ndash; standaarde vir die verbetering van die leesbaarheid van kode deur konsekwentheid * [[Spesiaal:VoorvoegselIndeks/Module:]] lys van Lua-modules * [[Hulp:Lua-foutopsporing]] &ndash; ʼn gebruiksgids oor [[foutopsporing]] in Lua modules * [[Module:Sandput]] verskaf ʼn kamma-naamruimte vir die eksperimentering met Lua-modules * [[WP:Lua-versoeke]] &ndash; versoeke vir Lua-gebaseerde sjablone of take * [[:Kategorie:Lua-gebaseerde sjablone]] &ndash; groepe Lua-gebaseerde sjablone * [[:Kategorie:Lua-metamodules]] &ndash; == Notas == {{verwysings}} <!--{{Wikipedia technical help|collapsed}} --Moet op 'n stadium geskep word as meer artikels geskryf is--> {{en-vertaal|Wikipedia:Lua}} [[Kategorie:Wikipedia-modules]] mrhd5kgbjqspswmkq7r5pev5l7x6lgk 2917449 2917446 2026-07-13T21:00:49Z Nimmzo 210928 /* Wikipedia-spesifieke kenmerke */ Added wikilink [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.new|mw.title.new(...)]] 2917449 wikitext text/x-wiki {{konstruksie}} <!--{{WikiProject Lua/header}} --Moet op 'n stadium ingevoeg word as die artikels uitbrei--> {{Inligtingsblad|WP:Lua}} {{Naamruimtes}} [[Lua (Programmeertaal)|Lua]] is ʼn programmeertaal wat nou beskikbaar is vir die Afrikaanse Wikipedia via die MediaWiki-uitbreiding [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]]. Lua-kode kan binne wiki-sjablone verskans word deur die "<nowiki>{{#invoke:}}</nowiki>"-funksionaliteit van Scribunto in te span. Die uitbreiding steun Lua 5.1 sedert Julie 2015. Die Lua-[[bronkode]] word in bladsye genaamd modules gestoor (bv. [[Module:Piesangs]]). Die onderskeie modules word dan op sjabloonblaaie ingeroep (deur kode <code><nowiki>{{#invoke:}}</nowiki></code>), byvoorbeeld, [[Module:Piesangs/doc]] gebruik die kode <code><nowiki>{{#invoke:Piesangs|hallo}}</nowiki></code> om die teks "Hallo, wêreld!" te vertoon. == Om ʼn module te loop == Modules word op normale wiki-blaaie geloop deur die #invoke-ontlederfunksie te gebruik. Die sintaksis van #invoke is vergelykbaar met sjabloonsintaksis, maar met ʼn paar verskille. Die belangrikste verskil is dat ʼn ''funksienaam'' verskaf moet word. ʼn Funksie is ʼn groep instruksies wat insetwaardes aanneem, dit verwerk, en ʼn uitsetwaarde terugstuur.<ref>Veelvuldige uitsetwaardes is ook moontlik, maar funksies wat dit bewerkstellig is nie normaalweg bedoel vir toegang vanaf wiki-blaaie nie.</ref> Dit stem tot ʼn groot mate ooreen met wat ʼn sjabloon doen – parameters word verskaf, dit word verwerk, en ʼn resultaat word verkry. Baie funksies kan egter vir ʼn Lua-module gedefinieer word, terwyl daar slegs een sjabloon op ʼn bladsy gedefinieer kan word. Verder kan ʼn Lua-module ook nie direk geloop word nie – slegs een van die module se funksies kan geloop word. Die module is net ʼn houer vir die funksies en doen nie self enige verwerking nie. Daar is dus twee redes waarom ʼn funksienaam verskaf moet word: ʼn module kan nie op sy eie geloop word nie, en deur nie ʼn funksienaam te verskaf nie sal Lua nie weet watter funksie geloop moet word nie. Die eenvoudigste manier om ʼn module vanaf ʼn wiki-blad te loop is as volg: &#123;{#invoke:''modulenaam''|''funksienaam''}} Byvoorbeeld, [[Module:Piesangs]], wat een funksie genaamd "hallo" het, kan as volg geloop word: * <code><nowiki>{{#invoke:Piesangs|hallo}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:Piesangs|hallo}} === Die gebruik van argumente === Argumente word aan modules gegee op dieselfde metode as wat dit aan sjablone gegee word. Neem kennis dat die teks na die eerste pypkarakter altyd die funksienaam is; die eerste posisionele argument is die teks na die ''tweede'' pypkarakter. &#123;{#invoke:'' modulenaam''|''funksienaam''|''eerste posisionele argument''|''tweede posisionele argument''|''benoemde argument'' = ''waarde''}} Byvoorbeeld, in [[Module:PiesangsArgumente]] groet die "hallo"-funksie verskillende mense afhangende van die eerste posisionele argument. Dit werk as volg: * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Karen}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Karen}} * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente |hallo|Ferdie}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Ferdie}} PiesangsArgumente verskaf ook ʼn funksie genaamd "tel_vrugte", wat die benoemde argumente <code>piesangs</code> en <code>appels</code> gebruik om die aantal piesangs en appels wat gegee word te tel. Dit kan as volg geloop word: * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|appels=3|piesangs=4}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|appels=3|piesangs=4}} * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|piesangs=5|appels=2}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|piesangs=5|appels=2}} Meeste modules behoort ʼn dokumentasieblad te hê wat verduidelik watter argumente gebruik kan word, en die uitwerking wat hulle sal hê. == Voorbeeldmodules == * [[Module:Piesangs]]: Die eenvoudigste moontlike skrip, verskaf ʼn enkele funksie met geen argumente nie. * [[Module:PiesangsArgumente]]: Demonstreer hoe om parameters te gebruik. == Vra ʼn skrip aan == Besoek '''[[Wikipedia:Lua-versoeke]]''' om hulp aan te vra met die skryf van ʼn Lua-skrip om ʼn spesifieke taak op Wikipedia of ʼn ander projek van die Wikimedia-stigting te verrig. == Geskiedenis == [[mw:Manual:MediaWiki architecture#Magic words and templates|Sordid history]]. {{tl|qif}}, [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Lua extension]], debat oor wiki-skriptaal (JavaScript v. Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim skryf [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] met aanvanklike ondersteuning vir Lua. Na jare se bespreking is Lua in 2012 vir toetsdoeleindes geïnstalleer op [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]], met ʼn ope uitnodiging aan alle bydraers om te eksperimenteer met die ontwikkeling van Lua-modules. Lua word in Februarie 2013 op die Engelse Wikipedia geïnstalleer na toetslopies op mediawiki.org en Wikimedia se toets-wikis. == Oor Lua == :''Sien ook {{en}}[[:File:WMF Tech Talk 2013-02-28 slides - Scribunto presentation.pdf|Brad Jorsch se kort voorlegging van ʼn basiese voorbeeld van hoe om ʼn wikitext-sjabloon om te skakel na ʼn Lua-module.]]'' Lua is ʼn [[skriptaal]] wat gebruik kan word om data te analiseer, uitdrukkings uit te werk en resultate te formateer met behulp van funksies en [[objekgeoriënteerde programmering]]. Hoewel sekere Lua-skripte eenvoudig gehou kan word om maklik te begryp, laat Lua komplekse strukture toe soos tabelle, dinamiese funksies, en [[assosiatiewe skikking]]s waar indekssubskripte woorde sowel as indeksnommers kan wees. Lua ondersteun ook [[rekursie]] van hergeneste funksies, neem dus sorg om oordrewe kompleksiteit te vermy, veral waar ander bydraers sal sukkel om die Lua-modules te onderhou. Die volgende voorbeeld toon Lua-[[bronkode]] vir ʼn [[hallo wêreld]]-funksie binne [[Module:HalloWereld]]: <syntaxhighlight lang="lua"> -- Alle Lua-modules op Wikipedia moet afskop deur die definiëring van ʼn veranderlike wat hul -- eksterne toeganklike funksies sal bevat. Hulle kan enige naam kry en ook data bevat. my_objek = {} -- Voeg ʼn funksie tot die veranderlike. Dit is oproepbaar binne Wikipedia via die #invoke-bevel. -- "raam" sal die data bevat wat Wikipedia aan hierdie funksie stuur wanneer dit geroep word. my_objek.hallo = function( frame) -- Verklaar ʼn plaaslike veranderlike en ken data aan dit toe. local str = "Hallo Wêreld!" -- Verlaat hierdie funksie en stuur die inligting binne "str" terug na Wikipedia. -- Die "print"-funksie word nie toegelaat nie, so alle uitsette word bewerkstellig via -- terugkerende stringe volgens die onderstaande metode. return str -- Beëindig die funksie. end -- Alle modules word beëindig deur die veranderlike wat hul funksies bevat, terug te stuur na Wikipedia. return my_objek -- Die module kan nou gebruik word deur {{#invoke: HalloWêreld | hallo }} te roep. -- Die #invoke-bevel skop af met die module se naam, in die geval "HalloWêreld", -- en neem daarna die naam van een van sy funksies as argument aan, in die geval "hallo". </syntaxhighlight> ʼn Voorbeeld van Lua word uitgelig deur die merker "&lt;source lang="lua">...&lt;/source>" weerskante van die Lua-bronkode te plaas. Om meer komplekse voorbeelde te sien, gaan na die artikel: "[[Lua (programmeertaal)]]". Vir instruksies oor hoe om Lua binne MediaWiki (en dus ook Wikipedia) te gebruik, sien [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Moduletoetsing == ʼn Moduletoetsraamwerk vir Lua-skripte op Wikipedia is beskikbaar by [[Module:UnitTests]]. Dit laat die uitvoer van ʼn skrip toe op ʼn gegewe stel insette, en bevestig dat die verwagte uitsette gelewer word. Moduletoetsing is veral handig by die vinnige bespeuring van regressie, waar bywerkings op ʼn skrip nuwe (of ou) probleme na vore kan bring. Volgens konvensie word moduletoetse vir ʼn module soos [[Module:Piesangs]] in [[Module:Piesangs/toetsgevalle]] geplaas, en word dan uitgevoer op [[Module talk:Piesangs/toetsgevalle|Modulebespreking:Piesangs/toetsgevalle]] met bv. <code><nowiki>{{#invoke: Piesangs/toetsgevalle | run_tests}}</nowiki></code>. Die metodes moet met "test" begin. ʼn Eenvoudige voorbeeld uit [[Module:Piesangs/toetsgevalle]] volg hieronder. <syntaxhighlight lang="lua"> -- Moduletoetse vir [[Module:Piesangs]]. Klik op besprekingsblad om toetse te loop. local p = require('Module:UnitTests') function p:test_hallo() self:preprocess_equals('{{#invoke:Piesangs | hallo}}', 'Hallo, wêreld!') end return p </syntaxhighlight> Vir ʼn lys van alle modules wat van moduletoetse gebruik maak, sien [[Special:Whatlinkshere/Module:UnitTests]]. Daar [[Special:Whatlinkshere/Module:ScribuntoUnit|bestaan]] ook ʼn alternatiewe moduletoetsraam genaamd [[Module:ScribuntoUnit]], oorspronklik uit die Hongaarse Wikipedia. Kenmerkgewys is dit baie dieselfde as [[Module:UnitTests]], maar dit besit ʼn ander kodestyl, en werp regte foute wat dan gevang word met behulp van beskermde oproepe. Dit besit ook ʼn metode om wisselveranderlikes binne ʼn sekere akkuraatheid te vergelyk. == Wikipedia-spesifieke kenmerke == Algeheel: Lua kan slegs insette as teks aanstuur na <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> en wat ook al gekry word via <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.new|mw.title.new(...)]]:getContent()</code> en frame:expandTemplate(). Lua-uitsette sal nie vooraf verwerk word nie tensy frame:preprocess() eksplisiet geroep word, menende dat sjabloonoproepe, ontledingsfunksies ens. in die uitsette nie na behore sal werk nie. Verder is alle Lua in die bladsy beperk tot 10 sekondes SVE-tyd (daar kan in die bronkode van ʼn verbeelde bladsy gekyk word om te sien hoe lank ʼn module of sjabloon sal neem om te ontleed). Relatief tot standaard Lua kort Scribunto se Lua ʼn verskeidenheid funksies (sien {{afdelingskakel|mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual|Differences from standard Lua}}). === Insetbeperkings in Lua === Lua-kode in Scribunto loop slegs terwyl die bladsy ontleed word. Daarom is die enigste gebruikerinsette wat Lua kan ontvang deur middel van ''bladredigering'' – dit kan nie ʼn kassie skep wat die vierkantswortel van ʼn getal bereken wat ingetik word nie, of ʼn gedeelte van die Mandelbrot-stel herbereken volgens die gedeelte van die voorsaatstel waarop geklik word nie. Die insette wat Lua kan ontvang sluit enige traskluseerbare teksblaaie op Wikipedia in. Dit sluit ''nie'' grafiese lêers in nie (nie eers [[Wikipedia:SVG hulp|.SVG]]-lêers nie, hoewel hulle teks is. Behalwe as jy dit sny en op ʼn Wiki-teksblad plak), ook nie die lys bladsye gelys in ʼn [[Hulp:Kategorie|kategorie]] nie, verder ook nie die inhoud van [[Wikipedia:Transklusie#spesiale bladsye|nie-transkluseerbare]] [[Hulp:Spesiaal|spesiale bladsye]] nie. === Wikitext === Getranskluseerde Wikipedia-opskrifte bevat baiemaal verborge kode soos <syntaxhighlight lang="lua" inline>"UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU"</syntaxhighlight> wat verwyder moet word sodat hulle effektief ontleed kan word. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> print(string.reverse("UNIQ")) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=2> QINU </syntaxhighlight></blockquote> Wikilinks van die [[Wikipedia:Pyptoertjie|soort]] <code><nowiki>[[WP:Hulp</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> sal nie werk indien dit as uitset teruggegee word nie – hulle moet eksplisiet geskryf word as <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[WP:Hulp|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Hulp</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. Ander voorafstoor-transformasies, soos die vervanging van <code>~~<nowiki/>~~</code> met handtekeninge, sal ook nie verwerk word nie. Sjabloontransklusies, ontlederfunksieoproepe en vervanging van veranderlikes (bv. enige iets met ʼn <code><nowiki>{{...}}</nowiki></code>) sal nie verwerk word nie, ook nie merkers soos {{tag|ref|o}} of {{tag|nowiki|o}} nie. == Etiketteer verwerkte sjablone == {{lua|Module:Piesangs}} Plaas asseblief die {{tl|lua}}-sjabloon op die dokumentasiesubblad van alle sjablone wat van Lua gebruik maak. Dit sal help om Lua-gebruik en sjabloonverwerkings beter deur te gee. {{clear}} == Sien ook == ; Afrikaanse Wikipedia-spesifieke hulpbronne * [[Wikipedia:Lua-stylgids]] &ndash; standaarde vir die verbetering van die leesbaarheid van kode deur konsekwentheid * [[Spesiaal:VoorvoegselIndeks/Module:]] lys van Lua-modules * [[Hulp:Lua-foutopsporing]] &ndash; ʼn gebruiksgids oor [[foutopsporing]] in Lua modules * [[Module:Sandput]] verskaf ʼn kamma-naamruimte vir die eksperimentering met Lua-modules * [[WP:Lua-versoeke]] &ndash; versoeke vir Lua-gebaseerde sjablone of take * [[:Kategorie:Lua-gebaseerde sjablone]] &ndash; groepe Lua-gebaseerde sjablone * [[:Kategorie:Lua-metamodules]] &ndash; == Notas == {{verwysings}} <!--{{Wikipedia technical help|collapsed}} --Moet op 'n stadium geskep word as meer artikels geskryf is--> {{en-vertaal|Wikipedia:Lua}} [[Kategorie:Wikipedia-modules]] tsf5sfwqe533bj45axusw7i1q8c4l0l 2917451 2917449 2026-07-13T21:20:34Z Nimmzo 210928 /* Wikipedia-spesifieke kenmerke */ Added wikilink [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate()]] and [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess()]] 2917451 wikitext text/x-wiki {{konstruksie}} <!--{{WikiProject Lua/header}} --Moet op 'n stadium ingevoeg word as die artikels uitbrei--> {{Inligtingsblad|WP:Lua}} {{Naamruimtes}} [[Lua (Programmeertaal)|Lua]] is ʼn programmeertaal wat nou beskikbaar is vir die Afrikaanse Wikipedia via die MediaWiki-uitbreiding [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]]. Lua-kode kan binne wiki-sjablone verskans word deur die "<nowiki>{{#invoke:}}</nowiki>"-funksionaliteit van Scribunto in te span. Die uitbreiding steun Lua 5.1 sedert Julie 2015. Die Lua-[[bronkode]] word in bladsye genaamd modules gestoor (bv. [[Module:Piesangs]]). Die onderskeie modules word dan op sjabloonblaaie ingeroep (deur kode <code><nowiki>{{#invoke:}}</nowiki></code>), byvoorbeeld, [[Module:Piesangs/doc]] gebruik die kode <code><nowiki>{{#invoke:Piesangs|hallo}}</nowiki></code> om die teks "Hallo, wêreld!" te vertoon. == Om ʼn module te loop == Modules word op normale wiki-blaaie geloop deur die #invoke-ontlederfunksie te gebruik. Die sintaksis van #invoke is vergelykbaar met sjabloonsintaksis, maar met ʼn paar verskille. Die belangrikste verskil is dat ʼn ''funksienaam'' verskaf moet word. ʼn Funksie is ʼn groep instruksies wat insetwaardes aanneem, dit verwerk, en ʼn uitsetwaarde terugstuur.<ref>Veelvuldige uitsetwaardes is ook moontlik, maar funksies wat dit bewerkstellig is nie normaalweg bedoel vir toegang vanaf wiki-blaaie nie.</ref> Dit stem tot ʼn groot mate ooreen met wat ʼn sjabloon doen – parameters word verskaf, dit word verwerk, en ʼn resultaat word verkry. Baie funksies kan egter vir ʼn Lua-module gedefinieer word, terwyl daar slegs een sjabloon op ʼn bladsy gedefinieer kan word. Verder kan ʼn Lua-module ook nie direk geloop word nie – slegs een van die module se funksies kan geloop word. Die module is net ʼn houer vir die funksies en doen nie self enige verwerking nie. Daar is dus twee redes waarom ʼn funksienaam verskaf moet word: ʼn module kan nie op sy eie geloop word nie, en deur nie ʼn funksienaam te verskaf nie sal Lua nie weet watter funksie geloop moet word nie. Die eenvoudigste manier om ʼn module vanaf ʼn wiki-blad te loop is as volg: &#123;{#invoke:''modulenaam''|''funksienaam''}} Byvoorbeeld, [[Module:Piesangs]], wat een funksie genaamd "hallo" het, kan as volg geloop word: * <code><nowiki>{{#invoke:Piesangs|hallo}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:Piesangs|hallo}} === Die gebruik van argumente === Argumente word aan modules gegee op dieselfde metode as wat dit aan sjablone gegee word. Neem kennis dat die teks na die eerste pypkarakter altyd die funksienaam is; die eerste posisionele argument is die teks na die ''tweede'' pypkarakter. &#123;{#invoke:'' modulenaam''|''funksienaam''|''eerste posisionele argument''|''tweede posisionele argument''|''benoemde argument'' = ''waarde''}} Byvoorbeeld, in [[Module:PiesangsArgumente]] groet die "hallo"-funksie verskillende mense afhangende van die eerste posisionele argument. Dit werk as volg: * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Karen}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Karen}} * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente |hallo|Ferdie}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Ferdie}} PiesangsArgumente verskaf ook ʼn funksie genaamd "tel_vrugte", wat die benoemde argumente <code>piesangs</code> en <code>appels</code> gebruik om die aantal piesangs en appels wat gegee word te tel. Dit kan as volg geloop word: * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|appels=3|piesangs=4}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|appels=3|piesangs=4}} * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|piesangs=5|appels=2}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|piesangs=5|appels=2}} Meeste modules behoort ʼn dokumentasieblad te hê wat verduidelik watter argumente gebruik kan word, en die uitwerking wat hulle sal hê. == Voorbeeldmodules == * [[Module:Piesangs]]: Die eenvoudigste moontlike skrip, verskaf ʼn enkele funksie met geen argumente nie. * [[Module:PiesangsArgumente]]: Demonstreer hoe om parameters te gebruik. == Vra ʼn skrip aan == Besoek '''[[Wikipedia:Lua-versoeke]]''' om hulp aan te vra met die skryf van ʼn Lua-skrip om ʼn spesifieke taak op Wikipedia of ʼn ander projek van die Wikimedia-stigting te verrig. == Geskiedenis == [[mw:Manual:MediaWiki architecture#Magic words and templates|Sordid history]]. {{tl|qif}}, [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Lua extension]], debat oor wiki-skriptaal (JavaScript v. Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim skryf [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] met aanvanklike ondersteuning vir Lua. Na jare se bespreking is Lua in 2012 vir toetsdoeleindes geïnstalleer op [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]], met ʼn ope uitnodiging aan alle bydraers om te eksperimenteer met die ontwikkeling van Lua-modules. Lua word in Februarie 2013 op die Engelse Wikipedia geïnstalleer na toetslopies op mediawiki.org en Wikimedia se toets-wikis. == Oor Lua == :''Sien ook {{en}}[[:File:WMF Tech Talk 2013-02-28 slides - Scribunto presentation.pdf|Brad Jorsch se kort voorlegging van ʼn basiese voorbeeld van hoe om ʼn wikitext-sjabloon om te skakel na ʼn Lua-module.]]'' Lua is ʼn [[skriptaal]] wat gebruik kan word om data te analiseer, uitdrukkings uit te werk en resultate te formateer met behulp van funksies en [[objekgeoriënteerde programmering]]. Hoewel sekere Lua-skripte eenvoudig gehou kan word om maklik te begryp, laat Lua komplekse strukture toe soos tabelle, dinamiese funksies, en [[assosiatiewe skikking]]s waar indekssubskripte woorde sowel as indeksnommers kan wees. Lua ondersteun ook [[rekursie]] van hergeneste funksies, neem dus sorg om oordrewe kompleksiteit te vermy, veral waar ander bydraers sal sukkel om die Lua-modules te onderhou. Die volgende voorbeeld toon Lua-[[bronkode]] vir ʼn [[hallo wêreld]]-funksie binne [[Module:HalloWereld]]: <syntaxhighlight lang="lua"> -- Alle Lua-modules op Wikipedia moet afskop deur die definiëring van ʼn veranderlike wat hul -- eksterne toeganklike funksies sal bevat. Hulle kan enige naam kry en ook data bevat. my_objek = {} -- Voeg ʼn funksie tot die veranderlike. Dit is oproepbaar binne Wikipedia via die #invoke-bevel. -- "raam" sal die data bevat wat Wikipedia aan hierdie funksie stuur wanneer dit geroep word. my_objek.hallo = function( frame) -- Verklaar ʼn plaaslike veranderlike en ken data aan dit toe. local str = "Hallo Wêreld!" -- Verlaat hierdie funksie en stuur die inligting binne "str" terug na Wikipedia. -- Die "print"-funksie word nie toegelaat nie, so alle uitsette word bewerkstellig via -- terugkerende stringe volgens die onderstaande metode. return str -- Beëindig die funksie. end -- Alle modules word beëindig deur die veranderlike wat hul funksies bevat, terug te stuur na Wikipedia. return my_objek -- Die module kan nou gebruik word deur {{#invoke: HalloWêreld | hallo }} te roep. -- Die #invoke-bevel skop af met die module se naam, in die geval "HalloWêreld", -- en neem daarna die naam van een van sy funksies as argument aan, in die geval "hallo". </syntaxhighlight> ʼn Voorbeeld van Lua word uitgelig deur die merker "&lt;source lang="lua">...&lt;/source>" weerskante van die Lua-bronkode te plaas. Om meer komplekse voorbeelde te sien, gaan na die artikel: "[[Lua (programmeertaal)]]". Vir instruksies oor hoe om Lua binne MediaWiki (en dus ook Wikipedia) te gebruik, sien [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Moduletoetsing == ʼn Moduletoetsraamwerk vir Lua-skripte op Wikipedia is beskikbaar by [[Module:UnitTests]]. Dit laat die uitvoer van ʼn skrip toe op ʼn gegewe stel insette, en bevestig dat die verwagte uitsette gelewer word. Moduletoetsing is veral handig by die vinnige bespeuring van regressie, waar bywerkings op ʼn skrip nuwe (of ou) probleme na vore kan bring. Volgens konvensie word moduletoetse vir ʼn module soos [[Module:Piesangs]] in [[Module:Piesangs/toetsgevalle]] geplaas, en word dan uitgevoer op [[Module talk:Piesangs/toetsgevalle|Modulebespreking:Piesangs/toetsgevalle]] met bv. <code><nowiki>{{#invoke: Piesangs/toetsgevalle | run_tests}}</nowiki></code>. Die metodes moet met "test" begin. ʼn Eenvoudige voorbeeld uit [[Module:Piesangs/toetsgevalle]] volg hieronder. <syntaxhighlight lang="lua"> -- Moduletoetse vir [[Module:Piesangs]]. Klik op besprekingsblad om toetse te loop. local p = require('Module:UnitTests') function p:test_hallo() self:preprocess_equals('{{#invoke:Piesangs | hallo}}', 'Hallo, wêreld!') end return p </syntaxhighlight> Vir ʼn lys van alle modules wat van moduletoetse gebruik maak, sien [[Special:Whatlinkshere/Module:UnitTests]]. Daar [[Special:Whatlinkshere/Module:ScribuntoUnit|bestaan]] ook ʼn alternatiewe moduletoetsraam genaamd [[Module:ScribuntoUnit]], oorspronklik uit die Hongaarse Wikipedia. Kenmerkgewys is dit baie dieselfde as [[Module:UnitTests]], maar dit besit ʼn ander kodestyl, en werp regte foute wat dan gevang word met behulp van beskermde oproepe. Dit besit ook ʼn metode om wisselveranderlikes binne ʼn sekere akkuraatheid te vergelyk. == Wikipedia-spesifieke kenmerke == Algeheel: Lua kan slegs insette as teks aanstuur na <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> en wat ook al gekry word via <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.new|mw.title.new(...)]]:getContent()</code> en <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate()]]</code>. Lua-uitsette sal nie vooraf verwerk word nie tensy <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess()]]</code> eksplisiet geroep word, menende dat sjabloonoproepe, ontledingsfunksies ens. in die uitsette nie na behore sal werk nie. Verder is alle Lua in die bladsy beperk tot 10 sekondes SVE-tyd (daar kan in die bronkode van ʼn verbeelde bladsy gekyk word om te sien hoe lank ʼn module of sjabloon sal neem om te ontleed). Relatief tot standaard Lua kort Scribunto se Lua ʼn verskeidenheid funksies (sien {{afdelingskakel|mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual|Differences from standard Lua}}). === Insetbeperkings in Lua === Lua-kode in Scribunto loop slegs terwyl die bladsy ontleed word. Daarom is die enigste gebruikerinsette wat Lua kan ontvang deur middel van ''bladredigering'' – dit kan nie ʼn kassie skep wat die vierkantswortel van ʼn getal bereken wat ingetik word nie, of ʼn gedeelte van die Mandelbrot-stel herbereken volgens die gedeelte van die voorsaatstel waarop geklik word nie. Die insette wat Lua kan ontvang sluit enige traskluseerbare teksblaaie op Wikipedia in. Dit sluit ''nie'' grafiese lêers in nie (nie eers [[Wikipedia:SVG hulp|.SVG]]-lêers nie, hoewel hulle teks is. Behalwe as jy dit sny en op ʼn Wiki-teksblad plak), ook nie die lys bladsye gelys in ʼn [[Hulp:Kategorie|kategorie]] nie, verder ook nie die inhoud van [[Wikipedia:Transklusie#spesiale bladsye|nie-transkluseerbare]] [[Hulp:Spesiaal|spesiale bladsye]] nie. === Wikitext === Getranskluseerde Wikipedia-opskrifte bevat baiemaal verborge kode soos <syntaxhighlight lang="lua" inline>"UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU"</syntaxhighlight> wat verwyder moet word sodat hulle effektief ontleed kan word. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> print(string.reverse("UNIQ")) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=2> QINU </syntaxhighlight></blockquote> Wikilinks van die [[Wikipedia:Pyptoertjie|soort]] <code><nowiki>[[WP:Hulp</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> sal nie werk indien dit as uitset teruggegee word nie – hulle moet eksplisiet geskryf word as <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[WP:Hulp|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Hulp</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. Ander voorafstoor-transformasies, soos die vervanging van <code>~~<nowiki/>~~</code> met handtekeninge, sal ook nie verwerk word nie. Sjabloontransklusies, ontlederfunksieoproepe en vervanging van veranderlikes (bv. enige iets met ʼn <code><nowiki>{{...}}</nowiki></code>) sal nie verwerk word nie, ook nie merkers soos {{tag|ref|o}} of {{tag|nowiki|o}} nie. == Etiketteer verwerkte sjablone == {{lua|Module:Piesangs}} Plaas asseblief die {{tl|lua}}-sjabloon op die dokumentasiesubblad van alle sjablone wat van Lua gebruik maak. Dit sal help om Lua-gebruik en sjabloonverwerkings beter deur te gee. {{clear}} == Sien ook == ; Afrikaanse Wikipedia-spesifieke hulpbronne * [[Wikipedia:Lua-stylgids]] &ndash; standaarde vir die verbetering van die leesbaarheid van kode deur konsekwentheid * [[Spesiaal:VoorvoegselIndeks/Module:]] lys van Lua-modules * [[Hulp:Lua-foutopsporing]] &ndash; ʼn gebruiksgids oor [[foutopsporing]] in Lua modules * [[Module:Sandput]] verskaf ʼn kamma-naamruimte vir die eksperimentering met Lua-modules * [[WP:Lua-versoeke]] &ndash; versoeke vir Lua-gebaseerde sjablone of take * [[:Kategorie:Lua-gebaseerde sjablone]] &ndash; groepe Lua-gebaseerde sjablone * [[:Kategorie:Lua-metamodules]] &ndash; == Notas == {{verwysings}} <!--{{Wikipedia technical help|collapsed}} --Moet op 'n stadium geskep word as meer artikels geskryf is--> {{en-vertaal|Wikipedia:Lua}} [[Kategorie:Wikipedia-modules]] 9uzwvy8x4tl7pizhwtlkduv0wrqsoos 2917453 2917451 2026-07-13T21:30:28Z Nimmzo 210928 /* Wikipedia-spesifieke kenmerke */ [[Sjabloon:Afdelingskakel]] does not work in this context. Replaced with [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#Differences from standard Lua|Verskille van standaard Lua]] 2917453 wikitext text/x-wiki {{konstruksie}} <!--{{WikiProject Lua/header}} --Moet op 'n stadium ingevoeg word as die artikels uitbrei--> {{Inligtingsblad|WP:Lua}} {{Naamruimtes}} [[Lua (Programmeertaal)|Lua]] is ʼn programmeertaal wat nou beskikbaar is vir die Afrikaanse Wikipedia via die MediaWiki-uitbreiding [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]]. Lua-kode kan binne wiki-sjablone verskans word deur die "<nowiki>{{#invoke:}}</nowiki>"-funksionaliteit van Scribunto in te span. Die uitbreiding steun Lua 5.1 sedert Julie 2015. Die Lua-[[bronkode]] word in bladsye genaamd modules gestoor (bv. [[Module:Piesangs]]). Die onderskeie modules word dan op sjabloonblaaie ingeroep (deur kode <code><nowiki>{{#invoke:}}</nowiki></code>), byvoorbeeld, [[Module:Piesangs/doc]] gebruik die kode <code><nowiki>{{#invoke:Piesangs|hallo}}</nowiki></code> om die teks "Hallo, wêreld!" te vertoon. == Om ʼn module te loop == Modules word op normale wiki-blaaie geloop deur die #invoke-ontlederfunksie te gebruik. Die sintaksis van #invoke is vergelykbaar met sjabloonsintaksis, maar met ʼn paar verskille. Die belangrikste verskil is dat ʼn ''funksienaam'' verskaf moet word. ʼn Funksie is ʼn groep instruksies wat insetwaardes aanneem, dit verwerk, en ʼn uitsetwaarde terugstuur.<ref>Veelvuldige uitsetwaardes is ook moontlik, maar funksies wat dit bewerkstellig is nie normaalweg bedoel vir toegang vanaf wiki-blaaie nie.</ref> Dit stem tot ʼn groot mate ooreen met wat ʼn sjabloon doen – parameters word verskaf, dit word verwerk, en ʼn resultaat word verkry. Baie funksies kan egter vir ʼn Lua-module gedefinieer word, terwyl daar slegs een sjabloon op ʼn bladsy gedefinieer kan word. Verder kan ʼn Lua-module ook nie direk geloop word nie – slegs een van die module se funksies kan geloop word. Die module is net ʼn houer vir die funksies en doen nie self enige verwerking nie. Daar is dus twee redes waarom ʼn funksienaam verskaf moet word: ʼn module kan nie op sy eie geloop word nie, en deur nie ʼn funksienaam te verskaf nie sal Lua nie weet watter funksie geloop moet word nie. Die eenvoudigste manier om ʼn module vanaf ʼn wiki-blad te loop is as volg: &#123;{#invoke:''modulenaam''|''funksienaam''}} Byvoorbeeld, [[Module:Piesangs]], wat een funksie genaamd "hallo" het, kan as volg geloop word: * <code><nowiki>{{#invoke:Piesangs|hallo}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:Piesangs|hallo}} === Die gebruik van argumente === Argumente word aan modules gegee op dieselfde metode as wat dit aan sjablone gegee word. Neem kennis dat die teks na die eerste pypkarakter altyd die funksienaam is; die eerste posisionele argument is die teks na die ''tweede'' pypkarakter. &#123;{#invoke:'' modulenaam''|''funksienaam''|''eerste posisionele argument''|''tweede posisionele argument''|''benoemde argument'' = ''waarde''}} Byvoorbeeld, in [[Module:PiesangsArgumente]] groet die "hallo"-funksie verskillende mense afhangende van die eerste posisionele argument. Dit werk as volg: * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Karen}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Karen}} * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente |hallo|Ferdie}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Ferdie}} PiesangsArgumente verskaf ook ʼn funksie genaamd "tel_vrugte", wat die benoemde argumente <code>piesangs</code> en <code>appels</code> gebruik om die aantal piesangs en appels wat gegee word te tel. Dit kan as volg geloop word: * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|appels=3|piesangs=4}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|appels=3|piesangs=4}} * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|piesangs=5|appels=2}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|piesangs=5|appels=2}} Meeste modules behoort ʼn dokumentasieblad te hê wat verduidelik watter argumente gebruik kan word, en die uitwerking wat hulle sal hê. == Voorbeeldmodules == * [[Module:Piesangs]]: Die eenvoudigste moontlike skrip, verskaf ʼn enkele funksie met geen argumente nie. * [[Module:PiesangsArgumente]]: Demonstreer hoe om parameters te gebruik. == Vra ʼn skrip aan == Besoek '''[[Wikipedia:Lua-versoeke]]''' om hulp aan te vra met die skryf van ʼn Lua-skrip om ʼn spesifieke taak op Wikipedia of ʼn ander projek van die Wikimedia-stigting te verrig. == Geskiedenis == [[mw:Manual:MediaWiki architecture#Magic words and templates|Sordid history]]. {{tl|qif}}, [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Lua extension]], debat oor wiki-skriptaal (JavaScript v. Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim skryf [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] met aanvanklike ondersteuning vir Lua. Na jare se bespreking is Lua in 2012 vir toetsdoeleindes geïnstalleer op [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]], met ʼn ope uitnodiging aan alle bydraers om te eksperimenteer met die ontwikkeling van Lua-modules. Lua word in Februarie 2013 op die Engelse Wikipedia geïnstalleer na toetslopies op mediawiki.org en Wikimedia se toets-wikis. == Oor Lua == :''Sien ook {{en}}[[:File:WMF Tech Talk 2013-02-28 slides - Scribunto presentation.pdf|Brad Jorsch se kort voorlegging van ʼn basiese voorbeeld van hoe om ʼn wikitext-sjabloon om te skakel na ʼn Lua-module.]]'' Lua is ʼn [[skriptaal]] wat gebruik kan word om data te analiseer, uitdrukkings uit te werk en resultate te formateer met behulp van funksies en [[objekgeoriënteerde programmering]]. Hoewel sekere Lua-skripte eenvoudig gehou kan word om maklik te begryp, laat Lua komplekse strukture toe soos tabelle, dinamiese funksies, en [[assosiatiewe skikking]]s waar indekssubskripte woorde sowel as indeksnommers kan wees. Lua ondersteun ook [[rekursie]] van hergeneste funksies, neem dus sorg om oordrewe kompleksiteit te vermy, veral waar ander bydraers sal sukkel om die Lua-modules te onderhou. Die volgende voorbeeld toon Lua-[[bronkode]] vir ʼn [[hallo wêreld]]-funksie binne [[Module:HalloWereld]]: <syntaxhighlight lang="lua"> -- Alle Lua-modules op Wikipedia moet afskop deur die definiëring van ʼn veranderlike wat hul -- eksterne toeganklike funksies sal bevat. Hulle kan enige naam kry en ook data bevat. my_objek = {} -- Voeg ʼn funksie tot die veranderlike. Dit is oproepbaar binne Wikipedia via die #invoke-bevel. -- "raam" sal die data bevat wat Wikipedia aan hierdie funksie stuur wanneer dit geroep word. my_objek.hallo = function( frame) -- Verklaar ʼn plaaslike veranderlike en ken data aan dit toe. local str = "Hallo Wêreld!" -- Verlaat hierdie funksie en stuur die inligting binne "str" terug na Wikipedia. -- Die "print"-funksie word nie toegelaat nie, so alle uitsette word bewerkstellig via -- terugkerende stringe volgens die onderstaande metode. return str -- Beëindig die funksie. end -- Alle modules word beëindig deur die veranderlike wat hul funksies bevat, terug te stuur na Wikipedia. return my_objek -- Die module kan nou gebruik word deur {{#invoke: HalloWêreld | hallo }} te roep. -- Die #invoke-bevel skop af met die module se naam, in die geval "HalloWêreld", -- en neem daarna die naam van een van sy funksies as argument aan, in die geval "hallo". </syntaxhighlight> ʼn Voorbeeld van Lua word uitgelig deur die merker "&lt;source lang="lua">...&lt;/source>" weerskante van die Lua-bronkode te plaas. Om meer komplekse voorbeelde te sien, gaan na die artikel: "[[Lua (programmeertaal)]]". Vir instruksies oor hoe om Lua binne MediaWiki (en dus ook Wikipedia) te gebruik, sien [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Moduletoetsing == ʼn Moduletoetsraamwerk vir Lua-skripte op Wikipedia is beskikbaar by [[Module:UnitTests]]. Dit laat die uitvoer van ʼn skrip toe op ʼn gegewe stel insette, en bevestig dat die verwagte uitsette gelewer word. Moduletoetsing is veral handig by die vinnige bespeuring van regressie, waar bywerkings op ʼn skrip nuwe (of ou) probleme na vore kan bring. Volgens konvensie word moduletoetse vir ʼn module soos [[Module:Piesangs]] in [[Module:Piesangs/toetsgevalle]] geplaas, en word dan uitgevoer op [[Module talk:Piesangs/toetsgevalle|Modulebespreking:Piesangs/toetsgevalle]] met bv. <code><nowiki>{{#invoke: Piesangs/toetsgevalle | run_tests}}</nowiki></code>. Die metodes moet met "test" begin. ʼn Eenvoudige voorbeeld uit [[Module:Piesangs/toetsgevalle]] volg hieronder. <syntaxhighlight lang="lua"> -- Moduletoetse vir [[Module:Piesangs]]. Klik op besprekingsblad om toetse te loop. local p = require('Module:UnitTests') function p:test_hallo() self:preprocess_equals('{{#invoke:Piesangs | hallo}}', 'Hallo, wêreld!') end return p </syntaxhighlight> Vir ʼn lys van alle modules wat van moduletoetse gebruik maak, sien [[Special:Whatlinkshere/Module:UnitTests]]. Daar [[Special:Whatlinkshere/Module:ScribuntoUnit|bestaan]] ook ʼn alternatiewe moduletoetsraam genaamd [[Module:ScribuntoUnit]], oorspronklik uit die Hongaarse Wikipedia. Kenmerkgewys is dit baie dieselfde as [[Module:UnitTests]], maar dit besit ʼn ander kodestyl, en werp regte foute wat dan gevang word met behulp van beskermde oproepe. Dit besit ook ʼn metode om wisselveranderlikes binne ʼn sekere akkuraatheid te vergelyk. == Wikipedia-spesifieke kenmerke == Algeheel: Lua kan slegs insette as teks aanstuur na <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> en wat ook al gekry word via <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.new|mw.title.new(...)]]:getContent()</code> en <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate()]]</code>. Lua-uitsette sal nie vooraf verwerk word nie tensy <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess()]]</code> eksplisiet geroep word, menende dat sjabloonoproepe, ontledingsfunksies ens. in die uitsette nie na behore sal werk nie. Verder is alle Lua in die bladsy beperk tot 10 sekondes SVE-tyd (daar kan in die bronkode van ʼn verbeelde bladsy gekyk word om te sien hoe lank ʼn module of sjabloon sal neem om te ontleed). Relatief tot standaard Lua kort Scribunto se Lua ʼn verskeidenheid funksies (sien [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#Differences from standard Lua|Verskille van standaard Lua]]). === Insetbeperkings in Lua === Lua-kode in Scribunto loop slegs terwyl die bladsy ontleed word. Daarom is die enigste gebruikerinsette wat Lua kan ontvang deur middel van ''bladredigering'' – dit kan nie ʼn kassie skep wat die vierkantswortel van ʼn getal bereken wat ingetik word nie, of ʼn gedeelte van die Mandelbrot-stel herbereken volgens die gedeelte van die voorsaatstel waarop geklik word nie. Die insette wat Lua kan ontvang sluit enige traskluseerbare teksblaaie op Wikipedia in. Dit sluit ''nie'' grafiese lêers in nie (nie eers [[Wikipedia:SVG hulp|.SVG]]-lêers nie, hoewel hulle teks is. Behalwe as jy dit sny en op ʼn Wiki-teksblad plak), ook nie die lys bladsye gelys in ʼn [[Hulp:Kategorie|kategorie]] nie, verder ook nie die inhoud van [[Wikipedia:Transklusie#spesiale bladsye|nie-transkluseerbare]] [[Hulp:Spesiaal|spesiale bladsye]] nie. === Wikitext === Getranskluseerde Wikipedia-opskrifte bevat baiemaal verborge kode soos <syntaxhighlight lang="lua" inline>"UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU"</syntaxhighlight> wat verwyder moet word sodat hulle effektief ontleed kan word. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> print(string.reverse("UNIQ")) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=2> QINU </syntaxhighlight></blockquote> Wikilinks van die [[Wikipedia:Pyptoertjie|soort]] <code><nowiki>[[WP:Hulp</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> sal nie werk indien dit as uitset teruggegee word nie – hulle moet eksplisiet geskryf word as <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[WP:Hulp|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Hulp</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. Ander voorafstoor-transformasies, soos die vervanging van <code>~~<nowiki/>~~</code> met handtekeninge, sal ook nie verwerk word nie. Sjabloontransklusies, ontlederfunksieoproepe en vervanging van veranderlikes (bv. enige iets met ʼn <code><nowiki>{{...}}</nowiki></code>) sal nie verwerk word nie, ook nie merkers soos {{tag|ref|o}} of {{tag|nowiki|o}} nie. == Etiketteer verwerkte sjablone == {{lua|Module:Piesangs}} Plaas asseblief die {{tl|lua}}-sjabloon op die dokumentasiesubblad van alle sjablone wat van Lua gebruik maak. Dit sal help om Lua-gebruik en sjabloonverwerkings beter deur te gee. {{clear}} == Sien ook == ; Afrikaanse Wikipedia-spesifieke hulpbronne * [[Wikipedia:Lua-stylgids]] &ndash; standaarde vir die verbetering van die leesbaarheid van kode deur konsekwentheid * [[Spesiaal:VoorvoegselIndeks/Module:]] lys van Lua-modules * [[Hulp:Lua-foutopsporing]] &ndash; ʼn gebruiksgids oor [[foutopsporing]] in Lua modules * [[Module:Sandput]] verskaf ʼn kamma-naamruimte vir die eksperimentering met Lua-modules * [[WP:Lua-versoeke]] &ndash; versoeke vir Lua-gebaseerde sjablone of take * [[:Kategorie:Lua-gebaseerde sjablone]] &ndash; groepe Lua-gebaseerde sjablone * [[:Kategorie:Lua-metamodules]] &ndash; == Notas == {{verwysings}} <!--{{Wikipedia technical help|collapsed}} --Moet op 'n stadium geskep word as meer artikels geskryf is--> {{en-vertaal|Wikipedia:Lua}} [[Kategorie:Wikipedia-modules]] dpgnibxpbaegeuecoe5b2z3bvoonegh 2917456 2917453 2026-07-13T21:50:08Z Nimmzo 210928 /* Insetbeperkings in Lua */ Simplified wikilink SVG still red but already quoted in [[XHTML#:~:text=SVG]]. Introducing Text fragment anchor #:~:text=expression to scroll and highlight the searched expression without requiring HTML anchor #expression in the target wiki page. 2917456 wikitext text/x-wiki {{konstruksie}} <!--{{WikiProject Lua/header}} --Moet op 'n stadium ingevoeg word as die artikels uitbrei--> {{Inligtingsblad|WP:Lua}} {{Naamruimtes}} [[Lua (Programmeertaal)|Lua]] is ʼn programmeertaal wat nou beskikbaar is vir die Afrikaanse Wikipedia via die MediaWiki-uitbreiding [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]]. Lua-kode kan binne wiki-sjablone verskans word deur die "<nowiki>{{#invoke:}}</nowiki>"-funksionaliteit van Scribunto in te span. Die uitbreiding steun Lua 5.1 sedert Julie 2015. Die Lua-[[bronkode]] word in bladsye genaamd modules gestoor (bv. [[Module:Piesangs]]). Die onderskeie modules word dan op sjabloonblaaie ingeroep (deur kode <code><nowiki>{{#invoke:}}</nowiki></code>), byvoorbeeld, [[Module:Piesangs/doc]] gebruik die kode <code><nowiki>{{#invoke:Piesangs|hallo}}</nowiki></code> om die teks "Hallo, wêreld!" te vertoon. == Om ʼn module te loop == Modules word op normale wiki-blaaie geloop deur die #invoke-ontlederfunksie te gebruik. Die sintaksis van #invoke is vergelykbaar met sjabloonsintaksis, maar met ʼn paar verskille. Die belangrikste verskil is dat ʼn ''funksienaam'' verskaf moet word. ʼn Funksie is ʼn groep instruksies wat insetwaardes aanneem, dit verwerk, en ʼn uitsetwaarde terugstuur.<ref>Veelvuldige uitsetwaardes is ook moontlik, maar funksies wat dit bewerkstellig is nie normaalweg bedoel vir toegang vanaf wiki-blaaie nie.</ref> Dit stem tot ʼn groot mate ooreen met wat ʼn sjabloon doen – parameters word verskaf, dit word verwerk, en ʼn resultaat word verkry. Baie funksies kan egter vir ʼn Lua-module gedefinieer word, terwyl daar slegs een sjabloon op ʼn bladsy gedefinieer kan word. Verder kan ʼn Lua-module ook nie direk geloop word nie – slegs een van die module se funksies kan geloop word. Die module is net ʼn houer vir die funksies en doen nie self enige verwerking nie. Daar is dus twee redes waarom ʼn funksienaam verskaf moet word: ʼn module kan nie op sy eie geloop word nie, en deur nie ʼn funksienaam te verskaf nie sal Lua nie weet watter funksie geloop moet word nie. Die eenvoudigste manier om ʼn module vanaf ʼn wiki-blad te loop is as volg: &#123;{#invoke:''modulenaam''|''funksienaam''}} Byvoorbeeld, [[Module:Piesangs]], wat een funksie genaamd "hallo" het, kan as volg geloop word: * <code><nowiki>{{#invoke:Piesangs|hallo}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:Piesangs|hallo}} === Die gebruik van argumente === Argumente word aan modules gegee op dieselfde metode as wat dit aan sjablone gegee word. Neem kennis dat die teks na die eerste pypkarakter altyd die funksienaam is; die eerste posisionele argument is die teks na die ''tweede'' pypkarakter. &#123;{#invoke:'' modulenaam''|''funksienaam''|''eerste posisionele argument''|''tweede posisionele argument''|''benoemde argument'' = ''waarde''}} Byvoorbeeld, in [[Module:PiesangsArgumente]] groet die "hallo"-funksie verskillende mense afhangende van die eerste posisionele argument. Dit werk as volg: * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Karen}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Karen}} * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente |hallo|Ferdie}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Ferdie}} PiesangsArgumente verskaf ook ʼn funksie genaamd "tel_vrugte", wat die benoemde argumente <code>piesangs</code> en <code>appels</code> gebruik om die aantal piesangs en appels wat gegee word te tel. Dit kan as volg geloop word: * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|appels=3|piesangs=4}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|appels=3|piesangs=4}} * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|piesangs=5|appels=2}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|piesangs=5|appels=2}} Meeste modules behoort ʼn dokumentasieblad te hê wat verduidelik watter argumente gebruik kan word, en die uitwerking wat hulle sal hê. == Voorbeeldmodules == * [[Module:Piesangs]]: Die eenvoudigste moontlike skrip, verskaf ʼn enkele funksie met geen argumente nie. * [[Module:PiesangsArgumente]]: Demonstreer hoe om parameters te gebruik. == Vra ʼn skrip aan == Besoek '''[[Wikipedia:Lua-versoeke]]''' om hulp aan te vra met die skryf van ʼn Lua-skrip om ʼn spesifieke taak op Wikipedia of ʼn ander projek van die Wikimedia-stigting te verrig. == Geskiedenis == [[mw:Manual:MediaWiki architecture#Magic words and templates|Sordid history]]. {{tl|qif}}, [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Lua extension]], debat oor wiki-skriptaal (JavaScript v. Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim skryf [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] met aanvanklike ondersteuning vir Lua. Na jare se bespreking is Lua in 2012 vir toetsdoeleindes geïnstalleer op [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]], met ʼn ope uitnodiging aan alle bydraers om te eksperimenteer met die ontwikkeling van Lua-modules. Lua word in Februarie 2013 op die Engelse Wikipedia geïnstalleer na toetslopies op mediawiki.org en Wikimedia se toets-wikis. == Oor Lua == :''Sien ook {{en}}[[:File:WMF Tech Talk 2013-02-28 slides - Scribunto presentation.pdf|Brad Jorsch se kort voorlegging van ʼn basiese voorbeeld van hoe om ʼn wikitext-sjabloon om te skakel na ʼn Lua-module.]]'' Lua is ʼn [[skriptaal]] wat gebruik kan word om data te analiseer, uitdrukkings uit te werk en resultate te formateer met behulp van funksies en [[objekgeoriënteerde programmering]]. Hoewel sekere Lua-skripte eenvoudig gehou kan word om maklik te begryp, laat Lua komplekse strukture toe soos tabelle, dinamiese funksies, en [[assosiatiewe skikking]]s waar indekssubskripte woorde sowel as indeksnommers kan wees. Lua ondersteun ook [[rekursie]] van hergeneste funksies, neem dus sorg om oordrewe kompleksiteit te vermy, veral waar ander bydraers sal sukkel om die Lua-modules te onderhou. Die volgende voorbeeld toon Lua-[[bronkode]] vir ʼn [[hallo wêreld]]-funksie binne [[Module:HalloWereld]]: <syntaxhighlight lang="lua"> -- Alle Lua-modules op Wikipedia moet afskop deur die definiëring van ʼn veranderlike wat hul -- eksterne toeganklike funksies sal bevat. Hulle kan enige naam kry en ook data bevat. my_objek = {} -- Voeg ʼn funksie tot die veranderlike. Dit is oproepbaar binne Wikipedia via die #invoke-bevel. -- "raam" sal die data bevat wat Wikipedia aan hierdie funksie stuur wanneer dit geroep word. my_objek.hallo = function( frame) -- Verklaar ʼn plaaslike veranderlike en ken data aan dit toe. local str = "Hallo Wêreld!" -- Verlaat hierdie funksie en stuur die inligting binne "str" terug na Wikipedia. -- Die "print"-funksie word nie toegelaat nie, so alle uitsette word bewerkstellig via -- terugkerende stringe volgens die onderstaande metode. return str -- Beëindig die funksie. end -- Alle modules word beëindig deur die veranderlike wat hul funksies bevat, terug te stuur na Wikipedia. return my_objek -- Die module kan nou gebruik word deur {{#invoke: HalloWêreld | hallo }} te roep. -- Die #invoke-bevel skop af met die module se naam, in die geval "HalloWêreld", -- en neem daarna die naam van een van sy funksies as argument aan, in die geval "hallo". </syntaxhighlight> ʼn Voorbeeld van Lua word uitgelig deur die merker "&lt;source lang="lua">...&lt;/source>" weerskante van die Lua-bronkode te plaas. Om meer komplekse voorbeelde te sien, gaan na die artikel: "[[Lua (programmeertaal)]]". Vir instruksies oor hoe om Lua binne MediaWiki (en dus ook Wikipedia) te gebruik, sien [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Moduletoetsing == ʼn Moduletoetsraamwerk vir Lua-skripte op Wikipedia is beskikbaar by [[Module:UnitTests]]. Dit laat die uitvoer van ʼn skrip toe op ʼn gegewe stel insette, en bevestig dat die verwagte uitsette gelewer word. Moduletoetsing is veral handig by die vinnige bespeuring van regressie, waar bywerkings op ʼn skrip nuwe (of ou) probleme na vore kan bring. Volgens konvensie word moduletoetse vir ʼn module soos [[Module:Piesangs]] in [[Module:Piesangs/toetsgevalle]] geplaas, en word dan uitgevoer op [[Module talk:Piesangs/toetsgevalle|Modulebespreking:Piesangs/toetsgevalle]] met bv. <code><nowiki>{{#invoke: Piesangs/toetsgevalle | run_tests}}</nowiki></code>. Die metodes moet met "test" begin. ʼn Eenvoudige voorbeeld uit [[Module:Piesangs/toetsgevalle]] volg hieronder. <syntaxhighlight lang="lua"> -- Moduletoetse vir [[Module:Piesangs]]. Klik op besprekingsblad om toetse te loop. local p = require('Module:UnitTests') function p:test_hallo() self:preprocess_equals('{{#invoke:Piesangs | hallo}}', 'Hallo, wêreld!') end return p </syntaxhighlight> Vir ʼn lys van alle modules wat van moduletoetse gebruik maak, sien [[Special:Whatlinkshere/Module:UnitTests]]. Daar [[Special:Whatlinkshere/Module:ScribuntoUnit|bestaan]] ook ʼn alternatiewe moduletoetsraam genaamd [[Module:ScribuntoUnit]], oorspronklik uit die Hongaarse Wikipedia. Kenmerkgewys is dit baie dieselfde as [[Module:UnitTests]], maar dit besit ʼn ander kodestyl, en werp regte foute wat dan gevang word met behulp van beskermde oproepe. Dit besit ook ʼn metode om wisselveranderlikes binne ʼn sekere akkuraatheid te vergelyk. == Wikipedia-spesifieke kenmerke == Algeheel: Lua kan slegs insette as teks aanstuur na <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> en wat ook al gekry word via <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.new|mw.title.new(...)]]:getContent()</code> en <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate()]]</code>. Lua-uitsette sal nie vooraf verwerk word nie tensy <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess()]]</code> eksplisiet geroep word, menende dat sjabloonoproepe, ontledingsfunksies ens. in die uitsette nie na behore sal werk nie. Verder is alle Lua in die bladsy beperk tot 10 sekondes SVE-tyd (daar kan in die bronkode van ʼn verbeelde bladsy gekyk word om te sien hoe lank ʼn module of sjabloon sal neem om te ontleed). Relatief tot standaard Lua kort Scribunto se Lua ʼn verskeidenheid funksies (sien [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#Differences from standard Lua|Verskille van standaard Lua]]). === Insetbeperkings in Lua === Lua-kode in Scribunto loop slegs terwyl die bladsy ontleed word. Daarom is die enigste gebruikerinsette wat Lua kan ontvang deur middel van ''bladredigering'' – dit kan nie ʼn kassie skep wat die vierkantswortel van ʼn getal bereken wat ingetik word nie, of ʼn gedeelte van die Mandelbrot-stel herbereken volgens die gedeelte van die voorsaatstel waarop geklik word nie. Die insette wat Lua kan ontvang sluit enige traskluseerbare teksblaaie op Wikipedia in. Dit sluit ''nie'' grafiese lêers in nie (nie eers [[SVG]]-lêers nie, hoewel hulle teks is. Behalwe as jy dit sny en op ʼn Wiki-teksblad plak), ook nie die lys bladsye gelys in ʼn [[Hulp:Kategorie|kategorie]] nie, verder ook nie die inhoud van [[Wikipedia:Transklusie#spesiale bladsye|nie-transkluseerbare]] [[Hulp:Spesiaal|spesiale bladsye]] nie. === Wikitext === Getranskluseerde Wikipedia-opskrifte bevat baiemaal verborge kode soos <syntaxhighlight lang="lua" inline>"UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU"</syntaxhighlight> wat verwyder moet word sodat hulle effektief ontleed kan word. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> print(string.reverse("UNIQ")) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=2> QINU </syntaxhighlight></blockquote> Wikilinks van die [[Wikipedia:Pyptoertjie|soort]] <code><nowiki>[[WP:Hulp</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> sal nie werk indien dit as uitset teruggegee word nie – hulle moet eksplisiet geskryf word as <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[WP:Hulp|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Hulp</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. Ander voorafstoor-transformasies, soos die vervanging van <code>~~<nowiki/>~~</code> met handtekeninge, sal ook nie verwerk word nie. Sjabloontransklusies, ontlederfunksieoproepe en vervanging van veranderlikes (bv. enige iets met ʼn <code><nowiki>{{...}}</nowiki></code>) sal nie verwerk word nie, ook nie merkers soos {{tag|ref|o}} of {{tag|nowiki|o}} nie. == Etiketteer verwerkte sjablone == {{lua|Module:Piesangs}} Plaas asseblief die {{tl|lua}}-sjabloon op die dokumentasiesubblad van alle sjablone wat van Lua gebruik maak. Dit sal help om Lua-gebruik en sjabloonverwerkings beter deur te gee. {{clear}} == Sien ook == ; Afrikaanse Wikipedia-spesifieke hulpbronne * [[Wikipedia:Lua-stylgids]] &ndash; standaarde vir die verbetering van die leesbaarheid van kode deur konsekwentheid * [[Spesiaal:VoorvoegselIndeks/Module:]] lys van Lua-modules * [[Hulp:Lua-foutopsporing]] &ndash; ʼn gebruiksgids oor [[foutopsporing]] in Lua modules * [[Module:Sandput]] verskaf ʼn kamma-naamruimte vir die eksperimentering met Lua-modules * [[WP:Lua-versoeke]] &ndash; versoeke vir Lua-gebaseerde sjablone of take * [[:Kategorie:Lua-gebaseerde sjablone]] &ndash; groepe Lua-gebaseerde sjablone * [[:Kategorie:Lua-metamodules]] &ndash; == Notas == {{verwysings}} <!--{{Wikipedia technical help|collapsed}} --Moet op 'n stadium geskep word as meer artikels geskryf is--> {{en-vertaal|Wikipedia:Lua}} [[Kategorie:Wikipedia-modules]] 6c6vuk5397jteuo8fp2rytmj0jiycmt 2917458 2917456 2026-07-13T22:00:31Z Nimmzo 210928 /* Oor Lua */ Replaced source lang="lua" with syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy in the clipboard the Lua snippet 2917458 wikitext text/x-wiki {{konstruksie}} <!--{{WikiProject Lua/header}} --Moet op 'n stadium ingevoeg word as die artikels uitbrei--> {{Inligtingsblad|WP:Lua}} {{Naamruimtes}} [[Lua (Programmeertaal)|Lua]] is ʼn programmeertaal wat nou beskikbaar is vir die Afrikaanse Wikipedia via die MediaWiki-uitbreiding [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]]. Lua-kode kan binne wiki-sjablone verskans word deur die "<nowiki>{{#invoke:}}</nowiki>"-funksionaliteit van Scribunto in te span. Die uitbreiding steun Lua 5.1 sedert Julie 2015. Die Lua-[[bronkode]] word in bladsye genaamd modules gestoor (bv. [[Module:Piesangs]]). Die onderskeie modules word dan op sjabloonblaaie ingeroep (deur kode <code><nowiki>{{#invoke:}}</nowiki></code>), byvoorbeeld, [[Module:Piesangs/doc]] gebruik die kode <code><nowiki>{{#invoke:Piesangs|hallo}}</nowiki></code> om die teks "Hallo, wêreld!" te vertoon. == Om ʼn module te loop == Modules word op normale wiki-blaaie geloop deur die #invoke-ontlederfunksie te gebruik. Die sintaksis van #invoke is vergelykbaar met sjabloonsintaksis, maar met ʼn paar verskille. Die belangrikste verskil is dat ʼn ''funksienaam'' verskaf moet word. ʼn Funksie is ʼn groep instruksies wat insetwaardes aanneem, dit verwerk, en ʼn uitsetwaarde terugstuur.<ref>Veelvuldige uitsetwaardes is ook moontlik, maar funksies wat dit bewerkstellig is nie normaalweg bedoel vir toegang vanaf wiki-blaaie nie.</ref> Dit stem tot ʼn groot mate ooreen met wat ʼn sjabloon doen – parameters word verskaf, dit word verwerk, en ʼn resultaat word verkry. Baie funksies kan egter vir ʼn Lua-module gedefinieer word, terwyl daar slegs een sjabloon op ʼn bladsy gedefinieer kan word. Verder kan ʼn Lua-module ook nie direk geloop word nie – slegs een van die module se funksies kan geloop word. Die module is net ʼn houer vir die funksies en doen nie self enige verwerking nie. Daar is dus twee redes waarom ʼn funksienaam verskaf moet word: ʼn module kan nie op sy eie geloop word nie, en deur nie ʼn funksienaam te verskaf nie sal Lua nie weet watter funksie geloop moet word nie. Die eenvoudigste manier om ʼn module vanaf ʼn wiki-blad te loop is as volg: &#123;{#invoke:''modulenaam''|''funksienaam''}} Byvoorbeeld, [[Module:Piesangs]], wat een funksie genaamd "hallo" het, kan as volg geloop word: * <code><nowiki>{{#invoke:Piesangs|hallo}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:Piesangs|hallo}} === Die gebruik van argumente === Argumente word aan modules gegee op dieselfde metode as wat dit aan sjablone gegee word. Neem kennis dat die teks na die eerste pypkarakter altyd die funksienaam is; die eerste posisionele argument is die teks na die ''tweede'' pypkarakter. &#123;{#invoke:'' modulenaam''|''funksienaam''|''eerste posisionele argument''|''tweede posisionele argument''|''benoemde argument'' = ''waarde''}} Byvoorbeeld, in [[Module:PiesangsArgumente]] groet die "hallo"-funksie verskillende mense afhangende van die eerste posisionele argument. Dit werk as volg: * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Karen}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Karen}} * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente |hallo|Ferdie}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|hallo|Ferdie}} PiesangsArgumente verskaf ook ʼn funksie genaamd "tel_vrugte", wat die benoemde argumente <code>piesangs</code> en <code>appels</code> gebruik om die aantal piesangs en appels wat gegee word te tel. Dit kan as volg geloop word: * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|appels=3|piesangs=4}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|appels=3|piesangs=4}} * <code><nowiki>{{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|piesangs=5|appels=2}}</nowiki></code> &rarr; {{#invoke:PiesangsArgumente|tel_vrugte|piesangs=5|appels=2}} Meeste modules behoort ʼn dokumentasieblad te hê wat verduidelik watter argumente gebruik kan word, en die uitwerking wat hulle sal hê. == Voorbeeldmodules == * [[Module:Piesangs]]: Die eenvoudigste moontlike skrip, verskaf ʼn enkele funksie met geen argumente nie. * [[Module:PiesangsArgumente]]: Demonstreer hoe om parameters te gebruik. == Vra ʼn skrip aan == Besoek '''[[Wikipedia:Lua-versoeke]]''' om hulp aan te vra met die skryf van ʼn Lua-skrip om ʼn spesifieke taak op Wikipedia of ʼn ander projek van die Wikimedia-stigting te verrig. == Geskiedenis == [[mw:Manual:MediaWiki architecture#Magic words and templates|Sordid history]]. {{tl|qif}}, [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]], [[mw:Extension:Lua|Lua extension]], debat oor wiki-skriptaal (JavaScript v. Lua), [[mw:Extension:WikiScripts]], Tim skryf [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] met aanvanklike ondersteuning vir Lua. Na jare se bespreking is Lua in 2012 vir toetsdoeleindes geïnstalleer op [[test2wiki:|test2.wikipedia.org]], met ʼn ope uitnodiging aan alle bydraers om te eksperimenteer met die ontwikkeling van Lua-modules. Lua word in Februarie 2013 op die Engelse Wikipedia geïnstalleer na toetslopies op mediawiki.org en Wikimedia se toets-wikis. == Oor Lua == :''Sien ook {{en}}[[:File:WMF Tech Talk 2013-02-28 slides - Scribunto presentation.pdf|Brad Jorsch se kort voorlegging van ʼn basiese voorbeeld van hoe om ʼn wikitext-sjabloon om te skakel na ʼn Lua-module.]]'' Lua is ʼn [[skriptaal]] wat gebruik kan word om data te analiseer, uitdrukkings uit te werk en resultate te formateer met behulp van funksies en [[objekgeoriënteerde programmering]]. Hoewel sekere Lua-skripte eenvoudig gehou kan word om maklik te begryp, laat Lua komplekse strukture toe soos tabelle, dinamiese funksies, en [[assosiatiewe skikking]]s waar indekssubskripte woorde sowel as indeksnommers kan wees. Lua ondersteun ook [[rekursie]] van hergeneste funksies, neem dus sorg om oordrewe kompleksiteit te vermy, veral waar ander bydraers sal sukkel om die Lua-modules te onderhou. Die volgende voorbeeld toon Lua-[[bronkode]] vir ʼn [[hallo wêreld]]-funksie binne [[Module:HalloWereld]]: <syntaxhighlight lang="lua"> -- Alle Lua-modules op Wikipedia moet afskop deur die definiëring van ʼn veranderlike wat hul -- eksterne toeganklike funksies sal bevat. Hulle kan enige naam kry en ook data bevat. my_objek = {} -- Voeg ʼn funksie tot die veranderlike. Dit is oproepbaar binne Wikipedia via die #invoke-bevel. -- "raam" sal die data bevat wat Wikipedia aan hierdie funksie stuur wanneer dit geroep word. my_objek.hallo = function( frame) -- Verklaar ʼn plaaslike veranderlike en ken data aan dit toe. local str = "Hallo Wêreld!" -- Verlaat hierdie funksie en stuur die inligting binne "str" terug na Wikipedia. -- Die "print"-funksie word nie toegelaat nie, so alle uitsette word bewerkstellig via -- terugkerende stringe volgens die onderstaande metode. return str -- Beëindig die funksie. end -- Alle modules word beëindig deur die veranderlike wat hul funksies bevat, terug te stuur na Wikipedia. return my_objek -- Die module kan nou gebruik word deur {{#invoke: HalloWêreld | hallo }} te roep. -- Die #invoke-bevel skop af met die module se naam, in die geval "HalloWêreld", -- en neem daarna die naam van een van sy funksies as argument aan, in die geval "hallo". </syntaxhighlight> ʼn Voorbeeld van Lua word uitgelig deur die merker <code><nowiki><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> ... </syntaxhighlight></nowiki></code> weerskante van die Lua-bronkode te plaas. Om meer komplekse voorbeelde te sien, gaan na die artikel: "[[Lua (programmeertaal)]]". Vir instruksies oor hoe om Lua binne MediaWiki (en dus ook Wikipedia) te gebruik, sien [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual]]. == Moduletoetsing == ʼn Moduletoetsraamwerk vir Lua-skripte op Wikipedia is beskikbaar by [[Module:UnitTests]]. Dit laat die uitvoer van ʼn skrip toe op ʼn gegewe stel insette, en bevestig dat die verwagte uitsette gelewer word. Moduletoetsing is veral handig by die vinnige bespeuring van regressie, waar bywerkings op ʼn skrip nuwe (of ou) probleme na vore kan bring. Volgens konvensie word moduletoetse vir ʼn module soos [[Module:Piesangs]] in [[Module:Piesangs/toetsgevalle]] geplaas, en word dan uitgevoer op [[Module talk:Piesangs/toetsgevalle|Modulebespreking:Piesangs/toetsgevalle]] met bv. <code><nowiki>{{#invoke: Piesangs/toetsgevalle | run_tests}}</nowiki></code>. Die metodes moet met "test" begin. ʼn Eenvoudige voorbeeld uit [[Module:Piesangs/toetsgevalle]] volg hieronder. <syntaxhighlight lang="lua"> -- Moduletoetse vir [[Module:Piesangs]]. Klik op besprekingsblad om toetse te loop. local p = require('Module:UnitTests') function p:test_hallo() self:preprocess_equals('{{#invoke:Piesangs | hallo}}', 'Hallo, wêreld!') end return p </syntaxhighlight> Vir ʼn lys van alle modules wat van moduletoetse gebruik maak, sien [[Special:Whatlinkshere/Module:UnitTests]]. Daar [[Special:Whatlinkshere/Module:ScribuntoUnit|bestaan]] ook ʼn alternatiewe moduletoetsraam genaamd [[Module:ScribuntoUnit]], oorspronklik uit die Hongaarse Wikipedia. Kenmerkgewys is dit baie dieselfde as [[Module:UnitTests]], maar dit besit ʼn ander kodestyl, en werp regte foute wat dan gevang word met behulp van beskermde oproepe. Dit besit ook ʼn metode om wisselveranderlikes binne ʼn sekere akkuraatheid te vergelyk. == Wikipedia-spesifieke kenmerke == Algeheel: Lua kan slegs insette as teks aanstuur na <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> en wat ook al gekry word via <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.new|mw.title.new(...)]]:getContent()</code> en <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:expandTemplate|frame:expandTemplate()]]</code>. Lua-uitsette sal nie vooraf verwerk word nie tensy <code>[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#frame:preprocess|frame:preprocess()]]</code> eksplisiet geroep word, menende dat sjabloonoproepe, ontledingsfunksies ens. in die uitsette nie na behore sal werk nie. Verder is alle Lua in die bladsy beperk tot 10 sekondes SVE-tyd (daar kan in die bronkode van ʼn verbeelde bladsy gekyk word om te sien hoe lank ʼn module of sjabloon sal neem om te ontleed). Relatief tot standaard Lua kort Scribunto se Lua ʼn verskeidenheid funksies (sien [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#Differences from standard Lua|Verskille van standaard Lua]]). === Insetbeperkings in Lua === Lua-kode in Scribunto loop slegs terwyl die bladsy ontleed word. Daarom is die enigste gebruikerinsette wat Lua kan ontvang deur middel van ''bladredigering'' – dit kan nie ʼn kassie skep wat die vierkantswortel van ʼn getal bereken wat ingetik word nie, of ʼn gedeelte van die Mandelbrot-stel herbereken volgens die gedeelte van die voorsaatstel waarop geklik word nie. Die insette wat Lua kan ontvang sluit enige traskluseerbare teksblaaie op Wikipedia in. Dit sluit ''nie'' grafiese lêers in nie (nie eers [[SVG]]-lêers nie, hoewel hulle teks is. Behalwe as jy dit sny en op ʼn Wiki-teksblad plak), ook nie die lys bladsye gelys in ʼn [[Hulp:Kategorie|kategorie]] nie, verder ook nie die inhoud van [[Wikipedia:Transklusie#spesiale bladsye|nie-transkluseerbare]] [[Hulp:Spesiaal|spesiale bladsye]] nie. === Wikitext === Getranskluseerde Wikipedia-opskrifte bevat baiemaal verborge kode soos <syntaxhighlight lang="lua" inline>"UNIQ5ae8f2aa414ff233-h-3--QINU"</syntaxhighlight> wat verwyder moet word sodat hulle effektief ontleed kan word. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> print(string.reverse("UNIQ")) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line start=2> QINU </syntaxhighlight></blockquote> Wikilinks van die [[Wikipedia:Pyptoertjie|soort]] <code><nowiki>[[WP:Hulp</nowiki></code>'''<code><nowiki>|</nowiki></code>'''<code><nowiki>]]</nowiki></code> sal nie werk indien dit as uitset teruggegee word nie – hulle moet eksplisiet geskryf word as <syntaxhighlight lang="lua" inline>[[WP:Hulp|</syntaxhighlight>'''<code><nowiki>Hulp</nowiki></code>'''<syntaxhighlight lang="lua" inline>]]</syntaxhighlight>. Ander voorafstoor-transformasies, soos die vervanging van <code>~~<nowiki/>~~</code> met handtekeninge, sal ook nie verwerk word nie. Sjabloontransklusies, ontlederfunksieoproepe en vervanging van veranderlikes (bv. enige iets met ʼn <code><nowiki>{{...}}</nowiki></code>) sal nie verwerk word nie, ook nie merkers soos {{tag|ref|o}} of {{tag|nowiki|o}} nie. == Etiketteer verwerkte sjablone == {{lua|Module:Piesangs}} Plaas asseblief die {{tl|lua}}-sjabloon op die dokumentasiesubblad van alle sjablone wat van Lua gebruik maak. Dit sal help om Lua-gebruik en sjabloonverwerkings beter deur te gee. {{clear}} == Sien ook == ; Afrikaanse Wikipedia-spesifieke hulpbronne * [[Wikipedia:Lua-stylgids]] &ndash; standaarde vir die verbetering van die leesbaarheid van kode deur konsekwentheid * [[Spesiaal:VoorvoegselIndeks/Module:]] lys van Lua-modules * [[Hulp:Lua-foutopsporing]] &ndash; ʼn gebruiksgids oor [[foutopsporing]] in Lua modules * [[Module:Sandput]] verskaf ʼn kamma-naamruimte vir die eksperimentering met Lua-modules * [[WP:Lua-versoeke]] &ndash; versoeke vir Lua-gebaseerde sjablone of take * [[:Kategorie:Lua-gebaseerde sjablone]] &ndash; groepe Lua-gebaseerde sjablone * [[:Kategorie:Lua-metamodules]] &ndash; == Notas == {{verwysings}} <!--{{Wikipedia technical help|collapsed}} --Moet op 'n stadium geskep word as meer artikels geskryf is--> {{en-vertaal|Wikipedia:Lua}} [[Kategorie:Wikipedia-modules]] d12qrtcv682779fhxg3soizjfae3iz9 0 112241 2917398 2809925 2026-07-13T17:25:09Z Aliwal2012 39067 Volledige Formule 1-uitslae 2917398 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Adrian Sutil | image = Adrian Sutil 2010 Canada.jpg | caption = Sutil by die [[2010 Kanadese Grand Prix]] | nationality = {{vlagikoon|GER}} Duitser | birth_date = {{birth date and age|1983|1|11|df=y}} | birth_place = Starnberg, [[Wes-Duitsland]] | Old Team = Spyker, [[Force India]], [[Sauber]] | Years = 2007–2011, 2013, 2014 | Races = 128 (128 begin) | Championships = 0 | Wins = 0 | Podiums = 0 | Points = 124 | Poles = 0 | Fastest laps = 1 | First race = [[2007 Australiese Grand Prix]] | Last race = [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix]] | Last season = | Last position = }} '''Adrian Sutil''' (gebore [[11 Januarie]] [[1983]] in Starnberg) is 'n gewese [[Formule Een]]renjaer van [[Duitsland]]. {{clearall}} == Volledige Formule 1-uitslae == {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Plek ! Punte |- | rowspan="2" | [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] ! rowspan="2" | Spyker ! Spyker F8-VII ! rowspan="2" | [[Ferrari]] 056H 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>21</small> | | | | | | | |rowspan="2" style="background:#efefef"| '''19''' |rowspan="2" style="background:#efefef"| '''1''' |- ! Spyker F8-VIIB | | | | | | | | | | | | |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> | | |- | [[2008 Formule Een-seisoen|2008]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] Spyker VJM01 ! [[Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2008 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2008 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>16</small> | |style="background:#efefef"| '''20''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- | [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] VJM02 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO108W 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| ''[[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]]''<br /><small>4</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>17</small> | | |style="background:#efefef"| '''17''' |style="background:#efefef"| '''5''' |- | [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] ! [[Force India]] ! Force India VJM03 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108X 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[Grand Prix Formule 1 van Korea 2010|KOR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>13</small> |style="background:#efefef"| '''11''' |style="background:#efefef"| '''47''' |- | [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] ! [[Force India]] ! Force India VJM04 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108Y 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Indiese Grand Prix|IND]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>6</small> |style="background:#efefef"| '''9''' |style="background:#efefef"| '''42''' |- | [[2013 Formule Een-seisoen|2013]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] VJM06 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO108Z 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2013 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Indiese Grand Prix|IND]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2013 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>13</small> |style="background:#efefef"| '''13''' |style="background:#efefef"| '''29''' |- | [[2014 Formule Een-seisoen|2014]] ! [[Sauber|Sauber F1-span]] ! [[Sauber]] C33 ! [[Ferrari]] 059/3 1.6 [[V6-enjin|V6]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2014 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>16</small> |style="background:#efefef"| '''18''' |style="background:#efefef"| '''0''' |} {{Saadjie}} {{DEFAULTSORT:Sutil, Adrian}} [[Kategorie:Duitse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] 6syi6fejsyao22vjn3r69guwjobie7c 0 113779 2917383 2573701 2026-07-13T15:23:31Z Aliwal2012 39067 + blou skakels 2917383 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Korea_international_circuit_v2.svg|regs|260px]] Die '''[[2010 Formule Een-seisoen|2010 Formule Een]] [[Koreaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-kampioenskapswedren wat op [[24 Oktober]] [[2010]] by die Korea Internasionale Renbaan in [[Suid-Korea]] gehou is. == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Pos !No !Renjaer !Vervaardiger !K1 !K2 !K3 !Rooster |- ! 1 | 5 | {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault F1|Renault]] | 1:37.123 | 1:36.074 | '''1:35.585''' | 1 |- ! 2 | 6 | {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault F1|Renault]] | 1:37.373 | '''1:36.039''' | 1:35.659 | 2 |- ! 3 | 8 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.144 | 1:36.287 | 1:35.766 | 3 |- ! 4 | 2 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | '''1:37.113''' | 1:36.197 | 1:36.062 | 4 |- ! 5 | 4 | {{DE-VLAG}} [[Nico Rosberg]] | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.708 | 1:36.791 | 1:36.535 | 5 |- ! 6 | 7 | {{BR-VLAG}} [[Felipe Massa]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:37.515 | 1:36.169 | 1:36.571 | 6 |- ! 7 | 1 | {{GB-VLAG}} [[Jenson Button]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:38.123 | 1:37.064 | 1:36.731 | 7 |- ! 8 | 11 | {{PL-VLAG}} [[Robert Kubica]] | [[Renault F1|Renault]] | 1:37.703 | 1:37.179 | 1:36.824 | 8 |- ! 9 | 3 | {{DE-VLAG}} [[Michael Schumacher]] | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:37.980 | 1:37.077 | 1:36.950 | 9 |- ! 10 | 9 | {{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Cosworth]] | 1:38.257 | 1:37.511 | 1:36.998 | 10 |- ! 11 | 10 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Cosworth]] | 1:38.115 | 1:37.620 | | 11 |- ! 12 | 23 | {{JP-VLAG}} Kamui Kobayashi | [[Sauber|BMW Sauber]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.429 | 1:37.643 | | 12 |- ! 13 | 22 | {{DE-VLAG}} [[Nick Heidfeld]] | [[Sauber|BMW Sauber]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.171 | 1:37.715 | | 13 |- ! 14 | 14 | {{DE-VLAG}} [[Adrian Sutil]] | [[Force India]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:38.572 | 1:37.783 | | 14 |- ! 15 | 12 | {{RU-VLAG}} [[Vitaly Petrov]] | [[Renault F1|Renault]] | 1:38.174 | 1:37.799 | | 20<ref>{{nl}} [http://www.gpupdate.net/nl/f1-nieuws/244673/petrov-krijgt-gridstraf-voor-botsing-met-hulkenberg/ Petrov kry roosterstraf vir botsing met Hülkenberg]</ref> |- ! 16 | 17 | {{ES-VLAG}} Jaime Alguersuari | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.583 | 1:37.853 | | 15 |- ! 17 | 16 | {{CH-VLAG}} [[Sébastien Buemi]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:38.621 | 1:38.594 | | 16 |- ! 18 | 15 | {{IT-VLAG}} [[Vitantonio Liuzzi]] | [[Force India]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:38.955 | | | 17 |- ! 19 | 18 | {{IT-VLAG}} [[Jarno Trulli]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth]] | 1:40.521 | | | 18 |- ! 20 | 24 | {{DE-VLAG}} [[Timo Glock]] | Virgin-[[Cosworth]] | 1:40.748 | | | 19 |- ! 21 | 19 | {{FI-VLAG}} [[Heikki Kovalainen]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth]] | 1:41.768 | | | 21 |- ! 22 | 25 | {{BR-VLAG}} Lucas di Grassi | Virgin-[[Cosworth]] | 1:42.325 | | | 22 |- ! 23 | 20 | {{JP-VLAG}} Sakon Yamamoto | Hispania Racing-[[Cosworth]] | 1:42.444 | | | 23 |- ! 24 | 21 | {{BR-VLAG}} [[Bruno Senna]] | Hispania Racing-[[Cosworth]] | 1:43.283 | | | 24 |} == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 8 | {{ES-VLAG}} '''[[Fernando Alonso]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 55 | 2:48:20.810 | 3 | '''25''' |- ! 2 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[Lewis Hamilton]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | 55 | +14.999 | 4 | '''18''' |- ! 3 | 7 | {{BR-VLAG}} '''[[Felipe Massa]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 55 | +30.868 | 6 | '''15''' |- ! 4 | 3 | {{DE-VLAG}} '''[[Michael Schumacher]]''' | '''[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | 55 | +39.688 | 9 | '''12''' |- ! 5 | 11 | {{PL-VLAG}} '''[[Robert Kubica]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 55 | +47.734 | 8 | '''10''' |- ! 6 | 15 | {{IT-VLAG}} '''[[Vitantonio Liuzzi]]''' | '''[[Force India]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | 55 | +53.571 | 17 | '''8''' |- ! 7 | 9 | {{BR-VLAG}} '''[[Rubens Barrichello]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Cosworth]]''' | 55 | +1:09.257 | 10 | '''6''' |- ! 8 | 23 | {{JP-VLAG}} '''Kamui Kobayashi''' | '''[[Sauber|BMW Sauber]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 55 | +1:17.889 | 12 | '''4''' |- ! 9 | 22 | {{DE-VLAG}} '''[[Nick Heidfeld]]''' | '''[[Sauber|BMW Sauber]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 55 | +1:20.107 | 13 | '''2''' |- ! 10 | 10 | {{DE-VLAG}} '''[[Nico Hülkenberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Cosworth]]''' | 55 | +1:20.851 | 11 | '''1''' |- ! 11 | 17 | {{ES-VLAG}} Jaime Alguersuari | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 55 | +1:24.146 | 15 | |- ! 12 | 1 | {{GB-VLAG}} [[Jenson Button]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 55 | +1:29.939 | 7 | |- ! 13 | 19 | {{FI-VLAG}} [[Heikki Kovalainen]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth]] | 54 | +1 rondte | 21 | |- ! 14 | 21 | {{BR-VLAG}} [[Bruno Senna]] | Hispania Racing-[[Cosworth]] | 53 | +2 rondtes | 24 | |- ! 15 | 20 | {{JP-VLAG}} Sakon Yamamoto | Hispania Racing-[[Cosworth]] | 53 | +2 rondtes | 23 | |- ! DNF | 14 | {{DE-VLAG}} [[Adrian Sutil]] | [[Force India]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 46 | Ongeval | 14 | |- ! DNF | 5 | {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault F1|Renault]] | 45 | Enjin | 1 | |- ! DNF | 12 | {{RU-VLAG}} [[Vitaly Petrov]] | [[Renault F1|Renault]] | 39 | Botsing | 20 | |- ! DNF | 24 | {{DE-VLAG}} [[Timo Glock]] | Virgin-[[Cosworth]] | 31 | Ongeluk | 19 | |- ! DNF | 16 | {{CH-VLAG}} [[Sébastien Buemi]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 30 | Ongeluk | 16 | |- ! DNF | 18 | {{IT-VLAG}} [[Jarno Trulli]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth]] | 25 | Hidrolies | 18 | |- ! DNF | 25 | {{BR-VLAG}} Lucas di Grassi | Virgin-[[Cosworth]] | 25 | Botsing | 22 | |- ! DNF | 6 | {{AU-VLAG}} [[Mark Webber]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault F1|Renault]] | 18 | Ongeluk | 2 | |- ! DNF | 4 | {{DE-VLAG}} [[Nico Rosberg]] | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 18 | Ongeluk | 5 | |} == Verwysings == {{Verwysings}} <br /> {{F1GP 2010–2019}} [[Kategorie:Koreaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2010|Korea]] eq10rhevic29qrwgx4m1t83wtmtebnq 0 114585 2917479 2880400 2026-07-14T07:06:01Z Aliwal2012 39067 2917479 wikitext text/x-wiki '''Liezl de Kock''' (gebore 27 Desember 1982)<ref name="tvsa" /> is ’n [[aktrise]] en [[skrywer]] van fisieke teaterstukke, waarvan “''Piet se optelgoed''” die bekendste is. == Lewe en werk == De Kock is gebore op 27 Desember 1982, en word groot in [[Lady Grey]] in die Oos-Kaap.<ref name="tvsa" /> Liezl de Kock studeer vanaf 2001 aan die Filmskool [[Afghanistan|Afda]], waar sy in 2005 ’n [[B.A.-graad]] in verhoog- en rolprentkuns en skryfwerk ontvang.<ref name="tvsa" /> Vanaf Mei 2006 tot Desember 2011 is sy verbonde aan die onafhanklike teatergroep FTH:K, wat spesialiseer in visuele en fisieke teater wat taalgrense oorskry en veral van mimiek, kostuums en teater-rekwisiete gebruik maak om die boodskap aan die gehoor te kommunikeer. Vanaf Januarie 2012 tot Desember 2012 is sy verbonde aan die [[Oos-Kaapse kurper|Oos-Kaapse]] teatergroep Ubom! Daarna deurloop sy vanaf Januarie 2013 ’n meestersgraadkursus in drama aan [[Rhodes-universiteit]] in [[Grahamstad]]. Sy behaal in 2014 die M.A.-graad met lof met ’n prakties gedrewe navorsingsverslag onder die titel “''Piet se optelgoed''”.  As akteur tree sy in verskeie produksies op. In 2005 wen sy ’n beste aktrise-toekenning vir haar rol in die rolprent “''Hollywood in my huis''”, in 2008 kry sy ’n Arts and Culture-toekenning vir “''Gumbo 2008''”, terwyl haar spel in die teaterstuk “''Pictures of you''” aan haar ’n Ovation-toekenning en twee Fleur du Cap-toekennings besorg. Sy word ook genomineer vir beste aktrise vir haar rol in Rob Murray se “''Womb tide''”. In 2010 word sy in die ''[[Sunday Times]]'' vermeld as een van die beste aktrises in Suid-Afrika. Sy woon in [[Lady Grey]] in die [[Oos-Kaap]]. == Skryfwerk == “''Piet se optelgoed''” is ’n fisieke teaterstuk met ’n Afrikaanse titel, maar dit bevat nie gesproke taal nie. Piet woon aan die rand van die stad. Hy is ’n mite en ’n gruwelstorie wat aan ongehoorsame kinders vertel word. Die stuk verken die magteloosheid van vroue en is ’n donker nagmerrie met onverwagse humor, maar ook hartverskeurende kwesbaarheid en menslikheid. “''Piet se optelgoed''” word in 2014 by die [[Nasionale Kunstefees]] in Grahamstad opgevoer, waar dit ’n silwer-Standard Bank Ovation-prys in die kategorie vir fisieke teater ontvang het. Dit word ook gekies om in 2015 na die Amsterdam Randfees te gaan. == Bronnelys == === Tydskrifte en koerante === * Anoniem “‘Nagmerrie’ sonder taal” “Beeld” 13 Augustus 2015 === Internet === * Conspiracy of clowns: https://conspiracyofclowns.wordpress.com/category/piet-se-optelgoed/ * LinkedIn: https://za.linkedin.com/pub/liezl-de-kock/64/48a/55b{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="tvsa">{{Cite web |url=https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=18028 |website=www.tvsa.co.za |title=Liezl de Kock |lang=en |access-date=25 Februarie 2026 |archive-date=28 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128135953/https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=18028 |url-status=live }}</ref> }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:De Kock, Liezl}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 21ste eeu]] 49lx181vrnw82qhs07akia4xbkt8xes 0 122627 2917418 2910136 2026-07-13T18:45:04Z SpesBona 2720 Hersien 2917418 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Tennisspeler | spelernaam = Jeļena Ostapenko | beeld = [[Lêer:Ostapenko RG22 (4) (52144317609).jpg|250px]] | onderskrif = Jeļena Ostapenko tydens die [[Franse Ope]] in 2022 | vollenaam = Jeļena Ostapenko | noemnaam = | land = {{vlagland|Letland}} | woonplek = [[Riga]], [[Letland]] | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1997|6|8}}<ref name=WTAStats>{{en}} {{cite web |url=https://www.wtatennis.com/players/319939/jelena-ostapenko |title=Jelena Ostapenko |publisher=Women's Tennis Association |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> | geboorteplek = [[Riga]], [[Letland]]<ref name="WTAStats" /> | sterftedatum = | sterfteplek = | lengte = 1,77&nbsp;m<ref name="WTAStats" /> | gewig = | college = | afrigter = Stas Khmarsky, Jeļena Jakovļeva<ref name="WTAStats" /> | beginpro = 2012<ref name="WTAStats" /> | afgetree = | speel = Regshandig (tweehandig handrughou)<ref name="WTAStats" /> | loopbaanwengeld = $20&nbsp;224&nbsp;063 <small>(soos op 13 Julie 2026)</small><ref name="WTAStats" /> <small>(29ste van alle tye)</small><ref>{{en}} {{cite web |url=http://wtafiles.wtatennis.com/pdf/rankings/All_Career_Prize_Money.pdf |title=Career Prize Money Leaders |publisher=Women's Tennis Association |format=PDF |date=13 Julie 2026 |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> | tennishsjaar = | tennishsid = | webblad = | enkelspelrekord = 410–262 (61,0%)<ref name="WTAStats" /> | enkelspeltitels = 9 WTA,<ref name="WTAStats" /> 7 ITF | hoogsteenkelspelrang = No. 5 (19 Maart 2018)<ref name="WTAStats" /> | huidigeenkelspelrang = No. 29 (13 Julie 2026)<ref name="WTAStats" /> | AustralieseOpeuitslag = KE (2023) | AustralieseOpejunioruitslag = | AustralieseOpesenioruitslag = | FranseOpeuitslag = '''W''' (2017) | FranseOpejunioruitslag = | FranseOpesenioruitslag = | Wimbledonuitslag = HE (2018) | Wimbledonjunioruitslag = '''W''' (2014) | Wimbledonsenioruitslag = | VSAOpeuitslag = KE (2023) | VSAOpejunioruitslag = | VSAOpesenioruitslag = | Andertoernooie = Groot toernooie | MeestersBekeruitslag = | WTAKampioenskapuitslag = RR (2017) | Olimpieseuitslag = 1R ([[Olimpiese Somerspele 2016|2016]], [[Olimpiese Somerspele 2020|2020]], [[Olimpiese Somerspele 2024|2024]]) | dubbelspelrekord = 294–182 (61,8%)<ref name="WTAStats" /> | dubbelspeltitels = 12 WTA,<ref name="WTAStats" /> 8 ITF | hoogstedubbelspelrang = No. 3 (14 Julie 2025)<ref name="WTAStats" /> | huidigedubbelspelrang = No. 17 (13 Julie 2026)<ref name="WTAStats" /> | AustralieseOpeDubbelspeluitslag = E (2024, 2025) | AustralieseOpeDubbelspeljunioruitslag = | AustralieseOpeDubbelspelsenioruitslag = | FranseOpeDubbelspeluitslag = HE (2022) | FranseOpeDubbelspeljunioruitslag = | FranseOpeDubbelspelsenioruitslag = | WimbledonDubbelspeluitslag = E (2025) | WimbledonDubbelspeljunioruitslag = | WimbledonDubbelspelsenioruitslag = | VSAOpeDubbelspeluitslag = '''W''' (2024) | VSAOpeDubbelspeljunioruitslag = | VSAOpeDubbelspelsenioruitslag = | AndertoernooieDubbelspel = Groot dubbelspeltoernooie | MeestersBekerDubbelspeluitslag = | WTAKampioenskapDubbelspeluitslag = HE (2022) | OlimpieseDubbelspeluitslag = 1R (2020) | Gemeng = Gemengde dubbelspel | gemengdetitels = 0 | gemengderekord = | AustralieseOpeGemengdeuitslag = KE (2023) | FranseOpeGemengdeuitslag = 1R (2017, 2018, 2023) | WimbledonGemengdeuitslag = E (2019) | VSAOpeGemengdeuitslag = KE (2022) | opgedateer = 13 Julie 2026 }} '''Jeļena Ostapenko''', ook bekend as '''Aļona Ostapenko'''<ref>{{lv}} {{cite news |title=Aļona Ostapenko: 'Neviens mani nav tā apmācījis. Tas vienkārši ir stils, kurā spēlēju' |url=http://www.la.lv/alona-ostapenko-neviens-mani-nav-ta-apmacijis-tas-vienkarsi-ir-stils-kura-speleju/ |work=Latvijas Avīze |date=14 Julie 2017 |accessdate=28 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180714192945/http://www.la.lv/alona-ostapenko-neviens-mani-nav-ta-apmacijis-tas-vienkarsi-ir-stils-kura-speleju/ |archive-date=14 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> (gebore in [[Riga]], [[8 Junie]] [[1997]]), is 'n [[Letland|Letse]] [[tennis]]speler. Sy het op vyf begin tennis speel. Haar gunstelingoppervlak is hardebaan. Sy speel regshandig en het 'n dubbelhand-rughand.<ref name="WTAStats" /> In 2015 kry sy 'n loslootjie om by die [[Wimbledon-kampioenskap]] te speel, wat haar [[Grand Slam (tennis)|grandslamdebuut]] inlui. Later daardie jaar speel sy die eerste keer tydens die [[Quebec]]-toernooi in 'n WTA-eindstryd. In 2016 vorder sy tot die eindrondte tydens die "''Premier Five''"-toernooi in [[Doha]], en so ook in 2017 tydens die Charleston-toernooi. In 2017 behaal Ostapenko haar eerste WTA-titel op die dubbelspeltoernooi in [[Sint Petersburg]] (saam met die Poolse Alicja Rosolska). In 2017 wen sy ook die enkelspel op [[Franse Ope|Roland Garros]], haar eerste grandslamtitel, asook die eerste vir 'n speler uit Letland. Sy het eers vir Louisa Chirico, Mónica Puig, Lesja Tsoerenko en Samantha Stosur uitgestof, waarna sy [[Caroline Wozniacki]] in die kwarteindronde klop, vir Timea Bacsinszky in die halfeindronde, en die derde gekeurde [[Simona Halep]] in die eindstryd verslaan. Haar oorwinning as ongeplaaste speler op Roland Garros is die eerste sedert dié van Margaret Scriven in 1933.<ref name=2017results>{{en}} {{cite news |first= |last= |title=2017 results |work=CBSSports.com |date= |accessdate=28 Januarie 2019 |url=https://www.cbssports.com/tennis/players/playerpage/2215978/2017/jelena-ostapenko}}</ref> == Grand Slam-rekord == [[Lêer:Jelena Ostapenko RG17 cropped.jpg|duimnael|links|upright|Jeļena Ostapenko tydens die [[Franse Ope]] in 2017]] Die tabel toon Ostapenko se prestasie tydens elk van die [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]]-toernooie in enkelspel vir vroue waaraan sy deelgeneem het: {| class="wikitable" style="text-align: center;" width = 60%; !width=10%| Jaar !width=20%| [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]] !width=20%| [[Franse Ope]] !width=20%| [[Wimbledon-kampioenskap|Wimbledon]] !width=20%| [[VSA-Ope (tennis)|VSA-Ope]] |- |2015 | ''Nie deelgeneem nie'' | K1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |- |2016 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |- |2017 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#00ff00;"| '''Wenner''' |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2018 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:yellow;"| Halfeindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2019 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2020 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 | ''Toernooi nie gehou nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' |- |2021 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 | ''Nie deelgeneem nie'' |- |2022 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |- |2023 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |- |2024 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |- |2025 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |- |2026 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 | |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} [https://www.itftennis.com/en/players/jelena-ostapenko/800322660/lat/wt/s/overview/ Jeļena Ostapenko se ITF-profiel] * {{en}} [https://www.wtatennis.com/players/319939/jelena-ostapenko Jeļena Ostapenko se WTA-profiel] * {{en}} {{IMDb naam|6625846}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ostapenko, Jelena}} [[Kategorie:Letlanders]] [[Kategorie:Tennisspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] p55zwm3q69tufdtum30chiurfq6emm8 0 125863 2917424 2910143 2026-07-13T19:00:08Z SpesBona 2720 Hersien 2917424 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Tennisspeler | spelernaam = Sloane Stephens | beeld = [[Lêer:Stephens WM17 (7) (35347283294).jpg|250px]] | onderskrif = Sloane Stephens tydens die [[Wimbledon-kampioenskap]] in 2017 | vollenaam = Sloane Stephens | noemnaam = | land = {{vlagland|Verenigde State}} | woonplek = [[Fort Lauderdale]], [[Florida]]<ref name=WTAStats>{{en}} {{cite web |url=https://www.wtatennis.com/players/315683/sloane-stephens |title=Sloane Stephens |publisher=Women's Tennis Association |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1993|3|20}}<ref name="WTAStats" /> | geboorteplek = [[Plantation, Florida|Plantation]], [[Florida]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]]<ref name="WTAStats" /> | sterftedatum = | sterfteplek = | lengte = 1,70&nbsp;m<ref name="WTAStats" /> | gewig = | college = | afrigter = Kamau Murray, Omar El Kheshen<ref name="WTAStats" /> | beginpro = 2009<ref name="WTAStats" /> | afgetree = | speel = Regshandig (tweehandig handrughou)<ref name="WTAStats" /> | loopbaanwengeld = $19&nbsp;347&nbsp;815 <small>(soos op 13 Julie 2026)</small><ref name="WTAStats" /> <small>(31ste van alle tye)</small><ref>{{en}} {{cite web |url=http://wtafiles.wtatennis.com/pdf/rankings/All_Career_Prize_Money.pdf |title=Career Prize Money Leaders |publisher=Women's Tennis Association |format=PDF |date=13 Julie 2026 |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> | tennishsjaar = | tennishsid = | webblad = [http://sloanestephens.com/ sloanestephens.com] | enkelspelrekord = 389–302 (56,3%)<ref name="WTAStats" /> | enkelspeltitels = 8 WTA,<ref name="WTAStats" /> 1 ITF | hoogsteenkelspelrang = No. 3 (16 Julie 2018)<ref name="WTAStats" /> | huidigeenkelspelrang = No. 315 (13 Julie 2026)<ref name="WTAStats" /> | AustralieseOpeuitslag = HE (2013) | AustralieseOpejunioruitslag = | AustralieseOpesenioruitslag = | FranseOpeuitslag = E (2018) | FranseOpejunioruitslag = | FranseOpesenioruitslag = | Wimbledonuitslag = KE (2013) | Wimbledonjunioruitslag = | Wimbledonsenioruitslag = | VSAOpeuitslag = '''W''' (2017) | VSAOpejunioruitslag = | VSAOpesenioruitslag = | Andertoernooie = Groot toernooie | MeestersBekeruitslag = | WTAKampioenskapuitslag = E (2018) | Olimpieseuitslag = 1R ([[Olimpiese Somerspele 2016|2016]]) | dubbelspelrekord = 60–88 (40,5%)<ref name="WTAStats" /> | dubbelspeltitels = 1 WTA,<ref name="WTAStats" /> 1 ITF | hoogstedubbelspelrang = No. 63 (23 September 2024)<ref name="WTAStats" /> | huidigedubbelspelrang = No. 1254 (13 Julie 2026)<ref name="WTAStats" /> | AustralieseOpeDubbelspeluitslag = 1R (2012, 2018) | AustralieseOpeDubbelspeljunioruitslag = | AustralieseOpeDubbelspelsenioruitslag = | FranseOpeDubbelspeluitslag = 1R (2024) | FranseOpeDubbelspeljunioruitslag = | FranseOpeDubbelspelsenioruitslag = | WimbledonDubbelspeluitslag = 2R (2017) | WimbledonDubbelspeljunioruitslag = | WimbledonDubbelspelsenioruitslag = | VSAOpeDubbelspeluitslag = 1R (2009, 2010, 2011, 2012, 2017, 2024) | VSAOpeDubbelspeljunioruitslag = | VSAOpeDubbelspelsenioruitslag = | AndertoernooieDubbelspel = | MeestersBekerDubbelspeluitslag = | WTAKampioenskapDubbelspeluitslag = | OlimpieseDubbelspeluitslag = | Gemeng = Gemengde dubbelspel | gemengdetitels = | gemengderekord = | AustralieseOpeGemengdeuitslag = 2R (2016) | FranseOpeGemengdeuitslag = | WimbledonGemengdeuitslag = 3R (2018) | VSAOpeGemengdeuitslag = 2R (2008, 2012) | opgedateer = 13 Julie 2026 }} '''Sloane Stephens''' (gebore [[20 Maart]] [[1993]] in [[Plantation, Florida|Plantation]], [[Florida]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[tennis]]speler. Sy het agt WTA-enkeltitels gewen<ref name="WTAStats" /> en haar eerste groot oorwinning tydens die [[VSA-Ope (tennis)|Amerikaanse Ope]] van 2017 behaal. Met hierdie oorwinning het sy die laagste gekeurde speler geword (83) om die vroue-enkelspelstitel in te palm, asook die eerste Amerikaanse vrou naas die Williams-susters wat die toernooi sedert Jennifer Capriati in 2002 gewen het. Stephens het ook die halfeindrondte van die [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]] in 2013 behaal, waar sy [[Serena Williams]] in die kwarteindrondte verslaan het. Sy het haar eerste enkelspeltitel by die Citi Open in 2015 gewen. Haar hoogste posisie op die wêreldranglys is nommer 3.<ref name="WTAStats" /> == Grand Slam-rekord == [[Lêer:Flickr - Carine06 - Sloane Stephens.jpg|duimnael|links|upright|Sloane Stephens tydens die [[Wimbledon-kampioenskap]] in 2012]] [[Lêer:2011-07-29 Sloane Stephens.jpg|duimnael|links|upright|Sloane Stephens tydens die Washington Open in 2011]] Die tabel toon Stephens se prestasie tydens elk van die [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]]-toernooie in enkelspel vir vroue waaraan sy deelgeneem het: {| class="wikitable" style="text-align: center;" width = 60%; !width=10%| Jaar !width=20%| [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]] !width=20%| [[Franse Ope]] !width=20%| [[Wimbledon-kampioenskap|Wimbledon]] !width=20%| [[VSA-Ope (tennis)|VSA-Ope]] |- |2011 | K2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 | K2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2012 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2013 |style="background:yellow;"| Halfeindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |- |2014 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |- |2015 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |- |2016 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 | ''Nie deelgeneem nie'' |- |2017 | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#00ff00;"| '''Wenner''' |- |2018 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |- |2019 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |- |2020 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 | ''Toernooi nie gehou nie'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2021 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2022 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |- |2023 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 | ''Nie deelgeneem nie'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |- |2024 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |- |2025 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' |- |2026 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 | ''Nie deelgeneem nie'' | |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} [http://sloanestephens.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.itftennis.com/en/players/sloane-stephens/800277557/usa/wt/s/overview/ Sloane Stephens se ITF-profiel] * {{en}} [https://www.wtatennis.com/players/315683/sloane-stephens Sloane Stephens se WTA-profiel] * {{en}} {{IMDb naam|5685595}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Stephens, Sloane}} [[Kategorie:Amerikaanse tennisspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1993]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] c2qmv22xh94f26nz8ocgfd1g98c1n18 0 126746 2917509 2865252 2026-07-14T09:56:14Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2917509 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Tigress with cubs in Kanha Tiger reserve.jpg|duimnael|'n Tierwyfie met haar kleintjies.]] Die '''lewensiklus van die tier''' (''Panthera tigris'') behels die kringloop van die spesie se [[voortplanting]], grootmaak en vrekte. Die tier se voortplanting volg gewoonlik op die aanpassing by die [[Habitat|omgewing waarin hy hom bevind]]: baie [[Kinders|welpies]] word gebore, maar min van hulle bereik volle wasdom. Die tiere word blind gebore en is daarom kwesbaar; gevolglik is hulle heeltemal afhanklik van hul [[ma]]. Dit duur omtrent 'n anderhalf jaar vir die tierwyfie om haar kleintjies te leer jag – hulle volg die ma se voetspore. In 'n poging om met 'n [[wyfie]] te paar, volg die [[mannetjie]] die kenmerkende patroon van katagtiges: wanneer die tierwyfie die mannetjie aanvaar het, [[Seks|kopuleer]] die mannetjie en word die posisie behou deur die wyfie se nekvel vas te gryp. Sodra die paring voltooi is, probeer die wyfie die mannetjie wegklap. Die paring geskied vinnig en word meermale per dag herhaal – oor 'n tydperk van hoogstens tien dae. Die dragtigheid duur gemiddeld 103 dae. In die natuur is die lewensverwagting van die tier vyftien jaar en ses-en-twintig jaar in gevangenskap. Daar word gemiddeld twee nakomelinge per wildlewende dierepaar grootgemaak. In [[dieretuin]]e word die siklus met behulp van die mens verander deur keisersnees, kunsmatige [[bevrugting]] en kruising met ander spesies. == Werping en aangeleerde gedrag == === Die eerste dae === Die tierwelpies bly vir die eerste ses tot veertien dae blind, omdat 'n vlies hul [[oë]] bedek. Wanneer die oë "oopgaan" is hulle [[blou]]. Soos die tiertjies ouer word, sal die kleur verander na donkergoud. Die tiertjies word ook sonder hare gebore en is nog nie in staat om te loop nie.<ref name="Picq89">{{fr}} Pascal Picq et François Savigny, ''Les tigres'', Évreux, Odile Jacob, octobre 2004, 192 bl. ({{ISBN|978-2-7381-1342-9}}), bl. 89.</ref> By geboorte wissel hul massa van 750 tot 1&nbsp;600&nbsp;g, na gelang van hul subspesie: 'n pasgebore tier is 200 maal ligter as 'n uitgegroeide tier.<ref name="Picq135">{{fr}} Pascal Picq et François Savigny, ''op. cit.'', bl. 135</ref> Sodra die eerste kreet omtrent drie tot dertig minute na die geboorte gegee word, byt die tierwyfie die naelstring af en maak die kleintjies skoon. Die blinde pasgeborenes sal dan instinktief na die liggaamshitte en gevolglik die tepels van die wyfie begin soek deur rond te tas. Die gesoog begin tydens die eerste vier ure, en die eerste drie dae word hieraan bestee.<ref name="KS39" /> Aanvanklik duur die drinkery tot 70% van die aantal ure per dag, maar dit verminder met verloop van tyd: dit daal na 60% na tien dae, 30% na veertig dae en slegs 10% na 90 dae, wanneer die tiertjies amper reg is om gespeen te word.<ref>{{en}} Maxine Annabell, [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lairweb.org.nz%2Ftiger%2Ffamily3.html « Raising cubs, Part 3,4&5: Learning To Hunt »], op [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lairweb.org.nz%2Ftiger%2F ''Tiger Territory''] (geraadpleeg 3 April 2009)</ref> Die tierwyfie verloor gou belangstelling in die welpies wat nog steeds nie roer nie – hulle word doodgebore beskou. Dus sal sy ook nie haar welpies dwing om te drink nie.<ref name="KS42">{{fr}} Kailash Sankhala, ''op. cit.'', « Les relations familiales : La brave mère », bl. 42</ref> Die tiermelk is baie ryk aan vet ([[lipied]]e) en eiwitte ([[proteïen]]e) wat sorg vir snelle groei:<ref name="Picq135" /> die tierwelpie se massa vermenigvuldig eenhonderd maal oor die eerste twintig maande,<ref name="Picq89" /> waarna die voortgesette groei verlangsaam tot op twee jaar.<ref name="KS72" /> [[Lêer:Croissance du tigre-af.svg|duimnael|550px|senter|Die groei van 'n Bengaalse tiermannetjie.<ref name="KS72">{{fr}} Kailash Sankhala, ''op. cit.'', bl. 72</ref>]] Die tierwyfie sal nie huiwer om haar welpies na ander lêplekke te dra om hulle teen [[roofdier]]e te beskerm nie. Tiertjies begin al op die ouderdom van een maand te speel.<ref name="jackson103">{{fr}} Peter Jackson et Adrienne Farrel Jackson (trad. Danièle Devitre, préf. Dr Claude Martin, ill. Robert Dallet et Johan de Crem), ''Les Félins : Toutes les espèces du monde'', Turin, Delachaux et Niestlé, coll. « La bibliothèque du naturaliste », 15 octobre 1996, bl. 272, relié ({{ISBN|978-2603010198}} en {{ISBN|2-603-01019-0}}), bl. 103</ref> Elke werpsel het gewoonlik 'n dominante kleintjie wat gewoonlik 'n mannetjie is, maar dit is nie altyd so nie.<ref>{{en}} Valmik Thapar, ''The Tiger’s Destiny'', London, Kyle Cathie Ltd, 1992</ref> Die wyfie tref veiligheidsmaatreëls deur die prooi na die lêplek te bring. Terwyl die welpies vreet, kan sy terselfdertyd 'n wakende ogie oor hulle hou. Die lêplek self moet egter skoon gehou word: daar word buite geëet, ontlas en urineer. Die kleintjies word ook gereeld skoongelek; dit verbeter bowendien nog hul bloedsomloop en die werking van die ingewande.<ref name="KS42" /> === Aangeleerde gedrag === [[Lêer:Malayan Tiger Cubs.jpg|duimnael|links|Oefening baar kuns: speletjies toets die refleksbewegings wat tydens die jag benut sal word.]] [[Lêer:Breakfast for the Cub!.jpg|duimnael|Tiertjies mag die vleis slegs na veertig dae proe.]] Slegs die wyfie leer die welpies; die mannetjie sal byna nooit inmeng nie, maar sal wel soms sy prooi met die wyfie en sy nageslag kom deel.<ref name=Karanth /> Voordat veertig dae nie verby is nie,<ref name="KS42" /> sal die wyfie nie die kleintjies vleis laat vreet nie. Daarna kan hulle die vleis begin lek en knaag totdat hulle gespeen is op agt maande.<ref name="Picq135" /> Op drie maande laat die wyfie hulle alleen in die lêplek agter terwyl sy gaan jag en bring die prooikarkas terug. In teenstelling met die leeutjies, eet tiertjies eerste. Sodra die wyfie sien haar kleintjies is dikgevreet, eers dan val sy self weg. Navorsing bewys ook die wyfie sal haar eie honger opsy skuif sodat die kleintjies eerste kan vreet. Die tierwyfie is geweldig beskermend en sal enige gevaar probeer vermy of doodmaak (hetsy tiermannetjies (selfs hul eie pa), mense, ens.).<ref name="KS36" /> Die wyfie leer die kleintjies jag tot op ongeveer 18 tot 28 maande.<ref name="Larousse68">{{fr}} Rémy Marion (dir.), Cécile Callou, Julie Delfour, Andy Jennings, Catherine Marion et Géraldine Véron, ''Larousse des félins'', Paris, Larousse, septembre 2005, 224 bl. ({{ISBN|2-03-560453-2}} et {{ISBN|978-2035604538}}, OCLC 179897108), bl. 68</ref> Hulle leer jag deur te kyk wat hul ma doen. Die welpies put genot daaruit om gevaarlike diere soos die [[buffel]] op te spoor, plat te trek en om te bring. Tussen ses en agt maande verken hulle die omgewing en maak jag op klein prooidiere: meestal [[voël]]s, maar durf as trop soms ook klein wildsbokkies aan. Op daardie ouderdom dwaal hulle nie verder as eenhonderd meter van hul ma af nie.<ref name="KS36" /> Party katsoorte soos die jagluiperdwyfie vang die prooi lewendig sodat haar kleintjies praktiese jagondervinding kan opdoen wat ware grootte betref. Hierdie gedrag kom veel minder by die tier voor.<ref>{{fr}} Pascal Picq et François Savigny, ''op. cit.'', bl. 99</ref> Op een jaar kan die welpies selfstandig jag.<ref name="jackson103" /> Die tiertjies kry hul vaste of permanente [[gebit]] op 12 tot 18 maande, wat van hulle voortreflike jagters maak.<ref name=Karanth>{{en}} [http://repository.ias.ac.in/89489/1/50p.pdf K. Ullas Karanth, « Tiger ecology and conservation in the Indian continent », ''Journal of the Bombay natural history society'', vol. 100, no 2 and 3,&lrm; August-December 2003, bl. 173]</ref> Rondom 18 tot 21 maande begin hulle al hoe meer oor die prooi te baklei. Gewoonlik verlaat die jong tiermannetjies die trop eerste. Die tiergesinnetjie spat uiteindelik uitmekaar wanneer die tierwyfie weer bronstig raak en sy die trop verlaat.<ref name="KS45">Kailash Sankhala, ''op. cit.'', bl. 45</ref> == Voortplanting == === Voortplantingswyse === [[Lêer:Panthera tigris altaica 13 - Buffalo Zoo.jpg|duimnael|Ouerplig is onder die tiere beperk: slegs die wyfie leer die welpies.]] Die voortplantingswyse is die r-tipe, dit wil sê, "reaktief", as antwoord op omgewingsfaktore. Hierdie voortplantingswyse word afgelei van die aantal jong, dikwels onvolwasse welpies wat gebore word. Die betrokkenheid van albei ouers is gering, maar die welpies word ook vinnig groot en geslagsryp. Die bevolkingsgrootte hang ten nouste saam met die omgewing, die hoeveelheid kos wat beskikbaar is... dus, baie soortgelyk aan die patroon by knaagdiere of klein soogdiersoorte.<ref name="Picq85">{{fr}} Pascal Picq et François Savigny, ''op. cit.'', bl. 85-86</ref> Die tier is egter nie heeltemal die r-tipe nie: hy is ten eerste 'n groot dier wat eers binne twee jaar volgroeid is. Ten tweede is die wyfie aansienlik gemoeid met die aanleer van jagmetodes sodat die kleintjies eendag selfstandig kan oorleef.<ref name="Picq85" /> Op hierdie wyse kan die tierbevolking selfs na groot aantal vrektes weer vinnig herstel. 'n Tekenende bewyse hiervan is die jare toe tierjag weer toegestaan is, wat steeds so opgeteken staan. So word in 1933 sewe-en-twintig tiere in die provinsie Chitawan van kant gemaak, maar in 1936 word nege-en-vyftig ander in dieselfde gebied gedood. Die bevolking kon dus na hierdie slagtings vinnig weer inhaal. 'n Enkele langtermynondersoek rakende die groei van die tierbevolking bestaan wel. 'n Ondersoek is sedert 1963 in 'n voorheen tiervrye gebied in Rusland onderneem. Die eerste tier het in 1966 aangekom en die bevolking het binne slegs agt-en-twintig jaar tot twintig individue vermeerder. Dit dui op 'n gemiddelde jaarlikse aanwas van 6%.<ref name="Riding1">{{en}} John Seidensticker, Peter Jackson and Sarah Christie, ''Riding the tiger: tiger conservation in human-dominated landscapes'', New York, Cambridge University Press, 1999, 1st edition., 383 p., ({{ISBN|978-0-521-64835-6}}, LCCN 98024734), « Reproductive capabilities », bl. 7-11</ref> === Paringsgedrag === [[Lêer:Tiger teeth.jpg|duimnael|Deur te fleem (dit wil sê, wanneer die bolip omkrul, die botande ontbloot, die reuk deur die neusgate ingetrek en 'n tyd lank so gehou word) word die reukspoor deur die orgaan van Jacobson, geleë in die ploegskaarbeen in die neus, verwerk. Die tier kan dan ''ruik'' wat die ander tier se ouderdom, geslag en geslagsrypheid is op wie se spoor hy is.]] [[Lêer:Tender Season..jpg|duimnael|links|Twee tiere tydens paring.]] In die natuur raak die tiere in die ouderdom van drie tot ses jaar geslagsryp by die mannetjies en ongeveer drie jaar by die wyfies.<ref name="jackson105">{{fr}} Jackson, ''op. cit.'', bl. 105</ref> Die eerste voortplanting vind by die wyfies op gemiddeld drie- tot vierjarige leeftyd plaas en by die mannetjies op vier tot agt jaar.<ref name="CSG5" /> Die paartyd kan dwarsdeur die jaar plaasvind, maar dit bereik 'n hoogtepunt wat wissel van streek tot streek: einde November tot begin April in Indië, Desember tot Februarie in Mantsjoerye en tussen Februarie en April in Nepal.<ref name="CSG5" /> Navorsing toon die saadproduksie en -gehalte is nie seisoensgebonde nie.<ref>{{en}} A.P. Byers, A.G. Hunter, U.S. Seal, E.F. Graham et R.L. Tilson, [http://www.reproduction-online.org/content/90/1/119.full.pdf « Effect of season on seminal traits and serum hormone concentrations in captive male Siberian tigers (Panthera tigris) »] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171215043222/http://www.reproduction-online.org/content/90/1/119.full.pdf |date=15 Desember 2017 }}, ''Journal of Reproduction and Fertility'', no 90,&lrm; 1990, bl. 119-125</ref> Die estrum duur gemiddeld nege dae lank.<ref name="jackson105" /> Die siklus word elke 15 tot 20 dae in die wildernis teenoor 40 dae in gevangenskap hervat. Sou 'n werpsel verlore gaan, kom die volgende estrus gemiddeld twee weke vroeër by dié in gevangenskap voor.<ref name="CSG5" /> Hoewel valse estrusse glo by die Ranthambore Nasionale Park¹ gerapporteer is, is hierdie gedrag by die tier nie bevestig nie.<ref name="TT1" /> Wanneer die wyfie bronstig is maak sy haar aanwesigheid bekend deur te steun en te brul. Sy sal ook 'n reukspoor agterlaat. Die geroep kan nogal gereeld voorkom: tot so 69 brulle al om die kwartier.<ref name="TT1">{{en}} Maxine Annabell, «[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lairweb.org.nz%2Ftiger%2Fmating.html ''Mating, Part 1 : In the wild''] », op [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lairweb.org.nz%2Ftiger%2F ''Tiger territory''] (geraadpleeg 1 April 2009)</ref> Sodra die wyfie 'n onbekende mannetjie teëkom, hou sy haar eers op 'n behoorlike afstand, grom vir hom en staan gereed om tot die aanval oor te gaan. Van liewerlee kom die paartjie dan nader na mekaar toe, totdat hul snorbaarde aan mekaar raak. Wanneer hulle mekaar die hof maak, kom die kontak dikwels voor: die tiere knibbel aan hul bekke ("soen") en aai teen mekaar. Wanneer die wyfie gereed is, neem sy die kenmerkende houding van die katte in deur te gaan lê (wat bekend staan as "lordose" ["vooroor gekrom"; "na agter gebuig" m.b.t. die werwelkolom], met die voorpote wat voor haar uitgestrek lê en die agterbene wat halfpad hurk). Die mannetjie klim dan op haar met 'n halfgehurkte houding, sonder om sy maatjie plat te druk. Die mannetjie gaan dan by die wyfie in, laat 'n metaalklinkende kreet<ref>{{fr}} Kailash Sankhala, ''op. cit.'', bl. 38</ref> en gryp dan tydens die saadstorting die plooie van die nekvel vas. Moontlik is hierdie nekvelgreep bedoel om die paar in die regte posisie te dwing tydens ejakulasie; maar dit is gevaarlik en kan by onervare paartjies tot die wyfie se dood lei.<ref name="TT2">{{en}} Maxine Annabell, [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lairweb.org.nz%2Ftiger%2Fmating3.html « ''Mating, Parts 3&4 : Copulation'' »], op [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lairweb.org.nz%2Ftiger%2F ''Tiger territory''] (geraadpleeg 1 April 2009)</ref> Uiteindelik glip die wyfie onder die mannetjie uit, draai dan dikwels teen die mannetjie en probeer hom klap, voordat daar 'n rusperiode intree.<ref name="KS36">Kailash Sankhala, ''op. cit.'', bl. 36</ref> Die tiermannetjie se penis is soos by die ander katsoorte bedek met stekeltjies wat terugwaarts wys (of, weerhakies). Sodra die fallus onttrek word, skraap dit die vaginale wande wat ovulasie by die wyfie kan prikkel. Hierdie stekeltjies kan vir die wyfie seer wees, wat dan ook haar gewelddadige gedrag na die afloop van die paring kan verklaar.<ref name="TT2" /> Die tiere paar meermaal, dag en nag; die paring geskied gou (vyftien tot dertig sekondes<ref name="KS36" />), maar kan tot vyftig keer per dag herhaal word.<ref>{{fr}} Jackson, ''op. cit.'', bl. 15</ref> Die rusperiode duur tussen vyf tot twintig minute. Die ritme van die paring begin afplat op die vyfde dag,<ref name="KS36" /> nadat 'n klimaks op die derde dag bereik is.<ref name="TT2" /> Wanneer die aandrooi stadig sy lampe uitdraai, gaan die twee saam op die jag uit. Wanneer 'n ander mannetjie hom voordoen, is 'n [[dominansiegeveg|skyngeveg]] tussen die twee mannetjies op hande (dit kan op sy minste slegs 'n stofwolkopskoppery wees deur vreesinboeseming). Die swakkere moet die aftog blaas. Geen homoseksuele gedrag is al waargeneem nie.<ref name="KS36" /> Die mannetjie sal met enige bronstige wyfie paar, al is sy ook verwant.<ref name="TT2" /> Tydens paartyd bly die mannetjie getrou aan die wyfie, ook wanneer ander tierwyfies terselfdertyd op hitte is. Maar as haar bronstyd eers verby is, gaan soek die mannetjie 'n ander wyfie.<ref name="TT2" /> === Dragtigheid en werping === Die dragtigheid duur tussen 93 en 114 dae; gemiddeld 103 dae.<ref name="jackson105" /> Eers op twee en 'n half maande val die dragtigheid op, en eers tien dae voor die werping is die pens werklik opgeblase.<ref name="KS37">{{fr}} Kailash Sankhala, ''op. cit.'', bl. 37</ref> Die tierwyfie is dan kwesbaarder vir aanvalle en hongersnood. Die eerste waarneming van die aantal welpies in 'n lêplek dagteken uit die 17de eeu toe die Mogolkeiser Jahangir die werping van drie tierwelpies aangeteken het.<ref name="KS37" /> Die wyfie kan een tot sewe kleintjies kry, maar die gemiddelde is twee tot drie. Slegs twee gevalle in gevangenskap is bekend waar sewe tiertjies die lewenslig gesien het.<ref>{{en}} Maxine Annabell, [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lairweb.org.nz%2Ftiger%2Fcubs.html « ''Early days, part 1 : Pregnancy'' »], op [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lairweb.org.nz%2Ftiger%2F ''Tiger territory''] (geraadpleeg 3 April 2009)</ref> Die Indiese dieretuine lewer 2,9 welpies per werping, terwyl die wildernis 2,98 welpies per werping oplewer.<ref name="jackson105" /><ref name="KS37" /> Voor die werping soek die tierwyfie 'n lêplek wat versteek is, soos 'n grot of 'n plekkie onder rotse of 'n skuiling van digte bosbedekking of ruigte. Die grond is of word eenvoudig vertrap en geen verdere moeite word met die kuil gedoen nie. Geen werping kon in die natuur nog waargeneem word nie. In die gevangenskap blyk dit die duur van die werping staan in wedersydse betrekking tot hoe gespanne die tierwyfie is. 'n Gespanne tierwyfie sal haar kleintjies gouer die wêreld inbring, sodat die hele proses afhangend van die aantal welpies tussen een en agttien ure kan duur. Die tierwyfie lek haar vulva en trek haar boude saam. Dan staan sy op, of gaan soms sit en lig die een agterpoot op, om die kleintjie uit te help.<ref name="KS39">{{fr}} Kailash Sankhala, ''Le tigre : ses mœurs – son histoire – son avenir'', MLP Editions, 1998, 96 bl. ({{ISBN|2-7434-1070-1}}), bl. 39.</ref> Die tussenpose by twee geboortes is meestal 10 tot 20 minute. Tussen elke werping vreet die tierwyfie die naelstring, die amnion (binneste vrugvlies) en die nageboorte op; dit is proteïenryke voedsel.<ref name="KS37" /> Na ongeveer agttien tot twintig maande na die geboorte van die tierwelpies begin die estrussiklus by die moeder van voor af.<ref name="KS45" /> Die interval tussen twee werpings wissel van twintig maande tot twee en 'n half jaar. Daar is al twee keer waargeneem indien die werpsel binne die eerste twee weke na die werping vrek, sal die tussentyd verkort word tot agt maande.<ref name="CSG5" /> == Einde van die lewensiklus == Navorsing in Chitwan, Nepal bevind 34% welpies haal nie hul eerste jaar nie; die vrektesyfer in die tweede jaar is 29%. In die eerste jaar vrek 73% van die hele werpsel weens faktore soos oorstroming, brand of welpies wat doodgemaak word. Laasgenoemde rede is die vernaamste doodsoorsaak by welpies onder een jaar oud: die welpies word soms deur ander mannetjies gedood wat die grondgebied van hulle vaders afneem of binnedring.<ref>{{en}} Cat Specialist group, [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.catsg.org%2Fcatsgportal%2Fcat-website%2Fcatfolk%2Ftiger-03.htm « Tiger ''Panthera tigris'' (Linnaeus, 1758) : Description and Behavior ''Part Two'' »], op http://www.catsg.org , 1996 (geraadpleeg 1 Maart 2009)</ref> In die tweede jaar is die vrektes van 'n hele werpsel heel seldsaam: die vrektes bereik hier slegs 29%.<ref>{{en}} J.L.D. Smith, C. McDougal, « The contribution of variance in lifetime reproduction to effective population size in tigers », ''Conservation Biology'', vol. 5,&lrm; 1991, bl. 484-490</ref><ref name="CSG5">{{en}} Cat Specialist Group, [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.catsg.org%2Fcatsgportal%2Fcat-website%2Fcatfolk%2Ftiger-05.htm « Tiger ''Panthera tigris'' – Biology »], op http://www.catsg.org/ (geraadpleeg 7 Maart 2009)</ref> Teen hierdie tyd het die ervaring van die tierwyfie en die sosiale stabiliteit in die territorium waar die welpies gebore is hul oorlewingskanse aansienlik verbeter. 'n Gebied wat lank deur dieselfde tiermannetjie bewoon en gepatrolleer word bied groter sekerheid vir die kleintjies se toekoms as 'n gebied wat onlangs deur 'n ander mannetjie verkry of voortdurend deur 'n aantal ander mannetjies begeer word.<ref name="Picq89" /> Dit is moeilik om die doodsoorsaak van wildlewende tiere presies vas te stel, omrede hierdie katsoort sku van aard is. Rondswerwende tiere is wel baie kwesbaar vir hongersnood en aanvalle deur spesiegenote en die mens. Tiere wat pas hul moeders verlaat het loop eweneens die risiko van hongersnood, slaags raak met ander diere en jagwonde opdoen.<ref name="Karanth179" /> Die gegewens wat in die Chitawan en Nagarhole Nasionale Parke versamel is kan die geraamde sterftesyfers in die volgende "klasse" tiere indeel: die jongste tiere (onder een jaar oud) is die kwesbaarste (40%), dan volg die rondswerwende tiermannetjies (35%) en tierwyfies (30%), en uiteindelik teelmannetjies (20%) en -wyfies (10%) wat wel hul eie grondgebied het. Jong, onvolgroeide tiere (een tot twee jaar oud) van albei geslagte het ook 'n lae vrektesyfer (10%).<ref name="Karanth179">{{fr}} Karanth, ''op. cit.'', bl. 179</ref> Die lewensverwagting is na raming 26 jaar in gevangenskap en tussen 8 tot 10 jaar in die natuur; die rekord by laasgenoemde is 15 en 'n half jaar.<ref name="jackson105" /> Die tier is vanaf sy veertiende lewensjaar onvrugbaar.<ref name="CSG5" /> In Nepal, nog altyd in Chitawan, toon navorsing oor meer as twintig jaar dat die gemiddelde tydperk waarin 'n individu voortplant by wyfies ietwat meer as ses jaar en by mannetjies minder as drie jaar is. Die gemiddelde aantal nakomelinge uit een wyfie wat onafhanklikheidstadium bereik is 4,54 en slegs 2 van hulle sal weer voortplant; uit een mannetjie is dit gemiddeld 5,83 wat onafhanklikheidstadium bereik en 1,99 nakomelinge wat weer sal voortplant.<ref name="CSG5" /> Die geslagsverhouding van die tier is in die orde van 1.<ref name="Karanth179" /> Die tier leef langer in die beskermende omgewing wat die dieretuin bied: vrektes deur hongersnood of wonde is baie seldsaam. Uit die 347 vrektes in Indiese dieretuine in die jaar 2000 is byna 20% van die gevalle toe te skryf aan asemhalingsprobleme (verstikking (''asfiksie''), tering (''tuberkulose''), longontsteking (''pneumonie'')), spysverteringsprobleme (ontsteking van die slymvlies van die maag (''gastritis''), ontsteking van die slymvliese van die maag en die dunderm (''gastro-enteritis''), maagswere, lewerontsteking (''hepatitis''), buikvliesontsteking (''peritonitis'')) of gedragsafwyking (kannibalisme, …). Die merendeel van die vrektes het tydens die winter plaasgevind en die vrektesyfer 2000 in die Indiese dieretuine was 8,26%.<ref>{{en}} [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.zoosprint.org%2FZooPrintJournal%2F2002%2FMarch%2F741-743.pdf A. Srivastav, B. Chakrabarty, « Seasonal distribution of deaths of tigers (Panthera tigris) in Indian zoos », ''Zoos' Print Journal'', vol. 3, no 17,&lrm; 2002, bl. 741-743]</ref> == Die invloed van gevangenskap == [[Lêer:A caring mom.jpg|duimnael|'n Wit tierwyfie en haar welpies in die ZooParc de Beauval in [[Frankryk]].]] Die tier plant goed in gevangenskap voort. Party dieretuine wend hul tot voorbehoedmiddels of genadedood om die bevolkingsgetalle in toom te hou.<ref>{{en}} Maxine Annabell, [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lairweb.org.nz%2Ftiger%2Fmating5.html « Mating, Parts 5&6 : In captivity »], op [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lairweb.org.nz%2Ftiger%2F ''Tiger territory''] (geraadpleeg 2 April 2009)</ref> Aan die ander kant weer kan teelsentra die welpies vroegtydig uit die moeder haal, sodat sy opnuut weer bronstig kan raak en hoogstens tot drie werpsels per jaar die lewe skenk.<ref name="Nichols">{{fr}} Michael Nichols et Geoffrey C. Ward (trad. Florence Illouz), ''Le tigre'' [« The Year of the Tiger »], Paris, National Geographic, 2000, bl. 156 ({{ISBN|978-2-7441-2875-2}})</ref> Terugteling, ''in situ''-bewarings- en navorsingsprogramme (i.v.m. die biologie en gedrag) in sowel die natuur as gevangenskap dra elkeen hul deeltjie by om die tierbevolking aan die lewe te hou.<ref>{{en}} WAZA, [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.waza.org%2Fvirtualzoo%2Ffactsheet.php%3Fid%3D112-007-002-005%26view%3DCats%26main%3Dvirtualzoo « Virtual Zoo : Tiger »], op [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.waza.org%2F World Association of Zoos and Aquariums], 2008 (geraadpleeg 17 Mei 2009)</ref> Om hierdie spesie op 'n volhoubare wyse te bewaar en gesond te hou, span dieretuine saam om die genetiese diversiteit van die eksemplare in gevangenskap te handhaaf deur teelprogramme van stapel te stuur: die Siberiese tier is byvoorbeeld die fokuspunt van die Europese teelprogram, ''European Endangered species Programme'' (EEP),<ref>{{en}} [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.quantum-conservation.org%2FEEP%2FTIGERS.html «TIGERS »], op [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.quantum-conservation.org%2F http://www.quantum-conservation.org/] (geraadpleeg 8 Maart 2009)</ref> en die Amerikaanse ''Species Survival Plan'' (SSP).<ref>{{en}} AZA, [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.aza.org%2FCANDS%2F « Conservation Programs Information »] , op http://www.aza.org (geraadpleeg 26 Maart 2009)</ref> === Op paring === Die Siberiese tiermannetjie kan in gevangenskap aanvallend teenoor die wyfie optree wanneer hulle mekaar teenkom, veral as sy hom nie geval nie.<ref name="tinka" /> ==== Kunsmatige bevrugting ==== Voortplanting by tiere in gevangenskap is moontlik deur middel van kunsmatige bevrugting. Die hoofvoordeel is die gemaklike "oordra" van die saadselle van 'n eksemplaar in gevangenskap, sonder om die mannetjie en wyfie byeen te bring. Nog 'n voordeel is die versameling van saadselle by 'n wildlewende eksemplaar. By groot katte word saadselle verkry deur elektro-ejakulasie; die sperma kan dan teen kamertemperatuur, 4ºC of bevrore geberg word. Die ovulasie moet deur die veearts aangehelp word, wat byvoorbeeld geslagshormone (soos gonadotrofiene) by die wyfie inspuit.<ref>{{fr}} Valérie Duphot, [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.cresam.fr%2Fpresse%2F0703p.pdf « IA chez les félidés »], La dépêche vétérinaire – L’hebdomadaire vétérinaire de A à Z, no 933,&lrm; 3-9 Maart 2007.</ref> Kunsmatige bevrugting is egter selde 'n bekroonde sukses, waarskynlik vanweë die middelmatige gehalte van die saadselle. Die persentasie normale saadselle is ongeveer 50% by die Soematraanse tier en meer as 60% by die Siberiese tier². Enkele kere geluk dragtigheid einduit wel wanneer vars saadselle binne die vagina of binne die baarmoeder gespuit word³. Laasgenoemde metode werk doeltreffender.<ref>{{fr}} Alain Fontbonne, Xavier Lévi, Emmanuel Fontaine, JY Routier, [https://web.archive.org/web/20171106200018/http://documents.irevues.inist.fr/bitstream/handle/2042/47878/AVF_2007_2_143.pdf?sequence=1 « L'insémination artificielle chez les félidés »], op [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.academie-veterinaire-defrance.org%2F http://www.academie-veterinaire-defrance.org], Académie vétérinaire de France (geraadpleeg 2 April 2009)</ref> 'n Europese spermbank vir die Soematraanse en Siberiese tier is in die jaar 2004 deur die Zoological Society of London in die lewe geroep.<ref>{{en}} [https://archive.ph/20070428182757/http://www.zsl.org/info/media/press-releases/1564,1564,PR.html « Urgent appeal for big cat sperm »], sur http://www.zsl.org/, Société zoologique de Londres, Monday 21 June 2004 (geraadpleeg 2 April 2009)</ref> Navorsing deur die Centre for Cellular and Molecular Biology (CCMB) bevind die beweeglikheidsgrense van saadselle wat bevrore was is slegter (die saadselle beweeg stadiger en hulle bane is minder vlak), maar die vrugbaarheid van die saadselle self word nie aangetas nie.<ref>{{en}} CCMB, [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.ccmb.res.in%2Fhilites%2Frnd98-99%2Fappliedfront-9899.html « Applied Front (1998–99) »], sur http://www.ccmb.res.in/, 5 Julie 1999 (geraadpleeg 2 April 2009)</ref> ==== Kruising ==== [[Lêer:Ligre - Redimensionnement.jpg|duimnael|Die lier is die kruising tussen 'n leeumannetjie en 'n tierwyfie.]] Op 'n heel toevallige of afgedwonge wyse kan die tier in gevangenskap soms met ander katagtiges voortplant wat hy nooit in die natuur sou teëkom nie, dikwels as gevolg van die aardrykskundige afstand- of gedragsverskil. Kruisings tussen subspesies (soos byvoorbeeld die Siberiese en Bengaalse tier) en met die leeu is bewys. Hierdie katkruisings, genaamd die ''lier'' (leeumannetjie met tierwyfie) en ''tierleeu'' (tiermannetjie met leeuwyfie), is oor die algemeen onvrugbaar. Seldsame gevalle van voortplanting van vroulike kruisings met 'n tier- of leeumannetjie is egter al aangeteken.<ref name="TTH" /> Die ''dogla'' is 'n legendariese Indiese katagtige wat by die aanvang van die 20ste eeu heel dikwels as die natuurlike kruising tussen tier en luiperd beskou word.<ref name="TTH">{{en}} Maxine Annabell, [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lairweb.org.nz%2Ftiger%2Fhybridisation.html « Hibridisation »], op [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lairweb.org.nz%2Ftiger%2F ''Tiger territory''] (geraadpleeg 25 Junie 2009)</ref> === Op werping === In die dieretuine word tierwyfies met 'n valkoog dopgehou, hetsy onder kamerabewaking of deur die aanwesigheid van sekere mense wat die tierwyfie self naby haar toelaat. Die geringste gesondheidsprobleem kan dan vasgestel word. Die fetus(se) kan byvoorbeeld vassit of in stuitligging (waar die fetus nie tydens die laaste weke gedraai het om met sy kop na onder te lê nie) of enige ander komplikasie verkeer. In die natuur beteken dit 'n gewisse dood vir die tierwyfie en haar welpies, maar in die gevangenskap is dit moontlik om 'n keisersnee uit te voer: die tierwyfie Tinka van die Servion-dieretuin is so gered.<ref>{{fr}} Sylvain Muller, [https://web.archive.org/web/20240313011820/http://diamanpaix.centerblog.net/5806444-TINKA-LA-TIGRESSE-A-FAILLI-MOURIR-EN-METTANT-BAS « Tinka la tigresse a failli mourir en mettant bas »], ''24 heures'',&lrm; 6 Mei 2008. (hier op webjoernaal gevind)</ref> Die keisersnee maak egter die tepels seer en noop die dieretuin om die tierwelpies hans groot te maak.<ref name="tinka">{{fr}} Frédéric Rein, [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lematin.ch%2Ftendances%2Fevasion%2Ftinka-tigresse-mere-jour-121750 « «Tinka» la tigresse sera-t-elle mère un jour? »], ''Le matin'',&lrm; 16 Mei 2009.</ref> === Op aanteling === [[Lêer:Die Gartenlaube (1871) b 336.jpg|duimnael|'n Teef soog twee tierwelpies in die Zoo Dresden, Duitsland. Afbeelding uit die 19de eeu.]] Verwerping van die welpies in gevangenskap is hoog;<ref>{{en}} Maxine Annabell, [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lairweb.org.nz%2Ftiger%2Fcubs4.html « Early Days, Part 4 : Captive Breeding »], op [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lairweb.org.nz%2Ftiger%2F ''Tiger territory''] (geraadpleeg 3 April 2009).</ref> by besondere teelomstandighede (byvoorbeeld die blootstelling van die wyfie en haar welpies) is spanning nodig.<ref name="Nichols" /> Indien die wyfie nie haar kleintjies kan soog nie, moet hulle deur die instansies hans grootgemaak word en die tiermoeder se werk naboots.<ref>{{en}} Maxine Annabell, [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lairweb.org.nz%2Ftiger%2Fcubs5.html « Early days, Part 5 : Hand raising »], op [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lairweb.org.nz%2Ftiger%2F ''Tiger territory''] (geraadpleeg 3 April 2009).</ref> Die heilsame werking op die spysvertering en bloedsomloop wanneer die welpies deur die moeder skoongelek word, moet byvoorbeeld nageboots word deur 'n wattetjie in lou water te doop en aan te wend. Aanneming van die tierwelpies deur ander dierespesies soos deur 'n teef<ref>{{en}} [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.newser.com%2Fstory%2F33826%2Fdog-adopts-zoos-tiger-cubs.html « Dog Adopts Zoo's Tiger Cubs »], ''Newser.com'',&lrm; 31 Julie 2008.</ref> of varksog<ref>{{fr}} [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.radio-canada.ca%2Fnouvelles%2FSanteeducation%2Fnouvelles%2F200305%2F20%2F005-tigre-cochon.shtml « Quand maman cochon nourrit bébé tigre »], Radio Canada,&lrm; 29 Mei 2003 (geraadpleeg 3 April 2009)</ref> bied nog 'n moontlike uitweg. == Notas == {{Verwysings|group=Nota}} ¹ 'n Tierwyfie wat haar kleintjies grootgemaak het – en nie bronstig was nie – het doelbewus met 'n vreemde tiermannetjie gepaar. Moontlik was die bedoeling om te keer dat haar kleintjies deur die vreemdeling aangeval word.<br /> ²Stel hierteenoor 'n man (mens) s'n wat normaalweg gemiddeld 70% is.<br /> ³Baie hoë toedienings van saadselle is gebruik. == Verwysing == {{Verwysings|3}} {{fr-vertaal|Special:PermanentLink/141953569|Cycle de vie du tigre] }} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Katagtiges]] bk6ryinvysawnv852c4sa4yb22vfdeh 0 129485 2917511 2860042 2026-07-14T10:57:47Z Snow Lion Fenian 84806 /* */ 2917511 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Portrait of Christoph Willibald Gluck (cropped 1).jpg|duimnael|Portret van Christoph Willibald Gluck]] Die komponis '''Christoph Willibald (von) Gluck''' (2 Julie, 1714 - 15 November, 1787) is van groot belang as hervormer van die [[opera]]. Hy het met die [[Italiaanse]] [[opera]] seria, waarin die rol van 'n sanger alles oorheersend geword het, gebreek en 'n streng klassieke operavorm geskep. Christoph Willibald (von) Gluck is in [[Erasbach]] ([[Oberpalz]]) gebore as die seun van 'n bosbouer. Waar en by wie hy sy heel eerste musiekonderrig ontvang het, is nie bekend nie. Hy moet sy vaardigheid om verskillende instrumente te bespeel in die dorpskool en herberg bekom het, want met sy vertrek in 1731 na [[Praag]] om hom, teen die wil van sy vader, aan musiek te wy, kon hy as musikant 'n bestaan maak. In 1736 was [[Milaan]] sy eerste belangrikste standplaas waar hy aan die huiskapel van die aristokraat [[Francesco Saverio Melzi]] verbonde was. Hy het hier by Giovanni Battista Sammartini komposisielesse geneem en sy eerste opera ''Artaserse'' is in 1741 hier uitgevoer. Die [[opera]] is goed ontvang en dit het aan hom in die daaropvolgende jare gereeld opera opdragte uit verskillende Italiaanse stede, en in 1745 ook uit [[Londen]], besorg. In Londen het hy ook kennis gemaak met Händel en sy musiek. Die jare ná 1746 het Gluck weer op die vasteland deurgebring, toe as kapelmeester van 'n rondreisende operageselskap. Hy het in 1752 'n einde aan sy min of meer swerwende bestaan gemaak deurdat hy hom in [[Wene]] gevestig het. Hier het hy in 'n toenemende mate betrokke geraak by die musieklewe aan die hof, wat gelei het tot sy benoeming deur Maria Theresa tot hofkomponis. Hy is op 15 November 1787 in Wene oorlede.  == Werk == Gluck se bydrae as [[komponis]] is beperk tot die gebied van die opera. Die vernaamste bydrae was sy sogenaamde hervormingsoperas. Dit het ontstaan as reaksie teen die Italiaanse ernstige opera van die tyd (opera seria) waarin die handeling skaars van betekenis was en die klem op die musiek geval het, in die besonder op die vertoon van die sanger se virtuositeit. Gluck het self 'n paar werke soortgelyk aan die opera seria gekomponeer. Die enigste volledig nagelate werk is ''Ipermestra'' (Venesië 1744). Sy verblyf in Wene het hom egter op die spoor van ander moontlikhede geplaas: die operas comique wat hy hier gekomponeer het (onder meer ''I'Isle de Merlin, 1758; l'Arbre enchanté,'' 1759) en die samewerking met die ballethervormers Gasparo Angiolini (1731-1803) en Jean-Georges Noverre (1727-1810), vir wie hy enkele sogenaamde "dansdramas" van musiek voorsien het (onder meer ''Don Juan,'' 1761), was van wesenlike betekenis vir die ontstaan van Gluck se idees oor 'n nuwe soort ernstige opera. As ideaal het hy 'n kunswerk gesien waarin alle kunste in gelyke mate meewerk en hulle daardeur terselfdertyd ondergeskik maak aan die verwesenliking van die dramatiese gedagte. Musikaal het dit daarop neergekom dat vir die eerste keer sedert die ontstaan van die opera by die [[Camerata]], 'n groep musici wat ca. 1600 in [[Florence]] saamgewerk het, weer betoog is dat in opera die musiek ondergeskik moes wees aan die eise van die drama en nie andersom nie. Van die hervormingsoperas wat op hierdie beginsels gegrond is, het die eerste drie, ''Orfeo ed Euridice (1762), Alceste'' (1767) en ''Paride ed Elena'' (1770) in noue samewerking met die geesverwante teksdigter, [[Ranieri Calzabigi]], ontstaan. Al drie is in Wene opgevoer, maar met so min welslae dat Gluck sy werksaamhede na [[Parys]] verskuif het. Dit het hy op aanbeveling van die Franse attaché, François Leblanc de Rouliet, gedoen. Hy het Gluck se hervormingsoperas vereenselwig met die Franse tragédie Iyrique (Rameau). Leblanc Rouliet het ook die teks vir Gluck se eerste Franse ''opera, lphigénie en Aulide (1774)'' verskaf. Ander is: ''Armide'' (1777), teks deur Philippe Quinault  (1635-1688), ook al deur Lully gekomponeer, en ''Iphigénie en Tauride'' (1779), teks deur Nicolas Francois Guillard. ''Orfeo en Alceste'' is ook vir Parys bewerk. Anders as in Wene is Gluck se hervormingsoperas in Parys op 'n baie lewendige wyse ontvang: teenoor 'n groep vurige aanhangers het 'n groep felle teenstanders hulle gestel wat die Italiaanse styl as die ideaal gesien het. Ten einde met Gluck mee te ding, is die opera buffa-komponis [[Niccoló Piccinni]] (1728-1800) uit [[Napels]] laat kom. Hierdie stap het 'n merkwaardige gevolg gehad deurdat Piccini se opera ''Roland,'' waarmee die aanhangers van die Italiaanse styl wou bewys dat hulle in die polemiek tussen die Gluckiste en [[Picciniste]] gelyk gehad het, heeltemal in Gluck se styl gekomponeer was. Ander komponiste wie die verhewe strenge styl van Gluck se hervormingsopera deurgewerk het, is [[Luigi Cherubini]] (1760-1842), [[Jean François Lesueur]] (1768- 1837) en [[Etienne Méhul]] (1763-1817). == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], Volume 9, bl.12-18, {{ISBN|0908409451}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gluck, Christofh Willibald}} [[Kategorie:Geboortes in 1714]] [[Kategorie:Sterftes in 1787]] i6teoxxylly2c0rfp9nd1lusi76nh5z 3 139558 2917460 2916714 2026-07-14T00:19:39Z Superpes15 94496 Superpes15 het bladsy [[Gebruikerbespreking:Merseyside reddie]] na [[Gebruikerbespreking:AdobeVistima]] geskuif: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/Merseyside reddie|Merseyside reddie]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/AdobeVistima|AdobeVistima]]" 1683252 wikitext text/x-wiki == Welkom == {| class="toccolours" width="100%" style="font-size:100%; margin-bottom:0.5em;" | {| width="100%" cellspacing="0" cellpadding="6" style="font-size:95%; line-height:125%; background-color:#faf6ed; border:1px solid #faecc8;" |- | colspan="4" style="background-color:#faecc8;" |<big>'''{{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | Hallo,&nbsp;gebruiker vanaf [[IP-adres]] {{BASEPAGENAME}} | Hallo&nbsp;{{PAGENAME}}}},''' [[Wikipedia:Welkom nuwelinge|hartelik welkom]] op die Afrikaanse Wikipedia!</big> |- | colspan="4" | Dankie vir jou belangstelling in [[Wikipedia]]. Ons werk hier aan die ideaal van ’n gratis en vrylik beskikbare, vrylik bewerkbare, neutrale en volledige ensiklopedie. |- | colspan="4" | Die [[Afrikaanse Wikipedia]] bestaan al sedert Desember 2001 en bevat reeds ''{{NUMBEROFARTICLES}}'' artikels. Vanaf die begin van die projek het die gebruikers ’n aantal riglyne en uitgangspunte vir artikelbewerking en onderlinge samewerking opgestel. Nuwelinge kan hieruit voordeel trek. Jy mag dit behulpsaam vind om van die skakels in hierdie raampie te volg en met die projek vertroud te raak voordat jy begin bydra. Indien jou vingers jeuk om te eksperimenteer, kan jy gerus ons [[Wikipedia:Sandput|Sandput]] besoek: dit is juis vir die rede daar. Uiteindelik wil ons dat al ons gebruikers [[Wikipedia:Voel vry en gaan jou gang|vry voel om hulle gang te gaan]], maar dit doen natuurlik geen kwaad om ’n bietjie houvas te kry voor 'n mens in die diep kant in spring nie! Besoek gerus ook ons [[Wikipedia:Geselshoekie|Geselshoekie]], ons gebruikers staan gereed om hand by te sit, of bloot net hand te skud. |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Books-aj.svg aj ashton 01.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Verifieerbaarheid}} | [[Wikipedia:Verifieerbaarheid|'''Verifieerbaarheid''']]<br />Die eerste van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Konversation.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geselshoekie}} | [[Wikipedia:Geselshoekie|'''Geselshoekie''']]<br />Die gewilde bymekaarkomplek |- | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=OrgChem Nomen pictograph.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing}} | width="38%" | [[Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing|'''Geen oorspronklike navorsing''']]<br/>Die tweede van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Bucket in the sand.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Sandput}} | width="38%" | [[Wikipedia:Sandput|'''Sandput''']]<br />Eksperimenteer na hartelus |- | align="right" |{{Klik|Afbeelding=Unbalanced scales.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Neutrale standpunt}} | [[Wikipedia:Neutrale standpunt| '''Neutrale standpunt''']]<br />Die derde van Wikipedia se drie kernbeleide | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon tools.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Redigeringsinstruksies}} | [[Wikipedia:Redigeringsinstruksies|'''Redigeringsinstruksies''']]<br />Hoe maak ek: teks wat skuinsgedruk is? ’n opskrif? tabelle? |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Nuvola apps important yellow.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie}} | [[Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie|'''Wat Wikipedia nie is nie''']]<br />Daar is ook ’n paar dinge wat ons nié hier doen nie | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon - upload photo 2.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beelde}} | [[Wikipedia:Beelde|'''Beelde''']]<br />As jy jou kiekies wil oplaai |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app ksmiletris.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beleefdheid}} | [[Wikipedia:Beleefdheid|'''Beleefdheid''']]<br />Ken jou maniere | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app kedit.svg||Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel}} | [[Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel|'''Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel''']]<br />Soms sê die naam alles {{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{!}}- {{!}} colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" {{!}}Jou bydrae word nou geregistreer onder jou IP-adres. Daar is verskeie voordele gebonde aan die skep van ’n rekening - sluit gerus by ons aan!| }} |- | colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" | Hierdie bladsy, wat nou op jou skerm staan, is trouens jou persoonlike besprekingsbladsy. Die plek waar ander Wikipediane jou in die toekoms kan kontak en jy hulle dan kan beantwoord. Elke gebruiker het so ’n bladsy. Jy kan dus ook boodskappe op ander gebruikers se besprekingsbladsye los. Sluit boodskappe en besprekings altyd af met <big><nowiki>~~~~</nowiki></big> of deur op die handtekeningknop in die wysigingsvenster te kliek: sodoende word jou boodskap onderteken met jou gebruikersnaam en die datum en tyd waarop die boodskap voltooi is. Kliek dan as laaste op "Stoor bladsy" om enige bewerkings te stoor. |} |} --[[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] ([[Gebruikerbespreking:KabouterBot|kontak]]) 12:58, 28 Junie 2018 (UTC) qxjtpj9fhz54t322qrysvgodwxouvqm 0 140269 2917478 2729588 2026-07-14T06:59:08Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2917478 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | honorific-prefix = | name = Leon Basson | honorific-suffix = [[Member of Parliament|MP]] | image = Leon Basson.png | image_size = | caption = | order = Skaduminister van Water & Sanitasie | leader = [[John Steenhuisen]] | term_start = 5 Desember 2020 | term_end = | predecessor = | successor = | order1 = Leier van die [[Demokratiese Alliansie]] in die [[Noordwes]] | deputy1 = [[Freddy Sonakile]] | term_start1 = 21 November 2020 | term_end1 = | predecessor1 = [[Joe McGluwa]] | successor1 = | order2 = Onderleier van die Demokratiese Alliansie in die Noordwes | term_start2 = 2017 | term_end2 = 21 November 2020 | predecessor2 = Petro Nel | successor2 = Freddy Sonakile | office3 = Skaduminister van Menslike nedersettings, Water en Sanitasie | leader3 = [[John Steenhuisen]]<br/>[[Mmusi Maimane]] | term_start3 = 5 Junie 2019 | term_end3 = 5 Desember 2020 | predecessor3 = | successor3 = | order4 = Skaduminister van Water & Sanitasie | leader4 = Mmusi Maimane | term_start4 = 1 Julie 2017 | term_end4 = 5 Junie 2019 | predecessor4 = [[Heinrich Volmink]] | successor4 = <!-- ''Position dissolved'' --> | order5 = Adjunkskaduminister van Water & Sanitasie | term_start5 = 5 Junie 2014 | term_end5 = 1 Julie 2017 | predecessor5 = <!-- ''Position established'' --> | successor5 = [[Tarnia Baker]] | order6 = Lid van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] | term_start6 = 21 Mei 2014 | term_end6 = | geboortenaam = Leonard Jones Basson | birth_date = {{birth date and age|1960|4|8|df=y}} | birth_place = | death_date = | death_place = | nationality = [[Suid-Afrika]]ner | party = [[Demokratiese Alliansie]] | otherparty = | spouse = Daleen | partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> | relations = | children = 3 | education = | alma_mater = | occupation = | profession = | woonplek = [[Brits]], [[Noordwes]] | committees = | awards = | website = }} '''Leonard Jones Basson''' (gebore 8 April 1960) is 'n Suid-Afrikaanse politikus, 'n Parlementslid (LP) vir die [[Demokratiese Alliansie]] en die provinsiale leier van die DA in die [[Noordwes]]. Basson het vanaf 2017 tot 2020 as die adjunk-provinsiale leier gedien. Hy het al verskeie poste in die Amptelike Opposisie-skadukabinet van Suid-Afrika beklee. Hy was tussen 2014 en 2017 die skadu-adjunkminister van water en sanitasie voordat hy in 2017 tot skaduminister van water en sanitasie bevorder is. Na die 2019-verkiesing is hy as die skaduminister van menslike nedersettings, water en sanitasie aangewys. Hy dien sedert Desember 2020 as die skaduminister van water en sanitasie. ==Biografie== Basson woon al sedert 1976 in [[Brits]] in die [[Noordwes]]. Hy is getroud met Daleen, en hulle het drie kinders en ses kleinkinders.<ref name="DA">{{cite web |title=Leon Basson North West Provincial Leader |url=https://www.da.org.za/people/leon-basson |website=Democratic Alliance |access-date=23 November 2020}}</ref> Basson het vir 10 jaar op die beheerliggaam van Laerskool Pansdrif gedien en was vir ses jaar die voorsitter.<ref name="DA"/> Hy was ook vir 12 jaar 'n lid van die beheerliggaam van Hoërskool Brits en het vir nege jaar lank as die voorsitter gedien.<ref name="DA"/> ==Politieke loopbaan== Basson is 'n lid van die [[Demokratiese Alliansie]] (voorheen die [[Demokratiese Party]]). In 1995 is hy as raadslid van die [[Madibeng Paaslike Munisipaliteit]] verkies.<ref name="DA"/> Hy het tot sy verkiesing tot die Nasionale Vergadering in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2014|algemene verkiesing van 2014]] as 'n raadslid gedien. Die DA-parlementêre leier, Mmusi Maimane, het hom as die skadu-adjunkminister van water en sanitasie aangestel.<ref>{{cite news |last1=Maimane |first1=Mmusi |title=The DA's shadow cabinet - Mmusi Maimane |url=https://www.politicsweb.co.za/party/the-das-shadow-cabinet--mmusi-maimane |access-date=23 November 2020 |agency=Politicsweb |date=5 Junie 2014}}</ref> Hy is in 2017 tot Skaduminister van Water en Sanitasie bevorder.<ref>{{cite web |title=Changes to DA Shadow Cabinet |url=https://www.da.org.za/2017/06/changes-da-shadow-cabinet/|access-date=23 November 2020}}</ref> Hy is ook in 2017 as die DA se adjunkleier in die Noordwes verkies.<ref name="DA" /> Hy is tans hoof van die DA se Madibeng-kiesafdeling.<ref name="DA"/> Hy is in [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2019|Mei 2019]] tot die Parlement herverkies. Maimane het hom toe as Skaduminister vir die nuutgeskepte portefeulje Menslike Nedersettings, Water en Sanitasie aangestel.<ref>{{cite news |title=SEE: These are the people who will represent you in Parliament, provincial legislatures |url=https://www.news24.com/news24/elections/news/see-these-are-the-people-who-will-represent-you-in-parliament-provincial-legislatures-20190515 |access-date=23 November 2020 |agency=News24 |date=15 Mei 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=Gerber |first1=Jan |title=Here's the DA's 'shadow cabinet' |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/heres-the-das-shadow-cabinet-20190605 |access-date=23 November 2020 |agency=News24 |date=5 Junie 2019}}</ref> Op 21 November 2020 is Basson as die DA se provinsiale leier in die Noordwes verkies.<ref>{{cite news |last1=Morapela |first1=Katleho |title=NW to elect new DA leader |url=https://www.ofm.co.za/article/centralsa/299350/nw-to-elect-new-da-leader |access-date=23 November 2020 |newspaper=OFM |date=21 November 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Chothia |first1=Andrea |title=DA announces provincial leadership election results |url=https://www.thesouthafrican.com/news/da-provincial-congress-leadership-election-results/ |access-date=23 November 2020 |newspaper=The South African |date=21 November 2020 |archive-date=29 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129021420/https://www.thesouthafrican.com/news/da-provincial-congress-leadership-election-results/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|date=27 November 2020|title=Local resident the new DA leader in North West|work=Komorant|url=https://kormorant.co.za/2020/11/27/local-resident-the-new-da-leader-in-north-west/|access-date=1 Mei 2021|archive-date=20 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420042908/https://kormorant.co.za/2020/11/27/local-resident-the-new-da-leader-in-north-west/|url-status=dead}}</ref> Hy is dae daarna deur die nuutverkose DA nasionale leier [[John Steenhuisen]] as die skaduminister van water en sanitasie aangewys.<ref>{{cite news |last1=Mazzone |first1=Natasha |title=DA announces new Shadow Cabinet that will bring Real Hope and Real Change |url=https://www.da.org.za/2020/12/da-announces-new-shadow-cabinet-that-will-bring-real-hope-and-real-change |access-date=5 Desember 2020 |newspaper=Democratic Alliance |date=5 Desember 2020}}</ref> In April 2021 was Basson sterk gekant teen die departement van water en sanitasie se besluit om 24 Kubaanse ingenieurs in diens te neem om Suid-Afrika se waterkrisisse aan te spreek. Hy het 'n beroep op minister [[Lindiwe Sisulu]] gedoen om die ontplooiing om te keer en eerder Suid-Afrikaanse ingenieurs te gebruik.<ref>{{Cite news|last=Meyer|first=Dan|date=28 April 2021|title=Cuban engineers latest: ‘Send specialists home, hire SA professionals – DA|work=The South African|url=https://www.thesouthafrican.com/news/cuban-engineers-latest-ecsa-water-crisis-lindiwe-sisulu-who-are-cuba/|access-date=1 Mei 2021}}</ref> Na die skorsing van voormalige Noordwes premier [[Supra Mahumapelo]] se ANC-lidmaatskap aan die einde van April 2021, het Basson gesê dat "die skorsing meer as tien jaar te laat kom" en dat die Noordwes Provinsie "vandag in 'n beter posisie sou gewees het as Supra Mahumapelo nooit gebeur het nie.<ref>{{Cite news|last=Basson|first=Leon|date=29 April 2021|title=Supra’s ANC membership suspension 10 years too late – Leon Basson|work=Politicsweb|url=https://www.politicsweb.co.za/politics/supras-anc-membership-suspension-10-years-too-late|access-date=1 Mei 2021}}</ref><ref>{{Cite news|last=Solomons|first=Tarryn-Leigh|date=29 April 2021|title=Supra Mahumapelo suspension’s 10 years too late - DA|work=IOL|location=Cape Town|url=https://www.iol.co.za/news/politics/supra-mahumapelo-suspensions-10-years-too-late-da-9594abb8-6791-45a5-a08e-d35c34ec5d60|access-date=1 Mei 2021}}</ref> In Julie 2023 is Basson as die DA se provinsiale leier herverkies.<ref>{{Cite web |date=2023-07-29 |title=DA hopes elected North West leadership will help win votes |url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/da-hopes-elected-north-west-leadership-will-help-win-votes/ |access-date=2023-08-04 |website=SABC News |language=en-US}}</ref> ==Verwysings== {{verwysings}} == Eksterne skakels == *[https://www.pa.org.za/person/leonard-jones-basson/ Leon Basson se profiel op ''People's Assembly''] * {{Twitter|leon_basson}} {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = Leon Basson }} {{Huidige LP's van Suid-Afrika}} {{DEFAULTSORT:Basson, Leon}} [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1960]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Lede van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Politici van die Demokratiese Alliansie]] ajm95l32hmq6gpdsmsvvfisjxyhecoj 1 149132 2917510 2914344 2026-07-14T10:56:42Z Aliwal2012 39067 Voorbladkandidaat 2917510 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{Voorbladkandidaat}} == Hoe nou... == {{ping|BurgertB}}, hoe gemaak met 'n woord soos "Territorians" uit die Engelse artikel? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:17, 20 Mei 2026 (UTC) :Ek sal dit so hou, want dit is hulle Engelse naam. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:43, 21 Mei 2026 (UTC) :: Dankie [[Gebruiker:BurgertB]]! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:06, 22 Mei 2026 (UTC) == Proeflees == {{Ping|Aliwal2012}}, ek beplan om hierdie artikel na voorblad status te neem. Jy is welkom om te proeflees, groot asseblief! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:53, 21 Mei 2026 (UTC) :{{Ping|Aliwal2012}}, kan jy asb. loer na die 2de en 3de paragrawe van die afdeling ''Na die Tweede Wêreldoorlog''? Hier is ek 'n bietji ebuite my verwysings raamwerk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:28, 1 Junie 2026 (UTC) ::{{Ping|Aliwal2012}}, die vertaling van ''population'': bevolking of populasie? Asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:28, 26 Junie 2026 (UTC) :::Altwee is reg en word wyd in gedrukte media gebruik, maar populasie is eintlik 'n anglisisme. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:27, 27 Junie 2026 (UTC) == Biljoene, miljoen en broke == {{ping|BurgertB}}, bevestig asb. net dat die ''billion'' uit die subseksie ''Mynbou'' reg vertaal is. Broke, ja, dit is 'n term waaroor ek geen twyfel het nie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:12, 27 Junie 2026 (UTC) == Teer/asfalt paaie == {{ping|Sobaka|BurgertB}}, in die Engelse artikel verwys hulle na ''sealed roads''. Ek neem aan dit is wat ek ken as teerpaaie terwyl dit amptelik eintlik asfaltpaaie is. Stem julle saam? Opmerking: ons het niks oor asfalt/bitumen nie... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:44, 27 Junie 2026 (UTC) :In hierdie konteks beteken ''sealed roads'' nie “verseëlde paaie” nie, maar teerpaaie of meer formeel verharde paaie. :verharde paaie — sluit teer-/bitumenpaaie in en kontrasteer goed met onverharde grondpaaie. :Moontlike vertaling van die sin: :Die Noordelike Gebied het ’n gekoppelde netwerk van verharde paaie, insluitend twee nasionale hoofweë, wat dit met aangrensende deelstate verbind en die belangrikste bevolkingsentrums in die gebied, asook ander belangrike sentrums soos Uluru (Ayers Rock), Kakadu en Litchfield Nasionale Parke, met mekaar verbind. Die Stuart-hoofweg, voorheen bekend as “The Track”, loop van noord na suid en verbind Darwin en Alice Springs met Adelaide. Sommige van die verharde paaie is enkelbaan-bitumenpaaie. Baie onverharde grondpaaie verbind die meer afgeleë nedersettings.[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:20, 27 Junie 2026 (UTC) a1u7ls3oq9bwvf48unct8csqjmt1vdx 0 218082 2917497 2664217 2026-07-14T08:41:53Z Grueslayer 61051 Better picture. 2917497 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Cardi B | Beeld = Cardi B March 2024.png | Beeldonderskrif = Cardi B in 2024 | Geboortenaam = {{nowrap|Belcalis Marlenis Almánzar}} | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1992|10|11}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaner]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = Offset (kletsrymer) | Kinders = 2 | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] en komponis | Aktiewe jare = 2015–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 8054799 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} [[Lêer:Cardi B - Openair Frauenfeld 2019 04.jpg|duimnael|280px|Cardi B by Openair Frauenfeld, 2019]] '''Cardi B''' (gebore 11 Oktober 1992) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[aktrise]] en komponis. Sy is ook 'n LGBTQ+ aktivs. Sy identifiseer haarself as [[biseksueel]]. == Filmografie == === Televisiereekse === * 2016: ''Kocktails with Khloé'' === Televisierolprente === * 2016: ''Questions: Election Special Hosted by Cardi B!'' * 2018: ''iHeartRadio Music Awards 2018'' === Video's === * 2015: Cardi B: ''Cheap Ass Weave'' * 2016: Cardi B: ''Washpoppin'' * 2016: Cardi B: ''Foreva'' * 2017: Ozuna featuring Cardi B: ''La Modelo'' * 2017: G-Eazy featuring A$AP Rocky, Cardi B, French Montana, Juicy J, Belly: ''No Limit'' * 2017: Cardi B: ''Bodak Yellow'' * 2017: Cardi B: ''Pull Up'' * 2017: Cardi B featuring Offset: ''Lick'' * 2017: Cardi B: ''Red Barz'' * 2017: G-Eazy featuring Asap Rocky, Cardi B: ''No Limit - WSHH Version'' * 2017: G-Eazy featuring Asap Rocky, Cardi B: ''No Limit - BW Version'' * 2018: Bruno Mars featuring Cardi B: ''Finesse - Remix'' * 2018: [[Jennifer Lopez]] featuring DJ Khaled, Cardi B: ''Dinero'' * 2018: Cardi B featuring 21 Savage: ''Bartier Cardi'' * 2018: Maroon 5 featuring Cardi B: ''Girls Like You'' * 2018: ''Vogue: You're So Vain (Editorial)'' * 2020: Cardi B featuring Megan Thee Stallion: ''WAP'' * 2021: Normani featuring Cardi B: ''Wild side'' * 2021: Lizzo featuring Cardi B: ''Rumors'' * 2022: Summer Walker, Cardi B, Sza: ''No Love'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|8054799|Cardi B}} * {{Twitter|iamcardib|Cardi B}} * {{Facebook|IamCardiB|Cardi B}} * {{Instagram|iamcardib|Cardi B}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Cardi B}} [[Kategorie:Geboortes in 1992]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] 0n3h842asr1ssy49et1mruvv0ezr2km 0 225809 2917355 2917354 2026-07-13T11:59:30Z ~2026-35305-78 209507 /* */ Geboort Williamsburg, NY, VS; 1982-. 2917355 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Samantha Mathis | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Birth date and age|1970|05|12|df=yes}} | Geboorteplek = Williamsburg, [[New York (deelstaat)|NY]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1982- | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000526 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Samantha Mathis''' (gebore 12 Mei 1970) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Super Mario Bros.'' (1993), ''Little Women'' (1994), ''American Psycho'' (2000), en ''The Punisher'' (2004). == Filmografie == === Rolprente === * 1990: ''Pump Up the Volume'' * 1992: ''FernGully: The Last Rainforest'' * 1992: ''This Is My Life'' * 1993: ''Super Mario Bros.'' * 1993: ''The Thing Called Love'' * 1994: ''Little Women'' * 1995: ''Jack & Sarah'' * 1996: ''Broken Arrow'' * 1998: ''Sweet Jane'' * 2000: ''American Psycho'' * 2000: ''Attraction'' * 2004: ''The Punisher'' * 2005: ''Touched'' * 2006: ''Believe in Me'' * 2009: ''The New Daughter'' * 2010: ''Order of Chaos'' * 2010: ''Lebanon, Pa.'' * 2012: ''Camilla Dickinson'' * 2012: ''Atlas Shrugged II: The Strike'' * 2017: ''Ray Meets Helen'' * 2018: ''Boarding School'' * 2018: ''The Clovehitch Killer'' * 2018: ''You Can Choose Your Family'' === Televisiereekse === * 1988: ''Aaron's Way'' * 1988: ''Knightwatch'' * 1999: ''Harsh Realm'' * 2001: ''First Years'' * 2004: ''Salem's Lot'' === Televisierolprente === * 1988: ''Circle of Love'' * 1990: ''Extreme Close-Up'' * 1999: ''Freak City'' * 2000: ''Mermaid'' * 2002: ''Collected Stories'' * 2002: ''Becoming Glen'' * 2005: ''Fathers and Sons'' * 2006: ''Absolution'' * 2007: ''A Stranger's Heart'' * 2010: ''Unanswered Prayers'' * 2014: ''Line of Sight'' === Video's === * 1989: ''Next Time I Fall in Love'' * 1995: ''R.E.M.: Strange Currencies'' * 2004: ''Inside 'Harsh Realm''' * 2005: ''From Paper to Tree'' * 2006: ''Our Friend River'' * 2006: ''The Thing Called Love: A Look Back'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000526|Samantha Mathis}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mathis, Samantha}} [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] 8odvwxoswwoto39cg2swt3pxdnt1sf0 2917356 2917355 2026-07-13T12:01:37Z ~2026-35305-78 209507 /* */ Korrektion: 1986-; Brooklyn, NY. 2917356 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Samantha Mathis | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Birth date and age|1970|05|12|df=yes}} | Geboorteplek = Williamsburg, [[Brooklyn]], [[New York (deelstaat)|NY]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1986- | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000526 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Samantha Mathis''' (gebore 12 Mei 1970) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Super Mario Bros.'' (1993), ''Little Women'' (1994), ''American Psycho'' (2000), en ''The Punisher'' (2004). == Filmografie == === Rolprente === * 1990: ''Pump Up the Volume'' * 1992: ''FernGully: The Last Rainforest'' * 1992: ''This Is My Life'' * 1993: ''Super Mario Bros.'' * 1993: ''The Thing Called Love'' * 1994: ''Little Women'' * 1995: ''Jack & Sarah'' * 1996: ''Broken Arrow'' * 1998: ''Sweet Jane'' * 2000: ''American Psycho'' * 2000: ''Attraction'' * 2004: ''The Punisher'' * 2005: ''Touched'' * 2006: ''Believe in Me'' * 2009: ''The New Daughter'' * 2010: ''Order of Chaos'' * 2010: ''Lebanon, Pa.'' * 2012: ''Camilla Dickinson'' * 2012: ''Atlas Shrugged II: The Strike'' * 2017: ''Ray Meets Helen'' * 2018: ''Boarding School'' * 2018: ''The Clovehitch Killer'' * 2018: ''You Can Choose Your Family'' === Televisiereekse === * 1988: ''Aaron's Way'' * 1988: ''Knightwatch'' * 1999: ''Harsh Realm'' * 2001: ''First Years'' * 2004: ''Salem's Lot'' === Televisierolprente === * 1988: ''Circle of Love'' * 1990: ''Extreme Close-Up'' * 1999: ''Freak City'' * 2000: ''Mermaid'' * 2002: ''Collected Stories'' * 2002: ''Becoming Glen'' * 2005: ''Fathers and Sons'' * 2006: ''Absolution'' * 2007: ''A Stranger's Heart'' * 2010: ''Unanswered Prayers'' * 2014: ''Line of Sight'' === Video's === * 1989: ''Next Time I Fall in Love'' * 1995: ''R.E.M.: Strange Currencies'' * 2004: ''Inside 'Harsh Realm''' * 2005: ''From Paper to Tree'' * 2006: ''Our Friend River'' * 2006: ''The Thing Called Love: A Look Back'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000526|Samantha Mathis}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mathis, Samantha}} [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] cnyoww6j2usem9zo0g2xb3krt0zw01o 2917358 2917356 2026-07-13T12:23:32Z Oesjaar 7467 Foto bygevoeg. 2917358 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Samantha Mathis | Beeld = Samantha Mathis Photo Op Nightmare Weekend Richmond 2023.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Birth date and age|1970|05|12|df=yes}} | Geboorteplek = Williamsburg, [[Brooklyn]], [[New York (deelstaat)|NY]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1986- | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000526 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Samantha Mathis''' (gebore 12 Mei 1970) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Super Mario Bros.'' (1993), ''Little Women'' (1994), ''American Psycho'' (2000), en ''The Punisher'' (2004). == Filmografie == === Rolprente === * 1990: ''Pump Up the Volume'' * 1992: ''FernGully: The Last Rainforest'' * 1992: ''This Is My Life'' * 1993: ''Super Mario Bros.'' * 1993: ''The Thing Called Love'' * 1994: ''Little Women'' * 1995: ''Jack & Sarah'' * 1996: ''Broken Arrow'' * 1998: ''Sweet Jane'' * 2000: ''American Psycho'' * 2000: ''Attraction'' * 2004: ''The Punisher'' * 2005: ''Touched'' * 2006: ''Believe in Me'' * 2009: ''The New Daughter'' * 2010: ''Order of Chaos'' * 2010: ''Lebanon, Pa.'' * 2012: ''Camilla Dickinson'' * 2012: ''Atlas Shrugged II: The Strike'' * 2017: ''Ray Meets Helen'' * 2018: ''Boarding School'' * 2018: ''The Clovehitch Killer'' * 2018: ''You Can Choose Your Family'' === Televisiereekse === * 1988: ''Aaron's Way'' * 1988: ''Knightwatch'' * 1999: ''Harsh Realm'' * 2001: ''First Years'' * 2004: ''Salem's Lot'' === Televisierolprente === * 1988: ''Circle of Love'' * 1990: ''Extreme Close-Up'' * 1999: ''Freak City'' * 2000: ''Mermaid'' * 2002: ''Collected Stories'' * 2002: ''Becoming Glen'' * 2005: ''Fathers and Sons'' * 2006: ''Absolution'' * 2007: ''A Stranger's Heart'' * 2010: ''Unanswered Prayers'' * 2014: ''Line of Sight'' === Video's === * 1989: ''Next Time I Fall in Love'' * 1995: ''R.E.M.: Strange Currencies'' * 2004: ''Inside 'Harsh Realm''' * 2005: ''From Paper to Tree'' * 2006: ''Our Friend River'' * 2006: ''The Thing Called Love: A Look Back'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000526|Samantha Mathis}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mathis, Samantha}} [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] nvu5o7tts5t31nt29ag2fprp9yk7oit 10 234845 2917491 1913139 2026-07-14T08:16:33Z Milenioscuro 42112 2917491 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |naam = Eritrea |bokant = 18.4 |onderkant = 12.0 |links = 36.0 |regs = 43.8 |beeld = Eritrea adm location map.svg }}<noinclude>{{Liggingkaart/Info|Eritrea}} [[Kategorie:Karteringsjablone|Eritrea]] </noinclude> ipiwdi3q64o1i7qy4il57mfjqpkyh8j 0 241931 2917370 2917269 2026-07-13T14:23:37Z Aliwal2012 39067 Kategorie:Sterftes in 2026 2917370 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Antoinette Bower | Beeld = Antoinette Bower.JPG | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Antoinette A.J. Bower | Alias = | Geboortedatum = [[30 September]] [[1932]] | Geboorteplek = [[Baden-Baden]], [[Duitsland]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaner]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|2026|04|30|1932|09|30|df=yes}} | Sterfplek = Eagle Rock, [[Los Angeles]], [[Kalifornië]], [[Verenigde State]] | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1954–1992 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0100949 | Toekennings = }} '''Antoinette Bower''' (30 September 1932 - [[30 April]] [[2026]]) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[aktrise]]. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente ''Die Sister, Die!'' (1978) en ''Prom Night'' (1980), en in die televisiereekse ''Mannix'' (1967) en ''Neon Rider'' (1989). == Filmografie == === Rolprente === * 1972: ''Superbeast'' * 1978: ''Die Sister, Die!'' * 1980: ''Prom Night'' * 1982: ''Blood Song'' === Televisiereekse === * 1965: ''Convoy'' * 1966: ''Jericho'' * 1967: ''Mannix'' * 1967: ''Cowboy in Africa'' * 1975: ''Archer'' * 1989: ''Neon Rider'' === Televisierolprente === * 1958: ''The Telltale Heart'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0100949|Antoinette Bower}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bower, Antoinette}} [[Kategorie:Geboortes in 1932]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] gz2bgjpcbs2o91n0nvc88xyj3flgkop 0 274728 2917484 2861844 2026-07-14T07:38:19Z Jan van Schilligeham 100462 Interpunksie 2917484 wikitext text/x-wiki '''Himeneüs''' word in die boeke van [[1 Timoteus]] (1 Tim 1:20) en [[2 Timoteus]] (2 Tim 2:17-18) van die [[Nuwe Testament]] van die [[Bybel]] genoem. Sy geloof het skipbreuk gely. Hy het geleer dat die [[opstanding]] alreeds plaasgevind het. == Literatuur == * Die Bybel (1953-Vertaling) *Reinecker, Fritz: Lexikon zur Bibel. R. Brockhaus Verlag, Wuppertal 1981. {{ISBN|3-417-24528-1}} == Sien ook == * [[Lys van persone in die Bybel]] {{Saadjie}} [[Kategorie:Christene uit die Nuwe Testament]] ebqdbo2lioayqi1pz8feafp89wiyljp 0 282356 2917513 2347887 2026-07-14T11:03:59Z Aliwal2012 39067 [[ ]] 2917513 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | image = Jacques Laffite 2015.jpg | caption = Laffite in 2015 | name = Jacques Laffite | nationality = {{vlagikoon|FRA}} Fransman | birth_date = {{GDEO|1943|11|21}} | birth_place = [[Parys]], [[Frankryk]] | Years = [[1975 Formule Een-seisoen|1974]]–[[1986 Formule Een-seisoen|1986]] | Old Team = Iso–Marlboro, [[Equipe Ligier|Ligier]], [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] | Races = 180 (176 begin) | Championships = 0 | Wins = 6 | Podiums = 32 | Poles = 7 | Fastest laps = 7 | Points = 228 | First race = 1974 [[Duitse Grand Prix]] | First win = 1977 [[Sweedse Grand Prix]] | Last win = [[1981 Kanadese Grand Prix]] | Last race = [[1986 Britse Grand Prix]] }} '''Jacques-Henri Laffite''' (gebore op [[21 November]] [[1943]] in [[Parys]]) is 'n voormalige [[Frankryk|Franse]] [[Formule Een]]renjaer van 1974 tot 1986. Hy het ses Grand Prix oorwinnings behaal, almal vir die [[Equipe Ligier|Ligier]]span. Laffite was vanaf 1997 tot 2013 'n Formule 1-TV-aanbieder by TF1.<ref>{{cite web |url=http://www.programme-tv.net/biographie/89561-laffite-jacques/ |title=Jacques Laffite |access-date=2 Augustus 2017 |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20200401044128/https://www.programme-tv.net/biographie/89561-laffite-jacques/ |archive-date=1 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Laffite, Jacques-Henri}} [[Kategorie:Franse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1943]] [[Kategorie:Lewende mense]] rebtdsgu43smvwhal39ao5x1cipcicv 0 294931 2917480 2913588 2026-07-14T07:25:01Z Aliwal2012 39067 poleerwerk 2917480 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Nadia Beukes | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{GDEO|1982|8|19}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = [http://www.nadiabeukes.co.za/ nadiabeukes.co.za] | imdb = 6366743 | Toekennings = }} '''Nadia Beukes''' (gebore 19 Augustus 1982) is 'n Suid-Afrikaanse [[aktrise]], sangeres en stemkunstenaar. Sy maak haar TV-debuut in 2003 op die realiteitsprogram Zing! op [[kykNET]] waar sy saam met Adele Viljoen gesing het en tot by die finaal van die realiteitskompetisie gevorder het. Daarna vertolk sy verskeie rolle onder andere Iva in [[Getroud met rugby (TV-reeks)|''Getroud met rugby'']] en speel rolle in rolprente soos ''Sterlopers'' (2014), [[Mooirivier (rolprent)|''Mooirivier'']] (Marcelle, 2015) en ''[[Stroomop]]'' (Judy, 2018). Nadat sy matrikuleer het aan [[Hoërskool Zwartkop]] in [[Centurion]], het Beukes ʼn honneursgraad in [[Kommunikasie]] en [[Bemarking]] behaal aan die [[Universiteit van Johannesburg]] en ook opleiding in klopdanse ontvang vanaf [[1991]] tot [[1998]] by die Diana Walton Ateljee. Vanaf [[2001]] tot [[2003]] het Beukes opleiding in drama ontvang by [[Lizz Meiring]] en Heidi Molentze. In [[2003]] het sy stemopleiding ontvang by die kykNET Zing Akademie onder leiding van Heidi Edeling. Beukes het veral bekendheid verwerf toe sy as kontinuïteitsaanbieder vir die [[kykNET]]-kanaal gewerk het. Sy het ook as veldaanbieder vir verskeie ander produksies opgetree, soos ''EkoNET, Dekor, Tjirp'' en ''Tuine en Tossels''. Beukes was ook in die kykNET-sepie, ''[[Villa Rosa]]'', waar sy die rol van die prokureur Erica Brink vertolk het. Beukes het in die kinderprogram, ''Bundu Buddies'', op die Koowee-kinderkanaal, die rol van Kallie vertolk. As sangeres was Beukes vir vier jaar deel van die a capella groep, ''[[Cutt Glas]]'', die sanggroepe ''The Dahlings'' en ''Dinamiese Dames'' en ''NX'', asook rolle in die musiekblyspele: ''The Rocky Horror Show'', ''Ons vir jou'' en Janice Honeyman se produksie, ''Snow White''. Om haar sangloopbaan te bevorder het Beukes aan 'n paar sangkompetisies deelgeneem en het by ''Idols'' (Seisoen 2) deel van die Top 70 gevorm, by ''SA's Got Talent 2009'' was sy deel van die Top 50 onder die sanggroep ''The Dahlings'', by die ''kykNET Zing!'' kompetisie (seisoen 1) was sy deel van die Top 6 en by die ''Crescendo'' sangkompetisie was sy 'n semifinalis. Van Beukes se opnames is op twee albums vrygestel, ''NX Brieweboks'' en ''Zing! Top 10''. Saam met haar voormalige man, Xander Steyn, het Beukes help skryf aan en die vervaardiging behartig van die album van die groep, ''Brieweboks''. In 2003 was Beukes een van die 6 top-finaliste vir die ''Zing'' kompetisie en in 2005 het sy tot die Top 70 van die Idols sangkompetisie deurgedring. In [[2010]] was sy deel van die [[Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging|ATKV]]-musiekblyspel, ''Agent Snoet'', wat landswyd getoer het. Die daaropvolgende jaar het sy die rol van Esmé Naudé vertolk in [[Deon Opperman]] se televisiedrama, ''Hartland'', asook 'n rol in die verhoogproduksie ''Tree Aan''. Beukes het al stemwerk vir kommersiële en gemeenskapsradiostasies gedoen, wat oorklanking, advertensies en boekvoorlesings insluit. == Film == *''Mooiriver''; vertolk die rol van Marcelle (2015) * ''Vat 'n Kans''; vertolk die rol van Sumien; regie: André Velts (2018) *''Stroomop''; vertolk die rol van Judy; regie: Ivan Botha (2018) *''Die Spook van Uniondale''; vertolk die rol van die verpleegster ; regie: Pierre Smith(2014) *''Born to Win''; vertolk die rol van Esther; regie: Frans Cronje (2013) *''Pretville''; vertolk die rol van Minnie; regie: Linda Korsten (2012) * ''Employee of the Month''; vertolk 'n ondersteunende rol; regie: Morné du Toit (2005) == Televisie == * ''Klipwerf Kuiers''; leefstyl program; aanbieder (2019) * ''Fliekchick''; aanlyn program; aanbieder (2018) * ''Virseker advertensieveldtog''; aanbieder (2018) * ''Getroud Met Rugby''; sepie; vertolk die rol van Iva Muller-Brand (2016 - 2018) * ''Groot Ontbyt''; aanbieder (2015 - 2019) * ''[[7de Laan]]''; vertolk die rol van Brenda (2015) * ''Getroud Met Rugby''; dramareeks; vertolk die rol van Iva Muller (2012 - 2015) * ''[[Boer Soek 'n Vrou]]''; realiteitsprogram; aanbieder (2014 - 2015) * ''Sterlopers''; dramareeks; vertolk die rol van Ingrid (2014 - 2016) * ''Jy is my liefling''; realiteitsprogram; tree op as beoordeelaar (2013) * ''[[Binnelanders]]''; vertolk die rol van Nerina Franks (2011) * ''Hartland''; dramareeks; vertolk die rol van Esmé (2011) * ''Magic to the max''; speletjiesprogram; mede-aanbieder (2010) * ''7de Laan''; vertolk die rol van Clarissa (2010) * ''Bundu Buddies''; kinderprogram; vertolk die rol van Kallie die Aap (2010) * ''Thabang Thabong''; kinderprogram; vertolk die rol van Toko (2007 - 2009) * ''[[Villa Rosa]]''; vertolk die rol van Erica Brink (2008) * ''Tuine en Tossels''; leefstylprogram; aanbieding (2007 - 2013) * ''ID''; mooimaak program; stemwerk (2008) * ''Dekor''; leefstylprogram; veldaanbieder (2005 - 2007) * ''[[Kyknet]]''; kontinuïteitsaanbieder vir die kykNET kanaal (2003 - 2013) * ''Ekonet''; leefstylprogram; veldaanbieder (2004) == Teater == * ''Dinamiese Dames Vreesloos''; sang (2018 - 2019 * ''Liefling: Die Musical''; vertolk die rol van Jesse (2013 - 2014) * ''Jesus Die Musiekblyspel''; vertolk die rol van Claudia (2013) * ''Ons Vir Jou''; vertolk die rol van die Engelse vrou (2013) * ''Dirty Dancing''; vertolk die hoofrol van Lisa (2013) * ''Cinema Wow ft The Dahlings''; vertolk die rol van Dahling (2012 - 2013) * ''Tree Aan''; vertolk die hoofrol van Christine (2011 - 2012) * ''Ester Die Musiekblyspel''; vertolk die hoofrol van Zeresh (2011) * ''Agent Snoet''; vertolk die rol van Suzette Pipet en Pippy (2011) * ''Magspel''; vertolk die rol van Maria (2010) * ''Haweloos''; vertolk die rol van Lizzy (2010) * ''Cinema Wow ft The Dahlings''; vertolk die rol van Dahling (2010) * ''Janice Honeyman's Pinocchio''; deel van 'n groep akteurs (2010) * ''Kaaskenades''; vertolk die rol van Mollie Muis (2009) * ''Houtkruis''; deel van 'n groep akteurs (2009) * ''Janice Honeyman's Snow White''; deel van 'n groep akteurs (2008) * ''Ons Vir Jou''; vertolk die rol van die Engelse vrou (2008) * ''The Rocky Horror Show''; deel van 'n groep akteurs (2008) * ''Miss Rock''; sanger (2007) * ''Vere''; vertolk die rol van Nagtegaal (2006) * ''Wat Die Hart Van Vol Is''; vertolk die hoofrol (2006) * ''Speel Speel''; vertolk die rol van Barbie (2006) * ''A Night in Venice''; vertolk die rol van die verteller (2005) * ''The Laramie Project''; vertolk 'n ondersteunende rol (2003) * ''The Life of Us''; vertolk die rol van 'n uitvoerende kunstenaar (2003) * ''Skandaal 2 Dubbeldosis''; vertolk 'n ondersteunende rol (2003) * ''Bedfull of Foreigners''; vertolk 'n ondersteunende rol (2002) * ''Real & Unplugged''; vertolk 'n ondersteunende rol (2001) * ''Jack Spook''; vertolk 'n ondersteunende rol (1999) == Skryf == In [[2017]] is Beukes se eerste boek, ''Paaie van Hoop'', deur NB-uitgewers gepubliseer. Die boek is gebaseer op haar lewensverhaal en is geskryf deur die skrywer Jana van der Merwe. == Persoonlik == Op [[10 September]] [[2016]], is Beukes met sakeman David de Villiers getroud. Die egpaar het twee seuns, Davey gebore in [[2018]] en Joshua 2020. == Toekennings == * VLU-toekenning: Kunstenaar van die Jaar (2012 - 2013) == Bronnelys == * https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=13166 * https://www.imdb.com/name/nm6366743/bio * https://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/nadia-beukes-vertel-openhartig-van-hartseer-en-vreugde/ * https://maroelamedia.co.za/vermaak/bekendes/gewilde-aktrise-se-kleinding-gebore/ * https://www.imdb.com/name/nm6366743/ * https://www.netwerk24.com/huisgenoot/Bekendes/kyk-7de-laan-se-alexa-en-nadia-beukes-straal-tydens-swangerskap-20200409 * https://briefly.co.za/38933-nadia-beukes-age-weight-loss-baby-husband-wedding-songs-getroud-met-rugby-instagram.html * https://lig.christians.co.za/lig-gesels-met-nadia-beukes/ * https://kyknet.dstv.com/nuus/cat/nadia-beukes * https://www.news24.com/channel/The-Juice/News/pic-nadia-beukes-and-hubby-david-de-villiers-welcome-baby-boy-20180822 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200620083022/https://www.news24.com/channel/The-Juice/News/pic-nadia-beukes-and-hubby-david-de-villiers-welcome-baby-boy-20180822 |date=20 Junie 2020 }} * https://www.graffitiboeke.co.za/af/a/Soek/0/date_publish%20DESC/Nadia%20Beukes {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Beukes, Nadia}} [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Johannesburg]] 3tgholq4sqt6ft84ib3kaqwjhhdtf31 0 308580 2917448 2889524 2026-07-13T20:56:41Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2917448 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bundesarchiv_Bild_183-T0425-0005,_Grevesmühlen,_Bekleidungswerk,_Wettbewerb.jpg|duimnael| Werkers wat in 'n klerefabriek lag. ]] '''Lag''' is 'n fisieke reaksie by [[Mens|mense]] wat gewoonlik bestaan uit ritmiese, dikwels hoorbare sametrekkings van die [[Middelrif|diafragma]] en ander dele van die respiratoriese stelsel, wat meestal voorkom in vorme van "hie-hie" of "ha-ha". Dit is 'n reaksie op sekere eksterne of interne stimuli. Lag kan spruit uit aktiwiteite soos om gekielie te word, of humoristiese verhale of gedagtes. <ref>{{Cite journal|last=Shultz|first=T. R.|year=1974|title=Development of the appreciation of verbal jokes|url=|pages=13–20}}</ref> Dit word meestal beskou as 'n uitdrukking van 'n aantal positiewe emosionele toestande, soos vreugde, blydskap, geluk, verligting, ens. By sommige geleenthede kan dit egter veroorsaak word deur teenstrydige emosionele toestande soos verleentheid, verbasing of verwarring soos in die geval van 'n senuagtige gelag. Ouderdom, geslag, opvoeding, taal en kultuur is alles aanduidings <ref>{{Cite journal|last=Olmwake|first=Louise|year=1937|title=A study of sense of humor: Its relation to sex, age and personal characteristics|url=|pages=688–704}}</ref> of iemand in 'n gegewe situasie kan lag. Sommige ander [[Primaat|primaatspesies]] ([[Sjimpansee|sjimpansees]], [[Gorilla|gorilla's]] en [[Orangoetang|orangoetangs]]) toon geluide wat klink soos lag in reaksie op fisieke kontak soos stoei, 'n gejaag of wanneer hulle mekaar kielie. Lag is 'n deel van menslike gedrag wat deur die [[brein]] gereguleer word, wat mense help om hul voornemens in sosiale interaksie uit te klaar en 'n emosionele konteks aan gesprekke te bied. Lag word gebruik as 'n teken om deel te wees van 'n groep — dit dui op aanvaarding en positiewe interaksie met ander. Lag word soms as aansteeklik beskou en die gelag van een persoon kan selfs die gelag van ander uitlok as 'n positiewe terugvoer. <ref>Camazine, Deneubourg, Franks, Sneyd, Theraulaz, Bonabeau, ''Self-Organization in Biological Systems'', ''[[Princeton University Press]]'', 2003. {{ISBN|0-691-11624-5}} – {{ISBN|0-691-01211-3}} (pbk.) p. 18.</ref> {{luister|pos=right|filename=Laughter_and_clearing_voice.ogg|title=Lag|description='n Kort klankgreep van 'n vrou wat lag.}} == Natuur == Lag kan beskou word as 'n hoorbare uitdrukking of 'n voorkoms van opgewondenheid en 'n innerlike gevoel van vreugde en geluk. Dit kan spruit uit grappies, 'n gekielie en ander stimuli wat nie heeltemal verband hou met die sielkundige toestand nie, soos [[stikstofoksied]]. Een groep navorsers het bespiegel dat geluide by babas so vroeg as 16 dae oud, se stemgeluide lag kan wees, <ref>{{Cite journal|url=http://www.pri.kyoto-u.ac.jp/ai/papers/ref3/kawakami2006.pdf|title=Origins of smile and laughter: A preliminary study|pages=61–66|pmc=dead|year=2006|last=Kawakami|first=Kiyobumi|access-date=27 Julie 2020|archive-date=28 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928222941/http://www.pri.kyoto-u.ac.jp/ai/papers/ref3/kawakami2006.pdf|url-status=dead}}</ref> maar verdere navorsing toon dat dit 'n definitiewe lag by babas nader aan 15 weke tot vier maande voorkom. Die navorser {{Intertaalskakel|Robert Provine|es}} het gesê: "Lag is 'n meganisme wat almal het; lag is deel van 'n universele woordeskat. Daar is duisende tale, honderdduisende dialekte, maar almal lag min of meer op dieselfde manier." Babas het die vermoë om te lag voordat hulle kan praat. Kinders wat blind en doof gebore word, behou steeds die vermoë om te kan lag. <ref>{{Cite journal|year=2005|title=The Evolution and Functions of Laughter and Humor: A Synthetic Approach|url=https://semanticscholar.org/paper/6243794a90773449b36f13cdf728d5a13e66c59d|journal=[[Quarterly Review of Biology]]|volume=80|issue=4|pages=395–430|doi=10.1086/498281}}</ref> Provine argumenteer dat lag primitief en 'n onbewuste vokalisering is, hy voer ook aan dat dit waarskynlik geneties is. In 'n studie van die "Giggle Twins", 'n gelukkige [[tweeling]] wat van geboorte af geskei is en eers 43 jaar later weer herenig is, berig Provine dat "totdat hulle mekaar ontmoet het, nie een van hierdie buitengewone gelukkige dames iemand geken het wat soveel gelag het soos hulle het nie." Hulle het dit gerapporteer, selfs al is hulle deur hul aanneemouers bymekaar gebring, wat aangedui het dat hulle 'onheilspellend en bedroef' is. Hy het aangedui dat die tweeling se lag ooreenkomstig was, soos hul geluide en patrone, die beginstadium van hul lag en selfs hul sin vir humor. <ref>{{Cite web|url=http://men.webmd.com/features/why-do-we-laugh|title=WebMD 2002|publisher=Men.webmd.com|access-date=2011-12-26}}</ref> Norman Cousins het 'n herstelprogram ontwikkel wat megadosisse [[vitamien C]] bevat, saam met 'n positiewe houding, liefde, geloof, hoop en lag wat veroorsaak word deur Marx Brothers-films. "Ek het die vreugdevolle ontdekking gemaak dat tien minute van ware skaterlag 'n verdowingseffek gehad het en my minstens twee uur pynvrye slaap sou gee," het hy berig. "As die pyn-doodmaak-effek van die gelag verdwyn het, sou ons weer die rolprent-projektor aanskakel en sou dit weer tot 'n volgende pynvrye interval lei." <ref>Cousins, Norman, ''The Healing Heart : Antidotes to Panic and Helplessness'', New York : Norton, 1983. {{ISBN|0-393-01816-4}}.</ref> Wetenskaplikes het opgemerk dat die ooreenkomste van lag is wanneer [[primate]] gekielie word, wat daarop dui dat lag 'n algemene verskynsel onder primaat spesies is. <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8083230.stm "Tickled apes yield laughter clue"], News.BBC.co.uk, June 4, 2009.</ref> <ref>{{Cite journal|doi=10.1016/j.cub.2009.05.028|volume=19|issue=13|title=Reconstructing the Evolution of Laughter in Great Apes and Humans|journal=[[Current Biology]]|pages=1106–1111|year=2009}}</ref> == Die brein == [[Lêer:Laughing_woman.jpg|duimnael| Vrou wat in [[Laos]] lag. ]] [[Lêer:Laughing_Nyahsa_GalawebDesign.jpg|duimnael| 'n Man wat lag. ]] Neurofisiologie dui aan dat lag verband hou met die aktivering van die ventromediale prefrontale korteks, wat endorfiene produseer. <ref>[https://www.nytimes.com/2011/09/14/science/14laughter.html Why Laughter Feels So Good] 13 September 2011 ''[[New York Times]]'' science section.</ref> Wetenskaplikes het gewys dat dele van die limbiese stelsel by lag betrokke is. Hierdie stelsel is betrokke by [[Emosie|emosies]] en help ons met funksies wat nodig is vir oorlewing. Die strukture in die limbiese stelsel wat by lag betrokke is, is die hippokampus en die amigdala. <ref>{{Cite web|url=http://www.cerebromente.org.br/n13/mente/laughter/page3.html|title=laughter|last=Cardoso|first=Silvia Helena|website=www.cerebromente.org.br}}</ref> : Sommige medisyne is veral bekend vir hul lag-eienskappe (soos [[etanol]] en cannabis), terwyl ander, soos salvinorien A (die aktiewe bestanddeel van ''Salvia divinorum''), selfs die uitbars van 'n onbeheerbare gelag kan veroorsaak. 'n Navorsingsartikel is op 1 Desember 2000 gepubliseer oor die psigo-evolusie van lag (Panksepp 2000). <ref>Jaak Panksepp - [http://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1111/1467-8721.00090 The Riddle of Laughter - Neural and Psychoevolutionary Underpinnings of Joy] December 1, 2000 [[Sage Journals]] Accessed October 28th, 2017</ref> == Gesondheid == 'n Skakel tussen lag en gesonde funksionering van [[Bloedvat|bloedvate]] is in 2005 vir die eerste keer deur navorsers aan die Universiteit van Maryland Mediese Sentrum gerapporteer, omdat lag die uitwendigheid van die bloedvate, die endotel en die bloedvloei verhoog. <ref>{{Cite journal|last=Miller|first=M|title=Impact of cinematic viewing on endothelial function|journal=Heart|volume=92|issue=2|pages=261–2|doi=10.1136/hrt.2005.061424}}</ref> Drs. Michael Miller (University of Maryland) en William Fry (Stanford) noem dat verbindings wat deur die hipotalamus vrygestel word, reseptore op die endoteeloppervlak aktiveer om [[Stikstofmonoksied|stikstofoksied]] vry te stel, wat lei tot dilatasie van vate. Ander kardiobeskermende eienskappe van stikstofoksied sluit in vermindering van [[inflammasie]] en verminderde plaatjie-aggregasie. <ref>{{Cite journal|last=Vlachopoulos|first=C|title=Divergent effects of laughter and mental stress on arterial stiffness and central hemodynamics|journal=[[Psychosom. Med.]]|volume=71|issue=4|pages=446–53|doi=10.1097/PSY.0b013e318198dcd4}}</ref> Lag het 'n positiewe uitwerking op verskillende aspekte van [[biochemie]]. Daar is bewys dat dit lei tot vermindering in streshormone soos kortisol en [[Adrenalien|epinefrien]]. As daar gelag word, stel die brein ook endorfiene vry wat fisieke pyn kan verlig. Lag verhoog ook die aantal teenliggaam selle en verhoog die doeltreffendheid van T-selle, wat lei tot 'n sterker [[immuunstelsel]]. <ref name="Smith Lee">Smith Lee, B. (1990). Humor relations for nurse managers. Nursing Management, 21, 86.</ref> In 'n studie in 2000 is bevind dat mense met 'n hartsiektes 40% minder geneig was om te lag en in verskillende situasies, in vergelyking met mense van dieselfde ouderdom sonder hartsiektes. <ref>{{Cite web|url=http://umm.edu/news-and-events/news-releases/2000/laughter-is-good-for-your-heart-according-to-a-new-ummc-study|title=Laughter is Good for Your Heart, According to a New UMMC Study|website=University of Maryland Medical Center|access-date=27 Julie 2020|archive-date= 6 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170906231702/http://www.umm.edu/news-and-events/news-releases/2000/laughter-is-good-for-your-heart-according-to-a-new-ummc-study|url-status=dead}}</ref> == In interaksie == 'n Aantal studies, met behulp van metodes van gespreksanalise en diskoersanalise, het die stelselmatige werking van lag in 'n verskeidenheid interaksies, van gemaklike gesprekke tot onderhoude, vergaderings en terapiesessies, gedokumenteer. <ref>Glenn, P., & Holt, E. (Eds) (2013). Studies of Laughter in Interaction. London: Bloomsbury.</ref> Navorsers het met opgeneemde interaksies gedetailleerde transkripsies geskep wat nie net die teenwoordigheid van lag aandui nie, maar ook kenmerke van die produksie en plasing daarvan. Hierdie studies bevraagteken verskillende aannames oor die aard van die lag. In teenstelling met opvattings dat dit spontaan en onwillekeurig is, dui navorsingsdokumente dat gelag opeenvolgend georganiseer en presies geplaas is, relatief tot die gesprek. Baie meer as net 'n reaksie op humor, is lag dikwels besig om delikate en ernstige oomblikke te bestuur. Meer as net 'n eksterne gedrag wat deur 'n innerlike toestand veroorsaak word, is lag baie kommunikatief en help dit om aksies uit te voer en verhoudings te reguleer. == Oorsake == [[Lêer:Laughter_by_David_Shankbone.jpg|duimnael| Lag is 'n algemene reaksie op kielie. ]] Algemene oorsake vir lag is sensasies van vreugde en humor; Ander situasies kan egter ook lag aanwakker. 'n Algemene teorie wat lag verklaar, word die '''reliëfteorie''' genoem. [[Sigmund Freud]] het dit in sy teorie opgesom dat lag spanning en 'psigiese energie' vrylaat. Hierdie teorie is een van die regverdigings van die oortuiging dat lag voordelig is vir 'n mens se gesondheid. <ref name="mn2002">M.P. Mulder, A. Nijholt (2002) [https://web.archive.org/web/20041116165933/http://citeseer.ist.psu.edu/580062.html "Humor Research: State of the Art"], citeseer.ist.psu.edu</ref> Hierdie teorie verduidelik waarom lag as 'n hanteringsmeganisme gebruik kan word as iemand ontsteld, [[Woede|kwaad]] of hartseer is. Filosoof John Morreall teoretiseer dat die menslike gelag sy biologiese oorsprong kan hê as 'n soort gedeelde uitdrukking van verligting by die ervaring van gevaar. [[Friedrich Nietzsche]], daarenteen, het lag voorgestel as 'n reaksie op die gevoel van [[Eksistensialisme|eksistensiële]] eensaamheid en sterflikheid wat slegs mense kan voel. Byvoorbeeld: 'n grap skep 'n teenstrydigheid en die gehoor probeer outomaties verstaan wat die teenstrydigheid beteken; as hulle suksesvol is met die oplossing van hierdie kognitiewe raaisel en hulle besef dat die verrassing nie gevaarlik was nie, lag hulle uit verligting. As die teenstrydigheid nie opgelos word nie, is daar geen gelag nie, soos [[Mack Sennett]] daarop gewys het: "as die gehoor verward is, lag hulle nie." Dit is een van die basiese wette van 'n komediant, waarna verwys word as akkuraatheid. Dit is belangrik om daarop te let dat die teenstrydigheid soms opgelos kan word en dat daar steeds nie gelag kan word nie. Omdat lag 'n sosiale meganisme is, kan 'n gehoor nie voel of hulle in gevaar is nie en lag kan nie plaasvind nie. Boonop het die omvang van die teenstrydigheid (en aspekte van die tydsberekening en ritme daarvan) te make met die hoeveelheid gevaar wat die gehoor voel en hoe hard of lank hulle lag. Lag kan ook voortgebring word deur te gekielie te word. Alhoewel die meeste mense dit onaangenaam vind, veroorsaak dit dat daar baie gelag word en dit word gereken as 'n (dikwels onbeheerbare) refleks van die liggaam. <ref>{{Cite web|url=http://www.tomveatch.com/else/humor/paper/node33.html|title=Physiology of laughter and tickling|publisher=www.tomveatch.com|access-date=2010-08-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://cogweb.ucla.edu/Abstracts/Provine_96.html|title=Provine, Laughter|last=Robert R. Provine|date=1950-09-09|publisher=Cogweb.ucla.edu|access-date=2011-12-26}}</ref> == Tipes == [[Lêer:Hans_von_Aachen_-_Two_Laughing_Men_(Self-portrait).jpg|duimnael| ''Twee laggende mans'' van Hans von Aachen, ongeveer 1574. ]] Lag kan geklassifiseer word volgens: # Intensiteit: om te giggel, om te skater, om uit die maag te lag of om uit te bars van die lag. <ref name="Drewniany2007p17">Drewniany and Jewler (2007) ''Creative Strategy in Advertising'', 9th edition, ch.1 p.17</ref> <ref name="Andreyevp56">Andreyev, Judith ''Wondering about Words: D'où Viennent Les Mots Anglais ?'' [https://books.google.com/books?id=yKRqAHhVa0gC&pg=PA56 p.56]</ref> # Openheid: om luidkeels te lag # Respiratoriese patroon: snorklag # Die emosie waarmee dit uitgedruk word: verligting, vreugde, blydskap, geluk, verleentheid, verwarring, senuweeagtige lag, paradoksale lag, beleefde lag, bose lag. # Die volgorde van toonhoogtes waarin dit produseer. Dit kan subjektief op die Andreoli- skaal gemeet word vir hartlikheid, met 'n hoër maatstaf wat groter robuustheid aandui, gewoonlik in 'n manlike aspek. Daar is tien verskillende soorte lag: <ref>{{Cite web|url=https://science.howstuffworks.com/life/inside-the-mind/emotions/5-types-of-laughter.htm|title=10 Different Types of Laughter|date=2009-06-04|website=HowStuffWorks|language=en|access-date=2019-07-18}}</ref> # Etiket-lag: selfs as dinge nie snaaks is nie, vertrou mense op lag om met ander oor die weg te kom. # Aansteeklike lag: 'n kettingreaksie van gelag. # Senuweeagtige lag: angstigheid kan dikwels 'n gelag veroorsaak in 'n onderbewuste poging om spanning te verminder en te kalmeer. # Buiklag: as iets regtig skreeusnaaks is, hou mense hul buik vas. # Stil lag: behels dieselfde tipe diep asemhaling wat by maaggelag kom, maar daar is geen geluid nie. # Stresverligtende gelag: bestaan uit baie vorme, maar kom meestal in 'n uitbarsting voor. # Duiende gelag: lag sonder om jou mond oop te maak met die lippe geseël met 'n geluid wat binnesmonds geproduseer word. # Snorklag: wanneer die lag deur die neus voorkom. # Ingeblikte gelag: gelag wat gereeld gehoor word op die TV-sitkom. # Wrede lag: lag tot ander mense se verleentheid. === Menslike lagstruktuur en anatomie === 'n Normale lag het die struktuur van "ha-ha-ha" of "ho-ho-ho". Dit is onnatuurlik en 'n mens is fisies nie in staat om 'n lagstruktuur van "ha-ho-ha-ho" te hê nie. Die gewone variasies van 'n gelag kom meestal voor in die eerste of finale noot in 'n reeks - daarom is "ho-ha-ha" of "ha-ha-ho" -gelag moontlik. Normale tydsduur met 'n buitengewone lang of kort intervalle vind nie plaas nie as gevolg van die beperking van stembande. Met hierdie basiese struktuur kan 'n mens 'n gelag herken ten spyte van individuele variante. <ref name="Provine">{{Cite journal|year=1996|title=Laughter|url=|journal=American Scientist|volume=841|issue=|pages=38–47}}</ref> Daar is ook vasgestel dat die oë tydens die lag as 'n refleks van die traankliere versag. <ref name="Smith Lee">Smith Lee, B. (1990). Humor relations for nurse managers. Nursing Management, 21, 86.</ref> == Negatiewe aspekte == Lag is nie altyd 'n aangename ervaring nie en word geassosieer met verskeie negatiewe verskynsels. Oormatige lag kan tot [[katapleksie]] lei, en onaangename, oormatige opwinding en katapleksie kan as negatiewe aspekte van lag beskou word. Onaangename lag of 'skandelike vrolikheid', kom gewoonlik voor by mense met 'n neurologiese toestand, insluitend pasiënte met pseudobulbale gestremdheid, [[veelvuldige sklerose]] en [[Parkinson se siekte|Parkinson-siekte]]. Dit lyk asof hierdie pasiënte lag uit vermaak, maar dui dat hulle ongewenste gewaarwordinge ervaar. Oormatige opwekking is 'n algemene simptoom wat verband hou met [[Bipolêre gemoedsteuring|manies-depressiewe]] psigoses en manie / hipomanie. Dit lyk asof diegene wat aan skisofreniese psigose ly, die teenoorgestelde is; hulle verstaan nie humor of kry geen vreugde daaruit nie. 'n Aanval beskryf 'n abnormale tyd waarin 'n mens nie die gelag of jou liggaam kan beheer nie en soms lei dit tot aanvalle of 'n kort tydjie van bewusteloosheid. Sommige mense glo dat 'n lagaanval 'n vorm van [[Epilepsie|epilepsie is]]. <ref>Fry, W.F. (1963). Sweet Madness: A Study of Humor. Palo Alto, Ca: Pacific Books Publishers</ref> == Lagterapie == Lag word al baie jare as 'n terapeutiese hulpmiddel gebruik omdat dit 'n natuurlike vorm van genesing is. Lag is beskikbaar vir almal en dit bied voordele vir 'n persoon se liggaamlike, emosionele en sosiale welstand. Sommige van die voordele van die gebruik van lagterapie is dat dit spanning kan verlig en die hele liggaam kan verslap. Dit kan ook die immuunstelsel versterk en endorfiene vrystel om pyn te verlig. Lag kan ook help om [[Hartbloedvatsiekte|hartsiektes te voorkom]] deur die bloedvloei te verhoog en die funksie van bloedvate te verbeter. <ref>{{Cite web|url=http://www.heart.org/HEARTORG/Conditions/More/MyHeartandStrokeNews/Humor-helps-your-heart-How_UCM_447039_Article.jsp|title=Humor helps your heart? How?|website=www.heart.org|language=en|access-date=2019-03-30|archive-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330021703/http://www.heart.org/HEARTORG/Conditions/More/MyHeartandStrokeNews/Humor-helps-your-heart-How_UCM_447039_Article.jsp|url-status=dead}}</ref> Sommige van die emosionele voordele sluit in die vermindering van [[angs]], die verbetering van die algemene gemoedstoestand en vreugde in 'n mens se lewe. Dit is ook bekend dat lag allergiese reaksies verminder in 'n voorlopige studie wat verband hou met stofmytallergie-lyers. Lagterapie hou ook 'n paar sosiale voordele in, soos die versterking van verhoudings, die verbetering van spanwerk en die vermindering van konflikte en om jouself aantrekliker vir ander te maak. Dus, of 'n persoon probeer om 'n terminale siekte die hoof te bied of net om hul stres- of angsvlakke te probeer hanteer, kan lagterapie 'n belangrike verbetering in 'n persoon se lewe wees. <ref>"Laughter Therapy." Laughter Therapy: Cancer Treatment Centers of America. Cancer Treatment Centers of America, 1 January 2001. Web. accessed 28 February 2014.</ref> <ref>Smith, Melinda, and Jeanne Segal. "Laughter Is the Best Medicine." ''The Health Benefits of Humor'', Helpguide.org, February 2014. Web. accessed 1 March 2014.</ref> Ramon Mora-Ripoll het in sy studie oor ''The Therapeutic Value of Laughter In Medicine'' verklaar dat lagterapie 'n goedkoop en eenvoudige instrument is wat in pasiëntsorg gebruik kan word. <ref name=":0">{{Cite journal|last=Mora-Ripoll|first=R.|date=2010|title=The Therapeutic Value of Laughter in Medicine|journal=Alternatives Therapies in Health & Medicine|volume=16|issue=6|pages=56–64}}</ref> Dit is 'n instrument wat net voordelig is as dit ervaar en gedeel word. Versorgers moet die belangrikheid van lag besef en die regte aanslag hê om dit deur te voer. Hy het verder gesê dat aangesien hierdie tipe terapie nie wyd beoefen word nie, sal gesondheidsorgverskaffers moet leer hoe om dit effektief te gebruik. In 'n ander opname het navorsers gekyk hoe arbeidsterapeute en ander versorgers humor vir pasiënte as 'n terapie beskou en gebruik. <ref name=":1">{{Cite journal|last=Leber, Vanoli|first=D. A., E. G.|date=March–April 2001|title=Therapeutic use of humor: occupational therapy clinicians perceptions and practices.|journal=American Journal of Occupational Therapy|volume=55|issue=2|pages=221–226}}</ref> Baie mense was dit eens dat, hoewel hulle gemeen het dat dit voordelig is vir die pasiënte, die regte opleiding ontbreek het om dit effektief te gebruik. Alhoewel lag en humor in mediese toestande terapeuties gebruik is, was daar volgens Mora-Ripoll nie genoeg gegewens om dit duidelik te maak dat lag as 'n algehele genesingsmiddel gebruik kon word nie. Dit het wel aangedui dat bykomende navorsing nog nodig was, aangesien daar tot dusver nog nie goed-ontwerpte beheerde proewe uitgevoer is wat die terapeutiese effektiwiteit van lag bevestig nie. In 2017 het 'n instansie in [[Japan]] 'n oop-ewekansige, beheerde proef uitgevoer om die gevolge van gelagterapie op lewensgehalte by kankerpasiënte te evalueer. <ref name=":2">{{Cite web|url=https://doi.orgsearch.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=a9h&AN=137196340&site=ehost-live|title=Laughter Therapy|last=Morishima|first=T|last2=Miyashiro|first2=I|date=2019|website=The Charles Inniss Memorial Library|access-date=|last3=Inoue|first3=N|last4=Kitasaka|first4=M|last5=Akawa|first5=T|last6=Higeno|first6=A|last7=Matsuura|first7=N}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die studie het lag-joga, [[komedie]], narre en grappe gebruik. Die resultaat het getoon dat lagterapie nuttig was om die lewensgehalte en kankersimptome in sommige gebiede vir kankeroorlewendes te verbeter. Verbeterings is gesien in die gebied van [[depressie]], angs en stresvlakke. Lagterapie moet saam met ander kankerbehandeling gebruik word. == Navorsing == Lag in die letterkunde, <ref>[[John Morreall|Morreall, John]]. ''Taking Laughter Seriously'' (1983) p.ix.</ref> is 'n onderwerp wat aandag in die geskrewe woord ontvang het vir duisende jare. Die gebruik van humor en lag in literêre werke is deur die antieke Griekse filosowe bestudeer en ontleed deur baie denkers en skrywers. [[Henri Bergson|Henri Bergson's]] ''Laughter: An Essay on the Meaning of the Comic'' (''Le rire'', 1901) is 'n noemenswaardige bydrae uit die 20ste eeu. === Antieke Griekeland === ==== Herodotus ==== Vir [[Herodotos|Herodotus]] kan die lagers in drie soorte onderskei word: <ref name="DL matter">[[Donald Lateiner|Lateiner, Donald]]. [https://www.jstor.org/stable/284034 ''No laughing matter: a literary tactic in Herodotus''], Transactions of the American Philological Association, Vol. 107. (1977), pp. 173-182.</ref> * Diegene wat onskuldig is aan oortreding, maar onkundig is oor hul eie kwesbaarheid * Die wat mal is. * Diegene wat oortuig is. Volgens Donald Lateiner berig Herodotus oor lag om geldige literêre en historiologiese redes. "Herodotus is van mening dat beide die natuur en die menslike natuur voldoende saamval, ''of'' dat laasgenoemde slegs 'n aspek of analoog van eersgenoemde is, sodat die uitslag voorgestel word." <ref name="DL matter"/> Wanneer hy lag, berig Herodotus dit in die oortuiging, dat dit die leser iets vertel oor die toekoms en / of die karakter van die persoon wat lag. Dit is ook in hierdie sin dat dit nie toevallig is dat in ongeveer 80% van die kere dat Herodotus oor lag praat nie, dit 'n vergelding volg. 'Mans wat spottend lag word daaraan gekenmerk dat hulle meerderwaardig is en die gevoel en optrede wat daaruit voortvloei, trek die toorn van die gode aan.' === Moderne lag en humor === [[Lêer:Harold_Lloyd_Portrait_in_Who's_Who_on_the_Screen.jpg|duimnael| Die komediant [[Harold Lloyd]] wat lag. ]] Daar is 'n wye verskeidenheid ervarings met lag. 'n Studie van 1999 deur twee humornavorsers het 80 mense gevra om 'n daaglikse lagrekord te hou en het gevind dat hulle gemiddeld 18 keer per dag lag. Hulle studie het egter ook 'n wye verskeidenheid gevind, met sommige mense wat soveel as 89 keer per dag lag en ander wat tot 0 keer per dag lag. <ref>{{Cite journal|date=1999|title=Daily occurrence of laughter: Relationships with age, gender, and Type A personality|url=https://www.researchgate.net/publication/269621027|journal=Humor|volume=12|issue=4|pages=355–384|doi=10.1515/humr.1999.12.4.355}}</ref> ==== Hobbes ==== [[Thomas Hobbes]] het die meerderwaardigheid van gelag in 'n veel wyer sin verstaan as die estetiese en kwasi-morele sin van [[Aristoteles]], die saad van die meerderwaardigheidsteorie is beslis Grieks. <ref>[[David Heyd|Heyd, David]]. [https://www.jstor.org/stable/2709204 ''The Place of Laughter in Hobbes's Theory of Emotions''], Journal of the History of Ideas, Vol. 43, No. 2. (Apr. - Jun., 1982), pp. 285-295.</ref> In Hobbes se eie woorde: "Die hartstog van lag is niks anders nie as skielike glorie wat spruit uit die skielike opvatting van 'n mate van ongeërgdheid in onsself, in vergelyking met die swakheid van ander, of met ons eie voorheen." ==== Schopenhauer ==== Die filosoof [[Arthur Schopenhauer]] wy die 13de hoofstuk van die eerste deel van sy groot werk, ''The World as Will and Representation'', aan lag. ==== Nietzsche ==== [[Friedrich Nietzsche]] onderskei twee verskillende doeleindes vir die gebruik van lag. In 'n positiewe sin, gebruik die mens die komiese as terapie teen die beperkende grens van logika, moraliteit en rede. Hy het van tyd tot tyd 'n onskadelike ondergang van rede en swaarkry nodig en in hierdie sin het lag 'n positiewe karakter vir Nietzsche. <ref>[[Tarmo Kunnas|Kunnas, Tarmo]]. ''Nietzsches lachen: Eine studie über das Komische bei Nietzsche'', Edition Wissenschaft & literatur, 1982, p. 42</ref> Lag kan egter ook 'n negatiewe konnotasie hê en dit kan gebruik word vir die uitdrukking van sosiale konflik. Dit word byvoorbeeld uitgedruk in ''The Gay Science'': "Laughter - Laughing is to be schadenfroh, but with clear conscience." <ref>Nietzsche, KSA 3, p. 506</ref> ==== Bergson ==== In ''Laughter: An Essay on the Meaning of the Comic'', probeer die Franse filosoof [[Henri Bergson]], bekend vir sy filosofiese studies oor materialiteit, geheue, lewe en [[bewussyn]], die wette van die strokiesprent bepaal en die fundamentele oorsake van komiese situasies verstaan. <ref>Henri Bergson, Le Rire, [http://fr.wikisource.org/wiki/Le_Rire._Essai_sur_la_signification_du_comique/Avant-propos ''Avant-Propos''] on Wikisource {{In lang|fr}}</ref> Sy metode bestaan uit die bepaling van die oorsake van die prent in plaas daarvan om die gevolge daarvan te ontleed. Hy het lag in verband met die menslike lewe, kollektiewe verbeelding en [[kuns]] gebring, om 'n beter kennis van die samelewing te hê. <ref>Bergson, Henri. ''Le Rire'', [http://fr.wikisource.org/wiki/Le_Rire._Essai_sur_la_signification_du_comique/Pr%C3%A9face "Préface"] on Wikisource {{In lang|fr}}</ref> Een van die teorieë van die opstel is dat lag as 'n kollektiewe aktiwiteit 'n sosiale en morele rol speel om mense te dwing om hul negatiewe denke uit te skakel. Dit is 'n faktor van eenvormigheid van gedrag, aangesien dit belaglike en eksentrieke gedrag veroordeel. <ref>Bergson, Henri. [http://www.gutenberg.org/files/4352/4352-h/4352-h.htm ''Laughter: An Essay on the Meaning of the Comic''], Chapter I (II) - online version on [[Project Gutenberg]]</ref> ==== Ludo Vici ==== Anthony Ludovici het Hobbes en Darwin se gedagtes verder ontwikkel in ''The Secret of Laughter''. Sy oortuiging is dat daar iets onheilspellends in lag is en dat die moderne alomteenwoordigheid van humor en die afgodery daarvan tekens is van 'n sosiale swakheid, aangesien instinktiewe toevlug tot humor 'n soort ontvlugting van verantwoordelikheid en optrede geword het. Ludovici het lag as 'n evolusionêre eienskap beskou en hy het baie voorbeelde van verskillende snellers vir gelag aangebied met hul eie duidelike verduidelikings. <ref>{{Cite web|url=http://www.anthonymludovici.com/sl_pre.htm|title=The Secret Of Laughter Preface, Introduction|website=www.anthonymludovici.com|access-date=27 Julie 2020|archive-date=24 Februarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224143353/http://www.anthonymludovici.com/sl_pre.htm|url-status=dead}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Verdere leeswerk == {{refbegin|3}} * Bachorowski, J.-A., Smoski, MJ, & Owren, MJ ''Die akoestiese kenmerke van menslike gelag.'' Journal of the Acoustical Society of America, 110 (1581) 2001 * Bakhtin, Mikhail (1941). Rabelais en sy wêreld . Bloomington: Indiana University Press . ISBN <bdi> Bakhtin, Mikhail </bdi> Bakhtin, Mikhail * Chapman, Antony J .; Foot, Hugh C.; Derks, Peter (redakteurs), [https://books.google.com/books?id=FSgteXd9HJUC&pg=PR22&dq=the+psychology+of+humor+and+laughter#PPP1,M1 ''Humor and Laughter: Theory, Research, and Applications''], Transaction Publisher, 1996. {{ISBN|1-56000-837-7}} [[ISBN (identifier)|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/1-56000-837-7|1-56000-837-7]] . Books.google.com * Cousins, Norman, ''Anatomy of an Illness As Perceptived by the Patient'', 1979. * {{Cite journal|last=Davila-Ross|first=M.|year=2011|title=Aping expressions? Chimpanzees produce distinct laugh types when responding to laughter of others}} * Fried, I., Wilson, CL, MacDonald, KA, en Behnke EJ. ''Elektriese stroom stimuleer die gelag.'' Nature, 391: 650, 1998 (sien pasiënt AK ) * Goel, V. & Dolan, RJ ''Die funksionele anatomie van humor: skeiding van kognitiewe en affektiewe komponente.'' Nature Neuroscience 3, 237 - 238 (2001). * Greig, John Young Thomson, ''The Psychology of Comedy and Laughter'', New York, Dodd, Mead en geselskap, 1923. * {{Cite journal|last=Hennefeld|first=Maggie|title=Death from Laughter, Female Hysteria, and Early Cinema}} * Ridder, Chris, [https://aeon.co/essays/does-laughter-hold-the-key-to-human-consciousness ''hou die lag die sleutel tot menslike bewussyn?'']{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''Aeon Magazine Februarie 2019.'' * Marteinson, Peter, ''[http://french.chass.utoronto.ca/as-sa/editors/origins.html On the Problem of the Comic: A Philosophical Study on the Origins of Laughter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200716142240/http://french.chass.utoronto.ca/as-sa/editors/origins.html |date=16 Julie 2020 }}, Legas Press, Ottawa, 2006. utoronto.ca'' * {{Cite journal|last=Miller|first=M|year=2006|title=Impact of cinematic viewing on endothelial function}} * Voorsien, RR, ''[http://cogweb.ucla.edu/Abstracts/Provine_96.html gelag] .'' American Scientist, V84, 38:45, 1996. ucla.edu * Provine, Robert R. (2001). Gelag: 'n wetenskaplike ondersoek . ISBN <bdi> Provine, Robert R. (2001). </bdi> Provine, Robert R. (2001). * {{Cite journal|last=Quentin Skinner|title=Hobbes and the Classical Theory of Laughter|year=2004|authorlink=Quentin Skinner|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121018111004/http://fds.oup.com/www.oup.co.uk/pdf/0-19-926461-9.pdf|archivedate=2012-10-18|pmc=dead}} opgeneem in boek: Sorell, Tom; Luc Foisneau (2004). "6" (PDF) . Leviathan na 350 jaar . Oxford University Press. pp. 139-66. ISBN <bdi> Sorell, Tom; Luc Foisneau (2004). </bdi> Sorell, Tom; Luc Foisneau (2004). * Raskin, Victor, ''Semantiese meganismes van humor'' (1985). * MacDonald, C., [https://web.archive.org/web/20060925191607/http://www.psychnurse.org/view.asp?rID=4910 ''"A Chuckle a Day Keep the Doctor Away: Therapeutic Humor & Laughter"''] Journal of Psychosocial Nursing and Mental Health Services (2004) V42, 3: 18-25. psychnurse.org * Kawakami, K., et al., [https://web.archive.org/web/20110928222941/http://www.pri.kyoto-u.ac.jp/ai/papers/ref3/kawakami2006.pdf ''Oorsprong van glimlag en gelag: 'n Voorstudie''] Early Human Development (2006) 82, 61–66. kyoto-u.ac.jp * Johnson, S., [https://web.archive.org/web/20061021122938/http://www.discover.com/issues/apr-03/features/featlaugh/ ''Emotions and the Brain''] Discover (2003) V24, N4. discover.com * Panksepp, J., Burgdorf, J., [http://www.psych.umn.edu/courses/fall06/macdonalda/psy4960/Readings/PankseppRatLaugh_P&B03.pdf ''"Laughing" rotte en die evolusionêre antecedente van menslike vreugde?''] Fisiologie en gedrag (2003) 79: 533-547. psych.umn.edu * Milius, S., [https://web.archive.org/web/20061129005110/http://www.sciencenews.org/articles/20010728/fob9.asp ''kyk nie nou nie, maar lag die hond?''] ''Science News (2001) V160 4:55. sciencenews.org'' * Simonet, P., et al., [http://www.petalk.org/LaughingDog.pdf ''Dog Laughter: Opgeneemde terugspeel verminder stresverwante gedrag in skuilinghonde se''] 7de Internasionale Konferensie oor omgewingsverryking (2005). petalk.org * Ontdek Health (2004) [https://web.archive.org/web/20061209053230/http://www.helpguide.org/life/humor_laughter_health.htm ''Humor & Laughter: Health Benefits and Online Sources''], helpguide.org * Klein, A. ''Die moed om te lag: humor, hoop en genesing in die aangesig van die dood en sterf.'' Los Angeles, CA: Tarcher / Putman, 1998. * Ron Jenkins ''Subversive latter'' (New York, Free Press, 1994), 13ff * Bogard, M. ''Laughter en die gevolge daarvan vir groepe'' . New York, New York: Bullish Press, 2008. * Humorteorie. Die formules van gelag deur Igor Krichtafovitch, Outskitspress, 2006, {{ISBN|978-1-59800-222-5}} * Hans-Georg Moeller und Günter Wohlfart (Hrsg. ): ''Gelag in Oosterse en Westerse filosofieë'' . Verlag Karl Alber, Freiburg / München 2010. {{ISBN|978-3-495-48385-5}} [[ISBN (identifier)|ISBN]] &nbsp; [[Special:BookSources/978-3-495-48385-5|978-3-495-48385-5]] {{refend}} == Eksterne skakels == * [https://aeon.co/essays/does-laughter-hold-the-key-to-human-consciousness Het gelag die gedagtes gemaak?], Aeon tydskrif * [http://french.chass.utoronto.ca/as-sa/editors/origins.html The Origins of Laughter], chass.utoronto.ca * [https://web.archive.org/web/20120917003954/http://www.cosmosmagazine.com/news/2794/human-laughter-16-million-years-old Menslike gelag tot 16 miljoen jaar oud], cosmosmagazine.com * [http://faculty.washington.edu/chudler/laugh.html Meer inligting oor gelotologie van die Universiteit van Washington], fakulteit. Washington.edu * WNYC se Radio Lab radioprogram: [http://www.radiolab.org/2008/feb/25/is-laughter-just-a-human-thing/ Is gelag net 'n menslike ding?], wnyc.org * [https://web.archive.org/web/20140107231035/http://www.writtensound.com/index.php?term=laughter Transkripsies van gelag], writtensound.com * [[iarchive:99Laughs/|Opnames van mense wat lag]], 99 klankvoorbeelde van menslike gelag * [https://web.archive.org/web/20171201040307/http://www.healinglaughter.org/blog/category/science/ Uitgebreide opsomming van navorsing oor die voordele van gelag] {{Normdata}} [[Kategorie:Humor]] [[Kategorie:Sielkunde]] crxsuw7lyios6q7kchobsirq5dic536 0 365117 2917381 2876537 2026-07-13T15:13:47Z Aliwal2012 39067 /* Red Bull (2005) */ 5 blou skakels 2917381 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Vitantonio Liuzzi | image = Vitantonio Liuzzi 2011 Malaysia.jpg | caption = Liuzzi by die [[2011 Maleisiese Grand Prix]]. | nationality = {{flagicon|ITA}} Italianer | birth_date = {{birth date and age|df=y|1980|8|6}} | birth_place = Locorotondo, Italië | Years = 2005–2007, 2009–2011 | Old Team = [[Red Bull Racing|Red Bull]], [[Toro Rosso]],<br/>[[Force India]], HRT | Races = 81 (80 begin) | Championships = 0 | Wins = 0 | Podiums = 0 | Points = 26 | Poles = 0 | Fastest laps = 0 | First race = [[2005 San Marino Grand Prix]] | Last race = [[2011 Brasiliaanse Grand Prix]] | Last season = 2011 | Last position = 23ste }} '''Vitantonio "Tonio" Liuzzi''' (gebore op 6 Augustus 1980 <ref>{{Cite web|url=http://www.f1db.com/f1/page/Vitantonio_Liuzzi|title=Vitantonio Liuzzi|archive-url=https://web.archive.org/web/20071010054558/http://www.f1db.com/f1/page/Vitantonio_Liuzzi|archive-date=10 Oktober 2007|access-date=11 September 2005}}</ref> ) is 'n Italiaanse professionele renjaer wat voorheen in [[Formule Een]] vir die spanne van [[Red Bull Racing|Red Bull]], [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]], [[Force India]] en HRT gejaag het. Hy het wonings in Lugano, Switserland <ref>{{Cite web|url=http://www.liuzzi.com/#/about-tonio|title=About Vitantonio|publisher=liuzzi.com|access-date=21 Julie 2010|archive-date=23 Januarie 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20020123035914/http://www.liuzzi.com/#/about-tonio|url-status=dead}}</ref> en [[Pescara]], Italië. [[Lêer:Vitantonio_Liuzzi_2003_F3000_Hungary.jpg|links|duimnael|Liuzzi jaag vir die Red Bull Junior Team tydens die Hongaarse ronde van die 2003 Internasionale Formule 3000-seisoen]] == Formule Een (2005-2011) == Liuzzi se goeie prestasie in Formule 3000 het gelei tot bespiegelinge dat [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] hom moontlik in diens sou neem, <ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/3933357.stm Ferrari 'seek Liuzzi deal']". [[BBC News]], 28 Julie 2004</ref> óf as 'n toetsbestuurder by hul Formule Een-span, óf by [[Sauber Motorsport|Sauber]], die Formule Een-span waarmee Ferrari 'n noue verbintenis gehad het as sy enjinverskaffer. In November 2004 het Liuzzi 'n toetsrit gekry by [[Red Bull Racing|Red Bull]], wat hom vir 2005 aangestel het. <ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/4145223.stm Red Bull take on Liuzzi and Klien]. [[BBC News]], 5 Januarie 2005</ref> === Red Bull (2005) === [[Lêer:Vitantonio_Liuzzi_2005_Britain.jpg|regs|duimnael| Liuzzi het die derde [[Red Bull Racing|Red Bull Racing-]] motor tydens die oefening vir die Britse Grand Prix in 2005 bestuur]] Aanvanklik het dit gelyk of hy dalk saam met [[David Coulthard]] 'n sitplek sou kry, maar Red Bull het eerder [[Christian Klien]] gekies, <ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/4172881.stm Red Bull name Klien second driver]. BBC News, 13 Januarie 2005</ref> en Liuzzi as toetsbestuurder gelaat. Na afloop van die [[2005 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] en [[2005 Monaco Grand Prix|Monaco]], is hy nog 'n wedren gegun tydens die Europese Grand Prix, voordat sy sitplek aan Klien terugbesorg is vir die [[2005 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]]. [[Lêer:Vitantonio_Liuzzi_2007_Brazil_free_practice.jpg|duimnael|Liuzzi ry vir STR tydens die [[2007 Brasiliaanse Grand Prix]]]] Liuzzi is in die span bevestig vir die [[2007 Formule Een-seisoen|2007-seisoen]] tydens die bekendstelling van die STR2 op 13 Februarie 2007. Ongelukkig word sy wedrenne gedurende die eerste helfte van sy seisoen geteister deur foute soortgelyk aan sy voormalige spanmaat s'n. Dit lyk of hy waarskynlik sy eerste punte van die seisoen in [[2007 Kanadese Grand Prix|Kanada]] sou aanteken, maar in plaas daarvan bots hy met die berugte 'Wall of Champions' by die uitgang van die laaste oorkruiser. Daar is ook voortdurend bespiegel oor die behoud van sy sitplek, want die span het [[Sebastian Vettel]] en die Champcar-reekskampioen Sébastien Bourdais openlik genader. Nadat Bourdais se kontrak vir 2008 aangekondig is, het Liuzzi se vertonings verbeter. As gevolg van 'n tydstraf na die wedren het hy 'n wêreldkampioenskapspunt in [[2007 Japannese Grand Prix|Japan]] misgeloop, maar daarna sy beste ren in sy Formule Een-loopbaan in [[2007 Chinese Grand Prix|China]] gery. === Force India (2008–2010) === [[Lêer:Vitantonio_Liuzzi_2010_Malaysia_2nd_Free_Practice.jpg|regs|duimnael|Liuzzi ry vir [[Force India]] tydens die [[2010 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix in 2010]]]] Op 3 September 2009 het Force India Fisichella vrygestel sodat hy Luca Badoer by [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] kon vervang, wat vir twee wedlope vir die beseerde jaer [[Felipe Massa]] ingestaan het. Op 7 September 2009 kondig Force India aan dat Liuzzi vir hulle sal ry in die oorblywende vyf renne van die [[2009 Formule Een-seisoen]]. Hy het sy rendebuut vir Force India tydens die [[2009 Italiaanse Grand Prix]] gemaak en in 'n indrukwekkende sewende plek gekwalifiseer, aangesien hy die ren met 'n swaarder brandstoflading as sy jonger spanmaat Adrian Sutil begin het. Hy het stewig in die punte gehardloop voordat hy ná 22 rondtes met 'n ratkasprobleem onttrek het. Op 27 November 2009 kondig [[Force India]] aan dat hulle [[Adrian Sutil]] en Liuzzi vir 2010 as bestuurders sal behou. Liuzzi behaal sy eerste punte sedert die [[2007 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix in 2007]] in die [[2010 Bahreinse Grand Prix]]. Hy het negende in die ren geëindig en twee punte behaal weens die bekendstelling van 'n nuwe puntestelsel in Formule Een in 2010. In die volgende ronde in [[2010 Australiese Grand Prix|Australië]] het hy die sewende plek in wisselende weerstoestande behaal en nog ses punte ingesamel. In [[2010 Monaco Grand Prix|Monaco]] eindig Liuzzi negende en behaal nog twee punte vir Force India. By die [[2010 Kanadese Grand Prix]] kwalifiseer Liuzzi in 'n loopbaanbeste sesde plek, wat verbeter het na vyfde na [[Mark Webber]] se ratkasruiling. In die wedren het Liuzzi negende geëindig nadat hy in die eerste draai met [[Felipe Massa]] gebots het. Hy het nog 'n punt op [[2010 Belgiese Grand Prix|Spa-Francorchamps]] behaal, nadat Jaime Alguersuari ná die wedren gepenaliseer is omdat hy 'n voorsprong behaal het deur die bushalte-chicane in die laaste rondtes te sny. Hy het sy loopbaanbeste as sesde by die [[Koreaanse Grand Prix]] geëwenaar en eindig uiteindelik 15de in die kampioenskap met 21 punte, 'n loopbaanbeste. === Uittrede uit Formule 1 === Alhoewel hy 'n geldige kontrak met [[Force India]] vir 2011 gehad het, is Liuzzi deur [[Paul di Resta]] vervang. Hy het hierna aan ander renformules deelgeneem, soos V8 Supermotors in 2011-12, die FIA Wêrelduithoukampioenskap (2012–15) en Formule E (2014–16). == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{DEFAULTSORT:Liuzzi, Vitantonio}} [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Italiaanse renjaers]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1980]] rnn4c77dlo4nh4yag60zf3hyzzmcgf2 2917384 2917381 2026-07-13T15:24:24Z Aliwal2012 39067 /* Force India (2008–2010) */ 2917384 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Vitantonio Liuzzi | image = Vitantonio Liuzzi 2011 Malaysia.jpg | caption = Liuzzi by die [[2011 Maleisiese Grand Prix]]. | nationality = {{flagicon|ITA}} Italianer | birth_date = {{birth date and age|df=y|1980|8|6}} | birth_place = Locorotondo, Italië | Years = 2005–2007, 2009–2011 | Old Team = [[Red Bull Racing|Red Bull]], [[Toro Rosso]],<br/>[[Force India]], HRT | Races = 81 (80 begin) | Championships = 0 | Wins = 0 | Podiums = 0 | Points = 26 | Poles = 0 | Fastest laps = 0 | First race = [[2005 San Marino Grand Prix]] | Last race = [[2011 Brasiliaanse Grand Prix]] | Last season = 2011 | Last position = 23ste }} '''Vitantonio "Tonio" Liuzzi''' (gebore op 6 Augustus 1980 <ref>{{Cite web|url=http://www.f1db.com/f1/page/Vitantonio_Liuzzi|title=Vitantonio Liuzzi|archive-url=https://web.archive.org/web/20071010054558/http://www.f1db.com/f1/page/Vitantonio_Liuzzi|archive-date=10 Oktober 2007|access-date=11 September 2005}}</ref> ) is 'n Italiaanse professionele renjaer wat voorheen in [[Formule Een]] vir die spanne van [[Red Bull Racing|Red Bull]], [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]], [[Force India]] en HRT gejaag het. Hy het wonings in Lugano, Switserland <ref>{{Cite web|url=http://www.liuzzi.com/#/about-tonio|title=About Vitantonio|publisher=liuzzi.com|access-date=21 Julie 2010|archive-date=23 Januarie 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20020123035914/http://www.liuzzi.com/#/about-tonio|url-status=dead}}</ref> en [[Pescara]], Italië. [[Lêer:Vitantonio_Liuzzi_2003_F3000_Hungary.jpg|links|duimnael|Liuzzi jaag vir die Red Bull Junior Team tydens die Hongaarse ronde van die 2003 Internasionale Formule 3000-seisoen]] == Formule Een (2005-2011) == Liuzzi se goeie prestasie in Formule 3000 het gelei tot bespiegelinge dat [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] hom moontlik in diens sou neem, <ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/3933357.stm Ferrari 'seek Liuzzi deal']". [[BBC News]], 28 Julie 2004</ref> óf as 'n toetsbestuurder by hul Formule Een-span, óf by [[Sauber Motorsport|Sauber]], die Formule Een-span waarmee Ferrari 'n noue verbintenis gehad het as sy enjinverskaffer. In November 2004 het Liuzzi 'n toetsrit gekry by [[Red Bull Racing|Red Bull]], wat hom vir 2005 aangestel het. <ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/4145223.stm Red Bull take on Liuzzi and Klien]. [[BBC News]], 5 Januarie 2005</ref> === Red Bull (2005) === [[Lêer:Vitantonio_Liuzzi_2005_Britain.jpg|regs|duimnael| Liuzzi het die derde [[Red Bull Racing|Red Bull Racing-]] motor tydens die oefening vir die Britse Grand Prix in 2005 bestuur]] Aanvanklik het dit gelyk of hy dalk saam met [[David Coulthard]] 'n sitplek sou kry, maar Red Bull het eerder [[Christian Klien]] gekies, <ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/4172881.stm Red Bull name Klien second driver]. BBC News, 13 Januarie 2005</ref> en Liuzzi as toetsbestuurder gelaat. Na afloop van die [[2005 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] en [[2005 Monaco Grand Prix|Monaco]], is hy nog 'n wedren gegun tydens die Europese Grand Prix, voordat sy sitplek aan Klien terugbesorg is vir die [[2005 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]]. [[Lêer:Vitantonio_Liuzzi_2007_Brazil_free_practice.jpg|duimnael|Liuzzi ry vir STR tydens die [[2007 Brasiliaanse Grand Prix]]]] Liuzzi is in die span bevestig vir die [[2007 Formule Een-seisoen|2007-seisoen]] tydens die bekendstelling van die STR2 op 13 Februarie 2007. Ongelukkig word sy wedrenne gedurende die eerste helfte van sy seisoen geteister deur foute soortgelyk aan sy voormalige spanmaat s'n. Dit lyk of hy waarskynlik sy eerste punte van die seisoen in [[2007 Kanadese Grand Prix|Kanada]] sou aanteken, maar in plaas daarvan bots hy met die berugte 'Wall of Champions' by die uitgang van die laaste oorkruiser. Daar is ook voortdurend bespiegel oor die behoud van sy sitplek, want die span het [[Sebastian Vettel]] en die Champcar-reekskampioen Sébastien Bourdais openlik genader. Nadat Bourdais se kontrak vir 2008 aangekondig is, het Liuzzi se vertonings verbeter. As gevolg van 'n tydstraf na die wedren het hy 'n wêreldkampioenskapspunt in [[2007 Japannese Grand Prix|Japan]] misgeloop, maar daarna sy beste ren in sy Formule Een-loopbaan in [[2007 Chinese Grand Prix|China]] gery. === Force India (2008–2010) === [[Lêer:Vitantonio_Liuzzi_2010_Malaysia_2nd_Free_Practice.jpg|regs|duimnael|Liuzzi ry vir [[Force India]] tydens die [[2010 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix in 2010]]]] Op 3 September 2009 het Force India Fisichella vrygestel sodat hy Luca Badoer by [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] kon vervang, wat vir twee wedlope vir die beseerde jaer [[Felipe Massa]] ingestaan het. Op 7 September 2009 kondig Force India aan dat Liuzzi vir hulle sal ry in die oorblywende vyf renne van die [[2009 Formule Een-seisoen]]. Hy het sy rendebuut vir Force India tydens die [[2009 Italiaanse Grand Prix]] gemaak en in 'n indrukwekkende sewende plek gekwalifiseer, aangesien hy die ren met 'n swaarder brandstoflading as sy jonger spanmaat Adrian Sutil begin het. Hy het stewig in die punte gehardloop voordat hy ná 22 rondtes met 'n ratkasprobleem onttrek het. Op 27 November 2009 kondig [[Force India]] aan dat hulle [[Adrian Sutil]] en Liuzzi vir 2010 as bestuurders sal behou. Liuzzi behaal sy eerste punte sedert die [[2007 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix in 2007]] in die [[2010 Bahreinse Grand Prix]]. Hy het negende in die ren geëindig en twee punte behaal weens die bekendstelling van 'n nuwe puntestelsel in Formule Een in 2010. In die volgende ronde in [[2010 Australiese Grand Prix|Australië]] het hy die sewende plek in wisselende weerstoestande behaal en nog ses punte ingesamel. In [[2010 Monaco Grand Prix|Monaco]] eindig Liuzzi negende en behaal nog twee punte vir Force India. By die [[2010 Kanadese Grand Prix]] kwalifiseer Liuzzi in 'n loopbaanbeste sesde plek, wat verbeter het na vyfde na [[Mark Webber]] se ratkasruiling. In die wedren het Liuzzi negende geëindig nadat hy in die eerste draai met [[Felipe Massa]] gebots het. Hy het nog 'n punt op [[2010 Belgiese Grand Prix|Spa-Francorchamps]] behaal, nadat Jaime Alguersuari ná die wedren gepenaliseer is omdat hy 'n voorsprong behaal het deur die bushalte-chicane in die laaste rondtes te sny. Hy het sy loopbaanbeste as sesde by die [[2010 Koreaanse Grand Prix|Koreaanse Grand Prix]] geëwenaar en eindig uiteindelik 15de in die kampioenskap met 21 punte, 'n loopbaanbeste. === Uittrede uit Formule 1 === Alhoewel hy 'n geldige kontrak met [[Force India]] vir 2011 gehad het, is Liuzzi deur [[Paul di Resta]] vervang. Hy het hierna aan ander renformules deelgeneem, soos V8 Supermotors in 2011-12, die FIA Wêrelduithoukampioenskap (2012–15) en Formule E (2014–16). == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{DEFAULTSORT:Liuzzi, Vitantonio}} [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Italiaanse renjaers]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1980]] 473b0d4gfoycl19xq8xwumom2ylgmp7 2917421 2917384 2026-07-13T18:47:13Z Aliwal2012 39067 /* Volledige Formule 1-uitslae */ 2917421 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Vitantonio Liuzzi | image = Vitantonio Liuzzi 2011 Malaysia.jpg | caption = Liuzzi by die [[2011 Maleisiese Grand Prix]]. | nationality = {{flagicon|ITA}} Italianer | birth_date = {{birth date and age|df=y|1980|8|6}} | birth_place = Locorotondo, Italië | Years = 2005–2007, 2009–2011 | Old Team = [[Red Bull Racing|Red Bull]], [[Toro Rosso]],<br/>[[Force India]], HRT | Races = 81 (80 begin) | Championships = 0 | Wins = 0 | Podiums = 0 | Points = 26 | Poles = 0 | Fastest laps = 0 | First race = [[2005 San Marino Grand Prix]] | Last race = [[2011 Brasiliaanse Grand Prix]] | Last season = 2011 | Last position = 23ste }} '''Vitantonio "Tonio" Liuzzi''' (gebore op 6 Augustus 1980 <ref>{{Cite web|url=http://www.f1db.com/f1/page/Vitantonio_Liuzzi|title=Vitantonio Liuzzi|archive-url=https://web.archive.org/web/20071010054558/http://www.f1db.com/f1/page/Vitantonio_Liuzzi|archive-date=10 Oktober 2007|access-date=11 September 2005}}</ref> ) is 'n Italiaanse professionele renjaer wat voorheen in [[Formule Een]] vir die spanne van [[Red Bull Racing|Red Bull]], [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]], [[Force India]] en HRT gejaag het. Hy het wonings in Lugano, Switserland <ref>{{Cite web|url=http://www.liuzzi.com/#/about-tonio|title=About Vitantonio|publisher=liuzzi.com|access-date=21 Julie 2010|archive-date=23 Januarie 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20020123035914/http://www.liuzzi.com/#/about-tonio|url-status=dead}}</ref> en [[Pescara]], Italië. [[Lêer:Vitantonio_Liuzzi_2003_F3000_Hungary.jpg|links|duimnael|Liuzzi jaag vir die Red Bull Junior Team tydens die Hongaarse ronde van die 2003 Internasionale Formule 3000-seisoen]] == Formule Een (2005-2011) == Liuzzi se goeie prestasie in Formule 3000 het gelei tot bespiegelinge dat [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] hom moontlik in diens sou neem, <ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/3933357.stm Ferrari 'seek Liuzzi deal']". [[BBC News]], 28 Julie 2004</ref> óf as 'n toetsbestuurder by hul Formule Een-span, óf by [[Sauber Motorsport|Sauber]], die Formule Een-span waarmee Ferrari 'n noue verbintenis gehad het as sy enjinverskaffer. In November 2004 het Liuzzi 'n toetsrit gekry by [[Red Bull Racing|Red Bull]], wat hom vir 2005 aangestel het. <ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/4145223.stm Red Bull take on Liuzzi and Klien]. [[BBC News]], 5 Januarie 2005</ref> === Red Bull (2005) === [[Lêer:Vitantonio_Liuzzi_2005_Britain.jpg|regs|duimnael| Liuzzi het die derde [[Red Bull Racing|Red Bull Racing-]] motor tydens die oefening vir die Britse Grand Prix in 2005 bestuur]] Aanvanklik het dit gelyk of hy dalk saam met [[David Coulthard]] 'n sitplek sou kry, maar Red Bull het eerder [[Christian Klien]] gekies, <ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/4172881.stm Red Bull name Klien second driver]. BBC News, 13 Januarie 2005</ref> en Liuzzi as toetsbestuurder gelaat. Na afloop van die [[2005 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] en [[2005 Monaco Grand Prix|Monaco]], is hy nog 'n wedren gegun tydens die Europese Grand Prix, voordat sy sitplek aan Klien terugbesorg is vir die [[2005 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]]. [[Lêer:Vitantonio_Liuzzi_2007_Brazil_free_practice.jpg|duimnael|Liuzzi ry vir STR tydens die [[2007 Brasiliaanse Grand Prix]]]] Liuzzi is in die span bevestig vir die [[2007 Formule Een-seisoen|2007-seisoen]] tydens die bekendstelling van die STR2 op 13 Februarie 2007. Ongelukkig word sy wedrenne gedurende die eerste helfte van sy seisoen geteister deur foute soortgelyk aan sy voormalige spanmaat s'n. Dit lyk of hy waarskynlik sy eerste punte van die seisoen in [[2007 Kanadese Grand Prix|Kanada]] sou aanteken, maar in plaas daarvan bots hy met die berugte 'Wall of Champions' by die uitgang van die laaste oorkruiser. Daar is ook voortdurend bespiegel oor die behoud van sy sitplek, want die span het [[Sebastian Vettel]] en die Champcar-reekskampioen Sébastien Bourdais openlik genader. Nadat Bourdais se kontrak vir 2008 aangekondig is, het Liuzzi se vertonings verbeter. As gevolg van 'n tydstraf na die wedren het hy 'n wêreldkampioenskapspunt in [[2007 Japannese Grand Prix|Japan]] misgeloop, maar daarna sy beste ren in sy Formule Een-loopbaan in [[2007 Chinese Grand Prix|China]] gery. === Force India (2008–2010) === [[Lêer:Vitantonio_Liuzzi_2010_Malaysia_2nd_Free_Practice.jpg|regs|duimnael|Liuzzi ry vir [[Force India]] tydens die [[2010 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix in 2010]]]] Op 3 September 2009 het Force India Fisichella vrygestel sodat hy Luca Badoer by [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] kon vervang, wat vir twee wedlope vir die beseerde jaer [[Felipe Massa]] ingestaan het. Op 7 September 2009 kondig Force India aan dat Liuzzi vir hulle sal ry in die oorblywende vyf renne van die [[2009 Formule Een-seisoen]]. Hy het sy rendebuut vir Force India tydens die [[2009 Italiaanse Grand Prix]] gemaak en in 'n indrukwekkende sewende plek gekwalifiseer, aangesien hy die ren met 'n swaarder brandstoflading as sy jonger spanmaat Adrian Sutil begin het. Hy het stewig in die punte gehardloop voordat hy ná 22 rondtes met 'n ratkasprobleem onttrek het. Op 27 November 2009 kondig [[Force India]] aan dat hulle [[Adrian Sutil]] en Liuzzi vir 2010 as bestuurders sal behou. Liuzzi behaal sy eerste punte sedert die [[2007 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix in 2007]] in die [[2010 Bahreinse Grand Prix]]. Hy het negende in die ren geëindig en twee punte behaal weens die bekendstelling van 'n nuwe puntestelsel in Formule Een in 2010. In die volgende ronde in [[2010 Australiese Grand Prix|Australië]] het hy die sewende plek in wisselende weerstoestande behaal en nog ses punte ingesamel. In [[2010 Monaco Grand Prix|Monaco]] eindig Liuzzi negende en behaal nog twee punte vir Force India. By die [[2010 Kanadese Grand Prix]] kwalifiseer Liuzzi in 'n loopbaanbeste sesde plek, wat verbeter het na vyfde na [[Mark Webber]] se ratkasruiling. In die wedren het Liuzzi negende geëindig nadat hy in die eerste draai met [[Felipe Massa]] gebots het. Hy het nog 'n punt op [[2010 Belgiese Grand Prix|Spa-Francorchamps]] behaal, nadat Jaime Alguersuari ná die wedren gepenaliseer is omdat hy 'n voorsprong behaal het deur die bushalte-chicane in die laaste rondtes te sny. Hy het sy loopbaanbeste as sesde by die [[2010 Koreaanse Grand Prix|Koreaanse Grand Prix]] geëwenaar en eindig uiteindelik 15de in die kampioenskap met 21 punte, 'n loopbaanbeste. === Uittrede uit Formule 1 === Alhoewel hy 'n geldige kontrak met [[Force India]] vir 2011 gehad het, is Liuzzi deur [[Paul di Resta]] vervang. Hy het hierna aan ander renformules deelgeneem, soos V8 Supermotors in 2011-12, die FIA Wêrelduithoukampioenskap (2012–15) en Formule E (2014–16). === Volledige Formule 1-uitslae === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! Jaar ! Span ! Onderstel ! Enjin ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! Plek ! Punte |- | [[2006 Formule Een-seisoen|2006]] ! [[Scuderia Toro Rosso]] ! Toro Rosso STR1 ! [[Cosworth]] TJ2006 3.0 V10 14 Series |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 San Marino Grand Prix|SMR]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2006 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Duitse Grand Prix|GER]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2006 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>NF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>16</small> | |style="background:#efefef"| '''19''' |style="background:#efefef"| '''1''' |- | [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] ! [[Scuderia Toro Rosso]] ! Toro Rosso STR2 ! [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Verenigde State Grand Prix|VST]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>13</small> | | |style="background:#efefef"| '''18''' |style="background:#efefef"| '''3''' |- | [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] ! [[Force India]] ! [[Force India]] VJM02 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO108W 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor=| [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]] |bgcolor=| [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]] |bgcolor=| [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]] |bgcolor=| [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]] |bgcolor=| [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]] |bgcolor=| [[2009 Monaco Grand Prix|MON]] |bgcolor=| [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]] |bgcolor=| [[2009 Britse Grand Prix|GBR]] |bgcolor=| [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]] |bgcolor=| [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]] |bgcolor=| [[2009 Europese Grand Prix|EUR]] |bgcolor=| [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]] |bgcolor="#efcfff"| [[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>15</small> | | |style="background:#efefef"| '''22''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- | [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] ! [[Force India]] ! Force India VJM03 ! [[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108X 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>15</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>16</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>DNF</small> |style="background:#efefef"| '''15''' |style="background:#efefef"| '''21''' |- | [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] ! Hispania Racing Team ! Hispania F111 ! Cosworth CA2011 2.4 [[V8-enjin|V8]] |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNQ</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>22</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>22</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>18</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br /><small>23</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>18</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>23</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br /><small>21</small> |bgcolor=| [[2011 Indiese Grand Prix|IND]] |bgcolor="#cfcfff"| [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>20</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |style="background:#efefef"| '''23''' |style="background:#efefef"| '''0''' |- |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{DEFAULTSORT:Liuzzi, Vitantonio}} [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Italiaanse renjaers]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1980]] 239dnftembe3rbf6r56by3btxsyv8qv 0 365421 2917432 2915480 2026-07-13T19:34:27Z Oesjaar 7467 Verbeter 2917432 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Lys van ''Asparagus''-spesies}} Teen September 2014 aanvaar die [[World Checklist of Selected Plant Families]] 212 [[spesie]]s van ''[[Asparagus]]'':<ref name=WCSP_Asparagus>{{Citation |title=''Asparagus''|work=[[World Checklist of Selected Plant Families]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |url=http://apps.kew.org/wcsp/qsearch.do?plantName=Asparagus |accessdate=2014-09-01 }}</ref> <gallery mode=packed heights=140 style="font-size:100%; line-height:130%"> Asparagus rubicundus - Greyton - South Africa 4.JPG|''A. rubicundus'' by [[Greyton]] Asparagus setaceus, b, Krugersdorp.jpg|''A. setaceus'' as tuinplant in [[Krugersdorp]] Asparagus laricinus, vrugte, Rietvlei NR, a.jpg|''A. laricinus''-vrugte te [[Rietvlei Natuurreservaat|Rietvlei]], Pretoria </gallery> {{-}} {{Div col|colwidth=30em}} * ''[[Asparagus acicularis]]'' <small>(F.T.Wang & S.C.Chen)</small> – Suidoos-China (tot Hubei) * ''[[Asparagus acocksii]]'' <small>(Jessop)</small> – [[Suid-Afrika]] * ''[[Asparagus acutifolius]]'' <small>(L.)</small> – [[Middellandse See]] * ''[[Asparagus adscendens]]'' <small>(Roxb.)</small> – [[Pakistan]] tot Wes-Himalaya * ''[[Asparagus aethiopicus]]'' <small>(L.)</small> – Kaapprovinsie tot Noordwes * ''[[Asparagus africanus]]'' <small>(Lam.)</small> – Tropiese & Suid-Afrika, [[Arabiese Skiereiland]], Wes-Indië * ''[[Asparagus aggregatus]]'' <small>(([[Anna Amelia Obermeyer|Oberm.]]) Fellingham & N.L.Mey.)</small> – Limpopo * ''[[Asparagus albus]]'' <small>(L.)</small> – Wes- & Sentraal-Middellandse See * ''[[Asparagus alopecurus]]'' <small>((Oberm.) Malcomber & Sebsebe)</small> – Wes-Kaap * ''[[Asparagus altiscandens]]'' <small>([[Adolf Engler|Engl.]] & Gilg)</small> – Suid-Tropiese Afrika * ''[[Asparagus altissimus]]'' <small>(Munby)</small> – Noordwes-Sahara * ''[[Asparagus angulofractus]]'' <small>(Iljin)</small> – Sentraal-Asië tot Suidwes-Xinjiang * ''[[Asparagus angusticladus]]'' <small>((Jessop) J.-P.Lebrun & Stork)</small> – Tropiese & Suid-Afrika * ''[[Asparagus aphyllus]]'' <small>(L.)</small> – Middellandse See tot Noordwes-Arabiese Skiereiland * ''[[Asparagus arborescens]]'' <small>(Willd. ex Schult. & Schult.f.)</small> – Kanarie-eilande * ''[[Asparagus aridicola]]'' <small>(Sebsebe)</small> – Ethiopië tot Kenia * ''[[Asparagus asiaticus]]'' <small>(L.)</small> – Indië * ''[[Asparagus asparagoides]]'' <small>((L.) Druce)</small> – Suid-Ethiopië tot Suid-Afrika * ''[[Asparagus aspergillus]]'' <small>(Jessop)</small> – Suid-Ethiopië tot Suid-Afrika * ''[[Asparagus baumii]]'' <small>(Engl. & Gilg)</small> – Suid-Tropiese Afrika * ''[[Asparagus bayeri]]'' <small>((Oberm.) Fellingham & N.L.Mey.)</small> – Wes-Kaap * ''[[Asparagus benguellensis]]'' <small>(Baker)</small> – Angola * ''[[Asparagus bequaertii]]'' <small>(De Wild.)</small> – Demokratiese Republiek die Kongo * ''[[Asparagus biflorus]]'' <small>((Oberm.) Fellingham & N.L.Mey.)</small> – KwaZulu-Natal tot Eswatini * ''[[Asparagus botschantzevii]]'' – Sentraal-Asië * ''[[Asparagus botswanicus]]'' <small>(Sebsebe)</small> – Noord-Botswana * ''[[Asparagus brachiatus]]'' <small>(Thulin)</small> – Somalië * ''[[Asparagus brachyphyllus]]'' <small>(Turcz.)</small> – Sentraal-Asië tot Korea * ''[[Asparagus breslerianus]]'' <small>(Schult. & Schult.f.)</small> – Kaukasus tot Mongolië en Wes-Pakistan * ''[[Asparagus buchananii]]'' <small>(Baker)</small> – Suidwes-Ethiopië tot Suid-Afrika * ''[[Asparagus bucharicus]]'' <small>(Iljin)</small> – Sentraal-Asië * ''[[Asparagus burchellii]]'' <small>(Baker)</small> – Kaapprovinsie * ''[[Asparagus burjaticus]]'' <small>(Peschkova)</small> – Suid-Siberië tot Noord-Mongolië * ''[[Asparagus calcicola]]'' <small>(H.Perrier)</small> – Suidwes-Madagaskar * ''[[Asparagus capensis]]'' <small>(L.)</small> – Namibië tot Kaapprovinsie * ''[[Asparagus capitatus]]'' <small>(Baker)</small> – Noord-Oman, Oos-Afghanistan tot Wes-Himalaya * ''[[Asparagus chimanimanensis]]'' <small>(Sebsebe)</small> – Suid-Tropiese Afrika ([[Chimanimaniberge]]) * ''[[Asparagus clareae]]'' <small>((Oberm.) Fellingham & N.L.Mey.)</small> – Limpopo * ''[[Asparagus cochinchinensis]]'' <small>((Lour.) Merr.)</small> – Japan tot Indo-China en Filippyne (Noord-Luzon) * ''[[Asparagus coddii]]'' <small>((Oberm.) Fellingham & N.L.Mey.)</small> – KwaZulu-Natal * ''[[Asparagus concinnus]]'' <small>((Baker) Kies)</small> – Suid-Afrika * ''[[Asparagus confertus]]'' <small>(K.Krause)</small> – Wes-Kaap * ''[[Asparagus coodei]]'' <small>(P.H.Davis)</small> – Turkye (Içel, Konya) * ''[[Asparagus crassicladus]]'' <small>(Jessop)</small> – Kaapprovinsie * ''[[Asparagus curillus]]'' <small>(Buch.-Ham. ex Roxb.)</small> – Wes-Sentraal- & Sentraal-Himalaya tot Indië (Punjab) * ''[[Asparagus dauricus]]'' <small>(Fisch. ex Link)</small> – Siberië tot Noordoos-Korea * ''[[Asparagus declinatus]]'' <small>(L.)</small> – Namibië tot Wes-Kaap, Madagaskar * ''[[Asparagus deflexus]]'' <small>(Baker)</small> – Angola * ''[[Asparagus densiflorus]]'' <small>((Kunth) Jessop)</small> – Mosambiek (Inhaca-eilande) tot Suid-Afrika * ''[[Asparagus denudatus]]'' <small>((Kunth) Baker)</small> – Oos-Tropiese & Suid-Afrika * ''[[Asparagus devenishii]]'' <small>((Oberm.) Fellingham & N.L.Mey.)</small> – Suid-Afrika * ''[[Asparagus divaricatus]]'' <small>((Oberm.) Fellingham & N.L.Mey.)</small> – E .Zimbabwe tot Suid-Afrika * ''[[Asparagus drepanophyllus]]'' <small>(WelWes-ex Baker)</small> – Wes-Sentraal-Tropiese Afrika tot Angola * ''[[Asparagus duchesnei]]'' <small>(L.Linden)</small> – Demokratiese Republiek die Kongo * ''[[Asparagus dumosus]]'' <small>(Baker)</small> – Pakistan tot Noordwes-Indië * ''[[Asparagus edulis]]'' <small>((Oberm.) J.-P.Lebrun & Stork)</small> – Zimbabwe tot Suid-Afrika * ''[[Asparagus elephantinus]]'' <small>(S.M.Burrows)</small> – Limpopo * ''[[Asparagus equisetoides]]'' <small>(WelWes-ex Baker)</small> – Angola * ''[[Asparagus exsertus]]'' <small>((Oberm.) Fellingham & N.L.Mey.)</small> – Suidwes-Kaap * ''[[Asparagus exuvialis]]'' <small>(Burch.)</small> – Suid-Tropiese & Suid-Afrika * ''[[Asparagus falcatus]]'' <small>(L.)</small> – Suidwes-Ethiopië tot Suid-Afrika, Arabiese Skiereiland, Indië, Sri Lanka * ''[[Asparagus fallax]]'' <small>(Svent.)</small> – Kanarie-eilande * ''[[Asparagus fasciculatus]]'' <small>(Thunb.)</small> – Namibië tot Vrystaat, Madagaskar * ''[[Asparagus faulkneri]]'' <small>(Sebsebe)</small> – Suidoos-Kenia tot Tanzanië * ''[[Asparagus ferganensis]]'' <small>(Vved.)</small> – Sentraal-Asië * ''[[Asparagus filicinus]]'' <small>(Buch.-Ham. ex D.Don)</small> – Himalaya tot Sentraal-China * ''[[Asparagus filicladus]]'' <small>((Oberm.) Fellingham & N.L.Mey.)</small> – Kaapprovinsie * ''[[Asparagus filifolius]]'' <small>(Bertol.)</small> – Sirië tot Irak * ''[[Asparagus flagellaris]]'' <small>((Kunth) Baker)</small> – Tropiese & Suid-Afrika, Wes-Arabiese Skiereiland * ''[[Asparagus flavicaulis]]'' <small>((Oberm.) Fellingham & N.L.Mey.)</small> – Zimbabwe tot Limpopo * ''[[Asparagus fouriei]]'' <small>((Oberm.) Fellingham & N.L.Mey.)</small> – Limpopo * ''[[Asparagus fractiflexus]]'' <small>((Oberm.) Fellingham & N.L.Mey.)</small> – Limpopo tot KwaZulu-Natal * ''[[Asparagus fysonii]]'' <small>(J.F.Macbr.)</small> – Suid-Indië * ''[[Asparagus gharoensis]]'' <small>(Blatt.)</small> – Suid-Pakistan * ''[[Asparagus glaucus]]'' <small>(Kies)</small> – Suid-Afrika * ''[[Asparagus gobicus]]'' <small>(N.A.Ivanova ex Grubov)</small> – Mongolië tot Noord-China * ''[[Asparagus gonoclados]]'' <small>(Baker)</small> – Suid-Indië, Sri Lanka * ''[[Asparagus graniticus]]'' <small>((Oberm.) Fellingham & N.L.Mey.)</small> – Namibië tot Wes-Kaap * ''[[Asparagus greveanus]]'' <small>(H.Perrier)</small> – Wes- & Suidwes-Madagaskar * ''[[Asparagus griffithii]]'' <small>(Baker)</small> – Iran tot Wes-Himalaya * ''[[Asparagus gypsaceus]]'' <small>(Vved.)</small> – Sentraal-Asië (Pamir-berge) * ''[[Asparagus hajrae]]'' <small>(Kamble)</small> – Assam * ''[[Asparagus hirsutus]]'' <small>(S.M.Burrows)</small> – Limpopo * ''[[Asparagus homblei]]'' <small>(De Wild.)</small> – Demokratiese Republiek die Kongo * ''[[Asparagus horridus]]'' <small>(L.)</small> – Kanarie-eilande, Middellandse See tot Arabiese Skiereiland * ''[[Asparagus humilis]]'' <small>(Engl.)</small> – Suidoos-Kenia tot Mosambiek * ''[[Asparagus inderiensis]]'' <small>(Blume ex Ledeb.)</small> – Crimea tot Sentraal-Asië * ''[[Asparagus intricatus]]'' <small>((Oberm.) Fellingham & N.L.Mey.)</small> – Suid-Afrika * ''[[Asparagus juniperoides]]'' <small>(Engl.)</small> – Suidwes-Namibië tot Noordwes-Kaap * ''[[Asparagus kaessneri]]'' <small>(De Wild.)</small> – Demokratiese Republiek die Kongo * ''[[Asparagus kansuensis]]'' <small>(F.T.Wang & Tang ex S.C.Chen)</small> – China (Suid-Gansu) * ''[[Asparagus karthikeyanii]]'' <small>((Kamble) M.R.Almeida)</small> – Indië (Maharashtra) * ''[[Asparagus katangensis]]'' <small>(De Wild. & T.Durand)</small> – Suid-Demokratiese Republiek die Kongo * ''[[Asparagus khorasanensis]]'' <small>(Hamdi & Assadi)</small> – Iran * ''[[Asparagus kiusianus]]'' <small>(Makino)</small> – Japan (Kyushu) * ''[[Asparagus kraussianus]]'' <small>((Kunth) J.F.Macbr.)</small> – Suidwes-Kaap * ''[[Asparagus krebsianus]]'' <small>((Kunth) Jessop)</small> – Sentraal- & Suid-Malawi tot Kaapprovinsie * ''[[Asparagus laevissimus]]'' <small>(Steud. ex Baker)</small> – Suid-Indië * ''[[Asparagus laricinus]]'' <small>(Burch.)</small> – Congo tot Tanzanië en Suid-Afrika * ''[[Asparagus lecardii]]'' <small>(De Wild.)</small> – Demokratiese Republiek die Kongo * ''[[Asparagus ledebourii]]'' <small>(Miscz.)</small> – Oos-Kaukasus * ''[[Asparagus leptocladodius]]'' <small>(Chiov.)</small> – Suid-Ethiopië tot Djiboeti en Kenia * ''[[Asparagus lignosus]]'' <small>([[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]])</small> – Suidwes-Kaap * ''[[Asparagus litoralis]]'' <small>(Steven)</small> - England, Oekraïne, Rusland, Bulgarye en Turkye * ''[[Asparagus longicladus]]'' <small>(N.E.Br.)</small> – Zimbabwe tot Botswana * ''[[Asparagus longiflorus]]'' <small>([[Adrien René Franchet|Franch.]])</small> – Qinghai tot Noord-Sentraal-China * ''[[Asparagus longipes]]'' <small>(Baker)</small> – Kameroen * ''[[Asparagus lycaonicus]]'' <small>(P.H.Davis)</small> – Turkye (Konya), Iran (Arak-soutmeer) * ''[[Asparagus lycicus]]'' <small>(P.H.Davis)</small> – Turkye (Antalya) * ''[[Asparagus lycopodineus]]'' <small>((Baker) F.T.Wang & Tang)</small> – Bhoetan tot Sentraal-China * ''[[Asparagus lynetteae]]'' <small>((Oberm.)</small> Fellingham & N.L.Mey.) – Mpumalanga * ''[[Asparagus macowanii]]'' <small>(Baker)</small> – Mosambiek tot Suid-Afrika * ''[[Asparagus madecassus]]'' <small>(H.Perrier)</small> – Madagaskar * ''[[Asparagus mahafalensis]]'' <small>(H.Perrier)</small> – Suidwes-Madagaskar * ''[[Asparagus mairei]]'' <small>(H.Lév.)</small> – China (Yunnan) * ''[[Asparagus mariae]]'' <small>((Oberm.) Fellingham & N.L.Mey.)</small> – Kaapprovinsie * ''[[Asparagus maritimus]]'' <small>((L.) Mill.)</small> – Suid-Europa tot Crimea * ''[[Asparagus meioclados]]'' <small>(H.Lév.)</small> – Suid-Sentraal-China * ''[[Asparagus merkeri]]'' <small>(K.Krause)</small> – Tanzanië * ''[[Asparagus microraphis]]'' <small>((Kunth) Baker)</small> – Suid-Afrika * ''[[Asparagus migeodii]]'' <small>(Sebsebe)</small> – Suid-Tanzanië tot Suid-Tropiese Afrika * ''[[Asparagus minutiflorus]]'' <small>((Kunth) Baker)</small> – Mosambiek tot Suid-Afrika * ''[[Asparagus mollis]]'' <small>((Oberm.) Fellingham & N.L.Mey.)</small> – Wes-Kaap * ''[[Asparagus monophyllus]]'' <small>(Baker)</small> – Afghanistan tot Wes-Pakistan * ''[[Asparagus mozambicus]]'' <small>(Kunth)</small> – Mosambiek (I. Quirimba) * ''[[Asparagus mucronatus]]'' <small>(Jessop)</small> – Kaapprovinsie * ''[[Asparagus multituberosus]]'' <small>([[Robert Allen Dyer|R.A.Dyer]])</small> – Wes-Kaap * ''[[Asparagus munitus]]'' <small>(F.T.Wang & S.C.Chen)</small> – Suid-Sentraal-China * ''[[Asparagus myriacanthus]]'' <small>(F.T.Wang & S.C.Chen)</small> – Suidoos-Tibet tot China (Noordwes-Yunnan) * ''[[Asparagus natalensis]]'' <small>((Baker) J.-P.Lebrun & Stork)</small> – Ethiopië tot Suid-Afrika * ''[[Asparagus neglectus]]'' <small>(Kar. & Kir.)</small> – Siberië tot Wes-Himalaya * ''[[Asparagus nelsii]]'' <small>(Schinz)</small> – Zambië tot Suid-Afrika * ''[[Asparagus nesiotes]]'' <small>(Svent.)</small> – Selvagens, Kanarie-eilande * ''[[Asparagus nodulosus]]'' <small>((Oberm.)</small> J.-P.Lebrun & Stork) – Zimbabwe tot Suid-Afrika * ''[[Asparagus officinalis]]'' <small>(L.)</small> – Europa tot Mongolië, Noordwes-Afrika * ''[[Asparagus oligoclonos]]'' <small>(Maxim.)</small> – Mongolië tot Japan * ''[[Asparagus oliveri]]'' <small>((Oberm.) Fellingham & N.L.Mey.)</small> – Suid-Tropiese Afrika tot Botswana * ''[[Asparagus ovatus]]'' <small>([[Terence Macleane Salter|T.M.Salter]])</small> – Suidwes- & Suid-Kaapprovinsie * ''[[Asparagus oxyacanthus]]'' <small>(Baker)</small> – Oos-Kaap * ''[[Asparagus pachyrrhizus]]'' – Sentraal-Asië * ''[[Asparagus palaestinus]]'' <small>(Baker)</small> – Israel, Jordanië, Turkye * ''[[Asparagus pallasii]]'' <small>(Miscz.)</small> – Oos-Roemenië tot Siberië * ''[[Asparagus pastorianus]]'' <small>(Webb & Berthel.)</small> – Kanarie-eilande, Wes-Morocco * ''[[Asparagus pearsonii]]'' <small>(Kies)</small> – Namibië tot Wes-Kaap * ''[[Asparagus pendulus]]'' <small>((Oberm.) J.-P.Lebrun & Stork)</small> – Suid-Tropiese Afrika tot Botswana * ''[[Asparagus penicillatus]]'' <small>(H.Hara)</small> – Wes-Nepal * ''[[Asparagus persicus]]'' <small>(Baker)</small> – Sentraal-Turkye tot Mongolië en Wes-Pakistan * ''[[Asparagus petersianus]]'' <small>(Kunth)</small> – Tanzanië tot Mosambiek * ''[[Asparagus plocamoides]]'' <small>(Webb ex Svent.)</small> – Kanarie-eilande * ''[[Asparagus poissonii]]'' <small>(H.Perrier)</small> – Suidwes-Madagaskar * ''[[Asparagus prostratus]]'' <small>(Dumort.)</small> – Coasts of Wes-Europa * ''[[Asparagus przewalskyi]]'' <small>(N.A.Ivanova ex Grubov & T.V.Egorova)</small> – Qinghai * ''[[Asparagus pseudoscaber]]'' <small>(Grecescu)</small> – Suidoos-Europa tot Oekraïne * ''[[Asparagus psilurus]]'' <small>(WelWes-ex Baker)</small> – Suid-Tropiese & Suid-Afrika * ''[[Asparagus punjabensis]]'' <small>(J.L.Stewart)</small> – Indië * ''[[Asparagus pygmaeus]]'' <small>(Makino)</small> – Japan * ''[[Asparagus racemosus]]'' <small>(Willd.)</small> – Tropiese Afrika tot Noord-Australië * ''[[Asparagus radiatus]]'' <small>(Sebsebe)</small> – Suid-Mosambiek tot Eswatini (Umbeluzi Gorge) * ''[[Asparagus ramosissimus]]'' <small>(Baker)</small> – Suid-Afrika * ''[[Asparagus recurvispinus]]'' <small>((Oberm.) Fellingham & N.L.Mey.)</small> – Kaapprovinsie * ''[[Asparagus retrofractus]]'' <small>(L.)</small> – Namibië tot Kaapprovinsie * ''[[Asparagus richardsiae]]'' <small>(Sebsebe)</small> – Zambië * ''[[Asparagus rigidus]]'' <small>(Jessop)</small> – Limpopo * ''[[Asparagus ritschardii]]'' <small>(De Wild.)</small> – Demokratiese Republiek die Kongo * ''[[Asparagus rogersii]]'' <small>(R.E.Fr.)</small> – Kenia tot Zambië * ''[[Asparagus rottleri]]'' <small>(Baker)</small> – Suid-Indië * ''[[Asparagus rubicundus]]'' <small>([[Peter Jonas Bergius|P.J.Bergius]])</small> – Kaapprovinsie * ''[[Asparagus rubricaulis]]'' <small>((Kunth) Baker)</small> – Indië * ''[[Asparagus sapinii]]'' <small>(De Wild.)</small> – Demokratiese Republiek die Kongo * ''[[Asparagus sarmentosus]]'' <small>(L.)</small> – Indië * ''[[Asparagus saundersiae]]'' <small>(Baker)</small> – Malawi, Suid-Afrika * ''[[Asparagus scaberulus]]'' <small>(A.Rich.)</small> – Noordoos- & Oos-Tropiese Afrika * ''[[Asparagus scandens]]'' <small>(Thunb.)</small> – Suidwes- & Suid-Kaapprovinsie * ''[[Asparagus schoberioides]]'' <small>(Kunth)</small> – Suidoos-Siberië tot Japan * ''[[Asparagus schroederi]]'' <small>(Engl.)</small> – Tropiese & Suid-Afrika * ''[[Asparagus schumanianus]]'' <small>(Schltr. ex H.Perrier)</small> – Suidwes-Madagaskar * ''[[Asparagus scoparius]]'' <small>(Lowe)</small> – Makaronesië * ''[[Asparagus sekukuniensis]]'' <small>((Oberm.) Fellingham & N.L.Mey.)</small> – Limpopo * ''[[Asparagus setaceus]]'' <small>((Kunth) Jessop)</small> – Sentraal-Ethiopië tot Suid-Afrika, Comoros * ''[[Asparagus sichuanicus]]'' <small>(S.C.Chen & D.Q.Liu)</small> – Tibet tot China (Sichuan) * ''[[Asparagus simulans]]'' <small>(Baker)</small> – Madagaskar * ''[[Asparagus spinescens]]'' <small>(Steud. ex Schult. & Schult.f.)</small> – Oos-Kaap * ''[[Asparagus squarrosus]]'' <small>(J.A.Schmidt)</small> – Cape Verde * ''[[Asparagus stachyphyllus]]'' <small>(H.Lév. & Vaniot)</small> – Korea * ''[[Asparagus stellatus]]'' <small>(Baker)</small> – Oos-Kaap tot Lesotho * ''[[Asparagus stipulaceus]]'' <small>(Lam.)</small> – Suidwes-Kaap * ''[[Asparagus striatus]]'' <small>((L.f.) Thunb.)</small> – Kaapprovinsie tot Vrystaat * ''[[Asparagus suaveolens]]'' <small>(Burch.)</small> – Kenia tot Suid-Afrika * ''[[Asparagus subfalcatus]]'' <small>(De Wild.)</small> – Demokratiese Republiek die Kongo * ''[[Asparagus subscandens]]'' <small>(F.T.Wang & S.C.Chen)</small> – China (Suid-Yunnan) * ''[[Asparagus subulatus]]'' <small>(Thunb.)</small> – Oos-Kaap * ''[[Asparagus sylvicola]]'' <small>(S.M.Burrows)</small> – Limpopo tot Eswatini * ''[[Asparagus taliensis]]'' <small>(F.T.Wang & Tang ex S.C.Chen)</small> – China (Yunnan) * ''[[Asparagus tamariscinus]]'' <small>(N.A.Ivanova ex Grubov)</small> – Sentraal-Asië tot Suid-Siberië en Mongolië * ''[[Asparagus tenuifolius]]'' <small>(Lam.)</small> – Middellandse See tot Oekraïne * ''[[Asparagus tibeticus]]'' <small>(F.T.Wang & S.C.Chen)</small> – Tibet * ''[[Asparagus transvaalensis]]'' <small>((Oberm.) Fellingham & N.L.Mey.)</small> – Limpopo tot Eswatini * ''[[Asparagus trichoclados]]'' <small>((F.T.Wang & Tang) F.T.Wang & S.C.Chen)</small> – China (Sentraal-Yunnan) * ''[[Asparagus trichophyllus]]'' <small>([[Alexander von Bunge|Bunge]])</small> – Wes-Asië, Mongolië tot Noord-China * ''[[Asparagus turkestanicus]]'' <small>(Popov)</small> – Sentraal-Asië * ''[[Asparagus uhligii]]'' <small>(K.Krause)</small> – Tanzanië * ''[[Asparagus umbellatus]]'' <small>(Link)</small> – Makaronesië * ''[[Asparagus umbellulatus]]'' <small>(Bresler)</small> – Seychelle tot Maskarene * ''[[Asparagus undulatus]]'' <small>((L.f.) Thunb.)</small> – Namibië tot Wes-Kaap * ''[[Asparagus usambarensis]]'' <small>(Sebsebe)</small> – Tanzanië (Usambara-berge) * ''[[Asparagus vaginellatus]]'' <small>(Bojer ex Baker)</small> – Madagaskar * ''[[Asparagus verticillatus]]'' <small>(L.)</small> – Suidoos-Europa tot Iran * ''[[Asparagus virgatus]]'' <small>(Baker)</small> – Jemen, Suid-Tanzanië tot Suid-Afrika * ''[[Asparagus volubilis]]'' <small>((L.f.) Thunb.)</small> – Kaapprovinsie * ''[[Asparagus vvedenskyi]]'' <small>(Botsch.)</small> – Sentraal-Asië * ''[[Asparagus warneckei]]'' <small>((Engl.) Hutch.)</small> – Wes- & Wes-Sentraal Tropiese Afrika * ''[[Asparagus yanbianensis]]'' <small>(S.C.Chen)</small> – China (Suidwes-Sichuan) * ''[[Asparagus yanyuanensis]]'' <small>(S.C.Chen)</small> – China (Suidwes-Sichuan) {{div col end}} == Spesiegalery == <gallery mode=packed heights=140 style="font-size:100%; line-height:130%"> Asparagus angusticladus, Roodeplaat Natuurreservaat.jpg|''A. angusticladus'' te [[Roodeplaat Natuurreservaat|Roodeplaat]], Pretoria Asparagus falcatus, a, Krantzkloof Natuurreservaat.jpg|''A. falcatus'' te [[Krantzkloof Natuurreservaat|Krantzkloof]], [[Kloof, KwaZulu-Natal|Kloof]], KZN Asparagus laricinus, lote en kladodes, Spitskop, a.jpg|''A. laricinus'' naby [[Bronkhorstspruit]] Asparagus suaveolens, d, Schanskop.jpg|''A. suaveolens'' te [[Fort Schanskop|Schanskop]], Pretoria Asparagus transvaalensis, kladodes, Little Eden.jpg|''A. transvaalensis'' te Little Eden naby [[Cullinan]] </gallery> == Verwysings == {{reflist}} [[Kategorie:Asparagus|*]] [[Kategorie:Lyste van plantspesies|Asparagus]] 95ubh3edhfyfrond6onwzm055819852 0 370284 2917473 2382427 2026-07-14T04:24:20Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2917473 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rolprent | naam = Le Scaphandre et le Papillon | beeld = | beeldonderskrif = | alternatiewe naam = ''The Diving Bell and the Butterfly'' | regie = Julian Schnabel | produsent = Kathleen Kennedy<br />Jon Kilik | skrywer = Ronald Harwood<br />[[Jean-Dominique Bauby]] (boek) | akteurs = [[Mathieu Amalric]]<br>Emmanuelle Seigner<br>Marie-Josée Croze | musiek = Paul Cantelon | montage = Juliette Welfling | kinematografie = Janusz Kamiński | verspreider = Les Cinémas Gaumont Pathé | première = [[22 Mei]] [[2007]] | genre = Drama | lengte = 112 minute | ratio = | taal = [[Frans]] | land = [[Frankryk]]<br />[[Verenigde State]] | imdb = 0401383 }} '''''Le Scaphandre et le Papillon''''' (Engels: ''The Diving Bell and the Butterfly'') is 'n Frans-Amerikaanse (Franstalige) biografiese dramafilm uit 2007 onder regie van Julian Schnabel. Die verhaal is gebaseer op die gelyknamige [[outobiografie]]se boek deur [[Jean-Dominique Bauby]]. Dié voormalige joernalis van die tydskrif ''Elle'' het dit geskryf nadat hy op 43-jarige leeftyd as gevolg van 'n [[beroerte]] "ingeslote sindroom" opgedoen het, en alleen nog een oog kon beweeg. ==Verhaal== Jean-Do word wakker en lê tot sy verbasing in 'n hospitaal in [[Berck-sur-Mer]]. Dokter Cocheton stel homself aan hom voor en deel Bauby mee dat hy 'n beroerte gehad het en reeds drie weke in 'n [[Koma (geneeskunde)|koma]] lê. Hy dink aanvanklik dat hy die arts antwoord gee, maar wanneer hy nie daarop geageer nie besef hy dat hy sy woorde slegs dink en fisiek geen woord oor sy lippe kry nie. Bauby raak nie dadelik paniekerig nie omrede hy weet dat dit 'n tyd kan duur voordat mens se spraak na 'n beroerte terugkeer. Dr. Cocheton stel hom ook hieroor gerus. Dit blyk egter later dat Cocheton dit aan die neuroloog (Lepage) oorgelaat het om Bauby die volle waarheid te vertel. Sy beroerte was so erg dat hy "ingeslote sindroom" opgedoen het. As gevolg hiervan is al die spiere in sy liggaam verlam, behalwe dié van sy linkeroog. Daarom word sy regteroog ook toegewerk om korneale ontsteking te voorkom. Hy is geestelik net so bekwaam soos altyd, maar is op 'n geestelike vlak geheel en al in sy eie liggaam "vasgevang". Al wat Lepage Bauby kan belowe, is goeie versorging en 'n bietjie hoop dat sy toestand eendag 'n bietjie beter sal word. Die [[Fisioterapie|fisioterapeut]] Marie Lopez en die spraakterapeut Henriette Durand stel hierna hulself aan Bauby voor. Lopez beoog om saam met hom te oefen sodat hy uiteindelik sy lippe en tong weer 'n bietjie kan beweeg ten einde self te kan sluk en eet. Durand wil Bauby leer om met een oog te kommunikeer. Dit begin deur een keer te knip om "ja" te sê en twee keer vir "nee". Kort daarna vertel sy hom van 'n stelsel waarmee hy woorde kan vorm, die ESARIN-alfabet. Die letters van dié alfabet is só gerangskik sodat dié wat die meeste gebruik word eerste voorkom. Durand lees die letters elke keer vir hom voor, en wanneer sy 'n letter noem waarmee hy 'n woord wil vorm, knip hy een keer sy oog. Wanneer hy 'n paar keer vinnig flikker, beteken dit dat hy dat hy nie 'n spesifieke letter bedoel het nie. Die eerste gedagte wat Bauby op die wyse by Durand tuisbring, is dat hy wil sterf. Hy voel asof hy in 'n outydse swaar duikpak onder die water is, waarin hy net kan kyk, sonder om te beweeg. Die eerste persoon wat die eertydse hedonis besoek is sy voormalige vriendin Céline Desmoulins saam met wie hy drie kinders het, maar nooit mee getrou het nie, omdat hy verkies om ongetroud te bly. Hy sien nie weer sy nuutste vriendin nie: sy vind dit te moeilik om hom so te sien, en wil hom onthou soos wat hy was. Bauby is volledig aangewese op sy eie geesteswêreld, en het derhalwe genoeg tyd om sy vroeëre en huidige lewe te ondersoek. Hy besef wie regtig vir hom omgee. Desmoulins neem hom saam met hul kinders na die park en vir die eerste keer in sy lewe voel Bauby werklik soos hul vader. Hy besluit dat die bietjie leefkans wat hy nog het, beter is as geen lewe nie. Bauby vra Durand om sy uitgeefster Betty te skakel. Ingevolge sy kontrak moet hy nog een boek skryf, maar toe sy van sy beroerte hoor, beskou sy dit as 'n onmoontlikheid. Bauby wil dit steeds doen met behulp van die ESARIN-alfabet. Daarom stuur Betty haar medewerkster Claude Mendibil, wat 'n uiters geduldige persoon is, na hom toe. Vanaf die oomblik staan Bauby elke oggend om 05:00 "op" om na te dink oor wat hy wil skryf, waarna hy dit vanaf 08:00 aan Mendibil dikteer. Voor sy beroerte wou hy eintlik 'n boek met die titel ''Die gravin van Monte Christo'', 'n alternatiewe weergawe van ''Die graaf van Monte Christo'', skryf. In plaas hiervan skryf hy nou saam met Mendibil "Le Scaphandre et le Papillon" ("die duikpak en die skoenlapper"). Sentraal hierin staan sy lewe, gevoelens, oordenkings en bepeinsings vanuit die oogpunt van 'n persoon met "ingeslote sindroom". Die boek is uiters geslaagd en gewild. Tien dae later sterf hy egter aan longontsteking. == Rolverdeling == * [[Mathieu Amalric]]: Jean-Do * Emmanuelle Seigner: Céline * [[Marie-Josée Croze]]: Henriette Roi * [[Anne Consigny]]: Claude * Patrick Chesnais: Dokter Lepage * Niels Arestrup: Roussin * Olatz López Garmendia: Marie Lopez * Jean-Pierre Cassel: Vader Lucien * [[Marina Hands]]: Joséphine * Max von Sydow: Papinou * [[Gérard Watkins]]: Dokter Cocheton * Théo Sampaio: Théophile * Fiorella Campanella: Céleste * Talina Boyaci: Hortense * Isaach De Bankolé: Laurent == Agtergrond == Alhoewel die rolprent in Frankryk met Franssprekende akteurs geskiet is, was die oorspronklike bedoeling dat die Amerikaanse maatskappy Universal Pictures die rolprent sou vervaardig. Die draaiboek was oorspronklik in Engels, en [[Johnny Depp]] sou die rol van Bauby vertolk. Volgens die draaiboekskrywer Ronald Harwood het Depp die vervaardigers aangeraai om Julian Schnabel aan te wys om die regie van die rolprent waar te neem. Universal Pictures het die aanvang van die produksie bly vertraag, sodat Les Cinémas Gaumont Pathé twee jaar later die produksie oorgeneem het. Depp het die projek verlaat om te fokus op sy rol in ''Pirates of the Caribbean: At World's End''. <ref name=LATimes>[https://archive.is/20071224193320/http://www.calendarlive.com/printedition/calendar/cl-et-diving23may23,0,6681526.story?coll=cl-calendar The film Julian Schnabel 'had to' make] Los Angeles Times 'Calendarlive', besoek op 23 Mei 2007</ref> Schnabel het as regisseur aangebly. Die rolprent is uiteindelik vervaardig deur Les Cinémas Gaumont Pathé en France 3 Cinéma, in samewerking met Banque Popular Images 7 en die Amerikaanse Kennedy/Marshall Company. Schnabel het gesê dat hy van persoonlike ervarings gebruik gemaak het vir die rolprent. <ref>"[https://web.archive.org/web/20090515135008/http://drewtewksbury.com/2008/04/19/interviews-julian-schnabel-and-cast-of-diving-bell-and-the-butterfly/ Interview by Drew Tewksbury]" Metromix.com. November 28, 2007.</ref> Volgens die New York Sun "het Schnabel daarop aangedring dat die rolprent in Frans geskiet word, ondanks druk van produsente om dit 'n Engelstalige rolprent te maak. Schnabel het geglo dat Frans beter sou werk, want dit was ook die taal waarin die boek geskryf is. Schnabel het selfs Franse lesse geneem ten einde die rolprent in Frans te kan skiet. <ref name=NYSun>[http://www.nysun.com/arts/schnabels-portrait-of-an-artist-in-still-life/?page_no=2 "Schnabel's Portrait of an Artist in Still Life"], Review of: ''The Diving Bell and the Butterfly'', by Darrell Hartman, ''New York Sun'', 28 September 2007. Besoek op 9 Mei 2008.</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://web.archive.org/web/20100717104347/http://video.movies.go.com/thedivingbellandthebutterfly/main.html Amptelike webblad] {{DEFAULTSORT:Scaphandre Et Le Papillon, Le}} [[Kategorie:Franse rolprente]] j1yjzbsz3w4at2n4ff7qtrz9mbu7afc 0 385333 2917414 2910135 2026-07-13T18:30:04Z SpesBona 2720 Hersien 2917414 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Tennisspeler | spelernaam = Naomi Osaka | beeld = [[Lêer:NaomiOsaka-smile-2020 (cropped tight).png|250px]] | onderskrif = Naomi Osaka tydens die [[VSA-Ope (tennis)|VSA-Ope]] in 2020 | vollenaam = Naomi Osaka | noemnaam = | land = {{vlagland|Japan}} | woonplek = [[Beverly Hills, Kalifornië|Beverly Hills]], [[Kalifornië]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1997|10|16}}<ref name=WTAStats>{{en}} {{cite web |url=https://www.wtatennis.com/players/319998/naomi_osaka |title=Naomi Osaka |publisher=Women's Tennis Association |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> | geboorteplek = [[Osaka]], [[Japan]]<ref name="WTAStats" /> | sterftedatum = | sterfteplek = | lengte = 1,80&nbsp;m<ref name="WTAStats" /> | gewig = | college = | afrigter = Patrick Mouratoglou (2024–''hede'')<ref name="WTAStats" /> | beginpro = September 2013<ref name="WTAStats" /> | afgetree = | speel = Regshandig (tweehandig handrughou)<ref name="WTAStats" /> | loopbaanwengeld = $26&nbsp;367&nbsp;552 <small>(soos op 13 Julie 2026)</small><ref name="WTAStats" /> <small>(16de van alle tye)</small><ref>{{en}} {{cite web |url=http://wtafiles.wtatennis.com/pdf/rankings/All_Career_Prize_Money.pdf |title=Career Prize Money Leaders |publisher=Women's Tennis Association |format=PDF |date=13 Julie 2026 |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> | tennishsjaar = | tennishsid = | webblad = | enkelspelrekord = 342–189 (64,1%)<ref name="WTAStats" /> | enkelspeltitels = 7 WTA<ref name="WTAStats" /> | hoogsteenkelspelrang = No. '''1''' (28 Januarie 2019)<ref name="WTAStats" /> | huidigeenkelspelrang = No. 13 (13 Julie 2026)<ref name="WTAStats" /> | AustralieseOpeuitslag = '''W''' (2019, 2021) | AustralieseOpejunioruitslag = | AustralieseOpesenioruitslag = | FranseOpeuitslag = 4R (2026) | FranseOpejunioruitslag = | FranseOpesenioruitslag = | Wimbledonuitslag = KE (2026) | Wimbledonjunioruitslag = | Wimbledonsenioruitslag = | VSAOpeuitslag = '''W''' (2018, 2020) | VSAOpejunioruitslag = | VSAOpesenioruitslag = | Andertoernooie = Groot toernooie | MeestersBekeruitslag = | WTAKampioenskapuitslag = RR (2018, 2019) | Olimpieseuitslag = 3R ([[Olimpiese Somerspele 2020|2020]]) | dubbelspelrekord = 2–15 (11,8%)<ref name="WTAStats" /> | dubbelspeltitels = 0 WTA<ref name="WTAStats" /> | hoogstedubbelspelrang = No. 324 (3 April 2017)<ref name="WTAStats" /> | huidigedubbelspelrang = No. – (13 Julie 2026)<ref name="WTAStats" /> | AustralieseOpeDubbelspeluitslag = 1R (2017) | AustralieseOpeDubbelspeljunioruitslag = | AustralieseOpeDubbelspelsenioruitslag = | FranseOpeDubbelspeluitslag = 2R (2016) | FranseOpeDubbelspeljunioruitslag = | FranseOpeDubbelspelsenioruitslag = | WimbledonDubbelspeluitslag = 1R (2017) | WimbledonDubbelspeljunioruitslag = | WimbledonDubbelspelsenioruitslag = | VSAOpeDubbelspeluitslag = 1R (2016, 2017) | VSAOpeDubbelspeljunioruitslag = | VSAOpeDubbelspelsenioruitslag = | AndertoernooieDubbelspel = | MeestersBekerDubbelspeluitslag = | WTAKampioenskapDubbelspeluitslag = | OlimpieseDubbelspeluitslag = | Gemeng = | gemengdetitels = | gemengderekord = | AustralieseOpeGemengdeuitslag = | FranseOpeGemengdeuitslag = | WimbledonGemengdeuitslag = | VSAOpeGemengdeuitslag = | opgedateer = 13 Julie 2026 }} '''Naomi Osaka''' ([[Japannees]]: 大坂なおみ, ''Ōsaka Naomi'', [oːsaka naomi]; gebore [[16 Oktober]] [[1997]]) is 'n [[Japan]]nese professionele [[tennis]]speler. Sy was die nommer 1-gekeurde van die Women's Tennis Association (WTA) en die eerste Asiatiese speler wat die beste posisie in enkelspel beklee het. Sy is 'n viermalige [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]]-enkelspelkampioen en voormalige kampioen van die [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]]. Haar sewe titels op die WTA-toer bevat ook twee op die Premier Mandatory-vlak. By die [[VSA-Ope (tennis)|Amerikaanse Ope]] 2018 en die Australiese Ope in 2018 het Osaka haar eerste twee Grand Slam-enkelspeltitels in Grand Slam-toernooie gewen, en is sy die eerste speler wat hierdie prestasie behaal het sedert Jennifer Capriati in 2001. Sy het ook die eerste vrou geword om opeenvolgende Grand Slam-enkelspeltitels te wen sedert [[Serena Williams]] in 2015. == Lewensloop == Osaka is in [[Japan]] gebore van 'n Haïtiaanse vader en 'n Japannese moeder, en het sedert driejarige ouderdom in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gewoon en is daar in tennis afgerig. Sy het op 16-jarige ouderdom bekendheid verwerf toe sy die voormalige Amerikaanse Opekampioen, Samantha Stosur, verslaan het tydens haar WTA Toerdebuut by die 2014 Stanford Classic. Twee jaar later haal sy haar eerste WTA-eindstryd by die 2016 Pan Pacific Open in Japan om die top 50 van die WTA-ranglys te betree. Osaka het haar deurbraak op die boonste vlak van vrouetennis in 2018 gemaak toe sy haar eerste WTA-titel by die Indian Wells Open gewen het. Later in die jaar het sy die 23-malige Grand Slam-enkelkampioen Serena Williams in die eindstryd van die Amerikaanse Ope verslaan om die eerste Japannese speler te word wat 'n Grand Slam-enkelspeltitel gewen het. Sedert 2018 het sy in vier agtereenvolgende jare 'n Grand Slam-enkelspeltitel gewen. == Opgang as tennisster == Osaka is een van die wêreld se mees bemarkbare atlete, en was in 2020 in die agtste plek onder al die atlete wat goedkeuringsinkomste ontvang het. Sy was ook die hoogste verdienste vroulike atleet ooit volgens die jaarlikse inkomste daardie jaar. Osaka het aansienlike erkenning gekry as aktivis, nadat sy in samewerking met haar wedstryde steun vir die Black Lives Matter-beweging ten toon gestel het. Sy is benoem as een van die 2020 ''Sports Illustrated'' se "Sportlui van die Jaar" vir haar aktivisme hoofsaaklik as deel van haar Amerikaanse Ope kampioenskap run, en is ook ingesluit op ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' se jaarlikse lys van die 100 mees invloedryke mense in die wêreld in beide 2019 en 2020. Boonop was sy die Laureus Wêreldsportvrou van die jaar in 2021. Tydens die [[Olimpiese Somerspele 2020|Olimpiese Spele in Tokio 2021]] word sy die eerste tennisspeler wat die Olimpiese ketel tydens die openingseremonie aangesteek het. Op die baan het Osaka 'n aggressiewe speelstyl met 'n kragtige dienhou wat 200&nbsp;km/h kan bereik. == Grand Slam-rekord == [[Lêer:Naomi Osaka (33948760861) (cropped).jpg|duimnael|links|upright|Osaka as 19-jarige by die Franse Ope in 2016]] Die tabel toon Osaka se prestasie tydens elk van die [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]]-toernooie in enkelspel vir vroue waaraan sy deelgeneem het: {| class="wikitable" style="text-align: center;" width = 60%; !width=10%| Jaar !width=20%| [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]] !width=20%| [[Franse Ope]] !width=20%| [[Wimbledon-kampioenskap|Wimbledon]] !width=20%| [[VSA-Ope (tennis)|VSA-Ope]] |- |2015 | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' | K1 | K2 |- |2016 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 | ''nie deelgeneem nie'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2017 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2018 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#00ff00;"| '''Wenner''' |- |2019 |style="background:#00ff00;"| '''Wenner''' |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |- |2020 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Toernooi nie gehou nie'' |style="background:#00ff00;"| '''Wenner''' |- |2021 |style="background:#00ff00;"| '''Wenner''' |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 | ''Nie deelgeneem nie'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2022 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 | ''Nie deelgeneem nie'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |- |2023 | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' |- |2024 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |- |2025 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:yellow;"| Halfeindstryd |- |2026 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd | |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{CommonsKategorie-inlyn|Naomi Ōsaka|Naomi Osaka}} * {{en}} {{ja}} [https://www.naomiosaka.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.itftennis.com/en/players/naomi-osaka/800357962/jpn/wt/s/overview/ Naomi Osaka se ITF-profiel] * {{en}} [https://www.wtatennis.com/players/319998/naomi_osaka Naomi Osaka se WTA-profiel] * {{en}} {{IMDb naam|8171677}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Osaka, Naomi}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Japannese sportlui]] [[Kategorie:Tennisspelers]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] m9iti5926jdgp30wnxam17o4q35gjsk 2917425 2917414 2026-07-13T19:03:43Z Aliwal2012 39067 /* Opgang as tennisster */ 2917425 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Tennisspeler | spelernaam = Naomi Osaka | beeld = [[Lêer:NaomiOsaka-smile-2020 (cropped tight).png|250px]] | onderskrif = Naomi Osaka tydens die [[VSA-Ope (tennis)|VSA-Ope]] in 2020 | vollenaam = Naomi Osaka | noemnaam = | land = {{vlagland|Japan}} | woonplek = [[Beverly Hills, Kalifornië|Beverly Hills]], [[Kalifornië]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1997|10|16}}<ref name=WTAStats>{{en}} {{cite web |url=https://www.wtatennis.com/players/319998/naomi_osaka |title=Naomi Osaka |publisher=Women's Tennis Association |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> | geboorteplek = [[Osaka]], [[Japan]]<ref name="WTAStats" /> | sterftedatum = | sterfteplek = | lengte = 1,80&nbsp;m<ref name="WTAStats" /> | gewig = | college = | afrigter = Patrick Mouratoglou (2024–''hede'')<ref name="WTAStats" /> | beginpro = September 2013<ref name="WTAStats" /> | afgetree = | speel = Regshandig (tweehandig handrughou)<ref name="WTAStats" /> | loopbaanwengeld = $26&nbsp;367&nbsp;552 <small>(soos op 13 Julie 2026)</small><ref name="WTAStats" /> <small>(16de van alle tye)</small><ref>{{en}} {{cite web |url=http://wtafiles.wtatennis.com/pdf/rankings/All_Career_Prize_Money.pdf |title=Career Prize Money Leaders |publisher=Women's Tennis Association |format=PDF |date=13 Julie 2026 |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> | tennishsjaar = | tennishsid = | webblad = | enkelspelrekord = 342–189 (64,1%)<ref name="WTAStats" /> | enkelspeltitels = 7 WTA<ref name="WTAStats" /> | hoogsteenkelspelrang = No. '''1''' (28 Januarie 2019)<ref name="WTAStats" /> | huidigeenkelspelrang = No. 13 (13 Julie 2026)<ref name="WTAStats" /> | AustralieseOpeuitslag = '''W''' (2019, 2021) | AustralieseOpejunioruitslag = | AustralieseOpesenioruitslag = | FranseOpeuitslag = 4R (2026) | FranseOpejunioruitslag = | FranseOpesenioruitslag = | Wimbledonuitslag = KE (2026) | Wimbledonjunioruitslag = | Wimbledonsenioruitslag = | VSAOpeuitslag = '''W''' (2018, 2020) | VSAOpejunioruitslag = | VSAOpesenioruitslag = | Andertoernooie = Groot toernooie | MeestersBekeruitslag = | WTAKampioenskapuitslag = RR (2018, 2019) | Olimpieseuitslag = 3R ([[Olimpiese Somerspele 2020|2020]]) | dubbelspelrekord = 2–15 (11,8%)<ref name="WTAStats" /> | dubbelspeltitels = 0 WTA<ref name="WTAStats" /> | hoogstedubbelspelrang = No. 324 (3 April 2017)<ref name="WTAStats" /> | huidigedubbelspelrang = No. – (13 Julie 2026)<ref name="WTAStats" /> | AustralieseOpeDubbelspeluitslag = 1R (2017) | AustralieseOpeDubbelspeljunioruitslag = | AustralieseOpeDubbelspelsenioruitslag = | FranseOpeDubbelspeluitslag = 2R (2016) | FranseOpeDubbelspeljunioruitslag = | FranseOpeDubbelspelsenioruitslag = | WimbledonDubbelspeluitslag = 1R (2017) | WimbledonDubbelspeljunioruitslag = | WimbledonDubbelspelsenioruitslag = | VSAOpeDubbelspeluitslag = 1R (2016, 2017) | VSAOpeDubbelspeljunioruitslag = | VSAOpeDubbelspelsenioruitslag = | AndertoernooieDubbelspel = | MeestersBekerDubbelspeluitslag = | WTAKampioenskapDubbelspeluitslag = | OlimpieseDubbelspeluitslag = | Gemeng = | gemengdetitels = | gemengderekord = | AustralieseOpeGemengdeuitslag = | FranseOpeGemengdeuitslag = | WimbledonGemengdeuitslag = | VSAOpeGemengdeuitslag = | opgedateer = 13 Julie 2026 }} '''Naomi Osaka''' ([[Japannees]]: 大坂なおみ, ''Ōsaka Naomi'', [oːsaka naomi]; gebore [[16 Oktober]] [[1997]]) is 'n [[Japan]]nese professionele [[tennis]]speler. Sy was die nommer 1-gekeurde van die Women's Tennis Association (WTA) en die eerste Asiatiese speler wat die beste posisie in enkelspel beklee het. Sy is 'n viermalige [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]]-enkelspelkampioen en voormalige kampioen van die [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]]. Haar sewe titels op die WTA-toer bevat ook twee op die Premier Mandatory-vlak. By die [[VSA-Ope (tennis)|Amerikaanse Ope]] 2018 en die Australiese Ope in 2018 het Osaka haar eerste twee Grand Slam-enkelspeltitels in Grand Slam-toernooie gewen, en is sy die eerste speler wat hierdie prestasie behaal het sedert Jennifer Capriati in 2001. Sy het ook die eerste vrou geword om opeenvolgende Grand Slam-enkelspeltitels te wen sedert [[Serena Williams]] in 2015. == Lewensloop == Osaka is in [[Japan]] gebore van 'n Haïtiaanse vader en 'n Japannese moeder, en het sedert driejarige ouderdom in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gewoon en is daar in tennis afgerig. Sy het op 16-jarige ouderdom bekendheid verwerf toe sy die voormalige Amerikaanse Opekampioen, Samantha Stosur, verslaan het tydens haar WTA-toerdebuut by die 2014 Stanford Classic. Twee jaar later haal sy haar eerste WTA-eindstryd by die 2016 Pan Pacific Open in Japan om die top 50 van die WTA-ranglys te betree. Osaka het haar deurbraak op die boonste vlak van vrouetennis in 2018 gemaak toe sy haar eerste WTA-titel by die Indian Wells Open gewen het. Later in die jaar het sy die 23-malige Grand Slam-enkelkampioen Serena Williams in die eindstryd van die Amerikaanse Ope verslaan om die eerste Japannese speler te word wat 'n Grand Slam-enkelspeltitel gewen het. Sedert 2018 het sy in vier agtereenvolgende jare 'n Grand Slam-enkelspeltitel gewen. == Opgang as tennisster == Osaka is een van die wêreld se mees bemarkbare atlete, en was in 2020 in die agtste plek onder al die atlete wat goedkeuringsinkomste ontvang het. Sy was ook die hoogste verdienste vroulike atleet ooit volgens die jaarlikse inkomste daardie jaar. Osaka het aansienlike erkenning gekry as aktivis, nadat sy in samewerking met haar wedstryde steun vir die Black Lives Matter-beweging ten toon gestel het. Sy is benoem as een van die 2020 ''Sports Illustrated'' se "Sportlui van die Jaar" vir haar aktivisme hoofsaaklik as deel van haar Amerikaanse Ope kampioenskaplopie, en is ook ingesluit op ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' se jaarlikse lys van die 100 mees invloedryke mense in die wêreld in beide 2019 en 2020. Boonop was sy die Laureus Wêreldsportvrou van die jaar in 2021. Tydens die [[Olimpiese Somerspele 2020|Olimpiese Spele in Tokio 2021]] word sy die eerste tennisspeler wat die Olimpiese ketel tydens die openingseremonie aangesteek het. Op die baan het Osaka 'n aggressiewe speelstyl met 'n kragtige dienhou wat 200&nbsp;km/h kan bereik. == Grand Slam-rekord == [[Lêer:Naomi Osaka (33948760861) (cropped).jpg|duimnael|links|upright|Osaka as 19-jarige by die Franse Ope in 2016]] Die tabel toon Osaka se prestasie tydens elk van die [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]]-toernooie in enkelspel vir vroue waaraan sy deelgeneem het: {| class="wikitable" style="text-align: center;" width = 60%; !width=10%| Jaar !width=20%| [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]] !width=20%| [[Franse Ope]] !width=20%| [[Wimbledon-kampioenskap|Wimbledon]] !width=20%| [[VSA-Ope (tennis)|VSA-Ope]] |- |2015 | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' | K1 | K2 |- |2016 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 | ''nie deelgeneem nie'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2017 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2018 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#00ff00;"| '''Wenner''' |- |2019 |style="background:#00ff00;"| '''Wenner''' |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |- |2020 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Toernooi nie gehou nie'' |style="background:#00ff00;"| '''Wenner''' |- |2021 |style="background:#00ff00;"| '''Wenner''' |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 | ''Nie deelgeneem nie'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2022 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 | ''Nie deelgeneem nie'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |- |2023 | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' | ''Nie deelgeneem nie'' |- |2024 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |- |2025 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:yellow;"| Halfeindstryd |- |2026 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd | |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{CommonsKategorie-inlyn|Naomi Ōsaka|Naomi Osaka}} * {{en}} {{ja}} [https://www.naomiosaka.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.itftennis.com/en/players/naomi-osaka/800357962/jpn/wt/s/overview/ Naomi Osaka se ITF-profiel] * {{en}} [https://www.wtatennis.com/players/319998/naomi_osaka Naomi Osaka se WTA-profiel] * {{en}} {{IMDb naam|8171677}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Osaka, Naomi}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Japannese sportlui]] [[Kategorie:Tennisspelers]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] 4du23b0bt8jsuqikietl53h1aei3e9f 0 386381 2917485 2836954 2026-07-14T07:43:51Z Aliwal2012 39067 2917485 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Priyanka Chopra | Beeld = Priyanka-chopra-gesf-2018-7565.jpg | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = Chopra by die 2018 "Global Education and Skills Forum" | Geboortenaam = Priyanka Chopra | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|df=yes|1982|7|18}} | Geboorteplek = Jamshedpur, [[Bihar]] (nou Jharkhand), Indië | Nasionaliteit = {{Vlag|Indië}} | Ouers = | Lewensmaat = {{Marriage|[[Nick Jonas]]|2018}} | Beroep = Aktrise, sangeres, model, filmvervaardiger | imdb = | Toekennings = Mej. Wêreld 2000<br/>[[Padma Shri]] (2016) | Handtekening = [[Lêer:Signature Priyanka Chopra.png]] }} '''Priyanka Chopra''' (gebore 18 Julie [[1982]]) is 'n [[Indië|Indiese]] [[aktrise]], [[Model (persoon)|model]], [[rolprent]]vervaardiger en [[sangeres]]. Chopra, die wenner van die Mej. Wêreld 2000-kompetisie, is een van Indië se hoogsbetaalde en gewildste vermaaklikheidskunstenaars. Sy het talle toekennings ontvang, insluitend twee Nasionale Filmtoekennings en vyf Filmfare-toekennings. In 2016 het die regering van Indië haar met die [[Padma Shri]] vereer, ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' het haar aangewys as een van die 100 invloedrykste mense in die wêreld, en in die volgende twee jaar het ''[[Forbes]]'' haar onder die wêreld se 100 kragtigste vroue gelys. [[Lêer:Priyanka_Chopra's_press_conference_after_being_conferred_with_the_Padma_Shri_(05).jpg|links|duimnael|Chopra by 'n perskonferensie nadat sy in 2016 met die [[Padma Shri]] vereer is]] [[Lêer:Priyanka_on_the_ramp_for_Mijwan_fashion_show.jpg|duimnael|links|Chopra by die Mijwan-liefdadigheidsmodevertoning in 2012]] Later daardie jaar het Chopra 'n opinie geskryf vir ''[[The New York Times]]'' getiteld "What [[Jane Austen]] Knew" oor die belangrikheid van onderwys vir meisies. Sy het die [[Nobelprys vir Vrede|Nobelpryswenners]] [[Malala Yousafzai]] en Kailash Satyarthi geprys en aangehaal, en beskryf hoe haar begeerte om ander te help aangevuur is toe sy, op 9, by haar ouers aangesluit het terwyl hulle hul vrye tyd vrywillig aangebied het om moderne gesondheidsorg aan die landelike armes te bied.<ref>{{Cite news|url=http://www.nytimes.com/2014/12/04/opinion/priyanka-chopra-on-educating-girls.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141207100214/http://www.nytimes.com/2014/12/04/opinion/priyanka-chopra-on-educating-girls.html|title=Priyanka Chopra on Educating Girls|archivedate=7 Desember 2014}}</ref> Aan die einde van 2014 het Chopra 'n maandelikse rubriek, "Pret-a-Priyanka", vir ''Elle'' begin skryf. In 'n artikel wat in Januarie 2015 gepubliseer is, het sy haar mening oor diversiteit en om 'n wêreldburger te wees, uitgespreek. Chopra het op 9 Februarie 2021 haar [[Memoires|eerste memoir]] getiteld ''Unfinished'' vrygestel. Molly Sprayregen van Associated Press het die boek in 'n goeie resensie as "diep oop en eerlike weergawe" bestempel en geskryf: "Chopra Jonas se skryfwerk is oop, boeiend en vol energie. Sy skryf, so lyk dit, om te verbind. Die ervaring voel intiem, asof Chopra Jonas stories met 'n vriend oor koffie uitruil. Haar stories is uiters persoonlik, en al is sy 'n internasionale filmster, voel baie van hulle selfs herkenbaar." ''Unfinished'' het die New York Times se besteverkoperlys in die Verenigde State bereik en was boaan die Nielsen BookScan-topverkoperlys in Indië. [[Lêer:Priyanka_Chopra_and_Nick_Jonas_in_2020.jpg|regs|duimnael|Priyanka saam met haar man [[Nick Jonas]] by 'n [[Holi|Holi-vieringpartytjie]] in Moembaai in 2020]] Chopra, 'n praktiserende Hindoe, voer elke oggend 'n puja uit by 'n klein heiligdom wat bestaan uit verskeie murtis van Hindoe-gode in haar huis, waarmee sy selfs reis. Alhoewel sy bekend is vir haar mediavriendelike houding, is Chopra in die openbaar terughoudend oor haar persoonlike lewe.<ref name="NDTV-int">{{Cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|title=Your Call with Priyanka Chopra: Full Transcript|last=Singh, Sonia|date=17 September 2012|publisher=NDTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20140522031443/http://movies.ndtv.com/bollywood/your-call-with-priyanka-chopra-full-transcript-268081|archive-date=22 Mei 2014|access-date=31 Maart 2013}}</ref> Chopra het in Mei 2018 met die Amerikaanse sanger en akteur [[Nick Jonas]] begin uitgaan. Jonas het haar op 19 Julie 2018, 'n dag ná haar verjaardag in [[Kreta]], Griekeland, gevra om te trou. Chopra en Jonas het in Augustus 2018 verloof geraak tydens 'n Punjabi Roka-seremonie in [[Moembaai]]. In Desember 2018 is die egpaar by die Umaid Bhawan-paleis, Jodhpur, tydens tradisionele Hindoe- en Christelike seremonies getroud.<ref>{{Cite web|url=https://people.com/tv/nick-jonas-priyanka-chopra-married/|title=Nick Jonas and Priyanka Chopra Are Married!|last=Mizoguchi|first=Karen|date=1 Desember 2018|website=People|archive-url=https://web.archive.org/web/20181201152744/https://people.com/tv/nick-jonas-priyanka-chopra-married/|archive-date=1 Desember 2018|access-date=1 Desember 2018}}</ref> Ná die huwelik het Chopra haar volle naam wettiglik verander na "Priyanka Chopra Jonas".<ref>{{Cite web|url=https://www.today.com/popculture/priyanka-chopra-jonas-explains-why-she-wanted-take-nick-s-t148166|title=Priyanka Chopra Jonas explains why she wanted to take Nick's last name|last=Eun Kyung Kim|date=6 Februarie 2019|website=Today Show NBC|access-date=15 Januarie 2020}}</ref> Chopra is ook een van die hoogsbesoldigde Indiese bekendes.<ref name="bday1">{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-birthday-special-priyanka-chopra/20120718.htm|title=Birthday Special: 30 Facts About Priyanka Chopra|date=18 Julie 2012|website=Rediff.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120926075555/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-birthday-special-priyanka-chopra/20120718.htm|archive-date=26 September 2012|access-date=18 September 2012}}</ref><ref>{{Cite news|title=Priyanka Becomes Highest Paid Actress|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Priyanka-becomes-highest-paid-actress/Article1-840519.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120414224342/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Priyanka-becomes-highest-paid-actress/Article1-840519.aspx|archivedate=14 April 2012}}</ref> Sy het sedert sy ontstaan in 2012 elke jaar in die Indiese uitgawe van "Celebrity 100" verskyn, en met die uitsondering van 2018 elke jaar onder die top vyftien geëindig.<ref>{{Cite web|url=http://www.forbesindia.com/celebprofile2016/priyanka-chopra/1587/15|title=Priyanka Chopra|website=Forbes India|access-date=9 Maart 2020|archive-date=31 Januarie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131052800/http://www.forbesindia.com/celebprofile2016/priyanka-chopra/1587/15|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.forbesindia.com/celebprofile2019/priyanka-chopra-jonas/1819/27|title=Priyanka Chopra Jonas|website=Forbes India|access-date=9 Maart 2020|archive-date=21 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321161334/https://www.forbesindia.com/celebprofile2019/priyanka-chopra-jonas/1819/27|url-status=dead}}</ref> Chopra is in 2016 en 2017 aangewys as die hoogsbetaalde Indiese vroulike beroemdheid met onderskeie verdienste van ₹ 760 miljoen en ₹ 680 miljoen, wat in albei jare die toptien en die sewende posisie bereik, die enigste vrou wat die toptien in 2017 behaal het.<ref>{{Cite web|url=http://www.forbesindia.com/lists/2016-celebrity-100/1587/1|title=2016 Celebrity 100|website=Forbes India|access-date=9 Maart 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/1|title=2017 Celebrity 100|website=Forbes India|access-date=9 Maart 2020}}</ref> Die wêreldwye uitgawe van ''Forbes'' het haar albei jare as die wêreld se agtste hoogsbetaalde TV-aktrise aangewys.<ref>{{Cite news|title=The Worlds Highest Paid TV Actresses of 2016 Sofia Vergara stays the Queen of the Small Screen with 43 million|url=http://www.forbes.com/sites/maddieberg/2016/09/14/the-worlds-highest-paid-tv-actresses-2016-sofia-vergara-stays-the-queen-of-the-small-screen-with-43-million/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160914161153/http://www.forbes.com/sites/maddieberg/2016/09/14/the-worlds-highest-paid-tv-actresses-2016-sofia-vergara-stays-the-queen-of-the-small-screen-with-43-million/|archivedate=14 September 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/maddieberg/2017/09/26/the-worlds-highest-paid-tv-actresses-2017-sofia-vergara-leads-with-41-5-million-total-2/#81265985b0e8|title=The World's Highest-Paid TV Actresses 2017: Sofia Vergara Leads With $41.5 Million|last=Berg|first=Madeline|date=26 September 2017|website=Forbes|access-date=9 Maart 2020}}</ref> Chopra is 'n prominente onderskrywer vir handelsmerke en produkte.<ref name="bday1" /><ref name="global journey">{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/highlights-from-priyanka-chopras-journey-of-turning-into-a-global-star-26500-7.html|title=Highlights from Priyanka Chopra's journey of turning into a global star|last=Deshmukh|first=Ashwini|date=8 Februarie 2018|website=Filmfare|access-date=9 Maart 2020}}</ref> == Bibliografie == * {{cite book|last=Chopra|first=Priyanka|title=Unfinished|date=9 February 2021|publisher=Penguin Random House|location=New York|isbn=978-1-9848-1921-5}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130115202707/http://iampriyankachopra.com/home.php |title=Amptelike webblad }} * {{Instagram}} * {{IMDb name|1231899}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Chopra, Priyanka}} [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Indiese akteurs]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Mejuffroue Wêreld]] 7dg5l84pxpm4tyg8tgp6e9xpcprd1vm 0 388280 2917431 2910149 2026-07-13T19:30:06Z SpesBona 2720 Hersien 2917431 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Tennisspeler | spelernaam = Daniil Medvedev | beeld = [[Lêer:DaniilMedvedevSS19shooting.jpg|250px]] | onderskrif = Daniil Medvedev in 2019 | vollenaam = Daniil Sergeyevich Medvedev<br />Даниил Сергеевич Медведев | noemnaam = | land = {{vlagland|Rusland}} | woonplek = [[Monte Carlo]], [[Monaco]]<ref name=atp_profile>{{en}} {{cite web |url=https://www.atptour.com/en/players/-/MM58/overview |title=Player profile – Daniil Medvedev |publisher=ATP World Tour |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1996|2|11}}<ref name=atp_profile /> | geboorteplek = [[Moskou]], [[Rusland]]<ref name=atp_profile /> | sterftedatum = | sterfteplek = | lengte = 1,98&nbsp;m<ref name=atp_profile /> | gewig = 83&nbsp;kg<ref name=atp_profile /> | college = | afrigter = Gilles Cervara<ref name=atp_profile /> | beginpro = 2014<ref name=atp_profile /> | afgetree = | speel = Regshandig (tweehandige handrughou)<ref name=atp_profile /> | loopbaanwengeld = $51&nbsp;948&nbsp;560 <small>(soos op 13 Julie 2026)</small><ref name=atp_profile /> <small>(8ste van alle tye)</small><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.protennislive.com/posting/ramr/career_prize.pdf |title=Career Prize Money |publisher=Pro Tennis Live |format=PDF |date=13 Julie 2026 |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> | tennishsjaar = | tennishsid = | webblad = | enkelspelrekord = 450–192 (70,1%)<ref name=atp_profile /> | enkelspeltitels = 20<ref name=atp_profile /> | hoogsteenkelspelrang = No. '''1''' (28 Februarie 2022)<ref name=atp_profile /> | huidigeenkelspelrang = No. 8 (13 Julie 2026)<ref name=atp_profile /> | AustralieseOpeuitslag = E (2021, 2022, 2024) | AustralieseOpejunioruitslag = 3R (2014) | AustralieseOpesenioruitslag = | FranseOpeuitslag = KE (2021) | FranseOpejunioruitslag = 3R (2014) | FranseOpesenioruitslag = | Wimbledonuitslag = HE (2023, 2024) | Wimbledonjunioruitslag = 2R (2013) | Wimbledonsenioruitslag = | VSAOpeuitslag = '''W''' (2021) | VSAOpejunioruitslag = 3R (2013) | VSAOpesenioruitslag = | Andertoernooie = Groot toernooie | MeestersBekeruitslag = '''W''' (2020) | WTAKampioenskapuitslag = | Olimpieseuitslag = KE ([[Olimpiese Somerspele 2020|2020]]) | dubbelspelrekord = 18–29 (38,3%)<ref name=atp_profile /> | dubbelspeltitels = 0<ref name=atp_profile /> | hoogstedubbelspelrang = No. 170 (19 Augustus 2019)<ref name=atp_profile /> | huidigedubbelspelrang = No. – (13 Julie 2026)<ref name=atp_profile /> | AustralieseOpeDubbelspeluitslag = 1R (2017) | AustralieseOpeDubbelspeljunioruitslag = | AustralieseOpeDubbelspelsenioruitslag = | FranseOpeDubbelspeluitslag = | FranseOpeDubbelspeljunioruitslag = | FranseOpeDubbelspelsenioruitslag = | WimbledonDubbelspeluitslag = | WimbledonDubbelspeljunioruitslag = | WimbledonDubbelspelsenioruitslag = | VSAOpeDubbelspeluitslag = 2R (2017) | VSAOpeDubbelspeljunioruitslag = | VSAOpeDubbelspelsenioruitslag = | AndertoernooieDubbelspel = Groot dubbelspeltoernooie | MeestersBekerDubbelspeluitslag = | WTAKampioenskapDubbelspeluitslag = | OlimpieseDubbelspeluitslag = 1R (2020, [[Olimpiese Somerspele 2024|2024]]) | Gemeng = Gemengde dubbelspel | gemengdetitels = 0 | gemengderekord = | AustralieseOpeGemengdeuitslag = | FranseOpeGemengdeuitslag = | WimbledonGemengdeuitslag = | VSAOpeGemengdeuitslag = KE (2025) | opgedateer = 13 Julie 2026 }} '''Daniil Sergeyevich Medvedev''' ([[Russies]]: Дании́л Серге́евич Медве́дев; [[Afrikaans]]e [[transliterasie]]: Danijil Sergejewitsj Medwjedef; gebore 11 Februarie 1996) is 'n [[Rusland|Russiese]] professionele [[tennis]]speler. Hy is tans no.&nbsp;8 op die wêreldranglys van mansenkelspelspelers volgens die ATP.<ref name=atp_profile /> In die eindrondte van die [[VSA-Ope (tennis)|Amerikaanse Ope]] van 2021 het Medvedev die belangrikste wedstryd in die geskiedenis van moderne tennis gewen deur die no. 1-speler, [[Novak Djokovic]], te klop en te voorkom dat hy slegs die derde man word wat 'n kalender-[[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]] wen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/medvedev-wins-us-open-end-djokovic-calendar-grand-slam-bid-2021-09-12/ |title=Medvedev wins U.S. Open to end Djokovic calendar Grand Slam bid |publisher=[[Reuters]] |author=Steve Keating |date=13 September 2021 |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> Met sy wenslag in die eindstryd van die ATP-jaareindtoernooi van 2020 het Medvedev die eerste en enigste speler geword wat die wêreld se drie topspelers geklop het op pad na die jaareind-kampioenetitel. Medvedev was ook die naaswenner in die Amerikaanse Ope van 2019 en 2023, asook die [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Opes]] van 2021, 2022 en 2024. == Loopbaan == Medvedev het in 2015 in 'n dubbelspel in die Kremlinbekertoernooi gespeel en sy eerste enkelspeltitel in 2016 in Rosmalen gewen. In 2017 het hy vir die eerste keer aan 'n major deelgeneem: die [[Wimbledon-kampioenskap|Wimbledonkampioenskap]], waar hy [[Stanislas Wawrinka]], toe die wêreld se no. 3-speler, verslaan het. In 2018 het Medvedev sy eerste ATP-titels gewen in [[Sydney]] en Winston-Salem, asook sy eerste ATP 500-titel in [[Tokio]]. Hy het in 2019 'n ATP-deurbraak behaal deur sy top-10-debuut ná Wimbledon te maak en ses agtereenvolgende toereindstryde te wen, onder meer die Amerikaanse Ope. Medvedev is bekend vir sy kragtige [[Afslaan (tennis)|afslane]] en aggressiewe agterlynspel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.tennisnet.com/en/news/when-daniil-medvedev-plays-corner-arithmetic-with-his-opponent |title=When Daniil Medvedev plays corner arithmetic with his opponent |publisher=tennisnet.com |author=Marco Kühn |date=9 Februarie 2021 |accessdate=13 Julie 2026}}</ref> == Grand Slam-rekord == [[Lêer:Medvedev WM17 (7) (36050723291).jpg|duimnael|links|upright|Daniil Medvedev tydens die [[Wimbledon-kampioenskap]] in 2017]] [[Lêer:Medvedev WM18 (10) (43213515034).jpg|duimnael|links|upright|Daniil Medvedev tydens die [[Wimbledon-kampioenskap]] in 2018]] Die tabel toon Medvedev se prestasie tydens elk van die [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]]-toernooie in mansenkels waaraan hy deelgeneem het: {| class="wikitable" style="text-align: center;" width="auto; !width=10%| Jaar !width=20%| [[Australiese Ope (tennis)|Australiese Ope]] !width=20%| [[Franse Ope]] !width=20%| [[Wimbledon-kampioenskap|Wimbledon]] !width=20%| [[VSA-Ope (tennis)|VSA-Ope]] |- |2016 | ''Nie ingeskryf nie'' | ''Nie ingeskryf nie'' | K3 | K1 |- |2017 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |- |2018 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |- |2019 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |- |2020 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 | ''Toernooi nie gehou nie'' |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd |- |2021 |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#98FB98;"| '''Wenner''' |- |2022 |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 | ''Nie deelgeneem nie'' |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |- |2023 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |- |2024 |style="background:#D8BFD8;"| Eindstryd |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#FFEC8B;"| Halfeindstryd |style="background:#ffebcd;"| Kwarteindstryd |- |2025 |style="background:#afeeee;"| Rondte 2 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |- |2026 |style="background:#afeeee;"| Rondte 4 |style="background:#afeeee;"| Rondte 1 |style="background:#afeeee;"| Rondte 3 | |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Daniil Medvedev}} * {{en}} [https://www.atptour.com/en/players/-/MM58/overview Daniil Medvedev se ATP-profiel] * {{en}} [https://www.itftennis.com/en/players/daniil-medvedev/800321548/rus/mt/s/overview/ Daniil Medvedev se ITF-profiel] * {{en}} {{IMDb naam|9109639}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Daniil Medvedev}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Medvedev, Daniil}} [[Kategorie:Russiese tennisspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1996]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] r8vw1tqq6eybqc0vq9dacrg22j4ph88 0 393203 2917360 2874866 2026-07-13T12:32:45Z Oesjaar 7467 Skakel 2917360 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Mesambryanthemum nodiflorum.jpg |image_caption = ''[[Mesembryanthemum nodiflorum]]'' |taxon = Mesembryanthemum |authority = [[Carl Linnaeus|L.]], (1753), [Gekonserveerde naam|nom. cons.]] |subdivision_ranks = [[Spesies]] |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks.]]</center> }} '''''Mesembryanthemum''''' is 'n [[genus]] van [[bedeksadiges]] in die [[Aizoaceae]] [[Familie (biologie)|familie]]; soos baie lede van hierdie familie, word dit gekenmerk deur langdurige blomkoppe.<ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331766-2</ref> == Spesies == Sedert Maart 2019, aanvaar [[Plants of the World Online]] die volgende spesies:<ref name="POWO_331766-2">{{cite web |title=''Mesembryanthemum'' L. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331766-2 |accessdate=2019-03-26 }}</ref> {{div col|colwidth=22em}} *''[[Mesembryanthemum aitonis]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Mesembryanthemum amabile]]'' <small>(Gerbaulet & Struck) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum amplectens]]'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> *''[[Mesembryanthemum archeri]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum articulatum]]'' <small>[[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]</small> *''[[Mesembryanthemum barklyi]]'' <small>N.E.Br.</small> *''[[Mesembryanthemum baylissii]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum bicorne]]'' <small>Sond.</small> *''[[Mesembryanthemum brevicarpum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum bulletrapense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum canaliculatum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum caudatum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum chrysophthalmum]]'' <small>(Gerbaulet & Struck) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum clandestinum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum corallinum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum cordifolium]]'' <small>L.f.</small> *''[[Mesembryanthemum coriarium]]'' <small>Burch.</small> *''[[Mesembryanthemum crassicaule]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum cryptanthum]]'' <small>Hook.f.</small> *''[[Mesembryanthemum crystallinum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum deciduum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum decurvatum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum delum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum digitatum]]'' <small>Aiton</small> *''[[Mesembryanthemum dimorphum]]'' <small>Welw. ex Oliv.</small> *''[[Mesembryanthemum dinteri]]'' <small>[[Adolf Engler|Engl.]]</small> *''[[Mesembryanthemum emarcidum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum englishiae]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum eurystigmatum]]'' <small>Gerbaulet</small> *''[[Mesembryanthemum exalatum]]'' <small>(Gerbaulet) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum excavatum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum expansum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum fastigiatum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum flavidum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum gariepense]]'' <small>(Gerbaulet & Struck) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum gariusanum]]'' <small>Dinter</small> *''[[Mesembryanthemum geniculiflorum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum gessertianum]]'' <small>Dinter & A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum glareicola]]'' <small>(Klak) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum granulicaule]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum grossum]]'' <small>Aiton</small> *''[[Mesembryanthemum guerichianum]]'' <small>Pax</small> *''[[Mesembryanthemum haeckelianum]]'' <small>A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum holense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum hypertrophicum]]'' <small>Dinter</small> *''[[Mesembryanthemum inachabense]]'' <small>[[Adolf Engler|Engl.]]</small> *''[[Mesembryanthemum junceum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum juttae]]'' <small>Dinter & A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum knolfonteinense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum kuntzei]]'' <small>Schinz</small> *''[[Mesembryanthemum ladismithiense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum lancifolium]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum latipetalum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum leptarthron]]'' <small>A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum lignescens]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum ligneum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum lilliputanum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum longipapillosum]]'' <small>Dinter</small> *''[[Mesembryanthemum longistylum]]'' <small>DC.</small> *''[[Mesembryanthemum marlothii]]'' <small>Pax</small> *''[[Mesembryanthemum namibense]]'' <small>Marloth</small> *''[[Mesembryanthemum napierense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum neglectum]]'' <small>(S.M.Pierce & Gerbaulet) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum neofoliosum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum nitidum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum noctiflorum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum nodiflorum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum nucifer]]'' <small>(Ihlenf. & Bittrich) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum occidentale]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum oculatum]]'' <small>N.E.Br.</small> *''[[Mesembryanthemum oubergense]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum pallens]]'' <small>Aiton</small> *''[[Mesembryanthemum parviflorum]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Mesembryanthemum paulum]]'' <small>(N.E.Br.) L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum pellitum]]'' <small>Friedrich</small> *''[[Mesembryanthemum prasinum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum pseudoschlichtianum]]'' <small>(S.M.Pierce & Gerbaulet) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum quartziticola]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum rabiei]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum rapaceum]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Mesembryanthemum resurgens]]'' <small>Kensit</small> *''[[Mesembryanthemum rhizophorum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum salicornioides]]'' <small>Pax</small> *''[[Mesembryanthemum schenckii]]'' <small>Schinz</small> *''[[Mesembryanthemum schlichtianum]]'' <small>Sond.</small> *''[[Mesembryanthemum serotinum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum sinuosum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum sladenianum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum spinuliferum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum splendens]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum springbokense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum stenandrum]]'' <small>(L.Bolus) L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum subnodosum]]'' <small>A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum subtruncatum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum suffruticosum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum tenuiflorum]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Mesembryanthemum tetragonum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum theurkauffii]]'' <small>(Maire) Maire</small> *''[[Mesembryanthemum tomentosum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum tortuosum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum trichotomum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum vaginatum]]'' <small>Lam.</small> *''[[Mesembryanthemum vanheerdei]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum vanrensburgii]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum varians]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum viridiflorum]]'' <small>Aiton</small> {{div col end}} == Sinonieme == {{div col|colwidth=22em}} * ''Amoebophyllum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Aptenia'' <small>N.E.Br.</small> * ''Arenifera'' <small>Herre</small> * ''Aridaria'' <small>N.E.Br.</small> * ''Aspazoma'' <small>N.E.Br.</small> * ''Brownanthus'' <small>Schwantes</small> * ''Callistigma'' <small>Dinter & Schwantes</small> * ''Caulipsolon'' <small>Klak</small> * ''Caulipsolon'' <small>Klak</small> * ''Cryophytum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Dactylopsis'' <small>N.E.Br.</small> * ''Derenbergiella'' <small>Schwantes</small> * ''Eurystigma'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''Ficoides'' <small>Mill.</small> * ''Gynicidia'' <small>Neck.</small> * ''Halenbergia'' <small>Dinter ex H.Jacobsen</small> * ''Hydrodea'' <small>N.E.Br.</small> * ''Litocarpus'' <small>L.Bolus</small> * ''Manettia'' <small>Adans.</small> * ''Mesembryanthes'' <small>Stokes</small> * ''Mesembryum'' <small>Adans.</small> * ''Neo-aridaria'' <small>A.G.J.Herre</small> * ''Nycteranthus'' <small>Neck. ex Rothm.</small> * ''Nycterianthemum'' <small>Haw.</small> * ''Opophytum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Pentacoilanthus'' <small>Rappa & Camarrone</small> * ''Perapentacoilanthus'' <small>Rappa & Camarrone</small> * ''Phyllobolus'' <small>N.E.Br.</small> * ''Platythyra'' <small>N.E.Br.</small> * ''Prenia'' <small>N.E.Br.</small> * ''Pseudobrownanthus'' <small>Ihlenf. & Bittrich</small> * ''Psilocaulon'' <small>N.E.Br.</small> * ''Sceletium'' <small>N.E.Br.</small> * ''Sphalmanthus'' <small>N.E.Br.</small> * ''Synaptophyllum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Tetracoilanthus'' <small>Rappa & Camarrone</small> * ''Trichocyclus'' <small>N.E.Br.</small> * ''Volkeranthus'' <small>Gerbaulet</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Mesembryanthemum| ]] oogl55lng8k89qpqqusnjqc26ipr2hw 2917361 2917360 2026-07-13T12:33:04Z Oesjaar 7467 Ai! 2917361 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Mesambryanthemum nodiflorum.jpg |image_caption = ''[[Mesembryanthemum nodiflorum]]'' |taxon = Mesembryanthemum |authority = [[Carl Linnaeus|L.]], (1753), [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] |subdivision_ranks = [[Spesies]] |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks.]]</center> }} '''''Mesembryanthemum''''' is 'n [[genus]] van [[bedeksadiges]] in die [[Aizoaceae]] [[Familie (biologie)|familie]]; soos baie lede van hierdie familie, word dit gekenmerk deur langdurige blomkoppe.<ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331766-2</ref> == Spesies == Sedert Maart 2019, aanvaar [[Plants of the World Online]] die volgende spesies:<ref name="POWO_331766-2">{{cite web |title=''Mesembryanthemum'' L. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331766-2 |accessdate=2019-03-26 }}</ref> {{div col|colwidth=22em}} *''[[Mesembryanthemum aitonis]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Mesembryanthemum amabile]]'' <small>(Gerbaulet & Struck) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum amplectens]]'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> *''[[Mesembryanthemum archeri]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum articulatum]]'' <small>[[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]</small> *''[[Mesembryanthemum barklyi]]'' <small>N.E.Br.</small> *''[[Mesembryanthemum baylissii]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum bicorne]]'' <small>Sond.</small> *''[[Mesembryanthemum brevicarpum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum bulletrapense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum canaliculatum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum caudatum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum chrysophthalmum]]'' <small>(Gerbaulet & Struck) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum clandestinum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum corallinum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum cordifolium]]'' <small>L.f.</small> *''[[Mesembryanthemum coriarium]]'' <small>Burch.</small> *''[[Mesembryanthemum crassicaule]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum cryptanthum]]'' <small>Hook.f.</small> *''[[Mesembryanthemum crystallinum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum deciduum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum decurvatum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum delum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum digitatum]]'' <small>Aiton</small> *''[[Mesembryanthemum dimorphum]]'' <small>Welw. ex Oliv.</small> *''[[Mesembryanthemum dinteri]]'' <small>[[Adolf Engler|Engl.]]</small> *''[[Mesembryanthemum emarcidum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum englishiae]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum eurystigmatum]]'' <small>Gerbaulet</small> *''[[Mesembryanthemum exalatum]]'' <small>(Gerbaulet) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum excavatum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum expansum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum fastigiatum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum flavidum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum gariepense]]'' <small>(Gerbaulet & Struck) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum gariusanum]]'' <small>Dinter</small> *''[[Mesembryanthemum geniculiflorum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum gessertianum]]'' <small>Dinter & A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum glareicola]]'' <small>(Klak) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum granulicaule]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum grossum]]'' <small>Aiton</small> *''[[Mesembryanthemum guerichianum]]'' <small>Pax</small> *''[[Mesembryanthemum haeckelianum]]'' <small>A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum holense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum hypertrophicum]]'' <small>Dinter</small> *''[[Mesembryanthemum inachabense]]'' <small>[[Adolf Engler|Engl.]]</small> *''[[Mesembryanthemum junceum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum juttae]]'' <small>Dinter & A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum knolfonteinense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum kuntzei]]'' <small>Schinz</small> *''[[Mesembryanthemum ladismithiense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum lancifolium]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum latipetalum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum leptarthron]]'' <small>A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum lignescens]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum ligneum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum lilliputanum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum longipapillosum]]'' <small>Dinter</small> *''[[Mesembryanthemum longistylum]]'' <small>DC.</small> *''[[Mesembryanthemum marlothii]]'' <small>Pax</small> *''[[Mesembryanthemum namibense]]'' <small>Marloth</small> *''[[Mesembryanthemum napierense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum neglectum]]'' <small>(S.M.Pierce & Gerbaulet) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum neofoliosum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum nitidum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum noctiflorum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum nodiflorum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum nucifer]]'' <small>(Ihlenf. & Bittrich) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum occidentale]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum oculatum]]'' <small>N.E.Br.</small> *''[[Mesembryanthemum oubergense]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum pallens]]'' <small>Aiton</small> *''[[Mesembryanthemum parviflorum]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Mesembryanthemum paulum]]'' <small>(N.E.Br.) L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum pellitum]]'' <small>Friedrich</small> *''[[Mesembryanthemum prasinum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum pseudoschlichtianum]]'' <small>(S.M.Pierce & Gerbaulet) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum quartziticola]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum rabiei]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum rapaceum]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Mesembryanthemum resurgens]]'' <small>Kensit</small> *''[[Mesembryanthemum rhizophorum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum salicornioides]]'' <small>Pax</small> *''[[Mesembryanthemum schenckii]]'' <small>Schinz</small> *''[[Mesembryanthemum schlichtianum]]'' <small>Sond.</small> *''[[Mesembryanthemum serotinum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum sinuosum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum sladenianum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum spinuliferum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum splendens]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum springbokense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum stenandrum]]'' <small>(L.Bolus) L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum subnodosum]]'' <small>A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum subtruncatum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum suffruticosum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum tenuiflorum]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Mesembryanthemum tetragonum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum theurkauffii]]'' <small>(Maire) Maire</small> *''[[Mesembryanthemum tomentosum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum tortuosum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum trichotomum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum vaginatum]]'' <small>Lam.</small> *''[[Mesembryanthemum vanheerdei]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum vanrensburgii]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum varians]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum viridiflorum]]'' <small>Aiton</small> {{div col end}} == Sinonieme == {{div col|colwidth=22em}} * ''Amoebophyllum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Aptenia'' <small>N.E.Br.</small> * ''Arenifera'' <small>Herre</small> * ''Aridaria'' <small>N.E.Br.</small> * ''Aspazoma'' <small>N.E.Br.</small> * ''Brownanthus'' <small>Schwantes</small> * ''Callistigma'' <small>Dinter & Schwantes</small> * ''Caulipsolon'' <small>Klak</small> * ''Caulipsolon'' <small>Klak</small> * ''Cryophytum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Dactylopsis'' <small>N.E.Br.</small> * ''Derenbergiella'' <small>Schwantes</small> * ''Eurystigma'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''Ficoides'' <small>Mill.</small> * ''Gynicidia'' <small>Neck.</small> * ''Halenbergia'' <small>Dinter ex H.Jacobsen</small> * ''Hydrodea'' <small>N.E.Br.</small> * ''Litocarpus'' <small>L.Bolus</small> * ''Manettia'' <small>Adans.</small> * ''Mesembryanthes'' <small>Stokes</small> * ''Mesembryum'' <small>Adans.</small> * ''Neo-aridaria'' <small>A.G.J.Herre</small> * ''Nycteranthus'' <small>Neck. ex Rothm.</small> * ''Nycterianthemum'' <small>Haw.</small> * ''Opophytum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Pentacoilanthus'' <small>Rappa & Camarrone</small> * ''Perapentacoilanthus'' <small>Rappa & Camarrone</small> * ''Phyllobolus'' <small>N.E.Br.</small> * ''Platythyra'' <small>N.E.Br.</small> * ''Prenia'' <small>N.E.Br.</small> * ''Pseudobrownanthus'' <small>Ihlenf. & Bittrich</small> * ''Psilocaulon'' <small>N.E.Br.</small> * ''Sceletium'' <small>N.E.Br.</small> * ''Sphalmanthus'' <small>N.E.Br.</small> * ''Synaptophyllum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Tetracoilanthus'' <small>Rappa & Camarrone</small> * ''Trichocyclus'' <small>N.E.Br.</small> * ''Volkeranthus'' <small>Gerbaulet</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Mesembryanthemum| ]] 0xg33seesoqbierdim4ndbtsx96znsj 2917362 2917361 2026-07-13T12:34:35Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Skakel 2917362 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Mesambryanthemum nodiflorum.jpg |image_caption = ''[[Mesembryanthemum nodiflorum]]'' |taxon = Mesembryanthemum |authority = [[Carl Linnaeus|L.]], (1753), [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] |subdivision_ranks = [[Spesies]] |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks.]]</center> }} '''''Mesembryanthemum''''' is 'n [[genus]] van [[bedeksadiges]] in die [[Aizoaceae]] [[Familie (biologie)|familie]]; soos baie lede van hierdie familie, word dit gekenmerk deur langdurige blomkoppe.<ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331766-2</ref> == Spesies == Sedert Maart 2019, aanvaar [[Plants of the World Online]] die volgende spesies:<ref name="POWO_331766-2">{{cite web |title=''Mesembryanthemum'' L. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331766-2 |accessdate=2019-03-26 }}</ref> {{div col|colwidth=22em}} *''[[Mesembryanthemum aitonis]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Mesembryanthemum amabile]]'' <small>(Gerbaulet & Struck) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum amplectens]]'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> *''[[Mesembryanthemum archeri]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum articulatum]]'' <small>[[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]</small> *''[[Mesembryanthemum barklyi]]'' <small>N.E.Br.</small> *''[[Mesembryanthemum baylissii]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum bicorne]]'' <small>Sond.</small> *''[[Mesembryanthemum brevicarpum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum bulletrapense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum canaliculatum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum caudatum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum chrysophthalmum]]'' <small>(Gerbaulet & Struck) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum clandestinum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum corallinum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum cordifolium]]'' <small>L.f.</small> *''[[Mesembryanthemum coriarium]]'' <small>[[William John Burchell|Burch.]]</small> *''[[Mesembryanthemum crassicaule]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum cryptanthum]]'' <small>Hook.f.</small> *''[[Mesembryanthemum crystallinum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum deciduum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum decurvatum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum delum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum digitatum]]'' <small>Aiton</small> *''[[Mesembryanthemum dimorphum]]'' <small>Welw. ex Oliv.</small> *''[[Mesembryanthemum dinteri]]'' <small>[[Adolf Engler|Engl.]]</small> *''[[Mesembryanthemum emarcidum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum englishiae]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum eurystigmatum]]'' <small>Gerbaulet</small> *''[[Mesembryanthemum exalatum]]'' <small>(Gerbaulet) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum excavatum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum expansum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum fastigiatum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum flavidum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum gariepense]]'' <small>(Gerbaulet & Struck) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum gariusanum]]'' <small>Dinter</small> *''[[Mesembryanthemum geniculiflorum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum gessertianum]]'' <small>Dinter & A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum glareicola]]'' <small>(Klak) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum granulicaule]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum grossum]]'' <small>Aiton</small> *''[[Mesembryanthemum guerichianum]]'' <small>Pax</small> *''[[Mesembryanthemum haeckelianum]]'' <small>A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum holense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum hypertrophicum]]'' <small>Dinter</small> *''[[Mesembryanthemum inachabense]]'' <small>[[Adolf Engler|Engl.]]</small> *''[[Mesembryanthemum junceum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum juttae]]'' <small>Dinter & A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum knolfonteinense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum kuntzei]]'' <small>Schinz</small> *''[[Mesembryanthemum ladismithiense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum lancifolium]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum latipetalum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum leptarthron]]'' <small>A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum lignescens]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum ligneum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum lilliputanum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum longipapillosum]]'' <small>Dinter</small> *''[[Mesembryanthemum longistylum]]'' <small>DC.</small> *''[[Mesembryanthemum marlothii]]'' <small>Pax</small> *''[[Mesembryanthemum namibense]]'' <small>Marloth</small> *''[[Mesembryanthemum napierense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum neglectum]]'' <small>(S.M.Pierce & Gerbaulet) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum neofoliosum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum nitidum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum noctiflorum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum nodiflorum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum nucifer]]'' <small>(Ihlenf. & Bittrich) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum occidentale]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum oculatum]]'' <small>N.E.Br.</small> *''[[Mesembryanthemum oubergense]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum pallens]]'' <small>Aiton</small> *''[[Mesembryanthemum parviflorum]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Mesembryanthemum paulum]]'' <small>(N.E.Br.) L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum pellitum]]'' <small>Friedrich</small> *''[[Mesembryanthemum prasinum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum pseudoschlichtianum]]'' <small>(S.M.Pierce & Gerbaulet) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum quartziticola]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum rabiei]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum rapaceum]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Mesembryanthemum resurgens]]'' <small>Kensit</small> *''[[Mesembryanthemum rhizophorum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum salicornioides]]'' <small>Pax</small> *''[[Mesembryanthemum schenckii]]'' <small>Schinz</small> *''[[Mesembryanthemum schlichtianum]]'' <small>Sond.</small> *''[[Mesembryanthemum serotinum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum sinuosum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum sladenianum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum spinuliferum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum splendens]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum springbokense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum stenandrum]]'' <small>(L.Bolus) L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum subnodosum]]'' <small>A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum subtruncatum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum suffruticosum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum tenuiflorum]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Mesembryanthemum tetragonum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum theurkauffii]]'' <small>(Maire) Maire</small> *''[[Mesembryanthemum tomentosum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum tortuosum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum trichotomum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum vaginatum]]'' <small>Lam.</small> *''[[Mesembryanthemum vanheerdei]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum vanrensburgii]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum varians]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum viridiflorum]]'' <small>Aiton</small> {{div col end}} == Sinonieme == {{div col|colwidth=22em}} * ''Amoebophyllum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Aptenia'' <small>N.E.Br.</small> * ''Arenifera'' <small>Herre</small> * ''Aridaria'' <small>N.E.Br.</small> * ''Aspazoma'' <small>N.E.Br.</small> * ''Brownanthus'' <small>Schwantes</small> * ''Callistigma'' <small>Dinter & Schwantes</small> * ''Caulipsolon'' <small>Klak</small> * ''Caulipsolon'' <small>Klak</small> * ''Cryophytum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Dactylopsis'' <small>N.E.Br.</small> * ''Derenbergiella'' <small>Schwantes</small> * ''Eurystigma'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''Ficoides'' <small>Mill.</small> * ''Gynicidia'' <small>Neck.</small> * ''Halenbergia'' <small>Dinter ex H.Jacobsen</small> * ''Hydrodea'' <small>N.E.Br.</small> * ''Litocarpus'' <small>L.Bolus</small> * ''Manettia'' <small>Adans.</small> * ''Mesembryanthes'' <small>Stokes</small> * ''Mesembryum'' <small>Adans.</small> * ''Neo-aridaria'' <small>A.G.J.Herre</small> * ''Nycteranthus'' <small>Neck. ex Rothm.</small> * ''Nycterianthemum'' <small>Haw.</small> * ''Opophytum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Pentacoilanthus'' <small>Rappa & Camarrone</small> * ''Perapentacoilanthus'' <small>Rappa & Camarrone</small> * ''Phyllobolus'' <small>N.E.Br.</small> * ''Platythyra'' <small>N.E.Br.</small> * ''Prenia'' <small>N.E.Br.</small> * ''Pseudobrownanthus'' <small>Ihlenf. & Bittrich</small> * ''Psilocaulon'' <small>N.E.Br.</small> * ''Sceletium'' <small>N.E.Br.</small> * ''Sphalmanthus'' <small>N.E.Br.</small> * ''Synaptophyllum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Tetracoilanthus'' <small>Rappa & Camarrone</small> * ''Trichocyclus'' <small>N.E.Br.</small> * ''Volkeranthus'' <small>Gerbaulet</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Mesembryanthemum| ]] kq8njeiwcq7btbfro19a2311cquiad9 2917363 2917362 2026-07-13T12:35:42Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Skakel 2917363 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Mesambryanthemum nodiflorum.jpg |image_caption = ''[[Mesembryanthemum nodiflorum]]'' |taxon = Mesembryanthemum |authority = [[Carl Linnaeus|L.]], (1753), [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] |subdivision_ranks = [[Spesies]] |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks.]]</center> }} '''''Mesembryanthemum''''' is 'n [[genus]] van [[bedeksadiges]] in die [[Aizoaceae]] [[Familie (biologie)|familie]]; soos baie lede van hierdie familie, word dit gekenmerk deur langdurige blomkoppe.<ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331766-2</ref> == Spesies == Sedert Maart 2019, aanvaar [[Plants of the World Online]] die volgende spesies:<ref name="POWO_331766-2">{{cite web |title=''Mesembryanthemum'' L. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331766-2 |accessdate=2019-03-26 }}</ref> {{div col|colwidth=22em}} *''[[Mesembryanthemum aitonis]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Mesembryanthemum amabile]]'' <small>(Gerbaulet & Struck) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum amplectens]]'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> *''[[Mesembryanthemum archeri]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum articulatum]]'' <small>[[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]</small> *''[[Mesembryanthemum barklyi]]'' <small>N.E.Br.</small> *''[[Mesembryanthemum baylissii]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum bicorne]]'' <small>Sond.</small> *''[[Mesembryanthemum brevicarpum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum bulletrapense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum canaliculatum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum caudatum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum chrysophthalmum]]'' <small>(Gerbaulet & Struck) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum clandestinum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum corallinum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum cordifolium]]'' <small>L.f.</small> *''[[Mesembryanthemum coriarium]]'' <small>[[William John Burchell|Burch.]]</small> *''[[Mesembryanthemum crassicaule]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum cryptanthum]]'' <small>Hook.f.</small> *''[[Mesembryanthemum crystallinum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum deciduum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum decurvatum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum delum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum digitatum]]'' <small>Aiton</small> *''[[Mesembryanthemum dimorphum]]'' <small>[[Friedrich Martin Josef Welwitsch|Welw.]] ex Oliv.</small> *''[[Mesembryanthemum dinteri]]'' <small>[[Adolf Engler|Engl.]]</small> *''[[Mesembryanthemum emarcidum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum englishiae]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum eurystigmatum]]'' <small>Gerbaulet</small> *''[[Mesembryanthemum exalatum]]'' <small>(Gerbaulet) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum excavatum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum expansum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum fastigiatum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum flavidum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum gariepense]]'' <small>(Gerbaulet & Struck) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum gariusanum]]'' <small>Dinter</small> *''[[Mesembryanthemum geniculiflorum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum gessertianum]]'' <small>Dinter & A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum glareicola]]'' <small>(Klak) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum granulicaule]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum grossum]]'' <small>Aiton</small> *''[[Mesembryanthemum guerichianum]]'' <small>Pax</small> *''[[Mesembryanthemum haeckelianum]]'' <small>A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum holense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum hypertrophicum]]'' <small>Dinter</small> *''[[Mesembryanthemum inachabense]]'' <small>[[Adolf Engler|Engl.]]</small> *''[[Mesembryanthemum junceum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum juttae]]'' <small>Dinter & A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum knolfonteinense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum kuntzei]]'' <small>Schinz</small> *''[[Mesembryanthemum ladismithiense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum lancifolium]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum latipetalum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum leptarthron]]'' <small>A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum lignescens]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum ligneum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum lilliputanum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum longipapillosum]]'' <small>Dinter</small> *''[[Mesembryanthemum longistylum]]'' <small>DC.</small> *''[[Mesembryanthemum marlothii]]'' <small>Pax</small> *''[[Mesembryanthemum namibense]]'' <small>Marloth</small> *''[[Mesembryanthemum napierense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum neglectum]]'' <small>(S.M.Pierce & Gerbaulet) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum neofoliosum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum nitidum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum noctiflorum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum nodiflorum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum nucifer]]'' <small>(Ihlenf. & Bittrich) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum occidentale]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum oculatum]]'' <small>N.E.Br.</small> *''[[Mesembryanthemum oubergense]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum pallens]]'' <small>Aiton</small> *''[[Mesembryanthemum parviflorum]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Mesembryanthemum paulum]]'' <small>(N.E.Br.) L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum pellitum]]'' <small>Friedrich</small> *''[[Mesembryanthemum prasinum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum pseudoschlichtianum]]'' <small>(S.M.Pierce & Gerbaulet) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum quartziticola]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum rabiei]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum rapaceum]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Mesembryanthemum resurgens]]'' <small>Kensit</small> *''[[Mesembryanthemum rhizophorum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum salicornioides]]'' <small>Pax</small> *''[[Mesembryanthemum schenckii]]'' <small>Schinz</small> *''[[Mesembryanthemum schlichtianum]]'' <small>Sond.</small> *''[[Mesembryanthemum serotinum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum sinuosum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum sladenianum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum spinuliferum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum splendens]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum springbokense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum stenandrum]]'' <small>(L.Bolus) L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum subnodosum]]'' <small>A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum subtruncatum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum suffruticosum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum tenuiflorum]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Mesembryanthemum tetragonum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum theurkauffii]]'' <small>(Maire) Maire</small> *''[[Mesembryanthemum tomentosum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum tortuosum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum trichotomum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum vaginatum]]'' <small>Lam.</small> *''[[Mesembryanthemum vanheerdei]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum vanrensburgii]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum varians]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum viridiflorum]]'' <small>Aiton</small> {{div col end}} == Sinonieme == {{div col|colwidth=22em}} * ''Amoebophyllum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Aptenia'' <small>N.E.Br.</small> * ''Arenifera'' <small>Herre</small> * ''Aridaria'' <small>N.E.Br.</small> * ''Aspazoma'' <small>N.E.Br.</small> * ''Brownanthus'' <small>Schwantes</small> * ''Callistigma'' <small>Dinter & Schwantes</small> * ''Caulipsolon'' <small>Klak</small> * ''Caulipsolon'' <small>Klak</small> * ''Cryophytum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Dactylopsis'' <small>N.E.Br.</small> * ''Derenbergiella'' <small>Schwantes</small> * ''Eurystigma'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''Ficoides'' <small>Mill.</small> * ''Gynicidia'' <small>Neck.</small> * ''Halenbergia'' <small>Dinter ex H.Jacobsen</small> * ''Hydrodea'' <small>N.E.Br.</small> * ''Litocarpus'' <small>L.Bolus</small> * ''Manettia'' <small>Adans.</small> * ''Mesembryanthes'' <small>Stokes</small> * ''Mesembryum'' <small>Adans.</small> * ''Neo-aridaria'' <small>A.G.J.Herre</small> * ''Nycteranthus'' <small>Neck. ex Rothm.</small> * ''Nycterianthemum'' <small>Haw.</small> * ''Opophytum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Pentacoilanthus'' <small>Rappa & Camarrone</small> * ''Perapentacoilanthus'' <small>Rappa & Camarrone</small> * ''Phyllobolus'' <small>N.E.Br.</small> * ''Platythyra'' <small>N.E.Br.</small> * ''Prenia'' <small>N.E.Br.</small> * ''Pseudobrownanthus'' <small>Ihlenf. & Bittrich</small> * ''Psilocaulon'' <small>N.E.Br.</small> * ''Sceletium'' <small>N.E.Br.</small> * ''Sphalmanthus'' <small>N.E.Br.</small> * ''Synaptophyllum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Tetracoilanthus'' <small>Rappa & Camarrone</small> * ''Trichocyclus'' <small>N.E.Br.</small> * ''Volkeranthus'' <small>Gerbaulet</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Mesembryanthemum| ]] 0jl7zbfrhdpy2enoot5x7d2iiz6qbqd 2917364 2917363 2026-07-13T12:37:00Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Skakel 2917364 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Mesambryanthemum nodiflorum.jpg |image_caption = ''[[Mesembryanthemum nodiflorum]]'' |taxon = Mesembryanthemum |authority = [[Carl Linnaeus|L.]], (1753), [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] |subdivision_ranks = [[Spesies]] |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks.]]</center> }} '''''Mesembryanthemum''''' is 'n [[genus]] van [[bedeksadiges]] in die [[Aizoaceae]] [[Familie (biologie)|familie]]; soos baie lede van hierdie familie, word dit gekenmerk deur langdurige blomkoppe.<ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331766-2</ref> == Spesies == Sedert Maart 2019, aanvaar [[Plants of the World Online]] die volgende spesies:<ref name="POWO_331766-2">{{cite web |title=''Mesembryanthemum'' L. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331766-2 |accessdate=2019-03-26 }}</ref> {{div col|colwidth=22em}} *''[[Mesembryanthemum aitonis]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Mesembryanthemum amabile]]'' <small>(Gerbaulet & Struck) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum amplectens]]'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> *''[[Mesembryanthemum archeri]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum articulatum]]'' <small>[[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]</small> *''[[Mesembryanthemum barklyi]]'' <small>N.E.Br.</small> *''[[Mesembryanthemum baylissii]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum bicorne]]'' <small>Sond.</small> *''[[Mesembryanthemum brevicarpum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum bulletrapense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum canaliculatum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum caudatum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum chrysophthalmum]]'' <small>(Gerbaulet & Struck) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum clandestinum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum corallinum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum cordifolium]]'' <small>L.f.</small> *''[[Mesembryanthemum coriarium]]'' <small>[[William John Burchell|Burch.]]</small> *''[[Mesembryanthemum crassicaule]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum cryptanthum]]'' <small>Hook.f.</small> *''[[Mesembryanthemum crystallinum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum deciduum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum decurvatum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum delum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum digitatum]]'' <small>Aiton</small> *''[[Mesembryanthemum dimorphum]]'' <small>[[Friedrich Martin Josef Welwitsch|Welw.]] ex Oliv.</small> *''[[Mesembryanthemum dinteri]]'' <small>[[Adolf Engler|Engl.]]</small> *''[[Mesembryanthemum emarcidum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum englishiae]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum eurystigmatum]]'' <small>Gerbaulet</small> *''[[Mesembryanthemum exalatum]]'' <small>(Gerbaulet) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum excavatum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum expansum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum fastigiatum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum flavidum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum gariepense]]'' <small>(Gerbaulet & Struck) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum gariusanum]]'' <small>Dinter</small> *''[[Mesembryanthemum geniculiflorum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum gessertianum]]'' <small>Dinter & A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum glareicola]]'' <small>(Klak) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum granulicaule]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum grossum]]'' <small>Aiton</small> *''[[Mesembryanthemum guerichianum]]'' <small>Pax</small> *''[[Mesembryanthemum haeckelianum]]'' <small>A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum holense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum hypertrophicum]]'' <small>Dinter</small> *''[[Mesembryanthemum inachabense]]'' <small>[[Adolf Engler|Engl.]]</small> *''[[Mesembryanthemum junceum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum juttae]]'' <small>Dinter & A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum knolfonteinense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum kuntzei]]'' <small>Schinz</small> *''[[Mesembryanthemum ladismithiense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum lancifolium]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum latipetalum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum leptarthron]]'' <small>A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum lignescens]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum ligneum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum lilliputanum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum longipapillosum]]'' <small>Dinter</small> *''[[Mesembryanthemum longistylum]]'' <small>DC.</small> *''[[Mesembryanthemum marlothii]]'' <small>Pax</small> *''[[Mesembryanthemum namibense]]'' <small>[[Hermann Wilhelm Rudolf Marloth|Marloth]]</small> *''[[Mesembryanthemum napierense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum neglectum]]'' <small>(S.M.Pierce & Gerbaulet) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum neofoliosum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum nitidum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum noctiflorum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum nodiflorum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum nucifer]]'' <small>(Ihlenf. & Bittrich) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum occidentale]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum oculatum]]'' <small>N.E.Br.</small> *''[[Mesembryanthemum oubergense]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum pallens]]'' <small>Aiton</small> *''[[Mesembryanthemum parviflorum]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Mesembryanthemum paulum]]'' <small>(N.E.Br.) L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum pellitum]]'' <small>Friedrich</small> *''[[Mesembryanthemum prasinum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum pseudoschlichtianum]]'' <small>(S.M.Pierce & Gerbaulet) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum quartziticola]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum rabiei]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum rapaceum]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Mesembryanthemum resurgens]]'' <small>Kensit</small> *''[[Mesembryanthemum rhizophorum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum salicornioides]]'' <small>Pax</small> *''[[Mesembryanthemum schenckii]]'' <small>Schinz</small> *''[[Mesembryanthemum schlichtianum]]'' <small>Sond.</small> *''[[Mesembryanthemum serotinum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum sinuosum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum sladenianum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum spinuliferum]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum splendens]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum springbokense]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum stenandrum]]'' <small>(L.Bolus) L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum subnodosum]]'' <small>A.Berger</small> *''[[Mesembryanthemum subtruncatum]]'' <small>L.Bolus</small> *''[[Mesembryanthemum suffruticosum]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum tenuiflorum]]'' <small>Jacq.</small> *''[[Mesembryanthemum tetragonum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum theurkauffii]]'' <small>(Maire) Maire</small> *''[[Mesembryanthemum tomentosum]]'' <small>Klak</small> *''[[Mesembryanthemum tortuosum]]'' <small>L.</small> *''[[Mesembryanthemum trichotomum]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Mesembryanthemum vaginatum]]'' <small>Lam.</small> *''[[Mesembryanthemum vanheerdei]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum vanrensburgii]]'' <small>(L.Bolus) Klak</small> *''[[Mesembryanthemum varians]]'' <small>Haw.</small> *''[[Mesembryanthemum viridiflorum]]'' <small>Aiton</small> {{div col end}} == Sinonieme == {{div col|colwidth=22em}} * ''Amoebophyllum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Aptenia'' <small>N.E.Br.</small> * ''Arenifera'' <small>Herre</small> * ''Aridaria'' <small>N.E.Br.</small> * ''Aspazoma'' <small>N.E.Br.</small> * ''Brownanthus'' <small>Schwantes</small> * ''Callistigma'' <small>Dinter & Schwantes</small> * ''Caulipsolon'' <small>Klak</small> * ''Caulipsolon'' <small>Klak</small> * ''Cryophytum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Dactylopsis'' <small>N.E.Br.</small> * ''Derenbergiella'' <small>Schwantes</small> * ''Eurystigma'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''Ficoides'' <small>Mill.</small> * ''Gynicidia'' <small>Neck.</small> * ''Halenbergia'' <small>Dinter ex H.Jacobsen</small> * ''Hydrodea'' <small>N.E.Br.</small> * ''Litocarpus'' <small>L.Bolus</small> * ''Manettia'' <small>Adans.</small> * ''Mesembryanthes'' <small>Stokes</small> * ''Mesembryum'' <small>Adans.</small> * ''Neo-aridaria'' <small>A.G.J.Herre</small> * ''Nycteranthus'' <small>Neck. ex Rothm.</small> * ''Nycterianthemum'' <small>Haw.</small> * ''Opophytum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Pentacoilanthus'' <small>Rappa & Camarrone</small> * ''Perapentacoilanthus'' <small>Rappa & Camarrone</small> * ''Phyllobolus'' <small>N.E.Br.</small> * ''Platythyra'' <small>N.E.Br.</small> * ''Prenia'' <small>N.E.Br.</small> * ''Pseudobrownanthus'' <small>Ihlenf. & Bittrich</small> * ''Psilocaulon'' <small>N.E.Br.</small> * ''Sceletium'' <small>N.E.Br.</small> * ''Sphalmanthus'' <small>N.E.Br.</small> * ''Synaptophyllum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Tetracoilanthus'' <small>Rappa & Camarrone</small> * ''Trichocyclus'' <small>N.E.Br.</small> * ''Volkeranthus'' <small>Gerbaulet</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Mesembryanthemum| ]] n2dqr2peuaibcc36uwoykcphh8m0x6s 0 394545 2917378 2571100 2026-07-13T15:04:32Z Aliwal2012 39067 2917378 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Brasilië |Grand Prix = Brasiliaanse |Image = Interlagos_1997.jpg |Date = 26 Maart |Year = 1995 |Official name = XXV Grande Prêmio do Brasil |Race_No = 1 |Season_No = 17 |Previous_round = 1994 Australiese Grand Prix |Location = [[Autódromo José Carlos Pace]]<br/>[[Interlagos]], [[São Paulo]], Brasilië |Course = Permanente renbaan |Course_mi = 2.687 |Course_km = 4.325 |Distance_laps = 71 |Distance_mi = 190.808 |Distance_km = 307.075 |Weather = Bewolk |Pole_Driver = [[Damon Hill]] |Pole_Team = [[Williams F1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |Pole_Time = 1:20.081 |Pole_Country = Verenigde Koninkryk |Fast_Driver = [[Michael Schumacher]] |Fast_Team = [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault F1|Renault]] |Fast_Time = 1:20.921 |Fast_Lap = 51 |Fast_Country = Duitsland |First_Driver = [[Michael Schumacher]] |First_Team = [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault F1|Renault]] |First_Country = Duitsland |Second_Driver = [[David Coulthard]] |Second_Team = [[Williams F1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |Second_Country = Verenigde Koninkryk |Third_Driver = [[Gerhard Berger]] |Third_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Third_Country = Oostenryk |Lapchart = {{F1Laps1995|BRA}} }} Die '''[[1995 Formule Een-seisoen|1995]] [[Formule Een]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' het op [[26 Maart]] [[1995]] op die [[Autódromo José Carlos Pace]] in [[São Paulo]], [[Brasilië]] plaasgevind. Dit was die eerste wedren van die kampioenskapseisoen gewees, en is deur die [[Duitsers|Duitser]] [[Michael Schumacher]] in 'n [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault F1|Renault]] gewen. == Uitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! R. !! Pte. |- ! 1 | 1 | {{DE-VLAG}} '''[[Michael Schumacher]]''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault]]''' | 71 | +1:38:34.154 | 2 | '''10''' |- ! 2 | 6 | {{GB-VLAG}} '''[[David Coulthard]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Renault]]''' | 71 | +11.060 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 28 | {{AT-VLAG}} '''[[Gerhard Berger]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | +1 Ronde | 5 | '''4''' |- ! 4 | 8 | {{FI-VLAG}} '''[[Mika Häkkinen]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | 70 | +1 Ronde | 7 | '''3''' |- ! 5 | 27 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean Alesi]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | +1 Ronde | 6 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''Mark Blundell''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | 70 | +1 Ronde | 9 | '''1''' |- ! 7 | 4 | {{FI-VLAG}} [[Mika Salo]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-Yamaha | 69 | +2 Rondes | 12 | &nbsp; |- ! 8 | 25 | {{JP-VLAG}} [[Aguri Suzuki]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Honda Racing F1|Mugen-Honda]] | 69 | +2 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 9 | 17 | {{IT-VLAG}} Andrea Montermini | Pacific-[[Ford Motor Company|Ford]] | 65 | +6 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 10 | 21 | {{BR-VLAG}} Pedro Diniz | Forti-[[Ford Motor Company|Ford]] | 64 | +7 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{IT-VLAG}} Gianni Morbidelli | [[Arrows]]-Hart | 62 | Motor | 13 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{JP-VLAG}} Taki Inoue | [[Arrows]]-Hart | 48 | Enjin | 21 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Luca Badoer]] | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 47 | Enjin | 18 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{BR-VLAG}} Roberto Moreno | Forti-[[Ford Motor Company|Ford]] | 47 | Tol | 23 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{AT-VLAG}} Karl Wendlinger | [[Sauber]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 41 | Elektriese probleem | 19 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{GB-VLAG}} [[Damon Hill]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Renault]] | 30 | Ratkas | 1 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{GB-VLAG}} [[Johnny Herbert]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault]] | 30 | Botsing | 4 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{BE-VLAG}} Bertrand Gachot | Pacific-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Ratkas | 20 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]] | [[Jordan Grand Prix|Jordan]]-[[Peugeot]] | 16 | Ratkas | 16 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{NL-VLAG}} [[Jos Verstappen]] | Simtek-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Ratkas | 24 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{JP-VLAG}} Ukyo Katayama | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-Yamaha | 15 | Tol | 11 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{GB-VLAG}} [[Eddie Irvine]] | [[Jordan Grand Prix|Jordan]]-[[Peugeot]] | 15 | Koppeling | 8 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{IT-VLAG}} Domenico Schiattarella | Simtek-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Stuurfout | 26 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{DE-VLAG}} [[Heinz-Harald Frentzen]] | [[Sauber]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Elektriese probleem | 14 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Olivier Panis]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-Mugen-Honda | 0 | Botsing | 10 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} Pierluigi Martini | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ratkas | 17 | &nbsp; |} {{F1GP 1990–1999}} [[Kategorie:Sport in São Paulo (stad)]] [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1995|Brasilië]] m160nhoq47czagbolu7dl4not8qmblf 2917379 2917378 2026-07-13T15:06:25Z Aliwal2012 39067 2917379 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Brasilië |Grand Prix = Brasiliaanse |Image = Interlagos_1997.jpg |Date = 26 Maart |Year = 1995 |Official name = XXV Grande Prêmio do Brasil |Race_No = 1 |Season_No = 17 |Previous_round = 1994 Australiese Grand Prix |Next_round = 1995 Argentynse Grand Prix |Location = [[Autódromo José Carlos Pace]]<br/>[[Interlagos]], [[São Paulo]], Brasilië |Course = Permanente renbaan |Course_mi = 2.687 |Course_km = 4.325 |Distance_laps = 71 |Distance_mi = 190.808 |Distance_km = 307.075 |Weather = Bewolk |Pole_Driver = [[Damon Hill]] |Pole_Team = [[Williams F1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |Pole_Time = 1:20.081 |Pole_Country = Verenigde Koninkryk |Fast_Driver = [[Michael Schumacher]] |Fast_Team = [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault F1|Renault]] |Fast_Time = 1:20.921 |Fast_Lap = 51 |Fast_Country = Duitsland |First_Driver = [[Michael Schumacher]] |First_Team = [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault F1|Renault]] |First_Country = Duitsland |Second_Driver = [[David Coulthard]] |Second_Team = [[Williams F1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |Second_Country = Verenigde Koninkryk |Third_Driver = [[Gerhard Berger]] |Third_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Third_Country = Oostenryk |Lapchart = {{F1Laps1995|BRA}} }} Die '''[[1995 Formule Een-seisoen|1995]] [[Formule Een]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' het op [[26 Maart]] [[1995]] op die [[Autódromo José Carlos Pace]] in [[São Paulo]], [[Brasilië]] plaasgevind. Dit was die eerste wedren van die kampioenskapseisoen gewees, en is deur die [[Duitsers|Duitser]] [[Michael Schumacher]] in 'n [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault F1|Renault]] gewen. == Uitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! R. !! Pte. |- ! 1 | 1 | {{DE-VLAG}} '''[[Michael Schumacher]]''' | '''[[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault]]''' | 71 | +1:38:34.154 | 2 | '''10''' |- ! 2 | 6 | {{GB-VLAG}} '''[[David Coulthard]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Renault]]''' | 71 | +11.060 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 28 | {{AT-VLAG}} '''[[Gerhard Berger]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | +1 Ronde | 5 | '''4''' |- ! 4 | 8 | {{FI-VLAG}} '''[[Mika Häkkinen]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | 70 | +1 Ronde | 7 | '''3''' |- ! 5 | 27 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean Alesi]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | +1 Ronde | 6 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''Mark Blundell''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | 70 | +1 Ronde | 9 | '''1''' |- ! 7 | 4 | {{FI-VLAG}} [[Mika Salo]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-Yamaha | 69 | +2 Rondes | 12 | &nbsp; |- ! 8 | 25 | {{JP-VLAG}} [[Aguri Suzuki]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Honda Racing F1|Mugen-Honda]] | 69 | +2 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 9 | 17 | {{IT-VLAG}} Andrea Montermini | Pacific-[[Ford Motor Company|Ford]] | 65 | +6 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 10 | 21 | {{BR-VLAG}} Pedro Diniz | Forti-[[Ford Motor Company|Ford]] | 64 | +7 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{IT-VLAG}} Gianni Morbidelli | [[Arrows]]-Hart | 62 | Motor | 13 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{JP-VLAG}} Taki Inoue | [[Arrows]]-Hart | 48 | Enjin | 21 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Luca Badoer]] | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 47 | Enjin | 18 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{BR-VLAG}} Roberto Moreno | Forti-[[Ford Motor Company|Ford]] | 47 | Tol | 23 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{AT-VLAG}} Karl Wendlinger | [[Sauber]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 41 | Elektriese probleem | 19 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{GB-VLAG}} [[Damon Hill]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Renault]] | 30 | Ratkas | 1 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{GB-VLAG}} [[Johnny Herbert]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault]] | 30 | Botsing | 4 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{BE-VLAG}} Bertrand Gachot | Pacific-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Ratkas | 20 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]] | [[Jordan Grand Prix|Jordan]]-[[Peugeot]] | 16 | Ratkas | 16 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{NL-VLAG}} [[Jos Verstappen]] | Simtek-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Ratkas | 24 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{JP-VLAG}} Ukyo Katayama | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-Yamaha | 15 | Tol | 11 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{GB-VLAG}} [[Eddie Irvine]] | [[Jordan Grand Prix|Jordan]]-[[Peugeot]] | 15 | Koppeling | 8 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{IT-VLAG}} Domenico Schiattarella | Simtek-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Stuurfout | 26 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{DE-VLAG}} [[Heinz-Harald Frentzen]] | [[Sauber]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 10 | Elektriese probleem | 14 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Olivier Panis]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-Mugen-Honda | 0 | Botsing | 10 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} Pierluigi Martini | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ratkas | 17 | &nbsp; |} {{F1GP 1990–1999}} [[Kategorie:Sport in São Paulo (stad)]] [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1995|Brasilië]] ct7yo73yb8hcqsh63bq1cw7565ti245 0 398520 2917377 2572257 2026-07-13T15:02:21Z Aliwal2012 39067 2917377 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = ItalIë |Grand Prix = San Marino |Race_No = 3 |Season_No = 17 |Year = 1995 |Previous_round = 1995 Argentynse Grand Prix |Next_round = 1995 Spaanse Grand Prix |Image = Imola.svg |Caption = [[Autodromo Enzo e Dino Ferrari]] |Official name = Gran Premio "Warsteiner" di San Marino 1995 |Date = 30 April |Location = [[Autodromo Enzo e Dino Ferrari]], Imola, [[Emilia-Romagna]], [[Italië]] |Course = Permanente renbaan |Course_mi = 3.059 |Course_km = 4.895 |Distance_laps = 63 |Distance_mi = 192.740 |Distance_km = 308.385 |Weather = Swaar reën voor die wegspring, maar klaar op |Pole_Driver = [[Michael Schumacher]] |Pole_Team = [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault F1|Renault]] |Pole_Time = 1:27.274 |Pole_Country = Duitsland |Fast_Driver = [[Gerhard Berger]] |Fast_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Fast_Time = 1:29.568 |Fast_Lap = 57 |Fast_Country = Oostenryk |First_Driver = [[Damon Hill]] |First_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |First_Country = VK |Second_Driver = [[Jean Alesi]] |Second_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Second_Country = Frankryk |Third_Driver = [[Gerhard Berger]] |Third_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Third_Country = Oostenryk |Lapchart = {{F1Laps1995|SMR}} }} Die '''[[1995 Formule Een-seisoen|1995]] [[Formule 1]] [[San Marino Grand Prix]]''' is op 30 April [[1995]] op die [[Autodromo Enzo e Dino Ferrari]] in Imola, [[Italië]] gehou. Dit was die derde wedren van die kampioenskapseisoen en is deur [[Damon Hill]] in sy [[Williams F1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] gewen. ==Uitslag== {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede ! R. ! Punte |- ! 1 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Damon Hill]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]]''' | 63 | 1:41:42.522 | 4 | '''10''' |- ! 2 | 27 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean Alesi]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | +18.510 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 28 | {{AT-VLAG}} '''[[Gerhard Berger]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | +43.116 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{GB-VLAG}} '''[[David Coulthard]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]]''' | 63 | +51.890 | 3 | '''3''' |- ! 5 | 8 | {{FI-VLAG}} '''[[Mika Häkkinen]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | 62 | +1 rondte | 6 | '''2''' |- ! 6 | 30 | {{DE-VLAG}} '''[[Heinz-Harald Frentzen]]''' | '''[[Sauber]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | +1 rondte | 14 | '''1''' |- ! 7 | 2 | {{GB-VLAG}} [[Johnny Herbert]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault F1|Renault]] | 61 | +2 rondtes | 8 | &nbsp; |- ! 8 | 15 | {{GB-VLAG}} [[Eddie Irvine]] | [[Jordan Grand Prix|Jordan]]-[[Peugeot]] | 61 | +2 rondtes | 7 | &nbsp; |- ! 9 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Olivier Panis]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Honda|Mugen-Honda]] | 61 | +2 rondtes | 12 | &nbsp; |- ! 10 | 7 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 61 | +2 rondtes | 9 | &nbsp; |- ! 11 | 25 | {{JP-VLAG}} [[Aguri Suzuki]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Honda|Mugen-Honda]] | 60 | +3 rondtes | 16 | &nbsp; |- ! 12 | 23 | {{IT-VLAG}} Pierluigi Martini | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | +4 rondtes | 18 | &nbsp; |- ! 13 | 9 | {{IT-VLAG}} Gianni Morbidelli | [[Arrows]]-Hart | 59 | +4 rondtes | 11 | &nbsp; |- ! 14 | 24 | {{IT-VLAG}} [[Luca Badoer]] | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | +4 rondtes | 20 | &nbsp; |- ! NC | 21 | {{BR-VLAG}} [[Pedro Diniz]] | Forti-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | +7 rondtes, nie geklas | 26 | &nbsp; |- ! NC | 22 | {{BR-VLAG}} Roberto Moreno | Forti-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | +7 rondtes, nie geklas | 25 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{AT-VLAG}} Karl Wendlinger | [[Sauber]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Wiel | 21 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{BE-VLAG}} Bertrand Gachot | Pacific-Ilmor | 36 | Ratkas | 22 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{IT-VLAG}} Domenico Schiattarella | Simtek-[[Ford Motor Company|Ford]] | 35 | Suspensie | 23 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Rubens Barrichello]] | [[Jordan Grand Prix|Jordan]]-[[Peugeot]] | 31 | Transmissie | 10 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{JP-VLAG}} Ukyo Katayama | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Yamaha Motormaatskappy|Yamaha]] | 23 | Getol | 15 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{FI-VLAG}} [[Mika Salo]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Yamaha Motormaatskappy|Yamaha]] | 19 | Enjin | 13 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{IT-VLAG}} Andrea Montermini | Pacific-Ilmor | 15 | Ratkas | 24 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{NL-VLAG}} [[Jos Verstappen]] | Simtek-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Ratkas | 17 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{JP-VLAG}} Taki Inoue | [[Arrows]]-Hart | 12 | Getol | 19 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{DE-VLAG}} [[Michael Schumacher]] | [[Benetton Formula|Benetton]]-[[Renault F1|Renault]] | 10 | Ongeluk | 1 | &nbsp; |} == Wetenswaardighede == * [[Nigel Mansell]] maak sy debuut vir [[McLaren]]. * Andrea Montermini neem deel, ondanks 'n blindedermoperasie in die week voor die Grand Prix. * [[Michael Schumacher]] bots 'n halwe rondte nadat hy droëweerbande laat opsit op 'n halfnat baan. {{F1GP 1990–1999}} [[Kategorie:San Marino Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1995|San Marino]] 3n9ox946gwbokbwomyasimtjar5dw5z 0 400524 2917366 2655230 2026-07-13T13:51:23Z Oesjaar 7467 /* Bronne */ Verbeter 2917366 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = | taxon = Mesembryanthemum amabile | authority = (Gerbaulet & Struck) Klak, (2007) | synonyms =* ''Phyllobolus amabilis'' <small>Gerbaulet & Struck</small> }} '''''Mesembryanthemum amabile''''' is 'n [[vetplant]] wat deel is van die ''Aizoaceae'' [[Familie (biologie)|familie]]. Die plant is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan die [[Noord-Kaap]] en kom naby [[Sutherland]] voor. Die [[spesie]] het 'n [[voorkomsgebied]] van kleiner as 500 km² en groei in die [[Sukkulente Karoo]] in 'n rotsagtige omgewing op hoogtes van 1 200 tot 1 600 m. Die plant word as seldsaam beskou. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=148-1271 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77083418-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Mesembryanthemum|amabile]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] ba15dg4d6e8t9eg8gzf1zagj7lqyz9x 0 400582 2917365 2655370 2026-07-13T12:38:33Z Oesjaar 7467 /* Bronne */ Verbeter 2917365 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = | taxon = Mesembryanthemum prasinum | authority = ([[Louisa Bolus|L.Bolus]]) Klak, (2007) | synonyms =* ''Aridaria elongata'' <small>L.Bolus</small> * ''Aridaria multiseriata'' <small>L.Bolus</small> * ''Aridaria prasina'' <small>L.Bolus</small> * ''Nycteranthus elongatus'' <small>(L.Bolus) Schwantes</small> * ''Phyllobolus prasinus'' <small>(L.Bolus) Gerbaulet</small> * ''Sphalmanthus crassus'' <small>L.Bolus</small> * ''Sphalmanthus herrei'' <small>L.Bolus</small> }} '''''Mesembryanthemum prasinum''''' is 'n [[vetplant]] wat deel is van die ''Aizoaceae'' [[Familie (biologie)|familie]]. Die plant is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan die [[Noord-Kaap]]. == Bronne == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=148-1287 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77083429-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Mesembryanthemum|prasinum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] kdysg876hgr9jpqncydf97csgrnhk1z 0 400625 2917359 2655283 2026-07-13T12:31:03Z Oesjaar 7467 Verbeter 2917359 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Kougoed | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = | taxon = Mesembryanthemum emarcidum | authority = [[Carl Peter Thunberg|Thunb.]] (1791) | synonyms =* ''Mesembryanthemum anatomicum'' <small>Haw.</small> * ''Sceletium anatomicum'' <small>(Haw.) [[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''Sceletium dejagerae'' <small>L.Bolus</small> * ''Sceletium emarcidum'' <small>(Thunb.) L.Bolus</small> }} Die '''Kougoed''' (''Mesembryanthemum emarcidum'') is 'n [[vetplant]] wat deel is van die ''Aizoaceae'' [[Familie (biologie)|familie]]. Die plant is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan die [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]]. Dit kom tussen [[Prieska]], [[Beaufort-Wes]], [[Cradock]] en [[Calvinia]] voor en is deel van die [[Sukkulente Karoo]]-plantgroei. Dit het 'n [[voorkomsgebied]] van ongeveer 40 000 km². Die [[spesie]] groei tussen bosse en word moeilik raakgesien; daar is meer as 30 subpopulasies. Die plant word gesoek vir medisinale gebruik. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=148-1320 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:362847-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Mesembryanthemum|emarcidum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] f6mo7azlxl4y6ewhk6u6ykiswoggr1u 3 406670 2917389 2915974 2026-07-13T16:12:15Z MediaWiki message delivery 55541 /* Tech News: 2026-29 */ nuwe afdeling 2917389 wikitext text/x-wiki == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:52, 25 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:09, 1 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:30, 8 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:49, 15 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:05, 23 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:48, 29 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:57, 6 Julie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:12, 13 Julie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> cuhkhkud1ql37mvypliqankvcea7vlr 0 417197 2917368 2917353 2026-07-13T14:14:38Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2917368 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Sam Neill | Beeld = Sam Neill 2010.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif =Sam Neill in 2010 | Geboortenaam = Nigel John Dermot Neill | Alias = | Geboortedatum = 14 Septemberber 1947 | Geboorteplek = Omagh, Noord-Ierland | Nasionaliteit = [[Nieu-Seeland|Nieu-Seelander]] | Sterfdatum = {{SDEO|2026|07|13|1947|09|14|df=yes}} | Sterfplek = Sydney, [[Nieu-Suid-Wallis|NSW]], [[Australië]] | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 1977-2022 | Noemenswaardige rolprente = Jurassic Park | Webwerf = | IMDb = | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Sir Nigel John Dermot "Sam" Neill''' ([[14 September]] [[1947]] – [[13 Julie]] [[2026]]) was 'n Nieu-Seelandse akteur. Neill se loopbaan het hoofrolle in beide dramas en blockbusters ingesluit. Hy word as 'n "internasionale leidende man" beskou as een van die veelsydigste akteurs van sy generasie. Gebore in Omagh in County Tyrone, [[Noord-Ierland]], het Neill saam met sy gesin na Christchurch verhuis in 1954. Hy het eers erkenning gekry met sy verskyning in die 1977-film ''Sleeping Dogs'', wat hy gevolg het met hoofrolle in ''My Brilliant Career'' (1979), ''Omen III: The Final Conflict'', Possession (albei 1981), ''Evil Angels'' (ook bekend as A ''Cry in the Dark'') (1988), ''Dead Calm'' (1989), ''The Hunt For Red October'' (1990), The Piano (1993) en In die Mouth of Madness (1994). Hy het internasionale bekendheid verwerf as Dr. Alan Grant in ''[[Jurassic Park (rolprent)|Jurassic Park]]'' (1993), 'n rol wat hy in ''Jurassic Park III'' (2001) en ''Jurassic World Dominion'' (2022) vertolk. Buite film het Neill in talle televisiereekse in gas- en herhalende rolle verskyn, insluitend ''Reilly, Ace of Spies'' (1983), ''[[The Simpsons]]'' (1994), ''The Tudors'' (2007), ''Crusoe'' (2008–2010), ''Happy Town'' (2010), ''Alcatraz'' (2012) en ''Rick en Morty'' (2019), met die hoofrol as Merlin in ''Merlin'' (1998) ''Merlin's Apprentice'' (2006) en majoor Chester Campbell in die eerste twee reekse van ''Peaky Blinders'' (2013–2014). Hy het verskeie dokumentêre films aangebied en vertel. Neill sterf in [[Sydney]], [[Nieu-Suid-Wallis|NSW]], [[Australië]] [[13 Julie]] [[2026]], op 78 jaar oud. == Eksterne skakels == {{Commons category}} {{Wikiquote}} * {{IMDb|0000554|Sam Neill}} * {{Instagram|samneilltheprop|Sam Neill}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Neill, Sam}} [[Kategorie:Geboortes in 1947]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Nieu-Seelandse manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Nieu-Seelandse manlike akteurs van die 20ste eeu]] 41dhrtxkd6uc74am9ekzyahthja61q9 0 424384 2917466 2858325 2026-07-14T01:44:40Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2917466 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Herb Polski.svg|160px]] | klubnaam = Poole | vollenaam = Poolse nasionale sokkerspan | bynaam = ''Biało-Czerwoni'' (Die Wit-Rooies)</br>''Orły'' (Die Arende) | stigting = 1921 | stadion = | kapasiteit = | voorsitter = | afrigter = Jan Urban | kaptein = [[Robert Lewandowski]] | patroon_la1 = _pol24h | patroon_b1 = _pol24h | patroon_ra1 = _pol24h | patroon_sh1 = _pol24h | patroon_so1 = _pol24h | linkerarm1 = FFFFFF | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = FFFFFF | broek1 = FF0000 | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = _pol24a | patroon_b2 = _pol24a | patroon_ra2 = _pol24a | patroon_sh2 = _pol24a | patroon_so2 = _pol24a | linkerarm2 = FF0000 | liggaam2 = FF0000 | regterarm2 = FF0000 | broek2 = FFFFFF | kouse2 = FF0000 |konfederasie=[[UEFA]]}} Die '''Poolse nasionale sokkerspan''' verteenwoordig [[Pole]] in internasionale [[sokker]] en word beheer deur die Poolse Sokkervereniging (PZPN). Pole het sedert [[1921]] aan internasionale sokker deelgeneem. Hulle het twee keer bronsmedaljes in die [[Sokker-Wêreldbeker|FIFA Wêreldbeker]] gewen ([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|1974]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982|1982]]) en goud gewen by die [[Olimpiese Somerspele 1972|Olimpiese Spele in 1972]].<ref>{{cite web|url=https://www.sports-reference.com/olympics/summer/1972/FTB/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417055246/https://www.sports-reference.com/olympics/summer/1972/FTB/ |url-status=dead |archive-date=17 April 2020 |title=Football at the 1972 Munich Summer Games |work=Sports Reference |lang=en |access-date=19 Februarie 2018}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.rsssf.org/tablesp/pol-intres-new.html Lys van internasionale wedstryde] {{Commons-kategorie inlyn|Poland national association football team}} {{Sokkersaadjie}} {{Portaalbalk|Sport|Pole|Sokker}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Poolse nasionale sokkerspan}} [[Kategorie:Nasionale sokkerspanne]] ml9bnnzywiwn83l8ouswl0ko9rr9krc 0 424388 2917462 2888876 2026-07-14T01:39:50Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2917462 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Robert Lewandowski | image = [[Lêer:2019147183134 2019-05-27 Fussball 1.FC Kaiserslautern vs FC Bayern München - Sven - 1D X MK II - 0228 - B70I8527 (cropped).jpg|240px]] | caption = Lewandowski in 2019 | full_name = Robert Lewandowski<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ – Squad List: Poland (POL)|publisher=FIFA |page=21 |date=18 December 2022 |access-date=9 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1988|8|21|df=y}} | birth_place = [[Warskou]], [[Pole]] | height = 1,86 m | position = Doelskieter | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 9 | youthyears1 = 1996–1997 | youthclubs1 = Partyzant Leszno | youthyears2 = 1997–2004 | youthclubs2 = MKS Varsovia Warskou | years1 = 2005 | clubs1 = Delta Warskou | caps1 = 17 | goals1 = 4 | years2 = 2005–2006 | clubs2 = [[Legia Warskou|Legia Warskou II]] | caps2 = 13 | goals2 = 2 | years3 = 2006 | clubs3 = [[Znicz Pruszków|Znicz Pruszków II]] | caps3 = 4 | goals3 = 8 | years4 = 2006–2008 | clubs4 = [[Znicz Pruszków]] | caps4 = 59 | goals4 = 36 | years5 = 2008–2010 | clubs5 = [[Lech Poznań]] | caps5 = 58 | goals5 = 32 | years6 = 2010–2014 | clubs6 = [[Borussia Dortmund]] | caps6 = 131 | goals6 = 74 | years7 = 2014–2022 | clubs7 = [[Bayern München]] | caps7 = 253 | goals7 = 238 | years8 = 2022–2026 | clubs8 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps8 = 134 | goals8 = 83 | years9 = 2026– | clubs9 = [[Chicago Fire FC|Chicago Fire]] | caps9 = 134 | goals9 = 83 | nationalyears1 = 2007 | nationalteam1 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole o/19]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2008 | nationalteam2 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole o/21]] | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2008– | nationalteam3 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole]]<ref name="Poland national football team – Polish Football Association – Robert Lewandowski">{{cite web |url=https://pzpn.pl/en/national-teams/national-team-a/squad |title=National Teams – National Team A – Squad |website=PZPN.pl |publisher=[[Polish Football Association|PZPN]] |language=en |access-date=5 July 2024 |archive-date=5 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705150912/https://pzpn.pl/en/national-teams/national-team-a/squad |url-status=dead }}</ref> | nationalcaps3 = 167 | nationalgoals3 = 89 | club-update = 23 Mei 2026 | nationalteam-update = 3 Junie 2026 | module = {{Infobox person|embed=yes | signature = Signature lewandowski small.webp | signature_size = 105px }} }} '''Robert Lewandowski''' (gebore 21 Augustus 1988) is 'n [[Pole|Poolse]] [[Sokker|sokkerspeler]] wat as 'n doelskieter vir die [[Major League Soccer|MLS]]-klub Chicago Fire en die [[Poolse nasionale sokkerspan|Poolse nasionale span]] speel. Hy word beskou as een van die beste aanvallers van sy generasie, bekend vir sy afwerking, posisionering en tegniese vaardighede. Lewandowski het sy loopbaan by Znicz Pruszków begin voordat hy by Lech Poznań aangesluit het, waar hy 'n sleutelrol in hul 2009/10 Poolse Ekstraklasa-titel gespeel het. In 2010 het hy na [[BV Borussia Dortmund|Borussia Dortmund]] oorgeplaas en twee [[Bundesliga]]-titels gewen onder [[Jürgen Klopp]]. In 2014 het hy by Bayern München aangesluit, waar hy 'n dominante krag in Europese sokker geword het, verskeie ligatitels gewen het en in 2020 die [[UEFA Champions League]] verower het. Hy het verskeie rekords opgestel, insluitend die vinnigste vyf doele in 'n Bundesliga-wedstryd. Altesaam het hy 10 keer die ligatitel in Duitsland gewen. In 2022 het hy na [[FC Barcelona]] geskuif en die [[La Liga]]-topskutter geword in sy debuutseisoen. Hy het die La Liga-titel in 2022/23, 2024/25 en 2025/26 gewen. Op 29 Junie 2026 het Lewandowski met die Major League Soccer-klub Chicago Fire ’n ooreenkoms bereik en ’n kontrak tot 2028 onderteken.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagofirefc.com/news/a-defining-moment-in-chicago-sports-chicago-fire-fc-acquires-global-football-icon-robert-lewandowski|title=A Defining Moment in Chicago Sports: Chicago Fire FC Acquires Global Football Icon Robert Lewandowski {{!}} Chicago Fire FC|last=|website=chicagofirefc.com|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> Lewandowski is ook die voorste doelskieter in die geskiedenis van die Poolse nasionale span en het aan verskeie internasionale toernooie deelgeneem. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lewandowski, Robert}} [[Kategorie:Geboortes in 1988]] [[Kategorie:Poolse sokkerspelers]] [[Kategorie:Lewende mense]] 8vh1sliks0e47qa2ec0p8up0bh27fqh 2917463 2917462 2026-07-14T01:41:44Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2917463 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Robert Lewandowski | image = [[Lêer:2019147183134 2019-05-27 Fussball 1.FC Kaiserslautern vs FC Bayern München - Sven - 1D X MK II - 0228 - B70I8527 (cropped).jpg|240px]] | caption = Lewandowski in 2019 | full_name = Robert Lewandowski<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ – Squad List: Poland (POL)|publisher=FIFA |page=21 |date=18 December 2022 |access-date=9 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1988|8|21|df=y}} | birth_place = [[Warskou]], [[Pole]] | height = 1,86 m | position = Doelskieter | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 9 | youthyears1 = 1996–1997 | youthclubs1 = Partyzant Leszno | youthyears2 = 1997–2004 | youthclubs2 = MKS Varsovia Warskou | years1 = 2005 | clubs1 = Delta Warskou | caps1 = 17 | goals1 = 4 | years2 = 2005–2006 | clubs2 = [[Legia Warskou|Legia Warskou II]] | caps2 = 13 | goals2 = 2 | years3 = 2006 | clubs3 = [[Znicz Pruszków|Znicz Pruszków II]] | caps3 = 4 | goals3 = 8 | years4 = 2006–2008 | clubs4 = [[Znicz Pruszków]] | caps4 = 59 | goals4 = 36 | years5 = 2008–2010 | clubs5 = [[Lech Poznań]] | caps5 = 58 | goals5 = 32 | years6 = 2010–2014 | clubs6 = [[Borussia Dortmund]] | caps6 = 131 | goals6 = 74 | years7 = 2014–2022 | clubs7 = [[Bayern München]] | caps7 = 253 | goals7 = 238 | years8 = 2022–2026 | clubs8 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps8 = 134 | goals8 = 83 | years9 = 2026– | clubs9 = [[Chicago Fire FC|Chicago Fire]] | caps9 = 134 | goals9 = 83 | nationalyears1 = 2007 | nationalteam1 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole o/19]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2008 | nationalteam2 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole o/21]] | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2008– | nationalteam3 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole]]<ref name="Poland national football team – Polish Football Association – Robert Lewandowski">{{cite web |url=https://pzpn.pl/en/national-teams/national-team-a/squad |title=National Teams – National Team A – Squad |website=PZPN.pl |publisher=[[Polish Football Association|PZPN]] |language=en |access-date=5 July 2024 |archive-date=5 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705150912/https://pzpn.pl/en/national-teams/national-team-a/squad |url-status=dead }}</ref> | nationalcaps3 = 167 | nationalgoals3 = 89 | club-update = 23 Mei 2026 | nationalteam-update = 3 Junie 2026 | module = {{Infobox person|embed=yes | signature = Signature lewandowski small.webp | signature_size = 105px }} }} '''Robert Lewandowski''' (gebore 21 Augustus 1988) is 'n [[Pole|Poolse]] [[Sokker|sokkerspeler]] wat as 'n doelskieter vir die [[Major League Soccer|MLS]]-klub Chicago Fire en die [[Poolse nasionale sokkerspan|Poolse nasionale span]] speel. Hy word beskou as een van die beste aanvallers van sy generasie, bekend vir sy afwerking, posisionering en tegniese vaardighede. Lewandowski het sy loopbaan by Znicz Pruszków begin voordat hy by [[Lech Poznań]] aangesluit het, waar hy 'n sleutelrol in hul 2009/10 Poolse Ekstraklasa-titel gespeel het. In 2010 het hy na [[BV Borussia Dortmund|Borussia Dortmund]] oorgeplaas en twee [[Bundesliga]]-titels gewen onder [[Jürgen Klopp]]. In 2014 het hy by [[FC Bayern München|Bayern München]] aangesluit, waar hy 'n dominante krag in Europese sokker geword het, verskeie ligatitels gewen het en in 2020 die [[UEFA Champions League]] verower het. Hy het verskeie rekords opgestel, insluitend die vinnigste vyf doele in 'n Bundesliga-wedstryd. Altesaam het hy 10 keer die ligatitel in Duitsland gewen. In 2022 het hy na [[FC Barcelona]] geskuif en die [[La Liga]]-topskutter geword in sy debuutseisoen. Hy het die La Liga-titel in 2022/23, 2024/25 en 2025/26 gewen. Op 29 Junie 2026 het Lewandowski met die Major League Soccer-klub Chicago Fire ’n ooreenkoms bereik en ’n kontrak tot 2028 onderteken.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagofirefc.com/news/a-defining-moment-in-chicago-sports-chicago-fire-fc-acquires-global-football-icon-robert-lewandowski|title=A Defining Moment in Chicago Sports: Chicago Fire FC Acquires Global Football Icon Robert Lewandowski {{!}} Chicago Fire FC|last=|website=chicagofirefc.com|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> Lewandowski is ook die voorste doelskieter in die geskiedenis van die Poolse nasionale span en het aan verskeie internasionale toernooie deelgeneem. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lewandowski, Robert}} [[Kategorie:Poolse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1988]] [[Kategorie:Lewende mense]] 2g7pk1iiylmkrd5szp5uhjj402l41o1 2917464 2917463 2026-07-14T01:42:07Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2917464 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Robert Lewandowski | image = [[Lêer:2019147183134 2019-05-27 Fussball 1.FC Kaiserslautern vs FC Bayern München - Sven - 1D X MK II - 0228 - B70I8527 (cropped).jpg|240px]] | caption = Lewandowski in 2019 | full_name = Robert Lewandowski<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ – Squad List: Poland (POL)|publisher=FIFA |page=21 |date=18 December 2022 |access-date=9 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1988|8|21|df=y}} | birth_place = [[Warskou]], [[Pole]] | height = 1,86 m | position = Doelskieter | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 9 | youthyears1 = 1996–1997 | youthclubs1 = Partyzant Leszno | youthyears2 = 1997–2004 | youthclubs2 = MKS Varsovia Warskou | years1 = 2005 | clubs1 = Delta Warskou | caps1 = 17 | goals1 = 4 | years2 = 2005–2006 | clubs2 = [[Legia Warskou|Legia Warskou II]] | caps2 = 13 | goals2 = 2 | years3 = 2006 | clubs3 = [[Znicz Pruszków|Znicz Pruszków II]] | caps3 = 4 | goals3 = 8 | years4 = 2006–2008 | clubs4 = [[Znicz Pruszków]] | caps4 = 59 | goals4 = 36 | years5 = 2008–2010 | clubs5 = [[Lech Poznań]] | caps5 = 58 | goals5 = 32 | years6 = 2010–2014 | clubs6 = [[Borussia Dortmund]] | caps6 = 131 | goals6 = 74 | years7 = 2014–2022 | clubs7 = [[Bayern München]] | caps7 = 253 | goals7 = 238 | years8 = 2022–2026 | clubs8 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps8 = 134 | goals8 = 83 | years9 = 2026– | clubs9 = [[Chicago Fire FC|Chicago Fire]] | caps9 = 134 | goals9 = 83 | nationalyears1 = 2007 | nationalteam1 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole o/19]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2008 | nationalteam2 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole o/21]] | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2008– | nationalteam3 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole]]<ref name="Poland national football team – Polish Football Association – Robert Lewandowski">{{cite web |url=https://pzpn.pl/en/national-teams/national-team-a/squad |title=National Teams – National Team A – Squad |website=PZPN.pl |publisher=[[Polish Football Association|PZPN]] |language=en |access-date=5 July 2024 |archive-date=5 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705150912/https://pzpn.pl/en/national-teams/national-team-a/squad |url-status=dead }}</ref> | nationalcaps3 = 167 | nationalgoals3 = 89 | club-update = 23 Mei 2026 | nationalteam-update = 3 Junie 2026 | module = {{Infobox person|embed=yes | signature = Signature lewandowski small.webp | signature_size = 105px }} }} '''Robert Lewandowski''' (gebore [[21 Augustus]] [[1988]]) is 'n [[Pole|Poolse]] [[Sokker|sokkerspeler]] wat as 'n doelskieter vir die [[Major League Soccer|MLS]]-klub Chicago Fire en die [[Poolse nasionale sokkerspan|Poolse nasionale span]] speel. Hy word beskou as een van die beste aanvallers van sy generasie, bekend vir sy afwerking, posisionering en tegniese vaardighede. Lewandowski het sy loopbaan by Znicz Pruszków begin voordat hy by [[Lech Poznań]] aangesluit het, waar hy 'n sleutelrol in hul 2009/10 Poolse Ekstraklasa-titel gespeel het. In 2010 het hy na [[BV Borussia Dortmund|Borussia Dortmund]] oorgeplaas en twee [[Bundesliga]]-titels gewen onder [[Jürgen Klopp]]. In 2014 het hy by [[FC Bayern München|Bayern München]] aangesluit, waar hy 'n dominante krag in Europese sokker geword het, verskeie ligatitels gewen het en in 2020 die [[UEFA Champions League]] verower het. Hy het verskeie rekords opgestel, insluitend die vinnigste vyf doele in 'n Bundesliga-wedstryd. Altesaam het hy 10 keer die ligatitel in Duitsland gewen. In 2022 het hy na [[FC Barcelona]] geskuif en die [[La Liga]]-topskutter geword in sy debuutseisoen. Hy het die La Liga-titel in 2022/23, 2024/25 en 2025/26 gewen. Op 29 Junie 2026 het Lewandowski met die Major League Soccer-klub Chicago Fire ’n ooreenkoms bereik en ’n kontrak tot 2028 onderteken.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagofirefc.com/news/a-defining-moment-in-chicago-sports-chicago-fire-fc-acquires-global-football-icon-robert-lewandowski|title=A Defining Moment in Chicago Sports: Chicago Fire FC Acquires Global Football Icon Robert Lewandowski {{!}} Chicago Fire FC|last=|website=chicagofirefc.com|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> Lewandowski is ook die voorste doelskieter in die geskiedenis van die Poolse nasionale span en het aan verskeie internasionale toernooie deelgeneem. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lewandowski, Robert}} [[Kategorie:Poolse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1988]] [[Kategorie:Lewende mense]] bkvrl3cw7h4ap7bvxo2sa4n43qi4tvh 2917465 2917464 2026-07-14T01:42:24Z Vryheid vir Suid-Afrika 184704 2917465 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Robert Lewandowski | image = [[Lêer:2019147183134 2019-05-27 Fussball 1.FC Kaiserslautern vs FC Bayern München - Sven - 1D X MK II - 0228 - B70I8527 (cropped).jpg|240px]] | caption = Lewandowski in 2019 | full_name = Robert Lewandowski<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ – Squad List: Poland (POL)|publisher=FIFA |page=21 |date=18 December 2022 |access-date=9 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1988|8|21|df=y}} | birth_place = [[Warskou]], [[Pole]] | height = 1,86 m | position = Doelskieter | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 9 | youthyears1 = 1996–1997 | youthclubs1 = Partyzant Leszno | youthyears2 = 1997–2004 | youthclubs2 = MKS Varsovia Warskou | years1 = 2005 | clubs1 = Delta Warskou | caps1 = 17 | goals1 = 4 | years2 = 2005–2006 | clubs2 = [[Legia Warskou|Legia Warskou II]] | caps2 = 13 | goals2 = 2 | years3 = 2006 | clubs3 = [[Znicz Pruszków|Znicz Pruszków II]] | caps3 = 4 | goals3 = 8 | years4 = 2006–2008 | clubs4 = [[Znicz Pruszków]] | caps4 = 59 | goals4 = 36 | years5 = 2008–2010 | clubs5 = [[Lech Poznań]] | caps5 = 58 | goals5 = 32 | years6 = 2010–2014 | clubs6 = [[Borussia Dortmund]] | caps6 = 131 | goals6 = 74 | years7 = 2014–2022 | clubs7 = [[Bayern München]] | caps7 = 253 | goals7 = 238 | years8 = 2022–2026 | clubs8 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps8 = 134 | goals8 = 83 | years9 = 2026– | clubs9 = [[Chicago Fire FC|Chicago Fire]] | caps9 = 134 | goals9 = 83 | nationalyears1 = 2007 | nationalteam1 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole o/19]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2008 | nationalteam2 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole o/21]] | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2008– | nationalteam3 = [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole]]<ref name="Poland national football team – Polish Football Association – Robert Lewandowski">{{cite web |url=https://pzpn.pl/en/national-teams/national-team-a/squad |title=National Teams – National Team A – Squad |website=PZPN.pl |publisher=[[Polish Football Association|PZPN]] |language=en |access-date=5 July 2024 |archive-date=5 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705150912/https://pzpn.pl/en/national-teams/national-team-a/squad |url-status=dead }}</ref> | nationalcaps3 = 167 | nationalgoals3 = 89 | club-update = 23 Mei 2026 | nationalteam-update = 3 Junie 2026 | module = {{Infobox person|embed=yes | signature = Signature lewandowski small.webp | signature_size = 105px }} }} '''Robert Lewandowski''' (gebore [[21 Augustus]] [[1988]]) is 'n [[Pole|Poolse]] [[Sokker|sokkerspeler]] wat as 'n doelskieter vir die [[Major League Soccer|MLS]]-klub Chicago Fire en die [[Poolse nasionale sokkerspan|Poolse nasionale span]] speel. Hy word beskou as een van die beste aanvallers van sy generasie, bekend vir sy afwerking, posisionering en tegniese vaardighede. Lewandowski het sy loopbaan by Znicz Pruszków begin voordat hy by [[Lech Poznań]] aangesluit het, waar hy 'n sleutelrol in hul 2009/10 Poolse Ekstraklasa-titel gespeel het. In 2010 het hy na [[BV Borussia Dortmund|Borussia Dortmund]] oorgeplaas en twee [[Bundesliga]]-titels gewen onder [[Jürgen Klopp]]. In 2014 het hy by [[FC Bayern München|Bayern München]] aangesluit, waar hy 'n dominante krag in Europese sokker geword het, verskeie ligatitels gewen het en in 2020 die [[UEFA Champions League]] verower het. Hy het verskeie rekords opgestel, insluitend die vinnigste vyf doele in 'n Bundesliga-wedstryd. Altesaam het hy 10 keer die ligatitel in Duitsland gewen. In 2022 het hy na [[FC Barcelona]] geskuif en die [[La Liga]]-topskutter geword in sy debuutseisoen. Hy het die La Liga-titel in 2022/23, 2024/25 en 2025/26 gewen. Op 29 Junie 2026 het Lewandowski met die Major League Soccer-klub Chicago Fire ’n ooreenkoms bereik en ’n kontrak tot 2028 onderteken.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagofirefc.com/news/a-defining-moment-in-chicago-sports-chicago-fire-fc-acquires-global-football-icon-robert-lewandowski|title=A Defining Moment in Chicago Sports: Chicago Fire FC Acquires Global Football Icon Robert Lewandowski {{!}} Chicago Fire FC|last=|website=chicagofirefc.com|language=en|access-date=2026-07-14}}</ref> Lewandowski is ook die voorste doelskieter in die geskiedenis van die Poolse nasionale span en het aan verskeie internasionale toernooie deelgeneem. == Verwysings == {{Verwysings}}{{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lewandowski, Robert}} [[Kategorie:Poolse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1988]] [[Kategorie:Lewende mense]] 6u9pxcb4c5j03vl8apfglrnez2c0p41 0 426263 2917393 2905269 2026-07-13T16:37:42Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2917393 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Reservaat |reservaat_naam = Kuschke-natuurreservaat |ander_naam = |iucn_kategorie = |beeld = |beeld_byskrif = |kaart = |kaart_byskrif = |land = [[Suid-Afrika]] |provinsie = [[Limpopo]] |naaste_dorp = [[Pretoria]] |duimdrukkerkaart = Limpopo |duimdrukkeretiketposisie = links |duimdrukkerkaartgrootte = |duimdrukkerkaartbyskrif = |breedtegraad = 24 |breedtegraad_m = 2 |breedtegraad_s = 7 |breedtegraad_NS = S |lengtegraad = 29 |lengtegraad_m = 20 |lengtegraad_s = 0 |lengtegraad_OW = O |oppervlak = 19,71 km²<ref>{{Cite web |url=https://rris.biopama.org/pa/300442?language=en |title=Biopama databladsy. Besoek 19 Maart 2025 |access-date=19 Maart 2025 |archive-date=25 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325105951/https://rris.biopama.org/pa/300442?language=en |url-status=dead }}</ref> |openingsjaar = 1959 |besoekerstal = |besoekersjaartal = |bestuursliggaam = Individuele eienaars |webblad = }} '''Kuschke-natuurreservaat''' is 'n [[natuurreservaat]] sentraal in die [[Limpopoprovinsie]] geleë, ingewig tussen die [[N1 (Suid-Afrika)|N1]] en die [[R519 (Suid-Afrika)|R519-streeksroete]] wat [[Naboomspruit]] via [[Mokopane]] met [[Polokwane]] verbind. Dit lê 220 km noordoos van [[Pretoria]], Suid-Afrika se hoofstad. Die klimaat is koel en droog.<ref name="koppen">{{Cite journal |last=Peel |first=M C |last2=Finlayson |first2=B L |date= |title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal=Hydrology and Earth System Sciences |publisher= |volume=11 |issue= |pages=1633-1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |access-date=30 Januarie 2016 |archive-date=16 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816162501/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |url-status=dead }}</ref> Die gemiddelde temperatuur is 20 [[Temperatuur|°C]]. Die warmste maand is Januarie, op 24&nbsp;°C, en die koudste Julie, op 13&nbsp;°C.<ref name="nasa">{{Cite web|url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title=NASA Earth Observations Data Set Index|publisher=NASA|access-date=30 Januarie 2016|archive-date=28 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171128214629/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|url-status=dead}}</ref> Die gemiddelde reënval is 571 millimeter per jaar. Die natste maand is Desember, met 124 millimeter reën, en die droogste is Julie.<ref name="nasarain">{{Cite web|url=http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title=NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|publisher=NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission|access-date=30 Januarie 2016|archive-date=11 Mei 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511075534/https://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|url-status=dead}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Limpopo saadjie}} [[Kategorie:Natuurreservate in Limpopo]] t5j9u3bnehkjz7782iv4e1xr16yliao 0 455963 2917408 2911716 2026-07-13T18:00:05Z SpesBona 2720 Bygewerk, nog besig 2917408 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Paraguay | beeld = Kenteken van die Paraguaanse nasionale rugbyspan.png | unie = [[Paraguaanse Rugbyunie]] (URP) | bynaam = ''Los Yacarés'' (“die kaaimanne”) | embleem = ’n Kaaiman | stadion = [[Estadio Héroes de Curupayty]], [[Luque]] | kapasiteit = 3&nbsp;000 | kaptein = [[Mariano Garcete]] | afrigter = {{vlagikoon|Argentinië}} [[Ricardo Le Fort]] | patroon_la1 = _whitehoops | patroon_b1 = _whitehoops | patroon_ra1 = _whitehoops | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = ff0000 | liggaam1 = ff0000 | regterarm1 = ff0000 | broek1 = 000080 | kouse1 = ff0000 | patroon_la2 = | patroon_b2 = | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = 000080 | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = 000080 | broek2 = 000080 | kouse2 = 000080 | statistiek = | toetse = | toptoetspuntebehaler = | meestedrieë = | jongstespeler = | eerste = {{PARru}} 3–21 {{BRAru-r}}<br />([[Asunción]], [[Paraguay]]; 5 September 1970) | grootwen = {{PARru}} 109–0 {{BOLru-r}}<br />(Asunción, Paraguay; 20 September 2019) | grootverloor = {{ARGru}} 152–0 {{PARru-r}}<br />([[Mendoza, Argentinië|Mendoza]], [[Argentinië]]; 1 Mei 2002) | Wêreldbekerverskynings = | jaar = | beste = | url = www.urp.org.py | unieurl = }} Die '''Paraguaanse nasionale rugbyspan''' ([[Spaans]]: ''Selección de rugby de Paraguay'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Paraguay]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Hulle dra die bynaam ''Los Yacarés'' (Spaans vir: “die [[kaaiman]]ne”) na die [[Paraguaanse kaaiman]] (''Caiman yacare''). Rugby word in Paraguay geadministreer deur die [[Paraguaanse Rugbyunie]] (''Unión de Rugby del Paraguay'', URP) wat in 1970 gestig is. Paraguay word as die sewende beste rugbyspan in die [[Amerikas]] beskou (ná [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]], die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]], [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]], [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]], [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] en [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan|Brasilië]]) en deur [[Wêreldrugby]] as ’n vlak drie-span erken. Die Paraguaanse rugbyspan is tans (Julie 2026) 31ste op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=25 November 2025}}</ref> Paraguay het in 1970 sy eerste toetswedstryd teen Brasilië gespeel. Die span het tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap nog geen titel ingepalm nie, een keer in die tweede en twee keer in die derde plek geëindig. Paraguay kon tot dusver nog nie vir ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. Paraguay speel tradisioneel in gestreepte rooi en wit truie, donkerblou broeke en rooi sokkies – wat aan die kleure van die [[vlag van Paraguay]] ontleen is. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Paraguaanse Rugbyunie}} Die beheerliggaam vir rugby in Paraguay is die Paraguaanse Rugbyunie (Spaans: ''Unión de Rugby del Paraguay'', URP). Die Paraguaanse Rugbyunie is in 1970 gestig en het in 1989 ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/south-america/paraguay |title=Paraguay |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=25 November 2025}}</ref> Daarbenewens was die Paraguaanse beheerliggaam in 1988 ’n stigtingslid van CONSUR (nou [[Suid-Amerika Rugby]]).<ref name="CONSUR">{{es}} {{cite web |url=https://sudamerica.rugby/espanol/sudamerica-rugby-7#historia |title=Historia |publisher=[[Suid-Amerika Rugby]] |date=2021 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Die hoogste rugbyliga in die land is die ''Campeonato Paraguayo de Rugby'' wat in 1970 gestig is en tans tussen nege spanne beslis word. In die verlede was die meeste spelers van die Paraguaanse nasionale span uit dié amateurliga afkomstig. Sedert 2020 draf die meeste Paraguaanse spelers egter uit vir die keurspan [[Yacaré]] wat aan die professionele Superrugby Amerikas deelneem. Hieraan neem ook spanne uit [[Argentinië]], [[Brasilië]], [[Chili]], [[Uruguay]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/786870/super-rugby-americas-kicks-off |title=Super Rugby Americas kicks off in Argentina |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=17 Februarie 2023 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Van die ander spelers is veral op professionele vlak in [[Europa]] aktief. Naas die amptelike nasionale span roep die Paraguaanse Rugbyunie ook ander keurspanne byeen. Net soos ander rugbylande beskik Paraguay oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die ''Paraguay Sevens'' is die Paraguaanse [[sewesrugby]]span en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker en [[Olimpiese Somerspele]] deel. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === In die buurlande [[Argentinië]] en [[Brasilië]] het in die laat 19de eeu veral Britse emigrante rugby gespeel. Van daar is die spel na Paraguay geneem. In die 1930’s is die eerste gedokumenteerde rugbywedstryd in Paraguay tussen spelers van [[Cerro Porteño]] en [[Club Olimpia]] (dié land se twee grootste [[sokker]]klubs) gespeel. Daarna het die spel egter stadigaan ontwikkel. In die laat 1960’s is die land se eerste amptelike rugbyklub, die Asunción Rugbyklub, deur twee Britte, twee Argentyne, een Nederlander en een Nieu-Seelander gestig.<ref>{{en}} Chris Thau: ''The South American Scene'' in Nigel Starmer-Smith en Ian Robertson (redakteurs) ''The Whitbread Rugby World '89'' (Lennard Books, 1988, {{ISBN|1-85291-038-0}}) bl. 52</ref> Hulle het nieamptelike wedstryde in die Botaniese Tuin van [[Asunción]] gespeel en vir wedstryde na Argentinië gereis. In 1970 is met die Universiteitsklub van Asunción (CURDA) ’n tweede rugbyklub in Asunción gestig. In die 1970’s en 1980’s is nog rugbyklubs gestig. === Eerste Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe === In 1970 is die beheerliggaam Paraguaanse Rugbyunie (Spaans: ''Unión de Rugby del Paraguay'', URP) gestig en in dieselfde jaar het die Paraguane vir hul eerste toetswedstryd tuis in Asunción [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan|Brasilië]] verwelkom. Een jaar later het hulle vir die eerste keer aan die vastelandse Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem. Hulle het egter swak nederlae gely teen [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]], [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] en [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]], slegs teen Brasilië was die nederlaag minder duidelik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1971 |title=Sudamericano de Rugby 1971 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe in 1973, 1975 en 1979 is die span telkens deur Argentinië, Brasilië, Chili en Uruguay geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1973 |title=Sudamericano de Rugby 1973 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1975 |title=Sudamericano de Rugby 1975 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1979 |title=Sudamericano de Rugby 1979 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Daarteenoor het Paraguay in 1977 sy eerste oorwinning oor Brasilië aangeteken en die vierde plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1977 |title=Sudamericano de Rugby 1977 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Nadat die buurland Argentinië ’n verbod op alle sportiewe ontmoetings met Suid-Afrika geplaas het, is in 1980 die “skaduspan” Sudamérica XV (ook ''Jaguares Sudamericanos'' genoem) gestig. Hoewel die meeste van die spelers Argentyne was, het ook ’n aantal Paraguane vir die span uitgedraf. Die altesaam vyf betrokke beheerliggame het die span nie amptelik erken nie, maar in die geheim geduld. Gedurende die volgende vier jaar het die Sudamérica XV agt keer teen die [[Springbokke]] gespeel, maar hulle kon slegs een wedstryd wen (op 3 April 1982 in [[Bloemfontein]]).<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=[[Parys]] |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=611–612}}</ref> Argentinië, die onoorwonne wenner van al die vorige vastelandse rugbykampioenskappe, het in 1981 nie aan die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem nie, waardeur die ander deelnemers die kans gehad het om dié toernooi vir die eerste keer ooit te wen. Die Paraguane het egter swak nederlae gely teen beide Uruguay en Chili, terwyl hulle Brasilië kon klop en sodoende die laaste plek vermy het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1981 |title=Sudamericano de Rugby 1981 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Twee jaar later het Argentinië weer aan die toernooi deelgeneem en Paraguay kon slegs die vierde plek ná Argentinië, Uruguay en Chili beklee; in 1985 en 1987 het hulle dieselfde uitslag behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1983 |title=Sudamericano de Rugby 1983 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1985 |title=Sudamericano de Rugby 1985 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1987 |title=Sudamericano de Rugby 1987 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> In 1985 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]), wat destyds baie eksklusief was en slegs agt lede gehad het, op die invoering van die [[rugbywêreldbeker]]toernooi besluit. Vir die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] het die IRVR nege spanne vir deelname genooi, maar Paraguay het geen uitnodiging ontvang nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |date=2021 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Ná Brasilië se terugkeer in 1989 het die Paraguane tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe slegs in die vyfde plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1989 |title=Sudamericano de Rugby 1989 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> In dieselfde jaar was die Paraguaanse beheerliggaam een van die stigtingslede van die vastelandse beheerliggaam CONSUR (nou [[Suid-Amerika Rugby]])<ref name="CONSUR" /> wat in 1989 ’n IRVR-lid geword het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks Ltd. |date=1997 |ISBN=1-86200-013-1 |pages=77}}</ref> Aan die [[Rugbywêreldbeker 1991]]-kwalifisering het Paraguay nie deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=1991 |title=1991 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Aan die begin van die 1990’s het Paraguay beter vertoon in die vastelandse kampioenskap, nadat hulle in 1991 die vierde plek beklee het, het die span in 1993 die derde plek ná Argentinië en Uruguay behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1991 |title=Sudamericano de Rugby 1991 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1993 |title=Sudamericano de Rugby 1993 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Die laasgenoemde toernooi het gelyktydig as eerste kwalifiseringsrondte vir die [[Rugbywêreldbeker 1995]] gedien, maar die Paraguane het met hul uitslag nie die volgende rondte gehaal nie. In 1995 het hulle weer die derde plek beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1995 |title=Sudamericano de Rugby 1995 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe in 1997 en 1998 het met die vierde plek teleurstellend vir Paraguay verloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1997 |title=Sudamericano de Rugby 1997 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1998 |title=Sudamericano de Rugby 1998 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Tydens die tussen-in besliste [[Rugbywêreldbeker 1999]]-kwalifisering is Paraguay deur beide Chili en Uruguay geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=1999 |title=1999 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> === In die nuwe millennium === Van 2000 af is die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap jaarliks beslis, maar die magsbalans op die vasteland het vir eers nie verander nie. Argentinië, Uruguay en Chili was onoorwinbare teenstanders.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compsoverview/40 |title=Sudamericano de Rugby – Overview |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2003]]-kwalifisering het die Paraguane Brasilië geklop, maar teen Chili verloor, waarmee hulle die volgende rondte misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2003 |title=2003 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Voor die afskop van die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2003 het Paraguay ’n kwalifiserende wedstryd teen Brasilië gewen, waarvolgens hulle in afdeling A kon aanbly. Nietemin is hulle ná nederlae teen al drie die deelnemers tydens die kampioenskap na afdeling B gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2003 |title=Sudamericano de Rugby 2003 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Die Paraguane het dié afdeling in 2004 en 2005 in die eerste plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/109?Stagione=2004 |title=Sudamericano de Rugby 2004 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref><ref name="a2005">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/109?Stagione=2005 |title=Sudamericano de Rugby 2005 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2005 was deels gelyktydig die tweede [[Rugbywêreldbeker 2007]]-kwalifiseringsrondte, waar Paraguay Brasilië geklop het, maar deur Chili verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2007 |title=2007 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2005 se afdeling B het die Paraguane weer die eerste plek beklee.<ref name="a2005" /> Daarna het hulle eers in 2008 weer aan die vastelandse kampioenskap deelgeneem en in die afdeling B tweede ná Brasilië geëindig, waarmee die span na die hoogste vlak van die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap gepromoveer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/109?Stagione=2008 |title=Sudamericano de Rugby 2008 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2008 het ook gedien as die eerste [[Rugbywêreldbeker 2011]]-kwalifiseringsrondte, maar slegs Brasilië het met sy eerste groepplek die volgende rondte gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2011 |title=2011 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe in 2009, 2010 en 2011 het Paraguay telkens in die derde plek ná Uruguay, Chili en Brasilië afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2009 |title=Sudamericano de Rugby 2009 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2010 |title=Sudamericano de Rugby 2010 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2011 |title=Sudamericano de Rugby 2011 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Vir die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2012 is die span weer in afdeling B gegroepeer, wat hulle onoorwonne in die eerste plek afgesluit het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2012 |title=Sudamericano de Rugby 2012 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2013 het Paraguay met ’n nederlaag teen Brasilië in die uitspeelwedstryd afgeskop, waarmee hulle in afdeling B aangebly het, wat hulle beklink het en gepromoveer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/109?Stagione=2013 |title=Sudamericano de Rugby 2013 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Aangesien die uitspeelwedstryd gelyktydig deel was van die [[Rugbywêreldbeker 2015]]-kwalifisering, het die Paraguane dié toernooi misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2015 |title=2015 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> === Verdere ontwikkeling === Argentinië het vanweë sy oorskakeling na die Suidelike Halfrond se [[Die Rugbykampioenskap|Rugbykampioenskapstoernooi]] van 2014 af nie meer met sy dominerende nasionale span aan die jaarlikse vastelandse toernooi deelgeneem nie. In dieselfde jaar was die Paraguane gelyk op punte met Brasilië en Chili en hulle het met hul beter punteverskil vir die eerste keer die toernooi in die tweede plek ná Uruguay afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2014 |title=Sudamericano de Rugby 2014 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Hulle kon egter nie aangaan met dié prestasie nie en het in 2025 slegs die derde plek ná Chili en Uruguay behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2015 |title=Sudamericano de Rugby 2015 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe in 2016 en 2017 het nog erger verloop met onderskeidelik die vierde en laaste plek.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2016 |title=Sudamericano de Rugby 2016 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2017 |title=Sudamericano de Rugby 2017 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Albei toernooie het ook gedien as die [[Rugbywêreldbeker 2019]]-kwalifisering, waardeur die Paraguane ook dié hooftoernooi misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2019 |title=2019 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Tydens die omskepte Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2018 het Paraguay slegs die vyfde plek behaal, waarna hulle tydens die 2019-toernooi met die sesde plek nog swakker gevaar het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2018 |title=Sudamericano de Rugby 2018 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2019 |title=Sudamericano de Rugby 2019 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Ná die uitbreek van die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] aan die begin van 2020 kon vir anderhalf jaar geen toetswedstryd gespeel word nie en die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap is nie beslis nie. Eers in Julie 2021, met die afskop van die [[Rugbywêreldbeker 2023]]-kwalifisering, het die ''Yacaras'' weer aan die internasionale speelprogram deelgeneem. In rondte 1 het hulle egter teen Brasilië vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2023 |title=2023 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2023 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Gedurende die [[2024 midjaarrugbytoetsreeks]] het die Paraguane met [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong]] en [[Belgiese nasionale rugbyspan|België]] vir die eerste keer nie-Suid-Amerikaanse teenstanders gehuisves.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2024/04/17/paraguay-joins-annual-july-internationals/ |title=Paraguay Joins Annual July Internationals |publisher=Americas Rugby News |date=17 April 2024 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Teen Hongkong het die gasheer egter ’n swak nederlaag gely, waarna die nederlaag teen België minder erg was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2024/07/13/hong-kong-blast-past-paraguay-in-asuncion/ |title=Hong Kong Blast Past Paraguay in Asunción |publisher=Americas Rugby News |date=13 Julie 2024 |accessdate=25 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2024/07/21/paraguay-show-great-improvement-in-loss-to-belgium/ |title=Paraguay Show Great Improvement in Loss to Belgium |publisher=Americas Rugby News |date=21 Julie 2024 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Die Suid-Amerikaanse [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering het die span in Augustus 2024 in die tweede rondte afgeskop, waar hulle ná swak nederlae teen beide Brasilië en Chili teen Colombia te staan gekom het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2027 |title=2027 Rugby World Cup – South American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2025 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Daar het hulle ’n maklike oorwinning behaal, waarna die Paraguane in Julie 2025 in die tweede rondte se tuis- en wegwedstryde teen die Uruguane swak nederlae gely het, waarop in Oktober 2025 die uitspeelwedstryde teen Brasilië om die derde plek en vir die internasionale uitspeelrondte gevolg het en Paraguay ná twee oorwinnings glo die internasionale uitspeelrondte gehaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2025/10/18/paraguay-book-repechage-for-last-spot-at-rugby-world-cup-2027 |title=Paraguay Book Repechage for Last Spot at Rugby World Cup 2027 |publisher=Americas Rugby News |date=18 Oktober 2025 |accessdate=25 November 2025}}</ref> Nadat die Paraguaanse beheerliggaam egter kennis geneem het van ’n ongeskikte speler het die Paraguane hulleself vrywillig onttrek en hul plek aan die Brasiliane oorhandig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2025/10/24/paraguays-withdrawal-gives-brazil-rugby-world-cup-2027-lifeline |title=Paraguay’s Withdrawal gives Brazil Rugby World Cup 2027 Lifeline |publisher=Americas Rugby News |date=24 Oktober 2025 |accessdate=25 November 2025}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:Yacare caiman (Caiman yacare) 2.jpg|duimnael|Die [[Paraguaanse kaaiman]], embleem van die Paraguaanse nasionale rugbyspan]] Paraguay speel tradisioneel in ’n gestreepte rooi en wit trui, donkerblou broeke en rooi sokkies, die kleure van die [[Vlag van Paraguay|nasionale vlag]]. Hul alternatiewe trui is wit met donkerblou moue, donkerblou broeke en donkerblou sokkies. Die huidige truiverskaffer is die Uruguaanse sportuitruster Flash en die truiborg is die Paraguaanse [[ueno bank]]. Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel. Die beheerliggaam [[Paraguaanse Rugbyunie]] se kenteken, wat ook op die trui verskyn, toon ’n [[Paraguaanse kaaiman]] in die nasionale kleure rooi, wit en blou met die afkorting URP daaronder. Die nasionale span se bynaam ''Los Yacarés'' (“die kaaimanne”) is ontleen aan die Spaanse naam van dié reptiel uit die [[Familie (biologie)|familie]] ''[[Alligatoridae]]'' wat wydverspreid in Suid-Amerika voorkom. == Tuisstadion == Paraguay se tuisstadion is die [[Estadio Héroes de Curupayty]] in [[Luque]] naby die hoofstad [[Asunción]] met ’n kapasiteit van 3&nbsp;000. Dit is in besit van die Paraguaanse regering, wat dit deur middel van ’n konsessie-ooreenkoms aan die rugbyunie beskikbaar stel vir gebruik.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://edicion.presidencia.gov.py/sala-de-prensa/noticias/gobierno-traves-de-la-snd-habilito-mejoras-en-cancha-de-rugby-del-parque-olimpico |title=Gobierno, a través de la SND habilitó mejoras en cancha de rugby del Parque Olímpico |publisher=Paraguaanse regering |date=25 November 2020 |accessdate=28 Oktober 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028095611/https://edicion.presidencia.gov.py/sala-de-prensa/noticias/gobierno-traves-de-la-snd-habilito-mejoras-en-cancha-de-rugby-del-parque-olimpico |archive-date=28 Oktober 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hier word amper al die nasionale span se tuiswedstryde, die [[Yacaré]]-konsessie,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2020/05/20/installations-resume-at-paraguays-heroes-de-curupayty/ |title=Installations Resume at Paraguay’s Héroes de Curupayty |publisher=Americas Rugby News |date=20 Mei 2020 |accessdate=7 September 2025}}</ref> die meeste wedstryde tydens die nasionale rugbykampioenskap en ander rugbybyeenkomste aangebied; buitendien is die rugbybeheerliggaam se hoofkantoor hier gesetel. == Toetswedstryde == Paraguay het 39 van sy 146 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 26,71%. Paraguay se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen November 2025):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=53;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Paraguay |publisher=ESPNscrum |accessdate=25 November 2025}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 18 || 0 || 18 || 0 || 0,00 |- | {{BELru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{BMUru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BOLru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BRAru}} || 32 || 13 || 19 || 0 || 40,63 |- | {{CHIru}} || 30 || 1 || 29 || 0 || 3,33 |- | {{GUYru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{HKGru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{CYMru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{COLru}} || 13 || 10 || 3 || 0 || 76,92 |- | {{MEXru}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 50,00 |- | {{PERru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{URUru}} || 28 || 0 || 27 || 1 || 0,00 |- | {{VENru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''146''' || '''39''' || '''107''' || '''1''' || '''26,71''' |} == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Paraguay kon tot dusver nog nie vir ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Nie genooi nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap === Paraguay neem sedert 1971 aan die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe deel. Hulle het sedertdien nog nie ’n toernooi gewen nie en een keer in die tweede en twee keer in die derde plek geëindig. === Amerikaanse Rugbyuitdaagbeker === Paraguay het in 2018 en 2019 aan die Amerikaanse Rugbyuitdaagbeker vir swakker geagte Suid-Amerikaanse spanne ná die Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem. Hul beste prestasie was die tweede plek in 2018. === Ander toetswedstryde === In teenstelling met ander tradisionele rugbylande het die Paraguaanse nasionale rugbyspan tydens die amateurtydperk nie oorsese toere onderneem nie en tot in die middel-1990’s slegs wedstryde in Suid-Amerika gespeel. Daarteenoor het hulle deur Suid-Amerika toerende nasionale spanne gehuisves. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die [[Noordelike Halfrond]] tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se midjaarrugbytoetsreeks tree Paraguay as gasheer op en gedurende Novembermaand se eindjaarrugbytoetsreeks reis Paraguay na Europa. In teenstelling met die meeste ander rugbylande speel Paraguay nie vir enige trofee teen sy teenstanders nie. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Paraguaanse span gevorm tydens die 2024/25-seisoen:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://all.rugby/club/paraguay/squad |title=The Paraguay national rugby union team for 2024/2025 |publisher=All Rugby |accessdate=25 November 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(zagueros)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Gonzalo Barreiro]] || [[Skrumskakel]] || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Diego Miño]] || Skrumskakel || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Héctor Gayoso]] || [[Losskakel]] || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Joaquín Mussi]] || Losskakel || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Ramiro Amarilla]] || [[Senter]] || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Rafael Barreiro]] || Senter || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Sebastián Urbieta]] || Senter || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Patricio Cabrera]] || [[Vleuel]] || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Juan González]] || Vleuel || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Arturo López]] || Vleuel || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Gianfranco Parodi]] || Vleuel || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Facundo Paiva]] || [[Heelagter]] || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(delanteros)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Agustín Benítez Scribano]] || [[Haker]] || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Jordi Chávez]] || Haker || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Lucas Otaño]] || Haker || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Estéfano Aranda]] || [[Stut]] || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Camilo Blasco]] || Stut || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Daniel Cabral]] || Stut || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Cesar Pérez Gauto]] || Stut || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Enrique Quinteros]] || Stut || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Mariano Garcete]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Juan José Heisecke]] || Slot || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Adrián León]] || Slot || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Ignacio Martínez]] || Slot || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Francisco Luis Bareiro Ochipinti]] || [[Losvoorspeler]] || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Ariel Nuñez]] || Losvoorspeler || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Mateo Rodriquez]] || Losvoorspeler || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Juan Martín Sebriano]] || Losvoorspeler || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |} |} === Bekende spelers === Tot dusver is nog geen Paraguaanse speler in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem nie. == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1}} * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburg |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Paraguay national rugby union team|Paraguaanse nasionale rugbyspan}} * {{es}} [https://www.urp.org.py/ Amptelike webwerf van die Paraguaanse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/south-america/paraguay Paraguay by Wêreldrugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in Paraguay]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Suid-Amerika]] 4lylobuhfaqqwsvykh9ru1ojmwhin3c 0 463569 2917486 2916104 2026-07-14T07:53:21Z Aliwal2012 39067 ruil 2 beelde om 2917486 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Mikel Merino | image = [[Lêer:Spain football team in 2025 Mikel Merino.jpg|240px]] | upright = 0.9 | caption = Merino met Spanje in 2025 | full_name = Mikel Merino Zazón<ref>{{cite web|url=https://www.premierleague.com/news/612828|title=Updated squads for 2017/18 Premier League confirmed|publisher=[[Premier League]]|date=2 February 2018|access-date=15 February 2018}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1996|6|22|df=y}}<ref name=Profile>{{cite news|url=https://www.farodevigo.es/celta-de-vigo/2024/07/05/mikel-merino-goleador-victoria-espana-105149142.html|title=Mikel Merino, el goleador de la victoria de España que casi nace en Vigo|newspaper=Faro de Vigo|first=Marta|last=Clavero|language=es|date=5 July 2024|access-date=15 October 2025}}</ref> | birth_place = Pamplona, [[Spanje]] | height = 1,89 m<ref>{{cite web|url=https://www.premierleague.com/players/19778/Mikel-Merino/overview|title=Mikel Merino|publisher=Premier League|access-date=9 October 2024}}</ref> | position = Middelvelder, doelskieter | currentclub = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | clubnumber = 23 | youthyears1 = | youthclubs1 = [[CD Amigó|Amigó]] | youthyears2 = | youthclubs2 = [[CA Osasuna Cantera|Osasuna]] | years1 = 2014 | clubs1 = [[CA Osasuna B|Osasuna B]] | caps1 = 5 | goals1 = 0 | years2 = 2014–2016 | clubs2 = [[CA Osasuna|Osasuna]] | caps2 = 63 | goals2 = 5 | years3 = 2016–2017 | clubs3 = [[Borussia Dortmund]] | caps3 = 8 | goals3 = 0 | years4 = 2017 | clubs4 = → [[Newcastle United FC|Newcastle United]] (loan) | caps4 = 7 | goals4 = 0 | years5 = 2017–2018 | clubs5 = [[Newcastle United FC|Newcastle United]] | caps5 = 17 | goals5 = 1 | years6 = 2018–2024 | clubs6 = [[Real Sociedad]] | caps6 = 190 | goals6 = 20 | years7 = 2024– | clubs7 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | caps7 = 50 | goals7 = 11 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = Spanje o/19 | nationalcaps1 = 12 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2016–2019 | nationalteam2 = Spanje o/21 | nationalcaps2 = 20 | nationalgoals2 = 4 | nationalyears3 = 2021 | nationalteam3 = Spanje se Olimpiese span | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2020– | nationalteam4 = [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] | nationalcaps4 = 48 | nationalgoals4 = 11 | club-update = 24 Mei 2026 | nationalteam-update = 6 Julie 2026 }} '''Mikel Merino Zazón''' (gebore [[22 Junie]] [[1996]]) is 'n [[Spanje|Spaanse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as middelveldspeler of doelskieter vir die [[Premier League|Premierliga]]-klub [[Arsenal F.C.|Arsenal]] en die [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spaanse nasionale span]] speel. Hy het sy loopbaan by Osasuna begin en daarna kort tydperke by [[Borussia Dortmund]] en [[Newcastle United FC|Newcastle United]] deurgebring voordat hy hom in 2018 by Real Sociedad aangesluit het. Daar het hy die [[Copa del Rey]] van 2019/20 gewen en altesaam 242 wedstryde gespeel en 27 doele aangeteken. In Augustus 2024 het hy hom by die Premierliga-klub Arsenal aangesluit. Merino het Spanje by twee Europese Onder-21-kampioenskappe verteenwoordig en die 2019-uitgawe gewen. Hy het in 2020 sy debuut vir die senior nasionale span gemaak en het Spanje by [[UEFA Europa-beker|Euro 2024]] en die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|2026 FIFA Wêreldbekertoernooi]] verteenwoordig. Hy was deel van die Spaanse span wat Euro 2024 gewen het. ==Verwysings== {{verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Merino, Mikel}} [[Kategorie:Spaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1996]] [[Kategorie:Lewende mense]] cwv778449j4serqd170lz8ezz9rzuou 2917487 2917486 2026-07-14T07:56:28Z Aliwal2012 39067 opdateer inligtingskassie 2917487 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Mikel Merino | image = [[Lêer:Spain football team in 2025 Mikel Merino.jpg|240px]] | upright = 0.9 | caption = Merino met Spanje in 2025 | full_name = Mikel Merino Zazón<ref>{{cite web|url=https://www.premierleague.com/news/612828|title=Updated squads for 2017/18 Premier League confirmed|publisher=[[Premier League]]|date=2 February 2018|access-date=15 February 2018}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1996|6|22|df=y}}<ref name=Profile>{{cite news|url=https://www.farodevigo.es/celta-de-vigo/2024/07/05/mikel-merino-goleador-victoria-espana-105149142.html|title=Mikel Merino, el goleador de la victoria de España que casi nace en Vigo|newspaper=Faro de Vigo|first=Marta|last=Clavero|language=es|date=5 July 2024|access-date=15 October 2025}}</ref> | birth_place = Pamplona, [[Spanje]] | height = 1,89 m<ref>{{cite web|url=https://www.premierleague.com/players/19778/Mikel-Merino/overview|title=Mikel Merino|publisher=Premier League|access-date=9 October 2024}}</ref> | position = Middelvelder, doelskieter | currentclub = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | clubnumber = 23 | youthyears1 = | youthclubs1 = [[CD Amigó|Amigó]] | youthyears2 = | youthclubs2 = [[CA Osasuna Cantera|Osasuna]] | years1 = 2014 | clubs1 = [[CA Osasuna B|Osasuna B]] | caps1 = 5 | goals1 = 0 | years2 = 2014–2016 | clubs2 = [[CA Osasuna|Osasuna]] | caps2 = 63 | goals2 = 5 | years3 = 2016–2017 | clubs3 = [[Borussia Dortmund]] | caps3 = 8 | goals3 = 0 | years4 = 2017 | clubs4 = → [[Newcastle United FC|Newcastle United]] (loan) | caps4 = 7 | goals4 = 0 | years5 = 2017–2018 | clubs5 = [[Newcastle United FC|Newcastle United]] | caps5 = 17 | goals5 = 1 | years6 = 2018–2024 | clubs6 = [[Real Sociedad]] | caps6 = 190 | goals6 = 20 | years7 = 2024– | clubs7 = [[Arsenal F.C.|Arsenal]] | caps7 = 50 | goals7 = 11 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = Spanje o/19 | nationalcaps1 = 12 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2016–2019 | nationalteam2 = Spanje o/21 | nationalcaps2 = 20 | nationalgoals2 = 4 | nationalyears3 = 2021 | nationalteam3 = Spanje se Olimpiese span | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2020– | nationalteam4 = [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] | nationalcaps4 = 49 | nationalgoals4 = 12 | club-update = 24 Mei 2026 | nationalteam-update = 14 Julie 2026 }} '''Mikel Merino Zazón''' (gebore [[22 Junie]] [[1996]]) is 'n [[Spanje|Spaanse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as middelveldspeler of doelskieter vir die [[Premier League|Premierligaklub]] [[Arsenal F.C.|Arsenal]] en die [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spaanse nasionale span]] speel. Hy het sy loopbaan by Osasuna begin en daarna kort tydperke by [[Borussia Dortmund]] en [[Newcastle United FC|Newcastle United]] deurgebring voordat hy hom in 2018 by Real Sociedad aangesluit het. Daar het hy die [[Copa del Rey]] van 2019/20 gewen en altesaam 242 wedstryde gespeel en 27 doele aangeteken. In Augustus 2024 het hy hom by die Premierligaklub Arsenal aangesluit. Merino het Spanje by twee Europese Onder-21-kampioenskappe verteenwoordig en die 2019-uitgawe gewen. Hy het in 2020 sy debuut vir die senior nasionale span gemaak en het Spanje by [[UEFA Europa-beker|Euro 2024]] en die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|2026 FIFA Wêreldbekertoernooi]] verteenwoordig. Hy was deel van die Spaanse span wat Euro 2024 gewen het. ==Verwysings== {{verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Merino, Mikel}} [[Kategorie:Spaanse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1996]] [[Kategorie:Lewende mense]] keawz96u674iro4guxv88hrnb3wpqxf 0 463678 2917435 2917226 2026-07-13T19:53:08Z Sobaka 328 bywerk 2917435 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Dooieinternetteorie.png|duimnael|KI-gegenereerde voorstelling van die digitale ekosisteem van robotte en inhoud op die internet.]] Die '''dooie-internetteorie''', ook soms genoem die '''dooie-internet-teorie''',<ref>ook verwys na as die '''dooie internet''' of as die '''dooie internet-samesweringsteorie'''. Soms afgekort in [[Engels]] as '''DIT'''.</ref> is 'n konsep wat beweer dat die [[internet]] hoofsaaklik bestaan uit [[Internetbot|bot]]-aktiwiteit en outomatiese inhoud wat deur [[Algoritme|algoritmiese]] samestelling gemanipuleer word. Oorspronklik bedink as 'n [[samesweringsteorie]] wat beweer dat die verskynsel 'n gekoördineerde poging is om die bevolking te beheer en ware menslike interaksie te verminder, word die konsep ook in die omgangstaal gebruik om die impak van generatiewe [[kunsmatige intelligensie]] (KI) te beskryf en slegs die kernwaarnemings te beklemtoon sonder om oor die dryfkragte te spekuleer.<ref name="Atlantic" /><ref name="DAO2023">{{cite book |last=Dao |first=Bridgit |url=https://books.google.com/books?id=MKPREAAAQBAJ |title=The Metaweb The Next Level of the Internet |date=2023 |publisher=CRC Press |isbn=9781000960495 |access-date=1 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240319181803/https://www.google.com/books/edition/The_Metaweb/MKPREAAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |archive-date=19 Maart 2024 |url-status=live}}</ref><ref name="Berghel2026" /><ref name="Boatwright2026" /> Ondersteuners van die volledige teorie beweer dat sosiale robotte doelbewus geskep is om algoritmes te manipuleer en soekresultate te verbeter om verbruikers te beïnvloed.<ref name="Mariani2023">{{cite journal |last=Mariani |first=Robert |date=2023 |title=The Dead Internet to Come |url=https://www.jstor.org/stable/27244117 |url-status=live |journal=The New Atlantis |volume=73 |issue=73 |pages=34–42 |jstor=27244117 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123081249/https://www.jstor.org/stable/27244117 |archive-date=23 Januarie 2024 |access-date=23 Januarie 2024}}</ref><ref name="Gonzales1">{{cite news |last=Gonzales III |first=Vic |date=28 Junie 2023 |title=The Internet is Dead: The Truth Behind the Dead Internet Theory |url=https://capiz-news.com/the-internet-is-dead-the-truth-behind-the-dead-internet-theory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704030116/https://capiz-news.com/the-internet-is-dead-the-truth-behind-the-dead-internet-theory/ |archive-date=4 Julie 2023 |access-date=4 Julie 2023 |agency=Capiz News}}</ref> Sommige voorstanders beskuldig ook regeringsagentskappe daarvan dat hulle robotte gebruik om openbare persepsie en menings te vorm.<ref name="Atlantic">{{Cite web |last=Tiffany |first=Kaitlyn |date=2021-08-31 |title=Maybe You Missed It, but the Internet 'Died' Five Years Ago |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2021/08/dead-internet-theory-wrong-but-feels-true/619937/ |url-access = subscription |access-date=2023-03-06 |website=The Atlantic |language=en |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306110843/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2021/08/dead-internet-theory-wrong-but-feels-true/619937/ |url-status=live }}</ref><ref name="Mariani2023" /><ref name="Renzella2024">{{cite news |last1=Renzella |first1=Jake |last2=Rozova |first2=Vlada |title=The 'dead internet theory' makes eerie claims about an AI-run web. The truth is more sinister |url=https://www.unsw.edu.au/newsroom/news/2024/05/-the-dead-internet-theory-makes-eerie-claims-about-an-ai-run-web-the-truth-is-more-sinister |access-date=21 Junie 2024 |publisher=University of New South Wales |date=20 Mei 2024}}</ref> Die dooie internetteorie het hernieude belangstelling gekry na die KI-oplewing wat in die 2020's begin het, met [[groot taalmodel]] (GTM)-[[kletsbot]]te en teks-na-beeld-modelle wat na vore gekom het as tegnologieë wat teoreties mensgeskrewe inhoud op die web kan oordonder.<ref name="Bloomberg2025">{{cite news |last=Lapowsky |first=Issie |date=8 Mei 2025 |title=Maybe Al Slop Is Killing the Internet, After All |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-05-08/maybe-ai-slop-is-killing-the-internet-after-all |work=Bloomberg News |url-access=subscription |access-date=26 Augustus 2025 |archive-url= |archive-date= |quote= Die dooie internet-teorie het in 2021 gewild geword na 'n plasing van 'n gebruiker genaamd IlluminatiPirate op 'n obskure aanlyn forum. IlluminatiPirate het aangevoer dat die internet 'n groot, onmenslike woesteny geword het, gevul met algoritmies geoptimaliseerde nabootsings. Die teorie het die hele ding blameer op 'n geheime regeringsameswering, wat dit maklik gemaak het om af te wys. Maar die koms van gereedskap soos ChatGPT en Midjourney het dit pontuit profeties laat lyk. Sosiale media voel vreemder. Soektog voel erger. Hele KI-gegenereerde nuusnetwerke het oornag ontstaan. Meta Platforms Inc. voorsien 'n toekoms waar KI betrokke is by die skep van 'n aansienlike deel van die plasings op Facebook en Instagram. Webwerwe soos [[Wikipedia]] buig onder die gewig van KI-kruipers wat rondkruip op hul bladsye, op soek na vars inligting om hul modelle te voed. Dit alles skep 'n terugvoerlus, waar KI-gegenereerde inhoud geskep word om KI-aangedrewe aanbevelingstelsels tevrede te stel, wat dreig om mense in omstanders te verander.}}</ref><ref name="Time2025"/><ref name="Forbes2025">{{cite news |last=Murray |first=Conor |date=13 Oktober 2025 |title=Ohanian And Altman Warn Of 'Dead Internet Theory'—What Is It And How Is AI Making It Happen? |url=https://www.forbes.com/sites/conormurray/2025/10/13/ohanian-and-altman-warn-of-dead-internet-theory-what-is-it-and-how-is-ai-making-it-happen/ |work=Forbes |access-date=14 Februarie 2026 |quote= Reddit-medestigter Alexis Ohanian en OpenAI-medestigter [[Sam Altman]] het die afgelope weke op sosiale media gewaarsku teen die "Dooie Internetteorie", 'n idee dat die internet oorheers word deur botaktiwiteit in plaas van mense - maar kenners wat die idee eens as 'n samesweringsteorie afgemaak het, waarsku dat dit eintlik wettig kan wees te midde van die opkoms van kunsmatige intelligensie.}}</ref> <ref name="Ruiz2025">{{cite book |last=Diaz Ruiz |first=Carlos |chapter-url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/oa-mono/10.4324/9781003506676-9/bots-talking-bots-carlos-diaz-ruiz |title=Market-Oriented Disinformation Research |publisher=Routledge |year=2025 |isbn=9781003506676 |location=UK |pages=196–218 |chapter=Bots Talking to Bots: Synthetic Media, AI-Generated Content, and the “Dead Internet” Conspiracy Theory |doi=10.4324/9781003506676 |access-date=6 November 2025}}</ref> In die tyd sedertdien het [[sosiale media]]-webwerwe 'n gemete toename in bot-aktiwiteit gesien, soos algoritmiese feeds wat lae-gehalte [[KI-slop]] vertoon ten koste van gebruikersgegenereerde inhoud.<ref name="Wired2024">{{cite magazine |last=Knibbs |first=Kate |date=28 Oktober 2024 |title=AI Slop Is Flooding Medium |url=https://www.wired.com/story/ai-generated-medium-posts-content-moderation/ |magazine=Wired |access-date=14 Februarie 2026 |quote=Dit dui ook op 'n toekoms waarin die Dooie Internet-teorie tot stand kom. Die teorie, eens die domein van uiters aanlyn samesweringsdenkers, voer aan dat die oorgrote meerderheid van die internet sonder regte mense en mensgemaakte plasings is, maar eerder verstop is met KI-gegenereerde gemors en robotte. Namate generatiewe KI-instrumente meer algemeen word, sal platforms wat opgee om robotte uit te wis, 'n aanlyn wêreld skep waarin werk wat deur mense geskep word, al hoe moeiliker word om te vind op platforms wat deur KI oorstroom word.}}</ref><ref name="Prospect2024">{{cite news |last=Ball |first=James |date=14 September 2024 |title=Is anyone out there? — Dead Internet Theory says that you're the only human left online. It started out as a conspiratorial joke, but it is edging ever closer to reality |url=https://www.prospectmagazine.co.uk/ideas/technology/internet/67864/dead-internet-theory-ai |work=Prospect |access-date=14 Februarie 2026 |quote=Dit is die idee wat die kern vorm van wat bekend geword het as die Dooie Internet-teorie, 'n grap-sameswering wat sê as jy hierdie woorde aanlyn lees, is jy die laaste persoon op die internet. Almal anders is 'n bot. [...] Die idee het amper 'n dekade gelede begin posvat, met die "doodstyd" van die internet wat tipies as ongeveer 2015 of 2016 gegee word - maar in die jare sedertdien het die werklikheid hierdie eens onsernstige sameswering begin weerspieël. Die klagte van die moderne internet is dat dit gevul is met 'slordige' inhoud, die geestelike opvolger van e-pos strooipos.}}</ref> Kommentators het sommige aspekte van die dooie-internetteorie gekoppel aan hierdie toename in generatiewe inhoud oor sosiale media.<ref name="Atlantic"/><ref name="Forbes2025"/><ref name="Prospect2024"/><ref name="Vladisavljević2023">{{cite book |last1=Vladisavljević |first1=Radovan |last2=Stojković |first2=Predrag |last3=Marković |first3=Svetlana |last4=Krstić |first4=Tamara |editor1-last=Premović |editor1-first=Jelena |title=Challenges of modern economy and society through the prism of green economy and sustainable development |date=2023 |publisher=Educational and business center for development of human resources, management, and sustainable development |isbn=978-86-81506-23-3 |pages=374–380 |chapter=New challenges of formulating a company's marketing strategy based on social network analysis}}</ref><ref name="Stenzel2024">{{cite conference |last1=Stenzel |first1=Gerhard |last2=Zorn |first2=Maximilian |last3=Altmann |first3=Philipp |last4=Mansky |first4=Maximilian Balthasar |last5=Kölle |first5=Michael |last6=Gabor |first6=Thomas |chapter=Self-Replicating Prompts for Large Language Models: Towards Artificial Culture |conference=The 2024 Conference on Artificial Life |title=ALIFE 2024: Proceedings of the 2024 Artificial Life Conference |date=July 2024 |doi=10.1162/isal_a_00813 |chapter-url=https://direct.mit.edu/isal/proceedings/isal2024/36/110/123523 |access-date=27 Oktober 2024}}</ref> <ref name="Colls2025">{{cite web |last=Colls |first=Tom |date=17 Mei 2025 |title=How dead is the internet? |url=https://www.bbc.com/audio/play/p0lbq62j |access-date=8 Augustus 2025 |website=BBC Audio |publisher=BBC}}</ref> Bronne sien die teorie asof dit 'n mate van waarheid daaragter het, of as 'n potensieel realistiese voorspelling van die [[internet]] se toekoms bied.<ref name="Forbes2025"/><ref name="Wired2024"/><ref name="Prospect2024"/><ref name="Walter2024">{{cite journal |last=Walter |first=Y. |title=Artificial influencers and the dead internet theory |journal=AI & Society |date=5 Februarie 2024 |volume=40 |pages=239–240 |doi=10.1007/s00146-023-01857-0 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s00146-023-01857-0 |access-date=8 Februarie 2024 |archive-date=8 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208085059/https://link.springer.com/article/10.1007/s00146-023-01857-0 |url-status=live }}</ref><ref name="Sommerer2025"/><ref name="McLean2025"/><ref name="PopularMechanics2025">{{Cite web |date=2025-09-09 |title=The Internet Will Be More Dead Than Alive Within 3 Years, Trend Shows |url=https://www.popularmechanics.com/science/a65997294/dead-internet-explained/ |access-date=2025-09-10 |website=Popular Mechanics |language=en-US}}</ref> Een bron gebruik die term "Dooie-internet" om aanlyn ruimtes te beskryf wat generatiewe inhoud huisves, en laat die woord "teorie" eksplisiet weg.<ref name="Grothaus2026">{{cite web |last=Grothaus |first=Michael |title=The 'zombie internet' has arrived—and it has devastating consequences for advertising, social media, and the human web |url=https://www.fastcompany.com/91489308/zombie-internet-devastating-consequences-advertising-social-media-human-web-dead-internet-moltbook-ai-tbpn |website=Fast Company |access-date=15 Februarie 2026}}</ref> Binne die akademiese literatuur is 'n "slanker" weergawe van die teorie bespreek wat op kernbeginsels fokus en die samesweringselemente eksplisiet stroop.<ref name="Berghel2026" /> ==Oorsprong en verspreiding== [[Lêer:Twitter bots 2016-11-13.png|duimnael|[[Twitter]]-bots plaas soortgelyke boodskappe vyf dae na die 2016-verkiesing in die Verenigde State.]] Akademiese literatuur sukkel dikwels om aanlyn subkulture en samesweringsteorieë te dokumenteer, wat die oorsprong van die dooie internetteorie moeilik maak om presies te identifiseer.<ref name="Venturini 2022">{{cite journal |last=Venturini |first=Tommaso |title=Online Conspiracy Theories, Digital Platforms and Secondary Orality: Toward a Sociology of Online Monsters |journal=Theory, Culture & Society |date=2022 |volume=39 |issue=5 |pages=61–80 |doi=10.1177/02632764211070962 |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/02632764211070962 |access-date=6 November 2025}}</ref> Daar word geglo dat die eerste plasing oor die dooie-internetteorie ontstaan het op die beelgroep Wizardchan.<ref name=":1" /> In 2021 is 'n plasing getiteld "''Dead Internet Theory: Most Of The Internet Is Fake''" op die forum Agora Road se Macintosh Cafe esoteriese bord gepubliseer deur 'n gebruiker genaamd "IlluminatiPirate",<ref>{{cite web |author=IlluminatiPirate |title=Dead Internet Theory: Most of the Internet is Fake |url=https://forum.agoraroad.com/index.php?threads/dead-internet-theory-most-of-the-internet-is-fake.3011/ |website=Agora Road's Macintosh Cafe |date=5 Januarie 2021 |access-date=14 November 2024}}</ref> wat beweer het dat dit voortbou op vorige plasings van dieselfde groep en van Wizardchan,<ref name="Atlantic"/> en die term se verspreiding verder as hierdie aanvanklike beeldgroepe aandui.<ref name="Atlantic"/><ref name="Bloomberg2025"/><ref name="Gopani1">{{cite news |last=Gopani |first=Avi |title=Conspiracy Theorists Says The Internet Has Been Dead Since 2016 |url=https://analyticsindiamag.com/conspiracy-theorists-says-the-internet-has-been-dead-since-2016/ |access-date=16 Junie 2023 |agency=Analytics India Magazine |date=6 September 2021 |archive-date=16 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616165024/https://analyticsindiamag.com/conspiracy-theorists-says-the-internet-has-been-dead-since-2016/ |url-status=live }}</ref> Die samesweringsteorie het in die aanlynkultuur versprei deur wydverspreide dekking op platforms soos [[YouTube]], [[Reddit]] en [[Twitter]], waar dit versterk is deur aanlyn gemeenskappe en inhoudskeppers.<ref name="Atlantic"/> Dit het meer hoofstroom-aandag gekry met 'n artikel in September 2021 in The Atlantic getiteld Maybe You Missed It, but the Internet 'Died' Five Years Ago.<ref name="Ruiz2025"/> Hierdie artikel is wyd aangehaal deur ander artikels oor die onderwerp.<ref name="Gopani1"/><ref name="Naraharisetty1">{{Cite web |last=Naraharisetty |first=Rohitha |date=2022-10-31 |title=What the 'Dead Internet Theory' Predicted About the Future of Digital Life |url=https://theswaddle.com/what-the-dead-internet-theory-predicted-about-the-future-of-digital-life/ |access-date=2023-03-06 |website=The Swaddle |language=en-US |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306125504/https://theswaddle.com/what-the-dead-internet-theory-predicted-about-the-future-of-digital-life/ |url-status=live }}</ref> In 2023 het die dooie-internetteorie akademiese literatuur betree toe 'n boek wat deur die CRC Press gepubliseer is, 'n definisie van die dooie-internetteorie in sy woordelys ingesluit het, en in 2024, toe 'n opiniestuk getiteld ''Kunsmatige beïnvloeders en die dooie internetteorie'' in die Curmudgeon Corner van KI & Samelewing gepubliseer is.<ref name="DAO2023"/><ref name="Walter2024"/> Die woordelysdefinisie het die volledige teorie bespreek, terwyl die opiniestuk dit nie gedoen het nie, en eerder gefokus het op KI-gegenereerde inhoud en KI-gedrewe interaksies. Hierdie twee bronne is aangehaal deur ander akademiese artikels wat die onderwerp bespreek.<ref name="Sommerer2025"/><ref name="McLean2025"/><ref name="Ruiz2025"/><ref name="Leikauf2025"/> In 2026 het 'n publikasie in Computer voortgebou op die KI & Samelewing-artikel deur te onderskei tussen 'n "Slanker" weergawe van die dooie-internetteorie, gesentreer op die kernbewyse, en die "samesweringsbelaaide" volledige weergawe.<ref name="Berghel2026" /> Die onlangse groei in belangstelling in die dooie-internetteorie is gekoppel aan toenemende openbare bewustheid van robotte, algoritmiese inhoudverspreiding en vooruitgang in [[kunsmatige intelligensie]].<ref name=":2">{{Cite web |title=What Is the Dead Internet Theory? |url=https://builtin.com/articles/the-dead-internet-theory |access-date=2026-04-13 |website=Built In |language=en}}</ref> Met die toename in openbare bewustheid het 'n artikel in 2026 geïdentifiseer dat die dooie internetteorie in die omgangstaal gebruik is om te verwys na die aanname dat robotte die meerderheid van die aanlyn inhoud skep.<ref name="Boatwright2026">{{cite journal |last1=Boatwright |first1=Brandon C. |last2=DiRusso |first2=Carlina |last3=Pyle |first3=Andrew |title=Somebody's poisoned the water hole! Advancing social media data collection principles to account for the effects of AI slop on public relations scholarship |journal=Public Relations Review |date=2026 |volume=52 |issue=3 |article-number=102716 |doi=10.1016/j.pubrev.2026.102716 |doi-access=free }}</ref> ==Bewerings== [[Lêer:404 File not found.png|duimnael|ʼn Gebreekte skakel lei gewoonlik tot 'n foutboodskap. Hierdie gebreekte skakels dra oor tyd by tot skakelvrot.]] Die dooie-internetteorie het twee hoofkomponente: dat organiese menslike aktiwiteit op die web deur robotte en algoritmies saamgestelde soekresultate vervang is, en dat staatsakteurs dit doen in 'n gekoördineerde poging om die menslike bevolking te manipuleer.<ref name="DAO2023"/><ref name="Felton2024">{{cite news |last=Felton |first=James |title=Dead Internet Theory: According To Conspiracy Theorists, The Internet Died In 2016 |url=https://www.iflscience.com/dead-internet-theory-according-to-conspiracy-theorists-the-internet-died-in-2016-72617 |access-date=7 April 2024 |publisher=IFLScience |date=1 Februarie 2024 |archive-date=26 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226045320/https://www.iflscience.com/dead-internet-theory-according-to-conspiracy-theorists-the-internet-died-in-2016-72617 |url-status=live }}</ref><ref name="Grothaus2024">{{cite web |last=Grothaus |first=Michael |title=Is the 'Dead Internet' theory suddenly coming true? This could be a sign |url=https://www.fastcompany.com/91092650/dead-internet-theory-true-tiktok-ai-influencers |website=Fast Company |access-date=21 Junie 2024 |date=4 April 2024}}</ref> Die eerste deel van die teorie word beskryf as die hoofargument, en die tweede waar die samesweringsgedeelte begin.<ref name="Grothaus2024"/> Hierdie eerste deel, dat robotte baie van die inhoud op die internet skep en miskien meer as organiese menslike inhoud bydra, is al 'n rukkie 'n bron van kommer, met die oorspronklike plasing deur "IlluminatiPirate" wat die 2018-artikel "''How Much of the Internet Is Fake? Turnes Out, a Lot of It, Actually''" in ''New York magazine'' aanhaal.<ref name="Atlantic"/><ref name="Felton2024"/><ref name="Read1"/> Die dooie internetteorie gaan verder in om in te sluit dat soekenjins die web sensureer deur inhoud te filter wat nie wenslik is nie deur te beperk wat geïndekseer en in soekresultate aangebied word.<ref name="DAO2023"/> Hierdie probleem word vererger deur die verskynsel bekend as skakelvrot, wat veroorsaak word wanneer inhoud op 'n webwerf onbeskikbaar raak, en alle skakels daarna op ander webwerwe breek.<ref name="DAO2023"/> Die dooie-internetteorie dui daarop dat dit deel is van die sameswering om gebruikers te beperk tot saamgestelde, en moontlik kunsmatige, inhoud aanlyn. Die tweede helfte van die dooie-internetteorie bou voort op hierdie waarneembare verskynsel deur voor te stel dat die Amerikaanse regering, korporasies of ander akteurs gebruikers doelbewus beperk tot saamgestelde, en moontlik kunsmatige, KI-gegenereerde inhoud, om die menslike bevolking om 'n verskeidenheid redes te manipuleer.<ref name="Atlantic"/><ref name="DAO2023"/><ref name="Felton2024"/><ref name="Grothaus2024"/> In die oorspronklike plasing word die idee dat robotte menslike inhoud verplaas het, beskryf as die "opstelling", met die "tesis" van die teorie self wat fokus op die Verenigde State se regering wat hiervoor verantwoordelik is, en lui: "Die Amerikaanse regering is betrokke by 'n kunsmatige intelligensie-aangedrewe gasbeligting van die hele wêreldbevolking."<ref name="Atlantic"/><ref name="Mariani2023"/> ==="Swak" en "Sterk" weergawes=== 'n Hoofstuk uit 2025 in die boek ''Market-Oriented Disinformation Research'' het die teorie beskryf as 'n "swak" en "sterk" weergawe.<ref name="Ruiz2025"/> Die "swak" weergawe van die teorie beweer dat daar 'n groep elites is wat robotte gebruik om openbare diskoers te vorm, terwyl die "sterk" weergawe van die teorie beweer dat die samelewing self ineengestort het as gevolg van 'n katastrofiese gebeurtenis, en dat 'n entiteit (miskien vreemdelinge of hoogs gevorderde kunsmatige intelligensie<ref>{{harvnb|Diaz Ruiz|2025|p=[https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/100112/9781040355121.pdf?sequence 206]}}</ref>) mense aan die internet verbind hou om hierdie werklikheid te verbloem.<ref name="Ruiz2025"/> ==="Slanker" dooie-internetteorie=== In 'n artikel uit 2026 het Hal Berghel bespreek wat hy 'n "slanker" dooie internetteorie genoem het, "gestroop van paranoia, vooroordeel, politiek en polemiek."<ref name="Berghel2026">{{cite journal|last1=Berghel |first1=Hal |title=Generative AI is Breathing New Life Into the Dead Internet Theory |journal=Computer |date=2026 |volume=59 |issue=1 |pages=132–139 |doi=10.1109/MC.2025.3616665 }}</ref> In hierdie bespreking wys Berghel na die 2024-publikasie in ''AI & Society'' deur Yoshija Walter, en lys algoritmies gegenereerde inhoud, generatiewe KI-byprodukte, die ingewikkeldheid vir sommige mense om tussen dié en mensgegenereerde inhoud te onderskei, en die gevolglike wantroue en waninligting as die kern van die dooie-internetteorie. Berghel betreur dat samesweringsteoretici hierdie verskynsels neem en onwaarskynlike bewerings maak, terwyl hulle aanvoer dat die kernkritiek daarvan nie afgewys moet word nie.<ref name="Berghel2026"/> ===Bewyse=== ====Botverkeer en groot taalmodelle==== In 2016 het die sekuriteitsfirma Imperva 'n verslag oor botverkeer vrygestel nadat hulle meer as 16,7 miljard besoeke aan 100 000 ewekansig gekose domeine ondersoek het, en bevind dat outomatiese programme verantwoordelik was vir 52% van webverkeer.<ref name="LaFrance1">{{cite news |last=LaFrance |first=Adrienne |title=The Internet Is Mostly Bots |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2017/01/bots-bots-bots/515043/ |access-date=17 Junie 2023 |publisher=The Atlantic |date=31 Januarie 2017 |archive-date=17 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230617184148/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2017/01/bots-bots-bots/515043/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-01-24 |title=Bot Traffic Report 2016 {{!}} Imperva |url=https://www.imperva.com/blog/archive/bot-traffic-report-2016/ |access-date=2024-06-04 |website=Blog |language=en-US |archive-date=4 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604063431/https://www.imperva.com/blog/archive/bot-traffic-report-2016/ |url-status=live }}</ref> Hierdie verslag is as bewys gebruik in verslae oor die dooie internetteorie.<ref name="Atlantic"/> Imperva se verslag vir 2023 het bevind dat 49,6% van internetverkeer outomaties was, 'n styging van 2% vanaf 2022, wat deels toegeskryf is aan kunsmatige intelligensiemodelle wat die web vir opleidingsinhoud skraap.<ref name="Griffin2024"/> 'n Beleidsdokument van die Institutul Diplomatic Român in 2023 het hierdie toename in botverkeer as die basis vir die dooie internetteorie aangehaal.<ref name="Codreanu2023"/> Generatiewe voorafopgeleide transformators (GPT's) is 'n klas groot taalmodelle (LLM's) wat kunsmatige [[neurale netwerk]]e gebruik om mensagtige inhoud te produseer.<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.weforum.org/agenda/2023/01/davos23-generative-ai-a-game-changer-industries-and-society-code-developers/|title=Generative AI: a game-changer society needs to be ready for|website=World Economic Forum|date=9 Januarie 2023|access-date=16 Junie 2023|archive-date=25 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425234858/https://www.weforum.org/agenda/2023/01/davos23-generative-ai-a-game-changer-industries-and-society-code-developers/|url-status=live}}</ref><ref name=":4">{{cite magazine|url=https://time.com/6271657/a-to-z-of-artificial-intelligence/|title=The A to Z of Artificial Intelligence|date=13 April 2023|magazine=Time|access-date=16 Junie 2023|archive-date=16 Junie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616123839/https://time.com/6271657/a-to-z-of-artificial-intelligence/|url-status=live}}</ref> Die eerste hiervan wat welbekend was, is ontwikkel deur [[OpenAI]].<ref name="gpt1">{{cite web |title=Improving language understanding with unsupervised learning |url=https://openai.com/research/language-unsupervised |access-date=2023-03-18 |website=openai.com |language=en-US |archive-date=2023-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318210736/https://openai.com/research/language-unsupervised |url-status=live }}</ref> Hierdie modelle het aansienlike kontroversie veroorsaak. Timothy Shoup van die Kopenhagen Instituut vir Toekomsstudies het byvoorbeeld in 2022 gesê: "in die scenario waar GPT-3 'losraak', sal die internet heeltemal onherkenbaar wees".<ref name="Hvitved1">{{cite news |last=Hvitved |first=Sofie |title=What if 98% of the Metaverse is made by AI? |url=https://cifs.dk/news/what-if-99-of-the-metaverse-is-made-by-ai |access-date=16 June 2023 |publisher=Copenhagen Institute for Future Studies |date=24 Februarie 2022 |archive-date=16 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616204951/https://cifs.dk/news/what-if-99-of-the-metaverse-is-made-by-ai |url-status=live }}</ref> Hy het voorspel dat in so 'n scenario 99% tot 99,9% van aanlyn inhoud teen 2025 tot 2030 deur KI gegenereer kan word.<ref name="Hvitved1"/> Hierdie voorspellings is as bewys vir die dooie internetteorie gebruik.<ref name="Naraharisetty1"/> Die laat 2022-vrystelling van [[ChatGPT]], 'n KI-kletsbot, deur [[OpenAI]] aan die algemene publiek, het joernaliste daartoe gelei om die dooie internetteorie moontlik meer realisties as voorheen te noem<ref name="Bloomberg2025"/><ref name="Hennessy1">{{cite news |last=Hennessy |first=James |title=Did A.I. just become a better storyteller than you? |url=https://thestory.au/articles/ai-chatgpt-storytelling/ |access-date=16 Junie 2023 |publisher=The Story |date=18 Desember 2022 |archive-date=16 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616171535/https://thestory.au/articles/ai-chatgpt-storytelling/ |url-status=live }}</ref><ref name="Beres1">{{cite news |last=Beres |first=Damon |title=Death by a Thousand Personality Quizzes |access-date=20 June 2023 |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2023/01/buzzfeed-using-chatgpt-openai-creating-personality-quizzes/672880 |publisher=The Atlantic |date=27 Januarie 2023 |archive-date=21 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621212112/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2023/01/buzzfeed-using-chatgpt-openai-creating-personality-quizzes/672880/ |url-status=live }}</ref> Voor ChatGPT se vrystelling is die dooie internetteorie meestal deur regeringsorganisasies, korporasies en tegnologies geletterde individue beklemtoon.<ref name="Bloomberg2025"/> ChatGPT gee die gemiddelde internetgebruiker toegang tot [[groot taalmodel]]le.<ref name="Hennessy1"/><ref name="Beres1"/> Hierdie tegnologie het kommer veroorsaak dat die internet gevul sou word met inhoud wat deur die gebruik van KI geskep is, wat organiese menslike inhoud sou oordonder.<ref name="Stenzel2024"/><ref name="Hennessy1"/><ref name="Beres1"/><ref name="Agarwal1"/><ref name=":1">{{Cite journal |last=Berry |first=David M. |date=2025-03-19 |title=Synthetic media and computational capitalism: towards a critical theory of artificial intelligence |journal=AI & Society |volume=40 |issue=7 |pages=5257–5269 |language=en |doi=10.1007/s00146-025-02265-2 |issn=1435-5655|doi-access=free |arxiv=2503.18976 }}</ref> In September 2025 het OpenAI se uitvoerende hoof, Sam Altman, op [[Twitter]] (toe X genoem) geplaas en die aandag op die dooie internetteorie gevestig.<ref name="Duffy2025"/> Hy het gesê: “Ek het nooit die dooie-internetteorie so ernstig opgeneem nie, maar dit lyk asof daar nou regtig baie GTM-bestuurde Twitter-rekeninge is.”<ref name="Altman2025">{{cite web |last=Altman |first=Sam |title=Post |url=https://x.com/sama/status/1963366714684707120 |website=X.com |access-date=17 Januarie 2026}}</ref> Hierdie plasing het viraal gegaan en gelei tot bespreking oor die impak van generatiewe KI op die samelewing in die algemeen, insluitend aanlyn-ervaring, menslike taal en onderwys.<ref name="Duffy2025">{{cite journal |last=Duffy |first=John D. |title=On dead classrooms |journal=Phi Delta Kappan |date=2025 |volume=107 |issue=3 |pages=42–45 |doi=10.1177/00317217251405525 |url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/00317217251405525 |access-date=17 Januarie 2026|url-access=subscription }}</ref> ====Soekenjins==== Voorstanders van die dooie-internetteorie voer aan dat [[Google]], en ander soekenjins, die web sensureer deur inhoud te filter wat nie wenslik is nie, deur te beperk wat geïndekseer en in soekresultate aangebied word.<ref name="DAO2023"/> Die oortuiging is dat hoewel Google mag suggereer dat daar miljoene soekresultate vir 'n navraag is, die resultate wat vir 'n gebruiker beskikbaar is, dit nie weerspieël nie.<ref name="DAO2023"/> Hierdie probleem word vererger deur die verskynsel bekend as skakelvrot, wat veroorsaak word wanneer inhoud op 'n webwerf onbeskikbaar raak en alle skakels daarna op ander webwerwe breek.<ref name="DAO2023"/> Dit het gelei tot die teorie dat Google 'n [[Potjomkindorp]] is, en die soekbare web is baie kleiner as wat ons gelei word om te glo.<ref name="DAO2023"/> Voorstanders brei dit uit om te suggereer dat dit 'n doelbewuste poging is om die inhoud wat vir gebruikers beskikbaar is, te beperk. In 2024 het Google berig dat sy soekresultate oorval word met webwerwe wat "voel asof hulle vir soekenjins in plaas van mense geskep is".<ref>{{cite web |last=Tucker |first=Elizabeth |title=New ways we're tackling spammy, low-quality content on Search |date=5 Maart 2024 |url=https://blog.google/products/search/google-search-update-march-2024/ |access-date=9 Maart 2024 |archive-date=9 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240309130150/https://blog.google/products/search/google-search-update-march-2024/ |url-status=live }}</ref> In korrespondensie met ''Gizmodo'' het 'n Google-woordvoerder die rol van generatiewe KI in die vinnige verspreiding van sulke inhoud erken en dat dit meer waardevolle mensgemaakte alternatiewe kan verdring.<ref>{{cite news |last=Serrano |first=Jody |title=Google Says It's Purging All the AI Trash Littering Its Search Results |website=Gizmodo |date=5 Maart 2024 |url=https://gizmodo.com/google-search-updates-downrank-seo-ai-generated-content-1851309904 |access-date=9 Maart 2024 |archive-date=9 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240309043915/https://gizmodo.com/google-search-updates-downrank-seo-ai-generated-content-1851309904 |url-status=live }}</ref> Daar word verwag dat robotte wat GTMe gebruik, die hoeveelheid strooipos sal verhoog en die [[risiko]] loop om 'n situasie te skep waar robotte wat met mekaar interaksie het, "selfrepliserende aanwysings" skep wat lei tot lusse wat slegs menslike gebruikers kan ontwrig.<ref name="Stenzel2024"/> In 'n artikel in ''AI & Society'' bespreek Henrique Marcos die moontlikheid dat GTMe taalgemeenskappe beïnvloed namate hulle meer wydverspreid raak in 'n scenario soos die dooie- internetteorie.<ref name="Marcos2024">{{cite journal |last=Marcos |first=Henrique |title=Can large language models apply the law? |journal=AI & Society |date=28 Oktober 2024 |volume=40 |issue=5 |pages=3605–3614 |doi=10.1007/s00146-024-02105-9 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s00146-024-02105-9 |access-date=8 Augustus 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{normdata}} [[Kategorie:Komplotteorieë]] [[Kategorie:Internet]] qnsd3b1jb83egy18qd8gh2g0xnn35mn 2917436 2917435 2026-07-13T19:54:58Z Sobaka 328 /* Soekenjins */ Illustrasie 2917436 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Dooieinternetteorie.png|duimnael|KI-gegenereerde voorstelling van die digitale ekosisteem van robotte en inhoud op die internet.]] Die '''dooie-internetteorie''', ook soms genoem die '''dooie-internet-teorie''',<ref>ook verwys na as die '''dooie internet''' of as die '''dooie internet-samesweringsteorie'''. Soms afgekort in [[Engels]] as '''DIT'''.</ref> is 'n konsep wat beweer dat die [[internet]] hoofsaaklik bestaan uit [[Internetbot|bot]]-aktiwiteit en outomatiese inhoud wat deur [[Algoritme|algoritmiese]] samestelling gemanipuleer word. Oorspronklik bedink as 'n [[samesweringsteorie]] wat beweer dat die verskynsel 'n gekoördineerde poging is om die bevolking te beheer en ware menslike interaksie te verminder, word die konsep ook in die omgangstaal gebruik om die impak van generatiewe [[kunsmatige intelligensie]] (KI) te beskryf en slegs die kernwaarnemings te beklemtoon sonder om oor die dryfkragte te spekuleer.<ref name="Atlantic" /><ref name="DAO2023">{{cite book |last=Dao |first=Bridgit |url=https://books.google.com/books?id=MKPREAAAQBAJ |title=The Metaweb The Next Level of the Internet |date=2023 |publisher=CRC Press |isbn=9781000960495 |access-date=1 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240319181803/https://www.google.com/books/edition/The_Metaweb/MKPREAAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |archive-date=19 Maart 2024 |url-status=live}}</ref><ref name="Berghel2026" /><ref name="Boatwright2026" /> Ondersteuners van die volledige teorie beweer dat sosiale robotte doelbewus geskep is om algoritmes te manipuleer en soekresultate te verbeter om verbruikers te beïnvloed.<ref name="Mariani2023">{{cite journal |last=Mariani |first=Robert |date=2023 |title=The Dead Internet to Come |url=https://www.jstor.org/stable/27244117 |url-status=live |journal=The New Atlantis |volume=73 |issue=73 |pages=34–42 |jstor=27244117 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123081249/https://www.jstor.org/stable/27244117 |archive-date=23 Januarie 2024 |access-date=23 Januarie 2024}}</ref><ref name="Gonzales1">{{cite news |last=Gonzales III |first=Vic |date=28 Junie 2023 |title=The Internet is Dead: The Truth Behind the Dead Internet Theory |url=https://capiz-news.com/the-internet-is-dead-the-truth-behind-the-dead-internet-theory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704030116/https://capiz-news.com/the-internet-is-dead-the-truth-behind-the-dead-internet-theory/ |archive-date=4 Julie 2023 |access-date=4 Julie 2023 |agency=Capiz News}}</ref> Sommige voorstanders beskuldig ook regeringsagentskappe daarvan dat hulle robotte gebruik om openbare persepsie en menings te vorm.<ref name="Atlantic">{{Cite web |last=Tiffany |first=Kaitlyn |date=2021-08-31 |title=Maybe You Missed It, but the Internet 'Died' Five Years Ago |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2021/08/dead-internet-theory-wrong-but-feels-true/619937/ |url-access = subscription |access-date=2023-03-06 |website=The Atlantic |language=en |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306110843/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2021/08/dead-internet-theory-wrong-but-feels-true/619937/ |url-status=live }}</ref><ref name="Mariani2023" /><ref name="Renzella2024">{{cite news |last1=Renzella |first1=Jake |last2=Rozova |first2=Vlada |title=The 'dead internet theory' makes eerie claims about an AI-run web. The truth is more sinister |url=https://www.unsw.edu.au/newsroom/news/2024/05/-the-dead-internet-theory-makes-eerie-claims-about-an-ai-run-web-the-truth-is-more-sinister |access-date=21 Junie 2024 |publisher=University of New South Wales |date=20 Mei 2024}}</ref> Die dooie internetteorie het hernieude belangstelling gekry na die KI-oplewing wat in die 2020's begin het, met [[groot taalmodel]] (GTM)-[[kletsbot]]te en teks-na-beeld-modelle wat na vore gekom het as tegnologieë wat teoreties mensgeskrewe inhoud op die web kan oordonder.<ref name="Bloomberg2025">{{cite news |last=Lapowsky |first=Issie |date=8 Mei 2025 |title=Maybe Al Slop Is Killing the Internet, After All |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-05-08/maybe-ai-slop-is-killing-the-internet-after-all |work=Bloomberg News |url-access=subscription |access-date=26 Augustus 2025 |archive-url= |archive-date= |quote= Die dooie internet-teorie het in 2021 gewild geword na 'n plasing van 'n gebruiker genaamd IlluminatiPirate op 'n obskure aanlyn forum. IlluminatiPirate het aangevoer dat die internet 'n groot, onmenslike woesteny geword het, gevul met algoritmies geoptimaliseerde nabootsings. Die teorie het die hele ding blameer op 'n geheime regeringsameswering, wat dit maklik gemaak het om af te wys. Maar die koms van gereedskap soos ChatGPT en Midjourney het dit pontuit profeties laat lyk. Sosiale media voel vreemder. Soektog voel erger. Hele KI-gegenereerde nuusnetwerke het oornag ontstaan. Meta Platforms Inc. voorsien 'n toekoms waar KI betrokke is by die skep van 'n aansienlike deel van die plasings op Facebook en Instagram. Webwerwe soos [[Wikipedia]] buig onder die gewig van KI-kruipers wat rondkruip op hul bladsye, op soek na vars inligting om hul modelle te voed. Dit alles skep 'n terugvoerlus, waar KI-gegenereerde inhoud geskep word om KI-aangedrewe aanbevelingstelsels tevrede te stel, wat dreig om mense in omstanders te verander.}}</ref><ref name="Time2025"/><ref name="Forbes2025">{{cite news |last=Murray |first=Conor |date=13 Oktober 2025 |title=Ohanian And Altman Warn Of 'Dead Internet Theory'—What Is It And How Is AI Making It Happen? |url=https://www.forbes.com/sites/conormurray/2025/10/13/ohanian-and-altman-warn-of-dead-internet-theory-what-is-it-and-how-is-ai-making-it-happen/ |work=Forbes |access-date=14 Februarie 2026 |quote= Reddit-medestigter Alexis Ohanian en OpenAI-medestigter [[Sam Altman]] het die afgelope weke op sosiale media gewaarsku teen die "Dooie Internetteorie", 'n idee dat die internet oorheers word deur botaktiwiteit in plaas van mense - maar kenners wat die idee eens as 'n samesweringsteorie afgemaak het, waarsku dat dit eintlik wettig kan wees te midde van die opkoms van kunsmatige intelligensie.}}</ref> <ref name="Ruiz2025">{{cite book |last=Diaz Ruiz |first=Carlos |chapter-url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/oa-mono/10.4324/9781003506676-9/bots-talking-bots-carlos-diaz-ruiz |title=Market-Oriented Disinformation Research |publisher=Routledge |year=2025 |isbn=9781003506676 |location=UK |pages=196–218 |chapter=Bots Talking to Bots: Synthetic Media, AI-Generated Content, and the “Dead Internet” Conspiracy Theory |doi=10.4324/9781003506676 |access-date=6 November 2025}}</ref> In die tyd sedertdien het [[sosiale media]]-webwerwe 'n gemete toename in bot-aktiwiteit gesien, soos algoritmiese feeds wat lae-gehalte [[KI-slop]] vertoon ten koste van gebruikersgegenereerde inhoud.<ref name="Wired2024">{{cite magazine |last=Knibbs |first=Kate |date=28 Oktober 2024 |title=AI Slop Is Flooding Medium |url=https://www.wired.com/story/ai-generated-medium-posts-content-moderation/ |magazine=Wired |access-date=14 Februarie 2026 |quote=Dit dui ook op 'n toekoms waarin die Dooie Internet-teorie tot stand kom. Die teorie, eens die domein van uiters aanlyn samesweringsdenkers, voer aan dat die oorgrote meerderheid van die internet sonder regte mense en mensgemaakte plasings is, maar eerder verstop is met KI-gegenereerde gemors en robotte. Namate generatiewe KI-instrumente meer algemeen word, sal platforms wat opgee om robotte uit te wis, 'n aanlyn wêreld skep waarin werk wat deur mense geskep word, al hoe moeiliker word om te vind op platforms wat deur KI oorstroom word.}}</ref><ref name="Prospect2024">{{cite news |last=Ball |first=James |date=14 September 2024 |title=Is anyone out there? — Dead Internet Theory says that you're the only human left online. It started out as a conspiratorial joke, but it is edging ever closer to reality |url=https://www.prospectmagazine.co.uk/ideas/technology/internet/67864/dead-internet-theory-ai |work=Prospect |access-date=14 Februarie 2026 |quote=Dit is die idee wat die kern vorm van wat bekend geword het as die Dooie Internet-teorie, 'n grap-sameswering wat sê as jy hierdie woorde aanlyn lees, is jy die laaste persoon op die internet. Almal anders is 'n bot. [...] Die idee het amper 'n dekade gelede begin posvat, met die "doodstyd" van die internet wat tipies as ongeveer 2015 of 2016 gegee word - maar in die jare sedertdien het die werklikheid hierdie eens onsernstige sameswering begin weerspieël. Die klagte van die moderne internet is dat dit gevul is met 'slordige' inhoud, die geestelike opvolger van e-pos strooipos.}}</ref> Kommentators het sommige aspekte van die dooie-internetteorie gekoppel aan hierdie toename in generatiewe inhoud oor sosiale media.<ref name="Atlantic"/><ref name="Forbes2025"/><ref name="Prospect2024"/><ref name="Vladisavljević2023">{{cite book |last1=Vladisavljević |first1=Radovan |last2=Stojković |first2=Predrag |last3=Marković |first3=Svetlana |last4=Krstić |first4=Tamara |editor1-last=Premović |editor1-first=Jelena |title=Challenges of modern economy and society through the prism of green economy and sustainable development |date=2023 |publisher=Educational and business center for development of human resources, management, and sustainable development |isbn=978-86-81506-23-3 |pages=374–380 |chapter=New challenges of formulating a company's marketing strategy based on social network analysis}}</ref><ref name="Stenzel2024">{{cite conference |last1=Stenzel |first1=Gerhard |last2=Zorn |first2=Maximilian |last3=Altmann |first3=Philipp |last4=Mansky |first4=Maximilian Balthasar |last5=Kölle |first5=Michael |last6=Gabor |first6=Thomas |chapter=Self-Replicating Prompts for Large Language Models: Towards Artificial Culture |conference=The 2024 Conference on Artificial Life |title=ALIFE 2024: Proceedings of the 2024 Artificial Life Conference |date=July 2024 |doi=10.1162/isal_a_00813 |chapter-url=https://direct.mit.edu/isal/proceedings/isal2024/36/110/123523 |access-date=27 Oktober 2024}}</ref> <ref name="Colls2025">{{cite web |last=Colls |first=Tom |date=17 Mei 2025 |title=How dead is the internet? |url=https://www.bbc.com/audio/play/p0lbq62j |access-date=8 Augustus 2025 |website=BBC Audio |publisher=BBC}}</ref> Bronne sien die teorie asof dit 'n mate van waarheid daaragter het, of as 'n potensieel realistiese voorspelling van die [[internet]] se toekoms bied.<ref name="Forbes2025"/><ref name="Wired2024"/><ref name="Prospect2024"/><ref name="Walter2024">{{cite journal |last=Walter |first=Y. |title=Artificial influencers and the dead internet theory |journal=AI & Society |date=5 Februarie 2024 |volume=40 |pages=239–240 |doi=10.1007/s00146-023-01857-0 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s00146-023-01857-0 |access-date=8 Februarie 2024 |archive-date=8 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208085059/https://link.springer.com/article/10.1007/s00146-023-01857-0 |url-status=live }}</ref><ref name="Sommerer2025"/><ref name="McLean2025"/><ref name="PopularMechanics2025">{{Cite web |date=2025-09-09 |title=The Internet Will Be More Dead Than Alive Within 3 Years, Trend Shows |url=https://www.popularmechanics.com/science/a65997294/dead-internet-explained/ |access-date=2025-09-10 |website=Popular Mechanics |language=en-US}}</ref> Een bron gebruik die term "Dooie-internet" om aanlyn ruimtes te beskryf wat generatiewe inhoud huisves, en laat die woord "teorie" eksplisiet weg.<ref name="Grothaus2026">{{cite web |last=Grothaus |first=Michael |title=The 'zombie internet' has arrived—and it has devastating consequences for advertising, social media, and the human web |url=https://www.fastcompany.com/91489308/zombie-internet-devastating-consequences-advertising-social-media-human-web-dead-internet-moltbook-ai-tbpn |website=Fast Company |access-date=15 Februarie 2026}}</ref> Binne die akademiese literatuur is 'n "slanker" weergawe van die teorie bespreek wat op kernbeginsels fokus en die samesweringselemente eksplisiet stroop.<ref name="Berghel2026" /> ==Oorsprong en verspreiding== [[Lêer:Twitter bots 2016-11-13.png|duimnael|[[Twitter]]-bots plaas soortgelyke boodskappe vyf dae na die 2016-verkiesing in die Verenigde State.]] Akademiese literatuur sukkel dikwels om aanlyn subkulture en samesweringsteorieë te dokumenteer, wat die oorsprong van die dooie internetteorie moeilik maak om presies te identifiseer.<ref name="Venturini 2022">{{cite journal |last=Venturini |first=Tommaso |title=Online Conspiracy Theories, Digital Platforms and Secondary Orality: Toward a Sociology of Online Monsters |journal=Theory, Culture & Society |date=2022 |volume=39 |issue=5 |pages=61–80 |doi=10.1177/02632764211070962 |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/02632764211070962 |access-date=6 November 2025}}</ref> Daar word geglo dat die eerste plasing oor die dooie-internetteorie ontstaan het op die beelgroep Wizardchan.<ref name=":1" /> In 2021 is 'n plasing getiteld "''Dead Internet Theory: Most Of The Internet Is Fake''" op die forum Agora Road se Macintosh Cafe esoteriese bord gepubliseer deur 'n gebruiker genaamd "IlluminatiPirate",<ref>{{cite web |author=IlluminatiPirate |title=Dead Internet Theory: Most of the Internet is Fake |url=https://forum.agoraroad.com/index.php?threads/dead-internet-theory-most-of-the-internet-is-fake.3011/ |website=Agora Road's Macintosh Cafe |date=5 Januarie 2021 |access-date=14 November 2024}}</ref> wat beweer het dat dit voortbou op vorige plasings van dieselfde groep en van Wizardchan,<ref name="Atlantic"/> en die term se verspreiding verder as hierdie aanvanklike beeldgroepe aandui.<ref name="Atlantic"/><ref name="Bloomberg2025"/><ref name="Gopani1">{{cite news |last=Gopani |first=Avi |title=Conspiracy Theorists Says The Internet Has Been Dead Since 2016 |url=https://analyticsindiamag.com/conspiracy-theorists-says-the-internet-has-been-dead-since-2016/ |access-date=16 Junie 2023 |agency=Analytics India Magazine |date=6 September 2021 |archive-date=16 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616165024/https://analyticsindiamag.com/conspiracy-theorists-says-the-internet-has-been-dead-since-2016/ |url-status=live }}</ref> Die samesweringsteorie het in die aanlynkultuur versprei deur wydverspreide dekking op platforms soos [[YouTube]], [[Reddit]] en [[Twitter]], waar dit versterk is deur aanlyn gemeenskappe en inhoudskeppers.<ref name="Atlantic"/> Dit het meer hoofstroom-aandag gekry met 'n artikel in September 2021 in The Atlantic getiteld Maybe You Missed It, but the Internet 'Died' Five Years Ago.<ref name="Ruiz2025"/> Hierdie artikel is wyd aangehaal deur ander artikels oor die onderwerp.<ref name="Gopani1"/><ref name="Naraharisetty1">{{Cite web |last=Naraharisetty |first=Rohitha |date=2022-10-31 |title=What the 'Dead Internet Theory' Predicted About the Future of Digital Life |url=https://theswaddle.com/what-the-dead-internet-theory-predicted-about-the-future-of-digital-life/ |access-date=2023-03-06 |website=The Swaddle |language=en-US |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306125504/https://theswaddle.com/what-the-dead-internet-theory-predicted-about-the-future-of-digital-life/ |url-status=live }}</ref> In 2023 het die dooie-internetteorie akademiese literatuur betree toe 'n boek wat deur die CRC Press gepubliseer is, 'n definisie van die dooie-internetteorie in sy woordelys ingesluit het, en in 2024, toe 'n opiniestuk getiteld ''Kunsmatige beïnvloeders en die dooie internetteorie'' in die Curmudgeon Corner van KI & Samelewing gepubliseer is.<ref name="DAO2023"/><ref name="Walter2024"/> Die woordelysdefinisie het die volledige teorie bespreek, terwyl die opiniestuk dit nie gedoen het nie, en eerder gefokus het op KI-gegenereerde inhoud en KI-gedrewe interaksies. Hierdie twee bronne is aangehaal deur ander akademiese artikels wat die onderwerp bespreek.<ref name="Sommerer2025"/><ref name="McLean2025"/><ref name="Ruiz2025"/><ref name="Leikauf2025"/> In 2026 het 'n publikasie in Computer voortgebou op die KI & Samelewing-artikel deur te onderskei tussen 'n "Slanker" weergawe van die dooie-internetteorie, gesentreer op die kernbewyse, en die "samesweringsbelaaide" volledige weergawe.<ref name="Berghel2026" /> Die onlangse groei in belangstelling in die dooie-internetteorie is gekoppel aan toenemende openbare bewustheid van robotte, algoritmiese inhoudverspreiding en vooruitgang in [[kunsmatige intelligensie]].<ref name=":2">{{Cite web |title=What Is the Dead Internet Theory? |url=https://builtin.com/articles/the-dead-internet-theory |access-date=2026-04-13 |website=Built In |language=en}}</ref> Met die toename in openbare bewustheid het 'n artikel in 2026 geïdentifiseer dat die dooie internetteorie in die omgangstaal gebruik is om te verwys na die aanname dat robotte die meerderheid van die aanlyn inhoud skep.<ref name="Boatwright2026">{{cite journal |last1=Boatwright |first1=Brandon C. |last2=DiRusso |first2=Carlina |last3=Pyle |first3=Andrew |title=Somebody's poisoned the water hole! Advancing social media data collection principles to account for the effects of AI slop on public relations scholarship |journal=Public Relations Review |date=2026 |volume=52 |issue=3 |article-number=102716 |doi=10.1016/j.pubrev.2026.102716 |doi-access=free }}</ref> ==Bewerings== [[Lêer:404 File not found.png|duimnael|ʼn Gebreekte skakel lei gewoonlik tot 'n foutboodskap. Hierdie gebreekte skakels dra oor tyd by tot skakelvrot.]] Die dooie-internetteorie het twee hoofkomponente: dat organiese menslike aktiwiteit op die web deur robotte en algoritmies saamgestelde soekresultate vervang is, en dat staatsakteurs dit doen in 'n gekoördineerde poging om die menslike bevolking te manipuleer.<ref name="DAO2023"/><ref name="Felton2024">{{cite news |last=Felton |first=James |title=Dead Internet Theory: According To Conspiracy Theorists, The Internet Died In 2016 |url=https://www.iflscience.com/dead-internet-theory-according-to-conspiracy-theorists-the-internet-died-in-2016-72617 |access-date=7 April 2024 |publisher=IFLScience |date=1 Februarie 2024 |archive-date=26 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226045320/https://www.iflscience.com/dead-internet-theory-according-to-conspiracy-theorists-the-internet-died-in-2016-72617 |url-status=live }}</ref><ref name="Grothaus2024">{{cite web |last=Grothaus |first=Michael |title=Is the 'Dead Internet' theory suddenly coming true? This could be a sign |url=https://www.fastcompany.com/91092650/dead-internet-theory-true-tiktok-ai-influencers |website=Fast Company |access-date=21 Junie 2024 |date=4 April 2024}}</ref> Die eerste deel van die teorie word beskryf as die hoofargument, en die tweede waar die samesweringsgedeelte begin.<ref name="Grothaus2024"/> Hierdie eerste deel, dat robotte baie van die inhoud op die internet skep en miskien meer as organiese menslike inhoud bydra, is al 'n rukkie 'n bron van kommer, met die oorspronklike plasing deur "IlluminatiPirate" wat die 2018-artikel "''How Much of the Internet Is Fake? Turnes Out, a Lot of It, Actually''" in ''New York magazine'' aanhaal.<ref name="Atlantic"/><ref name="Felton2024"/><ref name="Read1"/> Die dooie internetteorie gaan verder in om in te sluit dat soekenjins die web sensureer deur inhoud te filter wat nie wenslik is nie deur te beperk wat geïndekseer en in soekresultate aangebied word.<ref name="DAO2023"/> Hierdie probleem word vererger deur die verskynsel bekend as skakelvrot, wat veroorsaak word wanneer inhoud op 'n webwerf onbeskikbaar raak, en alle skakels daarna op ander webwerwe breek.<ref name="DAO2023"/> Die dooie-internetteorie dui daarop dat dit deel is van die sameswering om gebruikers te beperk tot saamgestelde, en moontlik kunsmatige, inhoud aanlyn. Die tweede helfte van die dooie-internetteorie bou voort op hierdie waarneembare verskynsel deur voor te stel dat die Amerikaanse regering, korporasies of ander akteurs gebruikers doelbewus beperk tot saamgestelde, en moontlik kunsmatige, KI-gegenereerde inhoud, om die menslike bevolking om 'n verskeidenheid redes te manipuleer.<ref name="Atlantic"/><ref name="DAO2023"/><ref name="Felton2024"/><ref name="Grothaus2024"/> In die oorspronklike plasing word die idee dat robotte menslike inhoud verplaas het, beskryf as die "opstelling", met die "tesis" van die teorie self wat fokus op die Verenigde State se regering wat hiervoor verantwoordelik is, en lui: "Die Amerikaanse regering is betrokke by 'n kunsmatige intelligensie-aangedrewe gasbeligting van die hele wêreldbevolking."<ref name="Atlantic"/><ref name="Mariani2023"/> ==="Swak" en "Sterk" weergawes=== 'n Hoofstuk uit 2025 in die boek ''Market-Oriented Disinformation Research'' het die teorie beskryf as 'n "swak" en "sterk" weergawe.<ref name="Ruiz2025"/> Die "swak" weergawe van die teorie beweer dat daar 'n groep elites is wat robotte gebruik om openbare diskoers te vorm, terwyl die "sterk" weergawe van die teorie beweer dat die samelewing self ineengestort het as gevolg van 'n katastrofiese gebeurtenis, en dat 'n entiteit (miskien vreemdelinge of hoogs gevorderde kunsmatige intelligensie<ref>{{harvnb|Diaz Ruiz|2025|p=[https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/100112/9781040355121.pdf?sequence 206]}}</ref>) mense aan die internet verbind hou om hierdie werklikheid te verbloem.<ref name="Ruiz2025"/> ==="Slanker" dooie-internetteorie=== In 'n artikel uit 2026 het Hal Berghel bespreek wat hy 'n "slanker" dooie internetteorie genoem het, "gestroop van paranoia, vooroordeel, politiek en polemiek."<ref name="Berghel2026">{{cite journal|last1=Berghel |first1=Hal |title=Generative AI is Breathing New Life Into the Dead Internet Theory |journal=Computer |date=2026 |volume=59 |issue=1 |pages=132–139 |doi=10.1109/MC.2025.3616665 }}</ref> In hierdie bespreking wys Berghel na die 2024-publikasie in ''AI & Society'' deur Yoshija Walter, en lys algoritmies gegenereerde inhoud, generatiewe KI-byprodukte, die ingewikkeldheid vir sommige mense om tussen dié en mensgegenereerde inhoud te onderskei, en die gevolglike wantroue en waninligting as die kern van die dooie-internetteorie. Berghel betreur dat samesweringsteoretici hierdie verskynsels neem en onwaarskynlike bewerings maak, terwyl hulle aanvoer dat die kernkritiek daarvan nie afgewys moet word nie.<ref name="Berghel2026"/> ===Bewyse=== ====Botverkeer en groot taalmodelle==== In 2016 het die sekuriteitsfirma Imperva 'n verslag oor botverkeer vrygestel nadat hulle meer as 16,7 miljard besoeke aan 100 000 ewekansig gekose domeine ondersoek het, en bevind dat outomatiese programme verantwoordelik was vir 52% van webverkeer.<ref name="LaFrance1">{{cite news |last=LaFrance |first=Adrienne |title=The Internet Is Mostly Bots |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2017/01/bots-bots-bots/515043/ |access-date=17 Junie 2023 |publisher=The Atlantic |date=31 Januarie 2017 |archive-date=17 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230617184148/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2017/01/bots-bots-bots/515043/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-01-24 |title=Bot Traffic Report 2016 {{!}} Imperva |url=https://www.imperva.com/blog/archive/bot-traffic-report-2016/ |access-date=2024-06-04 |website=Blog |language=en-US |archive-date=4 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604063431/https://www.imperva.com/blog/archive/bot-traffic-report-2016/ |url-status=live }}</ref> Hierdie verslag is as bewys gebruik in verslae oor die dooie internetteorie.<ref name="Atlantic"/> Imperva se verslag vir 2023 het bevind dat 49,6% van internetverkeer outomaties was, 'n styging van 2% vanaf 2022, wat deels toegeskryf is aan kunsmatige intelligensiemodelle wat die web vir opleidingsinhoud skraap.<ref name="Griffin2024"/> 'n Beleidsdokument van die Institutul Diplomatic Român in 2023 het hierdie toename in botverkeer as die basis vir die dooie internetteorie aangehaal.<ref name="Codreanu2023"/> Generatiewe voorafopgeleide transformators (GPT's) is 'n klas groot taalmodelle (LLM's) wat kunsmatige [[neurale netwerk]]e gebruik om mensagtige inhoud te produseer.<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.weforum.org/agenda/2023/01/davos23-generative-ai-a-game-changer-industries-and-society-code-developers/|title=Generative AI: a game-changer society needs to be ready for|website=World Economic Forum|date=9 Januarie 2023|access-date=16 Junie 2023|archive-date=25 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425234858/https://www.weforum.org/agenda/2023/01/davos23-generative-ai-a-game-changer-industries-and-society-code-developers/|url-status=live}}</ref><ref name=":4">{{cite magazine|url=https://time.com/6271657/a-to-z-of-artificial-intelligence/|title=The A to Z of Artificial Intelligence|date=13 April 2023|magazine=Time|access-date=16 Junie 2023|archive-date=16 Junie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616123839/https://time.com/6271657/a-to-z-of-artificial-intelligence/|url-status=live}}</ref> Die eerste hiervan wat welbekend was, is ontwikkel deur [[OpenAI]].<ref name="gpt1">{{cite web |title=Improving language understanding with unsupervised learning |url=https://openai.com/research/language-unsupervised |access-date=2023-03-18 |website=openai.com |language=en-US |archive-date=2023-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318210736/https://openai.com/research/language-unsupervised |url-status=live }}</ref> Hierdie modelle het aansienlike kontroversie veroorsaak. Timothy Shoup van die Kopenhagen Instituut vir Toekomsstudies het byvoorbeeld in 2022 gesê: "in die scenario waar GPT-3 'losraak', sal die internet heeltemal onherkenbaar wees".<ref name="Hvitved1">{{cite news |last=Hvitved |first=Sofie |title=What if 98% of the Metaverse is made by AI? |url=https://cifs.dk/news/what-if-99-of-the-metaverse-is-made-by-ai |access-date=16 June 2023 |publisher=Copenhagen Institute for Future Studies |date=24 Februarie 2022 |archive-date=16 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616204951/https://cifs.dk/news/what-if-99-of-the-metaverse-is-made-by-ai |url-status=live }}</ref> Hy het voorspel dat in so 'n scenario 99% tot 99,9% van aanlyn inhoud teen 2025 tot 2030 deur KI gegenereer kan word.<ref name="Hvitved1"/> Hierdie voorspellings is as bewys vir die dooie internetteorie gebruik.<ref name="Naraharisetty1"/> Die laat 2022-vrystelling van [[ChatGPT]], 'n KI-kletsbot, deur [[OpenAI]] aan die algemene publiek, het joernaliste daartoe gelei om die dooie internetteorie moontlik meer realisties as voorheen te noem<ref name="Bloomberg2025"/><ref name="Hennessy1">{{cite news |last=Hennessy |first=James |title=Did A.I. just become a better storyteller than you? |url=https://thestory.au/articles/ai-chatgpt-storytelling/ |access-date=16 Junie 2023 |publisher=The Story |date=18 Desember 2022 |archive-date=16 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616171535/https://thestory.au/articles/ai-chatgpt-storytelling/ |url-status=live }}</ref><ref name="Beres1">{{cite news |last=Beres |first=Damon |title=Death by a Thousand Personality Quizzes |access-date=20 June 2023 |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2023/01/buzzfeed-using-chatgpt-openai-creating-personality-quizzes/672880 |publisher=The Atlantic |date=27 Januarie 2023 |archive-date=21 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621212112/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2023/01/buzzfeed-using-chatgpt-openai-creating-personality-quizzes/672880/ |url-status=live }}</ref> Voor ChatGPT se vrystelling is die dooie internetteorie meestal deur regeringsorganisasies, korporasies en tegnologies geletterde individue beklemtoon.<ref name="Bloomberg2025"/> ChatGPT gee die gemiddelde internetgebruiker toegang tot [[groot taalmodel]]le.<ref name="Hennessy1"/><ref name="Beres1"/> Hierdie tegnologie het kommer veroorsaak dat die internet gevul sou word met inhoud wat deur die gebruik van KI geskep is, wat organiese menslike inhoud sou oordonder.<ref name="Stenzel2024"/><ref name="Hennessy1"/><ref name="Beres1"/><ref name="Agarwal1"/><ref name=":1">{{Cite journal |last=Berry |first=David M. |date=2025-03-19 |title=Synthetic media and computational capitalism: towards a critical theory of artificial intelligence |journal=AI & Society |volume=40 |issue=7 |pages=5257–5269 |language=en |doi=10.1007/s00146-025-02265-2 |issn=1435-5655|doi-access=free |arxiv=2503.18976 }}</ref> In September 2025 het OpenAI se uitvoerende hoof, Sam Altman, op [[Twitter]] (toe X genoem) geplaas en die aandag op die dooie internetteorie gevestig.<ref name="Duffy2025"/> Hy het gesê: “Ek het nooit die dooie-internetteorie so ernstig opgeneem nie, maar dit lyk asof daar nou regtig baie GTM-bestuurde Twitter-rekeninge is.”<ref name="Altman2025">{{cite web |last=Altman |first=Sam |title=Post |url=https://x.com/sama/status/1963366714684707120 |website=X.com |access-date=17 Januarie 2026}}</ref> Hierdie plasing het viraal gegaan en gelei tot bespreking oor die impak van generatiewe KI op die samelewing in die algemeen, insluitend aanlyn-ervaring, menslike taal en onderwys.<ref name="Duffy2025">{{cite journal |last=Duffy |first=John D. |title=On dead classrooms |journal=Phi Delta Kappan |date=2025 |volume=107 |issue=3 |pages=42–45 |doi=10.1177/00317217251405525 |url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/00317217251405525 |access-date=17 Januarie 2026|url-access=subscription }}</ref> ====Soekenjins==== [[Lêer:AI Overviews result for What is Wikipedia, 2 March 2026.png|duimnael|KI-oorsigte, 'n voorbeeld van KI-gebruik op soekenjins.]] Voorstanders van die dooie-internetteorie voer aan dat [[Google]], en ander soekenjins, die web sensureer deur inhoud te filter wat nie wenslik is nie, deur te beperk wat geïndekseer en in soekresultate aangebied word.<ref name="DAO2023"/> Die oortuiging is dat hoewel Google mag suggereer dat daar miljoene soekresultate vir 'n navraag is, die resultate wat vir 'n gebruiker beskikbaar is, dit nie weerspieël nie.<ref name="DAO2023"/> Hierdie probleem word vererger deur die verskynsel bekend as skakelvrot, wat veroorsaak word wanneer inhoud op 'n webwerf onbeskikbaar raak en alle skakels daarna op ander webwerwe breek.<ref name="DAO2023"/> Dit het gelei tot die teorie dat Google 'n [[Potjomkindorp]] is, en die soekbare web is baie kleiner as wat ons gelei word om te glo.<ref name="DAO2023"/> Voorstanders brei dit uit om te suggereer dat dit 'n doelbewuste poging is om die inhoud wat vir gebruikers beskikbaar is, te beperk. In 2024 het Google berig dat sy soekresultate oorval word met webwerwe wat "voel asof hulle vir soekenjins in plaas van mense geskep is".<ref>{{cite web |last=Tucker |first=Elizabeth |title=New ways we're tackling spammy, low-quality content on Search |date=5 Maart 2024 |url=https://blog.google/products/search/google-search-update-march-2024/ |access-date=9 Maart 2024 |archive-date=9 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240309130150/https://blog.google/products/search/google-search-update-march-2024/ |url-status=live }}</ref> In korrespondensie met ''Gizmodo'' het 'n Google-woordvoerder die rol van generatiewe KI in die vinnige verspreiding van sulke inhoud erken en dat dit meer waardevolle mensgemaakte alternatiewe kan verdring.<ref>{{cite news |last=Serrano |first=Jody |title=Google Says It's Purging All the AI Trash Littering Its Search Results |website=Gizmodo |date=5 Maart 2024 |url=https://gizmodo.com/google-search-updates-downrank-seo-ai-generated-content-1851309904 |access-date=9 Maart 2024 |archive-date=9 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240309043915/https://gizmodo.com/google-search-updates-downrank-seo-ai-generated-content-1851309904 |url-status=live }}</ref> Daar word verwag dat robotte wat GTMe gebruik, die hoeveelheid strooipos sal verhoog en die [[risiko]] loop om 'n situasie te skep waar robotte wat met mekaar interaksie het, "selfrepliserende aanwysings" skep wat lei tot lusse wat slegs menslike gebruikers kan ontwrig.<ref name="Stenzel2024"/> In 'n artikel in ''AI & Society'' bespreek Henrique Marcos die moontlikheid dat GTMe taalgemeenskappe beïnvloed namate hulle meer wydverspreid raak in 'n scenario soos die dooie- internetteorie.<ref name="Marcos2024">{{cite journal |last=Marcos |first=Henrique |title=Can large language models apply the law? |journal=AI & Society |date=28 Oktober 2024 |volume=40 |issue=5 |pages=3605–3614 |doi=10.1007/s00146-024-02105-9 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s00146-024-02105-9 |access-date=8 Augustus 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{normdata}} [[Kategorie:Komplotteorieë]] [[Kategorie:Internet]] 36u1oo1klel5lmm4tnaq5uv5zj4oo0w 2917437 2917436 2026-07-13T19:57:40Z Sobaka 328 opruim 2917437 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Dooieinternetteorie.png|duimnael|KI-gegenereerde voorstelling van die digitale ekosisteem van robotte en inhoud op die internet.]] Die '''dooie-internetteorie''', ook soms genoem die '''dooie-internet-teorie''',<ref>ook verwys na as die '''dooie internet''' of as die '''dooie internet-samesweringsteorie'''. Soms afgekort in [[Engels]] as '''DIT'''.</ref> is 'n konsep wat beweer dat die [[internet]] hoofsaaklik bestaan uit [[Internetbot|bot]]-aktiwiteit en outomatiese inhoud wat deur [[Algoritme|algoritmiese]] samestelling gemanipuleer word. Oorspronklik bedink as 'n [[samesweringsteorie]] wat beweer dat die verskynsel 'n gekoördineerde poging is om die bevolking te beheer en ware menslike interaksie te verminder, word die konsep ook in die omgangstaal gebruik om die impak van generatiewe [[kunsmatige intelligensie]] (KI) te beskryf en slegs die kernwaarnemings te beklemtoon sonder om oor die dryfkragte te spekuleer.<ref name="Atlantic" /><ref name="DAO2023">{{cite book |last=Dao |first=Bridgit |url=https://books.google.com/books?id=MKPREAAAQBAJ |title=The Metaweb The Next Level of the Internet |date=2023 |publisher=CRC Press |isbn=9781000960495 |access-date=1 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240319181803/https://www.google.com/books/edition/The_Metaweb/MKPREAAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |archive-date=19 Maart 2024 |url-status=live}}</ref><ref name="Berghel2026" /><ref name="Boatwright2026" /> Ondersteuners van die volledige teorie beweer dat sosiale robotte doelbewus geskep is om algoritmes te manipuleer en soekresultate te verbeter om verbruikers te beïnvloed.<ref name="Mariani2023">{{cite journal |last=Mariani |first=Robert |date=2023 |title=The Dead Internet to Come |url=https://www.jstor.org/stable/27244117 |url-status=live |journal=The New Atlantis |volume=73 |issue=73 |pages=34–42 |jstor=27244117 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123081249/https://www.jstor.org/stable/27244117 |archive-date=23 Januarie 2024 |access-date=23 Januarie 2024}}</ref><ref name="Gonzales1">{{cite news |last=Gonzales III |first=Vic |date=28 Junie 2023 |title=The Internet is Dead: The Truth Behind the Dead Internet Theory |url=https://capiz-news.com/the-internet-is-dead-the-truth-behind-the-dead-internet-theory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704030116/https://capiz-news.com/the-internet-is-dead-the-truth-behind-the-dead-internet-theory/ |archive-date=4 Julie 2023 |access-date=4 Julie 2023 |agency=Capiz News}}</ref> Sommige voorstanders beskuldig ook regeringsagentskappe daarvan dat hulle robotte gebruik om openbare persepsie en menings te vorm.<ref name="Atlantic">{{Cite web |last=Tiffany |first=Kaitlyn |date=2021-08-31 |title=Maybe You Missed It, but the Internet 'Died' Five Years Ago |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2021/08/dead-internet-theory-wrong-but-feels-true/619937/ |url-access = subscription |access-date=2023-03-06 |website=The Atlantic |language=en |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306110843/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2021/08/dead-internet-theory-wrong-but-feels-true/619937/ |url-status=live }}</ref><ref name="Mariani2023" /><ref name="Renzella2024">{{cite news |last1=Renzella |first1=Jake |last2=Rozova |first2=Vlada |title=The 'dead internet theory' makes eerie claims about an AI-run web. The truth is more sinister |url=https://www.unsw.edu.au/newsroom/news/2024/05/-the-dead-internet-theory-makes-eerie-claims-about-an-ai-run-web-the-truth-is-more-sinister |access-date=21 Junie 2024 |publisher=University of New South Wales |date=20 Mei 2024}}</ref> Die dooie-internetteorie het hernieude belangstelling gekry na die KI-oplewing wat in die 2020's begin het, met [[groot taalmodel]] (GTM)-[[kletsbot]]te en teks-na-beeld-modelle wat na vore gekom het as tegnologieë wat teoreties mensgeskrewe inhoud op die web kan oordonder.<ref name="Bloomberg2025">{{cite news |last=Lapowsky |first=Issie |date=8 Mei 2025 |title=Maybe Al Slop Is Killing the Internet, After All |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-05-08/maybe-ai-slop-is-killing-the-internet-after-all |work=Bloomberg News |url-access=subscription |access-date=26 Augustus 2025 |archive-url= |archive-date= |quote= Die dooie internet-teorie het in 2021 gewild geword na 'n plasing van 'n gebruiker genaamd IlluminatiPirate op 'n obskure aanlyn forum. IlluminatiPirate het aangevoer dat die internet 'n groot, onmenslike woesteny geword het, gevul met algoritmies geoptimaliseerde nabootsings. Die teorie het die hele ding blameer op 'n geheime regeringsameswering, wat dit maklik gemaak het om af te wys. Maar die koms van gereedskap soos ChatGPT en Midjourney het dit pontuit profeties laat lyk. Sosiale media voel vreemder. Soektog voel erger. Hele KI-gegenereerde nuusnetwerke het oornag ontstaan. Meta Platforms Inc. voorsien 'n toekoms waar KI betrokke is by die skep van 'n aansienlike deel van die plasings op Facebook en Instagram. Webwerwe soos [[Wikipedia]] buig onder die gewig van KI-kruipers wat rondkruip op hul bladsye, op soek na vars inligting om hul modelle te voed. Dit alles skep 'n terugvoerlus, waar KI-gegenereerde inhoud geskep word om KI-aangedrewe aanbevelingstelsels tevrede te stel, wat dreig om mense in omstanders te verander.}}</ref><ref name="Time2025"/><ref name="Forbes2025">{{cite news |last=Murray |first=Conor |date=13 Oktober 2025 |title=Ohanian And Altman Warn Of 'Dead Internet Theory'—What Is It And How Is AI Making It Happen? |url=https://www.forbes.com/sites/conormurray/2025/10/13/ohanian-and-altman-warn-of-dead-internet-theory-what-is-it-and-how-is-ai-making-it-happen/ |work=Forbes |access-date=14 Februarie 2026 |quote= Reddit-medestigter Alexis Ohanian en OpenAI-medestigter [[Sam Altman]] het die afgelope weke op sosiale media gewaarsku teen die "Dooie Internetteorie", 'n idee dat die internet oorheers word deur botaktiwiteit in plaas van mense - maar kenners wat die idee eens as 'n samesweringsteorie afgemaak het, waarsku dat dit eintlik wettig kan wees te midde van die opkoms van kunsmatige intelligensie.}}</ref> <ref name="Ruiz2025">{{cite book |last=Diaz Ruiz |first=Carlos |chapter-url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/oa-mono/10.4324/9781003506676-9/bots-talking-bots-carlos-diaz-ruiz |title=Market-Oriented Disinformation Research |publisher=Routledge |year=2025 |isbn=9781003506676 |location=UK |pages=196–218 |chapter=Bots Talking to Bots: Synthetic Media, AI-Generated Content, and the “Dead Internet” Conspiracy Theory |doi=10.4324/9781003506676 |access-date=6 November 2025}}</ref> In die tyd sedertdien het [[sosiale media]]-webwerwe 'n gemete toename in bot-aktiwiteit gesien, soos algoritmiese feeds wat lae-gehalte [[KI-slop]] vertoon ten koste van gebruikersgegenereerde inhoud.<ref name="Wired2024">{{cite magazine |last=Knibbs |first=Kate |date=28 Oktober 2024 |title=AI Slop Is Flooding Medium |url=https://www.wired.com/story/ai-generated-medium-posts-content-moderation/ |magazine=Wired |access-date=14 Februarie 2026 |quote=Dit dui ook op 'n toekoms waarin die Dooie Internet-teorie tot stand kom. Die teorie, eens die domein van uiters aanlyn samesweringsdenkers, voer aan dat die oorgrote meerderheid van die internet sonder regte mense en mensgemaakte plasings is, maar eerder verstop is met KI-gegenereerde gemors en robotte. Namate generatiewe KI-instrumente meer algemeen word, sal platforms wat opgee om robotte uit te wis, 'n aanlyn wêreld skep waarin werk wat deur mense geskep word, al hoe moeiliker word om te vind op platforms wat deur KI oorstroom word.}}</ref><ref name="Prospect2024">{{cite news |last=Ball |first=James |date=14 September 2024 |title=Is anyone out there? — Dead Internet Theory says that you're the only human left online. It started out as a conspiratorial joke, but it is edging ever closer to reality |url=https://www.prospectmagazine.co.uk/ideas/technology/internet/67864/dead-internet-theory-ai |work=Prospect |access-date=14 Februarie 2026 |quote=Dit is die idee wat die kern vorm van wat bekend geword het as die Dooie Internet-teorie, 'n grap-sameswering wat sê as jy hierdie woorde aanlyn lees, is jy die laaste persoon op die internet. Almal anders is 'n bot. [...] Die idee het amper 'n dekade gelede begin posvat, met die "doodstyd" van die internet wat tipies as ongeveer 2015 of 2016 gegee word - maar in die jare sedertdien het die werklikheid hierdie eens onsernstige sameswering begin weerspieël. Die klagte van die moderne internet is dat dit gevul is met 'slordige' inhoud, die geestelike opvolger van e-pos strooipos.}}</ref> Kommentators het sommige aspekte van die dooie-internetteorie gekoppel aan hierdie toename in generatiewe inhoud oor sosiale media.<ref name="Atlantic"/><ref name="Forbes2025"/><ref name="Prospect2024"/><ref name="Vladisavljević2023">{{cite book |last1=Vladisavljević |first1=Radovan |last2=Stojković |first2=Predrag |last3=Marković |first3=Svetlana |last4=Krstić |first4=Tamara |editor1-last=Premović |editor1-first=Jelena |title=Challenges of modern economy and society through the prism of green economy and sustainable development |date=2023 |publisher=Educational and business center for development of human resources, management, and sustainable development |isbn=978-86-81506-23-3 |pages=374–380 |chapter=New challenges of formulating a company's marketing strategy based on social network analysis}}</ref><ref name="Stenzel2024">{{cite conference |last1=Stenzel |first1=Gerhard |last2=Zorn |first2=Maximilian |last3=Altmann |first3=Philipp |last4=Mansky |first4=Maximilian Balthasar |last5=Kölle |first5=Michael |last6=Gabor |first6=Thomas |chapter=Self-Replicating Prompts for Large Language Models: Towards Artificial Culture |conference=The 2024 Conference on Artificial Life |title=ALIFE 2024: Proceedings of the 2024 Artificial Life Conference |date=July 2024 |doi=10.1162/isal_a_00813 |chapter-url=https://direct.mit.edu/isal/proceedings/isal2024/36/110/123523 |access-date=27 Oktober 2024}}</ref> <ref name="Colls2025">{{cite web |last=Colls |first=Tom |date=17 Mei 2025 |title=How dead is the internet? |url=https://www.bbc.com/audio/play/p0lbq62j |access-date=8 Augustus 2025 |website=BBC Audio |publisher=BBC}}</ref> Bronne sien die teorie asof dit 'n mate van waarheid daaragter het, of as 'n potensieel realistiese voorspelling van die [[internet]] se toekoms bied.<ref name="Forbes2025"/><ref name="Wired2024"/><ref name="Prospect2024"/><ref name="Walter2024">{{cite journal |last=Walter |first=Y. |title=Artificial influencers and the dead internet theory |journal=AI & Society |date=5 Februarie 2024 |volume=40 |pages=239–240 |doi=10.1007/s00146-023-01857-0 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s00146-023-01857-0 |access-date=8 Februarie 2024 |archive-date=8 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208085059/https://link.springer.com/article/10.1007/s00146-023-01857-0 |url-status=live }}</ref><ref name="Sommerer2025"/><ref name="McLean2025"/><ref name="PopularMechanics2025">{{Cite web |date=2025-09-09 |title=The Internet Will Be More Dead Than Alive Within 3 Years, Trend Shows |url=https://www.popularmechanics.com/science/a65997294/dead-internet-explained/ |access-date=2025-09-10 |website=Popular Mechanics |language=en-US}}</ref> Een bron gebruik die term "Dooie-internet" om aanlyn ruimtes te beskryf wat generatiewe inhoud huisves, en laat die woord "teorie" eksplisiet weg.<ref name="Grothaus2026">{{cite web |last=Grothaus |first=Michael |title=The 'zombie internet' has arrived—and it has devastating consequences for advertising, social media, and the human web |url=https://www.fastcompany.com/91489308/zombie-internet-devastating-consequences-advertising-social-media-human-web-dead-internet-moltbook-ai-tbpn |website=Fast Company |access-date=15 Februarie 2026}}</ref> Binne die akademiese literatuur is 'n "slanker" weergawe van die teorie bespreek wat op kernbeginsels fokus en die samesweringselemente eksplisiet stroop.<ref name="Berghel2026" /> ==Oorsprong en verspreiding== [[Lêer:Twitter bots 2016-11-13.png|duimnael|[[Twitter]]-bots plaas soortgelyke boodskappe vyf dae na die 2016-verkiesing in die Verenigde State.]] Akademiese literatuur sukkel dikwels om aanlyn subkulture en samesweringsteorieë te dokumenteer, wat die oorsprong van die dooie internetteorie moeilik maak om presies te identifiseer.<ref name="Venturini 2022">{{cite journal |last=Venturini |first=Tommaso |title=Online Conspiracy Theories, Digital Platforms and Secondary Orality: Toward a Sociology of Online Monsters |journal=Theory, Culture & Society |date=2022 |volume=39 |issue=5 |pages=61–80 |doi=10.1177/02632764211070962 |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/02632764211070962 |access-date=6 November 2025}}</ref> Daar word geglo dat die eerste plasing oor die dooie-internetteorie ontstaan het op die beelgroep Wizardchan.<ref name=":1" /> In 2021 is 'n plasing getiteld "''Dead Internet Theory: Most Of The Internet Is Fake''" op die forum Agora Road se Macintosh Cafe esoteriese bord gepubliseer deur 'n gebruiker genaamd "IlluminatiPirate",<ref>{{cite web |author=IlluminatiPirate |title=Dead Internet Theory: Most of the Internet is Fake |url=https://forum.agoraroad.com/index.php?threads/dead-internet-theory-most-of-the-internet-is-fake.3011/ |website=Agora Road's Macintosh Cafe |date=5 Januarie 2021 |access-date=14 November 2024}}</ref> wat beweer het dat dit voortbou op vorige plasings van dieselfde groep en van Wizardchan,<ref name="Atlantic"/> en die term se verspreiding verder as hierdie aanvanklike beeldgroepe aandui.<ref name="Atlantic"/><ref name="Bloomberg2025"/><ref name="Gopani1">{{cite news |last=Gopani |first=Avi |title=Conspiracy Theorists Says The Internet Has Been Dead Since 2016 |url=https://analyticsindiamag.com/conspiracy-theorists-says-the-internet-has-been-dead-since-2016/ |access-date=16 Junie 2023 |agency=Analytics India Magazine |date=6 September 2021 |archive-date=16 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616165024/https://analyticsindiamag.com/conspiracy-theorists-says-the-internet-has-been-dead-since-2016/ |url-status=live }}</ref> Die samesweringsteorie het in die aanlynkultuur versprei deur wydverspreide dekking op platforms soos [[YouTube]], [[Reddit]] en [[Twitter]], waar dit versterk is deur aanlyn gemeenskappe en inhoudskeppers.<ref name="Atlantic"/> Dit het meer hoofstroom-aandag gekry met 'n artikel in September 2021 in The Atlantic getiteld Maybe You Missed It, but the Internet 'Died' Five Years Ago.<ref name="Ruiz2025"/> Hierdie artikel is wyd aangehaal deur ander artikels oor die onderwerp.<ref name="Gopani1"/><ref name="Naraharisetty1">{{Cite web |last=Naraharisetty |first=Rohitha |date=2022-10-31 |title=What the 'Dead Internet Theory' Predicted About the Future of Digital Life |url=https://theswaddle.com/what-the-dead-internet-theory-predicted-about-the-future-of-digital-life/ |access-date=2023-03-06 |website=The Swaddle |language=en-US |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306125504/https://theswaddle.com/what-the-dead-internet-theory-predicted-about-the-future-of-digital-life/ |url-status=live }}</ref> In 2023 het die dooie-internetteorie akademiese literatuur betree toe 'n boek wat deur die CRC Press gepubliseer is, 'n definisie van die dooie-internetteorie in sy woordelys ingesluit het, en in 2024, toe 'n opiniestuk getiteld ''Kunsmatige beïnvloeders en die dooie internetteorie'' in die Curmudgeon Corner van KI & Samelewing gepubliseer is.<ref name="DAO2023"/><ref name="Walter2024"/> Die woordelysdefinisie het die volledige teorie bespreek, terwyl die opiniestuk dit nie gedoen het nie, en eerder gefokus het op KI-gegenereerde inhoud en KI-gedrewe interaksies. Hierdie twee bronne is aangehaal deur ander akademiese artikels wat die onderwerp bespreek.<ref name="Sommerer2025"/><ref name="McLean2025"/><ref name="Ruiz2025"/><ref name="Leikauf2025"/> In 2026 het 'n publikasie in Computer voortgebou op die KI & Samelewing-artikel deur te onderskei tussen 'n "Slanker" weergawe van die dooie-internetteorie, gesentreer op die kernbewyse, en die "samesweringsbelaaide" volledige weergawe.<ref name="Berghel2026" /> Die onlangse groei in belangstelling in die dooie-internetteorie is gekoppel aan toenemende openbare bewustheid van robotte, algoritmiese inhoudverspreiding en vooruitgang in [[kunsmatige intelligensie]].<ref name=":2">{{Cite web |title=What Is the Dead Internet Theory? |url=https://builtin.com/articles/the-dead-internet-theory |access-date=2026-04-13 |website=Built In |language=en}}</ref> Met die toename in openbare bewustheid het 'n artikel in 2026 geïdentifiseer dat die dooie internetteorie in die omgangstaal gebruik is om te verwys na die aanname dat robotte die meerderheid van die aanlyn inhoud skep.<ref name="Boatwright2026">{{cite journal |last1=Boatwright |first1=Brandon C. |last2=DiRusso |first2=Carlina |last3=Pyle |first3=Andrew |title=Somebody's poisoned the water hole! Advancing social media data collection principles to account for the effects of AI slop on public relations scholarship |journal=Public Relations Review |date=2026 |volume=52 |issue=3 |article-number=102716 |doi=10.1016/j.pubrev.2026.102716 |doi-access=free }}</ref> ==Bewerings== [[Lêer:404 File not found.png|duimnael|ʼn Gebreekte skakel lei gewoonlik tot 'n foutboodskap. Hierdie gebreekte skakels dra oor tyd by tot skakelvrot.]] Die dooie-internetteorie het twee hoofkomponente: dat organiese menslike aktiwiteit op die web deur robotte en algoritmies saamgestelde soekresultate vervang is, en dat staatsakteurs dit doen in 'n gekoördineerde poging om die menslike bevolking te manipuleer.<ref name="DAO2023"/><ref name="Felton2024">{{cite news |last=Felton |first=James |title=Dead Internet Theory: According To Conspiracy Theorists, The Internet Died In 2016 |url=https://www.iflscience.com/dead-internet-theory-according-to-conspiracy-theorists-the-internet-died-in-2016-72617 |access-date=7 April 2024 |publisher=IFLScience |date=1 Februarie 2024 |archive-date=26 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226045320/https://www.iflscience.com/dead-internet-theory-according-to-conspiracy-theorists-the-internet-died-in-2016-72617 |url-status=live }}</ref><ref name="Grothaus2024">{{cite web |last=Grothaus |first=Michael |title=Is the 'Dead Internet' theory suddenly coming true? This could be a sign |url=https://www.fastcompany.com/91092650/dead-internet-theory-true-tiktok-ai-influencers |website=Fast Company |access-date=21 Junie 2024 |date=4 April 2024}}</ref> Die eerste deel van die teorie word beskryf as die hoofargument, en die tweede waar die samesweringsgedeelte begin.<ref name="Grothaus2024"/> Hierdie eerste deel, dat robotte baie van die inhoud op die internet skep en miskien meer as organiese menslike inhoud bydra, is al 'n rukkie 'n bron van kommer, met die oorspronklike plasing deur "IlluminatiPirate" wat die 2018-artikel "''How Much of the Internet Is Fake? Turnes Out, a Lot of It, Actually''" in ''New York magazine'' aanhaal.<ref name="Atlantic"/><ref name="Felton2024"/><ref name="Read1"/> Die dooie internetteorie gaan verder in om in te sluit dat soekenjins die web sensureer deur inhoud te filter wat nie wenslik is nie deur te beperk wat geïndekseer en in soekresultate aangebied word.<ref name="DAO2023"/> Hierdie probleem word vererger deur die verskynsel bekend as skakelvrot, wat veroorsaak word wanneer inhoud op 'n webwerf onbeskikbaar raak, en alle skakels daarna op ander webwerwe breek.<ref name="DAO2023"/> Die dooie-internetteorie dui daarop dat dit deel is van die sameswering om gebruikers te beperk tot saamgestelde, en moontlik kunsmatige, inhoud aanlyn. Die tweede helfte van die dooie-internetteorie bou voort op hierdie waarneembare verskynsel deur voor te stel dat die Amerikaanse regering, korporasies of ander akteurs gebruikers doelbewus beperk tot saamgestelde, en moontlik kunsmatige, KI-gegenereerde inhoud, om die menslike bevolking om 'n verskeidenheid redes te manipuleer.<ref name="Atlantic"/><ref name="DAO2023"/><ref name="Felton2024"/><ref name="Grothaus2024"/> In die oorspronklike plasing word die idee dat robotte menslike inhoud verplaas het, beskryf as die "opstelling", met die "tesis" van die teorie self wat fokus op die Verenigde State se regering wat hiervoor verantwoordelik is, en lui: "Die Amerikaanse regering is betrokke by 'n kunsmatige intelligensie-aangedrewe gasbeligting van die hele wêreldbevolking."<ref name="Atlantic"/><ref name="Mariani2023"/> ==="Swak" en "Sterk" weergawes=== 'n Hoofstuk uit 2025 in die boek ''Market-Oriented Disinformation Research'' het die teorie beskryf as 'n "swak" en "sterk" weergawe.<ref name="Ruiz2025"/> Die "swak" weergawe van die teorie beweer dat daar 'n groep elites is wat robotte gebruik om openbare diskoers te vorm, terwyl die "sterk" weergawe van die teorie beweer dat die samelewing self ineengestort het as gevolg van 'n katastrofiese gebeurtenis, en dat 'n entiteit (miskien vreemdelinge of hoogs gevorderde kunsmatige intelligensie<ref>{{harvnb|Diaz Ruiz|2025|p=[https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/100112/9781040355121.pdf?sequence 206]}}</ref>) mense aan die internet verbind hou om hierdie werklikheid te verbloem.<ref name="Ruiz2025"/> ==="Slanker" dooie-internetteorie=== In 'n artikel uit 2026 het Hal Berghel bespreek wat hy 'n "slanker" dooie internetteorie genoem het, "gestroop van paranoia, vooroordeel, politiek en polemiek."<ref name="Berghel2026">{{cite journal|last1=Berghel |first1=Hal |title=Generative AI is Breathing New Life Into the Dead Internet Theory |journal=Computer |date=2026 |volume=59 |issue=1 |pages=132–139 |doi=10.1109/MC.2025.3616665 }}</ref> In hierdie bespreking wys Berghel na die 2024-publikasie in ''AI & Society'' deur Yoshija Walter, en lys algoritmies gegenereerde inhoud, generatiewe KI-byprodukte, die ingewikkeldheid vir sommige mense om tussen dié en mensgegenereerde inhoud te onderskei, en die gevolglike wantroue en waninligting as die kern van die dooie-internetteorie. Berghel betreur dat samesweringsteoretici hierdie verskynsels neem en onwaarskynlike bewerings maak, terwyl hulle aanvoer dat die kernkritiek daarvan nie afgewys moet word nie.<ref name="Berghel2026"/> ===Bewyse=== ====Botverkeer en groot taalmodelle==== In 2016 het die sekuriteitsfirma Imperva 'n verslag oor botverkeer vrygestel nadat hulle meer as 16,7 miljard besoeke aan 100 000 ewekansig gekose domeine ondersoek het, en bevind dat outomatiese programme verantwoordelik was vir 52% van webverkeer.<ref name="LaFrance1">{{cite news |last=LaFrance |first=Adrienne |title=The Internet Is Mostly Bots |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2017/01/bots-bots-bots/515043/ |access-date=17 Junie 2023 |publisher=The Atlantic |date=31 Januarie 2017 |archive-date=17 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230617184148/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2017/01/bots-bots-bots/515043/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-01-24 |title=Bot Traffic Report 2016 {{!}} Imperva |url=https://www.imperva.com/blog/archive/bot-traffic-report-2016/ |access-date=2024-06-04 |website=Blog |language=en-US |archive-date=4 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604063431/https://www.imperva.com/blog/archive/bot-traffic-report-2016/ |url-status=live }}</ref> Hierdie verslag is as bewys gebruik in verslae oor die dooie internetteorie.<ref name="Atlantic"/> Imperva se verslag vir 2023 het bevind dat 49,6% van internetverkeer outomaties was, 'n styging van 2% vanaf 2022, wat deels toegeskryf is aan kunsmatige intelligensiemodelle wat die web vir opleidingsinhoud skraap.<ref name="Griffin2024"/> 'n Beleidsdokument van die Institutul Diplomatic Român in 2023 het hierdie toename in botverkeer as die basis vir die dooie internetteorie aangehaal.<ref name="Codreanu2023"/> Generatiewe voorafopgeleide transformators (GPT's) is 'n klas groot taalmodelle (LLM's) wat kunsmatige [[neurale netwerk]]e gebruik om mensagtige inhoud te produseer.<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.weforum.org/agenda/2023/01/davos23-generative-ai-a-game-changer-industries-and-society-code-developers/|title=Generative AI: a game-changer society needs to be ready for|website=World Economic Forum|date=9 Januarie 2023|access-date=16 Junie 2023|archive-date=25 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425234858/https://www.weforum.org/agenda/2023/01/davos23-generative-ai-a-game-changer-industries-and-society-code-developers/|url-status=live}}</ref><ref name=":4">{{cite magazine|url=https://time.com/6271657/a-to-z-of-artificial-intelligence/|title=The A to Z of Artificial Intelligence|date=13 April 2023|magazine=Time|access-date=16 Junie 2023|archive-date=16 Junie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616123839/https://time.com/6271657/a-to-z-of-artificial-intelligence/|url-status=live}}</ref> Die eerste hiervan wat welbekend was, is ontwikkel deur [[OpenAI]].<ref name="gpt1">{{cite web |title=Improving language understanding with unsupervised learning |url=https://openai.com/research/language-unsupervised |access-date=2023-03-18 |website=openai.com |language=en-US |archive-date=2023-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318210736/https://openai.com/research/language-unsupervised |url-status=live }}</ref> Hierdie modelle het aansienlike kontroversie veroorsaak. Timothy Shoup van die Kopenhagen Instituut vir Toekomsstudies het byvoorbeeld in 2022 gesê: "in die scenario waar GPT-3 'losraak', sal die internet heeltemal onherkenbaar wees".<ref name="Hvitved1">{{cite news |last=Hvitved |first=Sofie |title=What if 98% of the Metaverse is made by AI? |url=https://cifs.dk/news/what-if-99-of-the-metaverse-is-made-by-ai |access-date=16 June 2023 |publisher=Copenhagen Institute for Future Studies |date=24 Februarie 2022 |archive-date=16 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616204951/https://cifs.dk/news/what-if-99-of-the-metaverse-is-made-by-ai |url-status=live }}</ref> Hy het voorspel dat in so 'n scenario 99% tot 99,9% van aanlyn inhoud teen 2025 tot 2030 deur KI gegenereer kan word.<ref name="Hvitved1"/> Hierdie voorspellings is as bewys vir die dooie internetteorie gebruik.<ref name="Naraharisetty1"/> Die laat 2022-vrystelling van [[ChatGPT]], 'n KI-kletsbot, deur [[OpenAI]] aan die algemene publiek, het joernaliste daartoe gelei om die dooie internetteorie moontlik meer realisties as voorheen te noem<ref name="Bloomberg2025"/><ref name="Hennessy1">{{cite news |last=Hennessy |first=James |title=Did A.I. just become a better storyteller than you? |url=https://thestory.au/articles/ai-chatgpt-storytelling/ |access-date=16 Junie 2023 |publisher=The Story |date=18 Desember 2022 |archive-date=16 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616171535/https://thestory.au/articles/ai-chatgpt-storytelling/ |url-status=live }}</ref><ref name="Beres1">{{cite news |last=Beres |first=Damon |title=Death by a Thousand Personality Quizzes |access-date=20 June 2023 |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2023/01/buzzfeed-using-chatgpt-openai-creating-personality-quizzes/672880 |publisher=The Atlantic |date=27 Januarie 2023 |archive-date=21 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621212112/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2023/01/buzzfeed-using-chatgpt-openai-creating-personality-quizzes/672880/ |url-status=live }}</ref> Voor ChatGPT se vrystelling is die dooie internetteorie meestal deur regeringsorganisasies, korporasies en tegnologies geletterde individue beklemtoon.<ref name="Bloomberg2025"/> ChatGPT gee die gemiddelde internetgebruiker toegang tot [[groot taalmodel]]le.<ref name="Hennessy1"/><ref name="Beres1"/> Hierdie tegnologie het kommer veroorsaak dat die internet gevul sou word met inhoud wat deur die gebruik van KI geskep is, wat organiese menslike inhoud sou oordonder.<ref name="Stenzel2024"/><ref name="Hennessy1"/><ref name="Beres1"/><ref name="Agarwal1"/><ref name=":1">{{Cite journal |last=Berry |first=David M. |date=2025-03-19 |title=Synthetic media and computational capitalism: towards a critical theory of artificial intelligence |journal=AI & Society |volume=40 |issue=7 |pages=5257–5269 |language=en |doi=10.1007/s00146-025-02265-2 |issn=1435-5655|doi-access=free |arxiv=2503.18976 }}</ref> In September 2025 het OpenAI se uitvoerende hoof, Sam Altman, op [[Twitter]] (toe X genoem) geplaas en die aandag op die dooie internetteorie gevestig.<ref name="Duffy2025"/> Hy het gesê: “Ek het nooit die dooie-internetteorie so ernstig opgeneem nie, maar dit lyk asof daar nou regtig baie GTM-bestuurde Twitter-rekeninge is.”<ref name="Altman2025">{{cite web |last=Altman |first=Sam |title=Post |url=https://x.com/sama/status/1963366714684707120 |website=X.com |access-date=17 Januarie 2026}}</ref> Hierdie plasing het viraal gegaan en gelei tot bespreking oor die impak van generatiewe KI op die samelewing in die algemeen, insluitend aanlyn-ervaring, menslike taal en onderwys.<ref name="Duffy2025">{{cite journal |last=Duffy |first=John D. |title=On dead classrooms |journal=Phi Delta Kappan |date=2025 |volume=107 |issue=3 |pages=42–45 |doi=10.1177/00317217251405525 |url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/00317217251405525 |access-date=17 Januarie 2026|url-access=subscription }}</ref> ====Soekenjins==== [[Lêer:AI Overviews result for What is Wikipedia, 2 March 2026.png|duimnael|KI-oorsigte, 'n voorbeeld van KI-gebruik op soekenjins.]] Voorstanders van die dooie-internetteorie voer aan dat [[Google]], en ander soekenjins, die web sensureer deur inhoud te filter wat nie wenslik is nie, deur te beperk wat geïndekseer en in soekresultate aangebied word.<ref name="DAO2023"/> Die oortuiging is dat hoewel Google mag suggereer dat daar miljoene soekresultate vir 'n navraag is, die resultate wat vir 'n gebruiker beskikbaar is, dit nie weerspieël nie.<ref name="DAO2023"/> Hierdie probleem word vererger deur die verskynsel bekend as skakelvrot, wat veroorsaak word wanneer inhoud op 'n webwerf onbeskikbaar raak en alle skakels daarna op ander webwerwe breek.<ref name="DAO2023"/> Dit het gelei tot die teorie dat Google 'n [[Potjomkindorp]] is, en die soekbare web is baie kleiner as wat ons gelei word om te glo.<ref name="DAO2023"/> Voorstanders brei dit uit om te suggereer dat dit 'n doelbewuste poging is om die inhoud wat vir gebruikers beskikbaar is, te beperk. In 2024 het Google berig dat sy soekresultate oorval word met webwerwe wat "voel asof hulle vir soekenjins in plaas van mense geskep is".<ref>{{cite web |last=Tucker |first=Elizabeth |title=New ways we're tackling spammy, low-quality content on Search |date=5 Maart 2024 |url=https://blog.google/products/search/google-search-update-march-2024/ |access-date=9 Maart 2024 |archive-date=9 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240309130150/https://blog.google/products/search/google-search-update-march-2024/ |url-status=live }}</ref> In korrespondensie met ''Gizmodo'' het 'n Google-woordvoerder die rol van generatiewe KI in die vinnige verspreiding van sulke inhoud erken en dat dit meer waardevolle mensgemaakte alternatiewe kan verdring.<ref>{{cite news |last=Serrano |first=Jody |title=Google Says It's Purging All the AI Trash Littering Its Search Results |website=Gizmodo |date=5 Maart 2024 |url=https://gizmodo.com/google-search-updates-downrank-seo-ai-generated-content-1851309904 |access-date=9 Maart 2024 |archive-date=9 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240309043915/https://gizmodo.com/google-search-updates-downrank-seo-ai-generated-content-1851309904 |url-status=live }}</ref> Daar word verwag dat robotte wat GTMe gebruik, die hoeveelheid strooipos sal verhoog en die [[risiko]] loop om 'n situasie te skep waar robotte wat met mekaar interaksie het, "selfrepliserende aanwysings" skep wat lei tot lusse wat slegs menslike gebruikers kan ontwrig.<ref name="Stenzel2024"/> In 'n artikel in ''AI & Society'' bespreek Henrique Marcos die moontlikheid dat GTMe taalgemeenskappe beïnvloed namate hulle meer wydverspreid raak in 'n scenario soos die dooie- internetteorie.<ref name="Marcos2024">{{cite journal |last=Marcos |first=Henrique |title=Can large language models apply the law? |journal=AI & Society |date=28 Oktober 2024 |volume=40 |issue=5 |pages=3605–3614 |doi=10.1007/s00146-024-02105-9 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s00146-024-02105-9 |access-date=8 Augustus 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{normdata}} [[Kategorie:Komplotteorieë]] [[Kategorie:Internet]] fow0xdh9535sm6okqvpc5r06ywuijxg 2917454 2917437 2026-07-13T21:30:51Z Sobaka 328 /* Botverkeer en groot taalmodelle */ Beeld 2917454 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Dooieinternetteorie.png|duimnael|KI-gegenereerde voorstelling van die digitale ekosisteem van robotte en inhoud op die internet.]] Die '''dooie-internetteorie''', ook soms genoem die '''dooie-internet-teorie''',<ref>ook verwys na as die '''dooie internet''' of as die '''dooie internet-samesweringsteorie'''. Soms afgekort in [[Engels]] as '''DIT'''.</ref> is 'n konsep wat beweer dat die [[internet]] hoofsaaklik bestaan uit [[Internetbot|bot]]-aktiwiteit en outomatiese inhoud wat deur [[Algoritme|algoritmiese]] samestelling gemanipuleer word. Oorspronklik bedink as 'n [[samesweringsteorie]] wat beweer dat die verskynsel 'n gekoördineerde poging is om die bevolking te beheer en ware menslike interaksie te verminder, word die konsep ook in die omgangstaal gebruik om die impak van generatiewe [[kunsmatige intelligensie]] (KI) te beskryf en slegs die kernwaarnemings te beklemtoon sonder om oor die dryfkragte te spekuleer.<ref name="Atlantic" /><ref name="DAO2023">{{cite book |last=Dao |first=Bridgit |url=https://books.google.com/books?id=MKPREAAAQBAJ |title=The Metaweb The Next Level of the Internet |date=2023 |publisher=CRC Press |isbn=9781000960495 |access-date=1 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240319181803/https://www.google.com/books/edition/The_Metaweb/MKPREAAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |archive-date=19 Maart 2024 |url-status=live}}</ref><ref name="Berghel2026" /><ref name="Boatwright2026" /> Ondersteuners van die volledige teorie beweer dat sosiale robotte doelbewus geskep is om algoritmes te manipuleer en soekresultate te verbeter om verbruikers te beïnvloed.<ref name="Mariani2023">{{cite journal |last=Mariani |first=Robert |date=2023 |title=The Dead Internet to Come |url=https://www.jstor.org/stable/27244117 |url-status=live |journal=The New Atlantis |volume=73 |issue=73 |pages=34–42 |jstor=27244117 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123081249/https://www.jstor.org/stable/27244117 |archive-date=23 Januarie 2024 |access-date=23 Januarie 2024}}</ref><ref name="Gonzales1">{{cite news |last=Gonzales III |first=Vic |date=28 Junie 2023 |title=The Internet is Dead: The Truth Behind the Dead Internet Theory |url=https://capiz-news.com/the-internet-is-dead-the-truth-behind-the-dead-internet-theory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704030116/https://capiz-news.com/the-internet-is-dead-the-truth-behind-the-dead-internet-theory/ |archive-date=4 Julie 2023 |access-date=4 Julie 2023 |agency=Capiz News}}</ref> Sommige voorstanders beskuldig ook regeringsagentskappe daarvan dat hulle robotte gebruik om openbare persepsie en menings te vorm.<ref name="Atlantic">{{Cite web |last=Tiffany |first=Kaitlyn |date=2021-08-31 |title=Maybe You Missed It, but the Internet 'Died' Five Years Ago |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2021/08/dead-internet-theory-wrong-but-feels-true/619937/ |url-access = subscription |access-date=2023-03-06 |website=The Atlantic |language=en |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306110843/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2021/08/dead-internet-theory-wrong-but-feels-true/619937/ |url-status=live }}</ref><ref name="Mariani2023" /><ref name="Renzella2024">{{cite news |last1=Renzella |first1=Jake |last2=Rozova |first2=Vlada |title=The 'dead internet theory' makes eerie claims about an AI-run web. The truth is more sinister |url=https://www.unsw.edu.au/newsroom/news/2024/05/-the-dead-internet-theory-makes-eerie-claims-about-an-ai-run-web-the-truth-is-more-sinister |access-date=21 Junie 2024 |publisher=University of New South Wales |date=20 Mei 2024}}</ref> Die dooie-internetteorie het hernieude belangstelling gekry na die KI-oplewing wat in die 2020's begin het, met [[groot taalmodel]] (GTM)-[[kletsbot]]te en teks-na-beeld-modelle wat na vore gekom het as tegnologieë wat teoreties mensgeskrewe inhoud op die web kan oordonder.<ref name="Bloomberg2025">{{cite news |last=Lapowsky |first=Issie |date=8 Mei 2025 |title=Maybe Al Slop Is Killing the Internet, After All |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-05-08/maybe-ai-slop-is-killing-the-internet-after-all |work=Bloomberg News |url-access=subscription |access-date=26 Augustus 2025 |archive-url= |archive-date= |quote= Die dooie internet-teorie het in 2021 gewild geword na 'n plasing van 'n gebruiker genaamd IlluminatiPirate op 'n obskure aanlyn forum. IlluminatiPirate het aangevoer dat die internet 'n groot, onmenslike woesteny geword het, gevul met algoritmies geoptimaliseerde nabootsings. Die teorie het die hele ding blameer op 'n geheime regeringsameswering, wat dit maklik gemaak het om af te wys. Maar die koms van gereedskap soos ChatGPT en Midjourney het dit pontuit profeties laat lyk. Sosiale media voel vreemder. Soektog voel erger. Hele KI-gegenereerde nuusnetwerke het oornag ontstaan. Meta Platforms Inc. voorsien 'n toekoms waar KI betrokke is by die skep van 'n aansienlike deel van die plasings op Facebook en Instagram. Webwerwe soos [[Wikipedia]] buig onder die gewig van KI-kruipers wat rondkruip op hul bladsye, op soek na vars inligting om hul modelle te voed. Dit alles skep 'n terugvoerlus, waar KI-gegenereerde inhoud geskep word om KI-aangedrewe aanbevelingstelsels tevrede te stel, wat dreig om mense in omstanders te verander.}}</ref><ref name="Time2025"/><ref name="Forbes2025">{{cite news |last=Murray |first=Conor |date=13 Oktober 2025 |title=Ohanian And Altman Warn Of 'Dead Internet Theory'—What Is It And How Is AI Making It Happen? |url=https://www.forbes.com/sites/conormurray/2025/10/13/ohanian-and-altman-warn-of-dead-internet-theory-what-is-it-and-how-is-ai-making-it-happen/ |work=Forbes |access-date=14 Februarie 2026 |quote= Reddit-medestigter Alexis Ohanian en OpenAI-medestigter [[Sam Altman]] het die afgelope weke op sosiale media gewaarsku teen die "Dooie Internetteorie", 'n idee dat die internet oorheers word deur botaktiwiteit in plaas van mense - maar kenners wat die idee eens as 'n samesweringsteorie afgemaak het, waarsku dat dit eintlik wettig kan wees te midde van die opkoms van kunsmatige intelligensie.}}</ref> <ref name="Ruiz2025">{{cite book |last=Diaz Ruiz |first=Carlos |chapter-url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/oa-mono/10.4324/9781003506676-9/bots-talking-bots-carlos-diaz-ruiz |title=Market-Oriented Disinformation Research |publisher=Routledge |year=2025 |isbn=9781003506676 |location=UK |pages=196–218 |chapter=Bots Talking to Bots: Synthetic Media, AI-Generated Content, and the “Dead Internet” Conspiracy Theory |doi=10.4324/9781003506676 |access-date=6 November 2025}}</ref> In die tyd sedertdien het [[sosiale media]]-webwerwe 'n gemete toename in bot-aktiwiteit gesien, soos algoritmiese feeds wat lae-gehalte [[KI-slop]] vertoon ten koste van gebruikersgegenereerde inhoud.<ref name="Wired2024">{{cite magazine |last=Knibbs |first=Kate |date=28 Oktober 2024 |title=AI Slop Is Flooding Medium |url=https://www.wired.com/story/ai-generated-medium-posts-content-moderation/ |magazine=Wired |access-date=14 Februarie 2026 |quote=Dit dui ook op 'n toekoms waarin die Dooie Internet-teorie tot stand kom. Die teorie, eens die domein van uiters aanlyn samesweringsdenkers, voer aan dat die oorgrote meerderheid van die internet sonder regte mense en mensgemaakte plasings is, maar eerder verstop is met KI-gegenereerde gemors en robotte. Namate generatiewe KI-instrumente meer algemeen word, sal platforms wat opgee om robotte uit te wis, 'n aanlyn wêreld skep waarin werk wat deur mense geskep word, al hoe moeiliker word om te vind op platforms wat deur KI oorstroom word.}}</ref><ref name="Prospect2024">{{cite news |last=Ball |first=James |date=14 September 2024 |title=Is anyone out there? — Dead Internet Theory says that you're the only human left online. It started out as a conspiratorial joke, but it is edging ever closer to reality |url=https://www.prospectmagazine.co.uk/ideas/technology/internet/67864/dead-internet-theory-ai |work=Prospect |access-date=14 Februarie 2026 |quote=Dit is die idee wat die kern vorm van wat bekend geword het as die Dooie Internet-teorie, 'n grap-sameswering wat sê as jy hierdie woorde aanlyn lees, is jy die laaste persoon op die internet. Almal anders is 'n bot. [...] Die idee het amper 'n dekade gelede begin posvat, met die "doodstyd" van die internet wat tipies as ongeveer 2015 of 2016 gegee word - maar in die jare sedertdien het die werklikheid hierdie eens onsernstige sameswering begin weerspieël. Die klagte van die moderne internet is dat dit gevul is met 'slordige' inhoud, die geestelike opvolger van e-pos strooipos.}}</ref> Kommentators het sommige aspekte van die dooie-internetteorie gekoppel aan hierdie toename in generatiewe inhoud oor sosiale media.<ref name="Atlantic"/><ref name="Forbes2025"/><ref name="Prospect2024"/><ref name="Vladisavljević2023">{{cite book |last1=Vladisavljević |first1=Radovan |last2=Stojković |first2=Predrag |last3=Marković |first3=Svetlana |last4=Krstić |first4=Tamara |editor1-last=Premović |editor1-first=Jelena |title=Challenges of modern economy and society through the prism of green economy and sustainable development |date=2023 |publisher=Educational and business center for development of human resources, management, and sustainable development |isbn=978-86-81506-23-3 |pages=374–380 |chapter=New challenges of formulating a company's marketing strategy based on social network analysis}}</ref><ref name="Stenzel2024">{{cite conference |last1=Stenzel |first1=Gerhard |last2=Zorn |first2=Maximilian |last3=Altmann |first3=Philipp |last4=Mansky |first4=Maximilian Balthasar |last5=Kölle |first5=Michael |last6=Gabor |first6=Thomas |chapter=Self-Replicating Prompts for Large Language Models: Towards Artificial Culture |conference=The 2024 Conference on Artificial Life |title=ALIFE 2024: Proceedings of the 2024 Artificial Life Conference |date=July 2024 |doi=10.1162/isal_a_00813 |chapter-url=https://direct.mit.edu/isal/proceedings/isal2024/36/110/123523 |access-date=27 Oktober 2024}}</ref> <ref name="Colls2025">{{cite web |last=Colls |first=Tom |date=17 Mei 2025 |title=How dead is the internet? |url=https://www.bbc.com/audio/play/p0lbq62j |access-date=8 Augustus 2025 |website=BBC Audio |publisher=BBC}}</ref> Bronne sien die teorie asof dit 'n mate van waarheid daaragter het, of as 'n potensieel realistiese voorspelling van die [[internet]] se toekoms bied.<ref name="Forbes2025"/><ref name="Wired2024"/><ref name="Prospect2024"/><ref name="Walter2024">{{cite journal |last=Walter |first=Y. |title=Artificial influencers and the dead internet theory |journal=AI & Society |date=5 Februarie 2024 |volume=40 |pages=239–240 |doi=10.1007/s00146-023-01857-0 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s00146-023-01857-0 |access-date=8 Februarie 2024 |archive-date=8 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208085059/https://link.springer.com/article/10.1007/s00146-023-01857-0 |url-status=live }}</ref><ref name="Sommerer2025"/><ref name="McLean2025"/><ref name="PopularMechanics2025">{{Cite web |date=2025-09-09 |title=The Internet Will Be More Dead Than Alive Within 3 Years, Trend Shows |url=https://www.popularmechanics.com/science/a65997294/dead-internet-explained/ |access-date=2025-09-10 |website=Popular Mechanics |language=en-US}}</ref> Een bron gebruik die term "Dooie-internet" om aanlyn ruimtes te beskryf wat generatiewe inhoud huisves, en laat die woord "teorie" eksplisiet weg.<ref name="Grothaus2026">{{cite web |last=Grothaus |first=Michael |title=The 'zombie internet' has arrived—and it has devastating consequences for advertising, social media, and the human web |url=https://www.fastcompany.com/91489308/zombie-internet-devastating-consequences-advertising-social-media-human-web-dead-internet-moltbook-ai-tbpn |website=Fast Company |access-date=15 Februarie 2026}}</ref> Binne die akademiese literatuur is 'n "slanker" weergawe van die teorie bespreek wat op kernbeginsels fokus en die samesweringselemente eksplisiet stroop.<ref name="Berghel2026" /> ==Oorsprong en verspreiding== [[Lêer:Twitter bots 2016-11-13.png|duimnael|[[Twitter]]-bots plaas soortgelyke boodskappe vyf dae na die 2016-verkiesing in die Verenigde State.]] Akademiese literatuur sukkel dikwels om aanlyn subkulture en samesweringsteorieë te dokumenteer, wat die oorsprong van die dooie internetteorie moeilik maak om presies te identifiseer.<ref name="Venturini 2022">{{cite journal |last=Venturini |first=Tommaso |title=Online Conspiracy Theories, Digital Platforms and Secondary Orality: Toward a Sociology of Online Monsters |journal=Theory, Culture & Society |date=2022 |volume=39 |issue=5 |pages=61–80 |doi=10.1177/02632764211070962 |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/02632764211070962 |access-date=6 November 2025}}</ref> Daar word geglo dat die eerste plasing oor die dooie-internetteorie ontstaan het op die beelgroep Wizardchan.<ref name=":1" /> In 2021 is 'n plasing getiteld "''Dead Internet Theory: Most Of The Internet Is Fake''" op die forum Agora Road se Macintosh Cafe esoteriese bord gepubliseer deur 'n gebruiker genaamd "IlluminatiPirate",<ref>{{cite web |author=IlluminatiPirate |title=Dead Internet Theory: Most of the Internet is Fake |url=https://forum.agoraroad.com/index.php?threads/dead-internet-theory-most-of-the-internet-is-fake.3011/ |website=Agora Road's Macintosh Cafe |date=5 Januarie 2021 |access-date=14 November 2024}}</ref> wat beweer het dat dit voortbou op vorige plasings van dieselfde groep en van Wizardchan,<ref name="Atlantic"/> en die term se verspreiding verder as hierdie aanvanklike beeldgroepe aandui.<ref name="Atlantic"/><ref name="Bloomberg2025"/><ref name="Gopani1">{{cite news |last=Gopani |first=Avi |title=Conspiracy Theorists Says The Internet Has Been Dead Since 2016 |url=https://analyticsindiamag.com/conspiracy-theorists-says-the-internet-has-been-dead-since-2016/ |access-date=16 Junie 2023 |agency=Analytics India Magazine |date=6 September 2021 |archive-date=16 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616165024/https://analyticsindiamag.com/conspiracy-theorists-says-the-internet-has-been-dead-since-2016/ |url-status=live }}</ref> Die samesweringsteorie het in die aanlynkultuur versprei deur wydverspreide dekking op platforms soos [[YouTube]], [[Reddit]] en [[Twitter]], waar dit versterk is deur aanlyn gemeenskappe en inhoudskeppers.<ref name="Atlantic"/> Dit het meer hoofstroom-aandag gekry met 'n artikel in September 2021 in The Atlantic getiteld Maybe You Missed It, but the Internet 'Died' Five Years Ago.<ref name="Ruiz2025"/> Hierdie artikel is wyd aangehaal deur ander artikels oor die onderwerp.<ref name="Gopani1"/><ref name="Naraharisetty1">{{Cite web |last=Naraharisetty |first=Rohitha |date=2022-10-31 |title=What the 'Dead Internet Theory' Predicted About the Future of Digital Life |url=https://theswaddle.com/what-the-dead-internet-theory-predicted-about-the-future-of-digital-life/ |access-date=2023-03-06 |website=The Swaddle |language=en-US |archive-date=2023-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306125504/https://theswaddle.com/what-the-dead-internet-theory-predicted-about-the-future-of-digital-life/ |url-status=live }}</ref> In 2023 het die dooie-internetteorie akademiese literatuur betree toe 'n boek wat deur die CRC Press gepubliseer is, 'n definisie van die dooie-internetteorie in sy woordelys ingesluit het, en in 2024, toe 'n opiniestuk getiteld ''Kunsmatige beïnvloeders en die dooie internetteorie'' in die Curmudgeon Corner van KI & Samelewing gepubliseer is.<ref name="DAO2023"/><ref name="Walter2024"/> Die woordelysdefinisie het die volledige teorie bespreek, terwyl die opiniestuk dit nie gedoen het nie, en eerder gefokus het op KI-gegenereerde inhoud en KI-gedrewe interaksies. Hierdie twee bronne is aangehaal deur ander akademiese artikels wat die onderwerp bespreek.<ref name="Sommerer2025"/><ref name="McLean2025"/><ref name="Ruiz2025"/><ref name="Leikauf2025"/> In 2026 het 'n publikasie in Computer voortgebou op die KI & Samelewing-artikel deur te onderskei tussen 'n "Slanker" weergawe van die dooie-internetteorie, gesentreer op die kernbewyse, en die "samesweringsbelaaide" volledige weergawe.<ref name="Berghel2026" /> Die onlangse groei in belangstelling in die dooie-internetteorie is gekoppel aan toenemende openbare bewustheid van robotte, algoritmiese inhoudverspreiding en vooruitgang in [[kunsmatige intelligensie]].<ref name=":2">{{Cite web |title=What Is the Dead Internet Theory? |url=https://builtin.com/articles/the-dead-internet-theory |access-date=2026-04-13 |website=Built In |language=en}}</ref> Met die toename in openbare bewustheid het 'n artikel in 2026 geïdentifiseer dat die dooie internetteorie in die omgangstaal gebruik is om te verwys na die aanname dat robotte die meerderheid van die aanlyn inhoud skep.<ref name="Boatwright2026">{{cite journal |last1=Boatwright |first1=Brandon C. |last2=DiRusso |first2=Carlina |last3=Pyle |first3=Andrew |title=Somebody's poisoned the water hole! Advancing social media data collection principles to account for the effects of AI slop on public relations scholarship |journal=Public Relations Review |date=2026 |volume=52 |issue=3 |article-number=102716 |doi=10.1016/j.pubrev.2026.102716 |doi-access=free }}</ref> ==Bewerings== [[Lêer:404 File not found.png|duimnael|ʼn Gebreekte skakel lei gewoonlik tot 'n foutboodskap. Hierdie gebreekte skakels dra oor tyd by tot skakelvrot.]] Die dooie-internetteorie het twee hoofkomponente: dat organiese menslike aktiwiteit op die web deur robotte en algoritmies saamgestelde soekresultate vervang is, en dat staatsakteurs dit doen in 'n gekoördineerde poging om die menslike bevolking te manipuleer.<ref name="DAO2023"/><ref name="Felton2024">{{cite news |last=Felton |first=James |title=Dead Internet Theory: According To Conspiracy Theorists, The Internet Died In 2016 |url=https://www.iflscience.com/dead-internet-theory-according-to-conspiracy-theorists-the-internet-died-in-2016-72617 |access-date=7 April 2024 |publisher=IFLScience |date=1 Februarie 2024 |archive-date=26 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226045320/https://www.iflscience.com/dead-internet-theory-according-to-conspiracy-theorists-the-internet-died-in-2016-72617 |url-status=live }}</ref><ref name="Grothaus2024">{{cite web |last=Grothaus |first=Michael |title=Is the 'Dead Internet' theory suddenly coming true? This could be a sign |url=https://www.fastcompany.com/91092650/dead-internet-theory-true-tiktok-ai-influencers |website=Fast Company |access-date=21 Junie 2024 |date=4 April 2024}}</ref> Die eerste deel van die teorie word beskryf as die hoofargument, en die tweede waar die samesweringsgedeelte begin.<ref name="Grothaus2024"/> Hierdie eerste deel, dat robotte baie van die inhoud op die internet skep en miskien meer as organiese menslike inhoud bydra, is al 'n rukkie 'n bron van kommer, met die oorspronklike plasing deur "IlluminatiPirate" wat die 2018-artikel "''How Much of the Internet Is Fake? Turnes Out, a Lot of It, Actually''" in ''New York magazine'' aanhaal.<ref name="Atlantic"/><ref name="Felton2024"/><ref name="Read1"/> Die dooie internetteorie gaan verder in om in te sluit dat soekenjins die web sensureer deur inhoud te filter wat nie wenslik is nie deur te beperk wat geïndekseer en in soekresultate aangebied word.<ref name="DAO2023"/> Hierdie probleem word vererger deur die verskynsel bekend as skakelvrot, wat veroorsaak word wanneer inhoud op 'n webwerf onbeskikbaar raak, en alle skakels daarna op ander webwerwe breek.<ref name="DAO2023"/> Die dooie-internetteorie dui daarop dat dit deel is van die sameswering om gebruikers te beperk tot saamgestelde, en moontlik kunsmatige, inhoud aanlyn. Die tweede helfte van die dooie-internetteorie bou voort op hierdie waarneembare verskynsel deur voor te stel dat die Amerikaanse regering, korporasies of ander akteurs gebruikers doelbewus beperk tot saamgestelde, en moontlik kunsmatige, KI-gegenereerde inhoud, om die menslike bevolking om 'n verskeidenheid redes te manipuleer.<ref name="Atlantic"/><ref name="DAO2023"/><ref name="Felton2024"/><ref name="Grothaus2024"/> In die oorspronklike plasing word die idee dat robotte menslike inhoud verplaas het, beskryf as die "opstelling", met die "tesis" van die teorie self wat fokus op die Verenigde State se regering wat hiervoor verantwoordelik is, en lui: "Die Amerikaanse regering is betrokke by 'n kunsmatige intelligensie-aangedrewe gasbeligting van die hele wêreldbevolking."<ref name="Atlantic"/><ref name="Mariani2023"/> ==="Swak" en "Sterk" weergawes=== 'n Hoofstuk uit 2025 in die boek ''Market-Oriented Disinformation Research'' het die teorie beskryf as 'n "swak" en "sterk" weergawe.<ref name="Ruiz2025"/> Die "swak" weergawe van die teorie beweer dat daar 'n groep elites is wat robotte gebruik om openbare diskoers te vorm, terwyl die "sterk" weergawe van die teorie beweer dat die samelewing self ineengestort het as gevolg van 'n katastrofiese gebeurtenis, en dat 'n entiteit (miskien vreemdelinge of hoogs gevorderde kunsmatige intelligensie<ref>{{harvnb|Diaz Ruiz|2025|p=[https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/100112/9781040355121.pdf?sequence 206]}}</ref>) mense aan die internet verbind hou om hierdie werklikheid te verbloem.<ref name="Ruiz2025"/> ==="Slanker" dooie-internetteorie=== In 'n artikel uit 2026 het Hal Berghel bespreek wat hy 'n "slanker" dooie internetteorie genoem het, "gestroop van paranoia, vooroordeel, politiek en polemiek."<ref name="Berghel2026">{{cite journal|last1=Berghel |first1=Hal |title=Generative AI is Breathing New Life Into the Dead Internet Theory |journal=Computer |date=2026 |volume=59 |issue=1 |pages=132–139 |doi=10.1109/MC.2025.3616665 }}</ref> In hierdie bespreking wys Berghel na die 2024-publikasie in ''AI & Society'' deur Yoshija Walter, en lys algoritmies gegenereerde inhoud, generatiewe KI-byprodukte, die ingewikkeldheid vir sommige mense om tussen dié en mensgegenereerde inhoud te onderskei, en die gevolglike wantroue en waninligting as die kern van die dooie-internetteorie. Berghel betreur dat samesweringsteoretici hierdie verskynsels neem en onwaarskynlike bewerings maak, terwyl hulle aanvoer dat die kernkritiek daarvan nie afgewys moet word nie.<ref name="Berghel2026"/> ===Bewyse=== ====Botverkeer en groot taalmodelle==== In 2016 het die sekuriteitsfirma Imperva 'n verslag oor botverkeer vrygestel nadat hulle meer as 16,7 miljard besoeke aan 100 000 ewekansig gekose domeine ondersoek het, en bevind dat outomatiese programme verantwoordelik was vir 52% van webverkeer.<ref name="LaFrance1">{{cite news |last=LaFrance |first=Adrienne |title=The Internet Is Mostly Bots |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2017/01/bots-bots-bots/515043/ |access-date=17 Junie 2023 |publisher=The Atlantic |date=31 Januarie 2017 |archive-date=17 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230617184148/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2017/01/bots-bots-bots/515043/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-01-24 |title=Bot Traffic Report 2016 {{!}} Imperva |url=https://www.imperva.com/blog/archive/bot-traffic-report-2016/ |access-date=2024-06-04 |website=Blog |language=en-US |archive-date=4 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604063431/https://www.imperva.com/blog/archive/bot-traffic-report-2016/ |url-status=live }}</ref> Hierdie verslag is as bewys gebruik in verslae oor die dooie internetteorie.<ref name="Atlantic"/> Imperva se verslag vir 2023 het bevind dat 49,6% van internetverkeer outomaties was, 'n styging van 2% vanaf 2022, wat deels toegeskryf is aan kunsmatige intelligensiemodelle wat die web vir opleidingsinhoud skraap.<ref name="Griffin2024"/> 'n Beleidsdokument van die Institutul Diplomatic Român in 2023 het hierdie toename in botverkeer as die basis vir die dooie internetteorie aangehaal.<ref name="Codreanu2023"/> [[Lêer:Meeting with Masayoshi Son and Sam Altman (February 3, 2025) (3x4 cropped on Altman).jpg|duimnael|OpenAI HUB Sam Altman in 2025.]] Generatiewe voorafopgeleide transformators (GPT's) is 'n klas groot taalmodelle (LLM's) wat kunsmatige [[neurale netwerk]]e gebruik om mensagtige inhoud te produseer.<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.weforum.org/agenda/2023/01/davos23-generative-ai-a-game-changer-industries-and-society-code-developers/|title=Generative AI: a game-changer society needs to be ready for|website=World Economic Forum|date=9 Januarie 2023|access-date=16 Junie 2023|archive-date=25 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425234858/https://www.weforum.org/agenda/2023/01/davos23-generative-ai-a-game-changer-industries-and-society-code-developers/|url-status=live}}</ref><ref name=":4">{{cite magazine|url=https://time.com/6271657/a-to-z-of-artificial-intelligence/|title=The A to Z of Artificial Intelligence|date=13 April 2023|magazine=Time|access-date=16 Junie 2023|archive-date=16 Junie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616123839/https://time.com/6271657/a-to-z-of-artificial-intelligence/|url-status=live}}</ref> Die eerste hiervan wat welbekend was, is ontwikkel deur [[OpenAI]].<ref name="gpt1">{{cite web |title=Improving language understanding with unsupervised learning |url=https://openai.com/research/language-unsupervised |access-date=2023-03-18 |website=openai.com |language=en-US |archive-date=2023-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318210736/https://openai.com/research/language-unsupervised |url-status=live }}</ref> Hierdie modelle het aansienlike kontroversie veroorsaak. Timothy Shoup van die Kopenhagen Instituut vir Toekomsstudies het byvoorbeeld in 2022 gesê: "in die scenario waar GPT-3 'losraak', sal die internet heeltemal onherkenbaar wees".<ref name="Hvitved1">{{cite news |last=Hvitved |first=Sofie |title=What if 98% of the Metaverse is made by AI? |url=https://cifs.dk/news/what-if-99-of-the-metaverse-is-made-by-ai |access-date=16 June 2023 |publisher=Copenhagen Institute for Future Studies |date=24 Februarie 2022 |archive-date=16 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616204951/https://cifs.dk/news/what-if-99-of-the-metaverse-is-made-by-ai |url-status=live }}</ref> Hy het voorspel dat in so 'n scenario 99% tot 99,9% van aanlyn inhoud teen 2025 tot 2030 deur KI gegenereer kan word.<ref name="Hvitved1"/> Hierdie voorspellings is as bewys vir die dooie internetteorie gebruik.<ref name="Naraharisetty1"/> Die laat 2022-vrystelling van [[ChatGPT]], 'n KI-kletsbot, deur [[OpenAI]] aan die algemene publiek, het joernaliste daartoe gelei om die dooie internetteorie moontlik meer realisties as voorheen te noem<ref name="Bloomberg2025"/><ref name="Hennessy1">{{cite news |last=Hennessy |first=James |title=Did A.I. just become a better storyteller than you? |url=https://thestory.au/articles/ai-chatgpt-storytelling/ |access-date=16 Junie 2023 |publisher=The Story |date=18 Desember 2022 |archive-date=16 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616171535/https://thestory.au/articles/ai-chatgpt-storytelling/ |url-status=live }}</ref><ref name="Beres1">{{cite news |last=Beres |first=Damon |title=Death by a Thousand Personality Quizzes |access-date=20 June 2023 |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2023/01/buzzfeed-using-chatgpt-openai-creating-personality-quizzes/672880 |publisher=The Atlantic |date=27 Januarie 2023 |archive-date=21 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621212112/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2023/01/buzzfeed-using-chatgpt-openai-creating-personality-quizzes/672880/ |url-status=live }}</ref> Voor ChatGPT se vrystelling is die dooie internetteorie meestal deur regeringsorganisasies, korporasies en tegnologies geletterde individue beklemtoon.<ref name="Bloomberg2025"/> ChatGPT gee die gemiddelde internetgebruiker toegang tot [[groot taalmodel]]le.<ref name="Hennessy1"/><ref name="Beres1"/> Hierdie tegnologie het kommer veroorsaak dat die internet gevul sou word met inhoud wat deur die gebruik van KI geskep is, wat organiese menslike inhoud sou oordonder.<ref name="Stenzel2024"/><ref name="Hennessy1"/><ref name="Beres1"/><ref name="Agarwal1"/><ref name=":1">{{Cite journal |last=Berry |first=David M. |date=2025-03-19 |title=Synthetic media and computational capitalism: towards a critical theory of artificial intelligence |journal=AI & Society |volume=40 |issue=7 |pages=5257–5269 |language=en |doi=10.1007/s00146-025-02265-2 |issn=1435-5655|doi-access=free |arxiv=2503.18976 }}</ref> In September 2025 het OpenAI se uitvoerende hoof, Sam Altman, op [[Twitter]] (toe X genoem) geplaas en die aandag op die dooie internetteorie gevestig.<ref name="Duffy2025"/> Hy het gesê: “Ek het nooit die dooie-internetteorie so ernstig opgeneem nie, maar dit lyk asof daar nou regtig baie GTM-bestuurde Twitter-rekeninge is.”<ref name="Altman2025">{{cite web |last=Altman |first=Sam |title=Post |url=https://x.com/sama/status/1963366714684707120 |website=X.com |access-date=17 Januarie 2026}}</ref> Hierdie plasing het viraal gegaan en gelei tot bespreking oor die impak van generatiewe KI op die samelewing in die algemeen, insluitend aanlyn-ervaring, menslike taal en onderwys.<ref name="Duffy2025">{{cite journal |last=Duffy |first=John D. |title=On dead classrooms |journal=Phi Delta Kappan |date=2025 |volume=107 |issue=3 |pages=42–45 |doi=10.1177/00317217251405525 |url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/00317217251405525 |access-date=17 Januarie 2026|url-access=subscription }}</ref> ====Soekenjins==== [[Lêer:AI Overviews result for What is Wikipedia, 2 March 2026.png|duimnael|KI-oorsigte, 'n voorbeeld van KI-gebruik op soekenjins.]] Voorstanders van die dooie-internetteorie voer aan dat [[Google]], en ander soekenjins, die web sensureer deur inhoud te filter wat nie wenslik is nie, deur te beperk wat geïndekseer en in soekresultate aangebied word.<ref name="DAO2023"/> Die oortuiging is dat hoewel Google mag suggereer dat daar miljoene soekresultate vir 'n navraag is, die resultate wat vir 'n gebruiker beskikbaar is, dit nie weerspieël nie.<ref name="DAO2023"/> Hierdie probleem word vererger deur die verskynsel bekend as skakelvrot, wat veroorsaak word wanneer inhoud op 'n webwerf onbeskikbaar raak en alle skakels daarna op ander webwerwe breek.<ref name="DAO2023"/> Dit het gelei tot die teorie dat Google 'n [[Potjomkindorp]] is, en die soekbare web is baie kleiner as wat ons gelei word om te glo.<ref name="DAO2023"/> Voorstanders brei dit uit om te suggereer dat dit 'n doelbewuste poging is om die inhoud wat vir gebruikers beskikbaar is, te beperk. In 2024 het Google berig dat sy soekresultate oorval word met webwerwe wat "voel asof hulle vir soekenjins in plaas van mense geskep is".<ref>{{cite web |last=Tucker |first=Elizabeth |title=New ways we're tackling spammy, low-quality content on Search |date=5 Maart 2024 |url=https://blog.google/products/search/google-search-update-march-2024/ |access-date=9 Maart 2024 |archive-date=9 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240309130150/https://blog.google/products/search/google-search-update-march-2024/ |url-status=live }}</ref> In korrespondensie met ''Gizmodo'' het 'n Google-woordvoerder die rol van generatiewe KI in die vinnige verspreiding van sulke inhoud erken en dat dit meer waardevolle mensgemaakte alternatiewe kan verdring.<ref>{{cite news |last=Serrano |first=Jody |title=Google Says It's Purging All the AI Trash Littering Its Search Results |website=Gizmodo |date=5 Maart 2024 |url=https://gizmodo.com/google-search-updates-downrank-seo-ai-generated-content-1851309904 |access-date=9 Maart 2024 |archive-date=9 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240309043915/https://gizmodo.com/google-search-updates-downrank-seo-ai-generated-content-1851309904 |url-status=live }}</ref> Daar word verwag dat robotte wat GTMe gebruik, die hoeveelheid strooipos sal verhoog en die [[risiko]] loop om 'n situasie te skep waar robotte wat met mekaar interaksie het, "selfrepliserende aanwysings" skep wat lei tot lusse wat slegs menslike gebruikers kan ontwrig.<ref name="Stenzel2024"/> In 'n artikel in ''AI & Society'' bespreek Henrique Marcos die moontlikheid dat GTMe taalgemeenskappe beïnvloed namate hulle meer wydverspreid raak in 'n scenario soos die dooie- internetteorie.<ref name="Marcos2024">{{cite journal |last=Marcos |first=Henrique |title=Can large language models apply the law? |journal=AI & Society |date=28 Oktober 2024 |volume=40 |issue=5 |pages=3605–3614 |doi=10.1007/s00146-024-02105-9 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s00146-024-02105-9 |access-date=8 Augustus 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{normdata}} [[Kategorie:Komplotteorieë]] [[Kategorie:Internet]] j0k5mvnnq5n36cfxd5bd564zg5l1ndn 0 463722 2917457 2917275 2026-07-13T21:51:42Z HermanvanAswegen988 200973 /* Biografie */ Verbeter - artikel uit die Franse WP vertaal met verwysings 2917457 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Outeur | naam = Georges Arnaud | beeld = HenriGirardLibreDroit.jpg | onderskrif = Henri Girard | geboortenaam = Henri Girald | geboortedatum = {{Geboortedatum|1917|7|16|}} | geboorteplek = [[Montpellier]], [[Frankryk|Derde Franse Republiek]] | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1987|3|4|1917|7|16|}} | sterfplek = [[Barcelona]], [[Spanje]] | beroep = [[Skrywer]] | nasionaliteit = [[Frankryk|Frans]] | etnisiteit = | genre = | onderwerp = | beweging = | noemenswaardige_werke= ''[[Le Salaire de la peur]]'' | huweliksmaat = | kinders = | pryse = | handtekening = | jare_aktief = | webwerf = }} '''Henri Girard''' ([[16 Julie]] [[1917]] – [[4 Maart]] [[1987]]) was 'n Franse skrywer en joernalis wat gebruik gemaak het van die [[skuilnaam]] '''Georges Arnaud'''. Hy is gebore in [[Montpellier]] tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]]. Hy is die skrywer van die [[roman]] ''[[Le Salaire de la peur]]''. == Biografie == === Vroeë Lewe en opvoeding === Henri Georges Charles Achille Girard is tydens die Eerste Wêreldoorlog in Montpellier gebore. Sy vader, Georges Girard (1891–1941), was 'n argivaris-paleograaf. Sy moeder, Valentine Arnaud (1883–1926), was 'n letterkundeonderwyseres aan 'n hoërskool in Montpellier. Hulle is op 3 Junie 1916 in die Montpellier-stadsaal tydens 'n burgerlike seremonie getroud.<ref name=":0">{{Cite book|last=Girard|first=Catherine|title=In violentia veritas|place=Parys|publisher=Grasset|year=2025|pages=352|isbn=9782246843139|url=https://www.grasset.fr/auteur/catherine-girard/}}</ref>. Henri Girard, 'n enigste kind, is op 16 Julie 1917 gebore. Sy moeder was, ten spyte van postpartum depressie, heeltemal toegewy aan haar kind en het hom alleen grootgemaak. Sy vader was in die tyd aan die oorlogsfront. Aan die einde van die oorlog het George Girard 'n werk as bibliotekaris by die Ministerie van Buitelandse Sake gekry. Die paartjie het na Parys, Rue Madame, verhuis. Valentine het nie gewerk nie en het haar seun tuisonderrig gegee. In September 1922 het sy haar eerste aanval van tuberkulose opgedoen en is na 'n sanatorium in Leysin<ref>{{Cite web|title=Leysin et ses sanatoriums. |url=https://iris.unil.ch/entities/publication/153b0410-16b5-4a26-b574-88fd521b8e6c}}</ref> gestuur, waar sy 'n jaar lank gebly het. Henri is in die sorg van sy grootouers aan vaderskant geplaas. Sy tante, Amélie Girard (1897–1941), het na hom omgesien tot Valentine se terugkeer. 'n Jaar later het Valentine na Parys teruggekeer. Die paartjie het hulle in 'n villa in Meudon gevestig. Henri is nie skool toe gestuur nie. Valentine het sy opvoeding oorgeneem. In 1926 was sy swanger, maar sy het egter weer ernstig siek geword en is op 12 September 1926 oorlede in 'n sanatorium in Chamonix.<ref>{{cite web|language=Fr |title=Paris-soir |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k7638654s |work=Gallica |date=1926-09-17 |access-date=2026-01-02}}</ref>. Henri het na sy grootouers aan vaderskant teruggekeer. Hy het akademies gesukkel en sy eerste ''baccalauréat'' (Hierdie kwalifikasie, allerweë in Frankryk bekend as die ''bac'', is 'n Franse nasionale akademiese kwalifikasie wat studente kan verwerf na voltooiing van hul sekondêre onderwys (aan die einde van die ''lycée'') deur aan sekere vereistes te voldoen. Alhoewel dit slegs in sy huidige vorm as 'n skoolverlatingseksamen bestaan sedert keiser [[Napoleon Bonaparte]] se inwerkingtreding op 17 Maart 1808, dateer die oorsprong daarvan terug na die eerste Middeleeuse Franse universiteite <ref>{{Cite web |title=A quoi sert le baccalauréat ? |url=https://www.senat.fr/rap/r07-370/r07-3701.html |access-date=2022-06-30 |website=www.senat.fr}}</ref>) gedruip, wat hy uiteindelik geslaag het nadat hy sy laaste jaar van hoërskool herhaal het. Hierna het by die Fakulteit Lettere en Regte ingeskryf en sy regsgraad in 1938 verwerf<ref name=":0" />. Hy is in 1938 met Annie Chaveneau getroud, maar na drie jaar is hulle geskei. Die egskeiding is eers in 1944 afgehandel. Hy is in 1945 met Suzanne Graux, 'n sangeres, getroud, met wie hy twee seuns gehad het. Na vyf maande militêre diens in Nancy en Toul is hy weens spierswakheid ontslaan. In Junie 1940, na 'n derde poging, kon hy sy mobilisering 'n paar dae voor die Franse nederlaag bewerkstellig. Hy is in Augustus 1940 definitief ontslaan. Op aandrang van sy vader het hy hom voorberei vir die toelatingseksamen tot die ''Conseil d'État'', wat hy gedruip het. Op 24 Oktober 1941, in die familiekasteel in Escoire, Dordogne, is sy vader, sy tante en hul bediende, Louise Soudeix (1879–1941), dood aangetref. Hulle is vermoor met 'n sekel. Henri Girard is aangekla. Hy is verdedig deur 'n toonaangewende prokureur van daardie tyd, Maurice Garçon. Hy is agtien maande lank aangehou in die Beylleme-gevangenis in Périgueux, en op 2 Junie 1943 vrygespreek na 'n tien minute lange beraadslaging.<ref>{{cite book|author=COLLECTION DES GRANDS PROCÈS CONTEMPORAINS|title=L'AFFAIRE GIRARD|place=Parys|editor=Albin Michel|year=1945|pages=335}}</ref>. Hy het die familiefortuin wat hy geërf het, in rekordtyd verkwis. Ten einde sy krediteure te ontglip het hy sy vrou en kinders verlaat en op 3 Mei 1947 aan boord van 'n skip gegaan, wat hom in Venezuela laat beland het. Hy het agtien maande in Suid-Amerika deurgebring, hoofsaaklik in [[Colombia|Colombïe]]. Daar het hy verskeie werk gedoen soos 'n taxibestuurder, vragmotorbestuurder en goudprospekteerder. Nadat hy in 1949 na Frankryk teruggekeer het met 'n manuskrip wat hy later as ''Le Voyage du mauvais larron'' (Die reis van 'n goddelose dief) sou publiseer, die mees outobiografiese roman van sy lewe, het hy weer kontak gemaak met Lella Facchini, die muse en voormalige lewensmaat van die fotograaf Édouard Boubat, met wie hy 'n verhouding gehad het voor sy vertrek<ref>{{cite book|author=Georges Arnaud|title=Le Voyage du mauvais larron|place=Paris|publisher=Julliard|year=1951|pages=221}}</ref> (Élisabeth in ''Le Voyage du mauvais larron''). Hulle is getroud. Girard was sonder 'n inkomste en op soek na werk. Omdat hy niks gevind het nie, het hy besluit om 'n roman te skryf wat goed sou verkoop. Die boek is aanvanklik verwerp, maar uiteindelik in 1950 deur Julliard uitgegee as ''Le Salaire de la peur'' (Die lone van vrees). Die boek het 'n topverkoper geword. Drie jaar later is 'n verwerking van ''Le Salaire de la peur'' geregisseer deur Henri-Georges Clouzot, met Yves Montand, Charles Vanel en Vera Clouzot in die hoofrolle. Die rolprent was 'n reuse sukses en het die Palme d'Or in Cannes en die Goue Beer in Berlyn dieselfde jaar gewen. In 1977 is die filmregte verkoop vir 'n verwerking deur die regisseur William Friedkin. Die vrystelling van die rolprent,''Le Convoi de la peur'' (''Sorcerer''), is oorskadu deur die gelyktydige vrystelling van [[George Lucas]] se ''Star Wars''. Dit was 'n mislukking. 'n Latere verwerking deur Julien Leclercq, wat in 2024 op Netflix vrygestel is, het 'n powere kritiese ontvangs gehad. Hy het sy toekomstige vrou, Rolande Lasserre, in 1953 ontmoet. Sy sou sy kameraad word in die stryd vir Algerynse onafhanklikheid. In 1957, na die doodsvonnis wat in Julie van daardie jaar aan Djamila Bouhired opgelê is, het hy saam met die prokureur Jacques Vergès 'n manifes gepubliseer met die titel ''Pour Djamila Bouhired.'' Nadat Djamila in 1959 deur Generaal de Gaulle begenadig is, is hy uit die tronk vrygelaat na die Évian-ooreenkomste (19 Maart 1962). In 1954 publiseer hy 'n toneelstuk, ''Les Aveux les plus doux'' (The Sweetest Confessions), wat 'n groot sukses was. ’n Rolprentverwerking van ''Les Aveux les plus doux'', met Philippe Noiret, Roger Hanin en Caroline Cellier in die hoofrolle, is deur Édouard Molinaro geregisseer. Drie jaar later, terwyl hy deelgeneem het aan 'n klandestiene vergadering van die Jeanson-netwerk, is Girard in hegtenis geneem omdat hy geweier het om inligting oor die ander betrokkenes te verskaf: hy het geweier om te onthul waar en in wie se teenwoordigheid hierdie perskonferensie ten gunste van Algerynse onafhanklikheid plaasgevind het. Hy het steun ontvang van Joseph Kessel, [[Jean-Paul Sartre]], [[Jacques Prévert]], Louis Aragon, François Maspero, André Frossard, Pierre Lazareff<ref>Lettre envoyée au tribunal militaire par Pierre Lazareff, citée par Charlotte Delbo, ''Les Belles Lettres'', Paris, éd. de Minuit, 1961, rééd. 2012, bl. 45.</ref> en ander prominente figure. Girard het hierdie verhoor as 'n platform vir media-aandag gebruik. Hy het ''Mon procès'' (My Verhoor), geïllustreer deur Siné, in 1961 by Éditions de Minuit gepubliseer. Daar was verontwaardiging beide teen die poging tot skending van professionele geheimhouding, waardeur Girard as joernalis beskerm is, en toenemend teen die praktyk van marteling in Algerië, wat die eintlike kwessie in die saak was. Sy verhoor voor die Permanente Militêre Tribunaal van Parys het gelei tot 'n opgeskorte vonnis van twee jaar. Die uitspraak is egter later deur die ''Cour de cassation'' tersyde gestel. In 1962 het Girard hom saam met Lasserre, met wie hy in 1966 getroud is, in die nuut-onafhanklike Algerië gevestig. Hy het planne ontwikkel vir 'n joernalistiekskool en 'n Nasionale Filmsentrum, maar nie een daarvan is ooit verwesentlik nie. Hy het gereeld vir ''Révolution africaine'' geskryf. Die egpaar het twee dogters gehad, gebore in 1962 en 1964. In 1973 het tuberkulose hom gedwing om in Chamonix, Frankryk, te woon. Hy het Algerië in 1974 permanent verlaat. == Latere jare == Van 1975 tot 1981 het hy deelgeneem aan Franse televisieberigte oor belangrike sake, veral dié rakende die Moon-sekte en die Joachim Peiper-saak (’n voormalige SS-offisier wat skuiling gesoek het in Haute-Saône en wie se huis in 1976 afgebrand is, waarvan ’n ongeïdentifiseerde liggaam later in die puin ontdek is). In 1984 het Girard hom saam met sy vrou in Barcelona gevestig, waar hy op 4 Maart 1987 aan ’n hartaanval oorlede is. == Kinders == Henri Girard het twee seuns gehad genaamd Dominique (1946) en Henri (1947), en twee dogters, Catherine (1962) en Laurence (1964). == Werke == * ''[[Le Salaire de la peur]]'', Julliard, 1950. * ''Le Voyage du mauvais larron'', Julliard, 1951; Le Pré aux Clercs, 1987 * ''Lumière de soufre'', Julliard, 1952. * ''Indiens des hauts plateaux'', revue 9, n°8, décembre 1952. * ''Prisons 53'', Julliard 1953. * ''Schtibilem 1941'', Julliard, 1953. * ''Les Oreilles sur le dos'', Editions du Scorpion, 1953; Julliard, 1974 * ''Les Aveux les plus doux'', Julliard, 1954. * ''Les Aveux les plus doux'' (scénario), Editions des Lettres françaises, 1954. * ''Indiens pas morts'', Delpire Editeur, 1956. * ''Pour Djamila Bouhired'', Editions de Minuit, 1957. * ''Maréchal P...'', Editeurs Français Réunis, 1958. * ''La Plus Grande Pente'', Julliard, 1961. * ''Mon procès'', Editions de Minuit, 1961. * ''Préface'' within ''The Murder of Roger Ackroyd'' of Agatha Christie, Le Livre de Poche, 1961. * ''L'Affaire Peiper : plus qu'un fait divers'', Atelier Marcel Jullian, 1978. * ''Chroniques du crime et de l'innocence'', Jean-Claude Lattès, 1982. * ''Juste avant l'aube'', in collaboration with Jean Anglade, Presses de la Cité, 1990. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://cqfd.chez-alice.fr/georgesarnaud/index.html Georges Arnaud, le multimedi-homme] ''(amptelike webwerf - met [http://cqfd.chez-alice.fr/georgesarnaud/GeorgesArnaud_enBref.htm#VA inligting in Engels])'' {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Arnaud, Georges}} [[Kategorie:Geboortes in 1917]] [[Kategorie:Sterftes in 1987]] [[Kategorie:Franse skrywers]] rzv9obt7zkbdjlvgs5xmr8dswzhw8ba 0 463797 2917472 2917187 2026-07-14T03:27:38Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2917472 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Lautaro Martínez | image = [[Lêer:Lautaro Martinez ARGENTINA VS VENEZUELA 2017.jpg|240px]] | caption = Martínez in 2017 | full_name = Lautaro Javier Martínez<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2017/pdf/FWYC_2017_SquadLists.pdf |title=FIFA U-20 World Cup Korea Republic 2017: List of Players: Argentina |publisher=FIFA |page=1 |date=11 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219142701/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2017/pdf/FWYC_2017_SquadLists.pdf |archive-date=19 December 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1997|8|22|df=y}}<ref name="Inter profile">{{cite web|url=https://www.inter.it/en/teams/first-team/lautaro-martinez|title=Lautaro Martínez|publisher=Inter Milan|date=2 September 2022|access-date=12 Julie 2026|archive-date=18 Januarie 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240118024428/https://www.inter.it/en/teams/first-team/lautaro-martinez|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[Bahía Blanca]], [[Argentinië]] | height = 1,74 m | position = Voorspeler | currentclub = [[Inter Milaan]] | clubnumber = 10 | youthyears1 = 2006–2014 | youthclubs1 = [[Liniers de Bahía Blanca|Liniers]] | youthyears2 = 2014–2015 | youthclubs2 = [[Racing Club de Avellaneda|Racing Club]] | years1 = 2015–2018 | clubs1 = [[Racing Club de Avellaneda|Racing Club]] | caps1 = 48 | goals1 = 22 | years2 = 2018– | clubs2 = [[Inter Milaan]] | caps2 = 267 | goals2 = 132 | nationalyears1 = 2016–2017 | nationalteam1 = Argentinië o/20 | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 7 | nationalyears2 = 2018– | nationalteam2 = [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentinië]] | nationalcaps2 = 83 | nationalgoals2 = 39 | club-update = 23 Mei 2026 | nationalteam-update = 11 Julie 2026 }} '''Lautaro Javier Martínez''' (gebore [[22 Augustus]] [[1997]]) is ’n [[Argentinië|Argentynse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n voorspeler vir die [[Serie A]]-klub [[Inter Milaan]] speel, waarvan hy die kaptein is, asook die [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentynse nasionale span]]. Hy word beskou as een van die beste doelskieters ter wêreld, nie net vanweë sy produktiewe doelaanteken nie, maar ook vanweë sy beweging, werksetiek en skakelspel.<ref>{{cite web|title=Ranked! The 20 best strikers in the world |url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-20-best-strikers-in-the-world|website=FourFourTwo|access-date=9 July 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=FC 100: The best centre-forwards in men's football|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100|website=ESPN|access-date=9 July 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Top 10 Best Strikers in the World|url=https://www.givemesport.com/best-strikers-in-the-world/|website=GiveMeSport|access-date=9 July 2026}}</ref> Martínez het sy senior loopbaan by die Argentynse Primera División-klub Racing Club begin voordat hy hom in 2018 in ’n oordrag ter waarde van €22,7 miljoen by Inter Milaan aangesluit het. By Inter het hy drie Serie A-titels en drie Coppa Italia-titels gewen, en die [[UEFA Europa League|Europa League]]-eindstryd in 2020 en die [[UEFA Champions League]]-eindstryde in 2023 en 2025 gehaal. Hy is ook as die Serie A se Waardevolste Speler vir die 2023/24-seisoen aangewys en was die liga se voorste doelskieter in die 2023/24- en 2025/26-seisoene. Martínez is tans Inter se derde voorste doelskieter van alle tye. Martínez het Argentinië eers op jeugvlak verteenwoordig en aan die 2017 FIFA Onder-20-Wêreldbekertoernooi en die 2017 Suid-Amerikaanse Onder-20-kampioenskap deelgeneem. Hy het in 2018 sy debuut vir die senior nasionale span gemaak en het sedertdien die [[Copa América]] in 2021 en 2024, asook die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022 FIFA Wêreldbekertoernooi]] gewen. By die 2024 Copa América was hy die toernooi se voorste doelskieter, het die Goue Skoen gewen en die wendoel in die eindstryd aangeteken. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Martínez, Lautaro}} [[Kategorie:Argentynse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] iy8zg0223ljr2pqqjxcuz7rn9fd1lwn 3 463807 2917375 2026-07-13T14:56:59Z Rooiratel 90342 Welkom :) 2917375 wikitext text/x-wiki == Welkom == {{Welkom}} ck8jq42j6v04e2izh6lv2i9rdpixwx5 0 463808 2917426 2026-07-13T19:10:12Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2917426 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Asparagus simulans | authority = Baker, (1875) | synonyms =* ''Asparagus madagascariensis'' <small>Baker</small> * ''Asparagus rusciformis'' <small>Brongn. ex H.Perrier</small> * ''Asparagus ternatus'' <small>Brongn. ex H.Perrier</small> }} '''''Asparagus simulans''''' is 'n [[struik]] wat deel van die Asparagaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Madagaskar]]. == Galery == <gallery> Asparagus madagascariensis - Jardin Botanique de Lyon - DSC05393.JPG Asparagus simulans - Botanischer Garten, Dresden, Germany - DSC08578.JPG </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:531317-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Asparagus|simulans]] [[Kategorie:Flora van Madagaskar]] [[Kategorie:Endemiese plante van Madagaskar]] 3r402409ha5tpy09qg2hd1a0osmc8zh 1 463809 2917427 2026-07-13T19:11:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2917427 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 463810 2917429 2026-07-13T19:25:40Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto. 2917429 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Asparagus palaestinus | authority = Baker, (1875) | synonyms = * ''Asparagus lownei'' <small>Baker</small> }} '''''Asparagus palaestinus''''' is 'n meerjarige plant wat deel van die Asparagaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Israel]], [[Jordanië]] en [[Turkye]]. == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:531238-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Asparagus|palaestinus]] [[Kategorie:Flora van Israel]] [[Kategorie:Flora van Jordanië]] [[Kategorie:Flora van Turkye]] rhdzfz2yxibc4rmmb5tdakrgpc3tuin 1 463811 2917430 2026-07-13T19:27:30Z Oesjaar 7467 Verbeter 2917430 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 463812 2917438 2026-07-13T19:59:14Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto. 2917438 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Asparagus pallasii | authority = Miscz., (1916) | synonyms = }} '''''Asparagus pallasii''''' is 'n meerjarige plant wat deel van die Asparagaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Oekraïne]], [[Roemenië]] en [[Rusland]]. == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:531239-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Asparagus|pallasii]] [[Kategorie:Flora van Oekraïne]] [[Kategorie:Flora van Roemenië]] [[Kategorie:Flora van Rusland]] 1h3ehal6cu5fsyj6in57sd6w7787h4k 1 463813 2917439 2026-07-13T19:59:43Z Oesjaar 7467 Verbeter 2917439 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 3 463814 2917459 2026-07-13T22:10:19Z Nimmzo 210928 Created empty Talk page to avoid red wikilink ("Talk" | contribs) in History 2917459 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2917477 2917459 2026-07-14T05:53:58Z Aliwal2012 39067 Heet welkom! 2917477 wikitext text/x-wiki {{Welkom}} --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:53, 14 Julie 2026 (UTC) 9ncoyx9db5fselxcshvfmh5og0kiuxu 3 463815 2917461 2026-07-14T00:19:39Z Superpes15 94496 Superpes15 het bladsy [[Gebruikerbespreking:Merseyside reddie]] na [[Gebruikerbespreking:AdobeVistima]] geskuif: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/Merseyside reddie|Merseyside reddie]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/AdobeVistima|AdobeVistima]]" 2917461 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Gebruikerbespreking:AdobeVistima]] n1kouww5fcn6ubre4cq5ebuiqy1c0p7 828 463816 2917512 2026-07-14T11:00:23Z Nimmzo 210928 Created from [[:en:Module:Key]]. Caller: [[Sjabloon:key press]]. Use: [[Sjabloon:Key press/styles.css]]. Render: HTML Key 2917512 Scribunto text/plain -- This module implements {{key press}}. local kbdPrefix = '<kbd class="keyboard-key nowrap">' local kbdSuffix = '</kbd>' local keyText = { ['caps lock'] = '⇪ Caps Lock', ['[[caps lock]]'] = '⇪ [[Caps Lock]]', ['shift'] = '⇧ Shift', ['[[shift key|shift]]'] = '⇧ [[Shift key|Shift]]', ['enter'] = '↵ Enter', ['[[enter key|enter]]'] = '↵ [[Enter key|Enter]]', ['cmd'] = '⌘ Cmd', ['[[command key|cmd]]'] = '⌘ [[Command key|Cmd]]', ['command'] = '⌘ Command', ['[[command key|command]]'] = '⌘ [[Command key|Command]]', ['opt'] = '⌥ Opt', ['[[option key|opt]]'] = '⌥ [[Option key|Opt]]', ['option'] = '⌥ Option', ['[[option key|option]]'] = '⌥ [[Option key|Option]]', ['tab'] = 'Tab ↹', ['[[tab key|tab]]'] = '[[Tab key|Tab]] ↹', ['backspace'] = '← Backspace', ['[[backspace]]'] = '← [[Backspace]]', ['win'] = '⊞ Win', ['[[windows key|win]]'] = '⊞ [[Windows key|Win]]', ['menu'] = '≣ Menu', ['[[menu key|menu]]'] = '≣ [[Menu key|Menu]]', ['up'] = '↑', ['[[arrow keys|up]]'] = '[[Arrow keys|↑]]', ['down'] = '↓', ['[[arrow keys|down]]'] = '[[Arrow keys|↓]]', ['left'] = '←', ['[[arrow keys|left]]'] = '[[Arrow keys|←]]', ['right'] = '→', ['[[arrow keys|right]]'] = '[[Arrow keys|→]]', ['asterisk'] = '&#42;', ['hash'] = '&#35;', ['[[#]]'] = '[[Number sign|#]]', ['colon'] = '&#58;', ['[[:]]'] = '[[Colon (punctuation)|:]]', ['pipe'] = '&#124;', ['[[|]]'] = '[[Pipe symbol|&#124;]]', ['semicolon'] = '&#59;', ['[[;]]'] = '[[Semi-colon|&#59;]]', ['equals'] = '&#61;', -- Left & right analog sticks. ['l up'] = 'L↑', ['l down'] = 'L↓', ['l left'] = 'L←', ['l right'] = 'L→', ['l ne'] = 'L↗', ['l se'] = 'L↘', ['l nw'] = 'L↖', ['l sw'] = 'L↙', ['r up'] = 'R↑', ['r down'] = 'R↓', ['r left'] = 'R←', ['r right'] = 'R→', ['r ne'] = 'R↗', ['r se'] = 'R↘', ['r nw'] = 'R↖', ['r sw'] = 'R↙', -- PlayStation. ['ex'] = '×', ['circle'] = '○', ['square'] = '□', ['triangle'] = '△', -- Nintendo 64 and GameCube. ['c up'] = 'C↑', ['c down'] = 'C↓', ['c left'] = 'C←', ['c right'] = 'C→', ['c ne'] = 'C↗', ['c se'] = 'C↘', ['c nw'] = 'C↖', ['c sw'] = 'C↙', } local keyAlias = { -- ['alternate name for key (alias)'] = 'name for key used in key table' ['[[cmd key|cmd]]'] = '[[command key|cmd]]', ['[[cmd key|command]]'] = '[[command key|command]]', ['[[opt key|opt]]'] = '[[option key|opt]]', ['[[option key]]'] = '[[option key|option]]', ['[[opt key|option]]'] = '[[option key|option]]', ['[[win key|win]]'] = '[[windows key|win]]', ['*'] = 'asterisk', ['#'] = 'hash', [':'] = 'colon', [';'] = 'semicolon', ['l-up'] = 'l up', ['l-down'] = 'l down', ['l-left'] = 'l left', ['l-right'] = 'l right', ['l-ne'] = 'l ne', ['l-se'] = 'l se', ['l-nw'] = 'l nw', ['l-sw'] = 'l sw', ['r-up'] = 'r up', ['r-down'] = 'r down', ['r-left'] = 'r left', ['r-right'] = 'r right', ['r-ne'] = 'r ne', ['r-se'] = 'r se', ['r-nw'] = 'r nw', ['r-sw'] = 'r sw', ['ps x'] = 'ex', ['ps c'] = 'circle', ['ps s'] = 'square', ['ps t'] = 'triangle', ['c-up'] = 'c up', ['c-down'] = 'c down', ['c-left'] = 'c left', ['c-right'] = 'c right', ['c-ne'] = 'c ne', ['c-se'] = 'c se', ['c-nw'] = 'c nw', ['c-sw'] = 'c sw', } local Collection = {} Collection.__index = Collection do function Collection:add(item) if item ~= nil then self.n = self.n + 1 self[self.n] = item end end function Collection:join(sep) return table.concat(self, sep) end function Collection:sort(comp) table.sort(self, comp) end function Collection.new() return setmetatable({n = 0}, Collection) end end local function keyPress(args) local chainNames = { 'chain first', 'chain second', 'chain third', 'chain fourth', 'chain fifth', 'chain sixth', 'chain seventh', 'chain eighth', 'chain ninth', } local result = Collection.new() local chainDefault = args.chain or '+' for i, id in ipairs(args) do if i > 1 then result:add(args[chainNames[i - 1]] or chainDefault) end local lc = id:lower() local text = keyText[lc] or keyText[keyAlias[lc]] or id result:add(kbdPrefix .. text .. kbdSuffix) end return mw.getCurrentFrame():extensionTag{ name = 'templatestyles', args = { src = 'Template:Key press/styles.css'} } .. result:join() end local function keypress(frame) -- Called by "{{key press|...}}". -- Using the template doubles the post‐expand include size. return keyPress(frame:getParent().args) end local function press(frame) -- Called by "{{#invoke:key|press|...}}". return keyPress(frame.args) end return { keypress = keypress, press = press, } dsj5a5986yf1b9d1av9u7wdz0fptyrs 10 463817 2917515 2026-07-14T11:10:12Z Nimmzo 210928 Created from [[:en:Template:Key press]]. Call: [[Module:Key]]. Use: [[Sjabloon:Key press/styles.css]]. Render: HTML key 2917515 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{{{{♥|safesubst:}}}#invoke:key|keypress}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 4j2emwcxmf4dx4zblg3n3h8o0vkve67 10 463818 2917518 2026-07-14T11:20:17Z Nimmzo 210928 Created from [[:en:Template:Key press/styles.css]]. Caller: [[Sjabloon:key press]], [[Module:Key]]. Render: HTML key 2917518 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ .keyboard-key { border: 1px solid #aaa; border-radius: 0.2em; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.2em rgba(0, 0, 0, 0.1); background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); background-image: linear-gradient(to bottom, var(--background-color-neutral, #eaecf0), var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa), var(--background-color-neutral, #eaecf0)); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.1em 0.3em; font-family: inherit; font-size: 0.85em; } ju6ncl0rj4jerf8mff9ywt3joykx897