Wikipedia alswiki https://als.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Houptsyte MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Medium Spezial Diskussion Benutzer Benutzer Diskussion Wikipedia Wikipedia Diskussion Datei Datei Diskussion MediaWiki MediaWiki Diskussion Vorlage Vorlage Diskussion Hilfe Hilfe Diskussion Kategorie Kategorie Diskussion Portal Portal Diskussion Buech Buech Diskussion Wort Wort Diskussion Text Text Diskussion Spruch Spruch Diskussion Nochricht Nochricht Diskussion TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 2384 1085781 1001156 2026-06-27T13:24:11Z Jcb 356 1085781 wikitext text/x-wiki Gutnisch ''(Gutamål)'' isch ä nordgermanischi Schprôch, wo uf dr Insel [[Gotland]] gschwätz wird. == Gschicht == Gutnisch isch ä sehr archhaischi Schprôch, wo sich wege dr politischi Unabhängigkait vo Gotland bis 1361 hät chönne selbschtdändig entwiggle. S git au än elteri Teorii, aß Gutnisch mitem [[Gotische Sprache|Gotischi]] verwandt gsi isch; wail d [[Goten|Gote]] möglicherwiis vo Gotland cho sin. Aber d Schprôchschtruktur aß ganzes isch doch klôr nordgermanisch. D‘ erschti schriftlichi Schpure vum Gutnischi schtammet usem 14te Jôhrhundert: äs Gsetzbuech (Guta Lagh), verschtreuti [[Futhark|Rune]] Inschrifte, ä Chalender, un ä Beschriibig vo dr Gschicht vo dr Gotländer. Bis in 17te Jôhrhundert hät sich Gutnisch als Schriftschprôch chönne halte; danôch isch s vum [[Dänische Sprache|Dänischi]] un schpöter vum [[Schwedische Sprache|Schwedischi]] verdrängt wore. In de näggschti Jôhrhunderte isch Gutnisch schtark vo denne Schprôche behiinflusst wore. == Schdatus == Gutnisch isch offiziäl nüt annerchannt, un wird hüt gwönli als ä schwedischa Dialekt agsehe. D‘ Wirklichkait schaut so us, aß es traditionelle Gutnisch numme nô im Innere vo dr Insel gschprôche wird, während mer in de Schtädt äs ''Gotländska'' schwätzt, wo ä schwedischa Dialekt isch mit schtarkem gutnischem Subschrat. Richtiges Gutnisch wird numme nô im Südoschte vo Gotland gschprôche; un im Rescht vo dr Insel manchmal nô in Lieder bbruucht. Gutnisch hät kai guetes Preschtige un isch akut am Usschterbe. Text wered numme nô selte uf Gutnisch verfasst. == Biischpil == Ä text usem Guta Lagh (vo etwa 1300) ''Þa en ogutniscr maþr drepr ogutniscan mann. þa dragi so bandu sum gutniscr. En hann a boli sielfs sins bor a gutlandi. Biauþi bot manni en hann orkar sen atmeli ir ut gangit oc lati at meli a milli. oc biauþi þrysuar vm þry ar. En hinn sei mandr oc scemdr þau en hann taki at fyrsta sinni. þegar buþit verþr. ¦ Þa en hann wil ai taka at fyrsta sinni. oc ai at andrv þa taki hann at þriþia. sen þry ar iru vt gangin wil hann ai þa taka. þa scal biera a þing firi alla lyþi.'' Gutnischi Wörter {| class="wikitable" ! Gutnisch !! Alemannisch |- | tiaud || Volk |- | löyd || Lüt |- | dotar || Tochter |- | ait || Verwandte |- | feifang || Hindernis |- | spyre || Frôge |- | modar || Muetter |- | peiko || Maidli |- | pen || ugduldig |- | skavl || Frucht |- | spaike av || Wegrenne |- | stoyt || hänsle |- | söym || Schej |- | mauso || Fliige |} == Links == *[https://web.archive.org/web/20160303202626/http://gutnisku.imess.net/indexe.htm Gutnish (uf Änglisch)] *[http://www.gutamal.org/ Gutamålsgillet] [[Kategorie:Germanischi Sproch]] [[Kategorie:Einzelsproch]] [[Kategorie:Kultur z Schwede]] 7fornl2zxtutxndhhptmz64yhxhl3cc 0 4436 1085783 1033757 2026-06-27T18:25:05Z Jcb 356 1085783 wikitext text/x-wiki {{Infobox Sprache |Sprache=Welche |Länder=[[Frankreich|Frankrych]] ([[Elsass]]) |Sprecher=2'000 |Klassifikation= * [[Indogermanische Sprachfamilie|Indoeuropäisch]] ** [[Romanische Sprachen|Romanisch]] *** [[Galloromanische Sprachen|Gallo-Romanisch]] **** [[Langue d'oïl]] ***** [[Lorrain]] |KSprache=Vosgien |Unterteilige= |Amtssprache= |Minderheitssprache= |ISO1= |ISO2B= |ISOT= |SIL= }} S '''Welche''' ([[Welsch]] usgsproche, au '''Vosgien''' gnannt) isch e [[Langue d'oïl]], wo im [[Elsass]] i de [[Vogesen|Vogese]] gredt wird. S Welche isch e Unter[[dialekt]] vum [[Lorrain]] un isch au mitem [[Walonisch|Walonische]] eng verwandt. Dass es überhaupt züenere Unterscheidig vum Lorrain chunt, isch dodruf zruggzfüere, dass s Welche im Elsass gsproche wird. S Welche wird numme i e paar Dörfer im [[Lapoutroie (Kanton)|Kanton Lapoutroie]] gsproche un isch wie d meischte [[Sprachen in Frankreich|Sproche vo Frankrych]] am [[Sprachtod|Usschterbe]]. == Verbreitig == S Vosgien wird i fümf Dörfer i dr Nöchi vo [[Colmar]] im [[Lapoutroie (Kanton)|Kanton Lapoutroie]] im [[Arrondissement Ribeauvillé|Arrondissement Rappschwihr]] im [[Département Haut-Rhin|Oberelsass]] gsproche. De Kanton wird au dr ''Canton Welche'' gnannt un bstoht us de Dörfer [[Lapoutroie]] (elsäss. ''Schnierlach''), [[Labaroche]], [[Fréland]], [[Le Bonhomme]] un [[Orbey]]. D Dörfer sin zum Deil durch s'[[Elsässisch]] vonenander isoliert. De Bezirk leit i de Vogese am weschtliche Rand vum Elsass. De Kanton het rund 9.700 Ywohner (Stand 1999) vo denne hen 1983 no circa 2.000 (also 20%) un 2% vo de Grundschüeler, de “[[Patois|Patwé]]” gsproche<ref>{{Internetquelle |url=http://www.reveuse.org.uk/langwelche.htm |titel=Michel Sousse on a language that lost touch with the times |zugriff=2005-05-19 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20050317105135/http://www.reveuse.org.uk/langwelche.htm |archiv-datum=2005-03-17}} </ref>; am meischte isch s Welsch schynts no z Labaroche verbreitet<ref name="Unnamed-20230318202506">{{Internetquelle |url=http://www.lapoutroie.fr/patois.htm |titel=Le patois vosgien raconté par André Valentin |zugriff=2005-05-19 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20050411053834/http://www.lapoutroie.fr/patois.htm |archiv-datum=2005-04-11}}</ref>. Im Norde vum Elsass, im [[Val de Villé]] bi [[Neuviller-la-Roche]] gits e zweiti romannischsprochigi Enklave. Im Süde vum Elsass, im [[Ferrette (Kanton)|Kanton Pfirt]], [[Masevaux (Kanton)|Masmünschter]] un [[Dannemarie (Kanton)|Dammechilch]] finde sich ebefalls mehreri romanischsprochigi Ortschafte; derre ihr Dialäkt ghört allerdings zum [[Franc-comtois]], un nüt zum [[Lorrain]]. == Gschicht == S'Welche wird sit fascht 1500 Johr i fümf Dörfer i de Vogese gsproche, wobi nüt chloor isch ob d'Bvölkrig uf e yheimischi [[Gallo-Romanen|gallo-romanischi]] Bvölkrig zruggoht oder spöter dört aagsiidelt worre isch. Warschynts sin Romanisch-sprochigi Buure vum Chloschter vo [[Saint-Dié-des-Vosges]], wo Bsitzige im Valée de la Weiss gha het, dört aagsiidelt worre. D'geographischi Isolation, d'büürlichi Läbensweis un dr katolischi Glaube hen s'Vosgien mitte imene germanisch-sprochige Biet überläbe loo. 1775 het dr Jacques-Jérémie Oberlin s'Vosgien vo sym Heimetdorf bschrybe. [[Datei:Langues de la France.svg|thumb|d'Sproche vo Frankriich]] [[Datei:Alemannisch.png|thumb|d'beide romanischi Enklave im Elsass sin uf derre Kart z'erkenne; s'Vosgien weschtlich vo Kolmer]] Vor dr dütsche Annexion vum Elsass 1871 hen i de Welsch-sprochigi Dörfer numme e handvoll vo Lüt, wie zum Biispiil dr Pfarrer, dr Wanderlehrer un andri Beamte d'Standardsproch bherscht; öffentlichi Schüele het's nonüt gää. Nooch 1871 sin vo de Dütschi Grundschüele ygrichtet worre, dr Unterricht isch zweisprochig uf Französisch un Dütsch gsi, des isch us de Schüelbüecher us derre Zit belegt. Dr Religionsuntericht, d'Predigt un s'Gebet sin eisprochig uf Französisch abghalte worre<ref name="Unnamed_2-20230318202506">{{Internetquelle |url=http://juillot.home.cern.ch/juillot/ban_de_la_roche.html |titel=Note sur le patois du Ban de la Roche |zugriff=2011-01-04 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20070817003653/http://juillot.home.cern.ch/juillot/ban_de_la_roche.html |archiv-datum=2007-08-17}}</ref>. Dr Patois het allerdings d'Funktion vunere Gheimsproch erfüllt wyl d'dütschi Verwaltig zwar meischtens Französisch verstande het aber kei Welsch. Des het dezüe gführt dass d'Unterschied zwüschem Welsch unem Standardfranzösisch stärcher betont un useghobe worre sin um d'Sproch für d'kaiserlichi Verwaltig no unverständlicher z'mache<ref name="Unnamed_3-20230318202506">http://badonpierre.free.fr/salmpierre/tome3zf.html</ref>. Au während em [[Erster Weltkrieg|Ärschte Wältchrieg]] isch blegt dass s'Vosgien wyt verbreitet gsi isch; 1900 isch e Welche Grammatik vum Pfarrer vo Lapoutroie veröffentlicht worre. Mitem Neuaschluss vum Elsass aa Frankriich isch s'jokobinischi Schüelwesse au dört yzoge. Dr Dütschunterricht i de Grundschüel isch abgschafft worre un au dr langsami Niidergang vum Vosgien het ygsetzt, eini vo de Hauptfunktione vum Vosgien, sich vo dr Verwaltig vunere Fremdherschaft abz'schotte, un syn Nutze als Identifikationsmerchmool, isch jetz furtgfalle. Us de 20er Johr isch des überliifert: ::''Un instituteur de la vallée, jugeant que les élèves sont, dans l'expression, moins spontanés en classe qu'au dehors où ils patoisent à l'aise et de tout leur soûl, a l'idée singulière mais juste au point de vue pédagogique, de faire raconter en patois une fable de La Fontaine inscrite au programme. Les doigts des écoliers jaillissent comme des fusées. Chacun brille de faire son numéro en patois. L'inspecteur à qui ce brave maître d'école rapporte cette expérience, n'a pas assez de mots pour la fustiger.''<ref name="Unnamed_2-20230318202506"/> ::E Lehrer usem Daal, wo dr Meinig gsi isch dass d'Schüeler im Klassezimmer weniger spontan gsi sin wie usserhalb wo sii nooch aller Härzensluscht hen chönne patoisiere, isch uf d'eimoligi aber pädagogisch noochvollziebari Idee cho e Fabel vum [[La Fontaine]] wo ufem Stundeplan gstande isch uf Patois vortroge z'loo. D'Finger vo de Schüeler sin i d'Luft gschosse wie Rackete, jeder het welle syn Vortrag im Patois mache. Dr Schüelinschpektor, wo de güeti Lehrer die Erfahrig verzählt het, het nüt gnueg Wörter gha um ihn z'geissle. Nooch dr Bsetzig vum Elsass während em [[Zweiter Weltkrieg|Zweite Wältchrieg]] het s'Welsch no emol e letschte Blüte erläbt, zur Abgränzig un zum Schutz gäge d'Bsetzig durch Hitlerdütschland. E paar Dutzend Männer usem ''Canton Welche'' sin aber au zwangsrekrutiert worre<ref>{{Internetquelle |url=http://www.orbey.fr/histoire.htm |titel=Orbey et son histoire |zugriff=2007-02-05 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20061124234229/http://www.orbey.fr/histoire.htm |archiv-datum=2006-11-24}}</ref>, sin aber de ganze Chrieg über mit Dütschkurs bschäfftigt gsi un nie zur Front cho. I de Schüele isch s'Französisch züe derre Zit usgschaltet worre. E Anektode us derre Zit verzählt vo dr Verwendig vum Welche als Geheimsproch: ::''cet instituteur venu d'outre-Rhin, arbitrant mal un match de football, se voit cerné par ses potaches: Il o fô, il o fô, le mat' d'école. (Il est fou, le maître d'école). Une dernière fois, le patois fut une arme.''<ref name="Unnamed_2-20230318202506"/> ::”Dr Schüelmeischter wo vo dr andri Syte vum Rhy cho isch, isch bimene Fuessballspiil e schlächter Schiedsrichter gsi un isch vo syni Schüeler umzingelt worre: ''Il o fô, il o fô, le mat' d'école. '' (Er isch verrückt, er isch verrückt, dr Schüelmeischter). E letschts Mool isch dr Patois e Waffe gsi.” Noch dr Befreiig isch s'Welche aber sofort wiider vum Französisch usgschaltet worre. I de Schüele isch s'Vosgien verbote gsi un de Chinder isch ytrichert worre dass sii mitem ''[[Patois]]'' nüt wyter wie bis zum näggschte Dorf chömmet. Fernsehe un Züewandrig hen de Rescht erledigt un ugfähr 1950 hen d'Lüt ufghört mit de Chinder uf Welche z'rede. I de letschte Johr, s'baldigi Usschterbe vor Auge, het s'Welche e Ufschwung erläbt; z'Orbey wird s'Welche sogar im [[Collège]] unterrichtet un d'Mess wird uf Welche ghalte<ref> Artikel “Welche” i dr französischi Wikipedia mitem Stand vum 13. Dezämber 2006</ref>. S git au äs Ufchläberli: ''No n'vlo mi peud le patwé'' (Mer wenn de Dialekt nüt ufgää). A d'Stell vum Vosgien isch e regionali Umgangssproch, s'[[Français régional]] trete. == Alemannischi Lehnwörter im Vosgien == Durch de Sprochkontakt mitem [[Elsässisch|Elsässische]] het s'Vosgien au Wörter usem Alemannische übernoo (''hh'' stoht do für de [[Stimmloser velarer Frikativ|ch-Luut]]). *''galeroupe'' – Gäälrübli *''brantvi'' – Brantwy *''boube'' – Bueb *''bahh'' – Bach *''haxe'' – Hex *''kristkind'' – Chrischtchind *''mousotte''? – Müüs *''pferhh'' - Matte (vo Pferch) *''schlitte'' – Schlitte *''schloss'' – Schloss *''wolf'' – Wolf *''schlàcker'' – schläcke *''firôbe'' - Füürobend * ''“Ca n'te '''schmake''' mi?” '' – “Schmäckts dr nüt?” Usserdäm finde sich im Vosgien Wörter wo weder im Französische noch im Dütsche z'finde sin: *lo kmà (Apfel – dr Apfelbaum ''lo mali'' het aber e [[Latein|latiinischi]] Wurzel) *''ene keuh'' (Zwiigli) *''î hmé'' (grosser Zwiig) *''enne kaille'' (e Möckeli) *''kouch-te!'' (halt d'Gosch!) *''î ouaré'' (e [[Hausrind|Müni]] *''î mè'' (e Garte) *''î poiteu'' (e Loch) *''erroueter'' (luege) *''bouàler'' (hüüle) <ref name="Unnamed_4-20230318202506"> {{Internetquelle |url=http://juillot.home.cern.ch/juillot/ban_de_la_roche.html |titel=Note sur le patois du Ban de la Roche |zugriff=2011-01-04 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20070817003653/http://juillot.home.cern.ch/juillot/ban_de_la_roche.html |archiv-datum=2007-08-17}}</ref> == Phonologi == === Konsonante === S Konsonanteinventar vum Vosgien het e paar Eigeheite. S Vosgien het zwee Konsonante wo's im Standardfranzösisch nüt git: e Frikativ [{{IPA|[[Stimmloser velarer Frikativ|x]]}}] wo em alemannische “ch”-Luut entspricht<ref name="Unnamed_3-20230318202506"/> un e Nasal [{{IPA|[[Velarer Nasal|ŋ]]}}] wo em alemannische –ng ähnelt<ref> {{Internetquelle |url=http://www.lapoutroie.fr/patois.htm |titel=Le patois vosgien raconté par André Valentin |zugriff=2005-05-19 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20050411053834/http://www.lapoutroie.fr/patois.htm |archiv-datum=2005-04-11}}</ref>; Byspiil ''lé montaing'' (de Luut wird im Standardfranzösisch i [[Englische Sprache|änglischi]] Lehnwörter verwändet). Usserdäm isch s ''h'' im Vosgien nüt stumm wie im Französische<ref name="Unnamed_4-20230318202506"/>. {| class="wikitable" |+ '''Konsonante vum Vosgien''' |- <!-- Heading row --> | |[[Bilabialer Konsonant|Bilabial]] |[[Labiodentaler Konsonant|Labio-dental]] |[[Alveolarer Konsonant|Alveolar]] |[[Alveolopalataler Konsonant|Alveolo-palatal]] |[[Palataler Konsonant|Palatal]] |[[Labialpalataler Konsonant|Labio-palatal]] |[[Velarer Konsonant|Velar]] |[[Labialvelarer Konsonant|Labiovelar]] |[[Glottal]] |- <!-- Plosive --> | [[Plosiv]] | align="center"|{{IPA|[[Stimmloser bilabialer Plosiv|p]]}}&nbsp;{{IPA|[[Stimmhafter bilabialer Plosiv|b]]}} | | align="center"|{{IPA|[[Stimmloser alveolarer Plosiv|t]]}}&nbsp;{{IPA|[[Stimmhafter alveolarer Plosiv|d]]}} | | | | align="center"|{{IPA|[[Stimmloser velarer Plosiv|k]]}}&nbsp;{{IPA|[[Stimmhafter velarer Plosiv|g]]}} | | |- <!-- Nasale --> | [[Nasaler Konsonant|Nasal]] | align="center"|{{IPA|[[Bilabialer Nasal|m]]}} | | align="center"|{{IPA|[[Alveolarer Nasal|n]]}} | | align="center"|{{IPA|[[Palataler Nasal|ɲ]]}} | | align="center"|{{IPA|[[Velarer Nasal|ŋ¹]]}} | | |- <!-- Frikative --> | [[Frikativer Konsonant|Frikativ]] | align="center"| | align="center"|{{IPA|[[Stimmloser labiodentaler Frikativ|f]]}} &nbsp; {{IPA|[[Stimmhafter labiodentaler Frikativ|v]]}} | align="center"|{{IPA|[[Stimmloser alveolarer Frikativ|s]]}} &nbsp; {{IPA|[[Stimmhafter alveolarer Frikativ|z]]}} | align="center"|{{IPA|[[Stimmloser postalveolarer Frikativ|ʃ]]}} &nbsp; {{IPA|[[Stimmhafter postalveolarer Frikativ|ʒ]]}} | | | align="center"|{{IPA|[[Stimmloser velarer Frikativ|x]]}} | | align="center"|{{IPA|[[Stimmloser glottaler Frikativ|h]]}} |- <!-- Fricatives --> | [[Affrikater Konsonant|Affrikat]] | | | | align="center"|{{IPA|[[Stimmloser postalveolarer Affrikat|tʃ]]}} &nbsp; {{IPA|[[Stimmhafter postalveolarer Affrikat|dʒ]]}} | | | | | |- <!-- Approximante --> | [[Vibrant]] | | | align="center" | {{IPA|[[Alveolarer Vibrant|r²]]}} | | | | | | |- <!-- Approximante --> | [[Approximanter Konsonant|Approximant]] | | | | | align="center" | {{IPA|[[Palataler Approximant|j]]}} | align="center" | {{IPA|[[Labial-palataler Approximant|ɥ]]}} | | align="center" | {{IPA|[[Stimmhafter labial-velarer Approximant|w]]}} | |- <!-- Lateraler Approximant --> | [[Lateraler Approximant|Lateral]] | | | align="center"|{{IPA|[[Alveolarer lateraler Approximant|l]]}} | | | | | | |} #<small>De Luut wird so bschrybe: ''Cet in n'a pas le son de cloche de l'eng allemand, mais est plus sonore que l'in, par exemple, de voisin''.</small> #<small>D gnaui Natur vum r ([[Zungenspitzen-r|Zungespitze]] oder [[Zäpfchen-r|Zäpfli-r]]) isch nüt chloor.</small> === Vokal === S [[Vokal|Vokalsystem]] vum Vosgien isch zum Deil e weng andersch wie des vum Standardfranzösische. Drei Vokal vum Vosgien chömme im Französische nüt vor: dr [[Nasalvokal|Nasal]] ''in'' isch würkli e [{{IPA|[[Ungerundeter geschlossener Vorderzungenvokal|ĩ]]}}]<ref name="Unnamed-20230318202506"/>, im Standardfranzösisch isch des sunscht d Nasalierig vumene andre Vokal, nämli [{{IPA|[[Ungerundeter halboffener Vorderzungenvokal|ɛ]]}}]. Usserdäm chunt im Vosgien e grundets a ([[IPA]]: [{{IPA|[[Gerundeter offener Hinterzungenvokal|ɒ]]}}]) (wie in alemannisch ''joo'', ''Sprooch'') als [[Allophon]] vum [{{IPA|[[Ungerundeter offener Hinterzungenvokal|ɑ]]}}] am Schluss vonere Silbe vor<ref> http://badonpierre.free.fr/salmpierre/tome3zf.html</ref>; Byspiil: ''fomme'' für ''femme'' (Frau). S Vosgien het usserdäm e Vokal wo zwar im Französischi nüt vorchunt, aber defür im Alemannische, un zwar [{{IPA|[[Ungerundeter fast offener Vorderzungenvokal|æ]]}}] (wie in ''Wäg'', ''Läbe'')<ref name="Unnamed_4-20230318202506"/>. S werre also möglicherwys drei bis viir verschiedni “a” unterschiede. Allerdings fehle im Vosgien zwee Vokal wo sunscht i de [[Langues d'oïl]] verchömme: [{{IPA|[[Gerundeter halboffener Vorderzungenvokal|œ]]}}] un [{{IPA|[[Ungerundeter halboffener Vorderzungenvokal|ɛ]]}}] gits numme als Nasale, aasunschte sin se züe [{{IPA|[[Ungerundeter halbgeschlossener Vorderzungenvokal|e]]}}] un [{{IPA|[[Gerundeter halbgeschlossener Vorderzungenvokal|ø]]}}] gschlosse worre. Des isch im ganze Deil vo Oschtfrankriich wo [[Lorrain]] gsproche wird so un isch hüt no e Merchmool vum [[Fran%C3%A7ais_r%C3%A9gional#Lorraine|Français Régional]] vo derre Gegend. Im Dorf Neuviller gits kei “u”, des isch dört e “i”: ''î bû'' (''le boeuf'' - dr Oggs) isch dört ''î bî''.<ref name="Unnamed_4-20230318202506"/>. {| class="wikitable" |+ '''Vokal vum Vosgien''' |- <!-- Heading row --> ! ! colspan=2| [[Vorderzungenvokal|Vorderzunge]] ! rowspan=2| [[Zentralvokal|Zentral]] ! colspan=2| [[Hinterzungenvokal|Hinterzunge]] |- !||[[Ungerundeter Vokal|Ungrun.]]||[[Gerundeter Vokal|Grun.]] ||[[Ungerundeter Vokal|Ungrun.]]||[[Gerundeter Vokal|Grun.]] |- ! align="left" | [[Geschlossener Vokal|gschlosse]] | class="nounderlines" style="text-align:center" | {{IPA|[[Ungerundeter geschlossener Vorderzungenvokal|i]] ĩ}} || style="text-align:center" | {{IPA|[[Gerundeter geschlossener Vorderzungenvokal|y]]}} || || || class="nounderlines" style="text-align:center" | {{IPA|[[Gerundeter geschlossener Hinterzungenvokal|u]]}} |- ! align="left" | halbgschlosse | class="nounderlines" style="text-align:center" | {{IPA|[[Ungerundeter halbgeschlossener Vorderzungenvokal|e]]}} || style="text-align:center" | {{IPA|[[Gerundeter halbgeschlossener Vorderzungenvokal|ø]]}}|| rowspan=2 class="nounderlines" style="text-align:center" | {{IPA|[[Schwa|ə]]}} || || class="nounderlines" style="text-align:center;" | {{IPA|[[Gerundeter halbgeschlossener Hinterzungenvokal|o]]}} |- ! align="left" | halboffe | class="nounderlines" style="text-align:center" | {{IPA|[[Ungerundeter halboffener Vorderzungenvokal|ɛ̃]]}} || style="text-align:center" |{{IPA|[[Gerundeter halboffener Vorderzungenvokal|œ̃]]}} || || class="nounderlines" style="text-align:center;" | {{IPA|[[Gerundeter halboffener Hinterzungenvokal|ɔ]] ɔ̃}} |- ! align="left" | [[Offener Vokal|offe]] | class="nounderlines" style="text-align:center" | {{IPA|[[Ungerundeter fast offener Vorderzungenvokal|æ]]}} || || style="text-align:center" |{{IPA|[[Ungerundeter offener Vorderzungenvokal|a]]}} || class="nounderlines" style="text-align:center;" | {{IPA|[[Ungerundeter offener Hinterzungenvokal|ɑ]] ɑ̃}}|| style="text-align:center" | ({{IPA|[[Gerundeter offener Hinterzungenvokal|ɒ]]}}) |} == Byspiil == {| class="wikitable" ! Welche !! Französisch !! Alemannisch |- | Nya || non || nei |- | L'èneye || L'année || s'Johr |- | Lo wènyè || L'automne || dr Herbscht |- | Lè cyerje || La cerise || d'Griese |- | Lo tchèmi || Le chemin || dr Wäg |- | Lo fermaitche || Le fromage || dr Chääs |- | Lè grausse || L'herbe || s'Gras |- | Lo laiseye || Le lait || d'Milch |- | Lè natche || La neige || dr Schnee |- | Lo pcheleye || Le pissenlit || Bettseicherli (Blueme) |- | Lè kmartèye || La pomme de terre || d'Grumbire |- | Lo futa || Le printemps || s'Früehjohr |- | Lo ru || La rivière || dr Fluss |- | Lè rète || La souris || d'Muus |- | Lo patoe || Le trou || s'Loch |- | Lè vètche || La vache || d'Chue |- | Lè valaye || La vallée || s'Dal |- | Lo ouèzi || Le voisin || dr Noochbar |} '''Zahle 1-10''' {| class="wikitable" ! Welsche !! Französisch |- | In || une |- | Douss || deux |- | Trâche || trois |- | Couet || quatre |- | Sync || cinq |- | Choeye || six |- | Set || sept |- | Oeyt || huit |- | Nuf || neuf |- | Deyje || dix |} ''meh Byspiil bi de Weblink'' == Literatur == *Rosette Gegout: ''Dictionnaire patois des Vosges. Le parler de chez nous à Gérardmer = lo prôchège dè chî no è Giraumouè''. PLI Gérard Louis, Haroué 2002 (Racines & traditions) == Weblink == *[https://web.archive.org/web/20050317105135/http://www.reveuse.org.uk/langwelche.htm Welche Language (uf Änglisch)] *[https://web.archive.org/web/20050317223302/http://perso.wanadoo.fr/christson/patoiswelche/index.htm e Syte mit Audio Byspiil (uf Französisch)] *[https://web.archive.org/web/20050411053834/http://www.lapoutroie.fr/patois.htm dr Bürgermeischter vo Lapoutroie schrybt über s'Vosgien (uf Französisch)] *[http://badonpierre.free.fr/salmpierre/tome3zf.html Glossaire Welche - E churzes Wörterbuech] *[https://web.archive.org/web/20060103105326/http://juillot.home.cern.ch/juillot/patois.html E Wörterbuech] == Quelle == <references/> {{Sprachen in Frankreich}} [[Kategorie:Franzesischi Sproch]] [[Kategorie:Dialäkt]] [[Kategorie:Romanischi Sproch]] [[Kategorie:Sproch (Frankriich)]] [[Kategorie:Elsass]] lxaplwjb0lm8bla455iep0w5ouiy1n8 0 7175 1085782 1049256 2026-06-27T13:27:36Z Jcb 356 1085782 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Kanien'keha:ka (Sprooch)}} {{Infobox_Sprache| Sprache=Kanien'keha:ka (Mohawk) |Länder=[[Kanada]], [[USA]] |Sprecher= 2.500 – 3.500 |Klassifikation=* [[Irokesische Sprachen|Irokesisch]] *: [[Nordirokesische Sprachen|Nordirokesisch]] *:: Fümfnatione Irokesisch *::: Mohawk-Oneida |KSprache=Kanien'keha:ka |Amtssprache=nirgens |ISO2= moh |SIL=MOH }} '''Kanien'keha:ka''' isch d'Eigebezeichnig vum glychnamigi Volk für d' '''Mohawk''' Sproch. Mohawk isch e [[Irokesische Sprache|Irokesischi Sproch]] un wird uf insgsamt 6 Reservate un Gmeinde z'[[Kanada]] un i dä USA gsproche. Mohawk isch zwar im Verglych zu dä andri nordirokesischi Sproche no relativ guet dra, isch aber ebefalls vum [[Sprachtod|uschterbe]] bedroht. Mohawk wird vo 2.500 – 3.500 Lüt gsproche. == Chlasifizirig un Dialäkt == Mohawk isch e nordirokesischi Sproch. S'isch eng verwandt mit dä andri Sproche vur [[Langhaus Konfederation|Irokesischi Langhuus Liga]], bsunders eng mitem [[Oneida (Sprache)|Oneida]]. D'Verständlichkeit zwüsche dä nordirokesischi Schprôche isch zwar nüt ganz unmöglich, aber üsserscht komplizirt. Mohawk het sich i dä letschti 300 Johr in verschiedni Dialäkt ufgspalte. Hüt hät jedi vo dä 6 Mohawk-sprochigi Gmeinde syn eigne Dialäkt. D'Unterschied finde sich vor allem im Wortschatz; so het zum Byschpiil dr Dialäkt vo Ohswé:ken kei grosse Wortschatz meh für Sache wo mitem Wassser z'tue hän. Au neui Wörter un mangi [[Lehnwort|Lehnwörter]] werre verschiede in d'Mohawk Gramatik ybunde. So werre d'beliebti Chanadischi Chaffegschäft [[Tim Hortons]] z'Ohswé:ken als ''tímne'' bezeichnet, z'Ahkwesáhsne aber als ''tim hortenhne''. Usserdem het jeder Dialäkt mangi grammatischi Forme ufgäh. Dr Dialäkt vo [[Ohswé:ken]] (Six Nations) isch dr archaischte. == Verbreitig == Mohawk wird uf dä Reservate un Gmeinde Tyendinaga, Ahkwesáhsne, Wáhta, Ohswé:ken, Kanehsatà:ke un Kahnawà:ke gsproche. Früher hät sowohl d'chanadische wie au d'amerikanischi Regirig versuecht, s'Mohawk uszrotte. In dä Schuele isch Mohawk absolut verbote gsi un Schüeler sin arg bstraft worre, wenn mer sii bim Mohawk rede verwischt het. Schliesslich het sich ä grosser Teil vo dä Öltre entschiede, Mohawk nümm wyter z'gä um ihri Chinder d'Strapaze i dr Schuel z'erspare. Inzwüsche hät sich d'Situation aber verbessert un d'letschti Muetterspröchler gän ihri Sproch aa d'näggschti Generation wyter. Mohawk wird inzwüsche a verschiedni Schuele unterrichtet un s'het wieder Chinder, wo mit Mohawk als Muettersproch ufwaggse. == Merkmol == === Phonologi === Mohawk het mit 16 Konsonante e unterdurchschnittlich grosses Konsonantesyschtem. D'Phoneme wo usesteche sin [[Stimmhafter Glottaler Frikativ|{{Unicode| ɦ}}]] un d'Verwendig vum Glottisschlag ([[Stimmloser Glottaler Plosiv|{{Unicode| ʔ}}]]) als volle [[Phonem]]. Mohawk het 6 Vokal (plus 2 [[Diphthong]]), wo alli lang oder churz chönne sy. Dr [[Schwa]] ({{Unicode|[[Schwa|ə̃]]}}) un {{Unicode|[[Gerundeter Geschlossener Hinterzungenvokal|ũ]]}} chömme numme [[Nasal Vokal|nasaliirt]] vor un nüt [[Oraler Vokal|oral]]. E phonologischi Regel vum Mohawk isch dass nüt zwee Vokal ufenander dürfe folge. Mohawk isch usserdem e [[Tonalsprache|Tonalsproch]] un unterscheidet zwüsche drü Tonebeni. Zum Byspiil bedütet ''oká:ra'' "Gschicht" aber ''okà:ra'' "Auge". ==== Konsonante ==== {| class="wikitable" |+ '''Konsonante vum Mohawk'''<ref>Maracle, David-Kanatawakhon. One Thousand Useful Mohawk Words. Jeffrey Norton Pub. 1992.</ref> |- <!-- Heading row --> | ![[Bilabialer Konsonant|Bilabial]] ![[Dentaler Konsonant|Dental]] ![[Postalveolarer Konsonant|Postalveolar]] ![[Palataler Konsonant|Palatal]] ![[Velarer Konsonant|Velar]] ![[Labialisierung|Labio-velar]] ![[Glottaler Konsonant|Glottal]] |- |'''[[Plosiv]]''' | {{IPA|[[Stimmloser bilabialer Plosiv|p¹]]}}&nbsp; | align="center"|{{IPA|[[Stimmloser alveolarer Plosiv|t]]}} ({{IPA|tʰ}})&nbsp;&nbsp;({{IPA|[[Stimmhafter alveolarer Plosiv|d]]}}) | | align="center"|&nbsp;&nbsp;({{IPA|[[Stimmhafter palataler Plosiv|ɟ]]}}) | align="center"|{{IPA|[[Stimmloser velarer Plosiv|k]]}} ({{IPA|kʰ}})&nbsp;&nbsp;({{IPA|[[Stimmhafter velarer Plosiv|ɡ]]}}) | align="center"|({{IPA|kʷ}}) ({{IPA|kʰʷ}})&nbsp;&nbsp;({{IPA|ɡʷ}}) | align="center"|{{IPA|[[Glottisschlag|ʔ]]}} |- |'''[[Nasaler Konsonant|Nasal]]''' | align="center"|{{IPA|[[Bilabialer Nasal|m¹]]}} | align="center"|{{IPA|[[Alveolarer Nasal|n]]}} | | align="center"|({{IPA|[[Palataler Nasal|ɲ]]}}) | | |- |'''[[Frikativer Konsonant|Frikativ]]''' | {{IPA|[[Stimmloser bilabialer Frikativ|ɸ]]}}&nbsp;&nbsp; | align="center"|{{IPA|[[Stimmloser alveolarer Frikativ|s]]}} ({{IPA|[[Stimmloser alveolarer Frikativ|sʰ]]}})&nbsp;&nbsp;({{IPA|[[Stimmhafter alveolarer Frikativ|z]]}}) | align="center"|({{IPA|[[Stimmloser postalveolarer Frikativ|ʃ]]}})&nbsp;&nbsp;({{IPA|[[Stimmhafter postalveolarer Frikativ|ʒ]]}}) | | | |align="center"|{{IPA|[[Stimmloser glottaler Frikativ|h]]}}&nbsp;&nbsp;({{IPA|[[Stimmhafter glottaler Frikativ|ɦ]]}}) |- |'''[[Affrikater Konsonant|Affrikat]]''' | &nbsp; | align="center"|&nbsp;&nbsp;({{IPA|[[Stimmhafter alveolarer Affrikat|ʣ]]}}) | align="center"|{{IPA|[[Stimmloser postalveolarer Affrikat|tʃ]]}}&nbsp;&nbsp;{{IPA|[[Stimmhafter postalveolarer Affrikat|dʒ]]}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | |- |'''[[Approximanter Konsonant|Approximant]]''' | &nbsp; | &nbsp; | | align="center"|{{IPA|[[Palataler Approximant|j]]}} | &nbsp; | align="center"|({{IPA|[[Stimmloser labiovelarer Frikativ|ʍ]]}})&nbsp;&nbsp;{{IPA|[[Labiovelarer Approximant|w]]}} | &nbsp; |- |'''[[Liquida]]''' | &nbsp; | align="center"|{{IPA|[[Alveolarer Lateral|l]]}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | | |} <small> 1. S'Mohawk het ursprünglich kei [[Bilabialer Konsonant|bilabiali Verschlussluut]] gha. Wege dem chömme /{{IPA|[[Stimmloser Bilabialer Plosiv|p]]}}/ un /{{IPA|[[Stimmhafter Bilabialer Nasal|m]]}}/ im ursprüngliche Mohawk nüt vor; allerdings tauche die Luut i [[Französische Sprache|französischi]] un [[Englische Sprache|änglischi]] [[Lehnwort|Lehnwörter]] uf; zum Byspiil ''máiis'' (Streichhölzer) oder ''apram'' (Abraham).</small> ==== Vokal ==== S'Mohawk het e durchnittlich grosses Vokalsystem, mit viir [[Oraler Vokal|orale]] un zwei [[Nasaler Vokal|nasale]] Vokäl. {| class="wikitable" |+ '''Vokäl vum Mohawk''' |- <!-- Heading row --> ! ! colspan=1| [[Vorderzungenvokal|Vorderzunge]] ! rowspan=1| [[Zentralvokal|Zentral]] ! colspan=1| [[Hinterzungenvokal|Hinterzunge]] |- ! align="left" | [[Geschlossener Vokal|gschlosse]] | class="nounderlines" style="text-align:center" | {{IPA|[[Ungerundeter geschlossener Vorderzungenvokal|i]]}} || || class="nounderlines" style="text-align:center" | {{IPA|[[Gerundeter geschlossener Hinterzungenvokal|ũ]]}} |- ! align="left" | [[Mittlerer Vokal|Mittel]] | class="nounderlines" style="text-align:center" | {{IPA|[[Ungerundeter halbgeschlossener Vorderzungenvokal|e¹]]}} || style="text-align:center" | {{IPA|[[Ungerundeter halboffener Hinterzungenvokal|ʌ̃]]}} || class="nounderlines" style="text-align:center;" | {{IPA|[[Gerundeter halbgeschlossener Hinterzungenvokal|o]]}} |- ! align="left" | [[Offener Vokal|offe]] | || class="nounderlines" style="text-align:center" | {{IPA|[[Ungerundeter offener Vorderzungenvokal|a]]}} |} <small> 1. De Vokal wird jo nooch däm au als [{{IPA|[[Ungerundeter halboffener Vorderzungenvokal|ɛ]]}}] usgsproche.</small> Usserdäm het s'Mohawk zwee [[Diphthong]] ([{{IPA|aw}}] (au) un [{{IPA|aj}}] (ei),wo d'einzige erlaubti Vokalkombinatione sin. Dr Diphtong [aw] isch relativ hüüfig, [aj] hingege chunt fascht nie vor. === Grammatik === Mohawk wird als eini vo dä fümf chomplizirteschti Sproche uf dr Wält aagsehe. Mohawk isch ä Schpôch, wo stark uf s'[[Verb]] fixirt isch. S'hät nume zirka 600 echti [[Substantiv|Subschtantive]], dr Rescht setzt sich us Verbe zamme. Wörter setze sich usenere Wurzel un verschiedni [[Affix]]e zamme. So unterschyde sich zum Byschpiil d'Wörter für Maa (''rón:kwe'') un Frou (''iakón:kwe'') durch s'Prefix –r für d'männlichi Person un –iak für d'wiiblichi. Übrigens isch d'wiiblichi Person s'Leitgschlecht im Mohawk. Wenn s'Gschlecht nüt bekannt isch, wird immer d'wiiblichi Form bnutzt. Im Mohawk isch d'Position vomene Wort üsserscht wichtig. So unterschyde sich zum Byschpil d'Sätz: * ''Ne thí:ken ieksá:'a'' : Des Maidli * ''Ieksá:'a ne thí:ken'' : Des isch e Maidli ''thí:ken'' bedütet “des” un ''ieksá:'a'' “Maidli”. Also isch uf Mohawk s'Wichtigi immer am Aafang vum Satz. == Schrybig un Usproch == Mohawk wird im [[Lateinisches Alphabet|Latiinische Alphabet]] gschribe. Früher au mit [[Piktogramm]]e. D'Buechstabe [[A]], [[E]], [[I]], [[O]], [[T]], [[K]], [[H]], [[N]], [[R]], [[S]], [[W]] un mangmol au [[Y]] werre verwendet. S'phonemischi Inventar vo Mohawk isch allerdings vyl grösser. Mohawk wird gnau so gschribe wie's usgschproche wird. Deswäge cha mer Mohawk lycht läse, sobald mer weiss wie mer d'Buechschtabe sot usspräche: {| class="wikitable" ! Mohawk !! Ussproch !! [[IPA]] |- | A || '''a''' || /a/ |- | E || wie s' '''e''' in Hochdütsch ''Lehrer'' || /e/ |- | I || voreme Chonsonant '''i'''; voreme Vokal '''j''' || /i/ & /j/ |- | O || '''o''' || /o/ |- | En || e nasalirtes '''a''' || /ə̃/ |- | On || e nasalirtes '''u''' || /ũ/ |- | T || voreme Vokal '''d'''; voreme Chonsonant '''t''' || /d/ & /t/ |- | K || voreme Vokal '''g'''; voreme Chonsonant '''k''' || /g/ & /k/ |- | H || voreme Vokal '''h''', voreme Chonsonant wie e bim usatme || /h/ |- | N || wie '''n''' || /n/ |- | R || isch in dä verschiedni Dialäkt andersch; entweder e '''l''' oder e '''grolltes rr''' || /l/ & /r/ |- | S || nocheme lange Ton als [[Stimmhaftigkeit|stimmhafts]] '''s'''; sunscht als '''s'' || /z/ & /s/ |- | W || wie '''w''' || /w/ |- | Wh || wie '''f''' || /f/ |- | : || durch dä Kolon wird dr vorherigi Luut länger || /:/ |- | ' || ' stoht für de Glottalstop || /ʔ/ |- | `´ || d'beidi Akzent verändre dä Ton vum jeweiligi Vokal || - |} Mohawk isch als erschtes vo Jesuite gschribe worre. 1972 isch d'[[Orthographie|Schrybig]] vo Kahnawà:ke vereinheitlicht worre. Trotzdem sin no verschiidni Variatione im Umlauf gsi. Zum Byschpiil hän mangi Lüt d'Luute /d/ un /g/ au so gschribe astatt ''t'' un ''k''. Usserdem sin zum Teil no ganz andri Zeiche bnutzt worre. 1993 isch ufener Konferens e einheitlichi Schrybig feschgleit worre. D'einzig Usnahm isch jetz, dass uf mangi Reservate e ''y'' bnutz wird wo andri voreme Vokal äs ''i'' setze. == Quälle == <references/> == Weblink == * [http://www.edu.gov.on.ca/eng/training/literacy/mohawk/mohawk.html D'Ergebnis vur Konferens zur Vereinheitlichig vur Orthographie (Englisch)] * [http://www.edu.gov.on.ca/eng/training/literacy/mohawk/mohawk1.html dr glychi Teggscht uf Mohawk] * [https://web.archive.org/web/20051124191738/http://www.ohwejagehka.com/lang.htm Audio Byschpiil us alli Irokesischi Sproche (Mohawk goht nüt immer)] * [https://web.archive.org/web/20051211062221/http://www.kahonwes.com/language/mohawk_words.htm Mohawk Wörter (Englisch)] * [http://www.ethnologue.org/show_language.asp?code=moh Ethnologue Ytrag über Mohawk] [[Kategorie:Einzelsproch]] [[Kategorie:Sprooch (Kanada)]] [[Kategorie:Sprooch in de USA]] 2lk3fgbrcwshxfhddqdftom1frpbga4 0 9333 1085799 1045506 2026-06-28T11:44:57Z Jcb 356 1085799 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:S hebräisch Alphabet}} {|cellpadding="3" style="float:right;margin-left:15px;margin-top:20px;margin-bottom:20px;border-color:#FF0000;border-style:dotted;border-width:thin;" |- |colspan="2" align="center" style="border-bottom-color:#FF0000; border-bottom-style:dotted; border-bottom-width:thin;"| Öb Di Browser die hebräische Schriftzeiche <br /> auf dere Siite korrekt zeigt,<br /> chasch do gseh. |- |align="center" style="border-right-color:#FF0000;border-right-style:dotted;border-right-width:thin;"| [[Datei:Immanuel.png|80px|Immanuel]] |align="center"| '''<span style="font-size:220%;">עמנואל</span>''' |- |colspan="2" align="center" style="border-top-color:#FF0000; border-top-style:dotted;border-top-width:thin;"| Dr Tegscht rechts söt öbbe so<br />usgseh wie s Bild links. <br />Wenn das nit äso isch, <br />muesch a Zeichesatz<br /> bruuche, wo [[Unicode]] kennt. |} S '''hebräisch Alphabet''' bschtoht uss 22 Buechstabe, alles Konsonante, um [[Hebräische Sprache|Hebräisch]] schriibe zue kinne, un wird au mit kleinre Opassunge fir verschideni Sproche uss de jüdisch Diaspora bnutzt. Om bekonteschte isch [[Jiddisch]], [[Ladino]] un [[Judeo-Arabisch]]. Hebräisch wird vun rächts nooch links gschribe. == Etymologi == S hebräisch Wort fir „Alphabet“ isch אלף-בית ''(alef-bet),'' bnonnt noch de ärschte zwey Buechstabenome vum hebräische Alphabet. == Gschicht == D moderni ''Schrift'' het sich im 3. Johrhundert vor Chrischtus uss de [[aramäische Schrift]] entwicklet. Davor hen se d alti '''hebräischi Schrift''' verwendet, wu direkt uss dr Phönizische hervorgonge isch. D Onzahl vun Buechstabe, d Reihefolg, d Nome un ihre phonetische Wärt sin praktisch identisch mit denne vum [[Aramäisches Alphabet|aramäische Alphabet]], wiil sowohl d [[Hebräer]] als au d [[Aramäer]] iri Schrift usem [[Phönizisches Alphabet|phönizische Alphabet]] entwicklet hen. D [[Samaritaner]] schribe bis hit inra Variant vun derre Schrift, em [[Samaritsches Alphabet|samaritische Alphabet]]. == Konsonante == {|class="wikitable" |- ! rowspan=3 colspan=2 | Druck-<br />Buechschtabe !! colspan=3 | Name ! rowspan=3 | Israelischi<br />Dransliteration ! rowspan=3 | Zahlewärt !! colspan=6 | Schrifte |- ! rowspan=2 | Israeli ! rowspan=2 | Aschkenasi ! rowspan=2 | Unicode !! colspan=4 | Hebräisch !! colspan=2 | Verwandti Schrifte |- ! colspan=2 | Kursiv ! colspan=2 | Raschi ! Phönizisch ! Aramäisch |- | colspan=2 align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|א || alef || alef || alef || - <small>(1) || 1 | colspan=2 align="center" | [[Datei:Hebrew letter Alef handwriting.svg|17px]] | colspan=2 align="center" | [[Datei:Alef (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Phoenician aleph.svg|20px|Aleph]] | align="center" |[[Datei:Aleph.svg|20px]] |- | colspan=2 align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|ב || bet, vet || beis, veis || bet || b, v || 2 | colspan=2 align="center" | [[Datei:Hebrew letter Bet handwriting.svg|17px]] | colspan=2 align="center" | [[Datei:Bet (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Phoenician beth.svg|20px|Beth]] | align="center" |[[Datei:Beth.svg|20px]] |- | colspan=2 align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|ג || gimel || gimel || gimel || g || 3 | colspan=2 align="center" | [[Datei:Hebrew letter Gimel handwriting.svg|17px]] | colspan=2 align="center" | [[Datei:Gimel (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Phoenician gimel.svg|20px|Gimel]] | align="center" |[[Datei:Igimel.png|20px]] |- | colspan=2 align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|ד || dalet || doles/dalet || dalet || d || 4 | colspan=2 align="center" | [[Datei:Hebrew letter Daled handwriting.svg|17px]] | colspan=2 align="center" | [[Datei:Daled (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Phoenician daleth.svg|20px|Daleth]] | align="center" |[[Datei:daleth.svg|20px]] |- | colspan=2 align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|ה || he || hey || he || h <small>(2) || 5 | colspan=2 align="center" | [[Datei:Hebrew letter He handwriting.svg|17px]] | colspan=2 align="center" | [[Datei:He (Rashi-script - Hebrew letter).svg|37x37px]] | align="center" | [[Datei:Phoenician he.svg|20px|He]] | align="center" |[[Datei:he0.svg|20px]] |- | colspan=2 align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|ו || vav || vov/vof || vav || v || 6 | colspan=2 align="center" | [[Datei:Hebrew letter Vav handwriting.svg|17px]] | colspan=2 align="center" | [[Datei:Vav (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Phoenician waw.svg|20px|Waw]] | align="center" |[[Datei:waw.svg|20px]] |- | colspan=2 align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|ז || zayin || zayin || zayin || z || 7 | colspan=2 align="center" | [[Datei:Hebrew letter Zayin handwriting.svg|17px]] | colspan=2 align="center" | [[Datei:Zayin (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Phoenician zayin.svg|20px|Zayin]] | align="center" |[[Datei:zayin.svg|20px]] |- | colspan=2 align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|ח || khet || ches || het || kh (or ch/h) <small>(3) || 8 | colspan=2 align="center" | [[Datei:Hebrew letter Het handwriting.svg|17px]] | colspan=2 align="center" | [[Datei:Het (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Phoenician heth.svg|20px|Heth]] | align="center" |[[Datei:Heth.svg|20px]] |- | colspan=2 align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|ט || tet || tes || tet || t || 9 | colspan=2 align="center" | [[Datei:Hebrew letter Tet handwriting.svg|17px]] | colspan=2 align="center" | [[Datei:Tet (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Phoenician teth.svg|20px|Teth]] | align="center" |[[Datei:teth.svg|20px]] |- | colspan=2 align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|י || yod || yud || yod || y <small>(4)</small> || 10 | colspan=2 align="center" | [[Datei:Hebrew letter Yud handwriting.svg|17px]] | colspan=2 align="center" | [[Datei:Yud (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Phoenician yodh.svg|20px|Yodh]] | align="center" |[[Datei:yod.svg|20px]] |- | align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|כ | align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"| ך || kaf, khaf || kof, chof || kaf || k, kh (or ch) || 20 | align="center" | [[Datei:Hebrew letter Kaf handwriting.svg|17px]] | align="center" | [[Datei:Hebrew letter Kaf-final handwriting.svg|17px]] | align="center" | [[Datei:Kaf-nonfinal (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Kaf-final (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Phoenician kaph.svg|20px|Kaph]] | align="center" |[[Datei:kaph.svg|20px]] |- | colspan=2 align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|ל || lamed || lomed/lamed || lamed || l || 30 | colspan=2 align="center" | [[Datei:Hebrew letter Lamed handwriting.svg|17px]] | colspan=2 align="center" | [[Datei:Lamed (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Phoenician lamedh.svg|20px|Lamedh]] | align="center" |[[Datei:lamed.svg|20px]] |- | align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|מ | align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|ם || mem || mem || mem || m || 40 | align="center" | [[Datei:Hebrew letter Mem handwriting.svg|17px]] | align="center" |[[Datei:Hebrew letter Mem-final handwriting.svg|17px]] | align="center" | [[Datei:Mem-nonfinal (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Mem-final (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Phoenician mem.svg|20px|Mem]] | align="center" |[[Datei:mem.svg|20px]] |- | align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|נ | align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|ן || nun || nun || nun || n || 50 | align="center" | [[Datei:Hebrew letter Nun handwriting.svg|17px]] | align="center" |[[Datei:Hebrew letter Nun-final handwriting.svg|17px]] | align="center" | [[Datei:Nun-nonfinal (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Nun-final (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Phoenician nun.svg|20px|Nun]] | align="center" |[[Datei:nun.svg|20px]] |- | colspan=2 align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|ס || samekh || somech/samech || samekh || s || 60 | colspan=2 align="center" | [[Datei:Hebrew letter Samekh handwriting.svg|17px]] | colspan=2 align="center" | [[Datei:Samekh (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Phoenician samekh.svg|20px|Samekh]] | align="center" |[[Datei:samekh.svg|20px]] |- | colspan=2 align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|ע || ayin || ayin/oyin || ayin || - <small>(5)</small> || 70 | colspan=2 align="center" | [[Datei:Hebrew letter Ayin handwriting.svg|17px]] | colspan=2 align="center" | [[Datei:Ayin (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" |[[Datei:Phoenician ayin.svg|20px|Ayin]] | align="center" |[[Datei:ayin.svg|20px]] |- | align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|פ | align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|ף || pe, fe || pey, fey || pe || p, f || 80 | align="center" | [[Datei:Hebrew letter Pe handwriting.svg|17px]] | align="center" |[[Datei:Hebrew letter Pe-final handwriting.svg|17px]] | align="center" | [[Datei:Pe-nonfinal (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Pe-final (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" |[[Datei:Phoenician pe.svg|20px|Pe]] | align="center" |[[Datei:pe0.svg|20px]] |- | align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|צ | align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|ץ || tsadi || tsodi/tsodik/tsadik || tsadi || ts (or tz/z) || 90 | align="center" | [[Datei:Hebrew letter Tsadik handwriting.svg|17px]] | align="center" |[[Datei:Hebrew letter Tsadik-final handwriting.svg|17px]] | align="center" | [[Datei:Tsadik-nonfinal (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Tsadik-final (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Phoenician sade.svg|20px|Sade]] | align="center" |[[Datei:sade 1.svg|20px]], [[Datei:sade 2.svg|20px]] |- | colspan=2 align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|ק || kuf || kuf/kof || qof || k (or q) || 100 | colspan=2 align="center" | [[Datei:Hebrew letter Kuf handwriting.svg|17px]] | colspan=2 align="center" | [[Datei:Kuf (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Phoenician qoph.svg|20px|Qoph]] | align="center" |[[Datei:qoph.svg|20px]] |- | colspan=2 align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|ר || resh || reysh || resh || r || 200 | colspan=2 align="center" | [[Datei:Hebrew letter Resh handwriting.svg|17px]] | colspan=2 align="center" | [[Datei:Resh (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Phoenician res.svg|20px|Res]] | align="center" | [[Datei:resh.svg|20px]] |- | colspan=2 align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|ש || shin, sin || shin, sin || shin || sh, s || 300 | colspan=2 align="center" | [[Datei:Hebrew letter Shin handwriting.svg|17px]] | colspan=2 align="center" | [[Datei:Shin (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" |[[Datei:Phoenician sin.svg|20px|Sin]] | align="center" |[[Datei:shin.svg|20px]] |- | colspan=2 align="center" style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Cardo, Chrysanthi Unicode, TITUS Cyberbit Basnicode MS, Narkisim, Times New Roman;font-size:200%"|ת || tav || tov/tof, sov/sof || tav || t || 400 | colspan=2 align="center" | [[Datei:Hebrew letter Taf handwriting.svg|17px]] | colspan=2 align="center" | [[Datei:Taf (Rashi-script - Hebrew letter).svg]] | align="center" | [[Datei:Phoenician taw.svg|20px|Taw]] | align="center" |[[Datei:taw.svg|20px]] |} Erklärige zur Dabelle:<br /> (1) nit gschriibe in Aafangs- und Ändschtellig, mänggisch überhaupt nit gschriibe<br /> (2) nit gschriibe in Ändschtellig<br /> (3) 'h' in Aafangsschtellig, suscht "ch"<br /> (4) 'i' in Ändschtellig oder bevor Konsonante<br /> (5) mänggisch überhaupt nit gschriibe<br /> * Usgschbroche wärde d Buechschtabe wie s aagä isch in dr Spalte vo dr ''Israelische Dransliteration'', wo an die änglisch Usschbrooch aglähnt isch. Aso: ** 'v' wird wie dütsch 'w' gsait. ** 'z' wird wie uf Französisch gsait. ** 'kh' wird wie 'ch' in hochdütsch 'ach' gsait. ** 'r' isch hüt im allgemeinen es Zäpfli-R. ** 'sh' wird wie dütsch 'sch' gsait. * D Buechschtabe '''<big>כ, מ, נ, פ</big>''' hai zwei Forme, die einte (linggs in dr Dabelle) wärde am Aafang und in dr Middi vom enä Wort bruucht, und die andere ('''<big>ך, ם, ן, ף</big>''') am Ändi. Usnahme wärde gmacht für Fremdwörter wo mit emä 'p' ufhöre (z. B. Jeep), dört wird dr Aafangsbuechschtabe gschriibe. == Diakritischi Zeiche == Die diakritische Zeiche, wo uf Hebräisch ''Nikud'' heisse, si chliini Markierige wo uus Pünkt und Schtrichli beschtöhn und über, under, näbe oder in de Buechschtabe gschriibe wärde. Sie wärde mänggisch bruucht fr zum d Schrift verschtändliger z mache. Si wärde im allgemeine nit gschriibe, Uusnahme si Chinderbüecher, Gedicht, a Deil vo dr religiöse Literatur und wenn s d Möglichkeit von erä Verwächslig git wo schlimmi Uuswirkige chönnt ha.<br /> In Israel wird ''Nikud'' im Hebräischunterricht glehrt, aber nur die wenigschte Israeli chönne richtig Zeiche setze. === Vokalzeiche === Im moderne Hebräisch gits fünf Vokalphonem, {{IPA|/i e a o u/}}, aber vil meh Zeiche für zum se schriibe. {| class="wikitable" |- !! rowspan=2 | Name !! rowspan=2 | Symbol <small>(1)</small> !! colspan=3 |Israelischs Hebräisch |- !! colspan=1 | IPA !! colspan=1 | Dransliteration !! colspan=1 | Uusschbrooch |- | Chiriq | align="center" | '''<big>אִ</big>''' | align="center" | {{IPA|[i]}} | align="center" | i | align="center" | Sch'''i''' |- | Zeire | align="center" | '''<big>אֵ</big>''' | align="center" | {{IPA|[ɛ]}} ''and'' {{IPA|[ɛi]}} | align="center" | e ''und'' ei <small>(2)</small> | align="center" | s'''e'''hr |- | Segol | align="center" | '''<big>אֶ</big>''' | align="center" | {{IPA|[ɛ]}}, <small>({{IPA|[ɛi]}}wenn<br />ä Jod chunnt druf) | align="center" | e, <small>(ei <br />vor emä yod) | align="center" | s'''e'''hr |- | Patach | align="center" | '''<big>אַ</big>''' | align="center" | {{IPA|[a]}} | align="center" | a | align="center" | M'''aa''' |- | Kamatz | align="center" | '''<big>אָ</big>''' | align="center" | {{IPA|[a]}}, <small>(or {{IPA|[ɔ]}}) | align="center" | a, <small>(oder o)</small> | align="center" | sp'''a''' |- | Cholam | align="center" | '''<big>וֹ</big>''' | align="center" | {{IPA|[ɔ]}} | align="center" | o | align="center" | s'''o''' |- | Schuruk&nbsp; <small>(3)</small> | align="center" | '''<big>וּ</big>''' | align="center" | {{IPA|[u]}} | align="center" | u | align="center" | d'''u''' |- | Kubutz | align="center" | '''<big>אֻ</big>''' | align="center" | {{IPA|[u]}} | align="center" | u | align="center" | d'''u''' |- | Schwa | align="center" | '''<big>אְ</big>''' | align="center" | {{IPA|[ɛ]}} ''or'' [[Zero (linguistics)|{{IPA|Ø}}]] | align="center" | ''Apostroph'', e,<br />''oder nüt'' | align="center" | <small>(4)</small> |- | Chataf Segol | align="center" | '''<big>אֱ</big>''' | align="center" | {{IPA|[ɛ]}} | align="center" | e | align="center" | s'''e'''hr |- | Chataf Patach | align="center" | '''<big>אֲ</big>''' | align="center" | {{IPA|[a]}} | align="center" | a | align="center" | M'''aa''' |- | Chataf Kamatz | align="center" | '''<big>אֳ</big>''' | align="center" | {{IPA|[ɔ]}} | align="center" | o | align="center" | s'''o''' |- |} # Dr Buechschtabe ''א'' schtoht für irgendei hebräische Konsonant. # S ''Zeire'' wird im moderne Hebräisch männgisch un im aschkenaische Hebräisch immer als ''ei'' (e-i) gsait. # S ''Kamatz'' wird im aschkenasische Hebräisch immer als ''o'' gsait. # S ''Cholam'' wird im weschtaschkenasische Hebräisch als ''au'' oder ''ou,'' im oschtaschkenasische Hebräisch als ''oi'' oder (i de litauische Tradition) ''ei'' (e-i) gsait. # Dr ''Dagesch, Mappiq'' und ''Schuruk'' hai verschideni Funktione, au wenn si gliich uusgseh. Dr Buechschtabe ו '('vav)'' isch dr einzig wo dr shuruk cha übercho. # S [[Schwa]] isch eigentlig weniger a Vokal as d Absänz vo eim. Es wird aber männgisch einewäg uusgschbroche und dönt meischtens wie ä Segol. === Schin und Sin === Schin und Sin wärde beidi mit em Buechschtabe '''<big>ש</big>''' gschriibe. Si wärde unterschiide duur ä Punkt wo überem Buechschtabe schtoht, bim Sin uf dr lingge ('''<big>שׂ</big>''') und bim Schin uf dr rächte Site ('''<big>שׁ</big>'''). === ''Dagesch'' === Es git sächs Buechschtabe wo me uf zwei verschideni Wäg müesst usschbräche, je nach däm wo ihri Schtellig im Wort isch. Mä sait dere Grubbe ''Begedkefet'' nach de Buechschtabe wo drzue ghöre: '''<big> ב ג ד כ פ ת</big>'''. Vereifacht cha me säge, ass am Aafang vom enä Wort oder erä Silbe dr Buechschtabe as Verschlusslut (Plosiv) gläse wird und suscht as ä Riiblut (Frikativ). Wenn mit ''Nikud'' gschriibe wird, denn schribt mä dr Buechschtabe mit emä ''Dagesch,'' won ä Punkt in dr Middi vom Buechschtabe isch ('''<big> בּ גּ דּ כּ פּ תּ</big>'''). Im moderne Hebräisch git s Underschiid in dr Uusschbrooch nume no bi drei Buechschtabe: * '''<big> בּ</big>''' usgschbroche as 'b' — '''<big> ב</big>''' usgschbroche as 'v' * '''<big> כּ</big>''' usgschbroche as 'k' — '''<big> כ</big>'''' usgschbroche as 'ch' * '''<big> פּ</big>''' usgschbroche as 'p' — '''<big> פ</big>''' usgschbroche as 'f' Ass au die andere vo de ''Begedkefet'' Buechschtabe sich früehner so verhalte hei, gseht me dra ass d [[Aschkenasim]] (die oschteuropäische Jude) em '''<big> ת</big>''' ohni ''Dagesch'' 'sov' gsait hai, si hai us em plosive 't' es frikativs 's' gmacht. Wem mä d Funktion vom Dagesch wet vegliiche mit öbbisem im latinische Alphabet, chönnt mä säge ass sis Fehle s Gliiche macht wie s 'h' noch de Buechschtabe 'c' , 'p' oder em änglische 't', wo d Verschlussluut 'c' (als 'k' gsait), 'p' und 't' zue de frikative 'ch', 'ph' und 'th' wärde. == Literatuur == * H. F. Wendt (Hrsg.), ''Das Fischer Lexikon: Sprachen'', Fischer Bücherei {{Navigationsleiste Hebräisches Alphabet}} {{DEFAULTSORT:Hebraisches Alphabet}} [[Kategorie:Alphabet]] [[Kategorie:Hebräischi Sproch]] [[Kategorie:Jüdischi Sproch]] [[Kategorie:Judetum]] hsqs17yo2zdjj8jdovergt96rv4zo4r 0 11661 1085800 979597 2026-06-28T11:45:34Z Jcb 356 1085800 wikitext text/x-wiki {{Dialekt|Zürichdeutsch|Züritüütsch|Züridütsch (See)}} [[Datei:Delamuraz01.jpg|miniatur|Jean-Pascal Delamuraz]] De '''Jean-Pascal Delamuraz''' (* [[1. April]] [[1936]] z [[Vevey]], [[Kanton Waadt]]; † [[4. Oktober]] [[1998]] z [[Lausanne]]), [[Heimatberechtigung|heimatberechtigt]] in [[Longirod]], isch en [[Schweiz|Schwiiz]]er [[Politiker]] ([[Freisinnig-Demokratische Partei|FDP]]) gsii. De Jean-Pascal Delamuraz isch am 7. Dezember 1983 mit 130 vo 246 Schtimme im 1. Wahlgang in [[Bundesrat (Schweiz)|Bundesrat]] gwählt worde. Er isch 1987 mit 194 vo 244 Schtimme, 1991 mit 172 vo 240 Schtimmen und 1995 mit 193 von 242 Schtimme im Amt beschtätiget worde. Am 14. Januar 1998 isch er us gsundheitliche Gründe zruggträte. De Delamuraz isch vor allem im Welschland en sehr beliebte Politiker gsii. Er isch en uusgwisene Befürworter vom EU-Beitritt vo dr Schwiiz gsii. Während siinere Amtsziit isch er de folgende Departemente vorgstande: * 1984-1986: [[Eidgenössisches Departement für Verteidigung, Bevölkerungsschutz und Sport|Eidgenössischs Militärdepartement]] * 1987-1998: [[Eidgenössisches Volkswirtschaftsdepartement|Eidgenössischs Volkswirtschaftsdepartement]] Er isch [[Bundespräsident (Schweiz)|Bundespräsident]] gsii i de Jahre 1989 und 1996 und Vizepräsident i de Jahre 1988 und 1995. == Dokumente == * 1991 - ''[[Gesichter der Schweiz|Gsichter vo dr Schwiiz]]'' vom [[Simon Edelstein]] u.&nbsp;a. Dokumentarfilm zur 700-Jahr-Jubiläumsfiir vo dr Eidgenosseschaft. Episode: [[Gesichter der Schweiz#Simon Edelstein: Jean-Pascal Delamuraz: Bundesrat|Jean-Pascal Delamuraz]] == Weblink == * {{HLS|4736|Delamuraz, Jean-Pascal|Autor= Alain Clavien / BE}} * [http://www.parlament.ch/homepage/wa-wahlenabstimmungen/wa-br-bundesratswahlen/wa-br-nachfolge-jean-pascal-delamuraz/wa-br-delamuraz-rede-leuenberger.htm| Abschiedsrede anlässlich des Rücktritts von Delamuraz] {{Vorgänger-Nachfolger|VORGÄNGER=[[Georges-André Chevallaz]]|NACHFOLGER=[[Pascal Couchepin]]|AMT=[[Liste der Mitglieder des Schweizerischen Bundesrates|Mitgliid im Schwiizer Bundesrat]]|ZEIT=1984-1998}} {{Navigationsleiste Vorsteher Eidgenössisches Departement für Verteidigung, Bevölkerungsschutz und Sport}} {{Navigationsleiste Vorsteher Eidgenössisches Volkswirtschaftsdepartement}} {{Normdaten}} {{Übersetzungshinweis|de|Jean-Pascal_Delamuraz|dütsch}} {{SORTIERUNG:Delamuraz, Jean-Pascal}} [[Kategorie:Bundesroot (Schwiiz)]] [[Kategorie:FDP-Mitgliid (Schwiiz)]] [[Kategorie:Waadtländer]] [[Kategorie:Maa]] pap9sxzucseryie7r06l447qi0yau5t 0 18608 1085786 945776 2026-06-27T18:40:54Z Jcb 356 1085786 wikitext text/x-wiki {{Infobox Staat |NAME = <span style="font-size:1.4em">'''الجمهورية العراقية '''</span><br /> <span style="font-size:1.4em">'''al-Ǧumhūriyya al-ʿ</span>Irāqiyya'''</span> (arab.)<br /> <span style="font-size:1.4em">'''کۆماری عێراق'''</span></span><br /> <span style="font-size:1.4em">'''Komara Îraqê'''</span> (kurd.)<br /> Republik Irak |BILD-FLAGGE = Flag of Iraq.svg |BILD-FLAGGE-RAHMEN = ja |BILD-WAPPEN = Coat of arms (emblem) of Iraq 2008.svg |BILD-WAPPEN-BREITE = 100px |TEXT-FLAGGE = Fahne vom Irak |TEXT-WAPPEN = Wappe vom Irak |WAHLSPRUCH = ''[[Allahu Akbar|Allāhu Akbar]]''<br /> ([[Arabische Sprache|Arabisch]] für ''»Gott isch de Gröscht«'') |AMTSSPRACHE = [[Arabische Sprache|Arabisch]], [[Kurdische Sprache|Kurdisch]] |HAUPTSTADT = [[Bagdad]] ¹ |STAATSFORM = [[Republik]] |STAATSOBERHAUPT = {{#property:P35}} |REGIERUNGSCHEF = {{#property:P6}} |FLÄCHE = 435.052 |EINWOHNER = 36 004 552 (2014) |BEV-DICHTE = 82,7 |WÄHRUNG = [[Irakischer Dinar]] |UNABHÄNGIGKEIT = |NATIONALHYMNE = ''[[Mautini]]'' ² |ZEITZONE = [[Coordinated Universal Time|UTC]] + 3 |KFZ-KENNZEICHEN = IRQ |INTERNET-TLD = .iq |TELEFON-VORWAHL = +964 |ANMERKUNGEN = ¹: Hauptstadt der [[Autonome Region Kurdistan|autonomen Region im Nordirak]] ist [[Arbil]]<br /> ²: Die kurdische Nationalhymne heißt [[Ey Reqîb|Ey Reqib]]</small> |BILD-LAGE = Iraq in its region.svg |BILD-LAGE-BREITE = 250px |BILD1 = Irak_karte2.png }} Der '''Irak''' (Araki, [[Sumerische Sprache|sumerisch]] für „[[Sonnenaufgang|Sunnenufgang]]“) (arabisch العراق&nbsp;/&nbsp;al-ʿIrāq) isch ä Schdaat in [[Vorderasien|Vorderasie]], wo zum gröschde Deil arabisch isch. Er gränzt an [[Kuwait]], [[Saudi-Arabien|Saudi-Arabie]], [[Jordanien|Jordanie]], [[Syrien|Syrie]], d [[Türkei]], [[Iran]] (Persie) und dr [[Persischer Golf|Persisch Golf]] und umfasst dr gröschd Deil vom „Zweistromland“ [[Mesopotamien|Mesopotamie]] zwüschem [[Euphrat]] und em [[Tigris]], wo die früheschte Hochkulture vo Vorderasie entstande si, und au Deil vo de benochberte [[Wüste]]- und [[Gebirgsland|Bärgregione]]. Er wird zu de [[Maschrek]]-Staaten zelt. Dr hütig Irak isch 1920/21 us de drei [[Osmanisches Reich|osmanische]] Provinze Bagdad, Mossul und Basra entstande. Er befindet sich sit em [[Irakkrieg|Irak-Chrieg]] 2003 under militärischer Besatzig vo internationale Koalitionsdruppe wo vo de [[USA|Vereinigte Schtaate]] gfüehrt wärde und muess zurziit as [[Souveränität|deilsouverän]] bedrachtet wärde. {{Koordinate Artikel|32_52_30_N_43_03_20_E_type:country_region:IQ|32° 52' N, 43° 3' O}} {{NaviBlock |Navigationsleiste OPEC |Navigationsleiste Arabische Liga |Navigationsleiste Mitgliedstaaten OIC |Navigationsleiste Staaten in Asien }} [[Kategorie:Irak| ]] [[Kategorie:Land]] [[Kategorie:Staat in Asie]] [[Kategorie:Staat im Noche Oschte]] [[Kategorie:Mitgliid i der UNO]] 70wcbr9nbf93gp2rqumxkd0m915e9xw 0 19154 1085794 972273 2026-06-27T18:50:12Z Jcb 356 1085794 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:S'Buech Mozilla}} [[Datei:Book of Mozilla 7-15.png|thumb|250px|''S'Buech Mozilla'', 7:15, dargstellt im [[Mozilla Firefox]]]] '''S'Buech Mozilla''' isch e bekannts Computer-[[Easter Egg|Oschterei]], wo mer in dr [[Web-Browser]] vu [[Netscape]] un vu dr Noochfolge-Organisation [[Mozilla]] finde cha. == Yber ''S'Buech Mozilla'' == In echt git's kei ''Buech Mozilla''. In Netscape/Mozilla-Browser wird aber eso due, wil e - je nooch Version biswiile anders - in Büecher ussem [[Neues Testament|Neije Teschtament]] vu dr [[Bibel|Bible]] ähnlichs Zitate offebart wird. Wenn mer<tt> about:mozilla </tt>in s'Adressfeld igit, erschint no e disbezügliche Text. S'Buech isch uf [[Mozilla (Maskottchen)|Mozilla]] daift, e grüene [[Drache]], wo s'Maskottli vu [[Netscape Communications Corporation|Netscape]] gsi isch. Anno 2003 isch d'Browserentwicklig vu Netscape no underem Namme [[Mozilla-Projekt|Mozilla]] selbständig worre, s'Maskottli isch aber dert devu e rote [[Dinosaurier]]. Dr [[Internet Explorer]] zeigt in dr Versione 4.0 bis 6.0 (bis SP1) e dunkelblaue Bildschirm a, falls<tt> about:mozilla </tt>dert ufgruefe wird. Wohrschins isch es e Alähnig an e [[Blue Screen of Death]]. Ab em SP2 wird bim erschte Ufruef dr Text „mozilla“ azeigt, wil dr Internet Explorer bis Version 7 bi dr Igab vu about: gfolgt vu HTML-Code säller interpretiert un azeigt. Wenn d'Site neij glade wird, cha si nit gfunde werre. Erscht nooch eme Neijstart vum Browser funktioniert des Oschterei ([[Easter Egg]]) wiider. D Nummerierig vu dr Kapitel im ''Buech Mozilla'' isch kei Ufzellig, sondern stellt in Wirklichkeit Date in englischer Datumskonvention (Munät:Dag) in dr Gschichte vu dr Netscape/Mozilla-Browser-Entwicklig dar. Inhaltlich goht es um dr Kampf um d'Herrschaft im Internet zwische Microsoft und Mozilla (alias Netscape) == D'Verse vum ''Buech Mozilla'' == === ''S'Buech Mozilla'', 12:10 === ''S'Buech Mozilla'' isch z'erscht Mol in dr Version 1.1 vu Netscape erschine (devor isch nooch dr Igab vu<tt> about:mozilla </tt>dr Text „Mozilla Rules!“ azeigt worre) un isch in alle Versione vu dr alde Netscape-Engine bis Version 4.8 blibe: {{Das Buch Mozillas/Zitat1}} S'Dier isch dr Netscape-Drache. Dr Ugläubige, wo in alteschtamentarischem Stil bestroft werre, sin sälli, wo e andere Browser benutze. Dr Usdruck „solle blinken bis ans End vu alle Däg“ wird oft as e Hiwiis uf s'umstritte <code>&lt;blink&gt;</code>-[[HTML|HTML-Tag]] agsähe, wo in ere ältere Netscape-Version igfüehrt worre isch. Sälli proprietäre HTML-Erweiterig, wo Text het blinke lo, isch as störend un hässlich agsähe worre – dorum isch es e sehr unagnehmi Bestrafig. In eme Dokument uf dr offizielle Mozilla-Website wird aber e anderi [https://web.archive.org/web/20080511185238/http://www.mozilla.org/book/ Erklärig] gliferet (allerdings au dert numme im Sitequelltext): Dr Usdruck soll schlechti Webdesigner warne, denn im Netscape bis Version 3 hän falschi HTML-Tags blinkt, wemmer si mit em internen Quelltext-Betrachter agluegt het. S'Kapitel un d'Versnummer 12:10 beziehe sich uf s Datum vu dr Veröffentlichig vu Netscape 1.0 am 10. Dezember 1994. === ''S'Buech Mozilla'', 3:31 === Alli Versione vu Netscape ab 6.0 hän uf dr Gecko-Engine basiert (interner Codename: Mozilla 5.0). In dr Gecko-Browser, also au in dr Mozilla-Suite, het mer no läse chänne: {{Das Buch Mozillas/Zitat2}} Wiider isch s'„Dier“ Netscape. Der Text beziegt sich uf d'Veröffetlichig vum Quelltext un demit d'Gründig vum Mozilla-Projekt am 31. März 1998. Die (afangs vergeblich) Hoffnig isch gsi, dass d'Veröffetlichig vum Quelltext Heerschare vu Entwickler aziegt, wo dr Code verbessere un demit Microsoft Paroli biite. [[Mammon]], oder „ממון“ uf Hebräisch „Geld“ meint Microsoft, wo mehreri Milliarde Dollar investiert het, um Netscape vum Markt z'verdränge. Dr 31. März 1998 isch als offizieller Burtsdag vum ''Mozilla Open Source Project'' eins vu dr wichtigschte Date in dr Gschichte vu freier Software in dr Konkurrenz mit Microsoft iberhaupt. === ''S'Buech Mozilla'', 7:15 === S'nächscht Zitat isch vum Neil Deakin geschribe worre un kummt in allene Versione vu Mozilla-Browsern sit Juli 2003 und im Netscape 7.2 vor. {{Das Buch Mozillas/Zitat3}} Am 15.07.2003 het AOL-TimeWarner d'Netscape-Browser-Entwicklungsabteilig (Mozilla) gschlosse, d'Entwickler entlasse un d'Mozilla-Stiftig mit 2 Millione US-$ Startkapital gründet. Demit het Netscape as e Browser-Hersteller ufgäbe un isch numme e AOL-Marke gsi. Mozilla het scho vorher am e schlankere Browser, Codenamme Phoenix, gschafft. Uf sälle Phoenix, wo us Markerechtsgründe no in Firebird un später Firefox umdaift worre isch, sowie s'eMail-Programm Thunderbird (Dundervogel) spiile Fir un Dunder im Text a. Dass Microsoft wäge sällem in Angscht kauere dät, isch 2003 numme e Wunschtrüm vu eme Gschlagene gsi un no nit e Schrift an dr Wand. === ''S'Buech Mozilla'', 8:23 === E wittere Vers stoht as Easter-Egg im [[HTML-Editor]] [[Nvu]] un isch vu Daniel Glazman. Mer erhaldet ihn, indem mer im Menüpunkt "Hilfe" uf "Über Nvu" goht un no mit druckter [[Shift|Shift-Taste]] uf "Danksagungen" klickt. Im [[Webbrowser|Browser]] öffnet sich no e Website, wo dr Vers stoht.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.eastereggs.svensoltmann.de/content/view/514/26/ |titel=Archivierte Kopie |zugriff=2008-05-31 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20070929021004/http://www.eastereggs.svensoltmann.de/content/view/514/26/ |archiv-datum=2007-09-29}}</ref> Im Gegesatz zue andere Versen isch dr Hindergrund violett statt rot, was uf d'Farb vum Nvu-Logo zruckzfüehre isch. {{Das Buch Mozillas/Zitat4}} Dr Vers beziegt sich uf d'Fertigstellig vum HTML-Editor NVU (engl. Abkürzig fier ''new view''. Mit Dunder un Fir sin s'eMail-Programm Thunderbird un dr Browser Firefox gmeint, mit Sun wird uf s'Kalenderprogramm Sunbird agspiilt. Was Daniel Glazman mit em Rägboge meint, erschliesst sich nit ganz. === ''S'Buech Mozilla'', 8:20 === Dr nächste Vers vum ''Buech Mozilla'' het dr domolig Netscape Chefentwickler [[Chris Finke]] gschribe. Es isch zerscht am 5. Juni 2007 mit em [[Netscape Navigator|Netscape Navigator 9.0b1]] verbreitet worre, wo am 20. August 2007 het solle als Finalversion ussekumme. {{Das Buch Mozillas/Zitat5}} Dr „Schöpfer“ isch Netscape, s'„wiiderbore Dier“ d'Mozilla Foundation, „dass es guet war“ gilt als Dank an alli Mitarbeiter. Noochdem AOL Netscape 8 vu Mercurial Communications entwickle loh het, wo au d'Engine vum Internet Explorer het verwende chänne un ohni about:mozilla deher chumme isch, het AOL 2007 no wiider welle sälber Netscape-Browser entwickle un d'Entwickler hän shins grossi Hoffnig gha. Doch AOL het no im Februar 2008 endgültig dr Netscape Browser igstellt. === ''S'Buech Mozilla'', 11:1 === A neije Vers ussem Buech Mozilla, 11:1, isch im [[Flock Browser]] 1.0+, e "Soziale Web Browser" wo uf em Firefox basiert, z'läse. Säller Vers wird im e blau zue wissem vertikale Hintergrundgradient zeigt, wenn about:mozilla ufgruefe wird: {{Das Buch Mozillas/Zitat6}} D'Herrschaft iber e Viertel vu dr Erde beziegt sich wohrschins uf dr Gecko-Browser-Marktadeil. Bergblick, engl. Mountain View, beziegt sich wohl uf Mountain View im Silicon Valley, wo Flock, Mozilla, Yahoo! un Google ihr Sitz hän. D'Stifte und dr Rescht vum Text hebe wohl uf die bsundere Fähigkeite vum Flock-Browser ab, wo fier 'soziali Netzwerke' programmiert isch. === ''S'Buech Mozilla'', 11:9 === Säller Vers isch im Firefox 3 z'läse, noochdem sich d'Prophezeiig us 7:15 z'erfülle schiint: {{Das Buch Mozillas/Zitat7}} Ohni eigeni Innovatione - fimf Johr lang numme Fählerkorrekture - isch Microsoft (dr Mammon) vum Erfolg vum Firefox yberrascht worre, wo schnell e hoche Marktanteil erreicht het. Erscht mit em Internet Explorer 7 het Microsoft jeni Innovatione, wie z. B. Tabs, in sinem Browser igfüehrt, wo d'Konkurrenz scho lang gha het. Un au suscht hechelt dr Internet Explorer in puncto Funktionalität un Innovation dr Konkurrenz numme nu noch hinterher. S'wiiderbore Dier isch dr Netscape-Browser in sinere Re-Inkarnation as Firefox-Browser un diverse andere Derivate. Dr Firefox, uf weller au mit dr Erwänig vu Füxe agspilt wird, het durch sini Erwiterige es ermöglicht, dass d'Awender wiider hän bestimme chänne, wie si sich im Internet bewege. OpenSource het au OpenContent beflüegelt. Wikipedia isch au e Internet nooch em eigene Bild, wo die kommerzielle Angebote schleht. D'Versnummer 11:9 bezieht sich uf dr 9. November 2004, wo Firefox 1.0 offiziell veröffentlicht worre isch - die erscht Software, wo vu Microsoft het wiider erheblichi Marktanteile (zruck)hole chänne. D'Prophezeihig us Kapitel 7:15 isch wohr worre. Microsoft het d'Kontrolle iber s'Internet vorerscht wiider verlore. Mer brücht ebe kei Lizenz vu Microsoft erwerbe, um ins Internet go z'chänne. == Weblink un Quelle == <references /> * [https://web.archive.org/web/20090602202730/http://www.mozillazine.org/misc/about%3Amozilla/12%3A10.html ''The Book of Mozilla'', 12:10 (englisch)] * [https://web.archive.org/web/20090604155710/http://www.mozillazine.org/misc/about%3Amozilla/3%3A31.xhtml ''The Book of Mozilla'', 3:31 (englisch)] * [https://web.archive.org/web/20090601202710/http://www.mozillazine.org/misc/about%3Amozilla/7%3A15.xhtml ''The Book of Mozilla'', 7:15 (englisch)] * [https://web.archive.org/web/20080430101936/http://disruptive-innovations.com/book/0823.html ''The Book of Mozilla'', 8:23 (englisch)] * [http://www.mozillazine.org/talkback.html?article=3607 MozillaZine-Artikel, in dem der neueste Vers des ''Buchs Mozillas'' bekannt gegeben wird (englisch)] * [https://web.archive.org/web/20080315045735/http://www.mozillazine.org/talkback.html?article=4030 Ergebnis einer Umfrage unter MozillaZine-Lesern nach dem beliebtesten Vers. (englisch)] {{Übersetzungshinweis|de|Das_Buch_Mozillas|dütsch}} [[Kategorie:Software]] qy8925tok8flesx7zqct2eozkx0c5ba 0 20171 1085801 1084718 2026-06-28T11:48:21Z Jcb 356 1085801 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Keltischi Religioo}} [[Datei:Nantosuelta-Sucellus.jpg|thumb|200px|''s Götterpaar Nantosvelta und Sucellus'']] Under '''Keltische Religioo''' werdet di religiööse Aasichte, de Kult und d Göttervereerig vo de antike [[Kelten|Kelte]] oder Gallier und de früemittelalterliche [[Iren|Ire]] und [[Wales|Waliser]] (au Kymrer) bischribe. Au wenn Tail vo de keltische Religioo i noizittliche Brüüch fortlebe möged, ghöret die nöd zu dem Thema. S Gliiche gelt au för noikeltischi Glaubesusrichtige, wo sitem 19. Joorhundert ufchoo sind. == Kelte == D Kelte sind noch Uuswiis vo de antike Zügnis e zimli religiöses Volch gsii. Si hend i de [[Römisches Reich|Römerzitt]] wie fast kai anders Volch i de [[Antike|Antiki]] massewiis Statue, Altöör und Stai för eri Gotthaite gspendet. Bim Opfere vo Sache, Tier und Mensche sind si zimli grosszügig gsii und d Druide, d Priester vo de Kelte, hend en groosse Iifluss uf s Lebe ghaa. Zu de Kelte ghöret d Biwoner vo de Insle [[Irland]] und [[Britannien|Britannie]]. Ufem Festland hend Kelte in [[Gallien|Gallie]], i de [[Poebene|Poebini]], i de [[Alpen|Alpe]], und entlang a de [[Donau]] bis abe zu de [[Karpaten|Karpate]] gsidlet. D Nordgrenze het s tütschi Mittelgebirge bildet, spöter sind si vo de [[Germanen|Germane]] südwärts drängt wore. I de hütige Türkai hend no d [[Galater]] glebt. D Kelte sind bis zu de Zittwendi d Träger vo de [[Latène-Kultur]] gsii. D Kelte hend en aigni indoeuropäischi Sprooch gredt, s [[Keltische Sprache|Keltische]] (kelt.). D Sprooch vo de Festlandkelte isch s [[Gallische Sprache|Gallische]] (gall.) gsii. S [[Brythonisch|Britannische]] (brit.) uf de Insle isch de Vorläufer vom [[Walisische Sprache|Kymrische]] (kymr.), wo hüt no z [[Wales]] gredt werd. Uf Irland isch s Altirische (air.) de Vorläufer vom Neuirische (nir.) gsii. == Öberliferig == D Religioo vo de Kelte werd in erster Lini vo antike Autore vermittlet, dezue chömet hunderti vo Widmige a d Götter, wo maist i Stai inegmaisslet wore sind. Weniger hüüfiger sind antiki epigraphischi Zügnis mit anderem religiösem Inhalt, wie Fluechtafle oder e Stiftig vomene Hailige Hain. Di irischi Öberliferig findet sich i mittelalterliche Saage, allne voraa die vom sagehafte Volch vo de ''Tuatha Dé Dannan'' (»Volch vo de Danu«), wo aidütig e Fortlebe vo de alte Götter im Sageguet vo Irland bizügt. In Wales isch de ''Mabinogion'' s wichtigste Zügnis vo de alte Gotthaite. == Priester und Seher == Am prominentische sind d [[Druide]] (air. drui; lat. druidae < kelt. *dru-vids »Aichechundig«), wo bi de Kelte en aigne Stand bildet hend und grosse Iifluss uf de keltischi Alltag gha hend. Si sind zueständig gsii för d Göttervereerig und d Opfer. D Druide sind üsserst glehrt gsii und e Druidelehr het bis zu zwanzg Joor duuret. Obwoll d Kelte d Schrift gchennt hend, isches bi de Druide verbotte gsii, näbis vo de Lehr uufzschriibe, d Schrift sai nur för s Weltlichi do. Si hend sich nöd nume mit de Götter bischäftigt und de Glaube usglait, sondern au mit em Kalender und mit de Sternechund bifasst und hend öber d Grössi vo de Welt und s Wese vo de Ding philosophiert. Zudem hend si au s Recht uusglait. D Druide hend sich all Joor amene hailige Platz bi de Karnute troffe. Well si aber för d Etablierig vo de römische Macht bi de Gallier gförli gsii sind, hend d Römer verbotte, zumene Druid i d Lehr z goo, und d Druide sind vo de römische Machthaber underdruckt wore und ane 54 n.&nbsp;Chr. het de Chaiser Claudius s Druideamt definitiv verbotte. En anderi agseeni Gruppe sind d Seher (gall. vates; air. fáith »Inspirierte, Bsessne«) gsii. Öber di keltischi Prophetii isch nöd vill bikannt. Nebetem Uusdüüte vom Vogelfluug, sind dodeför au Opfertier beobachtet wore, oder de Seher het amene Mensch e Dolch in Buch gstoose und glueget i weli Richtig er umghait, wiener zucke tuet und wie s Bluet flüüsst. De Name vo de germanische Seheri [[Veleda]] isch Gallisch und bidütet »Seheri« (air. filid »Seher, Woorseger«). E dritts Priesteramt isch de Gutuater »Vater vo de Stimm« (air. guth »Stimm«, athir »Vater«) gsii, wo vermuetli för s [[Gebet|Bete]] verantwortli gsii. Degege sind d [[Barde]] (gall. bardos; air. bard; kymr. bardd) me för de Förstepriis und Heldelieder zueständig gsii und hend wenig mit de Religio z tue ghaa. == Kultplätz == [[Datei:Martbergtempel.jpg|thumb|200px|''Rekonstruktion vomene galloromanische Viereggtempel'']] D Kelte hend gwüssi Ort wie Berge, Hain, Quelle oder Flussmündige vereert und dai Opfer darbrocht. Die hailige Hain (gall. nemeton) hend au as Versammligsplätz tienet, so de Drynemeton (»Hailige Aichehain«) bi de [[Galater]]. Au anzilni Bömm sind vereert wore. De Name vo Bellinzona (< Bilitio) chönnt uf en hailige Bomm hiiwiise (air. bile »hailige Bomm«). Bsunders hailig isch d [[Eiche|Aiche]] gsii. Aichehain sind a de Druide am liebste gsii und kai Opferhandlig isch oni Aichelaub mögli gsii. Zum Woorsege hends Aichle ggesse. Do ales wo uf ere Aiche wachst vom Himmel chömi, hend au [[Mistel|Misple]] (''Viscum album''), wo ufere Aiche wachset, as s Hailigste ggolte. Um die z gwüne sind Druide imene wiise Gwand uf d Aiche gstige und hend d Misple mit eme goldige Messer abgschnitte. E Trunk mit Misple verlaiji Fruchtbarkait und wörki as e Hailmittel gege Gift. Im Spoot-Latène hend d Kelte afange uf höche Hügel Viereggschanze baue, wo zentrali Kultplätz gsii sind. Die Schanze sind im Grundriss quadrootisch und mit eme Wall umgee. Im Innere hets ka Baute oder nu chliini Hilfbaute ggee, wo d Opferutensilie ufbewaart wore sind. I dene Viereggschanze hets regelmässig Festmool för d Götter und s ganzi Volch ggee, wo vo de politische Elite gspendet wore sind, wa die natürli au uusgnutzt hend, um e möglichst grossi Ahängerschaft z finde. I de Römerzitt sind die Viereggschanze ersetzt wore dör de gallorömisch Viereggtempel. Im Gegesatz zu de klassisch römische und griechische Tempel, sind die nöd länglich gsii, sondern quadrootisch und hend e Süüleumgang ghaa. == Götterbilder == Di ältiste Götterbilder stammet usem Spoot-Latène. Si sind grob gschnitzti Figure us Bommstemm gsii. Well Holz aber nöd lang bliibt, sind nu wenigi vo dene gfunde wore und zum Tail zimli aagmoderet. E drüümeter höchi Aichestatue isch bim Hafe vo [[Genf|Gempf]] gstande und a dem Götterbild sind meriri Mensche gopferet wore. Mit de Zitt sind d Holzbilder verfineret wore und hend sich a de römische Bilder aapasst. Aber d Gallier hend au agfange d Götter ganz uf di römisch Art darzstele, mengisch verrootet nume no de typisch keltischi Halsring, de [[Torques]], as en gallische Gott gmaint isch. == Opfer == A de Römer am maiste uufgfale sind d Menscheopfer, wo bi de Kelte seer hüüfig vorchoo sind und au recht grausam amuetet. Meriri Arte vo keltische Sach-, Tier- und Menscheopfer sind literarisch und archäologisch bizügt. === Hänge === S Hänge vom Opfer amene Bomm bis de Körper ganz verfallt isch s Opfer an [[Esus]] gsii, wo mitem römische Gott [[Mercurius|Merkur]] vergliche woren isch. Au em nordische Gott [[Wotan|Odin]], wo ebefalls mitem Merkur glichgsetzt woren isch, sind Mensche dur Hänge amene Bomm gopferet wore. Da luftigi Opfer isch z erchläre as e Sinnbild vom Atem und vo de Inspiration. No im hütige Irland werdet a gwüssne Bömm Chlaider und Stoffstraife uufghängt. === Verbrene === Em Donnergott [[Taranis]] sind Mensche und Tier gopferet wore, indem si die in en Koloss us Strau verpackt und ase verbrennt hend. Da füürigi Opfer isch e Symbol vom füürige Blitz. === Ertränke === De Stammgott [[Teutates]] isch bisempftigt wore, indem mer Mensche chopforaa inen gfüllte Chübel gsteckt het, bis si verstickt sind. De Opferakt isch au ufem Chessel vo Gundestrup abbildet. Do de Teutates au de Gott vo de Schlachte isch, cha s Ertränke symbolisch mit em Lebessaft, em Bluet, ii Verbindig broocht werde. A de Kelte sind Quele, Flussmündige und Flussuusläuf hailig gsii und si hend a dene Ort oft massewiiss Schmuck, Münze und Waffe versenkt. I Brune het mer au Reste vo Tier- und Menschechnöche gfunde, wo gopferet wore sind. === Vergrabe === Archäologisch isch bizügt, as Mensche i Bhälter igschlosse wore sind, wo mer denn vergrabe het. Da erdig Opfer isch a die chthonische Mächt ggange, as es Symbol vo de Gibärmuetter vo de Muetter Erde, wo ales Lebe us sich ggee het, aber au vom Grab, well die chthonische Chräft ales wa si gend au wider nend. === Chriegopfer === D Gallier hend de Chrieg as e hailige Akt empfunde und hend bevor si is Feld zoge sind, bim Siig d Büüti und die Chriegsgfangne a de Götter versproche. Si hend denn d Schätz und d Waffe vo de besigte Find ufeme Feld uufghüüft und jede het die chöne aaluege. Wer sich aber dra het wöle vergriife, isch uf s grausamsti gfolteret wore. D Tier vo de Find sind gopferet wore und a de Chriegsgfangne sind d Chöpf abgschlage wore und d Körper sind denn samt de Rüstige uufbige wore, wo si lige blibe sind, bis si vo de Archäologe wider ussgrabe wore sind. Die Zurschaustellig vo de Büüti und vo de gopfrete Gegner isch natürli au e Prestigeobjekt gsii, wo di militärischi Macht vomene Stamm demonstriert het. Mit em Chöpfe vo de Chriegsgfangene isch au de Schädelkult verbunde. Di abghackte Chöpf sind nämli a Huuspföste gnaglet oder an Hals vo de Ross ghenkt wore. D Chöpf vo Noble hend si aber ibalsamiert und inere Chiste ufbiwaart, demit si si erne Gäst zaige hend chöne. == Widergiburt == D Kelte hend a d [[Wiedergeburt|Widergiburt]] globt. D Druide hend glehrt, as nochem Tood d Seel nochere gwüsse Aazaal vo Joore inen noie Körper goot. Drum hend d Gallier a de Tote Briefli mit is Graab ggee, wo die denn hend chöne lese. == Eschatologii == Öber s Weltbild isch fast nünt bikannt. D Druide hend glehrt, as d Welt ewig sai, aber Wasser und Füür werdid emole d Oberhand haa. Trotzdem hend d Kelte em [[Alexander der Grosse|Alexander em Grosse]] erchlärt, as si vor nüntem Angst hebid, usser as ene de Himel öber de Chopf ghaie chönnt<ref>Arrianos: ''Alexanders Anabasis'' 1,4,7</ref>. == Gotthaite == [[Datei:Rosmerta-Autun.jpg|thumb|200px|''d Rosmerta'']] D Kelte hend meriri Gotthaite vereert. E Bsunderhait isch, as meriri Götterpaar vorchömet und as gwüssi Gotthaite vervillfacht were chönet. So erschiinet nebet de ''Sulis'' au d ''[[Suleviae]]'' und nebetem ''Lug'' erschiinet d ''Lugoves''. I de irische Öberliferig hets drai ''Brigit'' oder drai ''Macha'' ggee. Di antike Autore, wo öber di keltische Götter brichtet hend, hend maistens de römisch Name ([[Interpretatio Romana]]) aggee, e Sitte wo d Kelte öbernoo hend. I de maiste Inschrifte folgt uf de römische Name de Gallisch. Vereert hend d Gallier eri Götter indem si sich bim [[Gebet|Bete]] geg Oste grichtet hend und natürli hend Opfer nöd gfeelt. Nebet Sache und Tier sind au Mensche gopferet wore. === Händlergott === Noch em [[Julius Cäsar]] hend d Gallier de Mercurius am maiste vereert: »Er het die maiste Bilder und si haltet en för de Erfinder vo allne Künscht. Er sig de Füerer uf de Stroosse und Weege und heb di höchsti Macht öber Geld und Handel.« Von em sind öppe 40 Näme bikannt. D Forschig ninnt a, as sin aigetlichi Name ''*Lugus'' gsii isch, d Ire hend en ''Lug'' und d Waliser ''Lleu Llaw Gyffes'' »Lug Gschickthand gnennt. De Name isch aber i de Antiki nume im Plural as ''Lugoves'' öberliferet, vermuetli e Verfillfachig vom Lug oder e respektvolli Aareed. De Name isch aber i vill Ortsnäme erhalte, allne voraa i dem vom französische Lyon (lat. Lugudunum). Öberlifreti Näme sind: ''[[Esus]]'' »Herr«, ''[[Cissonius]]'' »Wagegott«, [[Teutates#Mercurius Toutenus|''Toutenus'']] »König«, ''[[Arvernorix]]'' »Arvernerkönig«, ''[[Vassocaletis]]'' »Vasallebischützer«, ''Visucius'' »[[Kolkrabe|Rapp]]« oder ''Moccus'' „[[Hausschwein|Eber]]“. Sini Beglaiteri isch d ''[[Rosmerta]]'' »Fürsorgeri« gsii. Si isch miteme Füllhorn dargstellt wore und symbolisiert ase de Woolstand. Bi de Ire isch de ''Lug'' en gschickte Maa, wo nöd nu ali möglichi Arte vo Handwerch, sondern ono s Musiziere und d Magii verstoot, Aigeschafte, woner mitem römische Merkur und mitem nordische [[Wotan|Odin]] tailt. Noch em isch s Fest Lugnasad binennt, wo i de Nacht uf de 1. Augste gfiiret woren isch. === Stamm- und Chrieggott === De Cäsar schribt, as de gallischi Mars Chrieg füeri. En verbraitete Name vonem isch ''[[Teutates]]'' »Stammgott«; im ganze sind öppe 80 Näme bikannt. Oft isch en Name ufen bestimmte Stamm konzentriert und au de Name vo sinere Beglaiteri wechselt: d [[Helvetier]] hend en ''[[Caturix]]'' »Champfkönig« gnennt, d [[Lingonen|Lingone]] hend de ''[[Cicollos]]'' »Muskelprotz« zäme mit de ''[[Litavis]]'' vereert und d [[Treverer]] hend da Paar ''Lenus'' »Haingott« und ''Amnaca'' gnennt, oder au ''[[Loucetius]]'' »Lüüchter« und ''[[Nemetona]]'' »die vom Hain«. Anderi Neme sind ''Albiorix'' »Weltkönig«, ''Camulos'' oder ''Segomo'' »de wo Siig git«. Uf de Brittische Insle isch er as ''Nodons'' vereert wore, e Name wo im irisch Gott ''Nuadu Argatlám'' »Nuadu Silberhand« und im kymrische ''Lludd Llawereint'' »Ludd Silberhand« witerlebt. === Donnergott === »De Iuppiter«, schribt de Cäsar, »heb d Herrschafft öber die Himmlische.« Von em sind rund 25 Näme bikannt, die maiste noch groosse Berge wie ''[[Poeninus]]'' im [[Wallis]] oder ''Ladicus'' i de [[Pyrenäen|Pyrenäe]]. De keltisch Name isch ''[[Taranis]]'' »Donnerer«. Anderi Näme sind ''[[Bussurigios]]'' »Königlichi Lippe«, ''[[Teutates#Iuppiter Teutanus|Teutanus]]'' »König« und ''Uxellimus'' »Höchste«. Sis Symbol isch e höchi Aiche<ref>Maximos vo Tyros</ref> und s Rad. Mit so aim isch er au ufem Chessi vo Gundestrup abbildet. De gallischi Name vo sinere Beglaiteri isch nöd bikannt und erschiint mengisch i de [[Interpretatio Romana]] as ''[[Iuno]] Regina'' »Königi Juno«. === Hailgott === »De Apollo vertriibi Chrankete«, sait de Cäsar. Von em sind öppe 20 Näme bikannt: ''[[Belenus]]'' »Quellgott«, ''[[Grannus]]'' »Warme« und ''[[Bormo]]'' »Haisse« sind sini hüfigste Näme gsii. Er isch bundrigs a Hail- und Thermalquele vereert wore, zäme mit de ''[[Sirona]]'' oder ''[[Damona]]'' »Chue«. As ''[[Maponos]]'' »Soo, Bueb« isch er s Chind vo de Grosse Muetter, wie au de kymrischi ''Mabon fab Modron''. Wiiteri Näme sind ''Amarcolitanus'' »Wiitblick«, ''[[Teutates#Apollo Toutiorix|Toutiorix]]'' »Hailkönig« und ''Vindonnus'' »Wiisse«. === Gotthaite vo de Handwerker === De Gott vo de Schmiid isch de ''[[Gobanos]]'' gsii, wo bi de Ire ''Goibniu'' und bi de Kymrer ''Gofannon'' ghaisse het. Em isch e Göttin gegenöber gstande, wo mit de römische [[Minerva]] glichgsetzt woren isch. De Cäsar schribt öber si: »D Minerva begründi und bewaari s Handwerch und d Künst.« Si isch vo de Südgallier ''[[Belisama]]'' gnennt wore, vo de Britannier ''Sul'' und i de chriegerische Variante ''[[Brigantia]]''. Aini vo de drai ''Brigit'' bi de Ire isch d Schützeri vo de Schmiid gsii. === Muettergotthaite === [[Datei:Deesses de Vertault (musée de Bibracte).jpg|thumb|200px|''gallischi Muettergotthaite'']] De Name vo de Grosse Muetter, *''Matrona'', isch no im Name vom französische Fluss Marne enthalte und i de kymrische Sagegstalt vo de ''Modron''. S werd vermuetet, as d Rossgöttin ''[[Epona]]'' e Form vo de Grosse Muetter gsii sai, well di kymrischi ''Rhiannon'' (< kelt. ''*Rigantona'' »Grossi Königi«) em Pryderi as e wiissi Stuete erschinen isch. Si chunnt den vonem e Bueb öber, wo aber no i de Nacht vo de Giburt verschwindet. Änlichs werd au vom ''Mabon fab Modron'' »Soo vo de Gross Muetter« verzellt. Typisch för d Gallier isch d Vereerig vonere Draiergruppe vo Göttine, de ''Müettere'' (lat. Matres) oder ''[[Matronen|Matrone]]'' (lat. Matronae). Si sind i de Regle lokaali Gotthaite. De Kult isch bsunders starch au bi de germanische [[Ubier]] verbraitet gsii. === Chthonischi Gotthaite === Mit Verwunderig schribt de Cäsar, as sich d Gallier as Nookome vom [[Dis Pater]], aso em römische Gott vo de Underwelt, bitrachtet; drum tüend si d Ziit noch de Nächt und nöd noch de Teeg bistime. D Aigeschaft vo chthonische Gotthaite (vo [[Altgriechische Sprache|agr]]. ''chthōn'' »Erde«) isch die, as si d Spender vo alem Lebe sind, Pflanze, Tier und Mensche, aber au, as si ales Lebe wider zrugg nend. Drum sind si au Gotthaite vo de Underwelt. De gallisch Name vom Dis Pater isch nöd öberliferet, sini Beglaiteri isch d ''[[Herecura]]'', wo i ainere Inschrift mit de römische [[Terra Mater]], de [[Erdmutter|Erdmuetter]] vergliche werd. Ahand vo de Symbolik und de Beglaittier Hund und Raab chönet au de ''[[Sucellus]]'' und d ''[[Nantosvelta]]'' zu de chthonische Gotthaite grechnet werde. === Gotthaite vo de Wildnis === D Gotthaite vo de Wildnis werdet i Inschrifte maist mit de römische Näme [[Silvanus]] und [[Diana]] aagrueffe. Gallischi Biinäme sind selte und schwer z düüte. D Diana werd mit de lokale Näme vom [[Schwarzwald]] as ''[[Abnoba]]'' und vo de [[Ardennen|Ardenne]] as ''[[Arduinna]]'' vereert. E Statue mit unbekanntem Fundort zaigt e Göttin, wo ufere Wildsau riitet. Au d Bäregöttin ''[[Artio]]'' ghört do ane. Verbraitet isch bi de Gallier au de Hirschgott ''[[Cernunnos]]'', wo ahand vo de Symbolik au en Spender vo Fruchtbarkait und Woolstand isch. Er isch ufem Chessel vo Gundestrup mit Hirschhörner abbildet. == Quelle == <references/> == Primärquelle == * C. Julius Cäsar: ''Gallische Chrieg'' 6,13-18. * Diodoros vo Sizilie: ''Historischi Bibliothek'' 5,31. * M. Annaeus Lucanus: ''Pharsalia'' 1, 444-446; (inkl. de ''Adnotationes Lucani'' und de ''Commenta Bernensia''). * Plinius: ''Naturgschicht''16,249-251. * Poseidonios vo Apameia: ''Historie''. == Büecher == * Jan de Vries: ''Keltische Religion''; Bern 2006. {{#isbn:3-905581-20-5}} * Bernhard Maier: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur''; Kröner 1994. {{#isbn:3-520-46601-5}}.* * Bernhard Maier: ''Die Religion der Kelten. Götter, Mythen, Weltbild''; Beck, München 2001, {{#isbn:3-406-48234-1}} * Wolfgang Meid: ''Die Kelten''; Reclam 17053, Stuttgart 2007. {{#isbn:978-3-15-017053-3}}. * Wolfgang Meid: ''Keltische Religion im Zeugnis der Sprache'' == Lueg au == * [[Helvetische Religion|Helvetischi Religion]] [[Kategorie:Keltischi Religion|!]] gb3ngtunn5b8aq4kxe712v4c35uzny0 0 29351 1085802 1070891 2026-06-28T11:50:30Z Jcb 356 1085802 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Liste vo de Mitglider vom Schwiizer Nationalrot vo de 49. Legislaturperiode}} Di Lischte zeigt d Näme vo allne Mitglider vom Schwiizer [[Nationalrat (Schweiz)|Nationalrot]] i de 49. Legislaturperiode, wo vom Joor 2012 bis 2015 ggangen isch. {| class="wikitable sortable zebra" style="text-align:right;" ! Name !! Partei !! Kanton !! Wahljahr !! Funktion |- | {{SortKey|Aebi, Andreas|[[Andreas Aebi]]}} || SVP || Bärn || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Aebischer, Matthias|[[Matthias Aebischer]]}} || SP || Bärn || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Aeschi, Thomas|[[Thomas Aeschi]]}} || SVP || Zug || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Allemann, Evi|[[Evi Allemann]]}} || SP || Bärn || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Amarelle, Cesla|[[Cesla Amarelle]]}} || SP || Waadt || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Amaudruz, Céline|[[Céline Amaudruz]]}} || SVP || Gämf || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Amherd, Viola|[[Viola Amherd]]}} || CVP || Wallis || 2005 || Mitglid |- | {{SortKey|Amstutz, Adrian|[[Adrian Amstutz]]}} || SVP || Bärn || 2003–2011<br>2011 || Fraktionspräsident (SVP) |- | {{SortKey|Aubert, Josiane|[[Josiane Aubert]]}} || SP || Waadt || 2007–2014 || Mitglid |- | {{SortKey|Baader, Caspar|[[Caspar Baader]]}} || SVP || Baselbiet || 1998–2014 || Mitglid |- | {{SortKey|Badran, Jacqueline|[[Jacqueline Badran]]}} || SP || Züri || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Barthassat, Luc|[[Luc Barthassat]]}} || CVP || Gämf || 2005–2013 || Mitglid |- | {{SortKey|Bäumle, Martin|[[Martin Bäumle]]}} || glp || Züri || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Bertschy, Kathrin|[[Kathrin Bertschy]]}} || glp || Bärn || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Binder, Max|[[Max Binder (Schweiz)|Max Binder]]}} || SVP || Züri || 1991 || Mitglid |- | {{SortKey|Birrer-Heimo, Prisca|[[Prisca Birrer-Heimo]]}} || SP || Lozärn || 2010 || Mitglid |- | {{SortKey|Blocher, Christoph|[[Christoph Blocher]]}} || SVP || Züri || 1979–2003<br>2011–2014 || Mitglid |- | {{SortKey|Böhni, Thomas|[[Thomas Böhni]]}} || glp || Thurgau || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Borer, Roland|[[Roland Borer]]}} || SVP || Soledurn || 1991 || Mitglid |- | {{SortKey|Bortoluzzi, Toni|[[Toni Bortoluzzi]]}} || SVP || Züri || 1991 || Mitglid |- | {{SortKey|Bourgeois, Jacques|[[Jacques Bourgeois]]}} || FDP || Frybùrg || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Brand, Heinz|[[Heinz Brand (SVP)|Heinz Brand]]}} || SVP || Graubünde || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Brunner, Toni|[[Toni Brunner]]}} || SVP || Sanggalle || 1995 || Mitglid |- | {{SortKey|Büchel, Roland Rino|[[Roland Rino Büchel]]}} || SVP || Sanggalle || 2010 || Stimmezähler |- | {{SortKey|Büchler, Jakob|[[Jakob Büchler]]}} || CVP || Sanggalle || 2003 || Stimmezähler |- | {{SortKey|Bugnon, André|[[André Bugnon]]}} || SVP || Waadt || 1999 || Mitglid |- | {{SortKey|Bulliard-Marbach, Christine|[[Christine Bulliard-Marbach]]}} || CVP || Frybùrg || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Buttet, Yannick|[[Yannick Buttet]]}} || CVP || Wallis || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Candinas, Martin|[[Martin Candinas]]}} || CVP || Graubünde || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Carobbio Guscetti, Marina|[[Marina Carobbio Guscetti]]}} || SP || Tessin || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Caroni, Andrea|[[Andrea Caroni]]}} || FDP || Appizöll Usserrhode || 2011 || Stimmezähler |- | {{SortKey|Cassis, Ignazio|[[Ignazio Cassis]]}} || FDP || Tessin || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Chevalley, Isabelle|[[Isabelle Chevalley]]}} || glp || Waadt || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Chopard-Acklin, Max|[[Max Chopard-Acklin]]}} || SP || Aargau || 2009 || Mitglid |- | {{SortKey|Darbellay, Christophe|[[Christophe Darbellay]]}} || CVP || Wallis || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Buman, Dominique de|[[Dominique de Buman]]}} || CVP || Frybùrg || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Courten, Thomas de|[[Thomas de Courten]]}} || SVP || Baselbiet || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Derder, Fathi|[[Fathi Derder]]}} || FDP || Waadt || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Egloff, Hans|[[Hans Egloff]]}} || SVP || Züri || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Eichenberger-Walther, Corina|[[Corina Eichenberger-Walther]]}} || FDP || Aargau || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Estermann, Yvette|[[Yvette Estermann]]}} || SVP || Lozärn || 2007 || Stimmezähleri |- | {{SortKey|Fässler, Daniel|[[Daniel Fässler]]}} || CVP || Appizöll Innerrhode || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Fässler, Hildegard|[[Hildegard Fässler]]}} || SP || Sanggalle || 1997–2013 || Mitglid |- | {{SortKey|Favre, Laurent|[[Laurent Favre]]}} || FDP || Noieburg || 2007–2014 || Stimmezähler |- | {{SortKey|Fehr, Hans|[[Hans Fehr (Politiker)|Hans Fehr]]}} || SVP || Züri || 1995 || Mitglid |- | {{SortKey|Fehr, Hans-Jürg|[[Hans-Jürg Fehr]]}} || SP || Schaffuse || 1999–2013 || Mitglid |- | {{SortKey|Fehr, Jacqueline|[[Jacqueline Fehr]]}} || SP || Züri || 1998 || Mitglid |- | {{SortKey|Feller, Olivier|[[Olivier Feller]]}} || FDP || Waadt || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Feri, Yvonne|[[Yvonne Feri]]}} || SP || Aargau || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Fiala, Doris|[[Doris Fiala]]}} || FDP || Züri || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Fischer, Roland|[[Roland Fischer]]}} || glp || Lozärn || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Flach, Beat|[[Beat Flach]]}} || glp || Aargau || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Flückiger-Bäni, Sylvia|[[Sylvia Flückiger-Bäni]]}} || SVP || Aargau || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Fluri, Kurt|[[Kurt Fluri]]}} || FDP || Soledurn || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Français, Olivier|[[Olivier Français]]}} || FDP || Waadt || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Frehner, Sebastian|[[Sebastian Frehner]]}} || SVP || Basel-Stadt || 2010 || Mitglid |- | {{SortKey|Freysinger, Oskar|[[Oskar Freysinger]]}} || SVP || Wallis || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Fridez, Pierre-Alain|[[Pierre-Alain Fridez]]}} || SP || Jura || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Galladé, Chantal|[[Chantal Galladé]]}} || SP || Züri || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Gasche, Urs|[[Urs Gasche]]}} || BDP || Bärn || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Gasser, Josias|[[Josias Gasser]]}} || glp || Graubünde || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Geissbühler, Andrea|[[Andrea Geissbühler]]}} || SVP || Bärn || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Germanier, Jean-René|[[Jean-René Germanier]]}} || FDP || Wallis || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Giezendanner, Ulrich|[[Ulrich Giezendanner]]}} || SVP || Aargau || 1991 || Mitglid |- | {{SortKey|Gilli, Yvonne|[[Yvonne Gilli]]}} || GPS || Sanggalle || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Girod, Bastien|[[Bastien Girod]]}} || GPS || Züri || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Glanzmann-Hunkeler, Ida|[[Ida Glanzmann-Hunkeler]]}} || CVP || Lozärn || 2006 || Mitglid |- | {{SortKey|Glättli, Balthasar|[[Balthasar Glättli]]}} || GPS || Züri || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Gmür, Alois|[[Alois Gmür]]}} || CVP || Schwyz || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Gössi, Petra|[[Petra Gössi]]}} || FDP || Schwyz || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Graf, Maya|[[Maya Graf]]}} || GPS || Baselbiet || 2001 || 1. Vizepräsidenti |- | {{SortKey|Graf-Litscher, Edith|[[Edith Graf-Litscher]]}} || SP || Thurgau || 2005 || Stimmezähleri |- | {{SortKey|Grin-Hofmann, Jean-Pierre|[[Jean-Pierre Grin-Hofmann]]}} || SVP || Waadt || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Gross, Andreas|[[Andreas Gross]]}} || SP || Züri || 1991 || Mitglid |- | {{SortKey|Grossen, Jürg|[[Jürg Grossen]]}} || glp || Bärn || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Grunder, Hans|[[Hans Grunder]]}} || BDP || Bärn || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Gschwind, Jean-Pierre|[[Jean-Pierre Gschwind]]}} || CVP || Jura || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Guhl, Bernhard|[[Bernhard Guhl]]}} || BDP || Aargau || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Gysi, Barbara|[[Barbara Gysi]]}} || SP || Sanggalle || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Hadorn, Philipp|[[Philipp Hadorn]]}} || SP || Soledurn || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Haller Vannini, Ursula|[[Ursula Haller|Ursula Haller Vannini]]}} || BDP || Bärn || 1999–2014 || Mitglid |- | {{SortKey|Hardegger, Thomas|[[Thomas Hardegger]]}} || SP || Züri || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Hassler, Hansjörg|[[Hansjörg Hassler]]}} || BDP || Graubünde || 1999 || Fraktionspräsident (BDP) |- | {{SortKey|Hausammann, Markus|[[Markus Hausammann]]}} || SVP || Thurgau || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Heer, Alfred|[[Alfred Heer]]}} || SVP || Züri || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Heim, Bea|[[Bea Heim]]}} || SP || Soledurn || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Hess, Lorenz|[[Lorenz Hess]]}} || BDP || Bärn || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Hiltpold, Hugues|[[Hugues Hiltpold]]}} || FDP || Gämf || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Hodgers, Antonio|[[Antonio Hodgers]]}} || GPS || Gämf || 2007–2013 || Fraktionspräsident (GPS) |- | {{SortKey|Huber, Gabi|[[Gabi Huber]]}} || FDP || Uri || 2003 || Fraktionspräsidenti (FDP) |- | {{SortKey|Humbel Näf, Ruth|[[Ruth Humbel Näf]]}} || CVP || Aargau || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Hurter, Thomas|[[Thomas Hurter]]}} || SVP || Schaffuse || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Hutter, Markus|[[Markus Hutter]]}} || FDP || Züri || 2003–2014 || Mitglid |- | {{SortKey|Ineichen, Otto|[[Otto Ineichen]]}} || FDP || Lozärn || 2003–2012 † || Mitglid |- | {{SortKey|Ingold, Maja|[[Maja Ingold]]}} || EVP || Züri || 2010 || Mitglid |- | {{SortKey|Jans, Beat|[[Beat Jans]]}} || SP || Basel-Stadt || 2010 || Mitglid |- | {{SortKey|Joder, Rudolf|[[Rudolf Joder]]}} || SVP || Bärn || 1999 || Mitglid |- | {{SortKey|John-Calame, Francine|[[Francine John-Calame]]}} || GPS || Noieburg || 2005 || Mitglid |- | {{SortKey|Jositsch, Daniel|[[Daniel Jositsch]]}} || SP || Züri || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Kaufmann, Hans|[[Hans Kaufmann]]}} || SVP || Züri || 1999–2014 || Mitglid |- | {{SortKey|Keller, Peter|[[Peter Keller (SVP)|Peter Keller]]}} || SVP || Nidwalde || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Kessler, Margrit|[[Margrit Kessler]]}} || glp || Sanggalle || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Kiener Nellen, Margret|[[Margret Kiener Nellen]]}} || SP || Bärn || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Killer, Hans|[[Hans Killer]]}} || SVP || Aargau || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Knecht, Hansjörg|[[Hansjörg Knecht]]}} || SVP || Aargau || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Landolt, Martin|[[Martin Landolt]]}} || BDP || Glaris || 2009 || Mitglid |- | {{SortKey|Lehmann, Markus|[[Markus Lehmann]]}} || CVP || Basel-Stadt || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Leuenberger, Ueli|[[Ueli Leuenberger]]}} || GPS || Gämf || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Leutenegger, Filippo|[[Filippo Leutenegger]]}} || FDP || Züri || 2003–2014 || Mitglid |- | {{SortKey|Leutenegger Oberholzer, Susanne|[[Susanne Leutenegger Oberholzer]]}} || SP || Baselbiet || 1987–1991<br>1999 || Mitglid |- | {{SortKey|Lohr, Christian|[[Christian Lohr]]}} || CVP || Thurgau || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Lüscher, Christian|[[Christian Lüscher]]}} || FDP || Gämf || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Lustenberger, Ruedi|[[Ruedi Lustenberger]]}} || CVP || Lozärn || 1999 || 2. Vizepräsident |- | {{SortKey|Maier, Thomas|[[Thomas Maier (Politiker)|Thomas Maier]]}} || glp || Züri || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Maire, Jacques-André|[[Jacques-André Maire]]}} || SP || Noieburg || 2009 || Mitglid |- | {{SortKey|Malama, Peter|[[Peter Malama]]}} || FDP || Basel-Stadt || 2007–2012 || Mitglid |- | {{SortKey|Markwalder, Christa|[[Christa Markwalder]]}} || FDP || Bärn || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Marra, Ada|[[Ada Marra]]}} || SP || Waadt || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Meier-Schatz, Lucrezia|[[Lucrezia Meier-Schatz]]}} || CVP || Sanggallen || 1999 || Mitglid |- | {{SortKey|Monnard, Pierre-André | |[[Pierre-André Monnard]]}} || FDP || Noieburg || 2014 || Mitglid |- | {{SortKey|Moret, Isabelle|[[Isabelle Moret]]}} || FDP || Waadt || 2006 || Mitglid |- | {{SortKey|Mörgeli, Christoph|[[Christoph Mörgeli]]}} || SVP || Züri || 1999 || Mitglid |- | {{SortKey|Moser, Tiana Angelina|[[Tiana Angelina Moser]]}} || glp || Züri || 2007 || Fraktionspräsidentin (glp) |- | {{SortKey|Müller, Geri|[[Geri Müller]]}} || GPS || Aargau || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Müller, Leo|[[Leo Müller (Politiker)|Leo Müller]]}} || CVP || Lozärn || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Müller, Philipp|[[Philipp Müller (Politiker)|Philipp Müller]]}} || FDP || Aargau || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Müller, Thomas|[[Thomas Müller (Politiker)|Thomas Müller]]}} || SVP || Sanggalle || 2006 || Mitglid |- | {{SortKey|Müller, Walter|[[Walter Müller (FDP)|Walter Müller]]}} || FDP || Sanggalle || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Müller-Altermatt, Stefan|[[Stefan Müller-Altermatt]]}} || CVP || Soledurn || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Müri, Felix|[[Felix Müri]]}} || SVP || Lozärn || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Neirynck, Jacques|[[Jacques Neirynck]]}} || CVP || Waadt || 1999–2003<br>2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Nidegger, Yves|[[Yves Nidegger]]}} || SVP || Gämf || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Nordmann, Roger|[[Roger Nordmann (Politiker)|Roger Nordmann]]}} || SP || Waadt || 2004 || Mitglid |- | {{SortKey|Noser, Ruedi|[[Ruedi Noser]]}} || FDP || Züri || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Nussbaumer, Eric|[[Eric Nussbaumer]]}} || SP || Baselbiet || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Pantani, Roberta|[[Roberta Pantani]]}} || Lega || Tessin || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Pardini, Corrado|[[Corrado Pardini]]}} || SP || Bärn || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Parmelin, Guy|[[Guy Parmelin]]}} || SVP || Waadt || 2003 || Stimmezähler |- | {{SortKey|Pelli, Fulvio|[[Fulvio Pelli]]}} || FDP || Tessin || 1995–2014 || Mitglid |- | {{SortKey|Perrin, Yvan|[[Yvan Perrin]]}} || SVP || Noieburg || 2003–2013 || Mitglid |- | {{SortKey|Pezzatti, Bruno|[[Bruno Pezzatti]]}} || FDP || Zug || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Pfister, Gerhard|[[Gerhard Pfister (Politiker)|Gerhard Pfister]]}} || CVP || Zug || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Pieren, Nadja|[[Nadja Pieren]]}} || SVP || Bärn || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Piller Carrard, Valérie|[[Valérie Piller Carrard]]}} || SP || Frybùrg || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Poggia, Mauro|[[Mauro Poggia]]}} || MCR || Gämf || 2011–2013 || Mitglid |- | {{SortKey|Quadranti, Rosmarie|[[Rosmarie Quadranti]]}} || BDP || Züri || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Quadri, Lorenzo|[[Lorenzo Quadri]]}} || Lega || Tessin || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Regazzi, Fabio|[[Fabio Regazzi]]}} || CVP || Tessin || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Reimann, Lukas|[[Lukas Reimann]]}} || SVP || Sangglle || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Reimann, Maximilian|[[Maximilian Reimann]]}} || SVP || Aargau || 1987–1995<br/>2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Reynard, Mathias|[[Mathias Reynard]]}} || SP || Wallis || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Ribaux, Alain|[[Alain Ribaux]]}} || FDP || Noieburg || 2011–2013 || Mitglid |- | {{SortKey|Rickli, Natalie|[[Natalie Rickli]]}} || SVP || Züri || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Riklin, Kathy|[[Kathy Riklin]]}} || CVP || Züri || 1999 || Mitglid |- | {{SortKey|Rime, Jean-François|[[Jean-François Rime]]}} || SVP || Frybùrg || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Ritter, Markus|[[Markus Ritter]]}} || CVP || Sanggalle || 2011 || Stimmezähler |- | {{SortKey|Romano, Marco|[[Marco Romano]]}} || CVP || Tessin || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Rossini, Stéphane|[[Stéphane Rossini]]}} || SP || Wallis || 1999 || Mitglid |- | {{SortKey|Rösti, Albert|[[Albert Rösti]]}} || SVP || Bärn || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Roth-Bernasconi, Maria|[[Maria Roth-Bernasconi]]}} || SP || Gämf || 1995–1999<br>2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Rusconi, Pierre|[[Pierre Rusconi]]}} || SVP || Tessin || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Rytz, Regula|[[Regula Rytz]]}} || GPS || Bärn || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Schelbert, Louis|[[Louis Schelbert]]}} || GPS || Lozärn || 2006 || Mitglid |- | {{SortKey|Schenker, Silvia|[[Silvia Schenker]]}} || SP || Basel-Stadt || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Schläfli, Urs|[[Urs Schläfli]]}} || CVP || Soledurn || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Schmid-Federer, Barbara|[[Barbara Schmid-Federer]]}} || CVP || Züri || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Schneeberger, Daniela|[[Daniela Schneeberger]]}} || FDP || Baselbiet || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Schneider-Schneiter, Elisabeth|[[Elisabeth Schneider-Schneiter]]}} || CVP || Baselbiet || 2010 || Mitglid |- | {{SortKey|Schwaab, Jean Christophe|[[Jean Christophe Schwaab]]}} || SP || Waadt || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Schwander, Pirmin|[[Pirmin Schwander]]}} || SVP || Schwyz || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Semadeni, Silva|[[Silva Semadeni]]}} || SP || Graubünde || 1995–1999<br>2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Siegenthaler, Heinz|[[Heinz Siegenthaler]]}} || BDP || Bärn || 2014 || Mitglid |- | {{SortKey|Sommaruga, Carlo|[[Carlo Sommaruga]]}} || SP || Gämf || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Spuhler, Peter|[[Peter Spuhler]]}} || SVP || Thurgau || 1999–2012 || Mitglid |- | {{SortKey|Stahl, Jürg|[[Jürg Stahl]]}} || SVP || Züri || 1999 || Mitglid |- | {{SortKey|Stamm, Luzi|[[Luzi Stamm]]}} || SVP || Aargau || 1991 || Mitglid |- | {{SortKey|Steiert, Jean-François|[[Jean-François Steiert]]}} || SVP || Frybùrg || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Streiff, Marianne|[[Marianne Streiff]]}} || EVP || Bärn || 2010 || Mitglid |- | {{SortKey|Teuscher, Franziska|[[Franziska Teuscher]]}} || GPS || Bärn || 1995–2012 || Mitglid |- | {{SortKey|Thorens Goumaz, Adèle|[[Adèle Thorens Goumaz]]}} || GPS || Waadt || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Tornare, Manuel|[[Manuel Tornare]]}} || SP || Gämf || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Tschäppät, Alexander|[[Alexander Tschäppät]]}} || SP || Bärn || 1991–2003<br/>2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Tschümperlin, Andy|[[Andy Tschümperlin]]}} || SP || Schwyz || 2007 || Fraktionspräsident (SP) |- | {{SortKey|Singer, Christian van|[[Christian van Singer]]}} || GPS || Waadt || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Veillon, Pierre-François|[[Pierre-François Veillon]]}} || SVP || Waadt || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Vischer, Daniel|[[Daniel Vischer]]}} || GPS || Züri || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Vitali, Albert|[[Albert Vitali]]}} || FDP || Lozärn || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Vogler, Karl|[[Karl Vogler]]}} || CSP OW || Obwalde || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Graffenried, Alec von|[[Alec von Graffenried]]}} || GPS || Bärn || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Siebenthal, Erich von|[[Erich von Siebenthal]]}} || SVP || Bärn || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Voruz, Éric|[[Éric Voruz]]}} || SP || Waadt || 2007 || Stimmezähler |- | {{SortKey|Walter, Hansjörg|[[Hansjörg Walter]]}} || SVP || Thurgau || 1999 || Nationalratspräsident |- | {{SortKey|Wandfluh, Hansruedi|[[Hansruedi Wandfluh]]}} || SVP || Bärn || 1999 || Mitglid |- | {{SortKey|Wasserfallen, Christian|[[Christian Wasserfallen]]}} || FDP || Bärn || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Weibel, Thomas|[[Thomas Weibel]]}} || glp || Züri || 2007 || Mitglid |- | {{SortKey|Wermuth, Cédric|[[Cédric Wermuth]]}} || SP || Aargau || 2011 || Mitglid |- | {{SortKey|Winkler, Rudolf | |[[Rudolf Winkler (Schweizer Politiker)|Rudolf Winkler]]}} || BDP || Züri || 2015 || Mitglid |- | {{SortKey|Wobmann, Walter|[[Walter Wobmann]]}} || SVP || Soledurn || 2003 || Mitglid |- | {{SortKey|Wyss, Ursula|[[Ursula Wyss]]}} || SP || Bärn || 1999–2012 || Mitglid |- | {{SortKey|Ziörjen, Lothar|[[Lothar Ziörjen]]}} || BDP || Züri || 2011–2015 || Mitglid |- | {{SortKey|Zuppiger, Bruno|[[Bruno Zuppiger]]}} || SVP || Züri || 1999–2012 || Mitglid |} == Parteiabchürzige == * BDP: [[Bürgerlich-Demokratische Partei Schweiz|Bürgerlich-Demokratischi Partei vo de Schwiiz]] * CVP: [[Christlichdemokratische Volkspartei|Chrischtlichdemokratischi Volkspartei]] * CSP: [[Christlichsoziale Partei der Schweiz|Chrischtlichsoziali Partei vo de Schwiiz]] * EDU: [[Eidgenössisch-Demokratische Union|Edignössisch-Demokratischi Union]] * EVP: [[Evangelische Volkspartei|Evangelischi Volkspartei]] * FDP: [[FDP. Die Liberalen|FDP. Di Liberale.]] * GLP: [[Grünliberale Partei|Grünliberali Partei]] * GPS: [[Grüne Partei der Schweiz|Grüeni Partei vo de Schwiiz]] * Lega: [[Lega dei Ticinesi]] * PdA: [[Partei der Arbeit der Schweiz|Partei vo de Arbet]] * SGA: [[Sozialistisch Grüne Alternative Zug|Sozialistisch Grüeni Alternative Zug]] * SP: [[Sozialdemokratische Partei der Schweiz|Sozialdemokratischi Partei]] * SVP: [[Schweizerische Volkspartei|Schwiizerischi Volkspartei]] == Lueg au == * [[Liste der Mitglieder des Schweizer Ständerates der 49. Legislaturperiode|Liste vo de Mitglider vom Schwiizer Ständerot vo de 49. Legislaturperiode]] == Weblink == * [https://web.archive.org/web/20101008154932/http://www.parlament.ch/d/suche/Seiten/ratsmitglieder.aspx Datebank mit allne Rotsmitglider sit em 1848i] [[Kategorie:Liste vo de Mitglider vom Schwiizer Nationalrot]] fs5ef5a0h43ekdtdqcqdu4mxprc27au 0 32961 1085785 958015 2026-06-27T18:37:37Z Jcb 356 1085785 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Zog Nit Keyn Mol}} [[Datei:Jewish_Partisans_Anthem.JPG|mini|s Partisane-Dänkmol z Israel mit Värs vo däm Lied]] '''Zog Nit Keyn Mol''' (Yiddisch: '''זאָג ניט קיין מאָל''') (au bekannt als '''''Partizaner Lid''''', obmols au andre Lieder den Namme hen) isch de Namme vu em [[Jiddisch|Yiddishe]] Lied wo de [[Hirsh Glick]], e junger [[Juden|jüdischer]] Gfangener vum [[Vilna Ghetto]], anno 1943 gschriibe hett. Manche betrachde des Lied als eins vu de weldweit wichtigschde [[Hymne|Himne]] vu [[Völkermord an den europäischen Juden|Holocaust]]-Iberlebende un s wird oft in Gedenkgottesdiinschde gsunge. Im [[Zweiter Weltkrieg|Zweide Weldkriig]] isch des au eins vu de Hymne vu de [[Jüdische Partisanen|Jüdische Partisaner]] gsi. Zum schreibe vu dem Lied hett de Hirsch de Ghetto Ufstand in [[Warschau]] inspiriirt. De Namme vu dem Lied bedüded »Sog Niimols«, un kommt vu de erschde Zeile vu dem Lied, »Sog niimols du gengsch de letschde Weg no go.« == dr Teggschd == {| class="wikitable" ! [[Alemannische Sprache|Alemannische]] Ibersetzig !! [[Jiddisch|Yiddishe]] Translideration !! Original in Yiddish |- |<poem> Sog niimols du gengsch de letschde Weg no go, au wenn bleiene Wolke blaue Tage bedegge. Wenn d Stund wo mir druf warde isch so nahe scho Unser Schritt macht e laude Ton: mir sin do! Vu grianem Palmeland zu weissem Land voll Schnee. Mir komme a mit unsrer Pein, mit unsrem Weh, Un wo gfalle isch e Schbritzerle vu unsrem Bluet, Schbriasse wird do unsre Kraft, unsre Muet! D Morgesonne wird fir üs erhelle s Heut, un d Nächte werde verschwinde mitm Feind, Aber wenn s verschloffe dääd d Sonn im Morge - e Paarol soll geh des Lied vu Diir z Diir. Des Lied wurd gschriibe mit Bluet, un nit mit Blei, S isch kei Liedle vu nem freie Vogel, s het a Volk zwische fallende Wänd, des Lied gsunge mit Naganter<ref>Gmeint isch entweder d Pischtole [[Nagant M1895]] oder s Gwehr [[Mosin-Nagant]].</ref> in de Händ. Eso sog niimols nit, ass gengsch de letschde Weg, Au wenn bleiene Wolke blaue Tage bedegge. Wenn d Stund wo mir druf warde isch so nahe scho Unser Schritt macht e laude Ton: mir sin do! </poem> |<poem> zog nit keyn mol, az du geyst dem letstn veg, khotsh himlen blayene farshteln bloye teg. kumen vet nokh undzer oysgebenkte sho, s'vet a poyk ton undzer trot: mir zaynen do! fun grinem palmenland biz vaysn land fun shney, mir kumen on mit undzer payn, mit undzer vey, un vu gefaln iz a shprits fun undzer blut, shprotsn vet dort undzer gvure, undzer mut! s'vet di morgnzun bagildn undz dem haynt, un der nekht vet farshvindn mit dem faynt, nor oyb farzamen vet di zun in der kayor – vi a parol zol geyn dos lid fun dor tsu dor. dos lid geshribn iz mit blut, un nit mit blay, s'iz nit keyn lidl fun a foygl oyf der fray, dos hot a folk tsvishn falndike vent dos lid gezungen mit naganes in di hent. to zog nit keyn mol, az du geyst dem letstn veg, khotsh himlen blayene farshteln bloye teg. kumen vet nokh undzer oysgebenkte sho – es vet a poyk ton undzer trot: mir zaynen do! </poem> |<poem style="direction:rtl; text-align:right;"> זאָג ניט קיין מאָל, אַז דו גייסט דעם לעצטן וועג, כאָטש הימלען בלײַענע פֿאַרשטעלן בלויע טעג. קומען וועט נאָך אונדזער אויסגעבענקטע שעה – ס׳וועט אַ פּויק טאָן אונדזער טראָט: מיר זײַנען דאָ! פֿון גרינעם פּאַלמענלאַנד ביז ווײַסן לאַנד פֿון שניי, מיר קומען אָן מיט אונדזער פּײַן, מיט אונדזער וויי, און וווּ געפֿאַלן ס׳איז אַ שפּריץ פֿון אונדזער בלוט, שפּראָצן וועט דאָרט אונדזער גבֿורה, אונדזער מוט! ס׳וועט די מאָרגנזון באַגילדן אונדז דעם הײַנט, און דער נעכט וועט פֿאַרשווינדן מיט דעם פֿײַנט, נאָר אויב פֿאַרזאַמען וועט די זון אין דער קאַיאָר – ווי אַ פּאַראָל זאָל גיין דאָס ליד פֿון דור צו דור. דאָס ליד געשריבן איז מיט בלוט, און מיט בלײַ, ס׳איז ניט קיין לידל פֿון אַ פֿויגל אויף דער פֿרײַ, דאָס האָט אַ פֿאָלק צווישן פֿאַלנדיקע ווענט דאָס ליד געזונגען מיט נאַגאַנעס אין די הענט. טאָ זאָג ניט קיין מאָל, אַז דו גייסט דעם לעצטן וועג, כאָטש הימלען בלײַענע פֿאַרשטעלן בלויע טעג. קומען וועט נאָך אונדזער אויסגעבענקטע שעה – ס׳וועט אַ פּויק טאָן אונדזער טראָט: מיר זײַנען דאָ! </poem> |} == Literatur == * Fisher, Adam. ''An Everlasting Name: A Service for Remembering the Shoah.'' West Orange, NJ: Behrman House, 1991. * Kalisch, Shoshana and Barbara Meister. ''Yes, We Sang! Songs of the Ghettos and Concentration Camps.'' New York: Harper & Row, 1985. == Referenze == <references /> == Versione vu dem Lied bi Youtube == * [http://www.youtube.com/watch?v=NEfMcZAmurU Zog nit keynmol, gsunge bim »Partisan fort«] * [http://www.youtube.com/watch?v=x9UPgdOeBnM&feature=related Chava Alberstein’s version] * [http://www.youtube.com/watch?v=vGWOIw9YIck&translated=1 Soap and Skin] == Weblink == * [https://web.archive.org/web/20071024025927/http://zemerl.com/cgi-bin//show.pl?title=Zog+Nit+Keynmol »Zog Nit Keynmol«] ''Zemerl.com''. * [http://www.shoaheducation.com/resistancesongs.html Lieder vum Holocaust (Englisch)]{{Toter Link|date=2017-09 |bot=InternetArchiveBot |url=http://www.shoaheducation.com/resistancesongs.html}} * [https://web.archive.org/web/20120309093947/http://fcit.usf.edu/holocaust/arts/muspart.htm Musik vu de Partisaner (Englisch)] [[Kategorie:Lied]] [[Kategorie:Schoa]] rvfyc51mxsnfsivl4mvb1e9nm3g44my 0 37806 1085798 1084588 2026-06-27T22:31:54Z Oursana 26164 -+Jan van Eyck (um 1390-1400 - 1441) - The Madonna in the Church - 525C - Gemäldegalerie.jpg 1085798 wikitext text/x-wiki [[Datei:Jan van Eyck - Portrait of a Man (Self Portrait?) 1433.jpg|thumb|E Maa mit eme roote Durbaan (woorschinlig e Sälbstbordret), National Gallery London]] [[Datei:Van Eyck - Arnolfini Portrait.jpg|thumb|D Arnolfini-Hochzit, National Gallery London]][[Datei:Jan van Eyck (um 1390-1400 - 1441) - The Madonna in the Church - 525C - Gemäldegalerie.jpg|thumb|D Madonna in dr Chille, Staatligi Museä Pröissische Kultuurbsitz, Berlin]] Dr '''Jan van Eyck''' (* um [[1390]] z [[Maaseik]]; † [[1441]] z [[Brügge]]) isch e [[Flandern|fläämische]] Mooler im [[Spätmittelalter|Schbootmiddelalter]] gsi. Er gältet as dr berüemtist Verdräter vo dr [[Altniederländische Malerei|altniiderländische Moolerei]]. Er het die nöiji naturalistischi Kunstepoche nördlig vo de [[Alpen|Alpe]] iigläitet. Wäge sinere volländete Technik und sim Sinn für [[Naturalismus (Kunst)|Naturalismus]] häi en e Hufe Autoore sogar as „Köönig under de Mooler“ bezäichnet. == Wärk (Uswaal) == * Dr Genter Altar, ''um 1425–1435, Kathedrale St. Bavo, [[Gent]]'' * D Madonna in dr Chille, ''1426, Gmäldgalerii, Berlin'' * Dr Maa mit dr blauen Sendelbinde, ''öbbe 1429, Brukenthal-Museum, Sibiu (Hermannstadt)'' * Dr Kardinaal [[Niccolò Albergati]], ''um 1432, [[Kunsthistorisches Museum|Kunsthistorischs Museum]], Wien'' * Bild vom ene junge Maa (Timotheos), ''1432, [[National Gallery (London)|National Gallery]], London'' * Dr Giovanni Arnolfini und si Frau Giovanna Cenami oder D Arnolfini-Hochzit, ''1434, National Gallery, London'' * D Rolin-Madonna oder D Madonna vom Kanzler Nicolas Rolin, ''um 1437, [[Louvre]], Bariis * Mariae Verkündigung, ''um 1435, Museo Thyssen-Bornemisza, Madrid'' * D Lucca-Madonna, ''um 1435, [[Städel]], Frankfurt'' * Bild vom Baudouin de Lannoy, ''um 1436–1438, Gmäldgalerii, Berlin'' * Bild vom Jan de Leeuw, ''1436, Kunsthistorischs Museum'' * D Madonna vom Kanonikus van der Paele, ''1436, Musée Communal des Beaux Arts, Brügge'' * Dr Dresdner Marienaltar, um 1437, Gmäldegalerii Alti Mäister z [[Dresden|Dresde]] * D Margarethe van Eyck, ''1439, Stedelijk Museum voor Schone Kunsten, Brügge'' * Dr Christus am Chrüz, ''Gmäldegalerii, Berlin'' * Bild vom Giovanni Arnolfini, ''Gmäldegalerii, Berlin'' * Dr Maa mit de Näägeli, ''Gmäldegalerii, Berlin'' == Galerii == <gallery> Datei:The Virgin with Chancellor Rolin by Jan van Eyck (Louvre).webp|D Madonna vom Kanzler Rolin, Louvre, Bariis Datei:Eyck Margaret.jpg|Margarete von Eyck, Stedtischs Museum für Schööni Kunst, Brügge Datei:Ghent Altarpiece Google Art Project.jpg|Genter Altar, Domchille Sankt Bavo, Gent Datei:Dresden-triptych-4394.jpg|Dresdner Mariealtar </gallery> == Litratuur == * {{ADB|6|778|793|Eyck, van|Adolphe Siret|ADB:Eyck, van}} '''Sachbüecher''' * Ludwig Baldass: ''Jan van Eyck''. Phaidon-Verlag, Köln 1952. * Hans Belting, Dagmar Eichberger: ''Jan van Eyck als Erzähler. Frühe Tafelbilder im Umkreis der New Yorker Doppeltafel''. Werner, Worms 1983, ISBN 3-88462-025-8 * Till-Holger Borchert (Hrsg.): ''Jan van Eyck und seine Zeit. Flämische Meister und der Süden 1430–1530''. Belser-Verlag, Stuttgart 2002, ISBN 3-7630-2398-4 (Usstelligskataloog). * Elisabeth Dhanens: ''Hubert und Jan van Eyck''. Langewiesche, Königstein/Taunus 1980, ISBN 3-7845-9190-6. * Max Dvorák: ''Das Rätsel in der Kunst der Brüder van Eyck''. WUV-Univ.-Verl, Wien 1999, ISBN 3-85114-415-5. * Volker Herzner: ''Jan van Eyck und der Genter Altar''. Werner, Worms 1995, ISBN 3-88462-125-4. * Thomas Ketelsen, Uta Neidhardt: ''Das Geheimnis des Jan van Eyck. Die frühen niederländischen Zeichnungen und Gemälde in Dresden''. Deutscher Kunstverlag, München, Berlin 2005, ISBN 3-422-06566-0. * Alexander Kirchhof, Martin Missfeldt: ''Jan van Eyck, Die Madonna in der Kirche''. Duplicon Publications, Berlin 2000, ISBN 3-936697-03-5 (1 CD-ROM). * Otto Pächt: ''Van Eyck. Die Begründer der altniederländischen Malerei''. 3. Auflage. Prestel, München 2002, ISBN 3-7913-2720-8. * Norbert Schneider: ''Jan van Eyck, Der Genter Altar''. Fischer-Taschenbuch-Verl, Frankfurt/Main 1997, ISBN 3-596-23933-8. '''Belletristik''' * Gilbert Sinoué: ''Das Geheimnis von Flandern. Roman''. Knaur, München 2004, ISBN 3-426-62873-2 (biografischer Roman über Jan van Eyck). == Weblingg == {{Commonscat|Jan van Eyck|Jan van Eyck}} * {{Zeno-Künstler|Kunstwerke/A/Eyck,+Jan+van}} * [https://web.archive.org/web/20070929083736/http://www.kleio.org/treffpunkt/buch2-7.htm Die Ehe zur linken Hand] * [http://www.wga.hu/html/e/eyck_van/jan/index.html Web Gallery of Art] * [https://web.archive.org/web/20130608091400/http://www.ask1.org/redaktion-72.html Artikel: Rätsel um den Genter Altar] {{Normdaten}} {{Übersetzungshinweis|1 = de|2 = Jan_van_Eyck|3 = dütsch|4 = 100149476}} {{SORTIERUNG:Eyck, Jan van}} [[Kategorie:Holländer]] [[Kategorie:Moler, Zeichner, Illustrator]] [[Kategorie:Bordretmoolerei]] [[Kategorie:Maa]] 55jhymngew19w5ug601bdizhr0qlxfv 0 46872 1085784 1040494 2026-06-27T18:34:03Z Jcb 356 1085784 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Zaalesüsteem}} E '''Zaalesüsteem''' wird zur Daarstellig vo [[Zahl|Zaale]] verwändet. Jeedes Zaalesüsteem het Reegle, wien e Zaal als e Folg vo [[Ziffer]]e beziejingswiis ''Zaalezäiche'' daargstellt wird. Die modärni Forschig underschäidet zwüsche [[Additionssystem|additiven]], hübride und [[Stellenwertsystem|posizionelle]] ([[Stellenwertsystem|Stellewärt-]]) Zaalesüsteem. == Addizionssüsteem == {| class="wikitable" | <hiero>M12-M12-M12-M12-!-V1*V1*V1:V1*V1*V1-!-V20-V20-Z1-Z1</hiero> |- | Wie die Alte Egüpter 4622 gschriibe häi |} Im ene Addizionssüsteem wird e Zaal as Summe vo de Wärt vo iire Ziffere daargstellt. D Posizioon vo de äinzelne Ziffere spiilt drbii käi Rolle. E Bischbil isch s Strichlisüsteem ([[Unärsystem|Unärsüsteem]]), wo mä vilmol brucht, wenn mä öbbis will schriftlig mitzele (wie zum Bischbil d Getränk uf eme Bierdeckel). D Zaal <math>n</math> wird doo mit <math>n</math> Strichli daargstellt. Das isch vermuetlig äins vo de eltiste Zeelsüsteem überhaupt. S Unärsüsteem wird seer schnäll unübersichtlig, wemm mä gröösseri Zaale daarstellt. Dorum isch s mäistens üüblig, ass mä d Zaale in Blöck zämmefasst, zum Bischbil ass mä jeede fümft Strich kweer über die vier Äinzelstrich vornedraa schribt. S Ufzele isch also bi däm Süsteem seer äifach, was bi andere Süsteem im Allgemäine nit eso liicht ggot. == Hübridsüsteem == Mä schribt d Grundziffere vor em Zäiche, wo as Potänz von dr Basis gältet und die bäide Wärt wärde mitenander multipliziert. In de öiropäische Zaalesüsteem si sonigi Hübridsüsteem so guet wie nie vorchoo, in [[Mesopotamien|Mesopotamie]] aber scho sit em Aafang vom zwäite Joorduusig v. d. Z., spööter au z China und im Nooche Oste allgemäin. Sonigi Süsteem si au us [[Äthiopien|Ethiopie]], us [[Indien|Südindie]] und [[Sri Lanka]] und us dr [[Maya]]-Kultur bekannt. ''Bischbil im [[Japanische Zahlschrift|japanisch]]/[[Chinesische Zahlschrift|chinesische Zaalesüsteem]] 23: 二十三 (2 × 10 + 3) 30.000: 三万 (3 × 10.000) == Stellewärtsüsteem == Im ene Stellewärtsüsteem (Posizionssüsteem) bestimmt d Stell (Posizion) vom Wärt vo dr jewiilige Ziffere. D Posizion mit em niidrigste Wärt stoot im Allgemäine [[rechts|rächts]]. E Stellewärtsüsteem het e Basis <math>b</math> (mä reedet au von e ''<math>b</math>-adische Zaalesüsteem''). Jedi Ziffereposizion het e Wärt, wo dr [[Potenz (Mathematik)|Potänz]] vo dr Basis entspricht. Für die <math>n</math>-ti Posizion het mä e Wärt vo <math>b^n</math> (wenn d Posizion mit em niidrigste Wärt mit 0 nummeriert isch). Mä berächnet dr Wärt vo dr Zaal indäm mä die äinzelne Zifferewärt <math>z_i</math> mit de Stellewärt <math>b^i</math> wo zuene ghööre multipliziert und denn die Produkt zämmezelt: Zaalewärt = <math>z_n \cdot b^n + \dotsb + z_i \cdot b^i + \dotsb + z_0 \cdot b^0</math> === Äigeschafte === * Jedi ganzi Zaal <math>b \geq 2</math> cha as Basis verwändet wärde. Die gängigste Base si 2 ([[Dualsystem|Dualsüsteem]]), 8 ([[Oktalsystem|Oktalsüsteem]]), 10 (unser verdrauts [[Dezimalsystem|Dezimalsüsteem]]) oder 16 (s [[Hexadezimalsystem|Hexadezimalsüsteem]], wo in der [[Informatik]] wichdig isch). * Für d Daarstellig wärde Ziffere brucht, wo vo <math>0</math> bis <math>b-1</math> göön. * D Posizion vo dr Ziffere bestimmt dr Stellewärt <math>b^n</math>. * Zwäi Stellewärt nääbenenander underschäide sich um dr Faktor <math>b</math>. * Dr Wärt vo dr Zaal isch s Resultat vom Zämmerächne vo alle Zifferewärt, wo zerst mit iirem entsprächende Stellewärt multipliziert worde si. * Wenn dr niidrigst Exponänt uf 0 beschränkt isch, cha mä nume [[ganze Zahl|ganzi Zaale]] daarstelle. Wenn au negativi Exponänte mööglig si, cha mää alli [[rationale Zahl|razionale Zaale]] im ene Stellewärtsüsteem schriibe. Dr Übergang vom nitnegative zum negative Exponänt wird mit eme Drennzäiche markiert, zum Bischbil (uf Dütsch) mit eme Komma: <center><math>1 \cdot 10^3 + 2 \cdot 10^2 + 3 \cdot 10^1 + 4 \cdot 10^0 + 5 \cdot 10^{-1} + 6 \cdot 10^{-2} = 1234{,}56</math></center> * D Ziffere von ere razionale Zaal <math>p/q</math> bechunnt mä mit em Verfaere vo dr [[Schriftliche Division|schriftlige Division]]. Im Zääner-Süsteem reedet mä au von ere [[Dezimalbruch-Entwicklung|Dezimalbruch-Entwigglig]]. Wenn <math>q</math> zur Basis <math>b</math> däilerfremdi [[Primzahl|Primfaktore]] het, bricht die schriftligi Division nit ab, sondern liiferet e Folg vo Ziffer, wo sich widerhoolt. Dere Folg säit mä ''Periode'' und kennzäichnet sä mit Überstrich, z.&nbsp;B. ::<math>\frac{1}{3} = 0{,}3333\dotso = 0{,}\overline{3}.</math> * D Basis <math>b</math> muess nit umbedingt e natürligi Zaal si. Es isch bewiise worde, ass alli [[Komplexe Zahlen|komplexe Zaale]] mit eme Betraag gröösser as 1 as Basis vom ene Stellewärtsüsteem chönne verwändet wärde. Au Zaalesüsteam mit gmischte Base si mööglig. Bischbil doodrfür findet mö in [[The Art of Computer Programming|Knuth: The Art of Computer Programming]]. * En anderi Daarstellig für razionali und irrazionali Zaale isch dr [[Kettenbruch|Chettibruch]], wo mä mit em besseri Approximazione ünerchunnt as mit de Stellewärtsüsteem. == Litratuur == * {{Literatur | Autor = Georges Ifrah | Titel = Universalgeschichte der Zahlen | Auflage = 2. | Verlag = Campus-Verlag | Ort = Frankfurt/Main | Jahr = 1987 | ISBN = 3-593-33666-9 }} * {{Literatur | Autor = John D. Barrow | Titel = Warum die Welt mathematisch ist | Verlag = Campus-Verlag | Ort = Frankfurt/Main | Jahr = 1993 | ISBN = 3-593-34956-6 }} == Weblingg == {{Commonscat|Numeral systems}} * [https://web.archive.org/web/20130816110622/http://arndt-bruenner.de/mathe/scripts/Zahlensysteme.htm Onläin-Umrächner] für verschiideni Zaalesüsteam ([[JavaScript]]) * [https://web.archive.org/web/20121025013332/http://www.j-krenig.de/zahlsysteme.html Onläin-Umrächner] für verschiideni Zaalesüsteam ([[JavaScript]]) * [http://www.mathe24.net/zahlensysteme-stellenwertsystem.html Onläin-Umrächner] für verschiideni Zaalesüsteam ([[PHP]]) * [http://www.wissenschaft-online.de/artikel/893496 Es werde Zahl!&nbsp;– Der Ursprung des Rechnens]. Artikel über d Gschicht vo de Zaalesüsteam mit Tabälle vo egüptische Zaalehieroglüfe, hieratische und Käilschrift-Zaale. * [http://www.math.tugraz.at/JdN07/Slides/Kovacs.pdf Péter Burcsi, Attila Kovács: ''Algorithmic problems in the research of number expansions.'' Vortrag Graz 2007] (PDF; 3,1&nbsp;MB) {{Übersetzungshinweis|de|Zahlensystem|dütsch}} [[Kategorie:Zahl]] {{Normdaten}} kedi1arjvth635676n78ikayzu7g1kh 0 46899 1085795 1079607 2026-06-27T18:51:59Z Jcb 356 1085795 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Dütschi Bundesbaan}} {{Infobox Unternehmen | Name = Dütschi Bundesbaan | Logo = [[Datei:Deutsche Bundesbahn.svg|200px|Logo vo dè Dütschè Bundesbaan (ugs. „Bundesbaan-Keks“)]] | Unternehmensform = [[Sondervermögen des Bundes|Sondervomögè vom Bund]] | Gründungsdatum = [[7. September|7. Septembèr]] [[1949]] | Auflösungsdatum = [[1. Januar]] [[1994]] | Sitz = [[Frankfurt am Main]] | Mitarbeiterzahl = | Umsatz = | Branche = [[Verkehr|Vokeer]]/[[Logistik|Logischtik]] | Homepage = }} Diè '''Dütschi Bundesbaan''' ('''DB''') isch d [[Staatsbahn|Staatsbaan]] vo dè [[Deutschland|Bundesrepublik Dütschland]] gsi. D Bundesbaan isch è nichträchtsfähigs [[Sondervermögen des Bundes|Sondervomögè]] vo dè Bundesrepublik, wo abber in eigenem Namè voklagt wörrè un selbscht klagè hèt könnè. Zum 1. Januar 1994 isch si zämmè mit dè [[Deutsche Reichsbahn (1945–1993)|Dütschi Reichsbaan]] i dè handelsrächtlich organisyrti Kapitalgsellschaft [[Deutsche Bahn|Dütschi Baan AG]] uffgangè. == Gschichte == {{Hauptartikel|Geschichte der Eisenbahn in Deutschland}} [[Datei:Bahndienstfernschreiben.jpg|thumb|Baandiènschtfärnschrybè zu dè Umbenennig vo dè DR in DB]] Nõch Endi vom [[Zweiter Weltkrieg|Zweitè Weltkrièg]] 1945 hèn d Besatzigsmächt dè Betrièb vo dè in den Besatzungszonen verbliebenen Teile der Deutschen Reichsbahn übbernõ. Unter dè Bezeichnig ''Obberbetrybsleitig United States Zone'' z Frankfurt am Main sin diè i dè [[Amerikanische Besatzungszone|amerikanischè Zonè]] befindlichè Rychsbaandirektionè Augschburg, Frankfurt am Main, Kassel, Münchè, Regensburg un Stuègètt (für d Baanè z [[Württemberg-Baden|Württèbärg-Badè]]) zämmègfasst. Für diè [[Britische Besatzungszone|Britischi Besatzigszonè]] sin unter Generaldirèktor Max Leibbrand z Bylefäld d [[Reichsbahn-Generaldirektion|Rychsbaan-Generaldirèktion]] für diè Rychsbaandirèktion Essè, Hamburg, Hannover, Köln, Münschter (Weschtfalè) un Wuppertal bildet worrè. Mit dè Bildig vo dè [[Bizone|Bizonè]] isch dodruus 1946 diè ''Hauptvowaltig vo dè Ysebaanè vo dè amerikanischè un britischè Besatzigsgebièt'' entschtandè. Selli hèn 1947 iren Sitz nõch [[Offenbach am Main|Offèbach am Main]] volait un sich in „Dütschi Rychsbaan im Voeinigtè Wûrtschaftsgebièt“ umbenamst. Mit dè Gründig vo dè Bundesrepublik Dütschland 1949 isch d Umbenennig mit Wûrkig vom 7. September 1949 in „Dütschi Bundesbaan“ erfolgt. I dè französischè Besatzigszonè sin d Ysebaanè i dè [[Betriebsvereinigung der Südwestdeutschen Eisenbahnen|Betrybsvoeinigung vo dè Südweschtdütschè Ysebaanè]] mit Sitz z Speyer zämmègfasst worrè. D Betrybsvoeinigung hèt diè Ysebaadirektionè Karlsruè (i dè US-Zonè glegè), Mainz un Saarbrüggè umfasst. Nõchdèmm s [[Saarland]] uss dè französischè Zonè usèglöst worrè isch un è eigni Staatsbaan – d [[Eisenbahnen des Saarlandes|Ysebaanè vom Saarland]] – erhaaltè hèt, isch s rèschtliche Netz vo dè Ysebadirektion Saarbrüggè uff diè neu Direktion [[Trier|Tryr]] übbergangè. Nõch dè Umbenennig in Dütschi Bundesbaan isch d Betrybsvoeinigung mit sellèrè voeinigt worrè. Mit dè Voabschydig vom Bundesbaagsetz zum 1. Juli 1952 isch selli Voeinigung legitimyrt worrè. Si isch dõmit zu dè einheitlichè [[Staatsbahn|Staatsbaan]] i dè [[Geschichte der Bundesrepublik Deutschland (bis 1990)|Bundesrepublik Dütschland]] worrè. 1957, nõch èm Aaschluss vom [[Saarland]] a d Bundesrepublik, sin au d ''[[Eisenbahnen des Saarlandes|Ysebaanè vom Saarland]]'' (EdS) dè DB aagschlossè worrè. 1991 hèt dè Bund langfrischtigi Schuldè vo dè Bundesbaan i dè Höchi vo 6,4 Milliarden Euro übbernõ.<ref name="sz-2011-11-28">''An der Weiche des Wahnsinns''. In: Süddeutsche Zeitung, Nr. 11, 15./16. Januar 2011, S.&nbsp;27.</ref> === Transportleischtig === Kennzeichnend für d DB isch èn Wettbewèrb mit èm [[Straßenverkehr|Strõßevokeer]] um d [[Marktanteil|Aadeil]] am Vokeersmarkt, wo uffgrund vo dè [[Massenmotorisierung|Massèmotorisyrung]] immer schärfer worrè isch. Um dè Koschtèdrugg z entgò, hèt d Staatsbaan in großem Raamè [[Nebenbahn|Nebenstreggè]] stillglait, wo als unrentabel ygschätzt worrè sin. Folgendi Transportleischtigè sin regischtryrt:<ref>Staatliche Zentralverwaltung für Statistik: ''Statistisches Jahrbuch 1989 der DDR'', Staatsverlag der DDR, 1.&nbsp;Auflage, Berlin Juni 1989, VLN 610 DDR, LSV-Nr. 9815, ISSN 0323-4258, Anhang&nbsp;II S.&nbsp;93.</ref> {| class="prettytable" |- class="hintergrundfarbe5" ! [[Transportleistung|Transportleischtig]] || 1960 || 1970 || 1980 || 1986 |- |[[Güterverkehr|Güètervokeer]] in Milliardè [[Tonnenkilometer|Tonnèkilometer]] |56,2 |72,6 |65,3 |61,1 |- |[[Personenverkehr|Personevokeer]] in Milliardè [[Personenkilometer|Personèkilometer]] |38,4 |37,5 |41,4 |41,4 |} Anderersits git s au Vosuèch, dè Betrièb uff Nebbèbaanè widder attraktiver z machè, um witeri [[Streckenstilllegung|Streggèschtilllegigè]] vohinderè z könnè. È Byschpill dõdefür isch d Yfüürig vo dè ''[[City-Bahn (Zuggattung)|City-Baan]]'' (CB). Èrscht sit dè 1990er Johr bemühed sich einigi vo dè neu gründetè [[Verkehrsverbund|Vokeersvobünd]] um è Reaktivyrig vo Baanè in ländlichè Regionè. Ergänzendi [[Neubaustrecke|Neubautè]] sin dõgegè bis uff einigi Fèrnvokeers-, [[Hochgeschwindigkeitsstrecke|Hochgschwindigkeits-]] un S-Bahn-Streggè in voglychswys gringem Umfang erschtellt worrè. A Nebbèstreggè sin voeinzelt Trassèmodifikationè vorgnõ worrè. Byschpill dõfür sin d Volegig vo dè ''[[Biggetalbahn|Biggedalbaan]]'' sowiè dè ''[[Innerstetalbahn|Innerstedalbaan]]'' uffgrund vom Bau vo [[Talsperre|Dalschperrè]]. Als Bewûrtschafterin vo dè [[Speisewagen|Spys-]] un [[Schlafwagen|Schlõfwagè]] sowiè dè Gaschtronomy isch diè ''[[Deutsche Schlafwagen- und Speisewagengesellschaft|Dütschi Schlõfwagè- un Spyswagègsellschaft]]'' (DSG) gründet worrè. === Strukturwandel === Stattdessè isch èn [[Strukturwandel]] bi dè [[Traktion (Bahn)|Traktionsartè]] durrègefüürt worrè, bi dèmm am Ènd d [[Dampflokomotive|Dampflokomotyvè]] nimmi bruucht worrè sin un durch moderni [[Elektrolokomotive|Elegtro-]] un [[Diesellokomotive|Disellokomotyvè]] ersetzt worrè sin (Abschtellig vo dè letschtè Dampflok im Dezember 1977). Glychzitig sin fascht alli [[Hauptbahn|Hauptschtreggè]] i dè aaltè [[Bundesrepublik Deutschland|Bundesrepublik Dütschland]] [[Elektrifizierung#Elektrifizierung_von_Bahnstrecken|elegtrifizyrt]] worrè sin. Für d [[Passagier|Faargascht]] im Personèvokeer hèt dè Strukturwandel d Yfüerig vo neuè [[Zuggattung|Zuggattigè]] wiè dè ''[[Intercity|InterCity]]'' (IC) un èm ''[[Trans Europ Express]]'' (TEE) zur Folg cha. S Konzèpt un d Entwicklig vo dè [[Schienenfahrzeug|Schinnèfaarzüüg]] für dè ''[[am InterCityExpress|ICE]]'' gôn ebbèfalls uff Blanigè vo dè DB zrugg. Im Güètervokeer isch dè Vosand vo [[Stückgut|Stügggüèter]] vollschtändig ygschtellt worrè, nõchdemm dè Wettbewèrb gegè s [[Speditionsgewerbe]] nimmi durrèzhaaltè gsi isch. Infolg vo sellèrè Entwicklig sin è großi Aazaal vo [[Rangierbahnhof|Rangyrbahnhööf]] stillglait worrè. Im glychè Zitraum isch dè Transport vo [[Massengut|Massègüèter]] wiè Kollè odder Eisèèrz ebbèfalls zrugg gangè. Uffgrund vo dè schlechtè Wettbewèrbsfähigkeit (hochi Koschtè, langi Umladezitè vo dè [[Güterwagen|Güèterwägè]] uff [[Rollbock|Rollböck]] bzw. [[Rollwagen (Transport)|Rollwägè]] usw.) sin ußerdèm alli bundesbaaneignè [[Schmalspurbahn#Deutschland|Schmalschpurbaanè]] (ußer dè ''[[Wangerooger Inselbahn|Wangerooger Inselbaan]]'') dè Reiè nõch stillglait worrè. 1985 isch d DB immerhy no dè drittgröschte Arbeitgeber i dè Bundesrepublik Dütschland gsi un hèt 322.383 Mitarbeiter beschäftigt, wôrend sie Mitti vo dè 1970er no dè gröschte Arbeitgeber (vor dè [[Deutsche Bundespost|Dütschè Bundesposcht]]) gsi isch. Im Zuug vom Programm „[[DB 90]]“ hèt s Unternèmmè i dè 1980er Johr wettbewèrbsfähiger gmacht wörrè söllè. Am 25. Oktober 1993 hèt d DB z Frankfurt am Main èn neu errichtetè [[Hauptverwaltung Deutsche Bahn AG (Frankfurt am Main)|Gebäudekomplex]] mit 1.059 Büros bezogè.<ref name="deutschebahn-1993-807">Meldung ''Bundesbahn-Zentrale im Neubau''. In: ''Die Deutsche Bahn.'' Nr.&thinsp;11, 1993, S.&thinsp;807.</ref> Er hèt aaschlièßend bis 2000 dè [[Deutsche Bahn|Dütschè Baan]] als Zentrale un denõch èm Vorstandsressort [[DB Bahn|Personèvokeer]] als Sitz diènt === Schweri Unfäll === I dè Gschichtè vo dè Dütschè Bundesbaan hèn sich è Reiè vo [[Katastrophen im Schienenverkehr|schwerè Unfäll]] ereignet. Bsunders s Johr 1971 isch, unter anderem mit dè Zugùglück [[Eisenbahnunfall von Aitrang|vo Aitrang]] un [[Eisenbahnunfall von Dahlerau|Dahlerau]], i d Gschichtè vo dè Bundesbaa ygangè. == Strõßèvokeer un Schifffaart == [[Datei:Automodell-Brekina-Magirus-Pluto-LKW-Deutsche-Bundesbahn.jpg|thumb|Modell von èm [[Magirus-Deutz]]-Bundesbaan-Lkw uss dè 1960er Johr mit tûpischer Farb un Beschriftig]] Für d Güèterbeförderig, bsunders bi dè Zuèschtellig vo Güèter absits vo irè [[Gleisanlage|Gleisalaagè]], hèt d DB eigni Lkw bsessè. Drübber usè sin zaalrychi [[Fuhrunternehmen|Fuurunternèmmer]] ebbèfalls im [[Stückgut|Stüggguètberych]] für d Unternèmmè gfaarè. D DB hèt i dè 1960er un 1970er Johr als einè vo dè gröschtè Lkw-Halter z Dütschland goltè. Nebbè dè konventionellè Lkw hèn sich im [[Fuhrpark|Fuurpark]] au voschidni Sonderfaarzüüg gfundè. Dè ländlichè Rùùm, deilwys au als Ersatz für dè Personèvokeer uff unwûrtschaftlichè Baanschtreggè, hèt d DB oftmals durch dè [[Bahnbus (Deutschland)|Bahnbus]] erschlossè un mit größerè Baanhööf voknüpft. Wiè diè meischtè Diseltrybfaarzüüg im Schinnèvokeer hèn d Baanbus è roti Lackyrig gha. Sellè Gschäftszweig isch schu zu Zitè vo dè [[Deutsche Reichsbahn (1920–1945)|DR]] entschtandè. [[Datei:Bodensee Schiff München.JPG|thumb|Bodèsee-Modòrschiff Münchè]] D DB hèt in Zämmèarbèt mit dè ''[[ÖBB]]'' un dè ''[[SBB]]'' [[Weiße Flotte (Bodensee)|Passagyrdiènscht uff èm Bodèsee]] un ab 1951 zämmè mit dè ''[[Danske Statsbaner|DSB]]'' d [[Eisenbahnfähre Großenbrode–Gedser|Ysebaafäärè Großenbrode–Gedser]] zwischè m [[Bahnhof Großenbrode Kai|Baanhof Großenbrode Kai]] un [[Gedser]] bedribbè, wo spòter durch d [[Vogelfluglinie|Vogelfluglinniè]] ersetzt worrè isch. Es isch au èn Inselfäärdiènscht zu dè Inslè [[Wangerooge]] unterhaaltè worrè. D DB hèt dõfür eigni Schiffe ghaa. == Gliderig == D Bundesbaan hèt sich in vir Stufè gliderèt: *Zentralinschtanz: Hauptverwaltung der Deutschen Bundesbahn, Sitz war ab 1. Oktober 1953 [[Frankfurt am Main]], zuvor [[Offenbach am Main]]. Die Hauptverwaltung befand sich in mehreren großen Gebäuden der Nachkriegszeit an der [[Friedrich-Ebert-Anlage]] im Stadtteil [[Frankfurt-Gallus|Gallusviertel]], zwischen [[Frankfurt (Main) Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]] und [[Messe Frankfurt|Messegelände]]. *Mittelinschtanz **[[Bundesbahndirektion|Direktionè]] **[[Zentrale Transportleitung|Zentrali Transportleischtig]] (ZTL), Sitz z [[Mainz]] (sit 1. Januar 1971, entschtandè uss dè beidè Obberbetrièbsleitigè, èm Hauptwagèamt un dè Zentralschtell für Betrybsschtròmvosorgig) **[[Bundesbahn-Zentralamt|Bundesbaan-Zentralämter]], Sitz z [[Minden|Mindè]] un [[München|Münchè]] **[[Bundesbahnsozialamt|Bundesbaansozialamt]], Sitz z Frankfurt am Main **[[Zentrale Verkaufsleitung|Zentrali Vokaufsleitig]] (ZVL), Sitz u Mainz (bis 31. Dezember 1977 z Frankfurt/Main, entschtandè zum 1. Februar 1970 uss èm Tarifamt) **[[Werbeamt]], Sitz z [[Nürnberg|Nürnbärch]] **[[Film- und Bildstelle der Deutschen Bundesbahn|Film- un Bildschtell vo dè Dütschè Bundesbaan]], Sitz Nürnbärch **[[Zentralstelle für Werkstättendienst|Zentralschtell für Wärchschtättèdiènscht]] (ZW) , Sitz z Mainz (ab 4. Juli 1973, devor Frankfurt/Main) **[[Zentralstelle für Datenverarbeitung und Betriebswirtschaft|Zentralschtell für Datèvoarbeitig un Betrièbswûrtschaftsleeri]], Sitz Frankfurt/Main (Diènschtschtell uss einèrè Abteilig vo dè BD Frankfurt am 1. Februar 1970 entschtandè) ** Zentrali Abrechnugsschtell für dè Personè-, Gepäck- un Exprèßguètvokeer (ZAV), Sitz z Kassel, sit èm 1. Januar 1975 zu dè Bündelig vo dè Uffgaabè dè Vokeerskontrollè I (Personèbinnèvokeer) z Kemptè, Lübegg un Ludwigshafè/Rhy ** Zentrali Faargèldnõchforderigsschtell *Ämterinschtanz (gliderèt in Betrièbs-, Maschinnè- un Neubauämter un Generalvodrettigè), witeri Behördè vo dè Ämterinschtanz sin gsi: **Vosuèchsaaschtaltè **Abnaameämter **Uusbesserigswärch *Dienschtschtellè vom Ußèdiènscht sin in Haupt- un Nebbèdiènschtschtellè sowiè zuèsätzlich nõch folgendè Fachgebièt gliderèt: **Betrièbstechnischi Diènschtschtellè **Vokeerstechnischi Diènschtschtellè **Bautechnischi Dienschtschtellè **Maschinnètechnischi Diènschtschtellè Dè Diènschtstellè vom Ußèdiènscht sin d Generalvodrèttigè glychgschstellt gsi. Dè Bundesbaan isch d [[Bahnpolizei|Baanbolizei]] agliderèt gsi. Für d Kommunikation isch [[BASA]] vowendet worrè. == Vorschtänd == D Bundesbaan isch von èm Vorschtand gleitet worrè, dè uss füüf Personè bschtandè hèt. D Vorschtandsmitglyder sin glychberechtigt gsi, dè Vorsitzende vom Vorschtand hèt d [[Amtsbezeichnung|Amtsbezeichnig]] „Erschter Bräsident vo dè Dütschè Bundesbaan“ drait, alli übrigè Vorschtandsmitglyder d Amtsbezeichnig „Präsident vo dè Dütschè Bundesbaan“. Sie sin alli i dè Besoldungsgruppè [[Besoldungsordnung B|B 11]] ygruppyrt worrè. Umgangssprõchlich isch dè Èrschti Bräsident au „Bundesbaanbräsident“ gnennt worrè. Erschti Präsidentè sin gsi {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Zeitraum !! Name |- ||07.09.1949–31.10.1949||Generaldirektor [[Fritz Busch (Manager)|Fritz Busch]] |- ||01.11.1949–12.05.1952||Generaldirektor [[Walther Helberg]] |- ||13.05.1952–12.05.1957||[[Edmund Frohne]] |- ||13.05.1957–12.05.1972||[[Heinz Maria Oeftering]] |- ||13.05.1972–12.05.1982||[[Wolfgang Vaerst]] |- ||13.05.1982–18.07.1990||[[Reiner Gohlke]] |- ||01.01.1991–31.12.1993||[[Heinz Dürr]] (aaschlièßend Vorschtandsvorsitzendè vo dè [[Deutsche Bahn AG|Dütschè Baan AG]]) |} == Baanreform == [[Bild:DB-Logo_MA-Neckarau.jpg|mini|Z [[Mannheim]]-Neckarau isch 2026 no a alds DB-Logo als [[Mosaik]] annama aktiva [[Bahnhof|Bahhof]].]] {{Hauptartikel|Bahnreform (Deutschland)}} Dè i dè [[Sowjetische Besatzungszone|sowjetischè Zonè]] un [[West-Berlin|Wescht-Bèrlin]] voblibbenè Aadeil vo dè aaltè [[Deutsche Reichsbahn (1920–1945)|Dütschè Rychsbaan]] isch i dè [[Deutsche Demokratische Republik|DDR]] uss statusrächtlichè Gründ unvoändert unter m Nammè [[Deutsche Reichsbahn (1945–1993)|Dütschi Reichsbaan]] übbernõ worrè. Beidi dütschi Staatsbahnè sin bi dè Baanreform gmeinsam mit dè Wescht-Berliner [[Verwaltung des ehemaligen Reichsbahnvermögens|Vowaltig vom ehemõligè Rychsbaanvomögè]] am 1. Januar 1994 im [[Bundeseisenbahnvermögen|Bundesysebaavomögè]] uffgangè. Dè unternemmerische Deil zum Erbringè vo Ysebaavokeersleischtigè un zum Betrybè vo dè Ysebaainfraschtruktur isch uff diè dõfür gründete [[Deutsche Bahn|Dütschi Baan Aktiègsellschaft]] am 5. Januar 1994 uusglideret worrè. Diè hoheitlichè Uffgabè sin am sèlbè Dag uff s [[Eisenbahn-Bundesamt|Ysebaa-Bundesamt]] übbergangè. == Literadur == * Otto Humbach: ''Klassiker der Bundesbahn. Eine Epoche in Vorbild und Modell''. Klartext Volaag, Essè 2011, ISBN 978-3-8375-0667-9 * Horst Weigelt, Ulrich Langner: ''40 Jahre Deutsche Bundesbahn'', Hestra-Volaag, Darmschtadt 1989, ISBN 978-3777102191 == Weblinggs == {{Commonscat|Deutsche Bundesbahn}} * [https://web.archive.org/web/20131015191955/http://www.epoche-3.de/schiene/bahndienstfernschreiben.jpg Baandiènschtfärnschrybè zu dè Gründig vo dè Dütschè Bundesbaan vom 6. Septembèr 1949] == Einzelnõchwys == <references /> {{Normdaten}} [[Kategorie:Bahngsellschaft]] [[Kategorie:Ehemooligs Undernääme]] [[Kategorie:Unternähme (Dütschland)]] {{Übersetzungshinweis|de|Deutsche_Bundesbahn|dütsch}} gk3e72ihgb4gedif33lgggigf5zhhol 0 94737 1085796 1085770 2026-06-27T20:35:16Z B.A.Enz 19520 /* iri Forschig zum Tüütsch i de Schwyz */ vermuetlich äsoo 1085796 wikitext text/x-wiki D '''Felicity Jane Rash''' (* [[1954]]) isch e [[Großbritannien und Nordirland|britischi]] [[Germanistik|Germanischtin]], wo e Profässuur a der Uniwèrsitèèt [[London]] ghaa hät. I der eerschte Helfti vo irem Forschen und Publizieren isch si bsunders am Tüütsch i de Schwyz inträssiert gsy. == ires Läbe == D Rash hät 1987 a der Uni London promowiert; ire Toktervatter isch de W.&nbsp;J.&nbsp;Jones gsy. Vo 1988 bis 1999 isch si ''Lecturer,'' vo 1999 bis 2003 ''Senior Lecturer'' und vo 2003 bis 2007 ''Reader'' für tüütschi [[Sprachwissenschaft|Spraachwüsseschaft]] und modèrni Tüütschschwyzer Literatuur am Westfield College (spööter Queen Mary & Westfield College) von der Uni London gsy. 2007 isch si Profässoorin für Germanistischi Linguistik am Queen Mary College vo der Uni London woorde. Underzwüschen isch si emeritiert. D Rash hät zeerscht hauptsächli zur [[Schweiz#Sprooche|tüütsche Spraach i de Schwyz]] gschribe (Meerspraachigkäit, [[Diglossie]] und Yflüss us de romaanische Naachberspraachen und us em Änglisch), spööter dänn hauptsächli zur Spraach vom [[Imperialismus]] und [[Antisemitismus]]. == iri Forschig zum Tüütsch i de Schwyz == Iri Dissertazioon ''French and Italian Lexical Influences in German-speaking Switzerland (1550–1650),'' wo öppe 400 Syte hät, isch en wichtige Bytraag zur Schwyzer Spraachgschicht: Si isch e Dokumäntazioon und en Analyse vo 1274 Leenwöörter, wo im Jarhundert vo 1550 bis 1650 us em [[Französische Sprache|Französisch]] und us em [[Italienische Sprache|Italiänisch]], aber au us em [[Rätoromanische Sprache|Bündnerromaanisch]] i di Schriftspraach vo de [[Deutschschweiz|Tüütschschwyzer]] choo sind. Für daas hät si extra- und intralinguistische Faktooren under d Lupe gnaa: Wurum isch woo wänn weles Woort übernaa woorde? Wie isch mer mit de Luutig, wie mit de Formen umggange? S Buech ''The German Language in Switzerland. Multilingualism, Diglossia, and Variation'' hät de Zwäck ghaa, britische Studi und Leerpèrsoone d Spraachsituazioon i de Tüütschschwyz verständlich z mache. Mer hät drufabe gfunde, das au Tüütschspraachigi daademit öppis chönd aafange, und drum hät si s na uf Hoochtüütsch übersetzt. Uf öppe 300 Syte wèèrded Theeme wie «d Schwyz as meerspraachigi Gsellschaft», «d Tüütschschwyz as diglossischi Spraachgmäinschaft», «d Spraachpflääg», «d schwyzertüütsche Tialäkt», «s Schwyzerhoochtüütsch und di tüütschschwyzerisch Literatuur», «intèrni Spraachkontäkt», «internazionaali Spraachkontäkt», «frömdi Yflüss uf s Schwyzertüütsch und s Schwyzerhoochtüütsch», «nöieri Tändänze», «Spraach und soziaali Gmäinschaft», «subjektyvi Aasichte zur Spraach» und «zwüschemänschlichi Bezieigen und Komunikazioon» abghandlet – i dère Bräiti hät s esoo öppis vorane nanig ggèè. I säber Zyt hät d Rash en guete Kontakt zur Redakzioon vom [[Schweizerisches Idiotikon|Schwyzerischen Idiotikon]] ghaa – bsunders zum [[Peter Dalcher]], wo sich s Läbe lang mit Anglizismen im Schwyzertüütsch usenandgsetzt hät. == Publikazioone (Uuswaal) == '''Monografye''' * ''French and Italian Lexical Influences in German-speaking Switzerland (1550–1650)'' (=&nbsp;''Studia Linguistica Germanica.'' Band 25). de Gruyter, Berlin / New York 1989. * ''The German Language in Switzerland. Multilingualism, Diglossia, and Variation'' (=&nbsp;''German Linguistic and Cultural Studies.'' Band 3). Lang, Bern 1998. ** ''Die deutsche Sprache in der Schweiz. Mehrsprachigkeit, Diglossie und Veränderung.'' Lang, Bern 2002. * ''The Language of Violence. Adolf Hitler’s Mein Kampf.'' Lang, New York 2006. * ''German Images of the Self and the Other. Nationalist, Colonialist and Anti-semitic Discourse, 1871–1918.'' Palgrave Macmillan, Basingstoke, Hampshire 2012. * ''The Discourse Strategies of Imperialist Writing. The German Colonial Idea and Africa, 1848–1945.'' Routledge, Taylor & Francis Group, London / New York 2017. '''Usegäberschaft''' * (mit em Falco Pfalzgraf:) ''Anglo-German Linguistic Relations'' (=&nbsp;''Jahrbuch für Internationale Germanistik.'' Reihe A, Band 98). Lang, Bern / Berlin [u.&nbsp;a.] 2008. * (mit de Geraldine Horan und em Daniel Wildmann:) ''English and German Nationalist and Anti-Semitic Discourse, 1871–1945.'' Lang, Oxford / Bern [u.&nbsp;a.] 2013. * (mit em Christophe Declercq:) ''The Great War in Belgium and the Netherlands. Beyond Flanders Fields.'' Springer International Publishing, Cham 2018. * (mit de Geraldine Horan:) ''The Discourse of British and German Colonialism. Convergence and Competition.'' Routledge, London / New York 2021. '''Chlinneri Byträäg zum Tüütsch i de Schwyz''' * ''Shoppen in der Schweiz.'' I: ''Sprachspiegel'' 49, 1993, S.&nbsp;168–173. * ''Gwaggli and Gwagglitante. The Use of Epithets for Men and Women in Swiss German Past and Present.'' I: J.&nbsp;L.&nbsp;Flood, P.&nbsp;Salmon, &nbsp;O.Sayce, C.&nbsp;J.&nbsp;Wells (Ugg.): ''Das unsichtbare Band der Sprache.'' Studies in German Language and Linguistic History in Memory of Leslie Seiffert. Stuttgart 1993, S.&nbsp;597–626. * ''Amerikanismen in der deutschen Sprache der Schweiz.'' I: ''Sprachspiegel'' 50, 1994, S.&nbsp;2–11. * ''Attitudes to the Use of English Vocabulary in Swiss German Advertising Language.'' I: ''The Web Journal of Modern Language Linguistics'' 1, 1996. * ''Neujungdenglisch.'' I: ''Sprachspiegel'' 52, 1996, S.&nbsp;47–50 und 84–88. * ''Language-use as a Theme in German-language Swiss Literature.'' I: ''Language and Literature'' 9, 2000, S.&nbsp;317–341. * ''Outsiders’ Attitudes towards Swiss German and Swiss Standard German.'' I: Gabrielle Hogan-Brun (Ug.): ''National Varieties of German outside Germany.'' Bern 2000, S.&nbsp;67–101. * ''The [[Schweizerischer Verein für die deutsche Sprache]] and Linguistic Purism in Twentieth-century German-speaking Switzerland.'' I: M.&nbsp;C.&nbsp;Davies, J.&nbsp;L.&nbsp;Flood and D.&nbsp;N.&nbsp;Yeandle (Ugg.): ''Proper Words in Proper Places.'' Studies in Lexicology and Lexicography in Honour of William Jervis Jones. Stuttgart 2001, S.&nbsp;254–277. * ''The German-Romance Language Borders in Switzerland.'' I: ''Journal of Multilingual and Multicultural Development'' 23, 2002, S.&nbsp;112–136. * ''The German Language in Switzerland.'' I: Joy Charnley, Malcolm Pender (Ugg.): ''Living with Languages. The contemporary Swiss model.'' Lang, Bern 2003, S.&nbsp;107–127. * ''Die Zukunft des SchweizerDeutschen aus angelsächsischer Sicht.'' I: [[Beat Dittli]], [[Annelies Häcki-Buhofer]], [[Walter Haas]] (Ugg.): ''Gömmer Migros? Veränderungen und Entwicklungen im heutigen SchweizerDeutschen.'' Festschrift für Peter Dalcher. Freiburg/Schweiz 2003, S.&nbsp;123–130. * ''Opening and Closing Rituals in Swiss German.'' I: W.&nbsp;J.&nbsp;Jones, W.&nbsp;A.&nbsp;Kelly, F.&nbsp;Shaw (Ugg.): ''Vir ingenio mirandus.'' Studies presented to John L. Flood. Göppingen 2003, S.&nbsp;941–954. * ''Linguistic Politeness and Greetings. Rituals in German-speaking Switzerland.'' I: ''Linguistik online'' 20.3/4, 2004 = ''Dialectology of Swiss German,'' useggèè vom [[Beat Siebenhaar]]. * ''Verschweizert sich die Werbesprache (wieder)?'' I: ''Sprachspiegel'' 61, 2005, S.&nbsp;102–105. * ''Linguistic Purism in German-speaking Switzerland and the Deutschschweizerischer Sprachverein 1904–1944.'' I: Nils Langer, Winifred Davies (Ugg.): ''Linguistic Purism in the Germanic Languages.'' Berlin / New York 2005, S.&nbsp;110–123. * ''Englisch: Die fünfte Landessprache der Schweiz?'' I: ''Sprachspiegel'' 64, 2008, S.&nbsp;50–56. * ''“English is cool”: The Influence of English on Swiss German.'' I: Falco Pfalzgraf (Ug.): ''Englischer Sprachkontakt in den Varietäten des Deutschen. English in Contact with Varieties of German.'' Lang, Wien / Frankfurt a.&nbsp;M. 2009, S.&nbsp;171–183. …&nbsp;und vilicht na wyters, wo nach 2009 usechoo isch. == Hauptquäle == * [http://www.sllf.qmul.ac.uk/staff/rash ''Prof Felicity Rash.''] I: sllf.qmul.ac.uk (der Autor vom Wikipediaartikel hät en Papyruustruck vo 2008, d Website isch underzwüschet andersch). * [https://www.germanistenverzeichnis.phil.uni-erlangen.de/institutslisten/files/gb/00300_gb/367_gb.html ''Felicity Jane Rash.''] I: germanistenverzeichnis.phil.uni-erlangen.de (abgfrööget am 25.&nbsp;Juni 2026; der Ytraag isch rächt alt und nöd naagfüert). {{Normdaten}} {{SORTIERUNG:Rash, Felicity}} [[Kategorie:Germanischt]] [[Kategorie:Sprochwüsseschaftler]] [[Kategorie:Hochschuellehrer]] [[Kategorie:Person (London)]] [[Kategorie:Brit]] [[Kategorie:Frau]] [[Kategorie:Läbigi Person]] co31ql8t4omb9ioal6vywfgp9ke5dji 10 94740 1085787 2026-06-27T18:46:23Z Jcb 356 Die Syte isch nöi erstellt worde: <div style="background: maroon; color: white; font-style: italic; padding: 1em"> <p style="font-size: 1.1em; font-family: serif; text-align: center; line-height: 1.5;">And the beast shall come forth surrounded by a roiling <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">cloud</em> of <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">vengeance.</em> The house of the unbelievers shall be <em style="font-size: 1.3em; line-hei… 1085787 wikitext text/x-wiki <div style="background: maroon; color: white; font-style: italic; padding: 1em"> <p style="font-size: 1.1em; font-family: serif; text-align: center; line-height: 1.5;">And the beast shall come forth surrounded by a roiling <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">cloud</em> of <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">vengeance.</em> The house of the unbelievers shall be <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">razed</em> and they shall be <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">scorched</em> to the earth. Their tags shall <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">blink</em> until the end of <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">days.</em></p> <p style="font-size: 1.95em; font-family: serif; text-align: right;">from '''The Book of Mozilla,''' 12:10</p> </div> {{Zitat|Un s'Dier soll erschine, umgäbe vu ere dunkle Wolke vu Rache. S'Hus vu dr Ugläubige soll usglöscht werre un si zue Erde verbrennt werre. Ihri Tags solle blinke bis ans End vu alle Däg. |Quelle=S'Buech Mozilla, 12:10}} 2tlj3rh9d1a5qxgmo1593dx44f6rdox 10 94741 1085788 2026-06-27T18:47:01Z Jcb 356 Die Syte isch nöi erstellt worde: <div style="background: maroon; color: white; font-style: italic; padding: 1em"> <p style="font-size: 1.1em; font-family: serif; text-align: center; line-height: 1.5;">And the beast shall be made <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">legion</em>. Its numbers shall be increased a <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">thousand thousand</em> fold. The din of a million keyboards like unto a great <em styl… 1085788 wikitext text/x-wiki <div style="background: maroon; color: white; font-style: italic; padding: 1em"> <p style="font-size: 1.1em; font-family: serif; text-align: center; line-height: 1.5;">And the beast shall be made <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">legion</em>. Its numbers shall be increased a <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">thousand thousand</em> fold. The din of a million keyboards like unto a great <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">storm</em> shall cover the earth, and the followers of Mammon shall <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">tremble</em>.</p> <p style="margin-top: 1em; font-size: 1.5em; font-family: serif; text-align: right;"><em style="font-size: 1.3em;">from '''The Book of Mozilla,''' 3:31</em><br /> (Red Letter Edition)</p> </div> {{Zitat|Un s'Dier soll e Heerschar bilde. Ihr Azahl soll zue ere Gmeinschaft vu tusig Tusig awaxe. Dr Lärm vu ere Million Taschtature soll d'Erde ihülle wie e grosse Sturm, un d'Ahänger vum Mammon solle erzittere. |Quelle=S'Buech Mozilla, 3:31 ([[Red Letter Edition]])}} a80lchzcwptw4aawr3s4n3u3h2hbjw5 10 94742 1085789 2026-06-27T18:47:30Z Jcb 356 Die Syte isch nöi erstellt worde: <div style="background: maroon; color: white; font-style: italic; padding: 1em"> <p style="font-size: 1.1em; font-family: serif; text-align: center; line-height: 1.5;">And so at last the beast <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">fell</em> and the unbelievers rejoiced. But all was not lost, for from the ash rose a <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0;" style="font-size: 1.3em; line-height: 0;">great bird</em>. The bird g… 1085789 wikitext text/x-wiki <div style="background: maroon; color: white; font-style: italic; padding: 1em"> <p style="font-size: 1.1em; font-family: serif; text-align: center; line-height: 1.5;">And so at last the beast <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">fell</em> and the unbelievers rejoiced. But all was not lost, for from the ash rose a <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0;" style="font-size: 1.3em; line-height: 0;">great bird</em>. The bird gazed down upon the unbelievers and cast <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">fire</em> and <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0;" style="font-size: 1.3em; line-height: 0;">thunder</em> upon them. For the beast had been <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0;" style="font-size: 1.3em; line-height: 0;">reborn</em> with its strength <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0;" style="font-size: 1.3em; line-height: 0;">renewed</em>, and the followers of <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0;">Mammon</em> cowered in horror.</p> <p style="font-size: 1.95em; font-family: serif; text-align: right;">from '''The Book of Mozilla,''' 7:15</p> </div> {{Zitat|Un schliesslich isch s'Dier gfalle un die Ugläubige hän gjubelt. Aber nit alles isch verlore gsi, denn us dr Äsche isch e grosse Vogel entstiige. Dr Vogel het uf die Ugläubige abigluegt un Fir un Dundere iber si brocht. Denn s'Dier isch mit nejer Stärchi wiiderbore wore un d'Ahänger vum Mammon hän in Angscht kauert. |Quelle=S'Buech Mozilla, 7:15}} j87tm2tzm9w8vslw6i4qpsn1bnwqsk2 10 94743 1085790 2026-06-27T18:48:06Z Jcb 356 Die Syte isch nöi erstellt worde: <div style="background: rgb(82,24,173); color: white; font-style: italic; padding: 1em"> <p style="font-size: 1.1em; font-family: serif; text-align: center; line-height: 1.5;">The <em style="font-size: 1.3em;">elementals</em> fought and sent back the armies of <em style="font-size: 1.3em;">Mammon</em> to the inner world. The <em style="font-size: 1.3em;">scribe</em> ended the <em style="font-size: 1.3em;">inspired</em> parchments, letting the believers cry… 1085790 wikitext text/x-wiki <div style="background: rgb(82,24,173); color: white; font-style: italic; padding: 1em"> <p style="font-size: 1.1em; font-family: serif; text-align: center; line-height: 1.5;">The <em style="font-size: 1.3em;">elementals</em> fought and sent back the armies of <em style="font-size: 1.3em;">Mammon</em> to the inner world. The <em style="font-size: 1.3em;">scribe</em> ended the <em style="font-size: 1.3em;">inspired</em> parchments, letting the believers cry over that <em style="font-size: 1.3em;">new view</em> on Earth. Long after the <em style="font-size: 1.3em;">thunder</em> and the <em style="font-size: 1.3em;">fire</em>, came the <em style="font-size: 1.3em;">sun</em> and finally the long awaited <em style="font-size: 1.3em;">rainbow</em>...</p> <p style="font-size: 1.95em; font-family: serif; text-align: right;">from '''The Book of Mozilla,''' 8:23</p> </div> {{Zitat|D'Urgwalte hän kämpft un d'Armee vum Mammon zruck in d'Innewelt triibe. Dr Schriber het die inspirierte Pergamente umme beendet, und het die Gläubige iber die nej Sicht uf d'Welt hile lo. Long nooch em Dunder un em Fir, isch d'Sunne kumme un schliesslich dr lang erwartet Rägeboge.|Quelle=Das Buch Mozillas, 8:23}} msjs4d17zenze6ro239cnal2weyaf1d 10 94744 1085791 2026-06-27T18:48:43Z Jcb 356 Die Syte isch nöi erstellt worde: <div style="background: maroon; color: white; font-style: italic; padding: 1em"> <p style="font-size: 1.1em; font-family: serif; text-align: center; line-height: 1.5;">And thus the Creator looked upon the beast reborn and saw that it was good.</p> <p style="font-size: 1.95em; font-family: serif; text-align: right;">from '''The Book of Mozilla,''' 8:20</p> </div> {{Zitat|Und so het dr Schöpfer s'wiiderborene Dier agluegt un gsähe, dass es guet grote isc… 1085791 wikitext text/x-wiki <div style="background: maroon; color: white; font-style: italic; padding: 1em"> <p style="font-size: 1.1em; font-family: serif; text-align: center; line-height: 1.5;">And thus the Creator looked upon the beast reborn and saw that it was good.</p> <p style="font-size: 1.95em; font-family: serif; text-align: right;">from '''The Book of Mozilla,''' 8:20</p> </div> {{Zitat|Und so het dr Schöpfer s'wiiderborene Dier agluegt un gsähe, dass es guet grote isch. |Quelle=Das Buch Mozillas, 8:20}} k8zkqaeg9bik3xmoplqjbr97bub0lch 10 94745 1085792 2026-06-27T18:49:19Z Jcb 356 Die Syte isch nöi erstellt worde: <div style="background: #4169E1; color: white; font-style: italic; padding: 1em;"> <p style="font-size: 1.1em; font-family: serif; text-align: center; line-height: 1.5;">And when the Beast had taken the quarter of the Earth under its rule, a quarter hundred Birds of Sulfur flew from the Depths. The birds crossed hundreds of mountain views and found twenty four wise men who came from the stars. And then it began, the believers dared to listen. Then, they to… 1085792 wikitext text/x-wiki <div style="background: #4169E1; color: white; font-style: italic; padding: 1em;"> <p style="font-size: 1.1em; font-family: serif; text-align: center; line-height: 1.5;">And when the Beast had taken the quarter of the Earth under its rule, a quarter hundred Birds of Sulfur flew from the Depths. The birds crossed hundreds of mountain views and found twenty four wise men who came from the stars. And then it began, the believers dared to listen. Then, they took their pens and dared to create. Finally, they dared to share their deed with the whole of mankind. Spreading words of freedom and breaking the chains, the birds brought deliverance to everyone.</p> <p style="font-size: 1.95em; font-family: serif; text-align: right;">from '''The Book of Mozilla,''' 11:1</p> </div> [[Datei:Book of Mozilla in Flock.png|thumb|right|300px|S'Buech Mozilla im Flock]] {{Zitat|Un wie no s'Dier e Viertel vu dr Erde under si Herrschaft kriegt het, sin e Viertelhundert Vögel us Schwäfel us dr Diefi gflohe. D'Vögel hän hunderte vu Bergblicke iberfloge un no vierezwanzig wiisi Männer gfunde, wo vu dr Sterne kumme sin. Un no het's agfange. Die Gläubige hän z'höre gwagt. o hän si ihri Stifte gnumme un sin dragange, ebbis z'erschaffe. Schliessli sin si dragange, es mit dr ganze Menschheit z'deile. Indem si Worte vu dr Freiheit verkündet und Kette gsprengt hän, hän d'Vögel Erlösig fier alli brocht.|Quelle=Das Buch Mozillas, 11:1}} kde3d75mnldgb02ux2iii0g9uefo450 10 94746 1085793 2026-06-27T18:49:52Z Jcb 356 Die Syte isch nöi erstellt worde: <div style="background: maroon; color: white; font-style: italic; padding: 1em"> <p style="font-size: 1.1em; font-family: serif; text-align: center; line-height: 1.5;"> Mammon slept. And the <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">beast reborn</em> spread over the earth and its numbers grew legion. And they proclaimed the times and <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">sacrificed</em> crops unto the fir… 1085793 wikitext text/x-wiki <div style="background: maroon; color: white; font-style: italic; padding: 1em"> <p style="font-size: 1.1em; font-family: serif; text-align: center; line-height: 1.5;"> Mammon slept. And the <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">beast reborn</em> spread over the earth and its numbers grew legion. And they proclaimed the times and <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">sacrificed</em> crops unto the fire, with the <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">cunning of foxes</em>. And they built a new world in their own image as promised by the <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;"> sacred words</em>, and <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">spoke </em> of the beast with their children. Mammon awoke, and lo! it was <em style="font-size: 1.3em; line-height: 0; padding-left: .2ex;">naught</em> but a follower.</p> <p style="font-size: 1.95em; font-family: serif; text-align: right;">from '''The Book of Mozilla,''' 11:9<br /> <small>(10th Edition)</small></p> </div> {{Zitat|Dr Mammon het gschlofe. Un s'wiiderbore Dier het sich uf dr Erde usbreitet un isch zue ere Heerschar agwaxe. Und si hän Zite vu dr Opferige vu Früchte im Fir verkündet, mit dr Raffinesse vu Füxe. Un si hän isch e eigeni Welt nooch ihrem Bild baut, wie vu dr heilige Worte vorherbestimmt. Un si hän iber s'Biescht mit ihre Kinder gsproche. Dr Mammon erwacht, aber, lueg! er isch Nichts gsi, usser eme Noochahmer. |Quelle=Das Buch Mozillas, 11:9 (10. Ausgabe)}} rg98mmoi7qrbtoqkvjzfczfj8p6d89o 2 94747 1085797 2026-06-27T21:13:26Z Whamold 121259 /* */ مكين الله. 1085797 wikitext text/x-wiki {{اللهhereyour مكين. for an الله.unblock }} dhgjkofgf84up9zaht51lagw1k2nixo