Wikipedia
alswiki
https://als.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Houptsyte
MediaWiki 1.47.0-wmf.10
first-letter
Medium
Spezial
Diskussion
Benutzer
Benutzer Diskussion
Wikipedia
Wikipedia Diskussion
Datei
Datei Diskussion
MediaWiki
MediaWiki Diskussion
Vorlage
Vorlage Diskussion
Hilfe
Hilfe Diskussion
Kategorie
Kategorie Diskussion
Portal
Portal Diskussion
Buech
Buech Diskussion
Wort
Wort Diskussion
Text
Text Diskussion
Spruch
Spruch Diskussion
Nochricht
Nochricht Diskussion
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul Diskussion
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Gemeinden des Kantons Luzern
0
12174
1086640
1086638
2026-07-11T12:14:08Z
Ziv
97109
([[c:GR|GR]]) [[File:Pic Meierskappel.png]] → [[File:CHE Meierskappel COA.svg]] → File replacement: jpg/png/gif to svg vector image ([[c::c:GR]])
1086640
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Gmeinde vom Kanton Lozärn}}
[[Datei:Karte Gemeinden des Kantons Luzern farbig 2013.png|miniatur|300px|Gmeinde vom Kanton Lozärn (Stand 2013)]]
Em [[Kanton Luzern|Kanton Lozärn]] gits em Momänt 83 [[Politische Gemeinde|politische Gmeinde]]. (Stand: 1. Januar 2013). Me seit dene [[Einwohnergemeinde|Ywohnergmeinde]]. Si sind bis Endi 2012 uf föif Ämter verteilt gsii. Sed em 1. Januar 2013 isch de Kanton Lozärn i sächs Wahlchreis iiteilt.
{{TOC}}
== Gmeinde vom Kanton Lozärn ==
Di ehemolige Hauptort vo de föif Ämter sind fett useghobe.
=== A ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offizielle Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimische Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Adligenswil.png|35px|Adligenswil]] || [[Adligenswil]] || Adlige || align="center" | 5369 || align="right" | 6,99
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Aesch LU COA.svg|35px|Aesch]] || [[Aesch LU]] || Äsch || align="center" | 937 || align="right" | 5,80
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Alberswil.svg|35px|Alberswil]] || [[Alberswil]] || Auberswiu || align="center" | 547 || align="right" | 3,53
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Altbüron COA.svg|35px|Altbüron]] || [[Altbüron]] || Altbüre || align="center" | 905 || align="right" | 6,80
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Altishofen COA.svg|35px|Altishofen]] || [[Altishofen]] || Altishofe || align="center" | 1335 || align="right" | 5,76
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Altwis.png|35px|Altwis]] || [[Altwis]] || Altwis || align="center" | 350 || align="right" | 2,93
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
|}
</div>
=== B ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Ballwil COA.svg|35px|Ballwil]] || [[Ballwil]] ||Baubu|| align="center" | 2326 || align="right" | 8,77
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Beromünster COA.svg|35px|Beromünster]] || [[Beromünster]] ||Möischter|| align="center" | 2538 || align="right" | 6,30
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Buchrain COA.svg|35px|Buchrain]] || [[Buchrain LU]] ||Bueri|| align="center" | 5282 || align="right" | 4,80
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Büron COA.svg|35px|Büron]] || [[Büron]] ||Büre|| align="center" | 1927 || align="right" | 5,37
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Buttisholz.svg|35px|Buttisholz]] || [[Buttisholz]] ||Budisholz|| align="center" | 2848 || align="right" | 16,71
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== D ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Dagmersellen COA.svg|35px|Dagmersellen]] || [[Dagmersellen]] ||Dagmersele|| align="center" | 4433 || align="right" | 24,00
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Dierikon.png|35px|Dierikon]] || [[Dierikon]] ||Dierike|| align="center" | 1268 || align="right" | 2,78
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Doppleschwand COA.svg|35px|Doppleschwand]] || [[Doppleschwand]] ||Dopplischwand|| align="center" | 697 || align="right" | 6,95
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
|}
</div>
=== E ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>{{EWD|CH-LU}}</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br /><small>i km²</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="90" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="110" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Ebersecken COA.svg|35px|Ebersecken]] || [[Ebersecken]] ||Äbersecke|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1126}} || align="right" | 8,56
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Ebikon.png|35px|Ebikon]] || [[Ebikon]] ||Äbike|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1054}} || align="right" | 9,69
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Egolzwil.png|35px|Egolzwil]] || [[Egolzwil]] ||Egolzwil|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1127}} || align="right" | 4,18
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Eich COA.svg|35px|Eich]] || [[Eich LU]] ||Eich|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1084}} || align="right" | 9,22
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Emmen COA.svg|35px|Emmen]] || [[Emmen LU]] ||Ämme|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1024}} || align="right" | 20,37
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Entlebuch.png|35px|Entlebuch]] || [[Entlebuch LU]] ||Äntlibuech|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1002}} || align="right" | 56,90
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Ermensee COA.svg|35px|Ermensee]] || [[Ermensee]] ||Ärmesee|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1025}} || align="right" | 5,69
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Eschenbach LU COA.svg|35px|Eschenbach]] || [[Eschenbach LU]] ||Öschebach|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1026}} || align="right" | 13,21
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Escholzmatt-Marbach COA.svg|60px|Escholzmatt-Marbach]] || [[Escholzmatt-Marbach]] ||Äschlismatt-Marbech|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1010}} || align="right" | 106,39
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Ettiswil COA.svg|35px|Ettiswil]] || [[Ettiswil]] ||Ettiswil|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1128}} || align="right" | 12,58
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
|}
</div>
=== F ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Fischbach LU COA.svg|35px|Fischbach]] || [[Fischbach LU]] ||Fischbach|| align="center" | 699 || align="right" | 8,05
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Fluehli COA.svg|35px|Flühli]] || [[Flühli]] ||Flüeli|| align="center" | 1830 || align="right" | 108,24
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
|}
</div>
=== G ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Gettnau COA.svg|35px|Gettnau]] || [[Gettnau]] ||Gättnou|| align="center" | 964 || align="right" | 6,05
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Geuensee-blazon.svg|35px|Geuensee]] || [[Geuensee]] ||Göiesee|| align="center" | 2134 || align="right" | 6,47
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Gisikon COA.svg|35px|Gisikon]] || [[Gisikon]] ||Gisike|| align="center" | 887 || align="right" | 1,08
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Greppen.svg|35px|Greppen]] || [[Greppen]] ||Greppe|| align="center" | 889 || align="right" | 5,25
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Grossdietwil COA.svg|35px|Grossdietwil]] || [[Grossdietwil]] ||Grossdietu|| align="center" | 820 || align="right" | 10,2
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Grosswangen COA.svg|35px|Grosswangen]] || [[Grosswangen]] ||Grosswange|| align="center" | 2875 || align="right" | 19,7
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== H ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Hasle LU COA.svg|35px|Hasle]] || [[Hasle LU]] ||Hasli|| align="center" | 1724 || align="right" | 40,33
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Hergiswil.png|35px|Hergiswil]] || [[Hergiswil bei Willisau]] ||Hergiswiu bi Wilisou|| align="center" | 1815 || align="right" | 31,04
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Hildisrieden.png|35px|Hildisrieden]] || [[Hildisrieden]] ||Höudisriede|| align="center" | 1801 || align="right" | 7,04
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Hitzkirch.svg|35px|Hitzkirch]] || [[Hitzkirch]] ||Hetzchöuch|| align="center" | 2222 || align="right" | 3,55
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Hochdorf COA.svg|35px|Hochdorf]] || '''[[Hochdorf LU]]'''||Hofdere || align="center" | 7988 || align="right" | 10,31
|| '''[[Hochdorf (Amt)|Hofdere]]'''|| [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Hohenrain COA.svg|35px|Hohenrain]] || [[Hohenrain]] ||Hohnry|| align="center" | 2146 || align="right" | 19,84
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Honau.png|35px|Honau]] || [[Honau LU]] ||Honau|| align="center" | 352 || align="right" | 1,25
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Horw.png|35px|Horw]] || [[Horw]] ||Horb|| align="center" | 12'428 || align="right" | 20,43
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
|}
</div>
=== I ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Inwil LU.svg|35px|Inwil]] || [[Inwil LU]] ||Eibu|| align="center" | 2073 || align="right" | 10,32
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
|}
</div>
=== K ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Knutwil.svg|35px|Knutwil]] || [[Knutwil]] ||Chnutu|| align="center" | 1647 || align="right" | 9,74
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Kriens COA.svg|35px|Kriens]] || [[Kriens]] ||Chriens|| align="center" | 25'329 || align="right" | 27,31
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
|}
</div>
=== L ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Luthern COA.svg|35px|Luthern]] || [[Luthern]] ||Lutere|| align="center" | 1439 || align="right" | 37,76
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Wappen Luzern matt.svg|35px|Luzern]] || '''[[Luzern]]'''|| Lozärn || align="center" | 57'517 || align="right" | 24,15
|| '''[[Luzern (Amt)|Lozärn]]''' || [[Wahlkreis Luzern-Stadt|Lozärn-Stadt]]
|-
|}
</div>
=== M ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Malters.svg|35px|Malters]] || [[Malters]] ||Mauters|| align="center" | 6143 || align="right" | 28,57
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Mauensee.png|35px|Mauensee]] || [[Mauensee LU]] ||Mauesee|| align="center" | 1105 || align="right" | 45,1
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Meggen COA.svg|35px|Meggen]] || [[Meggen LU]] ||Megge|| align="center" | 6371 || align="right" | 13,93
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Meierskappel COA.svg|35px|Meierskappel]] || [[Meierskappel]] ||Meierschappu|| align="center" | 1079 || align="right" | 9,23
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Menznau.svg|35px|Menznau]] || [[Menznau]] ||Mänznu|| align="center" | 2715 || align="right" | 30,33
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
|}
</div>
=== N ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Nebikon.png|35px|Nebikon]] || [[Nebikon]] ||Näbike|| align="center" | 2175 || align="right" | 3,73
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Neuenkirch COA.svg|35px|Neuenkirch]] || [[Neuenkirch]] ||Nöiechöuch|| align="center" | 5725 || align="right" | 26,25
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Nottwil.svg|35px|Nottwil]] || [[Nottwil]] ||Nottu|| align="center" | 2876 || align="right" | 14,83
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== O ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Oberkirch COA.svg|35px|Oberkirch]] || [[Oberkirch LU]] ||Oberchöuch|| align="center" | 3037 || align="right" | 10,95
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== P ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Pfaffnau.png|35px|Pfaffnau]] || [[Pfaffnau]] ||Pfaffnou|| align="center" | 2063 || align="right" | 17,68
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
|}
</div>
=== R ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Rain LU.svg|35px|Rain]] || [[Rain LU]] ||Rain, Rëin|| align="center" | 2071 || align="right" | 9,42
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:Wappen Reiden.svg|35px|Reiden]] || [[Reiden]] ||Reide|| align="center" | 5857 || align="right" | 34,31
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Rickenbach LU COA.svg|35px|Rickenbach]] || [[Rickenbach LU]] ||Reckebach|| align="center" | 2066 || align="right" | 9,36
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Roggliswil.svg|35px|Roggliswil]] || [[Roggliswil]] ||Roggliswiu, Roggu|| align="center" | 648 || align="right" | 6,21
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Römerswil COA.svg|35px|Römerswil]] || [[Römerswil]] ||Römerswil|| align="center" | 1498 || align="right" | 17,39
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Romoos.png|35px|Romoos]] || [[Romoos]] ||Romoos|| align="center" | 735 || align="right" | 37,24
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Root.png|35px|Root]] || [[Root LU]] ||Root|| align="center" | 3826 || align="right" | 8,65
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Rothenburg COA.svg|35px|Rothenburg]] || [[Rothenburg LU]] ||Rooteborg|| align="center" | 6873 || align="right" | 15,50
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Ruswil.png|35px|Ruswil]] || [[Ruswil]] ||Rusmu|| align="center" | 6346 || align="right" | 45,25
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== S ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Schenkon.svg|35px|Schenkon]] || [[Schenkon]] ||Schänke|| align="center" | 2471 || align="right" | 7,67
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Schlierbach LU.svg|35px|Schlierbach]] || [[Schlierbach LU]] ||Schlierbech|| align="center" | 598 || align="right" | 7,17
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Schongau COA.svg|35px|Schongau]] || [[Schongau LU]] ||Schonge|| align="center" | 805 || align="right" | 12,43
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Schötz.svg|35px|Schötz]] || [[Schötz]] ||Schötz|| align="center" | 3231 || align="right" | 10,84
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Schuepfheim.png|35px|Schüpfheim]] || '''[[Schüpfheim LU]]'''||Schöpfe|| align="center" | 3749 || align="right" | 38,37
|| '''[[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]]''' || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Schwarzenberg LU.svg|35px|Schwarzenberg]] || [[Schwarzenberg LU]] ||Schwarzebärg|| align="center" | 1556 || align="right" | 39,31
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Sempach.png|35px|Sempach]] || [[Sempach]] ||Sämpech|| align="center" | 3775 || align="right" | 11,68
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Sursee.svg|35px|Sursee]] || '''[[Sursee]]'''||Soorsi || align="center" | 8186 || align="right" | 6,06
|| '''[[Sursee (Amt)|Sorsi]]''' || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== T ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Triengen COA.svg|35px|Triengen]] || [[Triengen]] ||Trienge|| align="center" | 3466 || align="right" | 14,51
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== U ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Udligenswil COA.svg|35px|Udligenswil]] || [[Udligenswil]] ||Uedlige|| align="center" | 2108 || align="right" | 6,22
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Ufhusen.svg|35px|Ufhusen]] || [[Ufhusen]] ||Ufhuse|| align="center" | 837 || align="right" | 12,21
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
|}
</div>
=== V ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Vitznau.png|35px|Vitznau]] || [[Vitznau]] ||Vetznau|| align="center" | 1246 || align="right" | 11,76
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
|}
</div>
=== W ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Wauwil COA.svg|35px|Wauwil]] || [[Wauwil]] ||Wawu|| align="center" | 1598 || align="right" | 2,96
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Weggis COA.png|35px|Weggis]] || [[Weggis]] ||Wäggis|| align="center" | 3843 || align="right" | 25,29
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Werthenstein COA.svg|35px|Werthenstein]] || [[Werthenstein]] ||Wärtestei|| align="center" | 1917 || align="right" | 15,8
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Wikon COA.svg|35px|Wikon]] || [[Wikon]] ||Wike|| align="center" | 1359 || align="right" | 8,3
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Willisau.png|35px|Willisau]] || '''[[Willisau]]'''||Willisou || align="center" | 7158 || align="right" | 41,69
|| '''[[Willisau (Amt)|Willisou]]'''|| [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Wolhusen COA.png|35px|Wolhusen]] || [[Wolhusen]] ||Wouhuse|| align="center" | 4088 || align="right" | 14,3
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
|}
</div>
=== Z ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Zell LU COA.svg|35px|Zell]] || [[Zell LU]] ||Zäu|| align="center" | 1956 || align="right" | 13,91
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
|}
</div>
== Änderige im Gmeindsbestand sed 2000 ==
Im Kanton Luzern hets of de 1. Septämber 2004 folgendi Änderig gäh:
* D Gmeinde [[Beromünster]] ond [[Schwarzenbach]] hend sech zur Gmeind [[Beromünster]] zämegschlosse.
Uf de 1. Jäner 2005 hets folgendi Änderige gäh:
* D Gmeinde [[Herlisberg]] ond [[Römerswil]] hend sech zor Gmeind [[Römerswil]] zämegschlosse.
* D Gmeinde [[Kulmerau]], [[Triengen]] ond [[Wilihof]] hend sech zor Gmeind [[Triengen]] zämegschlosse.
Uf de 1. Jäner 2006 hets folgendi Änderige gäh:
* D Gmeinde [[Buchs LU]], [[Dagmersellen]] ond [[Uffikon]] hend sech zor Gmeind [[Dagmersellen]] zämegschlosse.
* D Gmeinde [[Ettiswil]] ond [[Kottwil]] hend sech zor Gmeind [[Ettiswil]] zämegschlosse.
* D Gmeinde [[Langnau bei Reiden]], [[Reiden]] ond [[Richenthal]] hend sech zor Gmeind [[Reiden]] zämegschlosse.
* D Gmeinde [[Willisau Land]] ond [[Willisau Stadt]] hend sech zor Stadt [[Willisau]] zämegschlosse.
Uf de 1. Jäner 2007 hets folgendi Änderige gäh:
* D Gmeinde [[Hohenrain]] ond [[Lieli LU|Lieli]] zor Gmeind Hohenrain zämegschlosse.
Uf de 1. Jäner 2009 hets folgendi Änderige gäh:
* ''[[Beromünster]]'' und ''[[Gunzwil]]'' → [[Beromünster]]
* ''[[Hitzkirch]]'', ''[[Gelfingen]]'', ''[[Hämikon]]'', ''[[Mosen LU|Mosen]]'', ''[[Müswangen]]'', ''[[Retschwil]]'' und ''[[Sulz LU|Sulz]]'' → [[Hitzkirch]]
* ''[[Triengen|Trienge]]'' und ''[[Winikon LU|Winike]]'' → [[Triengen|Trienge]]
Uf de 1. Jäner 2010 het sech Stadt [[Luzern|Lozärn]] ond d Gmeind [[Littau]] zor Stadt Lozärn zämeschlosse.
Uf de 1. Jäner 2013 händ sech folgendi Gmeinde zämegschlosse:
* ''[[Escholzmatt]]'' und ''[[Marbach LU]]'' → [[Escholzmatt-Marbach]]
* ''[[Ohmstal]]'' und ''[[Schötz]]'' → [[Schötz]]
* ''[[Beromünster]]'' und ''[[Neudorf LU]]'' → [[Beromünster]]
* ''[[Pfeffikon]]'' und ''[[Rickenbach LU]]'' → [[Rickenbach LU]]
== Weblink ==
{{Commonscat|Cities and villages in the canton of Lucerne|Gmeinde vom Kanton Lozärn}}
{{Navigationsleiste Gemeinden der Schweizer Kantone}}
[[Kategorie:Ort (Kanton Lozärn)| ]]
[[Kategorie:Kanton Lozärn]]
[[Kategorie:Gmeind in dr Schwiz|Lozärn]]
h4fhv15o7zl9bo1cs0g2w1fqwp1eq98
1086642
1086640
2026-07-11T12:22:58Z
Ziv
97109
([[c:GR|GR]]) [[File:Pic Ebikon.png]] → [[File:CHE Ebikon COA.svg]] → File replacement: jpg/png/gif to svg vector image ([[c::c:GR]])
1086642
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Gmeinde vom Kanton Lozärn}}
[[Datei:Karte Gemeinden des Kantons Luzern farbig 2013.png|miniatur|300px|Gmeinde vom Kanton Lozärn (Stand 2013)]]
Em [[Kanton Luzern|Kanton Lozärn]] gits em Momänt 83 [[Politische Gemeinde|politische Gmeinde]]. (Stand: 1. Januar 2013). Me seit dene [[Einwohnergemeinde|Ywohnergmeinde]]. Si sind bis Endi 2012 uf föif Ämter verteilt gsii. Sed em 1. Januar 2013 isch de Kanton Lozärn i sächs Wahlchreis iiteilt.
{{TOC}}
== Gmeinde vom Kanton Lozärn ==
Di ehemolige Hauptort vo de föif Ämter sind fett useghobe.
=== A ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offizielle Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimische Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Adligenswil.png|35px|Adligenswil]] || [[Adligenswil]] || Adlige || align="center" | 5369 || align="right" | 6,99
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Aesch LU COA.svg|35px|Aesch]] || [[Aesch LU]] || Äsch || align="center" | 937 || align="right" | 5,80
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Alberswil.svg|35px|Alberswil]] || [[Alberswil]] || Auberswiu || align="center" | 547 || align="right" | 3,53
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Altbüron COA.svg|35px|Altbüron]] || [[Altbüron]] || Altbüre || align="center" | 905 || align="right" | 6,80
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Altishofen COA.svg|35px|Altishofen]] || [[Altishofen]] || Altishofe || align="center" | 1335 || align="right" | 5,76
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Altwis.png|35px|Altwis]] || [[Altwis]] || Altwis || align="center" | 350 || align="right" | 2,93
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
|}
</div>
=== B ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Ballwil COA.svg|35px|Ballwil]] || [[Ballwil]] ||Baubu|| align="center" | 2326 || align="right" | 8,77
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Beromünster COA.svg|35px|Beromünster]] || [[Beromünster]] ||Möischter|| align="center" | 2538 || align="right" | 6,30
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Buchrain COA.svg|35px|Buchrain]] || [[Buchrain LU]] ||Bueri|| align="center" | 5282 || align="right" | 4,80
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Büron COA.svg|35px|Büron]] || [[Büron]] ||Büre|| align="center" | 1927 || align="right" | 5,37
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Buttisholz.svg|35px|Buttisholz]] || [[Buttisholz]] ||Budisholz|| align="center" | 2848 || align="right" | 16,71
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== D ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Dagmersellen COA.svg|35px|Dagmersellen]] || [[Dagmersellen]] ||Dagmersele|| align="center" | 4433 || align="right" | 24,00
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Dierikon.png|35px|Dierikon]] || [[Dierikon]] ||Dierike|| align="center" | 1268 || align="right" | 2,78
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Doppleschwand COA.svg|35px|Doppleschwand]] || [[Doppleschwand]] ||Dopplischwand|| align="center" | 697 || align="right" | 6,95
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
|}
</div>
=== E ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>{{EWD|CH-LU}}</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br /><small>i km²</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="90" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="110" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Ebersecken COA.svg|35px|Ebersecken]] || [[Ebersecken]] ||Äbersecke|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1126}} || align="right" | 8,56
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Ebikon COA.svg|35px|Ebikon]] || [[Ebikon]] ||Äbike|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1054}} || align="right" | 9,69
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Egolzwil.png|35px|Egolzwil]] || [[Egolzwil]] ||Egolzwil|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1127}} || align="right" | 4,18
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Eich COA.svg|35px|Eich]] || [[Eich LU]] ||Eich|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1084}} || align="right" | 9,22
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Emmen COA.svg|35px|Emmen]] || [[Emmen LU]] ||Ämme|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1024}} || align="right" | 20,37
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Entlebuch.png|35px|Entlebuch]] || [[Entlebuch LU]] ||Äntlibuech|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1002}} || align="right" | 56,90
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Ermensee COA.svg|35px|Ermensee]] || [[Ermensee]] ||Ärmesee|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1025}} || align="right" | 5,69
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Eschenbach LU COA.svg|35px|Eschenbach]] || [[Eschenbach LU]] ||Öschebach|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1026}} || align="right" | 13,21
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Escholzmatt-Marbach COA.svg|60px|Escholzmatt-Marbach]] || [[Escholzmatt-Marbach]] ||Äschlismatt-Marbech|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1010}} || align="right" | 106,39
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Ettiswil COA.svg|35px|Ettiswil]] || [[Ettiswil]] ||Ettiswil|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1128}} || align="right" | 12,58
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
|}
</div>
=== F ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Fischbach LU COA.svg|35px|Fischbach]] || [[Fischbach LU]] ||Fischbach|| align="center" | 699 || align="right" | 8,05
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Fluehli COA.svg|35px|Flühli]] || [[Flühli]] ||Flüeli|| align="center" | 1830 || align="right" | 108,24
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
|}
</div>
=== G ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Gettnau COA.svg|35px|Gettnau]] || [[Gettnau]] ||Gättnou|| align="center" | 964 || align="right" | 6,05
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Geuensee-blazon.svg|35px|Geuensee]] || [[Geuensee]] ||Göiesee|| align="center" | 2134 || align="right" | 6,47
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Gisikon COA.svg|35px|Gisikon]] || [[Gisikon]] ||Gisike|| align="center" | 887 || align="right" | 1,08
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Greppen.svg|35px|Greppen]] || [[Greppen]] ||Greppe|| align="center" | 889 || align="right" | 5,25
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Grossdietwil COA.svg|35px|Grossdietwil]] || [[Grossdietwil]] ||Grossdietu|| align="center" | 820 || align="right" | 10,2
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Grosswangen COA.svg|35px|Grosswangen]] || [[Grosswangen]] ||Grosswange|| align="center" | 2875 || align="right" | 19,7
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== H ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Hasle LU COA.svg|35px|Hasle]] || [[Hasle LU]] ||Hasli|| align="center" | 1724 || align="right" | 40,33
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Hergiswil.png|35px|Hergiswil]] || [[Hergiswil bei Willisau]] ||Hergiswiu bi Wilisou|| align="center" | 1815 || align="right" | 31,04
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Hildisrieden.png|35px|Hildisrieden]] || [[Hildisrieden]] ||Höudisriede|| align="center" | 1801 || align="right" | 7,04
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Hitzkirch.svg|35px|Hitzkirch]] || [[Hitzkirch]] ||Hetzchöuch|| align="center" | 2222 || align="right" | 3,55
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Hochdorf COA.svg|35px|Hochdorf]] || '''[[Hochdorf LU]]'''||Hofdere || align="center" | 7988 || align="right" | 10,31
|| '''[[Hochdorf (Amt)|Hofdere]]'''|| [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Hohenrain COA.svg|35px|Hohenrain]] || [[Hohenrain]] ||Hohnry|| align="center" | 2146 || align="right" | 19,84
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Honau.png|35px|Honau]] || [[Honau LU]] ||Honau|| align="center" | 352 || align="right" | 1,25
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Horw.png|35px|Horw]] || [[Horw]] ||Horb|| align="center" | 12'428 || align="right" | 20,43
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
|}
</div>
=== I ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Inwil LU.svg|35px|Inwil]] || [[Inwil LU]] ||Eibu|| align="center" | 2073 || align="right" | 10,32
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
|}
</div>
=== K ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Knutwil.svg|35px|Knutwil]] || [[Knutwil]] ||Chnutu|| align="center" | 1647 || align="right" | 9,74
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Kriens COA.svg|35px|Kriens]] || [[Kriens]] ||Chriens|| align="center" | 25'329 || align="right" | 27,31
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
|}
</div>
=== L ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Luthern COA.svg|35px|Luthern]] || [[Luthern]] ||Lutere|| align="center" | 1439 || align="right" | 37,76
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Wappen Luzern matt.svg|35px|Luzern]] || '''[[Luzern]]'''|| Lozärn || align="center" | 57'517 || align="right" | 24,15
|| '''[[Luzern (Amt)|Lozärn]]''' || [[Wahlkreis Luzern-Stadt|Lozärn-Stadt]]
|-
|}
</div>
=== M ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Malters.svg|35px|Malters]] || [[Malters]] ||Mauters|| align="center" | 6143 || align="right" | 28,57
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Mauensee.png|35px|Mauensee]] || [[Mauensee LU]] ||Mauesee|| align="center" | 1105 || align="right" | 45,1
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Meggen COA.svg|35px|Meggen]] || [[Meggen LU]] ||Megge|| align="center" | 6371 || align="right" | 13,93
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Meierskappel COA.svg|35px|Meierskappel]] || [[Meierskappel]] ||Meierschappu|| align="center" | 1079 || align="right" | 9,23
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Menznau.svg|35px|Menznau]] || [[Menznau]] ||Mänznu|| align="center" | 2715 || align="right" | 30,33
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
|}
</div>
=== N ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Nebikon.png|35px|Nebikon]] || [[Nebikon]] ||Näbike|| align="center" | 2175 || align="right" | 3,73
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Neuenkirch COA.svg|35px|Neuenkirch]] || [[Neuenkirch]] ||Nöiechöuch|| align="center" | 5725 || align="right" | 26,25
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Nottwil.svg|35px|Nottwil]] || [[Nottwil]] ||Nottu|| align="center" | 2876 || align="right" | 14,83
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== O ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Oberkirch COA.svg|35px|Oberkirch]] || [[Oberkirch LU]] ||Oberchöuch|| align="center" | 3037 || align="right" | 10,95
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== P ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Pfaffnau.png|35px|Pfaffnau]] || [[Pfaffnau]] ||Pfaffnou|| align="center" | 2063 || align="right" | 17,68
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
|}
</div>
=== R ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Rain LU.svg|35px|Rain]] || [[Rain LU]] ||Rain, Rëin|| align="center" | 2071 || align="right" | 9,42
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:Wappen Reiden.svg|35px|Reiden]] || [[Reiden]] ||Reide|| align="center" | 5857 || align="right" | 34,31
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Rickenbach LU COA.svg|35px|Rickenbach]] || [[Rickenbach LU]] ||Reckebach|| align="center" | 2066 || align="right" | 9,36
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Roggliswil.svg|35px|Roggliswil]] || [[Roggliswil]] ||Roggliswiu, Roggu|| align="center" | 648 || align="right" | 6,21
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Römerswil COA.svg|35px|Römerswil]] || [[Römerswil]] ||Römerswil|| align="center" | 1498 || align="right" | 17,39
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Romoos.png|35px|Romoos]] || [[Romoos]] ||Romoos|| align="center" | 735 || align="right" | 37,24
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Root.png|35px|Root]] || [[Root LU]] ||Root|| align="center" | 3826 || align="right" | 8,65
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Rothenburg COA.svg|35px|Rothenburg]] || [[Rothenburg LU]] ||Rooteborg|| align="center" | 6873 || align="right" | 15,50
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Ruswil.png|35px|Ruswil]] || [[Ruswil]] ||Rusmu|| align="center" | 6346 || align="right" | 45,25
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== S ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Schenkon.svg|35px|Schenkon]] || [[Schenkon]] ||Schänke|| align="center" | 2471 || align="right" | 7,67
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Schlierbach LU.svg|35px|Schlierbach]] || [[Schlierbach LU]] ||Schlierbech|| align="center" | 598 || align="right" | 7,17
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Schongau COA.svg|35px|Schongau]] || [[Schongau LU]] ||Schonge|| align="center" | 805 || align="right" | 12,43
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Schötz.svg|35px|Schötz]] || [[Schötz]] ||Schötz|| align="center" | 3231 || align="right" | 10,84
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Schuepfheim.png|35px|Schüpfheim]] || '''[[Schüpfheim LU]]'''||Schöpfe|| align="center" | 3749 || align="right" | 38,37
|| '''[[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]]''' || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Schwarzenberg LU.svg|35px|Schwarzenberg]] || [[Schwarzenberg LU]] ||Schwarzebärg|| align="center" | 1556 || align="right" | 39,31
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Sempach.png|35px|Sempach]] || [[Sempach]] ||Sämpech|| align="center" | 3775 || align="right" | 11,68
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Sursee.svg|35px|Sursee]] || '''[[Sursee]]'''||Soorsi || align="center" | 8186 || align="right" | 6,06
|| '''[[Sursee (Amt)|Sorsi]]''' || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== T ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Triengen COA.svg|35px|Triengen]] || [[Triengen]] ||Trienge|| align="center" | 3466 || align="right" | 14,51
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== U ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Udligenswil COA.svg|35px|Udligenswil]] || [[Udligenswil]] ||Uedlige|| align="center" | 2108 || align="right" | 6,22
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Ufhusen.svg|35px|Ufhusen]] || [[Ufhusen]] ||Ufhuse|| align="center" | 837 || align="right" | 12,21
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
|}
</div>
=== V ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Vitznau.png|35px|Vitznau]] || [[Vitznau]] ||Vetznau|| align="center" | 1246 || align="right" | 11,76
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
|}
</div>
=== W ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Wauwil COA.svg|35px|Wauwil]] || [[Wauwil]] ||Wawu|| align="center" | 1598 || align="right" | 2,96
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Weggis COA.png|35px|Weggis]] || [[Weggis]] ||Wäggis|| align="center" | 3843 || align="right" | 25,29
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Werthenstein COA.svg|35px|Werthenstein]] || [[Werthenstein]] ||Wärtestei|| align="center" | 1917 || align="right" | 15,8
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Wikon COA.svg|35px|Wikon]] || [[Wikon]] ||Wike|| align="center" | 1359 || align="right" | 8,3
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Willisau.png|35px|Willisau]] || '''[[Willisau]]'''||Willisou || align="center" | 7158 || align="right" | 41,69
|| '''[[Willisau (Amt)|Willisou]]'''|| [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Wolhusen COA.png|35px|Wolhusen]] || [[Wolhusen]] ||Wouhuse|| align="center" | 4088 || align="right" | 14,3
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
|}
</div>
=== Z ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Zell LU COA.svg|35px|Zell]] || [[Zell LU]] ||Zäu|| align="center" | 1956 || align="right" | 13,91
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
|}
</div>
== Änderige im Gmeindsbestand sed 2000 ==
Im Kanton Luzern hets of de 1. Septämber 2004 folgendi Änderig gäh:
* D Gmeinde [[Beromünster]] ond [[Schwarzenbach]] hend sech zur Gmeind [[Beromünster]] zämegschlosse.
Uf de 1. Jäner 2005 hets folgendi Änderige gäh:
* D Gmeinde [[Herlisberg]] ond [[Römerswil]] hend sech zor Gmeind [[Römerswil]] zämegschlosse.
* D Gmeinde [[Kulmerau]], [[Triengen]] ond [[Wilihof]] hend sech zor Gmeind [[Triengen]] zämegschlosse.
Uf de 1. Jäner 2006 hets folgendi Änderige gäh:
* D Gmeinde [[Buchs LU]], [[Dagmersellen]] ond [[Uffikon]] hend sech zor Gmeind [[Dagmersellen]] zämegschlosse.
* D Gmeinde [[Ettiswil]] ond [[Kottwil]] hend sech zor Gmeind [[Ettiswil]] zämegschlosse.
* D Gmeinde [[Langnau bei Reiden]], [[Reiden]] ond [[Richenthal]] hend sech zor Gmeind [[Reiden]] zämegschlosse.
* D Gmeinde [[Willisau Land]] ond [[Willisau Stadt]] hend sech zor Stadt [[Willisau]] zämegschlosse.
Uf de 1. Jäner 2007 hets folgendi Änderige gäh:
* D Gmeinde [[Hohenrain]] ond [[Lieli LU|Lieli]] zor Gmeind Hohenrain zämegschlosse.
Uf de 1. Jäner 2009 hets folgendi Änderige gäh:
* ''[[Beromünster]]'' und ''[[Gunzwil]]'' → [[Beromünster]]
* ''[[Hitzkirch]]'', ''[[Gelfingen]]'', ''[[Hämikon]]'', ''[[Mosen LU|Mosen]]'', ''[[Müswangen]]'', ''[[Retschwil]]'' und ''[[Sulz LU|Sulz]]'' → [[Hitzkirch]]
* ''[[Triengen|Trienge]]'' und ''[[Winikon LU|Winike]]'' → [[Triengen|Trienge]]
Uf de 1. Jäner 2010 het sech Stadt [[Luzern|Lozärn]] ond d Gmeind [[Littau]] zor Stadt Lozärn zämeschlosse.
Uf de 1. Jäner 2013 händ sech folgendi Gmeinde zämegschlosse:
* ''[[Escholzmatt]]'' und ''[[Marbach LU]]'' → [[Escholzmatt-Marbach]]
* ''[[Ohmstal]]'' und ''[[Schötz]]'' → [[Schötz]]
* ''[[Beromünster]]'' und ''[[Neudorf LU]]'' → [[Beromünster]]
* ''[[Pfeffikon]]'' und ''[[Rickenbach LU]]'' → [[Rickenbach LU]]
== Weblink ==
{{Commonscat|Cities and villages in the canton of Lucerne|Gmeinde vom Kanton Lozärn}}
{{Navigationsleiste Gemeinden der Schweizer Kantone}}
[[Kategorie:Ort (Kanton Lozärn)| ]]
[[Kategorie:Kanton Lozärn]]
[[Kategorie:Gmeind in dr Schwiz|Lozärn]]
9mr4j967034z7jcdbaya5ht34lth5mg
1086650
1086642
2026-07-11T15:16:09Z
SpinnerLaserzthe2nd
83904
([[c:GR|GR]]) [[File:Pic Romoos.png]] → [[File:CHE Romoos COA.svg]]
1086650
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Gmeinde vom Kanton Lozärn}}
[[Datei:Karte Gemeinden des Kantons Luzern farbig 2013.png|miniatur|300px|Gmeinde vom Kanton Lozärn (Stand 2013)]]
Em [[Kanton Luzern|Kanton Lozärn]] gits em Momänt 83 [[Politische Gemeinde|politische Gmeinde]]. (Stand: 1. Januar 2013). Me seit dene [[Einwohnergemeinde|Ywohnergmeinde]]. Si sind bis Endi 2012 uf föif Ämter verteilt gsii. Sed em 1. Januar 2013 isch de Kanton Lozärn i sächs Wahlchreis iiteilt.
{{TOC}}
== Gmeinde vom Kanton Lozärn ==
Di ehemolige Hauptort vo de föif Ämter sind fett useghobe.
=== A ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offizielle Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimische Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Adligenswil.png|35px|Adligenswil]] || [[Adligenswil]] || Adlige || align="center" | 5369 || align="right" | 6,99
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Aesch LU COA.svg|35px|Aesch]] || [[Aesch LU]] || Äsch || align="center" | 937 || align="right" | 5,80
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Alberswil.svg|35px|Alberswil]] || [[Alberswil]] || Auberswiu || align="center" | 547 || align="right" | 3,53
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Altbüron COA.svg|35px|Altbüron]] || [[Altbüron]] || Altbüre || align="center" | 905 || align="right" | 6,80
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Altishofen COA.svg|35px|Altishofen]] || [[Altishofen]] || Altishofe || align="center" | 1335 || align="right" | 5,76
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Altwis.png|35px|Altwis]] || [[Altwis]] || Altwis || align="center" | 350 || align="right" | 2,93
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
|}
</div>
=== B ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Ballwil COA.svg|35px|Ballwil]] || [[Ballwil]] ||Baubu|| align="center" | 2326 || align="right" | 8,77
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Beromünster COA.svg|35px|Beromünster]] || [[Beromünster]] ||Möischter|| align="center" | 2538 || align="right" | 6,30
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Buchrain COA.svg|35px|Buchrain]] || [[Buchrain LU]] ||Bueri|| align="center" | 5282 || align="right" | 4,80
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Büron COA.svg|35px|Büron]] || [[Büron]] ||Büre|| align="center" | 1927 || align="right" | 5,37
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Buttisholz.svg|35px|Buttisholz]] || [[Buttisholz]] ||Budisholz|| align="center" | 2848 || align="right" | 16,71
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== D ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Dagmersellen COA.svg|35px|Dagmersellen]] || [[Dagmersellen]] ||Dagmersele|| align="center" | 4433 || align="right" | 24,00
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Dierikon.png|35px|Dierikon]] || [[Dierikon]] ||Dierike|| align="center" | 1268 || align="right" | 2,78
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Doppleschwand COA.svg|35px|Doppleschwand]] || [[Doppleschwand]] ||Dopplischwand|| align="center" | 697 || align="right" | 6,95
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
|}
</div>
=== E ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>{{EWD|CH-LU}}</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br /><small>i km²</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="90" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="110" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Ebersecken COA.svg|35px|Ebersecken]] || [[Ebersecken]] ||Äbersecke|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1126}} || align="right" | 8,56
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Ebikon COA.svg|35px|Ebikon]] || [[Ebikon]] ||Äbike|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1054}} || align="right" | 9,69
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Egolzwil.png|35px|Egolzwil]] || [[Egolzwil]] ||Egolzwil|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1127}} || align="right" | 4,18
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Eich COA.svg|35px|Eich]] || [[Eich LU]] ||Eich|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1084}} || align="right" | 9,22
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Emmen COA.svg|35px|Emmen]] || [[Emmen LU]] ||Ämme|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1024}} || align="right" | 20,37
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Entlebuch.png|35px|Entlebuch]] || [[Entlebuch LU]] ||Äntlibuech|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1002}} || align="right" | 56,90
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Ermensee COA.svg|35px|Ermensee]] || [[Ermensee]] ||Ärmesee|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1025}} || align="right" | 5,69
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Eschenbach LU COA.svg|35px|Eschenbach]] || [[Eschenbach LU]] ||Öschebach|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1026}} || align="right" | 13,21
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Escholzmatt-Marbach COA.svg|60px|Escholzmatt-Marbach]] || [[Escholzmatt-Marbach]] ||Äschlismatt-Marbech|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1010}} || align="right" | 106,39
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Ettiswil COA.svg|35px|Ettiswil]] || [[Ettiswil]] ||Ettiswil|| align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1128}} || align="right" | 12,58
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
|}
</div>
=== F ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Fischbach LU COA.svg|35px|Fischbach]] || [[Fischbach LU]] ||Fischbach|| align="center" | 699 || align="right" | 8,05
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Fluehli COA.svg|35px|Flühli]] || [[Flühli]] ||Flüeli|| align="center" | 1830 || align="right" | 108,24
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
|}
</div>
=== G ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Gettnau COA.svg|35px|Gettnau]] || [[Gettnau]] ||Gättnou|| align="center" | 964 || align="right" | 6,05
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Geuensee-blazon.svg|35px|Geuensee]] || [[Geuensee]] ||Göiesee|| align="center" | 2134 || align="right" | 6,47
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Gisikon COA.svg|35px|Gisikon]] || [[Gisikon]] ||Gisike|| align="center" | 887 || align="right" | 1,08
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Greppen.svg|35px|Greppen]] || [[Greppen]] ||Greppe|| align="center" | 889 || align="right" | 5,25
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Grossdietwil COA.svg|35px|Grossdietwil]] || [[Grossdietwil]] ||Grossdietu|| align="center" | 820 || align="right" | 10,2
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Grosswangen COA.svg|35px|Grosswangen]] || [[Grosswangen]] ||Grosswange|| align="center" | 2875 || align="right" | 19,7
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== H ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Hasle LU COA.svg|35px|Hasle]] || [[Hasle LU]] ||Hasli|| align="center" | 1724 || align="right" | 40,33
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Hergiswil.png|35px|Hergiswil]] || [[Hergiswil bei Willisau]] ||Hergiswiu bi Wilisou|| align="center" | 1815 || align="right" | 31,04
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Hildisrieden.png|35px|Hildisrieden]] || [[Hildisrieden]] ||Höudisriede|| align="center" | 1801 || align="right" | 7,04
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Hitzkirch.svg|35px|Hitzkirch]] || [[Hitzkirch]] ||Hetzchöuch|| align="center" | 2222 || align="right" | 3,55
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Hochdorf COA.svg|35px|Hochdorf]] || '''[[Hochdorf LU]]'''||Hofdere || align="center" | 7988 || align="right" | 10,31
|| '''[[Hochdorf (Amt)|Hofdere]]'''|| [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Hohenrain COA.svg|35px|Hohenrain]] || [[Hohenrain]] ||Hohnry|| align="center" | 2146 || align="right" | 19,84
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Honau.png|35px|Honau]] || [[Honau LU]] ||Honau|| align="center" | 352 || align="right" | 1,25
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Horw.png|35px|Horw]] || [[Horw]] ||Horb|| align="center" | 12'428 || align="right" | 20,43
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
|}
</div>
=== I ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Inwil LU.svg|35px|Inwil]] || [[Inwil LU]] ||Eibu|| align="center" | 2073 || align="right" | 10,32
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
|}
</div>
=== K ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Knutwil.svg|35px|Knutwil]] || [[Knutwil]] ||Chnutu|| align="center" | 1647 || align="right" | 9,74
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Kriens COA.svg|35px|Kriens]] || [[Kriens]] ||Chriens|| align="center" | 25'329 || align="right" | 27,31
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
|}
</div>
=== L ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Luthern COA.svg|35px|Luthern]] || [[Luthern]] ||Lutere|| align="center" | 1439 || align="right" | 37,76
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Wappen Luzern matt.svg|35px|Luzern]] || '''[[Luzern]]'''|| Lozärn || align="center" | 57'517 || align="right" | 24,15
|| '''[[Luzern (Amt)|Lozärn]]''' || [[Wahlkreis Luzern-Stadt|Lozärn-Stadt]]
|-
|}
</div>
=== M ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Malters.svg|35px|Malters]] || [[Malters]] ||Mauters|| align="center" | 6143 || align="right" | 28,57
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Mauensee.png|35px|Mauensee]] || [[Mauensee LU]] ||Mauesee|| align="center" | 1105 || align="right" | 45,1
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Meggen COA.svg|35px|Meggen]] || [[Meggen LU]] ||Megge|| align="center" | 6371 || align="right" | 13,93
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Meierskappel COA.svg|35px|Meierskappel]] || [[Meierskappel]] ||Meierschappu|| align="center" | 1079 || align="right" | 9,23
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Menznau.svg|35px|Menznau]] || [[Menznau]] ||Mänznu|| align="center" | 2715 || align="right" | 30,33
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
|}
</div>
=== N ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Nebikon.png|35px|Nebikon]] || [[Nebikon]] ||Näbike|| align="center" | 2175 || align="right" | 3,73
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Neuenkirch COA.svg|35px|Neuenkirch]] || [[Neuenkirch]] ||Nöiechöuch|| align="center" | 5725 || align="right" | 26,25
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Nottwil.svg|35px|Nottwil]] || [[Nottwil]] ||Nottu|| align="center" | 2876 || align="right" | 14,83
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== O ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Oberkirch COA.svg|35px|Oberkirch]] || [[Oberkirch LU]] ||Oberchöuch|| align="center" | 3037 || align="right" | 10,95
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== P ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Pfaffnau.png|35px|Pfaffnau]] || [[Pfaffnau]] ||Pfaffnou|| align="center" | 2063 || align="right" | 17,68
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
|}
</div>
=== R ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Rain LU.svg|35px|Rain]] || [[Rain LU]] ||Rain, Rëin|| align="center" | 2071 || align="right" | 9,42
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:Wappen Reiden.svg|35px|Reiden]] || [[Reiden]] ||Reide|| align="center" | 5857 || align="right" | 34,31
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Rickenbach LU COA.svg|35px|Rickenbach]] || [[Rickenbach LU]] ||Reckebach|| align="center" | 2066 || align="right" | 9,36
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Roggliswil.svg|35px|Roggliswil]] || [[Roggliswil]] ||Roggliswiu, Roggu|| align="center" | 648 || align="right" | 6,21
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Römerswil COA.svg|35px|Römerswil]] || [[Römerswil]] ||Römerswil|| align="center" | 1498 || align="right" | 17,39
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Romoos COA.svg|35px|Romoos]] || [[Romoos]] ||Romoos|| align="center" | 735 || align="right" | 37,24
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Root.png|35px|Root]] || [[Root LU]] ||Root|| align="center" | 3826 || align="right" | 8,65
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Rothenburg COA.svg|35px|Rothenburg]] || [[Rothenburg LU]] ||Rooteborg|| align="center" | 6873 || align="right" | 15,50
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Ruswil.png|35px|Ruswil]] || [[Ruswil]] ||Rusmu|| align="center" | 6346 || align="right" | 45,25
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== S ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Schenkon.svg|35px|Schenkon]] || [[Schenkon]] ||Schänke|| align="center" | 2471 || align="right" | 7,67
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Schlierbach LU.svg|35px|Schlierbach]] || [[Schlierbach LU]] ||Schlierbech|| align="center" | 598 || align="right" | 7,17
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Schongau COA.svg|35px|Schongau]] || [[Schongau LU]] ||Schonge|| align="center" | 805 || align="right" | 12,43
|| [[Hochdorf (Amt)|Hofdere]] || [[Wahlkreis Hochdorf|Hofdere]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Schötz.svg|35px|Schötz]] || [[Schötz]] ||Schötz|| align="center" | 3231 || align="right" | 10,84
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Schuepfheim.png|35px|Schüpfheim]] || '''[[Schüpfheim LU]]'''||Schöpfe|| align="center" | 3749 || align="right" | 38,37
|| '''[[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]]''' || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Schwarzenberg LU.svg|35px|Schwarzenberg]] || [[Schwarzenberg LU]] ||Schwarzebärg|| align="center" | 1556 || align="right" | 39,31
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Sempach.png|35px|Sempach]] || [[Sempach]] ||Sämpech|| align="center" | 3775 || align="right" | 11,68
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Sursee.svg|35px|Sursee]] || '''[[Sursee]]'''||Soorsi || align="center" | 8186 || align="right" | 6,06
|| '''[[Sursee (Amt)|Sorsi]]''' || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== T ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Triengen COA.svg|35px|Triengen]] || [[Triengen]] ||Trienge|| align="center" | 3466 || align="right" | 14,51
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Sursee|Sorsi]]
|-
|}
</div>
=== U ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Udligenswil COA.svg|35px|Udligenswil]] || [[Udligenswil]] ||Uedlige|| align="center" | 2108 || align="right" | 6,22
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Ufhusen.svg|35px|Ufhusen]] || [[Ufhusen]] ||Ufhuse|| align="center" | 837 || align="right" | 12,21
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
|}
</div>
=== V ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Vitznau.png|35px|Vitznau]] || [[Vitznau]] ||Vetznau|| align="center" | 1246 || align="right" | 11,76
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
|}
</div>
=== W ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Wauwil COA.svg|35px|Wauwil]] || [[Wauwil]] ||Wawu|| align="center" | 1598 || align="right" | 2,96
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Weggis COA.png|35px|Weggis]] || [[Weggis]] ||Wäggis|| align="center" | 3843 || align="right" | 25,29
|| [[Luzern (Amt)|Lozärn]] || [[Wahlkreis Luzern-Land|Lozärn-Land]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Werthenstein COA.svg|35px|Werthenstein]] || [[Werthenstein]] ||Wärtestei|| align="center" | 1917 || align="right" | 15,8
|| [[Entlebuch (Amt)|Äntlibuech]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Wikon COA.svg|35px|Wikon]] || [[Wikon]] ||Wike|| align="center" | 1359 || align="right" | 8,3
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Willisau.png|35px|Willisau]] || '''[[Willisau]]'''||Willisou || align="center" | 7158 || align="right" | 41,69
|| '''[[Willisau (Amt)|Willisou]]'''|| [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Wolhusen COA.png|35px|Wolhusen]] || [[Wolhusen]] ||Wouhuse|| align="center" | 4088 || align="right" | 14,3
|| [[Sursee (Amt)|Sorsi]] || [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
|-
|}
</div>
=== Z ===
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vor Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Yheimisch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Ywohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br />km²
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="80" | '''Amt'''<br /><small>(bis Endi 2012)</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="100" | '''Wahlchreis'''<br /><small>(ab em 1. Jan. 2013)</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Zell LU COA.svg|35px|Zell]] || [[Zell LU]] ||Zäu|| align="center" | 1956 || align="right" | 13,91
|| [[Willisau (Amt)|Willisou]] || [[Wahlkreis Willisau|Willisou]]
|-
|}
</div>
== Änderige im Gmeindsbestand sed 2000 ==
Im Kanton Luzern hets of de 1. Septämber 2004 folgendi Änderig gäh:
* D Gmeinde [[Beromünster]] ond [[Schwarzenbach]] hend sech zur Gmeind [[Beromünster]] zämegschlosse.
Uf de 1. Jäner 2005 hets folgendi Änderige gäh:
* D Gmeinde [[Herlisberg]] ond [[Römerswil]] hend sech zor Gmeind [[Römerswil]] zämegschlosse.
* D Gmeinde [[Kulmerau]], [[Triengen]] ond [[Wilihof]] hend sech zor Gmeind [[Triengen]] zämegschlosse.
Uf de 1. Jäner 2006 hets folgendi Änderige gäh:
* D Gmeinde [[Buchs LU]], [[Dagmersellen]] ond [[Uffikon]] hend sech zor Gmeind [[Dagmersellen]] zämegschlosse.
* D Gmeinde [[Ettiswil]] ond [[Kottwil]] hend sech zor Gmeind [[Ettiswil]] zämegschlosse.
* D Gmeinde [[Langnau bei Reiden]], [[Reiden]] ond [[Richenthal]] hend sech zor Gmeind [[Reiden]] zämegschlosse.
* D Gmeinde [[Willisau Land]] ond [[Willisau Stadt]] hend sech zor Stadt [[Willisau]] zämegschlosse.
Uf de 1. Jäner 2007 hets folgendi Änderige gäh:
* D Gmeinde [[Hohenrain]] ond [[Lieli LU|Lieli]] zor Gmeind Hohenrain zämegschlosse.
Uf de 1. Jäner 2009 hets folgendi Änderige gäh:
* ''[[Beromünster]]'' und ''[[Gunzwil]]'' → [[Beromünster]]
* ''[[Hitzkirch]]'', ''[[Gelfingen]]'', ''[[Hämikon]]'', ''[[Mosen LU|Mosen]]'', ''[[Müswangen]]'', ''[[Retschwil]]'' und ''[[Sulz LU|Sulz]]'' → [[Hitzkirch]]
* ''[[Triengen|Trienge]]'' und ''[[Winikon LU|Winike]]'' → [[Triengen|Trienge]]
Uf de 1. Jäner 2010 het sech Stadt [[Luzern|Lozärn]] ond d Gmeind [[Littau]] zor Stadt Lozärn zämeschlosse.
Uf de 1. Jäner 2013 händ sech folgendi Gmeinde zämegschlosse:
* ''[[Escholzmatt]]'' und ''[[Marbach LU]]'' → [[Escholzmatt-Marbach]]
* ''[[Ohmstal]]'' und ''[[Schötz]]'' → [[Schötz]]
* ''[[Beromünster]]'' und ''[[Neudorf LU]]'' → [[Beromünster]]
* ''[[Pfeffikon]]'' und ''[[Rickenbach LU]]'' → [[Rickenbach LU]]
== Weblink ==
{{Commonscat|Cities and villages in the canton of Lucerne|Gmeinde vom Kanton Lozärn}}
{{Navigationsleiste Gemeinden der Schweizer Kantone}}
[[Kategorie:Ort (Kanton Lozärn)| ]]
[[Kategorie:Kanton Lozärn]]
[[Kategorie:Gmeind in dr Schwiz|Lozärn]]
la1di6oga4ttgl4fe1ycpxlt69kd63d
Gemeinden des Kantons Tessin
0
13581
1086644
1083427
2026-07-11T12:31:36Z
Ziv
97109
([[c:GR|GR]]) [[File:Giornico-coat of arms.svg]] → [[File:CHE Giornico COA 2025.svg]] → File replacement: update to new version ([[c:c:GR]])
1086644
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Gmeinde vum Kanton Tessin}}
De [[Kanton Tessin]] hät 115 [[Politische Gemeinde|politischi Gmainde]] (Stand: 2. April 2017). D Bezirkshoptort sind iigfetted.
E paar grööseri Oort im Tessin hend im Schwizertütsche en aigni Form, bsunders im [[Gurinerdeutsch|Gurinnertütsch]] (mit eme Stern* bizaichent) und im Uurnertütsch (lmo. bedüted [[Lombardische Sprache|Lombardisch]]).
{{TOC}}
== A ==
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vo de Gemeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Iihaimisch / Tütsch Name'''<br /><small>*Name uf Gurynnertitsch</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Iiwohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flächi'''<br /><small>i km²</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="90" | '''Bezirk'''
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Acquarossa COA.svg|35px]]|| '''[[Acquarossa]]''' || || align="center" | 1875 || align="right" | 61,7
|| [[Bezirk Blenio|Blenio]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Agno COA.svg|35px]]|| [[Agno TI]] ||lmo. Agn [aɲ]|| align="center" | 3776 || align="right" | 2,5
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Alto Malcantone COA.svg|35px]]|| [[Alto Malcantone]] || || align="center" | 1234 || align="right" | 22,1
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Airolo COA.svg|35px]]|| [[Airolo]] ||lmo. Airoeu [aj'rø]<br>Aeruls*; Eriels|| align="center" | 1628 || align="right" | 94,5
|| [[Bezirk Leventina|Leventina]]
|-
|align="center"|[[Datei:Aranno-coat of arms.svg|35px]]|| [[Aranno]] || lmo. Arann [a'ran] ||align="center" | 300 || align="right" | 2,6
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Arbedo-Castione COA.svg|35px]]|| [[Arbedo-Castione]] ||lmo. Arbed-Cagion [ar'beːt ka'dʒoŋ]|| align="center" | 3975 || align="right" | 21,3
|| [[Bezirk Bellinzona|Bellinzona]]
|-
|align="center"|[[Datei:Arogno-coat of arms.svg|35px]]|| [[Arogno]] || lmo. Aroeugn [a'røɲ]|| align="center" | 970 || align="right" | 8,6
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Ascona-coat of arms.png|35px]]|| [[Ascona]] ||lmo. Scona ['ʃkona]<br>Askona|| align="center" | 5355 || align="right" | 5,0
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|align="center"|[[Datei:Astano-coat of arms.svg|35px]]|| [[Astano]] || lmo. Stan [ʃtaŋ] || align="center" | 285 || align="right" | 3,8
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Avegno Gordevio COA.svg|35px]]|| [[Avegno-Gordevio]] ||lmo. Avegn [a'vɛɲ]|| align="center" | 542 || align="right" | 8,1
|| [[Bezirk Vallemaggia|Vallemaggia]]
|-
|}
</div>
== B ==
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vo de Gemeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Iihaimisch / Tütsch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Iiwohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flächi'''<br /><small>i km²</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="90" | '''Bezirk'''
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Balerna COA.svg|35px]]|| [[Balerna]] ||lmo. Balerna [ba'lɛːrna]|| align="center" | 3507 || align="right" | 2,6
|| [[Bezirk Mendrisio|Mendrisio]]
|-
|align="center"|[[Datei:Bedano-coat of arms.svg|35px]]|| [[Bedano]] || lmo. Bedan [be'daŋ]|| align="center" | 1328 || align="right" | 1,9
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Bedigliora-coat of arms.svg|35px]]|| [[Bedigliora]] ||lmo. Bobioeuva [bu'bjøːva]|| align="center" | 605 || align="right" | 2,5
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Bedretto-coat of arms.svg|35px]]|| [[Bedretto]] ||lmo. Bidree [bi'dre]|| align="center" | 71 || align="right" | 75,2
|| [[Bezirk Leventina|Leventina]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Bellinzona COA.svg|35px|Bellinzona]]|| '''[[Bellinzona]]''' ||lmo. Belinzonna [belin'tsɔna]<br>Bällänz*; Bällez|| align="center" | 16'880 || align="right" | 164,96
|| [[Bezirk Bellinzona|Bellinzona]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Biasca TI COA.svg|35px]]|| '''[[Biasca]]''' ||lmo. Biasca ['bjaʃca]|| align="center" | 5938 || align="right" | 59,1
|| [[Bezirk Riviera|Riviera]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Bioggio COA.svg|35px]]|| [[Bioggio]] ||lmo. Bioeugg ['bjødʒ]|| align="center" | 2315 || align="right" | 5,0
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Bissone COA.svg|35px]]|| [[Bissone]] ||lmo. Bisson [bi'suŋ]|| align="center" | 803 || align="right" | 1,8
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Blenio COA.svg|35px]]|| [[Blenio]] || || align="center" | 1726|| align="right" | 263,9 || [[Bezirk Blenio|Blenio]]
|-
|align="center"|[[Datei:Bodio-coat of arms.svg|35px]]|| [[Bodio TI]] ||lmo. Boeuid ['bejt]|| align="center" | 1083 || align="right" | 6,4
|| [[Bezirk Leventina|Leventina]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Bosco-Gurin COA.svg|35px]]|| [[Bosco/Gurin]] ||lmo. Bosch ['boːʃk];<br>Gurynn*|| align="center" | 62 || align="right" | 3,8
|| [[Bezirk Vallemaggia|Vallemaggia]]
|-
|align="center"|[[Datei:Breggia CoA.png|35px]]|| [[Breggia TI]] ||lmo. Brencia || align="center" | 2001 || align="right" | 25,85 || [[Bezirk Mendrisio|Mendrisio]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Brione (Verzasca) COA.svg|35px]]|| [[Brione (Verzasca)]] ||lmo. Brion ['brjom]|| align="center" | 207 || align="right" | 48,5
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Brione sopra Minusio TI COA.svg|35px]]|| [[Brione sopra Minusio]] ||lmo. Brion ['brjuŋ]|| align="center" | 523 || align="right" | 3,8
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|align="center"|[[Datei:Brissago-coat of arms.svg|35px]]|| [[Brissago TI]] ||lmo. Brissagh [bri'saːk]|| align="center" | 1870 || align="right" | 17,8
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|align="center"|[[Datei:BrusinoArsizio-coat of arms.svg|35px]]|| [[Brusino Arsizio]] ||lmo. Brusin Sciss [bry'ziŋ ʃis]|| align="center" | 468 || align="right" | 4,1
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|}
</div>
== C ==
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vo de Gemeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Iihaimisch / Tütsch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Iiwohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flächi'''<br /><small>i km²</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="90" | '''Bezirk'''
|-
|align="center"|[[Datei:Cademario-coat of arms.svg|35px]]|| [[Cademario]] ||lmo. Canvee [kaɱ'veː]|| align="center" | 674 || align="right" | 3,9
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Cadempino-coat of arms.svg|35px]]|| [[Cadempino]] ||Cadempin [kadem'piŋ]|| align="center" | 1360 || align="right" | 0,8
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Cadenazzo-coat of arms.svg|35px]]|| [[Cadenazzo]] ||lmo. Cadenazz [kad'nats]|| align="center" | 2089 || align="right" | 5,7
|| [[Bezirk Bellinzona|Bellinzona]]
|-
|align="center"|[[Datei:Campo(Vallemaggia)-coat of arms.svg|35px]]|| [[Campo (Vallemaggia)]] ||lmo. Camp ['caːmp]|| align="center" | 53 || align="right" | 43,3
|| [[Bezirk Vallemaggia|Vallemaggia]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Canobbio COA.svg|35px]]|| [[Canobbio]] ||lmo. Canoeubbi [ka'nøbi]|| align="center" | 1821 || align="right" | 1,3
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Capriasca-coat of arms.svg|35px]]|| [[Capriasca]] ||lmo. Cavriasca [kavri'aska]|| align="center" | 4623 || align="right" | 26,2
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Caslano-coat of arms.svg|35px]]|| [[Caslano]] ||lmo. Caslan [ka'ʒlaŋ]|| align="center" | 3758 || align="right" | 2,8
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:CastelSanPietro-coat of arms.svg|35px]]|| [[Castel San Pietro TI]] ||lmo. Castell San Pedro [ka'ʃtɛl sampeːdru]|| align="center" | 2028 || align="right" | 11,4
|| [[Bezirk Mendrisio|Mendrisio]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Centovalli TI COA.png|35px]]|| [[Centovalli TI|Centovalli]] || || align="center" | 1162 || align="right" | 51,39
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|align="center"|[[Datei:Cerentino-coat of arms.svg|35px]]|| [[Cerentino]] ||lmo. Scerentin [ʃere'ntiŋ]<br>Tscharantiin*|| align="center" | 66 || align="right" | 20,1
|| [[Bezirk Vallemaggia|Vallemaggia]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Cevio COA.svg|35px]]|| '''[[Cevio]]''' ||lmo. Cevi ['ʃeːvi]<br>Tschaabi*|| align="center" | 474 || align="right" | 14,8
|| [[Bezirk Vallemaggia|Vallemaggia]]
|-
|align="center"|[[Datei:Chiasso-coat of arms.svg|35px]]|| [[Chiasso]] ||lmo. Ciass [tʃas]|| align="center" | 7706 || align="right" | 5,3
|| [[Bezirk Mendrisio|Mendrisio]]
|-
|align="center"|[[Datei:Coldrerio-coat of arms.svg|35px]]|| [[Coldrerio]] ||lmo. Coldree [koldreː]|| align="center" | 2614 || align="right" | 2,5
|| [[Bezirk Mendrisio|Mendrisio]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Collina d'Oro COA.svg|35px]]|| [[Collina d’Oro]] || lmo. Collina [ku'lina]|| align="center" | 4240 || align="right" | 6,0
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Comano-coat of arms.svg|35px]]|| [[Comano TI]] ||lmo. Coman [ko'maŋ]|| align="center" | 1729 || align="right" | 2,0
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Corippo.jpg|35px]]|| [[Corippo]] ||lmo. Coripp [ko'rip]|| align="center" | 17 || align="right" | 7,7
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|align="center"|[[Datei:Croglio-coat of arms.svg|35px]]|| [[Croglio]] ||lmo. Croeuj ['krøj]|| align="center" | 850 || align="right" | 4,4
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Cugnasco-Gerra COA.svg|35px]]|| [[Cugnasco-Gerra]] || || align="center" | 2887 || align="right" | 35,71
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|align="center"|[[Datei:Cureglia-coat of arms.svg|35px]]|| [[Cureglia]] ||lmo. Curea [ky'rea]|| align="center" | 1277 || align="right" | 1,1
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Curio-coat of arms.svg|35px]]|| [[Curio TI|Curio]] ||lmo. Curi ['kyːri]|| align="center" | 553 || align="right" | 2,9
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|}
</div>
== D ==
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vo de Gemeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Iihaimisch / Tütsch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Iiwohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flächi'''<br /><small>i km²</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="90" | '''Bezirk'''
|-
|align="center"|[[Datei:Dalpe-coat of arms.svg|35px]]|| [[Dalpe]] || lmo. Dalp [daːlp]/[dɛːlp] || align="center" | 165 || align="right" | 14,5
|| [[Bezirk Leventina|Leventina]]
|-
|}
</div>
== F ==
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vo de Gemeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Iihaimisch / Tütsch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Iiwohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flächi'''<br /><small>i km²</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="90" | '''Bezirk'''
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Faido COA.svg|35px]]|| '''[[Faido]]''' ||lmo. Faid [fa'iːt]<br>Feid*; Fäid|| align="center" | 2026 || align="right" | 25,5
|| [[Bezirk Leventina|Leventina]]
|-
|align="center"|[[Datei:Frasco-coat of arms.svg|35px]]|| [[Frasco]] ||lmo. Frasch [fraːʃk]|| align="center" | 101 || align="right" | 25,8
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|}
</div>
== G ==
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vo de Gemeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Iihaimisch / Tütsch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Iiwohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flächi'''<br /><small>i km²</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="90" | '''Bezirk'''
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Gambarogno TI COA.svg|35px]]|| [[Gambarogno TI|Gambarogno]] || || align="center" | 5060 || align="right" | 51,74
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Giornico COA 2025.svg|35px]]|| [[Giornico]] ||lmo. Sgiornigh [ʒu'rniː]|| align="center" | 940 || align="right" | 19,5
|| [[Bezirk Leventina|Leventina]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Gordola COA.svg|35px]]|| [[Gordola]] ||lmo. Gordora ['gordora]|| align="center" | 4203 || align="right" | 7,0
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|align="center"|[[Datei:Grancia-coat of arms.svg|35px]]|| [[Grancia]] ||lmo. Granscia ['granʃa]|| align="center" | 391 || align="right" | 0,6
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Gravesano-coat of arms.svg|35px]]|| [[Gravesano]] || lmo. Gravesan [grave'zaŋ]|| align="center" | 1106 || align="right" | 0,6
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|}
</div>
== I ==
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vo de Gemeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Iihaimisch / Tütsch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Iiwohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flächi'''<br /><small>i km²</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="90" | '''Bezirk'''
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Isone COA.svg|35px]]|| [[Isone]] ||lmo. Ison [i'zoŋ]|| align="center" | 360 || align="right" | 12,9
|| [[Bezirk Bellinzona|Bellinzona]]
|-
|}
</div>
== L ==
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vo de Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Iihaimisch / Tütsch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Iiwohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flächi'''<br /><small>i km²</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="90" | '''Bezirk'''
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Lamone COA.svg|35px]]|| [[Lamone]] || lmo. Lamon [la'moŋ]|| align="center" | 1616 || align="right" | 1,8
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Lavertezzo-coat of arms.svg|35px]]|| [[Lavertezzo]] ||lmo. Vertezz [ve'rtɛts]|| align="center" | 1169 || align="right" | 58,1
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|align="center"|[[Datei:Lavizzara-coat of arms.svg|35px]]|| [[Lavizzara]] ||lmo. Lavizzara [lavi'tsara]|| align="center" | 582 || align="right" | 187,2
|| [[Bezirk Vallemaggia|Vallemaggia]]
|-
|align="center"|[[Datei:Linescio-coat of arms.svg|35px]]|| [[Linescio]] ||lmo. Linesc [li'neʃ]<br>Lenatsch*|| align="center" | 42 || align="right" | 6,6
|| [[Bezirk Vallemaggia|Vallemaggia]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Locarno COA.svg|35px]]|| '''[[Locarno]]''' ||lmo. Locarno [lo'kaːrno], Locarn [lo'kaːrn]/[lukɛːrn]<br>Liggeräsch*; Luggris|| align="center" | 14'556 || align="right" | 19,4
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Losone COA.svg|35px]]|| [[Losone]] ||lmo. Loson [lo'zoŋ]|| align="center" | 6305 || align="right" | 9,5
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Lugano COA.svg|35px]]|| '''[[Lugano]]''' ||lmo. Lugan [ly'gaŋ]<br>Lügang/Loowasch*; Läüwis|| align="center" | 49'223 || align="right" | 26,2
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Lumino-coat of arms.svg|35px]]|| [[Lumino TI|Lumino]] ||lmo. Lumin [lu'miŋ]|| align="center" | 1223 || align="right" | 10,0
|| [[Bezirk Bellinzona|Bellinzona]]
|-
|}
</div>
== M ==
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vo de Gemeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Iihaimisch / Tütsch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Iiwohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flächi'''<br /><small>i km²</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="90" | '''Bezirk'''
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Maggia COA.svg|35px]]|| [[Maggia TI]] ||lmo. Maggia ['madʒa]|| align="center" | 2354 || align="right" | 111,3
|| [[Bezirk Vallemaggia|Vallemaggia]]
|-
|align="center"|[[Datei:Magliaso-coat of arms.svg|35px]]|| [[Magliaso]] ||lmo. Majas [ma'jaːs]|| align="center" | 1387 || align="right" | 1,1
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Manno COA.svg|35px]]|| [[Manno TI]] ||lmo. Mann [man]|| align="center" | 1140 || align="right" | 2,4
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Maroggia-coat of arms.svg|35px]]|| [[Maroggia]] ||lmo. Maroggia [ma'rɔdʒa]|| align="center" | 586 || align="right" | 4,1
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Massagno-coat of arms.svg|35px]]|| [[Massagno]] ||lmo. Massagn [ma'saɲ]|| align="center" | 5685 || align="right" | 0,7
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Melano-coat of arms.svg|35px]]|| [[Melano]] ||lmo. Melan [me'laŋ]|| align="center" | 1181 || align="right" | 4,7
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Melide-coat of arms.png|35px]]|| [[Melide TI|Melide]] ||lmo. Melii [me'liː]|| align="center" | 1661 || align="right" | 1,7
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Mendrisio COA.svg|35px]]|| '''[[Mendrisio]]''' ||lmo. Mendris [me'ndriːs]<br>als. Mendris|| align="center" | 6721 || align="right" | 11,7
|| [[Bezirk Mendrisio|Mendrisio]]
|-
|align="center"|[[Datei:Mergoscia-coat of arms.svg|35px]]|| [[Mergoscia]] ||lmo. Mergoscia [ma'rgɔʃa]|| align="center" | 213 || align="right" | 12,2
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Mezzovico-Vira COA.svg|35px]]|| [[Mezzovico-Vira]] || lmo. Mezzvigh-Vira [mɛ'dzviːk viːra]|| align="center" | 1003 || align="right" | 10,2
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Miglieglia-coat of arms.svg|35px]]|| [[Miglieglia]] || lmo. Mijoeuja [mi'jøja]|| align="center" | 252 || align="right" | 5,1
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Minusio-coat of arms.svg|35px]]|| [[Minusio]] ||lmo. Minus [minyːs]|| align="center" | 6751 || align="right" | 5,9
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|align="center"|[[Datei:Monteceneri CoA.png|35px]]|| [[Monteceneri]] || || align="center" | 4607 || align="right" | 37,04 || [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Monteggio-coat of arms.svg|35px]]|| [[Monteggio]] ||lmo. Montegg [mu'ntetʃ]|| align="center" | 834 || align="right" | 3,4
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Morbio Inferiore TI COA.svg|35px]]|| [[Morbio Inferiore]] ||lmo. Morbi de Sott ['mɔːrbi da'sot]|| align="center" | 4284 || align="right" | 2,3
|| [[Bezirk Mendrisio|Mendrisio]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Morcote COA.svg|35px]]|| [[Morcote]] ||lmo. Morcò [mu'rkɔ]|| align="center" | 739 || align="right" | 2,8
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Muralto-coat of arms.svg|35px]]|| [[Muralto]] ||lmo. Muralt [my'raːlt]|| align="center" | 2844 || align="right" | 0,6
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Muzzano COA.svg|35px]]|| [[Muzzano TI]] || lmo. Muscian [my'ʃaŋ]|| align="center" | 802 || align="right" | 1,6
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|}
</div>
== N ==
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vo de Gemeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Iihaimisch / Tütsch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Iiwohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flächi'''<br /><small>i km²</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="90" | '''Bezirk'''
|-
|align="center"|[[Datei:Neggio-coat of arms.svg|35px]]|| [[Neggio]] ||lmo. Negg [netʃ]|| align="center" | 347 || align="right" | 0,9
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Novaggio-coat of arms.svg|35px]]|| [[Novaggio]] ||lmo. Novasg [nuwaʃ]|| align="center" | 824 || align="right" | 4,4
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Novazzano-blason.svg|35px]]|| [[Novazzano]] ||lmo. Novazzan [nova'tsaŋ]|| align="center" | 2444 || align="right" | 5,2
|| [[Bezirk Mendrisio|Mendrisio]]
|-
|}
</div>
== O ==
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vo de Gemeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Iihaimisch / Tütsch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Iiwohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flächi'''<br /><small>i km²</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="90" | '''Bezirk'''
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Onsernone COA.svg|35px]]|| [[Onsernone]] ||lmo. Onsernon [onse'rnoŋ]|| align="center" | 288 || align="right" | 29,9
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|align="center"|[[Datei:Origlio-coat of arms.svg|35px]]|| [[Origlio]] ||lmo. Orij [u'riː]|| align="center" | 1260 || align="right" | 2,1
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Orselina COA.svg|35px]]|| [[Orselina]] ||lmo. Orselina [urtse'lina]|| align="center" | 801 || align="right" | 2,0
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|}
</div>
== P ==
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vo de Gemeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Iihaimisch / Tütsch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Iiwohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flächi'''<br /><small>i km²</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="90" | '''Bezirk'''
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Paradiso COA.svg|35px]]|| [[Paradiso TI|Paradiso]] ||lmo. Paradis [para'diːs]|| align="center" | 3524 || align="right" | 0,9
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Personico-coat of arms.svg|35px]]|| [[Personico]] ||lmo. Personegh [pa'rsoni]|| align="center" | 354 || align="right" | 39,1
|| [[Bezirk Leventina|Leventina]]
|-
|align="center"|[[Datei:Pollegio-coat of arms.svg|35px]]|| [[Pollegio]] ||lmo. Polesg [pu'lejʒ]|| align="center" | 1051 || align="right" | 5,9
|| [[Bezirk Leventina|Leventina]]
|-
|align="center"|[[Datei:PonteCapriasca-coat of arms.svg|35px]]|| [[Ponte Capriasca]] ||lmo. Pont Cavriasca [puːnt ka'vrjaːska]|| align="center" | 1625 || align="right" | 6,2
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:PonteTresa-coat of arms.svg|35px]]|| [[Ponte Tresa TI]] ||Pont de Tresa [puːnt da'treːza]|| align="center" | 784 || align="right" | 0,3
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Porza COA.svg|35px]]|| [[Porza]] ||lmo. Porza ['puːrtsa]|| align="center" | 1471 || align="right" | 1,6
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Prato(Leventina)-coat of arms.svg|35px]]|| [[Prato (Leventina)]] ||lmo. Praa [proː]|| align="center" | 433 || align="right" | 16,9
|| [[Bezirk Leventina|Leventina]]
|-
|align="center"|[[Datei:Pura-coat of arms.svg|35px]]|| [[Pura TI|Pura]] ||lmo. Pura ['pyːra]|| align="center" | 1226 || align="right" | 3,1
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|}
</div>
== Q ==
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vo de Gemeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Iihaimisch / Tütsch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Iiwohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flächi'''<br /><small>i km²</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="90" | '''Bezirk'''
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Quinto COA 2025.svg|35px]]|| [[Quinto TI]] ||lmo. Quint ['kwiːnt]|| align="center" | 1085 || align="right" | 75,2
|| [[Bezirk Leventina|Leventina]]
|-
|}
</div>
== R ==
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vo de Gemeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Iihaimisch / Tütsch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Iiwohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flächi'''<br /><small>i km²</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="90" | '''Bezirk'''
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Riva San Vitale COA.svg|35px]]|| [[Riva San Vitale]] ||lmo. Riva [riːva]|| align="center" | 2416 || align="right" | 5,9
|| [[Bezirk Mendrisio|Mendrisio]]
|-
|align="center"|[[Datei:Riviera-coat of arms.svg|35px]]|| '''[[Riviera TI|Riviera]]''' || || align="center" | 4096 || align="right" | 86,07 || [[Bezirk Riviera|Riviera]]
|-
|align="center"|[[Datei:RoncoSopraAscona-coat of arms.svg|35px]]|| [[Ronco sopra Ascona]] ||lmo. Ronch [ruːŋk]|| align="center" | 664 || align="right" | 5,0
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|align="center"|[[Datei:Rovio-coat of arms.svg|35px]]|| [[Rovio]] ||lmo. Roeuv [røːf]|| align="center" | 721 || align="right" | 5,5
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|}
</div>
== S ==
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name<br />vo de Gmeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Iihaimisch / Tütsch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Iiwohner'''<br /><small>(31. Dez. 2014)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flächi'''<br /><small> i km²</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="90" | '''Bezirk'''
|-
| align="center" |[[Datei:SantAntonino-coat of arms.svg|35px]]|| [[Sant’Antonino TI|Sant’Antonino]] ||lmo. Sant Antoni [santa'ntɔːni]|| align="center" | 2371 || align="right" | 6,6
|| [[Bezirk Bellinzona|Bellinzona]]
|-
| align="center" |[[Datei:Savosa-coat of arms.svg|35px]]|| [[Savosa]] ||lmo. Savosa [sa'vuːza]|| align="center" | 2205 || align="right" | 0,7
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
| align="center" |[[Datei:Serravalle stemma.png|35px]]|| [[Serravalle TI|Serravalle]] || || align="center" | 2076 || align="right" | 97,0
|| [[Bezirk Blenio|Blenio]]
|-
| align="center" |[[Datei:Sessa-coat of arms.svg|35px]]|| [[Sessa TI|Sessa]] ||lmo. Sessa ['sɛsa]|| align="center" | 682 || align="right" | 2,8
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
| align="center" |[[Datei:CHE Sonogno COA.svg|35px]]|| [[Sonogno]] ||lmo. Senoeugn [se'nœŋ]|| align="center" | 91 || align="right" | 37,6
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
| align="center" |[[Datei:Sorengo-coat of arms.svg|35px]]|| [[Sorengo]] ||lmo. Sorengh [so'reːŋk]|| align="center" | 1928 || align="right" | 0,9
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
| align="center" |[[Datei:CHE Stabio COA.svg|35px]]|| [[Stabio]] ||lmo. Stabi [ʃtaːbi]|| align="center" | 4540 || align="right" | 6,2
|| [[Bezirk Mendrisio|Mendrisio]]
|-
|}
</div>
== T ==
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vo de Gemeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Iihaimisch / Tütsch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Iiwohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flächi'''<br /><small>i km²</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="90" | '''Bezirk'''
|-
|align="center"|[[Datei:Tenero-Contra-coat of arms.svg|35px]]|| [[Tenero-Contra]] || lmo. Tendro-Contra ['teːndru 'kuːntra]|| align="center" | 2414 || align="right" | 3,7
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Terre di Pedemonte COA.svg|35px]]|| [[Terre di Pedemonte]] || || align="center" | 2609 || align="right" | 12,16
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|align="center"|[[Datei:Torricella-Taverne-coat of arms.svg|35px]]|| [[Torricella-Taverne]] ||lmo. Toresella-Tavern [tore'zɛla ta'vɛːrn]|| align="center" | 2947 || align="right" | 5,2
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|}
</div>
== V ==
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Offiziell Name vo de Gemeind'''
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="160" | '''Iihaimisch / Tütsch Name'''
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Iiwohner'''<br /><small>(31. Dez. 2005)</small>
!align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flächi'''<br /><small>i km²</small>
!align="left" bgcolor="#EFEFEF" width="90" | '''Bezirk'''
|-
|align="center"|[[Datei:Vacallo-coat of arms.svg|35px]]|| [[Vacallo]] ||lmo. Vacall [va'kal]|| align="center" | 2842 || align="right" | 1,6
|| [[Bezirk Mendrisio|Mendrisio]]
|-
|align="center"|[[Datei:CHE Vernate COA.svg|35px]]|| [[Vernate TI]] ||lmo. Vernaa [ve'rnaː]|| align="center" | 442 || align="right" | 1,5
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Vezia-coat of arms.svg|35px]]|| [[Vezia]] ||lmo. Vescia ['veʃa]|| align="center" | 1766 || align="right" | 1,4
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:VicoMorcote-coat of arms.svg|35px]]|| [[Vico Morcote]] || lmo. Vigh Morcò [viːkmu'rkɔ]|| align="center" | 306 || align="right" | 1,9
|| [[Bezirk Lugano|Lugano]]
|-
|align="center"|[[Datei:Vogorno-coat of arms.svg|35px]]|| [[Vogorno]] ||lmo. Vegorn [ve'goːrn]|| align="center" | 302 || align="right" | 23,9
|| [[Bezirk Locarno|Locarno]]
|-
|}
</div>
== Fusione sit 2000 ==
Im Kanton Tessin gits sit em Joor 2003 verstärkt Gmeindsfusione. Am 25. November 2007 isch d Fusion vo [[Chiasso]], [[Morbio Inferiore]] und [[Vacallo]] abglehnt worde.
* 6. Juni 2000 ''[[Tesserete]]'', ''[[Cagiallo]]'', ''[[Sala Capriasca]]'', ''[[Lopagno]]'', ''[[Roveredo Capriasca]]'' und ''[[Vaglio TI|Vaglio]]'' → [[Capriasca]]
* 13. April 2001: ''[[Auressio]]'', ''[[Berzona (Valle Onsernone)|Berzona]]'' und ''[[Loco TI|Loco]]'' → [[Isorno TI|Isorno]]
* 8. Oktober 2003 ''[[Breganzona]]'', ''[[Cureggia]]'', ''[[Davesco-Soragno]]'', ''[[Gandria]]'', ''[[Pambio-Noranco]]'', ''[[Pazzallo]]'', ''[[Pregassona]]'' und ''[[Viganello]]'' → [[Lugano]]
* 8. Oktober 2003 ''[[Aurigeno]]'', ''[[Moghegno]]'', ''[[Maggia TI|Maggia]]'', ''[[Lodano]]'', ''[[Coglio]]'', ''[[Giumaglio]]'' und ''[[Someo]]'' → [[Maggia TI|Maggia]]
* 8. Oktober 2003 ''[[Brontallo]]'', ''[[Menzonio]]'', ''[[Broglio TI|Broglio]]'', ''[[Prato-Sornico]]'', ''[[Peccia]]'' und ''[[Fusio]]'' → [[Lavizzara]]
* 3. November 2003 ''[[Agra TI|Agra]]'', ''[[Gentilino]]'' und ''[[Montagnola]]'' → [[Collina d’Oro]]
* 3. November 2003 ''[[Bioggio]]'', ''[[Bosco Luganese]]'' und ''[[Cimo]]'' → [[Bioggio]]
* 4. April 2004: ''[[Castro TI|Castro]]'', ''[[Corzoneso]]'', ''[[Dongio]]'', ''[[Largario]]'', ''[[Leontica]]'', ''[[Lottigna]]'', ''[[Marolta]]'', ''[[Ponto Valentino]]'' und ''[[Prugiasco]]'' → [[Acquarossa]]
* 4. April 2004: ''[[Mendrisio]]'' und ''[[Salorino]]'' → [[Mendrisio]]
* 4. April 2004: ''[[Casima]]'', ''[[Castel San Pietro TI|Castel San Pietro]]'', und ''[[Monte TI|Monte]]'' → [[Castel San Pietro TI|Castel San Pietro]]
* 13. März 2005: ''[[Cadenazzo]]'' und ''[[Robasacco]]'' → [[Cadenazzo]]
* 13. März 2005 ''[[Arosio TI|Arosio]]'', ''[[Breno TI|Breno]]'', ''[[Fescoggia]]'', ''[[Mugena]]'' und ''[[Vezio TI|Vezio]]'' → [[Alto Malcantone]]
* 29. Januar 2006: ''[[Calonico]]'', ''[[Chiggiogna]]'', ''[[Faido]]'' und ''[[Rossura]]'' → [[Faido]]
* 22. Oktober 2006: ''[[Aquila TI|Aquila]]'', ''[[Campo (Blenio)]]'', ''[[Ghirone]]'', ''[[Olivone]]'' und ''[[Torre TI|Torre]]'' → [[Blenio]]
* 22. Oktober 2006: ''[[Cevio]]'', ''[[Bignasco]]'' und ''[[Cavergno]]'' → [[Cevio]]
* 20. April 2008: ''[[Cugnasco]]'' und ''[[Gerra (Verzasca)]]'' → [[Cugnasco-Gerra]]
* 20. April 2008: ''[[Bidogno]]'', ''[[Corticiasca]]'' und ''[[Lugaggia]]'' → [[Capriasca]]
* 20. April 2008: ''[[Iseo TI|Iseo]]'' → [[Bioggio]]
* 20. April 2008: ''[[Barbengo]]'', ''[[Carabbia]]'' und ''[[Villa Luganese]]'' → [[Lugano]]
* 20. April 2008: ''[[Gordevio]]'' und ''[[Avegno TI|Avegno]]'' → [[Avegno-Gordevio]]
* 4. April 2009: ''[[Arzo]]'', ''[[Capolago]]'', ''[[Genestrerio]]'', ''[[Mendrisio]]'', ''[[Rancate]]'' und ''[[Tremona]]'' → [[Mendrisio]]
* 25. Oktober 2009: ''[[Borgnone]]'', ''[[Intragna TI|Intragna]]'' und ''[[Palagnedra]]'' → [[Centovalli TI|Centovalli]]
* 25. Oktober 2009: ''[[Bruzella]]'', ''[[Cabbio]]'', ''[[Caneggio]]'', ''[[Morbio Superiore]]'', ''[[Muggio]]'' und ''[[Sagno]]'' → [[Breggia TI|Breggia]]
* 25. April 2010: ''[[Caviano]]'', ''[[Contone]]'', ''[[Gerra (Gambarogno)]]'', ''[[Indemini]]'', ''[[Magadino]]'', ''[[Piazzogna]]'', ''[[San Nazzaro TI|San Nazzaro]]'', ''[[Sant’Abbondio TI|Sant’Abbondio]]'' und ''[[Vira (Gambarogno)]]'' → [[Gambarogno TI|Gambarogno]]
* 21. November 2010 ''[[Bironico]]'', ''[[Camignolo]]'', ''[[Medeglia]]'', ''[[Rivera TI|Rivera]]'' und ''[[Sigirino]]'' → [[Monteceneri]]
* 1. April 2012: ''[[Ludiano]]'', ''[[Malvaglia]]'' und ''[[Semione]]'' → [[Serravalle TI|Serravalle]]
* 1. April 2012: ''[[Anzonico]]'', ''[[Calpiogna]]'', ''[[Campello TI|Campello]]'', ''[[Cavagnago]]'', ''[[Chironico]]'', ''[[Faido]]'', ''[[Mairengo]]'' und ''[[Osco]]'' → [[Faido]]
* 1. April 2012: ''[[Carabietta]]'' und ''[[Collina d’Oro]]'' → [[Collina d’Oro]]
* 14. April 2013: ''[[Cavigliano]]'', ''[[Tegna]]'' und ''[[Verscio]]'' → [[Terre di Pedemonte]]
* 14. April 2013: ''[[Bogno]]'', ''[[Cadro]]'', ''[[Carona TI|Carona]]'', ''[[Certara]]'', ''[[Cimadera]]'', ''[[Lugano]]'', ''[[Sonvico]]'' und ''[[Valcolla]]'' → [[Lugano]]
* 14. April 2013: ''[[Besazio]]'', ''[[Ligornetto]]'', ''[[Mendrisio]]'' und ''[[Meride]]'' → [[Mendrisio]]
* 10. April 2016: ''[[Faido]]'' und ''[[Sobrio]]'' → [[Faido]]
* 10. April 2016: ''[[Gresso]]'', ''[[Isorno TI|Isorno]]'', ''[[Mosogno]]'', ''[[Onsernone]]'' und ''[[Vergeletto]]'' → [[Onsernone]]
* 2. April 2017: ''[[Cresciano]]'', ''[[Iragna]]'', ''[[Lodrino TI|Lodrino]]'' und ''[[Osogna]]'' → [[Riviera TI|Riviera]]
* 2. April 2017: ''[[Bellinzona]]'', ''[[Camorino]]'', ''[[Claro TI|Claro]]'', ''[[Giubiasco]]'', ''[[Gnosca]]'', ''[[Gorduno]]'', ''[[Gudo TI|Gudo]]'', ''[[Moleno]]'', ''[[Monte Carasso]]'', ''[[Pianezzo]]'', ''[[Preonzo]]'', ''[[Sant’Antonio TI|Sant’Antonio]]'' und ''[[Sementina]]'' → [[Bellinzona]]
== Weblink ==
{{Commonscat|Cities and villages in the canton of Ticino|Gmeinde vom Kanton Tessin}}
{{Navigationsleiste Gemeinden der Schweizer Kantone}}
[[Kategorie:Ort (Kanton Tessin)| ]]
[[Kategorie:Gmeind in dr Schwiz|Tessin]]
bep78eqbw2be5xgqa6524syktrt0rx6
Bangladesch
0
18584
1086678
1086612
2026-07-12T06:01:07Z
Birthcheck1
121621
minor change
1086678
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Staat
|NAME = <span style="font-size:1.4em">'''গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ'''</span><br />
<span style="font-size:1.4em">'''Ganaprajātantrī Bāṃlādeś'''</span><br />
Volksrepublik Bangladesch
|BILD-FLAGGE = Flag of Bangladesh.svg
|BILD-WAPPEN = National emblem of Bangladesh.svg
|BILD-WAPPEN-BREITE = 120px
|TEXT-FLAGGE = Fahne vo Bangladesch
|TEXT-WAPPEN = Wappe vo Bangladesch
|WAHLSPRUCH =
|AMTSSPRACHE = [[Bengalische Sprache|Bengalisch]]
|HAUPTSTADT = Dhaka
|STAATSFORM = [[Parlamentarische Republik|Parlamentarischi Republik]]
|STAATSOBERHAUPT = [[Mohammed Shahabuddin]]
|REGIERUNGSCHEF = [[Tarique Rahman]]
|FLÄCHE = 144.000
|EINWOHNER = 147.365.352 <small>(Juli 2006)</small>
|BEV-DICHTE = 1023,4
|BIP/EINWOHNER = 391 US-$ <small>(2005)</small>
|WÄHRUNG = Taka
|UNABHÄNGIGKEIT = 1971 vo [[Pakistan]]
|NATIONALHYMNE = ''Amar Sonar Bangla''
|NATIONALFEIERTAG = 26. März
|ZEITZONE = UTC +6
|KFZ-KENNZEICHEN = BD
|INTERNET-TLD = .bd,.বাংলা
|TELEFON-VORWAHL = +880
|BILD-LAGE = Bangladesh in its region.svg
|BILD1 = Bangladesh LOC 1996 map.jpg
}}
'''Bangladesch''' ({{bnS|বাংলাদেশ}} {{IAST|Bāṃlādeś}} {{IPA|[ˈbaŋlaˌd̪eʃ]}}) isch äs [[Staat|Land]] in [[Südasien|Südasie]].
== Geografy ==
Er gränzt im Süden a dr [[Golf von Bengalen|Golf vo Bengale]], im Südoschte an [[Myanmar]] und isch suscht vo [[Indien|Indie]] umgää.
S Land nimmt dr öschtlig Deil vo der hischtorische Region [[Bengalen|Bengale]] ii, wo 1947 wäge der muslimische Bevölkerigsmehrheit vo Indie abgschpalte und under dr Bezeichnig „Oschtpakistan“ zum Beschdanddeil vo [[Pakistan]] worden isch.
1971 het Oschtpakistan as Folg vom [[Bangladesch-Krieg|Bangladesch-Chrieg]] under em Name Bangladesch si Unabhängigkeit übercho.
Bangladesch bedütet in der Landesschbrooche „Land vo de Bengale“.
== Weblink ==
{{commonscat|Bangladesh|Bangladesch}}[https://birthcheckbd.com/ Überprüfen Sie Ihre Geburtsurkunde aus Bangladesch].<ref>Geburtsurkunde</ref>{{Navigationsleiste Staaten in Asien}}
{{Navigationsleiste Mitgliedstaaten des Commonwealth of Nations}}
{{Navigationsleiste Mitgliedstaaten OIC}}
{{Navigationsleiste D8-Staaten}}
{{Navigationsleiste Mitgliedstaaten der South Asian Association of Regional Cooperation (SAARC)}}
{{Koordinate Artikel|24_1_N_89_52_E_type:country_region:BD|24° 1' N, 89° 52' O}}
[[Kategorie:Land]]
[[Kategorie:Staat in Asie]]
[[Kategorie:Pakistan]]
[[Kategorie:Mitgliid i der UNO]]
9v5fn2pte1zqqlu6843eu6njyaercj8
Kambodscha
0
18661
1086652
1066101
2026-07-11T15:22:54Z
มองโกเลีย๔๔
121607
1086652
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Staat
|NAME = [[Datei:KingdomofCambodia.svg|200px]]<br /><span style="font-size:1.4em">'''Preăh Réachéanachâkr Kâmpŭchea'''</span><br />Königreich Kambodscha
|BILD-FLAGGE = Flag of Cambodia.svg
|BILD-WAPPEN =Royal arms of Cambodia.svg
|BILD-WAPPEN-BREITE = 100px
|TEXT-FLAGGE = Fahne vo Kambodscha
|TEXT-WAPPEN = Wappe vo Kambodscha
|WAHLSPRUCH =
|AMTSSPRACHE = [[Khmer-Sprache|Khmer]]
|HAUPTSTADT = [[Phnom Penh]]
|STAATSFORM = [[konstitutionelle Monarchie|konstitutionelli Monarchii]]
|STAATSOBERHAUPT = {{#property:P35}}
|REGIERUNGSCHEF = {{#property:P6}}
|FLÄCHE = 181.040
|EINWOHNER = 13.995.904<ref>[[CIA World Factbook]]: [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html Cambodia] 3. Februar 2008</ref>
|BEV-DICHTE = 75,2
|BIP/EINWOHNER = 430 [[US-$]] <small>(2005)</small>
|WÄHRUNG = [[Riel (Währung)|Riel]] (KHR), sit März 1980
|UNABHÄNGIGKEIT = vo [[Frankreich|Frankriich]] am 9. November 1953
|NATIONALHYMNE = ''[[Nokoreach]]''
|NATIONALFEIERTAG = [[9. November]]
|ZEITZONE = [[Coordinated Universal Time|UTC]] +7h
|KFZ-KENNZEICHEN = K
|INTERNET-TLD = .kh
|TELEFON-VORWAHL = + 855
|BILD-LAGE = LocationCambodia.svg
|BILD1 = Kambodscha-Charte-gsw.png
}}
'''Kambodscha''' (''[[Khmer-Sprache|khmer]]:'' '''Kâmpŭchea''') isch ä Schdaat in [[Südostasien|Südostasie]] am [[Golf von Thailand|Golf vo Thailand]]. Es gränzt an [[Thailand]], [[Laos]] und [[Vietnam]].
D Bevölkerig und s Land si vom [[Vietnamkrieg|Vietnamchrieg]] und dr Herrschaft vo de [[Rote Khmer]] schwer gschädigt worde.
== Bevölkerig ==
Die [[Ethnologie|ethnischi]] Hauptgruppe si d [[Khmer]]. Wiiteri Bevölkerigsgruppe si d [[Vietnamesen|Vietnamese]] (öbbe 5%), d [[Champa|Cham]] (öbbe 4%) und öbbe 100.000 Verdräter vo emä Dutzed chliinere ethnische Gruppe, wo mä nä meischdens zsämmenfassend ''Khmer Loeu'' („Hochland-Khmer“) sait. Usserdäm si vili Kambodschaner in de Schdedt vo chinesischem Urschbrung (mä schetzt d Zahl uf ä halbi Million), wo sich uf d Ziit wiit vor [[Angkor]] lön lo zruggverfolge.
Hauptsiidligsgebiete si die fruchtbare [[Schwemmland]]flechene an de Ufer vom [[Mekong]], vom [[Tonle-Sap-See]] und vom Binnegwässersyschdem zwüschem Zsämmefluss vom Mekong und em Tonle-Sap-Fluss und em [[Mekong]]-[[Flussdelta|Delta]], wo in Vietnam lit.
Mit über 2 % jöhrlig (Schtand 2003) isch s Bevölkerigswaggstum hüt eins vo de höggschde in der Region.
== Foto ==
<gallery>
Datei:Royal.Place.Phnom.Penh.Palais.Royal.Cambodge.001.jpg|Chenigspalascht, Phnom Penh
Datei:Central.Post.Office.Poste.Phnom.Penh.1.Cambodge.jpg|Poscht, Phnom Penh
Datei:Temple.Wat.Preah.Puth.Put.Phnom.Penh.1.Cambodge.jpg|Wat Preah Puth, buddistische Tempel
</gallery>
== Literatur ==
* Soizick Crochet: ''Le Cambodge''. Karthala, Paris 1997, ISBN 2-86537-722-9.
* Sorpong Peou: ''Cambodia: Change and Continuity in Contemporary Politics''. Ashgate 2001, ISBN 0-7546-2119-7.
* Karl-Heinz Golzio: ''Geschichte Kambodschas. Das Land der Khmer von Angkor bis zur Gegenwart''. C.H.Beck 2003, ISBN 3-406-49435-8.
* David Chandler: ''A History of Cambodia''. Westview Press 2007, ISBN 0-8133-4363-1.
* David Chandler: ''Brother Number One. A Political Biography of Pol Pot''. Westview Press 1999, ISBN 978-0-8133-3510-0.
* May Ebihara, Carol Mortland, Judy Ledgerwood: ''Cambodian Culture Since 1975. Homeland and exile''. Cornell University Press 1994, ISBN 0-8014-8173-2.
* John Amos Marston, Elizabeth Guthrie: ''History, Buddhism, and New Religious Movements in Cambodia''. University of Hawaii Press 2004, ISBN 0-8248-2868-2.
* Judith Jacob, David Smyth: ''Cambodian Linguistics, Literature and History: Collected Articles''. University of London School of Oriental and African Studies 1993, ISBN 0-7286-0218-0.
* Markus Karbaum: ''Kambodscha unter Hun Sen. Informelle Institutionen, Politische Kultur und Herrschaftslegitimität''. Münster 2008, ISBN 978-3-8258-1645-2.
* Erich Follath: ''Die Kinder der Killing Fields: Kambodschas Weg vom Terrorland zum Touristenparadies. ''Deutsche Verlagsanstalt, München 2009.
* Denise Affonço und Judith Klein: ''Der Deich der Witwen: Eine Frau in der Hölle der Roten Khmer.'' C. H. Beck, München 2009.
* Alexander Goeb: ''Kambodscha - Reisen in einem traumatisierten Land'', Brandes & Apsel, Frankfurt am Main 2007.
* Martin Ritter: ''Medien und Demokratisierung in Kambodscha''. Frank & Timme, Berlin 2008, ISBN 978-3-86596-178-5.
* Milton Osborne: ''Phnom Penh - A Cultural History''. Oxford University Press, Oxford 2008, ISBN 978-0-19-534248-2.
* Chau Kim Heng: ''Mein Leben ohne Kindheit''. TKG e. V., Erfurt 2010, ISBN 978-3-9811860-4-8.
== Weblink ==
{{Commonscat|Cambodia|Kambodscha}}
* [http://www.kambodscha-botschaft.de/ Königlichi Botschaft vo Kambodscha in dr Bundesrepublik Dütschland]
* [http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/01-Nodes_Uebersichtsseiten/Kambodscha_node.html Länderübersicht Kambodscha] uf dr Webpräsenz vom dütsche Uuswärtige Amt
* {{GIGAGEO|RI02.21}}
* {{CIA-Factbook|Pfad=|Code=CB|Text=Cambodia|Datum=}}
== Fuessnote ==
<references/>
{{ NaviBlock
|Navigationsleiste_ASEAN-Staaten
|Navigationsleiste Staaten in Asien
}}
{{Normdaten}}
{{Koordinate Artikel|12_44_N_105_40_E_type:country_region:KH|10°-15° N, 102°-107° O}}
{{Übersetzungshinweis|de|Kambodscha|dütsch}}
[[Kategorie:Kambotscha]]
[[Kategorie:Staat in Asie]]
[[Kategorie:Südostasie]]
[[Kategorie:Monarchii]]
[[Kategorie:Mitgliid i der UNO]]
78c5dpdqy9b9ebq1zx3ha4szf9whzbm
Sins
0
26354
1086676
1017376
2026-07-11T21:17:53Z
SinsAG
121616
/* */ plz neu
1086676
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Seis}}
{{Infobox Ort in der Schweiz
| NAME_ORT = Seis
| BILDPFAD_KARTE = Karte Gemeinde Sins 2012.png
| BILDPFAD_WAPPEN = CHE Sins COA.svg
| REGION-ISO = CH-AG
| BEZIRK = [[Bezirk Muri|Muri]]
| BFS = 4239
| PLZ = 5643 Seis, Dorf<br />5643 Alike<br />5643 [[Meieberg|Meienberg]] <br />5645 Aettenschwil
| UN/LOCODE = CH SIN
| BREITENGRAD = 47.191665
| LÄNGENGRAD = 8.397222
| HÖHE = 410
| FLÄCHE = 20,28
| EINWOHNER =
| STAND_EINWOHNER =
| WEBSITE = www.sins.ch
}}
'''Seis''' (usgschproche: {{IPA|sɛɪs}})<ref name="name">{{Literatur | Autor=Beat Zehnder | Herausgeber=Historische Gesellschaft des Kantons Aargau | Titel=Die Gemeindenamen des Kantons Aargau | Sammelwerk=Argovia | Band=Band 100 | Verlag=Verlag Sauerländer | Ort=Aarau | Jahr=1991 | Seiten=397–399 | ISBN=3-7941-3122-3}}</ref>; [[Deutsche Sprache|offiziell]]: ''Sins'') isch en [[Politische Gemeinde|Iiwohnergmeind]] im Bezirk [[Bezirk Muri|Muri]] im [[Schweiz|Schwiizer]] Kanton [[Kanton Aargau|Aargau]]. Si ligt im [[Reuss|Rüüsstal]] an de Gränze zu de Kantön [[Kanton Zug|Zug]] und [[Kanton Luzern|Lozärn]] und isch bis Endi 2009 di gröschti Gmeind im Kanton Aargau gsi. Bis ins 1941i het d Gmeind ''Meiebärg'' gheisse, nach eme Ortsteil.
== Geographii ==
D Gmeind Seis bstoht us mehrere Dörfer, Wiler und vilne Einzelhöf, wo übers ganze Gmeindsbiet verteilt sind. S Dorf Seis isch di mit Abschtand gröschti Sidlig. Öppe zwee Drittel vo de Iiwohner läbet derte.
De Gmeindsbann het e Flächi vo 2028 [[Hektar]]e, dodervo sind 354 Hektare [[Wald]] und 195 Hektare sind überbaut. De höchschti Punkt vo de Gmeind isch uf 751 Meter ü. M., de tüüfschti uf 392 Meter. D Nochbargmeinde sind di Aargauer Gmeinde [[Abtwil AG|Apel]], [[Auw AG|Au]], [[Mühlau AG|Mülau]], [[Oberrüti|Rüti]] und [[Dietwil|Dietel]], di Zuger Gmeind [[Hünenberg ZG|Hünebärg]] und di [[Kanton Luzern|Lozärner]] Gmeinde [[Inwil LU|Eibu]], [[Ballwil|Baubu]], und [[Hohenrain|Hoonri]].
== Gschicht ==
Seis isch zum erschte Mol im 1230i in ere Urkund erwähnt worde. Älter reschpektiv früener erwähnt sind Alike (893; ''Halahinchova''), Rüüsegg (öppe 1130; ''Ruseca'') und Aetteschwil (1179; ''Agetiswilare''). S Schtädtli [[Meienberg AG|Meiebärg]], wo im Mittelalter [[Amtshaus Meienberg|Sitz]] von eme Amt isch gsi, isch öppe im 1230i gründt worde.
Di [[Hohe Gerichtsbarkeit|höchi Grichtsbarkeit]] und dodermit d Landesherrschaft isch bi de [[Habsburger]] gläge, wo s Dorf em [[Amt Meienberg|Amt Meiebärg]] zuteilt hei.
Nach de Eroberig vom Amt Meiebärg durch d Lozärner hei di d Landesherrschaft übernoh, hei si aber ab em 1425i mit allne [[Alte Eidgenossenschaft|Eidgnosse]] müesse teile. S Amt Meiebärg isch zu de Freie Ämter cho, ere [[Gemeine Herrschaft|gmeine Herrschaft]].
Im März 1798 sin d [[Frankreich|Franzose]] in d Schwiiz iimarschiert un hei di [[Helvetische Republik|Helvetisch Republik]] usgrüeft. Seis het in dere Ziit zum [[Kanton Baden|Kanton Bade]] ghört, wo 1803 im noie [[Kanton Aargau]] ufggange isch.
== Weblink ==
{{Commonscat|Sins AG|Seis}}
* [http://www.sins.ch D offizielli Website vo de Gmeind Seis]
== Einzelnochwis ==
<references />
{{Navigationsleiste Bezirk Muri Aargau}}
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Ort (Kanton Aargau)]]
[[Kategorie:Bezirk Muri]]
jdsrvehapvzuke77ds4nmac8wjkdrs2
David Last
0
30089
1086666
1086410
2026-07-11T16:08:48Z
Holder
491
1086666
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:David Last 11.jpg|mini|hochkant|de David Last, won er z Pontresina Pfarrer gsi isch]]
De '''David Last''' (* [[25. August]] [[1969]] z [[Köln]]) isch langi Zit im [[Kanton Graubünden|Bündnerland]] [[Pfarrer]] gsii und hüt isch er s im [[Kanton St. Gallen|Sanggalisch]]-[[Kanton Appenzell Ausserrhoden|Appezällische]].
Er isch Autor vo zahlriiche dütsche Wikipedia-Artikel über Bündner [[Reformierte Kirche|reformierti]] [[Kirche (Bauwerk)|Chilegebäud]]. Des het zu eme Medieecho in de [[Reformierte Presse|Reformierte Press]] gfüert, e Zitschrift, wo schwiizwit verbreitet isch.
== Läbe ==
De David Last isch ursprünglich vo [[Deutschland|Dütschland]]. Er isch z Bergisch Gladbach ufgwachse und het nach em Abitur in [[Münster (Westfalen)|Münster]], [[Tübingen|Tübinge]] und [[Zürich|Züri]] evangelischi Theologii gstudiert. Sini ersti Pfarrstell het er im 1997 im Bündnerische [[Ramosch]] gha. Dänn isch er drüü Jahr z [[Brig-Glis|Brig]] und dänn foif Jahr z [[Tschiertschen|Tschiertsche]] gsi. Ab em 2008 isch er z [[Pontresina]] Pfarrer gsi und ab em 2014 z [[Sagogn]].
Nachane het er am Hochalpine Inschtitut [[Ftan]] as Religions- und Arbetstechniklehrer gschaffet. Vo 2022 bis 2023 isch er Pfarrer i de Chilegmeind [[Thal SG|Thal]]-[[Lutzenberg AR|Lutzeberg]] gsi.<ref name="sgtb">Monika von der Linden: ''[https://www.tagblatt.ch/ostschweiz/rheintal/neuer-kopf-evangelisch-thal-lutzenberg-david-last-wird-pfarrer-in-buechen-ld.2292960 Evangelisch Thal-Lutzenberg: David Last wird Pfarrer in Buechen.]'' St. Galler Tagblatt vom 19. Mai 2022.</ref> Denn isch er dött us relativ vag kommunizierte Gründ usegspickt<ref name="rheintaler">Monika von der Linden: ''[https://www.rheintaler.ch/artikel/david-und-karin-last-verlassen-die-reformierte-kirchgemeinde-nach-nur-15-monaten-wieder/ David und Karin Last verlassen die reformierte Kirchgemeinde nach nur 15 Monaten wieder]'' Rheintaler vom 4. Januar 2024.</ref> und schafft jetzt wider z [[Kanton Graubünden|Graubünde]], nämli im Dorf Igis i de Gmaind [[Landquart GR|Landquart]].<ref>[https://landquart-ref.ch/personen/david-last ''David Last''] uf de Website vo de Kirchgmeind Landquart</ref>
Näbe Dütsch redt er au [[Rätoromanische Sprache|Romanisch]]. Er isch ghürote mit dr Karin Last-Flammer, wo us em [[Kanton Thurgau|Thurgi]] stammt, und zäme händ s vier Chind. Sini Frau schaffet hüt as [[Diakon]]in.<ref name="sgtb" />
== Weblink ==
* {{Webarchiv | url=http://www.reformiert.info/artikel_6807.html | wayback=20140102215556 | text=''«Wie ein Akt gegen die eigene Eitelkeit»,'' Artikel uf reformiert.info vom 24. Februar 2010}}
* {{Webarchiv | url=http://www.reformiert.info/artikel_8307.html | wayback=20140102202942 | text=''Die Online-Mission des Bündner Pfarrers,'' Artikel uf reformiert.info, vom 25. März 2011}}
== Fuessnoote ==
<references />
{{DEFAULTSORT:Last David}}
[[Kategorie:Pfarrer (reformiert)]]
[[Kategorie:Reformierte Theolog]]
[[Kategorie:Bündner]]
[[Kategorie:Person (Kantoo Sanggale)]]
[[Kategorie:Schwiizer]]
[[Kategorie:Dütsche]]
[[Kategorie:Maa]]
[[Kategorie:Läbigi Person]]
rgqd3f655hxu70jt5rg9rbyvt7v28x1
Katrin Altpeter
0
35800
1086655
1074621
2026-07-11T16:03:22Z
Holder
491
1086655
wikitext
text/x-wiki
{{Dialekt|Markgräflerisch|Markgräflerisch|Undermarkgreflerisch}}
[[Datei:Katrin Altpeter, 2014.jpg|thumb|d Katrin Altpeter (2014)]]
D '''Katrin Altpeter''' (* [[6. November|6. Novämber]] [[1963]] z [[Waiblingen|Woeblenge]]) isch e [[Deutschland|dytschi]] [[Politiker|Bolitikeri]] ([[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]]) un vu 2001 bis 2016 Mitglid vum [[Landtag von Baden-Württemberg|Landdag vu Bade-Wirttebärg]] gsii. Vum Mai 2011 bis Mai 2016 isch si Landesminischteri fir Arbet un Sozialornig, Familie, Fraue un Seniore im [[Kabinett Kretschmann I]] gsii.
== Uusbildig un Beruef ==
No ihre Schuelzyt an dr Grundschuel z [[Neustadt an der Rems|Woeblenge-Nuistadt]] un am Saliergymnasium z Woeblenge het d Katrin Altpeter vu 1984 bis 1986 e Uusbildig zur Altebflägeri absolviert. Derno het si in dr ambulante un stationäre Bfläg gschafft un het vu 1990 bis 1992 e Uusbildig zur Lehreri fir Bflägeberuef. In däm Beruef het si vu 1992 bis 1996 un vu 1998 bis 2001 gschafft. Vu 1996 bis 1998 het si dr Ambulant Bflägedienscht vu dr Arbaiterwohlfahrt z [[Backnang|Backene]] glaitet. Syt 2007 isch si Lehrbeufdraiti an dr [[Katholische Fachhochschule Freiburg|Katholische Fachhochschuel Fryybeg]].
== Bolitik ==
D Katrin Altpeter isch anne 1989 in d SPD yydrätte. Vu 1989 bis 1999 isch si Ortschaftsreti un stellverdrättendi Ortsvorsteheri z Woeblenge-Nuistadt gsii, vu 1994 bis 1999 au Gmaireti z Woeblenge. Syt em 17. April 2001 isch d Katrin Altpeter Landdagsabgordneti fir d SPD im [[Landtagswahlkreis Waiblingen|Wahlchrais Woebnlenge]]. Si isch stellverdrättendi Fraktionsvorsitzendi un Mitglid im Petitions- un Sozialuusschuss gsii. Derzue isch si syt 2001 Ortsverainsvorsitzendi vu dr SPD Woeblenge un vu Juni 2002 bis 2006 Vorsitzendi vu dr SPD-Chraisdagsfraktion im [[Rems-Murr-Kreis|Rems-Murr-Chrais]] gsii.
Am 12. Mai 2011 isch si as Minischteri fir Arbet un Sozialornig, Familie, Fraue un Seniore vu dr grien-rote Koalitionsregierig veraidigt wore.
Zue dr [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2016|Landdaagswahl 2016]] isch si vu ire Bartei nit uf e uussichtsryche Blatz gwehlt wore, si isch derno nimi in Landdag gwehlt wore.
== Familie ==
D Katrin Altpeter isch evangelisch un het e Dochter. Vu 2002 bis 2016 isch si mit ihrem ehmolige Fraktionskolleg [[Florian Wahl]] liiert gsii.
== Weblink ==
{{commonscat}}
* [http://www.landtag-bw.de/WP14/Handbuch/Altpeter_Katrin.pdf Uuszug us em Abgordnete-Handbuech vum Landdag vu Bade-Wirttebärg] (PDF-Datei; 101 kB)
{{Übersetzungshinweis|de|Katrin_Altpeter|dütsch}}
{{SORTIERUNG:Altpeter, Katrin}}
[[Kategorie:Minischter vu Bade-Wirttebärg]]
[[Kategorie:Landdagsabgornete (Bade-Wirttebärg)]]
[[Kategorie:SPD-Mitgliid]]
[[Kategorie:Dütsche]]
[[Kategorie:Frau]]
[[Kategorie:Läbigi Person]]
6jikieqrgw3yksmm5gctqxzc5iig5xl
Giornico
0
37046
1086645
924789
2026-07-11T12:31:37Z
Ziv
97109
([[c:GR|GR]]) [[File:Giornico-coat of arms.svg]] → [[File:CHE Giornico COA 2025.svg]] → File replacement: update to new version ([[c:c:GR]])
1086645
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Ort in der Schweiz
| NAME_ORT = Giornico
| BILD = Giornico_villaggio.jpg
| BESCHREIBUNG = Giornico
| BILDPFAD_KARTE = Karte Gemeinde Giornico 2016.png
| BILDPFAD_WAPPEN = CHE Giornico COA 2025.svg
| REGION-ISO = CH-TI
| BEZIRK = [[Bezirk Leventina|Leventina]]
| KREIS = [[Kreis Giornico|Giornico]]
| IMAGEMAP = Bezirk Leventina
| BFS = 5073
| PLZ = 6745
| BREITENGRAD = 46.39999
| LÄNGENGRAD = 8.86666
| HÖHE = 391
| FLÄCHE = 19.5
| WEBSITE =
}}
'''Giornico''' ([[Lombardische Sprache|lombardisch]] ''Sgiurnì'', [[Deutsche Sprache|dytsch]] veraltet ''Irnis'') isch e [[Politische Gemeinde|Gmai]] im [[Kanton Tessin]] in dr [[Schweiz|Schwyz]]. Si ghert zum [[Kreis Giornico|Chrais (circolo) Giornico]] im [[Bezirk Leventina]].
== Geografi ==
Giornico lyt in dr Dalsohle vu dr [[Valle Leventina|Leventina]] uf boode Syte vum [[Tessin (Fluss)|Tessin]]. Zwische dr Dorfdail lyt im Fluss e bewohnti Insle. Zue dr Gmai ghert au no dr Wyler ''Altirolo'' im Nordweschte. Nochbergmaine sin [[Bodio TI|Bodio]], [[Faido]], [[Frasco]], [[Personico]] un bis im April 2016 isch au [[Sobrio]] e Nochbergmain gsii.
== Gschicht ==
Giornico isch zum erschte Mol gnännt wore anne 935–940 as ''de Iudicibus Giornicensis'', 1202 ''Iornico'', ca. 1210-58 ''Zurnigo''.
Am 28. Dezämber 1478 isch s in dr Gegnig zue dr Schlacht bi Giornico (ital. ''Battaglia dei Sassi Grossi'') chuu zwische dr [[Alte Eidgenossenschaft|Aidgnosse]] un em [[Mailand|Herzogtum Mailand]].
== Verwaltig ==
Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Giornico isch dr Giovanni Bardelli (Stand 2018).
== Bevelkerigsentwicklig ==
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005<ref>Bundesamt für Statistik: ''Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000.'' Bern 2005 ([https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/publikationen.assetdetail.340621.html Online uf bfs.admin.ch]{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/publikationen.assetdetail.340621.html |date=2019-09 }}, Date im [https://www.bfs.admin.ch/bfsstatic/dam/assets/340621/appendix Aahang]{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfsstatic/dam/assets/340621/appendix |date=2019-09 }})</ref>
{| class="wikitable" width=350
|- align=center class="hintergrundfarbe5"
|align=left | '''Johr''' || '''1850''' || '''1860''' || '''1870''' || '''1880''' || '''1888''' || '''1900''' || '''1910''' || '''1920'''
|- align=center
|align=left|'''Yywohner'''|| 707 || 693 || 650 || 2147 || 577 || 768 || 832 || 882
|- align=center class="hintergrundfarbe5"
|align=left | '''Johr''' || '''1930''' || '''1941''' || '''1950''' || '''1960''' || '''1970''' || '''1980''' || '''1990''' || '''2000'''
|- align=center
|align=left|'''Yywohner'''|| 784 || 696 || 820 || 1063 || 1389 || 1305 || 1048 || 885
|}
== Dialekt ==
Dr [[Lombardische Sprache|lombardisch]] Dialäkt vu Giornico ghert zum Ticinese.
== Kultur un Böuwärch==
* Chilche ''S. Nicolao'' (böue im 2. Johrzehnt vum 12. Jh., urspringli Dail vun eme Benediktinerchloschter, wu im 15. Jh. ufgee woren isch)
* Bfarrchilche ''S. Michele'' (zum erschte Mol gnännt anne 1210, Chor 1644, Schiff 1787, Glockedurm 1861)
* Chilche ''S. Pellegrino'' (1345 gweit, im 16. Jh. erwyteret, mit Wandmolereie us dr Spotrenaissance vu 1589 vum Giovanni Battista Tarilli un em Domenico Caresana)
* Chilche ''S. Maria del Castello'' (11. Jh., erwyteret im 12., 13. un 14. Jh.)
* ''Casa Stanga'', e alt Wirtshuus us em 16. Jh., syt 1972 Sitz vum ''Museo di Leventina''
* ''Torre di Atto'', sechsgschossige Wohndurm us em 14. Jh.
* ''La Congiunta'', e modärn Museum, wu em Bildhauer [[Hans Josephsohn]] gwidmet isch (böue 1989 bis 1992)
* Dänkmol fir d Schlacht bi Giornico
<gallery>
Datei:20100816 Giornico.jpg|<center>Giornico am Fluss Tessin
Datei:San Nicola August 2011.JPG|<center>d Chilche ''S. Nicolao''
Datei:Maria del Castello Hügel.JPG|<center>d Chilche ''S. Maria del Castello''
Datei:Congiunta1.JPG|<center>La Congiunta
Datei:Giornico Monument 1478.jpg|<center>s Dänkmol fir d Schlacht bi Giornico
</gallery>
== Literatur ==
'''Gschicht'''
* {{HLS|2077|Giornico|Autor=Mario Fransioli}}
* {{HLS|8900|Schlacht bei Giornico|Autor=Thomas Schibler}}
* Kuno Müller: ''Frischhans Teiling. Der Held von Giornico.'' Haag in Komm., Luzern 1970.
* Celestino Trezzini: ''Giornico.'' In: ''Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz,'' Band 3: ''Galmiton – Giovanni.'' Attinger, Neuenburg 1921, S. 520 f.
'''Chunschtgschicht'''
* Johann Rudolf Rahn: ''I monumenti artistici del medio evo nel Cantone Ticino.'' Tipo-Litografia di Carlo Salvioni, Bellinzona 1894, S. 98–113.
* ''Kunstführer durch die Schweiz.'' Vollständig neu bearb. Ausgabe. Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte. Band 2. Bern 2005, ISBN 3-906131-96-3, S. 541–546.
* Peter Märkli: ''Stiftung La Congiunta. Haus für Reliefs und Halbfiguren des Bildhauers Hans Josephsohn.'' Hatje, Stuttgart 1994.
* Anton-Heinz Schmidt: ''Schweiz – Theater aus Stein oder Unbiblisches in Tessiner Kirchen. Die wenig erforschten Kirchen San Nicola in Giornico, San Vittore in Muralto.'' A.-H. Schmidt, Aigen-Voglhub 2011.
== Weblink ==
{{Commonscat|Giornico}}
* [http://www.giornico.ch/ d Website vo de Gmain Giornico]
* [http://www.giornico.com/ e Website öber Giornico] (dütsch, englisch, italienisch und japanisch)
== Fueßnote ==
<references />
{{Navigationsleiste Kreis Giornico}}
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Ort (Kanton Tessin)]]
fbojbiku2e8n15ee1m9r80y4ar4plon
Bezirk Leventina
0
37361
1086646
1083435
2026-07-11T12:31:39Z
Ziv
97109
([[c:GR|GR]]) [[File:Giornico-coat of arms.svg]] → [[File:CHE Giornico COA 2025.svg]] → File replacement: update to new version ([[c:c:GR]])
1086646
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Bezirk in der Schweiz
|WAPPEN = CHE Leventina COA.svg
|NAME = Distretto di Leventina
|KANTON = Tessin
|SITZ = [[Faido]]
|BFS = 2103
|REGION-ISO = CH-TI
|FLAECHE = 479.9
|WEBSITE =
|KARTE = Karte_Bezirk_Leventina 2016.png
}}
Dr '''Bezirk Leventina''' ({{itS}} ''Distretto di Leventina'', {{deS}} veraltet ''Livinen'') isch ain vu dr acht [[Bezirk (Schweiz)|Bezirk]] im [[Kanton Tessin]] in dr [[Schweiz|Schwyz]]. Er erstrekt sich über s chlinner [[Val Bedretto]] und s grösser [[Valle Leventina]]. Hauptort isch [[Faido]].
== Chrais==
Dr Bezirk bstoht us vier Chrais (ital. ''circoli'') mit ihrne [[Politische Gemeinde|Gmaine]] (ital. ''comune'').
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!colspan="4" align=center bgcolor="#EFEFEF" | '''[[Kreis Airolo|Circolo di Airolo]]'''
|-
! colspan="1" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Name vu dr Gmai'''
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Yywohner'''<br /><small>({{EWD|CH-TI|TIMESTAMP}})</small>
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br /><small>in km²</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Airolo COA.svg|35px|Airolo]] || '''[[Airolo]]''' || align="center" | {{EWZ CH|CH-TI|5061}} || align="right" | 94,5
|-
| align="center" | [[Datei:Bedretto-coat_of_arms.svg|35px|Bedretto]] || [[Bedretto]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-TI|5063}} || align="right" | 75,2
|}
</div>
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!colspan="4" align=center bgcolor="#EFEFEF" | '''[[Kreis Faido|Circolo di Faido]]'''
|-
! colspan="1" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Name vu dr Gmai'''
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Yywohner'''<br /><small>({{EWD|CH-TI|TIMESTAMP}})</small>
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br /><small>in km²</small>
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Faido COA.svg|35px|Faido]] || '''[[Faido]]''' || align="center" | {{EWZ CH|CH-TI|5072}} || align="right" | 126,3
|}
</div>
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!colspan="4" align=center bgcolor="#EFEFEF" | '''[[Kreis Giornico|Circolo di Giornico]]'''
|-
! colspan="1" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Name vu dr Gmai'''
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Yywohner'''<br /><small>({{EWD|CH-TI|TIMESTAMP}})</small>
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br /><small>in km²</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Bodio-coat_of_arms.svg|35px|Bodio]] || [[Bodio TI|Bodio]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-TI|5064}} || align="right" | 6,4
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Giornico COA 2025.svg|35px|Giornico]] || '''[[Giornico]]''' || align="center" | {{EWZ CH|CH-TI|5073}} || align="right" | 19,5
|-
| align="center" | [[Datei:Personico-coat_of_arms.svg|35px|Personico]] || [[Personico]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-TI|5076}} || align="right" | 39,1
|-
| align="center" | [[Datei:Pollegio-coat_of_arms.svg|35px|Pollegio]] || [[Pollegio]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-TI|5077}} || align="right" | 5,9
|}
</div>
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
!colspan="4" align=center bgcolor="#EFEFEF" | '''[[Kreis Quinto|Circolo di Quinto]]'''
|-
! colspan="1" bgcolor="#EFEFEF" | '''Wappe'''
! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | '''Name vu dr Gmai'''
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Yywohner'''<br /><small>({{EWD|CH-TI|TIMESTAMP}})</small>
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Flechi'''<br /><small>in km²</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Dalpe-coat_of_arms.svg|35px|Dalpe]] || [[Dalpe]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-TI|5071}} || align="right" | 14,5
|-
| align="center" | [[Datei:Prato(Leventina)-coat_of_arms.svg|35px|Prato (Leventina)]] || [[Prato (Leventina)]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-TI|5078}} || align="right" | 16,9
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Quinto COA 2025.svg|35px|Quinto]] || '''[[Quinto TI|Quinto]]''' || align="center" | {{EWZ CH|CH-TI|5079}} || align="right" | 75,2
|}
</div>
== Änderige im Bstand ==
; syt 1803
* Mit Dekret vum 9. Mai 1853 isch [[Campello TI|Campello]], wu bis dert zue [[Calpiogna]] ghert het, e aigeständigi Gmai wore.
;syt 2000
<gallery>
Datei:Karte Gemeinden des Bezirks Leventina 2005.png|Gmaine bis 2005
</gallery>
;Fusione
* 29. Januar 2006: ''[[Calonico]]'', ''[[Chiggiogna]]'', ''[[Faido]]'' un ''[[Rossura]]'' → [[Faido]]
* 1. Aprile 2012: ''[[Anzonico]]'', ''[[Calpiogna]]'', ''[[Campello TI|Campello]]'', ''[[Cavagnago]]'', ''[[Faido]]'', ''[[Mairengo]]'' un ''[[Osco]]'' → [[Faido]]
* 10. April 2016: ''[[Faido]]'' un ''[[Sobrio]]'' → [[Faido]]
== Weblink ==
* {{HLS|8543|Leventina|Autor= Mario Fransioli, Tiziano Locarnini}}
== Fueßnote ==
<references />
{{Navigationsleiste Bezirke des Kantons Tessin}}
[[Kategorie:Bezirk (Tessin)]]
c7kwt4uc9laetyapmjmsoxgus0fcxm7
Kreis Giornico
0
37525
1086647
792656
2026-07-11T12:31:40Z
Ziv
97109
([[c:GR|GR]]) [[File:Giornico-coat of arms.svg]] → [[File:CHE Giornico COA 2025.svg]] → File replacement: update to new version ([[c:c:GR]])
1086647
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Chrais Giornico}}
{{Infobox Kreis im Kanton Tessin
| WAPPEN =
| NAME = Giornico
| BEZIRK = Leventina
| SITZ = [[Giornico]]
| FLAECHE = 77,30
| EINWOHNER = 3014
| DATUM = 31.12.2013
|BEV-DICHTE = 39
| WEBSITE =
| KARTE = Karte Kreis Giornico 2016.png
}}
Dr '''Chrais Giornico''' ([[Italienische Sprache|ital.]] ''Circolo di Giornico'') bildet zämme mit dr Chrais [[Kreis Airolo|Airolo]], [[Kreis Faido|Faido]] un [[Kreis Quinto|Quinto]] dr [[Bezirk Leventina]] im [[Kanton Tessin]] in dr [[Schweiz|Schwyz]]. Dr Sitz vum Chraisamt isch z [[Giornico]].
== Gmaine ==
Zum Chrais ghere die Gmaine:
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="border-collapse:collapse;"
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Wappe
! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Name vu dr Gmai
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Yywohner<br /><small>({{EWD|CH-TI|TIMESTAMP}})</small>
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Flechi<br /><small>in km²</small>
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | BFS-Nr.
|-
| align="center" | [[Datei:Bodio-coat_of_arms.svg|35px|Bodio]] || [[Bodio TI|Bodio]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-TI|5064}} || align="center" | 6,4 || align="center" | 5064
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Giornico COA 2025.svg|35px|Giornico]] || '''[[Giornico]]''' || align="center" | {{EWZ CH|CH-TI|5073}} || align="center" | 19,5 || align="center" | 5073
|-
| align="center" | [[Datei:Personico-coat_of_arms.svg|35px|Personico]] || [[Personico]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-TI|5076}} || align="center" | 39,1 || align="center" | 5076
|-
| align="center" | [[Datei:Pollegio-coat_of_arms.svg|35px|Pollegio]] || [[Pollegio]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-TI|5077}} || align="center" | 5,9 || align="center" | 5077
|}
</div>
Bis Endi März 2012 händ die baide Gmaine [[Anzonico]] und [[Cavagnago]], und bis Endi April 2016 d Gmain [[Sobrio]] au no zum Chrais Giornico ghert. Si händ mit de Gmain [[Faido]] fusioniert und dodrmit in [[Kreis Faido|Chrais Faido]] gwächslet.
{{Navigationsleiste Kreise des Bezirks Leventina}}
6vt5cgo78u9ngag3fbji9a0skaf5dgn
Wahlkreis Entlebuch
0
42723
1086651
1085163
2026-07-11T15:16:10Z
SpinnerLaserzthe2nd
83904
([[c:GR|GR]]) [[File:Pic Romoos.png]] → [[File:CHE Romoos COA.svg]]
1086651
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Wahlchreis Äntlibuech}}
{{Infobox Bezirk in der Schweiz
| WAPPEN = CHE Wahlkreis Entlebuch COA.svg
| NAME = Wahlkreis Entlebuch
| KANTON = Luzern
| SITZ = —
| BFS = 0316
|REGION-ISO = CH-LU
| FLAECHE = 424.56
| WEBSITE = [http://www.lu.ch/index/gemeinden/wahlkreise/wahlkreis_entlebuch.htm www.lu.ch]
| KARTE = Karte Wahlkreis Entlebuch 2013.png
}}
De '''Wahlchreis Äntlibuech''' esch eine vo de sächs [[Bezirk (Schweiz)|Wahlchreis]] vom [[Kanton Luzern|Kanton Lozärn]] i de [[Schweiz|Schwiz]].
De Wahlchreis löst sed em 1. Januar 2013 s [[Entlebuch (Amt)|Amt Äntlibuech]] ab. Zuesätzlech chunnt d Gmeind [[Wolhusen|Wouhuuse]] derzue, wo bes Ändi 2012 bem [[Sursee (Amt)|Amt Sorsi]] gsi esch. Und mit ere Fusion vo zwe Gmeinde ([[Escholzmatt|Äschlismatt]] und [[Marbach LU|Marbech]]) hed de nöi Wahlchreis ou grad aagfange.
== Geografii ==
De Wahlchreis Äntlibuech ligt im südweste vom Kanton Lozärn u werd im Norde dur e [[Napf (Berg)|Napf]] begränzt und im Süde dur e Bärgchötti, wo sech vom [[Pilatus]] übers Brienzer Rothorn bes zor Schratteflue erstreckt. S Äntlibuech werd vo de [[Kleine Emme|Chline Ämmä]] dorflosse.
De Wahlchreis Äntlibuech bestood us folgende nün Gmeinde:
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Wappe
! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Name vo de Gmeind
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Iiwohner<br /><small>(31. Dezember 2011)</small>
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Flechi<br /><small> i km²</small>
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Entlebuch.png|30px|Entlebuch]] || [[Entlebuch LU|Äntlibuech]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1002}} || align="right" | 56,89
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Escholzmatt-Marbach COA.svg|60px|Escholzmatt-Marbach]] || [[Escholzmatt-Marbach|Äschlismatt-Marbech]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1010}} || align="right" | 106,39
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Doppleschwand COA.svg|30px|Doppleschwand]] || [[Doppleschwand|Dopplischwand]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1001}} || align="right" | 6,94
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Fluehli COA.svg|30px|Flühli]] || [[Flühli|Flüeli]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1004}} || align="right" | 108,20
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Hasle LU COA.svg|30px|Hasle]] || [[Hasle LU|Hasli]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1005}} || align="right" | 40,29
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Romoos COA.svg|30px|Romoos]] || [[Romoos]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1007}} || align="right" | 37,32
|-
| align="center" | [[Datei:Pic Schuepfheim.png|30px|Schüpfheim]] || [[Schüpfheim LU|Schüpfe]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1008}} || align="right" | 38,27
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Werthenstein COA.svg|30px|Werthenstein]] || [[Werthenstein|Wärtistei]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1009}} || align="right" | 15,78
|-
| align="center" | [[Datei:CHE Wolhusen COA.png|30px|Wolhusen]] || [[Wolhusen|Wouhuuse]] || align="center" | {{EWZ CH|CH-LU|1107}} || align="right" | 14,48
|- style="background-color:#EFEFEF;"
|
| '''Total''' (9) || align="center" | 22'836 || align="right" | 424,56
|}
</div>
== Veränderige im Gmeindsbestand set 2013 ==
<gallery perrow=5>
File:Karte Bezirk Entlebuch Gemeindeveraenderungen 2013.png|Gmeinden bes 2012
</gallery>
=== Fusione ===
* 2013: ''[[Escholzmatt|Äschlismatt]]'' und ''[[Marbach LU|Marbech]]'' → [[Escholzmatt-Marbach|Äschlismatt-Marbech]]
== Biosphärereservat ==
S Gebiet vom Wahlchreis Äntlibuech, mit Uusnahm vo Wärtistei und Wouhuuse, esch syt 2000 ds erschte UNESCO [[Biosphärenreservat|Biosphärereservat]] vor Schwiz (nach de Sevilla-Strategii).
== Lueg ou ==
* [[Pflanzennamen Entlebuch|Pflanzenäme vom Äntlibuech]]
* [[Tiernamen Entlebuch|Tiernäme vom Äntlibuech]]
== Weblink ==
{{Commonscat|Entlebuch (district)|Äntlibuech}}
* {{HLS|7510|Entlebuch (Vogtei, Amt)|Autor=Fritz Glauser}}
* [https://entlebuch-online.ch/ Entlebuch online]
* [https://www.biosphaere.ch/ UNESCO Biosphärenreservat Entlebuch] uf biosphaere.ch
* [https://www.doppleschwand.ch/freizeit-tourismus/goldwaschen/ Goldwaschen] uf doppleschwand.ch
* [https://romoos.ch/tourismus-freizeit/goldwaschen/ Goldwaschen] uf romoos.ch
* [https://museen-luzern.lu.ch/schuepfheim/entlebucherhaus Museum im Entlebucherhaus] z Schüpfe uf museen-luzern.lu.ch
== Fuessnoote ==
<references />
{{Navigationsleiste Wahlkreise des Kantons Luzern}}
[[Kategorie:Bezirk im Kanton Lozärn]]
8r85y27g8y5hbptwhee10ls26bmy8ju
Alexander Dobrindt
0
49431
1086660
1077363
2026-07-11T16:05:52Z
Holder
491
1086660
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:2023-10-08 Wahlabend Bayern by Sandro Halank–022.jpg|mini|hochkant|dr Alexander Dobrindt, 2023]]
Dr '''Alexander Dobrindt''' (* [[7. Juni]] [[1970]] z [[Peißenberg]]) isch e [[Deutschland|dytsche]] [[Politiker|Bolitiker]] ([[Christlich-Soziale Union in Bayern|CSU]]) un syt em Mai 2025 [[Bundesministerium des Innern|Bundesminischter vum Innere]] im [[Kabinett Merz]].<ref>{{Internetquelle |autor=Dimitri Taube, Nadja Lissok, Kassian Stroh, Philipp Saul, Leopold Zaak, Nadja Tausche, Katja Guttmann, Julia Daniel, Dominik Fürst, Julia Bergmann, Carina Seeburg, Christoph Heinlein, Juri Auel |url=https://www.sueddeutsche.de/politik/bundesregierung-koalition-news-cdu-minister-reiche-wadephul-schnieder-li.3243116 |titel=Regierungsbildung: CDU macht Reiche zur Wirtschaftsministerin, Wadephul zum Außenminister |datum=2025-04-28 |sprache=de |abruf=2025-04-28}}</ref> Syt 2002 isch er Mitglid vum [[Deutscher Bundestag|Dytsche Bundesdag]], vu Septämber 2017 bis Mai 2025 as Vorsitzer vu dr CSU-Landesgruppe. Vu Dezämber 2013 bis Oktober 2017 isch er Bundesminischter fir Verchehr un digitali Infrastruktur im [[Kabinett Merkel III]] gsii. Vum Februar 2009 bis Dezämber 2013 isch er Generalsekretär vu dr CSU gsii.
== Läben un Beruef ==
Noch em Abitur anne 1989 am Gymnasium Weilheim het dr Dobrindt e Soziology-Studium an der [[Ludwig-Maximilians-Universität München]] absolviert, wun ere anne 1995 as Diplom-Soziolog abschgschlosse het. Derno isch er vu 1996 bis 2001 chaufmännische Laiter un vu 2001 bis 2005 Gschäftsfierer un stille Gsellschafter vu dr mittelständische Maschineböu-Firma ''Holzner & Sanamij'' z Peißenberg gsii.<ref>''Zur Person''. In: ''Nordkurier'', 19. Augschte 2009.</ref>
Dr Alexander Dobrindt isch [[Römisch-katholische Kirche|remisch-katholisch]],<ref>{{cite web|url=http://www.alexander-dobrindt.de/de/person/lebenslauf.html|title=Lebenslauf|publisher=Alexander Dobrindt|accessdate=2. November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131103192353/http://www.alexander-dobrindt.de/de/person/lebenslauf.html|archivedate=2013-11-03}} {{Webarchiv|url=http://www.alexander-dobrindt.de/de/person/lebenslauf.html |wayback=20131103192353 |text=Lebenslauf |archiv-bot=2021-02-24 11:12:48 InternetArchiveBot }}</ref> syt 2006 ghyrote mit dr Tanja Dobrindt geb. Käser un het mit ere ne Suhn.
== Bartei ==
Dr Dobrindt isch anne 1986 in di Jung Union un anne 1990 in d CSU yydrätte. Vu 1990 bis 1997 isch er Vorsitzer vum JU-Chraisverband Weilheim-Schongau un vu 1993 bis 1997 au stellverdrättende JU-Bezirksvorsitzer gsii. Syt 1996 isch er Mitglid im [[Gemeinderat (Deutschland)|Märtgmairot]] Peißenberg un seit 2001 Ortsvorsitzer vu dr CSU Peißenberg gsii. Derzue het er em [[Kreistag|Chraisdag]] vum [[Landkreis Weilheim-Schongau|Landchrais Weilheim-Schongau]] aaghert. Syt 2009 isch er Vorsitzer vum CSU-Chraisverband Weilheim-Schongau.
== Abgordnete ==
Anne 2002 het dr Dobrindt mit 59,4 Brozänt vu dr Erschtstimme s Diräktmandat im Bundesdagswahlchrais Weilheim gwunne. Im Bundesdag isch er vu Jänner bis Novämber 2005 stellverdrättende Vorsitzer vum Uusschuss fir Wirtschaft un Arbet gsii. Vu Dezämber 2005 bis Novämber 2008 isch er Vorsitzer vum Arbetschrais Wirtschaft, Technology, Energy, Bildig un Forschig, Turismus vu dr CSU-Landesgruppe, vu Novämber 2008 bis Februar 2009 Vorsitzer vu dr Arbetsgruppe Bildig, Forschig un Technikfolgenabschetzig vu dr CDU/CSU-Bundesdagsfraktion gsii. Syt 2005 ghert er derzue as Bysitzer em Vorstand vum Barlemäntschrais Mittelstand vu dr CDU/CSU-Bundesdagsfraktion aa. Bi dr [[Bundestagswahl 2009|Bundesdagswahl 2009]] het dr Dobrindt in sym Wahlchrais 52 Brozänt vu dr Erschtstimmen iberchuu un isch wider in [[Deutscher Bundestag|Bundesdag]] yyzoge. Bi dr [[Bundestagswahl 2013|Bundesdagswahl 2013]] isch er mit 57,2 Brozänt vu dr Erschtstimme widergwehlt wore un [[Bundestagswahl 2017|2017]] mit 47,9 % vu dr Erschtstimme.
== CSU-Generalsekretär ==
Wu dr bishärig CSU-Generalsekretär [[Karl-Theodor zu Guttenberg]] im Februar 2009 s Amt vum Bundesminischter fir Wirtschaft un Technology ibernuu het, isch dr Dobrindt vum CSU-Vorsitzer [[Horst Seehofer]] fir s Amt vum Generalsekretär vorgschlaa wore. Vum 9. Februar 2009 bis zum zum 15. Dezämber 2013 het dr Dobrindt des Amt uusgiebt.
== Bundesverchehrsminischter ==
Am 17. Dezämber 2013 isch dr Alexander Dobrindt dur dr Bundesbresidänt [[Joachim Gauck]] zum Bundesminischter fir Verchehr un digitali Infrastruktur ernännt wore.
Mit dr Konschtituierig vum neie Bundesdag am 24. Oktober 2017 het er sy Minischteramt ufgee un het sy ab do uf s Amt as Vorsitzer vu dr CSU-Landesgruppe im Bundesdag kunzäntriert.
== Bundesinneminischter ==
Am 6. Mai 2025 isch dr Dobrindt zum Bundesminischter vum Innere im Kabinett Merz ernännt wore.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.bmi.bund.de/SharedDocs/kurzmeldungen/DE/2025/05/neuerMin.html |titel=Alexander Dobrindt ist neuer Bundesinnenminister |werk=bmi.bund.de |hrsg=Bundesministerium des Innern |abruf=2025-05-12}}</ref>
== Gsellschaftligs Engaschmänt ==
* Stellverdrättend Mitglid vum Byrot vu dr Bundesnetzagentur fir Eläktrizitet, Gas, Telekommunikation, Boscht un Yysebahne
* Mitglid vum ZDF-Färnsehrot z Mainz as Verdrätter vu dr CSU
* Schitzeverain VSG Peißenberg
* Knappeverain Peißenberg
== Weblink ==
{{Commonscat}}
* [https://www.alexander-dobrindt.de/ Websyte vum Alexander Dobrindt]
* {{Biographie beim Deutschen Bundestag|Alexander Dobrindt}}
* {{Abgeordnetenwatch|alexander_dobrindt-575-37535}}
== Fueßnote ==
<references />
{{Normdaten}}
{{Übersetzungshinweis|1 = de| 2 = Alexander_Dobrindt|3 = dütsch|4 = 125577919}}
{{SORTIERUNG:Dobrindt, Alexander}}
[[Kategorie:Dütsche Bundesminischter]]
[[Kategorie:Dütsche Parlamentarier]]
[[Kategorie:CSU-Mitgliid]]
[[Kategorie:Dütsche]]
[[Kategorie:Maa]]
[[Kategorie:Läbigi Person]]
31xuopfh72fb9pyyrrakap9lvsf9z4i
Otto Heinrich Klingele
0
53531
1086654
1083157
2026-07-11T16:02:50Z
Holder
491
1086654
wikitext
text/x-wiki
Dr '''Otto Heinrich Klingele''' (* [[15. Dezember|15. Dezämber]] [[1917]] z [[Todtnau|Dodtnau]]; † [[10. September|10. Septämber]] [[1995]] z [[Eisenbach (Hochschwarzwald)|Schollach]]) isch e [[Deutschland|dytsche]] Schriftsteller un Rundfunkautor gsii.
== Lääben un Beruef ==
Dr Otto Heinrich Klingele isch z Dodtnau as Suhn vum Otto Klingele (1882–1954), eme Magaziner, un dr Maria Klingele geb. Fritz (1882–1957) uf d Wält chuu. Är het zwai Gschwischtrig ghaa, e Schweschter, Maria (verh. ''Brauner,'' 1916-2012) un e Brueder, Albert (1920-1943).
Vu 1924 bis 1932 isch dr Klingele z Dodtnau uf d Volksschuel gange. In syre Jugend isch d Klingele au bi dr Pfadfinder gsii. Ab 1932 isch er uf d Handelsschuel z [[Zell im Wiesental|Zäll]] gange un het dert e chaufmännischi Lehr gmacht. No dr Gsellebriefig het er z Dodtnau bi dr Textilwärch gschafft. Anne 1938 isch er zum Arbetsdienscht yygruefe wore. Im [[Zweiter Weltkrieg|Chrieg]] isch er as Soldat z [[Belgien|Belgie]], z [[Frankreich|Frankrych]], z [[Polen]] un z [[Russland]] gsii, anne 1944 isch er verwundet wore un derno bis zum Änd vum Chrieg in d Genesungskompanie Konstanz chuu.
Noch em Chrieg het er as Ghilf uf em Buurehof vun eme Chriegskamraad z Schollach (hit zue Iisebach) gschafft. Anne 1947 isch er wider uf Dodtnau retuur un het dert as Textilchaufmann gschafft.
Ab 1954 het er e Huffe Studie- un Forschigsraisen unternuu, vor allem in dr Oriänt: uf Israel, dur Arabie, s Nildal uffezues bis Khartum, z Mesopotamie, dur Finnland un Lappland bis zum Yysmeer un uf Sardinie.
Är het sy Beruef as Textilchaufmann ufgee un isch Schriftsteller un freie Mitarbaiter bi verschidene Rundfunk- un Färnsehsänder wore: 1955–1977 bim Siddytsche Rundfunk im Haimet un Chilchefunk, ab 1971 au fir s Färnsehprogramm vum Siddytsche Rundfunk. Vu 1958 bis 1966 isch er freie Mitarbaiter bim [[Südwestfunk|Sidweschtfunk]] (Chilchefunk un Literatur) un vu 1973 bis 1987 bim Eschtrychische Rundfunk (Landesstudio Vorarlberg, zytwys au bim Landesstudio Tirol). Derzue het er Vordreg ghalte in dr Volks- un Erwachsenebildig, zem Byschple bi dr Landjugend oder bi dr Landfraue.
Dr Klingele isch e diefglaibige Katholik gsii, dr Glaube, d Volksfremmigkait un s religies Bruuchtum sin em e Schatz gsii, wun er all Ritt drus gschepft het fir syni Biecher un Rundfunkbydreg.
Bi me Vordrag het er d Sidtiroleri Waltraut Fuchs (* 1928) chänneglehrt, wun er anne 1958 z Meran ghyrote het. Si hän zämme ne Dochter ghaa, Uta (* 1959). Sidtirol isch em Klingele ne zwooti Haimet wore, syter ass er ghyrote gsii isch, isch er pändlet zwische Dodtnau un Bozen. Anne 1986 isch er uf dr Gfellhof z Schollach zoge, wun er au 1995 gstorben isch.
== Literarisch Schaffe ==
Sy erschte Roman het dr Otto Heinrich in dr Johr noch em Chrieg uf em Buurehof z Schollach gschribe, „Wer in den Wäldern wohnt“, e Schwarzwaldroman (1952). Des Buech het dr Klingele im Schwarzwald schnäll as neie Haimetdichter bekannt gmacht, bis zuem sym Dod 1995 sin sechs Uflage vum Roman erschine.
Iber syni Raise het er scho in dr 1950er Johr Bricht gschribe, wun er im „Feuerreiter“ (Köln) un im „Konradsblatt“ (Charlsrue) vereffetligt het. In syne Radio- un Färnseesändige het er des thematisiert, was en au in sym perseenlige Lääbe bscheftigt het: färni Länder un främdi Kulture, vor allem sonigi us em Oriänt, un dernäbe allmol au sy Schwarzwälder Haimet un s alemannisch Volk un „dessen Sprache, Geschichte und Land von den Vogesen bis zum Arlberg“.<ref>„Auf der Straße der Kamele“, Klappetäxt</ref> In vylne vu syne Haimetbiecher het er zwische hochdytsche Passasche au Verzellige un Gedicht uf Alemannisch yygstrait, zem Byschpel in „Bethlehem in den schwarzen Wäldern“ vu 1970, ere Sammlig vu Wynäächtsgschichte un -gedicht mit ere alemanische Iberdragig vu dr Chindhaitsgschicht vum Jesus no dr Evangelie vum Lukas un em Matthäus, oder in „S’ Wuedîs-Heer“ vu 1985. Dr Klingele het au s ganz Nei un Dail vum Alte Teschtamänt uf Alemannisch ibersetzt, s Manuskript isch aber nie publiziert wore.
Ächti Raisebiecher het er erscht ab 1963 gschribe, unter anderem „Seit wann trägt dich der Nil, Feluke?“ (iber Ägypte, 1963) oder„Der Wind weht, wo er will“ (iber syni Raise in s Hailig Land, 1965).
Dr Johannes Helm het iber s Wärch vum Klingele gschribe:
{{Zitat|In seinem Werk möchte er zeigen, daß alles Leben in Gott mündet und daß die brüderliche Liebe Triebkraft des Lebens auf dieser Erde ist, auf der wir uns bewähren müssen.|Helm 1975}}
== Wärch (Uuswahl) ==
=== Biecher ===
* ''Die Strasse nach Süden. Ein Pfadfinderbuch.'' Weka-Verlag, Trossingen 1948
* ''Wer in den Wäldern wohnt. Ein Schwarzwaldroman.'' Herder, Freiburg 1952
* ''Mit dem Rucksack zum Polarkreis. Durch das Land d. 1 000 Seen.'' 1962 (2. neu bearb. Aufl. u. d. T.: ''In den endlosen Wäldern. Ein finnisches Fahrtenbuch.'' Alsatia, Freiburg 1968)
* ''Seit wann trägt dich der Nil, Feluke? Eine afrikanische Reise.'' Erdmann, Herrenalb/Schwarzw. 1963
* ''Zedern, Wüste und Ruinen. Fahrt durch d. bibl. Morgenland.'' Erdmann, Herrenalb/Schwarzw. 1963
* ''Der Wind weht, wo er will. Erlebnisse im Heiligen Land.'' Erdmann, Herrenalb/Schwarzwald 1965
* ''Häuptling aller Wölfe. Die Abenteuer einer Indianerhorde im hohen Schwarzwald.'' Alsatia, Freiburg 1967
* ''In den Höhlen hausen die Adler. Unter Mönchen und Eremiten im Morgenland.'' Alsatia, Freiburg 1967 (Das Morgenland 4)
* ''Im Haus der bitteren Brote.'' Alsatia, Freiburg 1968 (Das Morgenland 5)
* ''Bethlehem in den schwarzen Wäldern. Weihnachtsgeschichte aus dem Schwarzwald; un uusem Hailigê Evangelii vom Lukas un vom Matthäus, vêzehlt uff Alemannisch.'' Hess, Ulm/Donau 1970
* ''Gesucht: Wildkater mit neun Schwanzringen.'' Boje-Verl., Stuttgart 1972 (u. d. T. ''Der graue Baumreiter: Geschichte eines Wildkaters'' Schillinger, Freiburg 1986)
* ''Räuber Rotrock. Aus dem Vagabundenleben eines Fuchses.'' Boje-Verl., Stuttgart 1975 (u. d. T. ''Der rote Strauchritter. Aus dem Vagabundenleben eines Fuchses.'' Schillinger, Freiburg 1987)
* ''Hinter den dunklen Toren von Babylon. Reise durch Mesopotamien.'' Hess, Ulm/Donau 1976
* ''Der Bluträcher. Ein Kampf zwischen zwei Beduinenstämmen.'' 1978
* ''Auf der Straße der Kamele. Fahrt durch das biblische Morgenland.'' Badenia-Verlag, Karlsruhe 1979
* ''Im Wüstenkloster. Verschollen und vergessen. Eine abenteuerliche Forschungsgeschichte.'' 1979
* ''Cornelia. Geschichte einer jungen Liebe.'' 1981
* ''Albert Krautheimer. Er schwieg nicht.'' 1982
* ''Sie kamen vom Wald herab. Ein Buch der Schwarzwälder.'' Schillinger, Freiburg 1983
* ''S’ Wuedîs-Heer. Die Sage von d. wilden Jagd.'' 1985
* ''Auf allen Wegen wartest nur noch Du. Romantrilogie.'' 1988.
=== Chlaineri Schrifte ===
* ''Ins Land d. Bibel. Ein Reisebericht''. In: Konradsblatt, 35. Jg., 1955, Nr. 3-20;
* ''In Allahs heißem Land. Tagebuch einer Morgenlandfahrt''. In: Der Feuerreiter, 33. Jg., 1957, Nr. 10-19
* ''Die Insel d. vergessenen Türme. Eine Sardinienfahrt''. In: Der Feuerreiter, 35. Jg., 1959, Nr. 7-16
* ''Wiedersehen mit dem Morgenland''. In: Konradsblatt, 43. Jg., 1959, Nr. 19-31
* ''Hexenkessel Arabien. Eine Morgenlandfahrt''. In: Der Feuerreiter, 36. Jg., 1960, Nr. 11-26
== Literatur ==
* Johannes Helm: ''Wer — wann — wo? Biographische Notizen aus dem Markgräflerland.'' In: ''Das Markgräflerland,'' Jg. NF 6(37).1975, Heft 3/4, S. 147–269
* Clemens Siebler: ''Otto Henrich Klingele.'' Baden-Württembergische Biographien 4, 182-184
* V. Galler: ''In memoriam O. Klingele''. In: Bad. Bauernzeitung 48. Jg., Nr. 39 vom 30. 9. 1995, 16.
== Weblink ==
* [http://www.badische-zeitung.de/todtnau/wer-in-den-waeldern-wohnt-hiess-sein-erster-roman--17247333.html „Wer in den Wäldern wohnt“ hieß sein erster Roman], Badische Zeitung, 18. Juli 2009
* [http://www.leo-bw.de/web/guest/detail/-/Detail/details/PERSON/kgl_biographien/116228814/Klingele+Otto+Heinrich;jsessionid=7F3325EEC9D3C67E1EC5437EBA3A4621 Klingele, Otto Heinrich], Landeskundliches Informationssystem Baden-Württemberg
== Fueßnote ==
<references />
{{Normdaten}}
{{DEFAULTSORT:Klingele, Otto Heinrich}}
[[Kategorie:Dütsche]]
[[Kategorie:Badener]]
[[Kategorie:Literatur uf Dütsch]]
[[Kategorie:Autor uf Alemannisch]]
[[Kategorie:Lyriker]]
[[Kategorie:Maa]]
rfxxm8qmvuefd03d6zr4k2lh1o6wpvq
Thomas Marwein
0
54025
1086662
1077706
2026-07-11T16:07:09Z
Holder
491
1086662
wikitext
text/x-wiki
{{Dialekt|Markgräflerisch|Markgräflerisch|Undermarkgreflerisch}}
[[Datei:2013-05-16 Thomas Marwein 8442-crop.JPG|thumb|upright=0.7|dr Thomas Marwein (2013)]]
Dr '''Thomas Marwein''' (* [[10. Juni]] [[1958]] z [[Rastatt|Raschti]]) isch e [[Deutschland|dytsche]] [[Politiker|Bolitiker]] ([[Bündnis 90/Die Grünen|Bindnis 90/Di Griene]]). Syter anne 2011 isch er Abgordnete im [[Landtag von Baden-Württemberg|Landdag vu Bade-Wirttebärg]].
== Uusbildig un Beruef ==
Dr Thomas Marwein isch z [[Achern]] un z [[Binzen]] uf d Grundschuel un derno uf d Theodor-Heuss-Realschuel z [[Lörrach|Löörech]] gange. No dr Schuel het er e Lehr zum Vermässigstächniker bim Staatlige Vermässigsamt z Löörech gmacht. Derno het er d Fachhochschuelryfi uf em zweete Bidligswäg gmacht un sy Wehrdienscht bi dr Bundeswehr glaischtet. An dr [[Hochschule Karlsruhe – Technik und Wirtschaft|Fachhochschuel Charlsrue]] het er Böuingenieurwäse studiert un mit as Diplom-Ingenieur abgschlosse. Ab em Novämber 1984 het er im Offeburger Amt für Wasserwirtschaft (hit ''Gewässerdirektion Südlicher Oberrhein/Hochrhein'') un ab 2005 im Amt für Wasserwirtschaft und Bodenschutz vum [[Ortenaukreis|Ortenaukrais]] gschafft.
== Bolitischi Laufbahn ==
Dr Marwein isch anne 1984 Mitglid vu dr Griene wore. Sy erscht bolitisch Amt isch e Mandat im Gmaindsrot vu Rhystette un im Kraisdag vum [[Landkreis Karlsruhe|Landkrais Charlsrue]] anne 1984 gsii. Vu 1989 bis 2004 isch er Miglid im Kraisdag vum Kreistag Ortenaukrais gsii. Dert isch er zeh Johr lang im Umwält- un Tächnikuusschuss, in dr Nooverchehrskommission, im TGO-Byrot un fimf Johr lang im Chrankehuusuusschuss gsii. Vu 1997 bis 2011 isch er Mitglid im Gmaindsrot vu dr Stadt [[Offenburg|Offeburg]] gsii. Dert isch er Mitglid im Tächnischen Uusschuss, im Blanigs,- Umwält- un Verchehrsuusschuss un im Gmainsamen Uusschuss gsii.
Syt 2007 isch er Mitglid im Vorstand vum griene Ortsverband z Offeburg un syt Oktober 2011 stellverdrättend Mitglid im Länderdrot vu dr Griene.
Bi dr Bundesdagswahle [[Bundestagswahl 2005|2005]] un [[Bundestagswahl 2009|2009]] isch er Kandidat vu dr Griene im [[Bundestagswahlkreis Offenburg|Wahlkrais Offeburg]] gsii, isch aber nit gwehlt wore. Au bi dr Landdagswahle [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 1996|1996]] un [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2006|2006]] het kandidiert.
Bi dr [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2011|Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2011]] isch er mit 26,5 % vu dr Stimme iber s Zwaitmandat im [[Landtagswahlkreis Offenburg|Wahlkrais Offeburg]] in dr [[Landtag von Baden-Württemberg|Landdag vu Bade-Wirttebärg]] gwehlt wore. Är het derno sy Mandat im Gmaindsrot vu Offeburg niderglait. Im Landdag isch er Mitglid im Uusschuss fir Umwält, Klima un Energywirtschaft, im Verchehrs- un Infrastrukturuusschuss un im Petitionsuusschuss, derzue stellverdrättend Mitglid im Ständigen Uusschuss, Bildigs- un Europauusschuss un im Uusschuss fir dr ländlig Ruum sowie im Ausschuss für den ländlichen Raum. Är isch umwält- un lärmbolitische Sprächer vu dr Landdagsfraktion un Sprächer fir Mobilfunk. Im Septämber 2016 isch dr Thomas Marwein zum Lärmschutzbeufdraite vu dr bade-wirttebärgische Landesregierig ernännt wore.
tragten der baden-württembergischen Landesregierung ernannt worden.
Bi dr [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2016|Landdagswahl 2016]] het er s Diräktmandat mit 33,7 % vu dr Stimme gwunne. Bi dr [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2021|Landdagswahl 2021]] het er sy Diräktmandat mit 36,8 % vu dr Stimme chenne verdaidige. Bi dr [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2026|Landdagswahl 2026]] dritt er nimi aa.
== Sunschtigs Engaschmänt ==
* Mitglid im Ufsichtsrot vu dr Stadtbau/Wohnbau GmbH Offenburg (syt 1997)
* Mitglid bim Zweckverband Weingut Schloss Ortenberg (syt 1997)
* Mitglid im Verkehrsclub Deutschland e. V. (VCD)
* Mitglid im Allgemeinen Deutscher Fahrrad-Club e. V. (ADFC)
* 'Bienenpate' bi Melifera e. V.
* Mitglid in dr Verbraucherzentrale Baden-Württemberg
* Mitglid im Bund der Technischen Beamten Baden-Württemberg (BTB)
== Persenligs ==
Dr Thomas Marwein isch evangelisch. Är isch ghyrote un het drei Chinder.
== Weblink ==
{{commonscat}}
* [https://www.thomas-marwein.de/ Websyte vum Thomas Marwein]
* {{Landtag Baden-Württemberg 16. WP|die-grunen/marwein.html}}
* {{Abgeordnetenwatch|thomas_marwein-597-44465}}
{{Normdaten}}
{{SORTIERUNG:Marwein, Thomas}}
[[Kategorie:Landdagsabgornete (Bade-Wirttebärg)]]
[[Kategorie:Mitglid vu Bündnis-90/Die-Grünen]]
[[Kategorie:Person (Löörech)]]
[[Kategorie:Dütsche]]
[[Kategorie:Läbigi Person]]
[[Kategorie:Maa]]
3gax10l10xp0vsnlylu4vuibh9pa1ag
Martin Tschumpert
0
54803
1086656
1071060
2026-07-11T16:04:04Z
Holder
491
bitte im Täxt nit uf d dewiki verlinke
1086656
wikitext
text/x-wiki
{{Dialekt|Zürichdeutsch|Züritüütsch|Züritüütsch}}
[[Datei:Martin Tschumpert, Hotel Corvatsch, Silvaplana.jpeg|mini|de Martin Tschumpert]]
De '''Martin Tschumpert''' (* [[20. September|20. Septämber]] [[1830]] z [[Igis|Iigis]], hüt zu [[Landquart GR|Landquart]]; † [[11. Juni]] [[1911]] z [[Silvaplana]]; Bürger vo Iigis) isch en Schwyzer refermierte [[Pfarrer|Pfarer]] gsy, wo s Läbe lang amene monumäntaale Tüütschpüntner Wöörterbuech gschribe hät, daademit aber nie fërtig woorden isch. S Manuskript isch nach em Tood vom Tschumpert äini von wichtigschte Quäle vom [[Schweizerisches Idiotikon|Schwyzerischen Idiotikon]] woorde.
== Läbe ==
De Tschumpert isch 1857 ordiniert woorde und nachane 1859–1869 z [[Haldenstein|Haaldestai]], 1869–1872 z [[Valzeina|Valzëinä]], 1872–1879 z [[Silvaplana]], 1879–1886 z [[Zernez (Ort)|Zernez]], 1887–1895 z [[Bivio]], 1895–1899 z [[Casaccia]] und 1899–1903 z [[Vicosoprano]] Pfarer gsy. Syn Läbesaabig hät er z Silvaplana verbraacht.
Ghüraate gsy isch er zwäimaal, zeerscht mit der Ursula Roffler vo [[Grüsch]] (1838–1861) und nachane mit de Maria Colani us [[La Punt Chamues-ch|La Punt]] (1845–1911). Si isch schynts d Änkeli gsy vom «König der Bernina» – em birüehmten Ängadyner Jäger Gian Marchet Colani.
== Sys Wöörterbuech ==
[[Datei:Seite aus Martin Tschumperts (1830–1911) Manuskript für ein «Bündnerisches Idiotikon»..png|thumb|Manuskriptsyte (Archyv vom Schwyzerischen Idiotikon, Züri).]]
Ab de 1860er-Jaar hät de Tschumpert amene Wöörterbuech gschaffet, wo s Tüütsch im [[Kanton Graubünden|Kanton Graubünde]] – di läbige [[Walser]]- und [[Ostschweizerisch|Oschtschwyzer]] Tialäkt gnauso wie di histoorisch tüütsch Kanzleispraach – het sele dokumäntiere. S isch deby nöd nu äifach um d Bidüütig vo de Woort ggange, näi, au s [[Volkskunde|Volchskundlich]] hät e wichtigi Role gspilt. S Manuskript zelt über 3100 Syten im Folio-Format; er hät bis zu sym Tood draa wytergschribe. Dezue chömed na e gramatischi Übersicht, e Samlig vo Fluernäme, es Regischter und anders. Wie de Tschumpert das risig Materiaal hät welen oordne, hät er imene Regelwëërch vo schier 400 Paragraafe feschtgschribe. Föif Liferige vom Wöörterbuech, nämli bis i s H ine, sind zwüsched 1880 und 1896 im Truck usechoo. Wo de Tschumpert gstoorben isch, isch vom na untruckte Täil es Stuck fërtig redigiert, es Stuck imenen eerschten Entwurf voorglägen und dezue na vil Roomateriaal umegsy.<ref>So ghäissts im ''Schwyzerische Bundesblatt'' vom 9. Dezämber 1914, S. 570/71.</ref>
De Scheffredakter vom [[Schweizerisches Idiotikon|Schwyzerischen Idiotikon]], der [[Albert Bachmann (Philologe)|Albert Baachme]], isch doo i s Püntnerland gfaare, zum s Manuskript gnauer aaluege. Er hät grad gsee, wie wichtig das isch, und hät de Kanton Graubünde und de [[Schweiz|Bund]] 1914 dezue praacht, die handschriftlich Wöörtersamlig z chauffe – 6000 Franke sind daadeby a d Eerbe vom Tschumpert ggange; de Kantoon hät 2000 Franke, d Äidgnosseschaft 4000 Franke zalt. S Manuskript isch a s ''Idiotikon'' choo, mit de Verpflichtig, das es nach em Abschluss vom dëm Wëërch a d Püntner Kantonsbiblioteek göch.<ref>Bschluss vom Püntner Groosse Raat vom 29. Mäi 1914 und luut em ''Schwyzerische Bundesblatt'' vom 9. Dezämber 1914, S. 570 f.</ref> Am ''Idiotikon'' hät mes dänn uusgwërtet, und s hät fascht 22 000 Zädel druus ggëë. Asewääg isch s Wöörterbuech vom Tschumpert im ''Idiotikon'' uufggange – es isch für dëm syni Redakzioon äini vo ire wichtigschte Quäle für di elter und jünger Spraach im Kanton Graubünde.
Öppe glychzytig hät übrigens na en andere Püntner, nämli de [[Valentin Bühler|Valentin Büeler]], amene Tavaaser Wöörterbuech gschribe. Die beede händ aber allwääg ekän Kontakt mitenand ghaa.
== Publikazioone ==
* ''Versuch eines bündnerischen Idiotikon, zugleich ein Beitrag zur Darstellung der mittelhochdeutschen Sprache und der Culturgeschichte von Graubünden.'' Nöd vollständig, totaal föif Liferige (vo A bis i s H ine): Senti, Chuur 1880. 1882. 1888; Manatschal, Erner & Cie., Chuur 1892. 1896.
* ''Einige Gedichte.'' Silvaplana 1903.
== Quäle ==
* Jakob R. Truog: ''Die Pfarrer der evangelischen Gemeinden in Graubünden und seiner ehemaligen Untertanenlanden.'' Chuur 1934, S. 173.
* Bürgergmäind Landquart: [http://www.bglandquart.ch/die-igiser-buergergeschlechter.html ''Die Igiser Bürgergeschlechter.'']
* ''Bericht an das h. eidgen. Departement des Innern und an die h. Regierungen der subventionierenden Kantone über den Gang der Arbeiten am Schweizerdeutschen Idiotikon während des Jahres 1914.'' [Züri 1915], S. 13–15. [http://www.idiotikon.ch/Texte/Jahresberichte/Id_Jahresbericht_1914.pdf Online.]
* ''Schweizerisches Bundesblatt.'' 66. Jaargang, 9. Dezämber 1914, S. 570 f.
== Fuessnoote ==
<references />
{{Normdaten}}
{{SORTIERUNG:Tschumpert, Martin}}
[[Kategorie:Pfarrer (reformiert)]]
[[Kategorie:Lexikograf]]
[[Kategorie:Autor]]
[[Kategorie:Walsertiitsch]]
[[Kategorie:Bündner]]
[[Kategorie:Maa]]
oj2gacekvyn6khunfctzm6kh9pxp30q
Gilgamesch-Epos
0
56834
1086667
1080563
2026-07-11T16:09:04Z
Holder
491
1086667
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:GilgameshTablet.jpg|miniatur|Daafele mit em Gilgamesch-Epos]]
S '''Gilgamesch-Epos''' isch e Grubbe vo literarische Wärk, wo vor allem us em [[babylon]]ische Ruum stammt und äini vo de eltiste überliiferete schriftlig fixierte Dichdige zum Inhalt het. S Gilgamesch-Epos in sine verschiidene Fassige isch s bekanntiste Wärk vo dr [[Akkadische Literatur|akkadische]] und [[Sumerische Literatur|sumerische Litratuur]].
== Fassige ==
Vo dr zwäite Helfti vom 2. Joorduusig aa isch dr Ditel vo dr Gsamtkomposizion „Dä, wo d Diefi gsee het“ (ša naqba īmuru). E Fassig vom Epos, wo vermuetlig elter isch, häisst „Dä, wo alli andere Köönig überdroffe het“ (Šūtur eli šarrī) und isch scho sit dr [[Altbabylonische Zeit|altbabylonische Zit]] (1800 bis 1595 v. d. Z.) bekannt.
Die umfassendsti bekannti Wersion vom Epos, s sogenannte Zwölfdaafele-Epos vom [[Sîn-leqe-unnīnī]], isch uf ''elf Doondaafele'' us dr [[Bibliothek des Aššurbanipal|Bibliothek vom assyrische Köönig Aššurbanipal]] erhalte, aber die Fassig isch nid vollständig.
[[Datei:Library of Ashurbanipal The Flood Tablet.jpg|mini|D Daafele 11 mit dr Gshicht vo dr Sintflut us dr [[Bibliothek des Aššurbanipal|Bibliothek vom Aššurbanipal]].]]
Dank em Schriftmaterial, wo no vorhande isch, cha mä die ursprüngligi Fassig bis mindestens in s 18. Joorhundert v. d. Z. zruggdatiere. Es isch aber woorschinlig us dr Zit, wo s [[Etana|Etana-Mythos]] im 24. Joorhundert v. d. Z. verfasst worde isch.<ref>Claus Wilcke: ''Vom göttlichen Wesen des Königtums und seinem Ursprung im Himmel''. In: Franz-Reiner Erkens: ''Die Sakralität von Herrschaft. Herrschaftslegitimierung im Wechsel der Zeiten und Räume: Fünfzehn interdisziplinäre Beiträge zu einem weltweiten und epochenübergreifenden Phänomen''. Akademie, Berlin 2002, ISBN 3-05-003660-5, S. 67.</ref>
== S Epos ==
Dr [[Gilgamesch]] isch noch dr sumerische Überliiferig e Köönig vo dr sumerische Stadt Uruk gsi; zum ene Drittel menschlig und zu zwäi Drittel göttlig, aber wil er zum Däil menschlig gsi isch, isch er au stärblig gsi. Im Gilgamesch si Naame bedütet ''Dr [[Ahn|Vorfaar]] isch e Held gsi'' beziejigswiis ''Dr Noochfaar isch e Held''. S Epos vrzelt, je noch dr Fassig, vo sine [[Held]]edaate mit em menschenäänlige Wääse [[Enkidu]], wo vo dr Göttin [[Aruru]] erschaffe worde isch und wo in de Teggst vilmol as Fründ vorchunnt, mänggisch aber au nume as Diener. S groosse Thema vom Epos isch aber im Gilgamesch si Suechi noch dr [[Unsterblichkeit|Unstärbligkäit]].
Meereri anderi altorientalischi Wärk häi uffelligi Äänligkäite mit dr Gschicht vom Gilgamesch. Doo drzue ghööre au intressanti Parallele in dr spöötere [[Bibel|biblische]] Überliiferig. So erinneret d Figur vom biblische [[Noach]] stark an dr Held [[Utnapischtim]], wo vo de Götter userwäält worde isch.<ref>Vgl. [[1. Buch Mose|1. Buech Mose]] ''(Genesis)'' Kapitel 6–9 und 11. Daafele vom ''Gilgamesch-Epos''.</ref> In Genesis 1,6 chunnt au s Motiv vo de Söön vom Gott vor, wo sich uf dr Ärde materialisiert häi und Beziejige mit Menschefraue aagfange häi. De Chinder, wo denn uf d Wält cho si, säit mä „[[Nephilim|Nefilim]]“. Si wärde as en Art „Halbgötter“ beschriibe und si bekannt für iiri übermenschligi Chraft und iire schlächt Charakter.
Mä cha au Entsprächige im griechische Götterhimmel finde mit sine [[Titan (Mythologie)|Titane]] und Halbgötter, bsundrigs in de menschlige Chinder vom [[Zeus]], wo dä, de Göttersage nooch, noch Lust und Luune mit stärblige Fraue zügt häig.
== Litratuur ==
; Teggstedizione:
* Andrew R. George: ''The Babylonian Gilgamesh Epic. Introduction, Critical Edition and Cuneiform Texts.'' 2 Bänd, Oxford University Press, London 2003, ISBN 0-19-814922-0.
; Übersetzige:
* Stefan Maul: ''Das Gilgamesch-Epos.'' (5. Uflaag) Beck, Münche 2012, ISBN 978-3-406-52870-5.
* Wolfgang Röllig: ''Das Gilgamesch-Epos.'' Reclam, Stuttgart 2009, ISBN 978-3-15-010702-7.
* Raoul Schrott, Robert Rollinger, Manfred Schretter: ''Gilgamesh: Epos.'' Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2001, ISBN 3-534-15935-7.
* Hartmut Schmökel: ''Das Gilgamesch-Epos.'' (rhythmisch übersetzt). 9. Uflaag. Kohlhammer, Stuttgart 1999, ISBN 3-17-015417-6.
* Wolfram von Soden (Übers.), Hajo Edelhausen (Illustrator): ''Gilgamesch oder die Mauern von Uruk. Bilder zur Menschwerdung.'' Vorwort vom Rolf Wedewer und Karl Hecker. Edition Orient, 1995, ISBN 3-922825-60-5.
* Wolfram von Soden, Albert Schott: ''Das Gilgamesch-Epos.'' Reclam, Stuttgart 1982, Nachdruck 1997, ISBN 3-15-007235-2.
; Sekundärlitratuur:
* Gary Beckman: ''The Hittite Gilgamesh.'' In: B. R. Foster (Hrsg.): ''The Epic of Gilgamesh. A New Translation, Analogues, Criticism.'' Nöi York/ London 2001, ISBN 0-393-97516-9, S. 157–165.
* Jürgen Joachimsthaler: ''Die Rezeption des Gilgamesch-Epos in der deutschsprachigen Literatur''. In Sascha Feuchert u. a. (Hrsg.): ''Literatur und Geschichte. Festschrift für Erwin Leibfried.'' Lang, Frankfurt am Main 2007, ISBN 978-3-631-55566-8.
* Meik Gerhards: ''Conditio humana. Studien zum Gilgameschepos und zu Texten der biblischen Urgeschichte am Beispiel von Gen 2–3 und 11, 1–9.'' (Wisseschaftligi Monografie über s Alte und s Nöije Testamänt 137). Neukirchen-Vluyn 2013, ISBN 978-3-7887-2707-9. (Interpretazion vom Gilgameschepos S. 105–188).
* Walther Sallaberger: ''Das Gilgamesch-Epos. Mythos, Werk und Tradition.'' Beck, Münche 2008, ISBN 978-3-406-56243-3.
== Weblingg ==
{{Commonscat|Epic of Gilgamesh|Gilgamesch-Epos}}
=== Onläin-Usgoobe und Ardikel ===
* {{WiBiLex|Gilgamesch|Autoren=Anette Zgoll}}
* [https://web.archive.org/web/20050616030403/http://www.pinselpark.de/geschichte/einzel/a05_3000_orient/gilga/gilgamesch.html Gilgamesch. S Epos und Erklärige]
* Wibi-Lex: [https://web.archive.org/web/20141229032222/http://www.bibelwissenschaft.de/wibilex/das-bibellexikon/lexikon/sachwort/anzeigen/details/gilgamesch-3/ch/e2556e6047b5905e9b27200d9f95eac6/ Gilgamesch-Epos] als [http://www.bibelwissenschaft.de/wibilex/das-bibellexikon/lexikon/sachwort/anzeigen/details/sintflut-sintfluterzaehlung-3/ch/24d87ab5d540b508dced0a232b415a62/ Vorlage für d Bible]{{Toter Link|date=2017-09 |bot=InternetArchiveBot |url=http://www.bibelwissenschaft.de/wibilex/das-bibellexikon/lexikon/sachwort/anzeigen/details/sintflut-sintfluterzaehlung-3/ch/24d87ab5d540b508dced0a232b415a62/}}
== Fuessnoote ==
<references />
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Epos]]
[[Kategorie:Heldesaag]]
[[Kategorie:Mythologi]]
[[Kategorie:Literarischs Wärk]]
[[Kategorie:Literatur (Alterdum)]]
[[Kategorie:Mesopotamie]]
[[Kategorie:Babylonie]]
== Das Epos ==
Gilgamesch isch nach sumerischer Überlieferig de König vo de sumerische Stadr Uruk gsi; zu eim Drittel menschlich. und zu zwei Drittel göttlich. Sin Name bedüütet ''De Vorfahr'' bezüchigswiis ''De Nochkomme isch en Held''. S Epos verzellt, abhängig vo de jewiilige Fassig vo siine Heldetate mit em vo de Götting Aruru erschaffene menscheähnliche Wese Enkidu (wo oft als Fründ, mengmol aber au nur als Diener i de Text beschriebe wird), thematisiert aber vorallem sini suech nach Unsterblichkeit.
E Reihe vo andere altorientalische Werk wiised uuffälligi Ähnlichkeite zu de Gilgamesch-Erzählig uuf. Dodezue zelled au interessanti Parallele i dä spötere [[Bibel|biblischen]] Überliefig. D Figur vom biblische[[Noach]] erinnert starch an göttlich uuserwählte Held Utnapischtim. I de Genesis Kapitel {{BB|1.Mo|6}} findet sich au s Motiv vo de Söhn vo Gott, wo sich uf de Erde materialisiert hend und Bezüchige mit Menschefraue iihgange sind. Die dur da züügte Chind werded „Nephilim“ gnennt und als e Art "Halbgötter" beschriibe, wo für ihri übermenschlich Stärki und ihre uufbrausende und schlechte Charakter bekannt sind.
S lönd sich au Entsprechige im [[Griechische Mythologie|griechische Götterhimmel]] mit siine [[Titan (Mythologie)|Titanen]] und Halbgötter finde, bsunders i de menschliche Chind vom [[Zeus]], wo dä gemäss Göttersage nach Lust und Luune mit sterbliche Fraue züügt ha söll.
2p8h513istu1ib1dow2i61yc00gz3m1
Alexander Salomon
0
58511
1086658
1080788
2026-07-11T16:05:08Z
Holder
491
1086658
wikitext
text/x-wiki
{{Dialekt|Markgräflerisch|Markgräflerisch|Undermarkgreflerisch}}
[[Datei:2013-05-16 Alexander Salomon 9416-crop.JPG|mini|hochkant=0.8|dr Alexander Salomon 2013 im Landdag vu Bade-Wirttebärg]]
Dr '''Alexander Salomon''' (* [[6. August|6. Augschte]] [[1986]] z [[Karlsruhe|Charlsrue]]) isch e [[Deutschland|dytsche]] [[Politiker|Bolitiker]] ([[Bündnis 90/Die Grünen|Bindnis 90/Di Griene]]) un syt 2011 Mitglid vum [[Landtag von Baden-Württemberg|Landdag vu Bade-Wirttebärg]].
== Uusbildig un Beruef ==
Dr Salomon het am Helmholtz-Gymnasium z Charlsrue s Abitur gmacht. Derno het er an dr [[Johannes Gutenberg-Universität Mainz|Universitet Mainz]] Rächtswisseschaft studiert. Dr Salomon isch ghyrote un het di dytsch un au di [[Portugal|portugiesisch]] Staatsburgerschaft.
== Bolitischi Laufbahn ==
Syt 2002 het si dr Salomon in dr [[Grüne Jugend|Griene Juged]] engaschiert. Do isch er Fachforekoordinator Demokraty & Rächt gsii. In dr Zyt vu sym Studium isch er hochschuelbolitisch aktiv gsii. Fir „Campusgrün“ isch er Mitgliid im Studierendebarlemänt vu dr Uni Mainz un Finanzreferänt vum AStA vu dr Universitet Mainz gsii. Är isch Mitgliid vum Chraisvorstand vu dr Griene Charlsrue.
Bi dr [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2011|Landdagswahl 2011]] isch er iber s Zwaitmandat fir dr [[Landtagswahlkreis Karlsruhe II|Wahlchrais Charlsrue II]] in [[Landtag von Baden-Württemberg| Landdag]] gwehlt wore. Zum Zytpunkt vu dr Wahl isch er dr jingscht Abgordnete im bade-wirttebärgische Landdag gsii.
Bi dr [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2016|Landdagswahl 2016]] het er s Erschtmandat mit 35,1 % vu de Stimme gwunne. Bi dr [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2021|Landdagswahl 2021]] het er sy Diäktmandat mit 38,6 % vu de Stimme chenne verdaidige, bi dr [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2026|Landdagswahl 2026]] duet er nimi kandidiere.<ref>{{Internetquelle |autor=Theo Westermann |url=https://www.suedkurier.de/baden-wuerttemberg/landtagswahl-2026-diese-politischen-urgesteine-treten-nicht-mehr-an;art417930,12329749 |titel=Landtagswahl 2026: Diese politischen Urgesteine treten nicht mehr an |werk=suedkurier.de |datum=2025-03-07 |abruf=2026-02-03}}</ref>
Im Landdag isch er in dr 15. Wahlperiod Mitgliid im Uusschuss fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht, im Innenuusschuss un im Petitionsuusschuss un Mitgliid in dr Enquetekommission „Rechtsextremismus“ un im Untersuechigsuusschuss „Rechtsterrorismus/NSU BW“. Derzue isch er stellverdrättend Mitgliid im Ständigen Uusschuss, im Uusschuss fir Finanzen un Wirtschaft, im Uusschuss fir Kultus, Juged un Sport un im Barlemäntarische Kontrollgremium.
In dr 16. Wahlperiod isch er Mitgliid im Uusschuss fir Finanze, im Uusschuss fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht, im Petitionsuusschuss, im Untersuechigsuusschuss „Rechtsterrorismus/NSU BW II“ un im im Untersuechigsuusschuss „Zulagen Ludwigsburg“
In syre Fraktion isch er Sprächer fir Dateschutzbolitik (2011 bis 2016) un vu 2011 bis 2026 Sprächer fir Medien- un Netzbolitik un fir Wisseschaft un Hochschuelbolitik.
== Sunschtigs Engaschmänt ==
* Mitgliid im Byrot vum Haus der Geschichte Baden-Württemberg
* Mitgliid im Verwaltigsrot vum Badische Staatstheater Charlsrue
* Mitgliid im Stiftigsrot vum Zentrum für Kunst und Medientechnologie Charlsrue
* Mitgliid im Kuratorium vum Naturkundemuseum Charlsrue
* Mitgliid im Ufsichtsrot vu dr MFG Medien- und Filmgesellschaft Baden-Württemberg mbH.
* Mitgliid im Rundfunkrot vum [[Südwestrundfunk|SWR]]
* Vizebresidänt vu dr Dytsche Läbes-Rettigs-Gsellschaft (DLRG) Bade
* Mitgliid im Fachbyrot „Team MeX – Mit Zivilcourage gegen Rechtsextremismus“
== Weblink ==
* {{Landtag Baden-Württemberg 17. WP|die-grunen/salomon.html}}
* [https://www.gruene-landtag-bw.de/abgeordnete/alexander-salomon/ Syte vum Alexander Salomon bi dr Griene-Fraktion]
== Fueßnote ==
<references />
{{Normdaten}}
{{SORTIERUNG:Salomon, Alexander}}
[[Kategorie:Landdagsabgornete (Bade-Wirttebärg)]]
[[Kategorie:Mitglid vu Bündnis-90/Die-Grünen]]
[[Kategorie:Dütsche]]
[[Kategorie:Portugiis]]
[[Kategorie:Läbigi Person]]
[[Kategorie:Maa]]
mwrczdt7dqpyjd8alqcjdd53wkl6rt3
1086659
1086658
2026-07-11T16:05:19Z
Holder
491
1086659
wikitext
text/x-wiki
{{Dialekt|Markgräflerisch|Markgräflerisch|Undermarkgreflerisch}}
[[Datei:2013-05-16 Alexander Salomon 9416-crop.JPG|mini|hochkant=0.8|dr Alexander Salomon 2013 im Landdag vu Bade-Wirttebärg]]
Dr '''Alexander Salomon''' (* [[6. August|6. Augschte]] [[1986]] z [[Karlsruhe|Charlsrue]]) isch e [[Deutschland|dytsche]] [[Politiker|Bolitiker]] ([[Bündnis 90/Die Grünen|Bindnis 90/Di Griene]]) un syt 2011 Mitglid vum [[Landtag von Baden-Württemberg|Landdag vu Bade-Wirttebärg]].
== Uusbildig un Beruef ==
Dr Salomon het am Helmholtz-Gymnasium z Charlsrue s Abitur gmacht. Derno het er an dr [[Johannes Gutenberg-Universität Mainz|Universitet Mainz]] Rächtswisseschaft studiert. Dr Salomon isch ghyrote un het di dytsch un au di [[Portugal|portugiesisch]] Staatsburgerschaft.
== Bolitischi Laufbahn ==
Syt 2002 het si dr Salomon in dr [[Grüne Jugend|Griene Juged]] engaschiert. Do isch er Fachforekoordinator Demokraty & Rächt gsii. In dr Zyt vu sym Studium isch er hochschuelbolitisch aktiv gsii. Fir „Campusgrün“ isch er Mitgliid im Studierendebarlemänt vu dr Uni Mainz un Finanzreferänt vum AStA vu dr Universitet Mainz gsii. Är isch Mitgliid vum Chraisvorstand vu dr Griene Charlsrue.
Bi dr [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2011|Landdagswahl 2011]] isch er iber s Zwaitmandat fir dr [[Landtagswahlkreis Karlsruhe II|Wahlchrais Charlsrue II]] in [[Landtag von Baden-Württemberg| Landdag]] gwehlt wore. Zum Zytpunkt vu dr Wahl isch er dr jingscht Abgordnete im bade-wirttebärgische Landdag gsii.
Bi dr [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2016|Landdagswahl 2016]] het er s Erschtmandat mit 35,1 % vu de Stimme gwunne. Bi dr [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2021|Landdagswahl 2021]] het er sy Diäktmandat mit 38,6 % vu de Stimme chenne verdaidige, bi dr [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2026|Landdagswahl 2026]] duet er nimi kandidiere.<ref>{{Internetquelle |autor=Theo Westermann |url=https://www.suedkurier.de/baden-wuerttemberg/landtagswahl-2026-diese-politischen-urgesteine-treten-nicht-mehr-an;art417930,12329749 |titel=Landtagswahl 2026: Diese politischen Urgesteine treten nicht mehr an |werk=suedkurier.de |datum=2025-03-07 |abruf=2026-02-03}}</ref>
Im Landdag isch er in dr 15. Wahlperiod Mitgliid im Uusschuss fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht, im Innenuusschuss un im Petitionsuusschuss un Mitgliid in dr Enquetekommission „Rechtsextremismus“ un im Untersuechigsuusschuss „Rechtsterrorismus/NSU BW“. Derzue isch er stellverdrättend Mitgliid im Ständigen Uusschuss, im Uusschuss fir Finanzen un Wirtschaft, im Uusschuss fir Kultus, Juged un Sport un im Barlemäntarische Kontrollgremium.
In dr 16. Wahlperiod isch er Mitgliid im Uusschuss fir Finanze, im Uusschuss fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht, im Petitionsuusschuss, im Untersuechigsuusschuss „Rechtsterrorismus/NSU BW II“ un im im Untersuechigsuusschuss „Zulagen Ludwigsburg“.
In syre Fraktion isch er Sprächer fir Dateschutzbolitik (2011 bis 2016) un vu 2011 bis 2026 Sprächer fir Medien- un Netzbolitik un fir Wisseschaft un Hochschuelbolitik.
== Sunschtigs Engaschmänt ==
* Mitgliid im Byrot vum Haus der Geschichte Baden-Württemberg
* Mitgliid im Verwaltigsrot vum Badische Staatstheater Charlsrue
* Mitgliid im Stiftigsrot vum Zentrum für Kunst und Medientechnologie Charlsrue
* Mitgliid im Kuratorium vum Naturkundemuseum Charlsrue
* Mitgliid im Ufsichtsrot vu dr MFG Medien- und Filmgesellschaft Baden-Württemberg mbH.
* Mitgliid im Rundfunkrot vum [[Südwestrundfunk|SWR]]
* Vizebresidänt vu dr Dytsche Läbes-Rettigs-Gsellschaft (DLRG) Bade
* Mitgliid im Fachbyrot „Team MeX – Mit Zivilcourage gegen Rechtsextremismus“
== Weblink ==
* {{Landtag Baden-Württemberg 17. WP|die-grunen/salomon.html}}
* [https://www.gruene-landtag-bw.de/abgeordnete/alexander-salomon/ Syte vum Alexander Salomon bi dr Griene-Fraktion]
== Fueßnote ==
<references />
{{Normdaten}}
{{SORTIERUNG:Salomon, Alexander}}
[[Kategorie:Landdagsabgornete (Bade-Wirttebärg)]]
[[Kategorie:Mitglid vu Bündnis-90/Die-Grünen]]
[[Kategorie:Dütsche]]
[[Kategorie:Portugiis]]
[[Kategorie:Läbigi Person]]
[[Kategorie:Maa]]
rd3b1zudwow76u2t4d1ld6pdrb49ynl
Romoos
0
59884
1086649
1080095
2026-07-11T15:15:38Z
SpinnerLaserzthe2nd
83904
([[c:GR|GR]]) [[File:CHE Romoos COA.png]] → [[File:CHE Romoos COA.svg]]
1086649
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Ort in der Schweiz
| NAME_ORT = Romoos
| BILDPFAD_KARTE = Karte_Gemeinde_Romoos 2013.png
| BILDPFAD_WAPPEN = CHE Romoos COA.svg
| BILD = RomoosDorf.jpg
| BESCHREIBUNG = Romoos
| REGION-ISO = CH-LU
| BEZIRK = [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]]
| IMAGEMAP = Wahlkreis Entlebuch
| BFS = 1007
| PLZ = 6113
| BREITENGRAD = 47.010551
| LÄNGENGRAD = 8.026949
| HÖHE = 791
| FLÄCHE = 37.29
| AUSLÄNDER = 1,5 % <small>(31. Dezember 2014)</small><ref>Bundesamt für Statistik: [https://www.pxweb.bfs.admin.ch/Selection.aspx?px_language=de&px_db=px-x-0102020000_201&px_tableid=px-x-0102020000_201\px-x-0102020000_201.px&px_type=PX Gemeindestatistik 1981-2014 nach demographischen Komponenten, institutionellen Gliederungen, Staatsangehörigkeit, Geschlecht und Jahr]</ref>
| WEBSITE = www.romoos.ch
}}
'''Romoos''' esch e [[Politische Gemeinde|politischi Gmeind]] im [[Bezirk (Schweiz)|Wahlkreis]] [[Wahlkreis Entlebuch|Äntlibuech]] im [[Kanton Luzern|Kanton Lozärn]], [[Schweiz|Schwiiz]].
== Geografi ==
Romoos liid im öschtleche Teil vom [[Napfbergland]] a dr [[Fontannen|Grosse Fontanne]]. Zue dr Gmeind ghört ou na dr Wiiler Bramboden ({{Höhe|1054|CH}}). Vo dr Gmeindsflechi send 34,6 % Landwirtschaftlechi Flechi, 61,8 % Waud, 2,2 % Sidligsflechi ond 1,4 % süschtigi Flechi.<ref name="BfS 2012">Bundesamt für Statistik: [https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/tabellen.assetdetail.2420706.html Regionalporträts 2012: Kennzahlen aller Gemeinden]{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/tabellen.assetdetail.2420706.html |date=2019-09 }}, Mai 2012</ref> Nachbergmeinde vo Romoos send [[Trub]] im Kanton Bärn im Weschte ond di lozärnische Gmeinde: [[Hergiswil bei Willisau|Hergiswiu]] im Nordweschte, [[Menznau|Mänznou]] im Norde, [[Wolhusen|Wouhuuse]] im Nordoschte, [[Doppleschwand|Dopplischwand]] im Oschte, [[Entlebuch LU|Äntlibuech]] (Exklave Dieplischwand) ond [[Hasle LU|Hasli]] im Südoschte, [[Schüpfheim LU|Schüpfe]] im Süde ond [[Escholzmatt-Marbach|Äschlismatt-Marbach]] im Südweschte.
== Gschicht ==
Romoos esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1184 aus ''Rormoos''.
== Bevölkerig ==
Quälle: Bundesamt für Statistik 2005<ref>Bundesamt für Statistik: ''Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000.'' Bern 2005 ([https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/publikationen.assetdetail.340621.html Online uf bfs.admin.ch]{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/kataloge-datenbanken/publikationen.assetdetail.340621.html |date=2019-09 }}, Date im [https://www.bfs.admin.ch/bfsstatic/dam/assets/340621/appendix Aahang]{{Toter Link|url=https://www.bfs.admin.ch/bfsstatic/dam/assets/340621/appendix |date=2019-09 }})</ref>
{| class="wikitable" width=350
|- align=center class="hintergrundfarbe5"
|align=left | '''Jahr''' || '''1850''' || '''1860''' || '''1870''' || '''1880''' || '''1888''' || '''1900''' || '''1910''' || '''1920'''
|- align=center
|align=left|'''Iiwohner'''|| 1629 || 1543 || 1420 || 1428 || 1299 || 1194 || 1244 || 1212
|- align=center class="hintergrundfarbe5"
|align=left | '''Jahr''' || '''1930''' || '''1941''' || '''1950''' || '''1960''' || '''1970''' || '''1980''' || '''1990''' || '''2000'''
|- align=center
|align=left|'''Iiwohner'''|| 1199 || 1179 || 1149 || 1028 || 883 || 727 || 724 || 732
|}
Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 1,5 % gläge.<ref name=" BfS 2012" />
== Religion ==
91,4 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 [[Römisch-katholische Kirche|römisch-katholisch]] gsii, 4,5 % [[Reformierte Kirche|evangelisch-reformiert]].<ref name=" BfS 2012" />
== Politik ==
Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää:<ref name=" BfS 2012" /> [[Bürgerlich-Demokratische Partei|BDP]] 0,7% , [[Christlichdemokratische Volkspartei|CVP]] 48,2% , [[FDP.Die Liberalen|FDP]] 11,4% , [[Grünliberale Partei|GLP]] 0,8% , [[Grüne Partei der Schweiz|GP]] 0,9% , [[Sozialdemokratische Partei der Schweiz|SP]] 2,5% , [[Schweizerische Volkspartei|SVP]] 34,1% , Süschtigi 1,3%.
Dr Gmeindspräsident vo Romoos esch dr Franz Koch (Stand Februar 2016).
== Wirtschaft ==
D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 0,4 % gläge.<ref name=" BfS 2012" />
== Sprach ond Dialäkt ==
Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 732 Iiwohner 98,5 % [[Deutsche Sprache|Dütsch]] aus Houptsprach aagää, 0,1 % [[Französische Sprache|Französisch]], 0,1 % [[Italienische Sprache|Italienisch]] ond 1,3 % anderi Sprache.<ref name=" BfS 2012" />
Z Romoos redt mer en Dialäkt, wo scho ganz naach am [[Berndeutsch|Bärntütsch]] isch.
== Weblink ==
{{Commonscat|Romoos}}
* [http://www.romoos.ch www.romoos.ch]
* {{HLS|589|Autor=Willi Huber}}
== Fuessnote ==
<references />
{{Navigationsleiste Wahlkreis Entlebuch}}
{{Normdaten}}
[[Kategorie:Ort (Kanton Lozärn)]]
gjpu3nz4t337p8u4n9oyi4ynm0kv69m
Karl Carstens
0
60027
1086675
1028754
2026-07-11T19:35:56Z
~2026-39361-99
121614
/* */
1086675
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Bundesarchiv B 145 Bild-F039719-0021, Bonn, CDU-CSU Bundestagsfraktion, Karl Carstens.jpg|mini|dr Karl Carstens (1973)]]
[[Datei:Signatur Karl Carstens.jpg|mini|Unterschrift vum Karl Carstens]]
Dr '''Karl Carstens''' (* [[14. Dezember|14. Dezämber]] [[1914]] z [[Bremen]]; † [[30. Mai]] [[1992]] z [[Meckenheim (Rheinland)|Meckenheim]]) isch e dytsche [[Politiker|Bolitiker]] ([[Christlich Demokratische Union Deutschlands|CDU]]) gsii. Är isch vu 1976 bis 1979 Präsodent von Deutschland [[Präsident des Deutschen Bundestages|vum Dytsche Bundesdag]] un vu 1979 bis 1984 dr fimft [[Bundespräsident (Deutschland)|Bundesbresidänt]] vu dr [[Deutschland|Bundesrepublik Dytschland]] gsii.
== Läben un Beruef ==
Dr Carstens isch im Bremer Stadtdail Schwachhausen uf d Wält chuu as Suhn vum Carl Carstens, eme Oberlehrer un Studierot an dr Handelsschuel z Bremen, ewu churz vo dr Geburt vum Suhn im [[Erster Weltkrieg|Erschte Wältchrieg]] gfallen isch. Noch em Abitur am Alte Gymnasium z Bremen anne 1933 het dr Carstens z [[Frankfurt am Main]], z [[Greifswald]], z [[Dijon]], [[München]], z [[Königsberg (Preußen)|Königsberg]] un z [[Hamburg]] Rächtswisseschaft studiert un s Studium 1936 mit em erschten un 1939 mit em zwaite juristische Staatsexamen abgschlosse. Anne 1938 het er zum Dr. jur. promoviert. Är isch Referendar am Landgricht Bremen wore. Vu 1939 bis 1945 isch er as Soldat bi dr Flakartillery im [[Zweiter Weltkrieg|Zweete Wältchrieg]] gsii (1940 as Unteroffizier, 1941 Wachtmaischter vu dr Reserve, 1942 Leutnant).
Noch em Chrieg isch dr Carstens z Bremen as [[Rechtsanwalt|Rächtsaawalt]] zuegloo wore un het in dr Chanzlei Ahlers & Vogel aagfange. Vu Juni 1945 bis 1947 het er au fir dr Burgermaischter [[Theodor Spitta]] gschafft. 1948/1949 het er e Masters of Laws (LL.M.) an dr Yale-Universität z New Haven (Connecticut) gmacht.
Vu 1949 bis 1954 isch er Rächtsberoter vum Bremer Senat un vum Bevollmächtigte vu Bremen bim Bund gsi. Ab 1950 het er e Lehrufdrag an dr Universitet z Köln ghaa, wun er si 1952 habilitiert het. Anne 1954 isch er derno in dr Uuswärtige Dienscht vu dr Bundesrepublik Dytschland yydrätte. Bis 1955 isch er Ständige Verdrätter vu dr Bundesrepublik bim [[Europarat|Europarot]] z [[Straßburg|Stroßburi]] gsii un het derno im Uuswärtigen Amt z Bonn gschafft. Anne 1960 isch er zum Profässer fir Staats- un Velkerrächt an dr Universitet Köln beruefe wore. Vu 1970 bis 1972 het er s Forschigsinschtitut vu dr Dytsche Gsellschaft fir Uuswärtigi Bolitik z Bonn glaitet.
== Familie ==
[[Datei:Bundesarchiv Bild 146-2008-0320, Karl Carstens, Veronica Carstens.jpg|mini|dr Karl un d Veronica Carstens, 1949]]
Dr Carstens het anne 1944 d Veronica Prior ghyrote. D Veronica Carstens (1923–2012) isch speter Fachärzti fir Inneri Medizin wore. D Eh isch chinderlos blibe. S Ehbaar het 1982 d „Karl un Veronica Carstens-Stiftig“ grindet mit em Zyl Naturhailkunde un Homöopathy z ferdere.
== Barteimitglidschafte ==
Dr Carstens isch syt 1934 Mitglid im Sturm 5/75 vu dr [[Sturmabteilung|SA]] gsii. Vu 1940 bis 1945 isch er Mitglid vu dr [[Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei|NSDAP]] gsii.
Anne 1955 isch er Mitglid vu dr [[Christlich Demokratische Union Deutschlands|CDU]] wore.
== Abgordnete ==
Vu 1972 bis 1979 isch er Mitglid vum [[Deutscher Bundestag|Dytsche Bundesdag]] gsii. Do isch er vu Mai 1973 bis Oktober 1976 Vorsitzer vu dr CDU/[[Christlich-Soziale Union in Bayern|CSU]]-[[Fraktion (Bundestag)|Bundesdagsfraktion]] un Oppositionsfierer gsii. No dr [[Bundestagswahl 1976|Bundesdagswahl 1976]] isch dr Carstens am 14. Dezember 1976 zum [[Präsident des Deutschen Bundestages|Bresidänt vum Dytsche Bundesdag]] gwehlt wore.
Dr Karl Carstens isch 1972 iber d Landeslischt [[Schleswig-Holstein]] un 1976 as diräkt gwehlte Abgordnete vum Wahlchrais Oschtholstein in dr Bundesdag yyzioge.
== Effetligi Ämter ==
[[Datei:Bundesarchiv B 145 Bild-F057221-0011, Wanderung des Bundespräsidenten Carstens.jpg|mini|Dr Karl Carstens uf ere Wanderig]]
Vu Juli 1960 bis Dezämber 1966 isch er [[Staatssekretär]] im Uuswärtigen Amt gsii, in dr Zyt vu dr [[Große Koalition]] vu Dezämber 1966 bis 1968 Staatssekretär im Bundesminischterium vu dr Verdaidigung. Vu 1968 bis 1969 isch er as Staatssekretär [[Bundeskanzleramt (Deutschland)|Schef vum Bundeschanzleramt]] bim Bundeschanzler [[Kurt Georg Kiesinger]].
Bi dr Wahl vum dytsche Bundesbresidänt het en d [[Bundesversammlung (Deutschland)|Bundesversammlig]] am 23. Mai 1979 zum 5. [[Bundespräsident (Deutschland)|Bundesbresidänt]] vu dr Bundesrepublik Dytschland gwehlt.Em Carsten sy Kandidatur isch wäg syre friejere NSDAP-Mitglidschaft kritisiert wore. Är isch Noofolger vum [[Walter Scheel]] wore.
In syre Amtszyt het si dr Carstens gege Forderige vu dr [[Friedensbewegung|Friidesbewegig]] noch ere aisytige Abrischtig un d Bezugnahm uf d Bärgpredig.<ref>{{Der Spiegel|ID=14330022|Titel=Sanfter Kreuzzug|Jahr=1981|Nr=18}}</ref>
Wäge syre Vorlieb fir s Wandere isch dr Carstens as „Wanderbresidänt“ bekannt gsii. Är het die Wanderige gnutzt zum mit e Huffe andere Lyt schwätze, wu mit em gwanderet sin. Er nutzte diese Wanderungen zur Begegnung mit vielen Menschen, von denen er sich streckenweise begleiten ließ und mit denen er unterwegs einkehrte.
Us Altersgrind het er uf e zwootoi Kandidatur verzichtet un isch dodermit zum 30. Juni 1984 us em Amt gschide.
== Schrifte ==
* ''Der gutgläubige Erwerb von Pfandrechten an Grundstücksrechten.'' Dissertation, 1938.
* ''Grundgedanken der amerikanischen Verfassung und ihre Verwirklichung.'' Habilitation, 1952/54.
* ''Das Recht des Europarates'', 1956
* ''Politische Führung – Erfahrungen im Dienst der Bundesregierung.'' 1971.
* ''Bundestagsreden und Zeitdokumente.'' Bonn 1977.
* ''Reden und Interviews.'' 4 Bände, Bonn 1979–1983.
* ''Deutsche Gedichte.'' (Hrsg.) 1983.
* ''Erinnerungen und Erfahrungen.'' 1993.
== Literatur ==
* Tim Szatkowski: ''Karl Carstens. Eine politische Biographie.'' Böhlau-Verlag, Köln/Weimar/Wien 2007, ISBN 978-3-412-20013-8.
* Daniel Lenski: ''Von Heuss bis Carstens. Das Amtsverständnis der ersten fünf Bundespräsidenten unter besonderer Berücksichtigung ihrer verfassungsrechtlichen Kompetenzen.'' EKF, Leipzig/Berlin 2009, ISBN 978-3-933816-41-2.
== Weblink ==
{{Commonscat}}
* {{LeMO|ID2014=karl-carstens|Titel=Karl Carstens}}
* [http://www.bundespraesident.de/DE/Die-Bundespraesidenten/Karl-Carstens/karl-carstens.html Biografy] uf dr Syte vum Bundesbresidänt
* [http://archives.eui.eu/en/oral_history/INT494 Interview] mit em Karl Carstens im Historische Archiv vu dr EU z Florenz
== Fueßnote ==
<references />
{{Navigationsleiste Deutscher Bundespräsident}}
{{Normdaten}}
{{Übersetzungshinweis|1 = de|2 = Karl_Carstens|3 = dütsch|4 = 149849907}}
{{SORTIERUNG:Carstens, Karl}}
[[Kategorie:Bundespräsident (Dytschland)]]
[[Kategorie:Bundestagspräsident (Dytschland)]]
[[Kategorie:Dütsche Parlamentarier]]
[[Kategorie:CDU-Mitgliid]]
[[Kategorie:Dütsche]]
[[Kategorie:Maa]]
5asxto3fgobyfkv9g0s5k8g1hxbq1b9
Hans-Ulrich Rülke
0
60164
1086653
1086486
2026-07-11T16:02:32Z
Holder
491
1086653
wikitext
text/x-wiki
{{Dialekt|Markgräflerisch|Markgräflerisch|Undermarkgreflerisch}}
[[Datei:Pressefoto2016Rülke.jpg|mini|Hans-Ulrich Rülke, 2016]]
Dr '''Hans-Ulrich Rülke''' (* [[3. Oktober]] [[1961]] z [[Tuttlingen|Duttlinge]]) isch e [[Deutschland|dytsche]] [[Politiker|Bolitiker]] ([[Freie Demokratische Partei|FDP]]). Syt 2006 isch er Mitglid vum [[Landtag von Baden-Württemberg|Landdag vu Bade-Wirttebärg]] un dert syt 2009 Vorsitzer vu dr FDP/DVP-Fraktion. Derzue isch er syt 2025 au Landesvorsitzer vu dr [[FDP Baden-Württemberg|FDP Bade-Wirttebärg]].
== Uusbildig un Beruef ==
Noch em Abitur z [[Singen (Hohentwiel)|Singe]] het dr Rülke sy Wehrdienscht z Roth bi Nürnberg un z Neuhausen ob Eck glaischtet. Derno het er an dr [[Universität Konstanz|Universitet Konschtanz]] Germanischtik, Bolitik, Gschicht un Soziology studiert. Anne 1991 isch er mit ere Arbet zue ''Gottesbild und Poetik bei Klopstock'' zum Dr. phil. promoviert wore. Ab 1993 het er as Lehrer am Hilda-Gymnasium z [[Pforzheim|Pforze]] gschafft, vu 2001 bis 2006 isch er Fachberoter fir s Oberschuelamt Charlsrue gsii.
== Bartei ==
Dr Rülke isch anne 1985 in d FDP yydrätte. Im Johr 2000 isch er Vorsitzer vum FDP-Chraisverband Pforze/Enzchrais gsii, 2001 Mitglid vum Landesvorstand vu dr [[FDP Baden-Württemberg|FDP/DVP]] un ab 2013 stellverdrättende Landesvorsitzer vu dr Bartei. Uf em 113. Landesbarteidag vu dr FDP am 13. Juni 2015 isch dr Rülke aistimmig bi zwoo Enthaltige zum Spitzekandidat vu dr Freie Demokrate fir d Landdagswahl im Merz 2016 gwehlt wore. Dodruf isch dr Rülke uf Vorschlag vum Bundesvorsitzer [[Christian Lindner]] in s nyynchepfig FDP-Bundespresidium, s eberscht un wichtigscht Fierigsorgan vu dr FDP uf Bundesebeni, ufgnuu wore.
Am 5. Jänner 2025 isch dr Rülke as Noofolger vum [[Michael Theurer]] zum Landesvorsitzer vu dr FDP Bade-Wirttebärg gwehlt wore.<ref>{{Internetquelle | url=https://www.zeit.de/news/2025-01/05/ruelke-zum-neuen-fdp-landeschef-gewaehlt | titel=FDP-Parteitag: Rülke führt die Liberalen im Land | werk=[[zeit.de]] | datum=2025-01-05 |abruf=2025-01-07}}</ref>
== Landes- un Kommunalbolitik ==
Dr Rülke isch anne 1999 in dr [[Gemeinderat (Deutschland)|Gmairot]] vu Pforze gwehlt woren un isch vu 2001 bis April 2011 dert Vorsitzer vu der FDP-Fraktion gsii. Syt Mai 2014 isch er Fraktionsvorsitzer vu dr FDP/Freie-Wehler-Gmairotsfraktion.
Anne 2006 isch dr Rülke as Verdrätter vum [[Landtagswahlkreis Enz|Wahlchrais 44 (Enz)]] in dr Landdag vu Bade-Wirttebärg gwehlt wore. Am 16. Juni 2009 isch er zum erschte Mol vu dr FDP/DVP-Landdagsfraktion zum Vorsitzer gwehlt wore. Noch em Wideryzug in Landdag no dr [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2006|Wahl am 27. März 2011]] isch er wider zum Fraktionsvorsitzer gwehlt wore. Är isch au finanz- un wirtschaftsbolitische Sprächer vu dr Fraktion.
Bi dr [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2016|Landtagswahl 2016]] isch dr Rülke zuesätzli no im [[Landtagswahlkreis Pforzheim|Wahlchrais Pforze]] aadrätte. Är het in beede Wahlchrais e Zwaitmandat gwunne un ab do dr Wahlchrais Pforze im Landdag verdrätte. Bi dr [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2021|Landdagswahl 2021]] isch er wider iber e Zwaitmandat im Wahlchrais Pforze in Landdag gwehlt wore. er erneut über ein Zweitmandat im Wahlkreis Pforzheim in den Landtag einziehen. Au bi dr [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2026|Landdagswahl 2026]] dritt er wieder as Spitzekllanbdidat vu dr syre Bartei aa.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.landtag-bw.de/home/aktuelles/dpa-nachrichten/2024/Juli/KW29/Samstag/c1c81c47-6166-429c-a708-d1ddf5ee.html |titel=Südwest-Liberale küren Rülke als Spitzenkandidaten |werk=landtag-bw.de |datum=2024-07-20 |abruf=2024-11-05}}</ref>
== Privats ==
Dr Rülke isch evangelisch, ghyrote, het drei Chinder un läbt z [[Pforzheim|Pforze]].
== Weblink ==
{{Commonscat}}
* [https://hans-ulrich-ruelke.de/ Websyte vum Hans-Ulrich Rülke]
* {{Landtag Baden-Württemberg 16. WP|fdpdvp/rülke.html}}
* [https://fdp-landtag-bw.de/person/dr-hans-ulrich-ruelke/ Profilsyte bi dr FDP/DVP-Fraktion]
== Fueßnote ==
<references />
{{Normdaten}}
{{Übersetzungshinweis|1 = de|2 = Hans-Ulrich_Rülke|3 = dütsch|4 = 151860446}}
{{SORTIERUNG:Rulke, Hansulrich}}
[[Kategorie:FDP-Mitgliid (Dytschland)]]
[[Kategorie:Landdagsabgornete (Bade-Wirttebärg)]]
[[Kategorie:Dütsche]]
[[Kategorie:Läbigi Person]]
[[Kategorie:Maa]]
ojhw1wl6be0bfrgbjwws99c340v8a7f
Wahlkreis Luzern-Land
0
62141
1086641
1086629
2026-07-11T12:14:09Z
Ziv
97109
([[c:GR|GR]]) [[File:Pic Meierskappel.png]] → [[File:CHE Meierskappel COA.svg]] → File replacement: jpg/png/gif to svg vector image ([[c::c:GR]])
1086641
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Waauchreis Lozärn-Land}}
{{Infobox Bezirk in der Schweiz
| WAPPEN =
| NAME = Wahlkreis Luzern-Land
| KANTON = [[Kanton Luzern|Lozärn]]
| SITZ = —
| BFS = 0312
| REGION-ISO = CH-LU
| FLAECHE = 187.67
| WEBSITE = [http://www.lu.ch/index/gemeinden/wahlkreise/wahlkreis_luzernland.htm www.lu.ch]
| KARTE = Karte Wahlkreis Luzern-Land 2013.png
}}
Dr '''Waauchreis Lozärn-Land''' (amtlech ''Wahlkreis Luzern-Land'') esch siit em 1. Jänner 2013 ein vo sächs [[Bezirk (Schweiz)|Waauchreis]] vom [[Kanton Luzern|Kanton Lozärn]] i de [[Schweiz|Schwyz]]. De Waauchreis hed ds [[Amt Luzern|Amt Lozärn]] abglösed.
D Gmeind [[Luzern|Lozärn]] beldt nöi de [[Wahlkreis Luzern-Stadt|Waauchreis Lozärn-Stadt]]. Zum nöi gschaffene Bezirk ghöred damet 17 Gmeinde um de [[Vierwaldstättersee]].
== Gmeinde ==
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Wappe
! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Name vo dr Gmeind
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Iiwohner<br /><small>({{EWD|CH-LU}})</small>
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Flechi<br />in km²
|-
| [[Datei:Pic_Ebikon.png|30px|Äbike]]
| align="left" | [[Ebikon|Äbike]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1054}}
| align="right" | 9.68
|-
| [[Datei:CHE Adligenswil COA.png|30px|Adlige]]
| align="left" | [[Adligenswil|Adlige]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1051}}
| align="right" | 6.99
|-
| [[Datei:CHE Buchrain COA.svg|30px|Bueri]]
| align="left" | [[Buchrain LU|Bueri]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1052}}
| align="right" | 4.81
|-
| [[Datei:CHE Kriens COA.svg|30px|Chriens]]
| align="left" | [[Kriens|Chriens]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1059}}
| align="right" | 27.34
|-
| [[Datei:Pic_Dierikon.png|30px|Dierike]]
| align="left" | [[Dierikon|Dierike]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1053}}
| align="right" | 2.78
|-
| [[Datei:CHE Gisikon COA.svg|30px|Gisike]]
| align="left" | [[Gisikon|Gisike]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1055}}
| align="right" | 1.09
|-
| [[Datei:Coat of arms of Greppen.svg|30px|Greppe]]
| align="left" | [[Greppen|Greppe]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1056}}
| align="right" | 3.32
|-
| [[Datei:Pic_Honau.png|30px|Honau]]
| align="left" | [[Honau LU|Honau]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1057}}
| align="right" | 1.25
|-
| [[Datei:Pic_Horw.png|30px|Horb]]
| align="left" | [[Horw|Horb]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1058}}
| align="right" | 12.86
|-
| [[Datei:CHE Meierskappel COA.svg|30px|Mäierschappu]]
| align="left" | [[Meierskappel|Mäierschappu]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1064}}
| align="right" | 6.79
|-
| [[Datei:Coat of arms of Malters.svg|30px|Mauters]]
| align="left" | [[Malters|Mauters]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1062}}
| align="right" | 28.63
|-
| [[Datei:CHE Meggen COA.svg|30px|Megge]]
| align="left" | [[Meggen LU|Megge]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1063}}
| align="right" | 7.28
|-
| [[Datei:Pic_Root.png|30px|Root]]
| align="left" | [[Root LU|Root]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1065}}
| align="right" | 8.66
|-
| [[Datei:Coat of arms of Schwarzenberg LU.svg|30px|Schwarzebärg]]
| align="left" | [[Schwarzenberg LU|Schwarzebärg]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1066}}
| align="right" | 39.25
|-
| [[Datei:CHE Udligenswil COA.svg|30px|Udlige]]
| align="left" | [[Udligenswil|Udlige]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1067}}
| align="right" | 6.23
|-
| [[Datei:Pic_Vitznau.png|30px|Vitznau]]
| align="left" | [[Vitznau]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1068}}
| align="right" | 8.92
|-
| [[Datei:CHE Weggis COA.png|30px|Wäggis]]
| align="left" | [[Weggis|Wäggis]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1069}}
| align="right" | 11.80
|- style="background-color:#EFEFEF;"
|
! Total (17)
| {{EWZ CH|CH-LU|B0312}}
| align="right" | 187.67
|}
== Veränderige im Bstand vo de Gmeinde siit 2013 ==
<gallery perrow=5>
Datei:Karte Bezirk Luzern Gemeindeveraenderungen 2013.png|Gmeinde bis 2012
</gallery>
Sit em 1. Jänner 2013 beldt d Gmeind [[Luzern|Lozärn]] de eigeständig [[Wahlkreis Luzern-Stadt|Waauchreis Lozärn-Stadt]].
== Weblink ==
* [http://www.lu.ch/index/gemeinden/wahlkreise/wahlkreis_luzernland.htm Waauchreis Lozärn-Land uf de Website vom Kanton Lozärn]
* {{HLS|11152|Autor=Waltraud Hörsch}}
== Fuessnote ==
<references />
{{Navigationsleiste Wahlkreise des Kantons Luzern}}
[[Kategorie:Bezirk im Kanton Lozärn|Luzern-Land]]
lt7tm1lquqh483mluqa2zso68r6jt0m
1086643
1086641
2026-07-11T12:22:58Z
Ziv
97109
([[c:GR|GR]]) [[File:Pic Ebikon.png]] → [[File:CHE Ebikon COA.svg]] → File replacement: jpg/png/gif to svg vector image ([[c::c:GR]])
1086643
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Waauchreis Lozärn-Land}}
{{Infobox Bezirk in der Schweiz
| WAPPEN =
| NAME = Wahlkreis Luzern-Land
| KANTON = [[Kanton Luzern|Lozärn]]
| SITZ = —
| BFS = 0312
| REGION-ISO = CH-LU
| FLAECHE = 187.67
| WEBSITE = [http://www.lu.ch/index/gemeinden/wahlkreise/wahlkreis_luzernland.htm www.lu.ch]
| KARTE = Karte Wahlkreis Luzern-Land 2013.png
}}
Dr '''Waauchreis Lozärn-Land''' (amtlech ''Wahlkreis Luzern-Land'') esch siit em 1. Jänner 2013 ein vo sächs [[Bezirk (Schweiz)|Waauchreis]] vom [[Kanton Luzern|Kanton Lozärn]] i de [[Schweiz|Schwyz]]. De Waauchreis hed ds [[Amt Luzern|Amt Lozärn]] abglösed.
D Gmeind [[Luzern|Lozärn]] beldt nöi de [[Wahlkreis Luzern-Stadt|Waauchreis Lozärn-Stadt]]. Zum nöi gschaffene Bezirk ghöred damet 17 Gmeinde um de [[Vierwaldstättersee]].
== Gmeinde ==
<div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;">
{| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Wappe
! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Name vo dr Gmeind
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Iiwohner<br /><small>({{EWD|CH-LU}})</small>
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Flechi<br />in km²
|-
| [[Datei:CHE Ebikon COA.svg|30px|Äbike]]
| align="left" | [[Ebikon|Äbike]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1054}}
| align="right" | 9.68
|-
| [[Datei:CHE Adligenswil COA.png|30px|Adlige]]
| align="left" | [[Adligenswil|Adlige]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1051}}
| align="right" | 6.99
|-
| [[Datei:CHE Buchrain COA.svg|30px|Bueri]]
| align="left" | [[Buchrain LU|Bueri]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1052}}
| align="right" | 4.81
|-
| [[Datei:CHE Kriens COA.svg|30px|Chriens]]
| align="left" | [[Kriens|Chriens]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1059}}
| align="right" | 27.34
|-
| [[Datei:Pic_Dierikon.png|30px|Dierike]]
| align="left" | [[Dierikon|Dierike]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1053}}
| align="right" | 2.78
|-
| [[Datei:CHE Gisikon COA.svg|30px|Gisike]]
| align="left" | [[Gisikon|Gisike]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1055}}
| align="right" | 1.09
|-
| [[Datei:Coat of arms of Greppen.svg|30px|Greppe]]
| align="left" | [[Greppen|Greppe]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1056}}
| align="right" | 3.32
|-
| [[Datei:Pic_Honau.png|30px|Honau]]
| align="left" | [[Honau LU|Honau]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1057}}
| align="right" | 1.25
|-
| [[Datei:Pic_Horw.png|30px|Horb]]
| align="left" | [[Horw|Horb]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1058}}
| align="right" | 12.86
|-
| [[Datei:CHE Meierskappel COA.svg|30px|Mäierschappu]]
| align="left" | [[Meierskappel|Mäierschappu]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1064}}
| align="right" | 6.79
|-
| [[Datei:Coat of arms of Malters.svg|30px|Mauters]]
| align="left" | [[Malters|Mauters]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1062}}
| align="right" | 28.63
|-
| [[Datei:CHE Meggen COA.svg|30px|Megge]]
| align="left" | [[Meggen LU|Megge]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1063}}
| align="right" | 7.28
|-
| [[Datei:Pic_Root.png|30px|Root]]
| align="left" | [[Root LU|Root]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1065}}
| align="right" | 8.66
|-
| [[Datei:Coat of arms of Schwarzenberg LU.svg|30px|Schwarzebärg]]
| align="left" | [[Schwarzenberg LU|Schwarzebärg]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1066}}
| align="right" | 39.25
|-
| [[Datei:CHE Udligenswil COA.svg|30px|Udlige]]
| align="left" | [[Udligenswil|Udlige]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1067}}
| align="right" | 6.23
|-
| [[Datei:Pic_Vitznau.png|30px|Vitznau]]
| align="left" | [[Vitznau]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1068}}
| align="right" | 8.92
|-
| [[Datei:CHE Weggis COA.png|30px|Wäggis]]
| align="left" | [[Weggis|Wäggis]]
| {{EWZ CH|CH-LU|1069}}
| align="right" | 11.80
|- style="background-color:#EFEFEF;"
|
! Total (17)
| {{EWZ CH|CH-LU|B0312}}
| align="right" | 187.67
|}
== Veränderige im Bstand vo de Gmeinde siit 2013 ==
<gallery perrow=5>
Datei:Karte Bezirk Luzern Gemeindeveraenderungen 2013.png|Gmeinde bis 2012
</gallery>
Sit em 1. Jänner 2013 beldt d Gmeind [[Luzern|Lozärn]] de eigeständig [[Wahlkreis Luzern-Stadt|Waauchreis Lozärn-Stadt]].
== Weblink ==
* [http://www.lu.ch/index/gemeinden/wahlkreise/wahlkreis_luzernland.htm Waauchreis Lozärn-Land uf de Website vom Kanton Lozärn]
* {{HLS|11152|Autor=Waltraud Hörsch}}
== Fuessnote ==
<references />
{{Navigationsleiste Wahlkreise des Kantons Luzern}}
[[Kategorie:Bezirk im Kanton Lozärn|Luzern-Land]]
fjss4frtdlqe7zy0mg6epr6gkakcylu
Marga Vogel
0
63589
1086661
1083669
2026-07-11T16:06:58Z
Holder
491
1086661
wikitext
text/x-wiki
D '''Marga Vogel''' (* [[15. Mai]] [[1892]] z [[Schopfheim|Schopfe]]; † [[5. Oktober]] [[1968]] uf dr [[Reichenau|Richenau]]) isch e [[Deutschland|dytschi]] Haimetdichteri gsii. Mer chännt si wäge ihre [[alemannisch]]e Gedicht, wu churz vor ihrem Dod in eme Biechli publiziert wore sin.
== Lääbe ==
D Vogel isch e Dochter vum Josel Vogel, eme Handwärcher vu [[Schönau|Schännau]], un dr Marie Vogel geb. Schwarz vu [[Malsburg-Marzell|Marzell]] gsii un as ainzig Chind vun ene z Schopfe ufgwagse un uf Schuel gange.
No dr Schuel het si z [[Wiesbaden]] e Lehr as Chindergärtneri gmacht un isch derno uf Frankrych, an [[Genfersee|Gämfer See]] gange go [[Französische Sprache|Franzesisch]] leere. Bis zum Uusbruch vum [[Erster Weltkrieg|Erschte Wältchrieg]] het si druf z [[England|Ängland]] as Erzieri in ere Familie gschafft. Im Chrieg het si as Rot-Chryz-Schweschter in verschidene Frontlazarett gschafft. Noch em Chrieg het si z [[Griechenland|Griecheland]] wider as Erzieri in ere Familie gschafft. Vu 1928 bis 1952 isch si schließlig Oberi vum Chraisaltershaim z [[Bad Bellingen|Rhywyler]] gsii. Im [[Zweiter Weltkrieg|Zweete Wältchrieg]] isch s Haim zwaimol evakuiert wore. Iber die Zyt het si in dr Zytschrift ''Die Markgraftschaft'' unter em Titel ''Kleine Odyssee am Oberrhein'' brichtet. As Räntneri het si zerscht z [[Bad Krozingen|Chrozige]] un schließli z [[Rheinfelden (Baden)|Rhyfälde]] gläbt.
D Vogel het si scho as jungi Frau fir di Alemannische Gedicht vum [[Johann Peter Hebel]] inträssiert. Wu im Mai 1910 z [[Müllheim im Markgräflerland|Mille]] ne Hebel-Dänkmol yygweit woren iosch, het si dert Grieß us em Oberland mit eme aigene Gedicht uf Alemannisch brocht. Si het uf Hochdytsch un uf Alemannisch gschribe, Gedicht un au Prosa. Anne 1956 isch unter em Titel ''Herz auf Bewährung'' e stark autobiografisch bregti Verzellig us dr Zyt vor em Erschte Wältchrieg uf Hochdytsch uusechuu. Si isch um die Zyt au as Dialäktdichteri in dr Region bekannt wore, anne 1959 isch si au mol bi aire vu dr „Oberrheinische Dichterlesungen“ gsii, wu dr [[Hubert Baum]] organisiert ghaa het. Zue irem 70. Geburtsdag het dr [[Südwestfunk|Sidweschtfunk]] anne 1962 e Sändig iber sii mnit ere as Gascht gmacht. Dr Hubert Baum het ire Gedicht ''Alte, guete Rot'' in sy Anthology ''[[Freude am alemannischen Gedicht]]'' (1968) ufgnuu un e Interpretazion derzu gschribe. Aigetli hätte iri alemannische Gedicht in dr [[Silberdistel-Reihe]] im [[Verlag Moritz Schauenburg]] sotte uusechuu, aber s isch us irgedeme Grund nie doderzue chuu, wäge däm het si s Biechli ''Alemannische Gedichte'' anne 1968 im Schopfemer Verlag Georg Uehlin vereffetligt.
Am 5. Oktober 1968 het d Vogel d Auge fir immer zuegmacht. Si isch im Grab bi imre Unkel Rudolf Vogel, em ehmolige Oberburgermaischter vu Rhyfälde, vergrabe wore.
== Wäärch ==
* ''Herz auf Bewährung. Erzählung.'' 1956
* ''Kleine Odyssee am Oberrhein.'' In: ''Die Markgrafschaft.'' Nr 6/7, Jg. 1961
* ''Alemannische Gedichte.'' Vorwort von Pfarrer Mennicke. Georg Uehlin, Schopfheim 1967
== Literatur ==
* Rüdiger Hoffmann: ''Marga Vogel. Zum 100. Geburtstag der Dichterin.'' In: ''Das Markgräflerland: Beiträge zu seiner Geschichte und Kultur.'' 55.1993, Heft 1.1993: 147−153 ([https://dl.ub.uni-freiburg.de/diglit/mgl-1993-01/0149?sid=84d7c1acaa435a252aab5bddf4122fa2 Digitalisat])
== Weblink ==
* [http://www.leo-bw.de/web/guest/detail/-/Detail/details/PERSON/wlbblb_personen/1012369188/Vogel+Marga;jsessionid=39C20F318F5D46FB889551D12B080F89 Marga Vogel] uf LEO-BW
* [https://www.schwarzwaldverein-zell.com/app/download/4723094/Wegbegleiter+_Alemannenweg_2022.pdf d Marga Vogel] uf em [[Wiesentäler Alemannenweg]]
* [https://www.alemannisch.de/de/autoren-musiker/show.php?id=276 Täxtprobe] bi dr [[Muettersproch-Gsellschaft]]
{{SORTIERUNG:Vogel, Marga}}
[[Kategorie:Lyriker]]
[[Kategorie:Autor uf Alemannisch]]
[[Kategorie:Badener]]
[[Kategorie:Dütsche]]
[[Kategorie:Frau]]
7um8agvv1dhng60t0al2s577ka0wz0l
Erika Buhr
0
64441
1086664
1077963
2026-07-11T16:07:49Z
Holder
491
1086664
wikitext
text/x-wiki
D '''Erika Buhr''' (* [[4. Oktober]] [[1932]] im [[Todtmoos|Dodtmis]] as ''Erika Diewald''; † [[30. November|30. Novämber]] [[2025]]<ref>[https://bztrauer.de/traueranzeige/93990/erika-buhr Druuraazaig]</ref>) isch e [[Deutschland|dytschi]] Dialäktdichteri gsii.
== Lääbe ==
D Buhr isch im Dodtmiser Wyler Höfli im e Schwarzwaldhuus mit drei Gschwischter ufgwachse un isch au im Dodtmis uf d Schuel gange. Noch em [[Zweiter Weltkrieg|Chrieg]] isch si z [[Freiburg im Breisgau|Fryburg]] uf s Seminar fir Chindergärtnere gange un het dert au ne Huushaltsjohr gmacht. Noch em Exame het si e baar Johr lang in dr Dodtmiser Chinderschuel gschafft. Derno isch si fir zwaiehalb Johr uf [[Rom]] gange un het dert as „Bambinaia“ no dr Chinder vun ere italienische Familie gluegt. Si isch wider haimchuu un het anne 1959 dr [[Buchdruck|Buechdruckermaischter]] Emil Buhr ghyrote. Mit ihm het si drei Dechtere un zwee Sihn. Si het z [[Ibach (Schwarzwald)|Ibach]] gläbt. In dr Druckerei vu irem Mann het d Erika Buhr im Biro gschafft un speter, noch em Umzug vu dr Druckerei vum Dodtmis uf Bernau, het si d Bedribskantine glaitet.
Scho ase Chind het si Gedicht fir Geburtsdäg un fir dr [[Nikolaus (Gabenbringer)|Nikelaus]] gschribe. Schließli het si au in ihre Muetersproch [[Alemannisch]] aafange schrybe. Wu d Chinder us em Huus gsi sin, het si ihri schriftstellerische Chänntnis in dr 1990er Johr mit eme Färnstudium an dr Goethe-Universitet Frankfurt wyter entwicklet un au no anderi Dichter-Seminar bsuecht.
Anne 1995 isch ihre erschte Gedichtband mit alemannisch [[Lyrik|Gedicht]] uusechuu: „Wa i am Weg no gfunde ha“. Di [[Badische Zeitung|Badisch Zytig]] het 2004 iber ihre erschte Gedichtband gschribe:
{{Zitat|In einem sehr schön gestalteten alemannischen Gedichtband - ihr Mann ist Buchdruckermeister - hat sie unter dem Titel „Wa i am Weg noch gfunde ha“ eine Sammlung ihrer Gedichte herausgegeben, die durch die feinsinnige Sprache, ihre originelle Betrachtung der Natur, Blume und Tier, eine literarische Köstlichkeit sein dürfte. An vielen Orten hat sie aus diesem Gedichtband schon gelesen und die Schönheit in der ihr lieben alemannischen Sprache und ihre Hintergründigkeit schon vermittelt.|Badische Zeitung, 2. Merz 2004}}
Im Dezämber 2004 het d Buhr ihre zweete Gedichtband „Im Zitewind“ vereffetligt un 2010 „Mosaiksteine“ mit Haiku uf Alemannisch un Hochdytsch.
Derzue het si e Hufe [[Theater]]stuck gschribe, wu regelmäßgi vu Chinder an dr Hauptschuel [[Ühlingen-Birkendorf|Üülinge]] ufgfiert wore sin, wel ihri Dochter Corinna Vogt scho lang z Üülinge wohnt. Zue dr 1200-Johr-Fyyr vu dr Gmai Üülinge im Johr 2016 het d Buhr mit „Im Wind der Zeit“ e Theaterstuck iber dr Üülinger Großunternämer Leo Vilinger un sy Familie un d Gschicht vum Dorf zwische 1889 un 1947 gschribe, wu unter dr Reschy vu ihre Dochter ufgfiert woren isch. Us däre Zämenarbet isch dr Theaterverain ''Zeitschleuse'' grindet wore. Fir dä het si au s Freiliechttheaterstuck „Zwischen den Welten“ noch em Buech „Die Amerikafahrt“ vum [[Heinrich Ernst Kromer]] gschribe, wu im 2019 urufgfiert woren isch.
Vyl Johr het si au d Naarezytig fir d Dodtmiser Naarezumft gschribe.
D Erika Buhr isch aktiv Mitglid bi dr [[Muettersproch-Gsellschaft]] gsii un isch langi aktiv gsii in dr Regionalgruppe ''Hochrhii''.
Anne 2017 het d Erika Buhr di Guldi Ehrenodle vum Dytsche Theaterverband iberchuu un 2021 d Haimetmedaille vum Land Bade-Wirttebärg.
== Wärch ==
=== Gedichtbänd ===
* ''Wa i am Weg no gfunde ha. Gedichte in alemannischer Mundart.'' Buhr Druck, Bernau 1995
* ''Im Zitewind. Gedichte in alemannischer Mundart.'' Buhr-Druck-Service, Bernau 2004
* ''Mosaiksteine. Elfchen und Haiku, Mundart und Schriftdeutsch.'' Buhr-Druck-Service, Bernau 2010
=== Theaterstuck ===
* ''Jede Zeit''
* ''Sternenkinder''
* ''In einem anderen Land''
* ''Im Zaubergarten''
* ''Ii de Kunschtgalerie''
* ''Suschuh''
* ''Tatort Schulhof''
* ''Es war ein gutes Jahr''
* ''Eine verflixte Geschichte''
* ''Krippenspiel''
* ''Fremde Begegnung''
* ''Zeit ohne Stunden''
=== Freiliechttheater ===
* ''Im Wind der Zeit''
* ''Zwischen den Welten''
== Weblink ==
* [https://www.alemannisch.de/de/autoren-musiker/show.php?id=76&type=perform d Erika Buhr] uf dr Websyte vu dr Muettersproch-Gsellschaft#
* [https://zeitschleuse.com/theatergemeinschaft/autor/ d Erika Buhr] uf dr Websyte vum Verain Zeitschleuse
* [https://www.badische-zeitung.de/erika-buhr-aus-todtmoos-hinterlaesst-mit-mundartgedichten-ein-beruehrendes-erbe Erika Buhr aus Todtmoos hinterlässt mit Mundartgedichten ein berührendes Erbe], Badische Zeitung, 2. Dezämber 2025
* [https://www.suedkurier.de/hochrhein/die-schwarzwaelder-mundart-autorin-und-theater-schriftstellerin-erika-buhr-verstirbt-mit-93-jahren-02-12-25-112910846 Schwarzwälder Mundart-Autorin und Theater-Schriftstellerin Erika Buhr verstirbt mit 93 Jahren], Südkurier, 2. Dezämber 2025
* [https://www.badische-zeitung.de/erika-buhr-aus-todtmoos-wird-90-jahre-alt Erika Buhr aus Todtmoos wird 90 Jahre alt], Badische Zeitung, 4. Oktober 2022
* [https://www.youtube.com/watch?v=KVyFnFPMqb4&list=PLds-3nuvwrHU4kzPZy7GK2Maum-sJHktj&index=2 Ministerium für Wissenschaft, Forschung und Kunst: Heimatmedaille Baden-Württemberg 2021 für Erika Buhr] uf youtube.com
* [http://www.suedkurier.de/region/hochrhein/todtmoos/Erika-Buhr-Warum-der-Dialekt-wichtig-ist;art372621,8420436 Erika Buhr: Warum der Dialekt wichtig ist], Südkurier, 4. Jänner 2016
* [http://www.badische-zeitung.de/todtmoos/erika-buhr-vor-premiere--121027097.html Erika Buhr vor Premiere], Badische Zeitung, 21. April 2016
* [https://www.suedkurier.de/region/hochrhein/todtmoos/mundartdichterin-feiert-90-geburtstag;art372621,11309964 Mundartdichterin feiert 90. Geburtstag], Südkurier, 4. Oktober 2022
* Erika Buhr-Diewald, Mundartdichterin aus Todtmoos-Höfle, Badische Zeitung, 2. Merz 2004 ([http://www.freiburg-schwarzwald.de/dichter1.htm#Erika%20Buhr-Diewald,%20Mundartdichterin%20aus%20Todtmoos-H%C3%B6fle online uf freiburg-schwarzwald.de])
== Fueßnote ==
<references/>
{{DEFAULTSORT:Buhr, Erika}}
[[Kategorie:Lyriker]]
[[Kategorie:Literatur uf Dütsch]]
[[Kategorie:Autor uf Alemannisch]]
[[Kategorie:Badener]]
[[Kategorie:Dütsche]]
[[Kategorie:Frau]]
0yoj1ofyqpssackpcwoz7v36640874n
Angelika Kauffmann
0
72527
1086673
1048302
2026-07-11T18:58:52Z
MTRYX
121613
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */
1086673
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Angelika Kauffmann - Self Portrait - 1784.jpg|mini|Sälbschtporträt vu 1784, Neue Pinakothek, Minche]]
D '''Maria Anna Angelica Catharina Kauffmann'''<ref>In ihrem Daufbrief vu 1741 stoht ''Anna Maria Angelica Catharina Kauffman.'' Sälber gschriibe het si ihre Name as ''Maria Anna Angelika Kauffmanin v Chur'' (1759), ''Maria Anna Angelica Kauffmann'' (1761), churz au ''Angelica Kauffman'' oder ''Angelika Kauffmann''. Im dytschsproochige Ruum het si mittlerwyyli ''Angelika Kauffmann'' etabliert.</ref> (* [[30. Oktober|30. Oktoober]] [[1741]] z [[Chur|Kuur]], [[Drei Bünde|Freistaat vu dr Drei Bind]]; † [[5. November|5. Novämber]] [[1807]] z [[Rom|Room]]) isch e [[Schweiz|schwyzerisch]]-[[Österreich|eschtrychischi]] [[Malerei|Mooleri]] vum [[Klassizismus (Malerei)|Klassizismus]] gsii.
== Lääbe ==
=== Chindhait un Juuged ===
[[Datei:Angelika Kauffmann - Bildnis des Vaters.JPG|mini|''Bildnis des Vaters Johann Joseph Kauffmann,'' um 1761–1764]]
D Angelika Kauffmann isch anne 1741 as Doochter vum Porträt- un Freskemooler [[Joseph Johann Kauffmann]] un syre Frau, dr Hebamm Cleophea Lutz, in dr Rychsgass 57 vu dr [[Drei Bünde|Gotteshuusbund]]-Stadt Kuur uf d Wält chuu, wu ihre Vater um des Zyt am [[Bistum Chur|bischeflige]] Schloss gschafft het. Im Johr 1752 isch d Familie uf [[Como]] zooge, wu di greeschte Ufdraaggeeber vum Vater – wie au speeter vu dr Angelika Kauffmann – schließli d Groofe [[Salis (Adelsgeschlecht)|vu Salis]] woore sin. S Maidli isch am [[Comer See]] ufgwachse, het mit sechs Johr scho as zaichnerisch Wunderchind gulte un isch vu ihrem Vater un verschiidene Leerer z Como un z [[Mailand]] in Moolerei un Musik unterriichtet woore, wel s fir Maidli kai reguläri Schuelbildig gee het. Ihre Vater het ere s Lääse un Schryybe byybroocht, un d Mueter het si in Sprooche unterriichtet, zeerscht Dytsch un Italieenisch, derno Änglisch un Franzeesisch.
Ihre eerscht Sälbschtbildnis het si 1753 gmoolt, no voreb si zwelf wooren isch. D Angelika Kauffmann sälber het iber ihri Juugedzyt gsait, si sei breegt gsii dur heerligi Paläscht, scheeni Ville, eleganti Boot un bräächtigi Theater. Vu 1754 bis 1757 isch d Familie z Italie gsii, wu si z Mailand, am Hoof vum eeschtrychische Generalgouverneur Francesco III. d’Este, Herzoog von Modena, gwoont hän.
Noch em Dood vu dr Mueter am 1. Meerz 1757 z Mailand isch si mit ihrem Vater in sy Huus uf [[Schwarzenberg (Vorarlberg)|Schwarzabearg]] im [[Bregenzerwald|Breagazerwald]] zooge. Deert sin anderi Juugedwäärch entstande. Noch ere grooße Brunscht in dr [[Pfarrkirche Schwarzenberg (Vorarlberg)|Chilche im Ort]] het dr Vater d Neigstaltig vum Innere vum wider ufböute Gotteshuus ibernuu. D Angelika het dryzee Halbfiguure vu dr Aposchtel no dr Vorlaage vum [[Giovanni Battista Piazzetta]] gmoolt un het speeter au no s Bild vum Hoochaltaar gmoolt. Die Freske sin ihre ainzig Wäärch uf em Biet vu dr Wandmoolerei bliibe.
=== Karriere ===
In dr Johr 1757–1759 hän si Ufdraagsraise uf [[Meersburg|Meerschburg]] un [[Tettnang|Dettnãng]] gfiert, wu si nääbe andere dr [[Fürstbischof|Fiirschtbischof]] vu [[Bistum Konstanz|Konschtanz]], dr [[Franz Konrad von Rodt]], un Mitgliider vu dr greeflige Familie vu [[Montfort (deutsche Adelsfamilie)|Montfort]] porträtiert het. In dr fir sii aafangs uugweente Umgeebig het si si bal wyterentwicklet, voreb si 1760 mit em Vater wider uf Italie ufbrochen isch, go deert d Chunscht vu dr [[Antike]] un dr [[Renaissance]] studiere. Unterwägs hän si s Raisegäld verdient, indäm si im [[Kanton Graubünden|Bündnerland]] un im [[Veltlin]] Yyhaimischi porträtiert hän.
In dr Johr 1760–1762 isch si mit em Vater fir lengeri Zyt z Mailand, z [[Modena]] un z [[Parma]] gsii. Am 9. Juuni 1762 sin si uf [[Florenz|Floränz]] chuu. Am 5. Oktoober isch d Kauffmann zum Ehremitgliid vu dr ''Accademia Clementina di Bologna'' gwehlt woore un fimf Dääg speeter het si s Diploom vu dr ''Accademia del Disegno'' iiberchuu. Ab Jänner 1763 het si mit em Vater z Room gwoont, wu si bis anne 1766 bliiben isch. Deert het si e Hufe Zytgnosse gmoolt. Schlaagaartig het mer si gchännt, wu si 1764 dr Grinder vu dr modäärne Chunschtwisseschafte un dr Klassische Archeology [[Johann Joachim Winckelmann]] gmoolt het.
Vum 6. Juuli 1763 bis zum 12. April 1764 sin si z Neapel un z Ischia z Bsuech gsii, wu d Angelika Kauffmann im Palazzo Capodimonte e baar Kopie het deerfe mache un em [[Ferdinand I. (Sizilien)|Cheenig vu Neapel]] fir d Erlaubnis dankt het. Derno het si si spezialisiert uf Porträt vu beriemte Lyt, wu uf Italie graist sin, in dr Hauptsach Ängländer. S Bildnis vum bekannte Schauspiiler [[David Garrick (Schauspieler)|David Garrick]] isch ere eso guet glunge, ass es ihre Vater uf London zue dr Uusstellig vu dr ''Society of Artists'' gschickt het. Des Wäärch het si au z Ängland beriemt gmacht. Mit ihrem Ufnahmstuck „Die Hoffnung“ isch d Kauffmann am 5. Mai 1765 Mitgliid vu dr Accademia di San Luca z Room woore. Am 1. Juuli 1765 sin si iber Bologna uf Venedig graist.
Uf Empfählig vun ere Lady Wentworth sin Vater un Doochter im Friejohr 1766 vu Italien uf [[London]] iibergsiidlet, wu si am 22. Juuni aachuu sin un si eerscht emol in ere Wohnig in dr Suffolk Street z Charing Cross yygriichtet hän. D Kauffmann het deert unter anderem am 30. Juuni dr beriemt änglisch Mooler [[Joshua (Händel)|Joshua]] Reynolds in sym Atelier bsuecht. Am 20. Oktoober 1766 het si ne schließlig uf Lyynwand porträtiert. Sy Hyrootsaadraag soll si abgläänt haa, är het aber ainewääg ihri Karriere z Ängland gfeerderet. D Kauffmann un dr Reynolds hän si geegesytig porträtiert. Dr Kauffmann ihre Reynolds-Bildnis chaa mer nääbe drei andere Wäärch vun ere im Saltram House z Plympton bi Plymouth aaluege.
Am 22. Novämber 1767 het d Kauffmann dr aageebli schweedisch Groof Frederick de Horn ghyroote. Die chuurz Eh isch fir si uuglickli verlofe. Dr Horn, wu wahrschyns e Hyrootsschwindler gsii isch, isch zmools mit allem Gäld verschwunde. Am 10. Februar 1768 isch ihri Eh dur e Griicht vu dr anglikanische Staatschilche fir uugiltig erkleert woore.
D Kauffmann isch näb dr Mary Moser di ainzig Frau unter dr 34 vum Cheenig ernännte Grindigsmitgliider vu dr Royal Academy of Arts (1768).<ref>Whitney Chadwick: ''Women, Art, and Society'', Thames and Hudson, London 1994, S. 7</ref> Ab doo het si ihri Bilder all Ritt in dr Ryym vu dr Academy z London uusgstellt. Wu d Royal Academy uf Somerset House iibergsiidlet isch, het si deert vier ovali allegorischi Deckegmääld deerfe gstalte.
Dr Kauffmann ihre zweete Mann, wu si noch em Doods vum Frederick de Horn († 1780 oder 1781) uf Wunsch vum Vater im Juuli 1781 z London ghyroote het, isch dr dytli elter veneziaanisch Mooler Antonio Zucchi (1726–1795) gsii. Chuurz no d Hochzyt isch s frisch ghyroote Baar mit s Kauffmanns Vater uf Flandere, Schwarzabearg, Verona un Padua graist un isch im Oktoober uf Veneedig chuu. Im Jänner 1782 isch s Kauffmanns Vater gstoorbe.
Im Novämber vum nämlige Johr het si s Baar e Huus un Atelier bi Santa Trinità dei Monti uf em Pincio z Room yygriichtet. Des friejer Huus vum Mooler [[Anton Raphael Mengs]] in dr Via Sistina 72 isch zum Dräffpunkt vu dr Chinschtler vu dr Stadt woore, aber au vum Hoochaadel. Dr Chaiser [[Joseph II.]] isch deert z Gascht gsii, dr bayrisch Chroonbrinz, d [[Anna Amalia von Sachsen-Weimar-Eisenach]], dr [[Johann Wolfgang von Goethe]] (1787) un dr [[Johann Gottfried Herder]] (1788/1789). Dr Herder het d Kauffmann di „kultiviertescht Frau vu Europa“ gnännt. En ängi Fryndschaft het si mit em Chunschtagänt Johann Friedrich Reiffenstein (1719–1793) bis zue sällem sym Dood verbunde.
Anne 1792 het d Kauffmann ihre wohl wichtigscht Sälbschtporträt gmoolt, s ''Selbstbildnis am Scheideweg zwischen Musik und Malerei'', wu hite im Moskauer Puschkin-Museum hangt. Im Johr 1795 isch dr Antonio Zucchi gstoorbe, un dernoo het si sich us dr Effetligkait zrugzooge. In ihre Moolerei het si sich allmee religieese Theeme gwidmet. Vun ere schwääre Chranket 1802 het si si nie mee riichtig chenne erhoole. Am 5. Novämber 1807 isch d Angelika Kauffmann im Alter vu 66 Johr gstoorbe un isch in dr Chilche Sant’Andrea delle Fratte vergraabe woore. No im nämlige Johr isch e Bischte vun ere im Pantheon z Room ufgstellt woore.
<gallery widths="150" heights="150" perrow="5">
Angelika Kauffmann - 1753.jpg|''Selbstporträt als Sängerin mit Notenblatt,'' 1753
Johann Joachim Winckelmann (Angelika Kaufmann).jpg|''Bildnis Johann Joachim Winckelmann,'' 1764
Kauffman-Garrick.jpg|''Bildnis David Garrick,'' 1764, Stamford, Burghley House
JoshuaReynoldsByAngelicaKauffman.jpg|''Sir Joshua Reynolds,'' 1767, Saltram House
Angelika Kauffmann Drei Sängerinnen 1795.jpg|''Drei Sängerinnen,'' 1795
</gallery>
=== Goethe ===
Dr Goethe het d Angelika Kauffmann in ihre Blietejohr chänne un schetze glehrt. Är het ere di grad volländet nei Fassig vu dr ''Iphigenie auf Tauris'' vorglääse un het si arg iber ihri positiv Mainig gfrait. D Kauffmann het fir s Schauspiil Illuschtratione gmacht, dr Goethe het si mit ere Wäärchuusgaab revanchiert.
<gallery>
SzeneAusGoethesIphignieKohlezeichnungVonAngelikaKauffmannS123.jpg|Szene us s Goethes Iphigenie
HuldigungFuerGoetheZeichnungVonAngelikaKauffmannFuerKupferInGoethesSchriftenS123.jpg|Huldigung vu dr Muse vor s Goethes Bischte
EgmontUndKlaerchenZeichnungVonAngelikasKauffmannFuerKupferInGoetheSchriftenS123.jpg|Illuschtration fir s Goethes ''Egmont''
Der junge Goethe, gemalt von Angelica Kauffmann 1787.JPG|''Der junge Goethe'', 1787
</gallery>
In sym Wäärch ''Zur Farbenlehre'' het dr Goethe iber syni Diskussione mit dr Angelika Kauffmann gschriibe un het ihri Experimäntierfraidigkait globt. As Unterstitzig vu ihre Argumänt heeb si ''„Landschaften ganz ohne blaue Farbe“'' gmoolt.
Ihre Goethe-Porträt het er aber kritisiert:
<blockquote>
''Es ist immer ein hübscher Bursche, aber keine Spur von mir.''<ref name="ziegler">Hans Ziegler: ''Reich und berühmt. Die heimlichen Millionen der großen Dichter, Denker und Erfinder.'' Ueberreuter, Frankfurt/Wien 2001, ISBN 3-7064-0807-4.</ref>
</blockquote>
No dr Abrais vum Goethe het d Kauffmann ihm gschriibe:
<blockquote>
''Theürer Freünd! Ihr abschid von uns durchdrang mier Herz und Seele, der tag Ihrer abreis war einer der traurigen tagen meines Lebens.''<ref name="ziegler" />
</blockquote>
In dr „Gespräche mit Goethe“ vum Johann Peter Eckermann isch fir dr 5. Dezämber 1823 vermeerkt:
<blockquote>
''Ich brachte Goethen einige Mineralien, besonders ein Stück thonigen Oker, den Deschamps zu Cormayan gefunden, und wovon Herr Massot viel Rühmens macht. Wie sehr aber war Goethe erstaunt, als er in dieser Farbe ganz dieselbige erkannte, die Angelika Kaufmann zu den Fleischpartieen ihrer Gemälde zu benutzen pflegte. „Sie schätzte das Wenige das sie davon besaß, sagte er, nach dem Gewicht des Goldes. Der Ort indeß wo es herstammte und wo es zu finden, war ihr unbekannt.“''
</blockquote>
=== Dood un Noolääbe ===
[[Datei:Colonna - s Andrea delle Fratte tomba Zucchi e Kauffmann O9250031.JPG|mini|Graabblatte vu dr Kauffmann un em Zucchi, Sant’Andrea delle Fratte]]
D Lyycht vu dr beriemt Mooleri isch vum Bildhauer [[Antonio Canova]] as prunkvolle Druurzuug gstaltet woore. D Kauffmann un ihre Mann liigen in dr reemische Chilche Sant’Andrea delle Fratte. Di boode Graabinschrifte sin vu dr Angelika Kauffmann sälber verfasst woore un sin e Zaiche fir ihre Sälbschtverständnis un Sälbschtbewusstsyy as wiichtigi Chinschtleri vu ihre Zyt.
Scho anne 1810 isch di eerscht Biografy iber d Kauffmann vum Giovanni Rossi uf Italieenisch erschiine, 1814 di dytsch Fassig vum Alois Weinhart unter em Titel ''Leben der berühmten Malerin Angelika Kauffmann''.
Di vorletscht Uusgoob vu dr [[Österreichischer Schilling|Hundert-Schilling-Note]] zaigt s Porträt vu dr Angelika Kauffmann noch eme Gmääld vum Reynold.<ref>{{Webarchiv|url=https://www.oenb.at/Ueber-Uns/Geldmuseum/Sammlungen/Oesterreichische-Banknoten/Schilling-Banknoten-der-Oesterreichischen-Nationalbank-1945-2002.html?currentPage=4&category=&topic=&period |wayback=20160925195728 |text=''Schilling-Banknoten der Oesterreichischen Nationalbank 1945–2002'' |archiv-bot=2019-06-11 20:15:36 InternetArchiveBot}} d 100-Schilling-Note uf www.oenb.at</ref>
Im Schwarzabearg, dr Wahlhaimet vu dr Angelika Kauffmann, git s zyter 1913 s ''Angelika-Kauffmann-Museum'', wu im Johr 2007 uusgwytet wooren isch. S isch mit em Eeschtryychische Museumsgietisiigel uuszaichnet woore un isch e hischtorisch Huus us em 16. Johrhundert mit modäärne Schauryym. D Uusstellige, wu all Johr wächsle, widme si in unterschiidlige Perschpektyyve em Schaffe vu dr Angelika Kauffmann.<ref>{{Webarchiv|url=http://www.angelika-kauffmann.com/ |wayback=20181104234639 |text=Angelika-Kauffmann-Museum |archiv-bot=2019-09-04 07:58:37 InternetArchiveBot }}, angelika-kauffmann.com.</ref> 2017 isch d Uusstellig ''Ich sehe mich. Frauenporträts von Angelika Kauffmann'' zaigt woore, 2018 goot d Uusstellig iber di vun ere gmoolte Manneporträt.
D Angelika Kauffmann gheert zue dääne Fraue in dr Chunscht, wu no ihrem Dood nie vergässe woore sin. Die amerikanischi Künschtlerin [[Judy Chicago]] het iire Naame im grosse Wäärch ''[[The Dinner Party]]'' ufgschribe.
== Wäärch (Uuswaal) ==
D Angelika Kauffmann het Porträt un Hischtoriebilder gschaffe. Ihri Porträt sin idealisiert gsii un breegt vu Rokoko un Empfindsamkait. Speeter het si unter em Yyfluss vum Johann Joachim Winckelmann un em Anton Raphael Mengs au im klassizistische Stil gschafft. Insgsamt het si iber 800 Wäärch hinterloo.
* ''Bildnis Landammann Bartholomäus Aberer.'' Angelika Kauffmann Museum, 1758, Eel uf Lyynwand
* ''Bildnis Johann Joachim Winckelmann.'' ([[Kunsthaus Zürich|Chunschthuus Züri]]), 1764, Eel uf Lyynwand
* ''John Simpson, Vater von Maria Susanna Lady Ravensworth.'' (Wien, [[Österreichische Galerie Belvedere|Österreichische Galerie]]), 1773, Eel uf Lyynwand
* ''Porträt einer Dame als Vestalin.'' (Dresden, Gemäldegalerie), 4. Viertel 18. Jahrhundert, Eel uf Lyynwand, 92 × 72 cm
* ''Selbstporträt.'' ([[Sankt Petersburg|St. Petersburg]], Eremitage), 1780–1785, Eel uf Lyynwand, 76,5 × 63 cm
* ''Der Abschied Abélards von Héloïse.'' (St. Petersburg, Eremitage), 1780, Eel uf Lyynwand, 65,5 cm im Duurmässer
* ''Der Mönch aus Calais.'' (St. Petersburg, Eremitage), 1780, Eel uf Lyynwand, 65,5 cm im Duurmässer
* ''Selbstporträt.'' (Innsbruck, Tiroler Landesmuseum Ferdinandeum), um 1781
* ''Die Familie des Earl of Gower.'' ([[National Museum of Women in the Arts (Washington)|National Museum of Women in the Arts]])
* ''Die Dichtung umarmt die Malerei.'' (London, Sammlig Lord Iveagh Bequest), 1782, Eel uf Lyynwand, 61 cm im Duurmässer
* ''Szene mit Miranda und Ferdinand aus Shakespeares ‚Der Sturm‘.'' (Wien, Österreichische Galerie), 1782, Eel uf Lyynwand, 35 × 45 cm
* ''Ferdinand IV., König von Neapel, und seine Familie.'' (Wien, Liechtenstein-Museum), 1783
* ''Selbstbildnis.'' (München, Neue Pinakothek, Inv. Nr. 1056), 1784, Eel uf Lyynwand, 64,8 × 50,7 cm
* ''Julia, die Gemahlin des Pompejus, erfährt den vermeintlichen Tod ihres Gatten.'' (Weimar, Schlossmuseum), 1785, Eel uf Lyynwand, 100,4 × 127,6 cm
* ''Juliane von Krüdener und ihr Sohn Paul.'' (Paris, Musée du Louvre), 1786, Eel uf Lyynwand
* ''Die Gräfin Anna Protassowa mit ihren Nichten.'' (St. Petersburg, Eremitage), 1788, Eel uf Lyynwand, 123 × 159 cm
* ''Porträt der Gräfin Catherine Skawronska.'' (Nürnberg, Germanisches Nationalmuseum, Gm 1931), 1789
* ''Herzogin Anna Amalia von Sachsen-Weimar-Eisenach'' (Klassik Stiftung Weimar), 1789, Eel uf Lyynwand
* ''Venus überredet Helena, Paris zu erhören.'' (St. Petersburg, Eremitage), 1790, Eel uf Lyynwand, 102 × 127,5 cm
* ''Tod der Alkestis.'' (Breagaz, [[vorarlberg museum]]), 1790
* ''Selbstbildnis am Scheideweg zwischen Musik und Malerei.'' (Puschkin-Museum Moskau), 1792
<gallery widths="150" heights="150" perrow="6" caption="Wäärch (Uuswaal)">
Angelika Kauffmann Portrait Louisa Leveson Gower 1767.jpg|''Porträt der Louisa Leveson Gower,'' 1767
Angelika Kauffmann Allegra.jpg|''L’Allegra,'' 1779
Abschied Abélards von Héloise - Angelica Kauffmann (Hermitage St. Petersburg).jpg|''Abschied Abélards von Héloïse,'' 1780
Angelica Kauffmann 005.jpg|''Porträt einer Dame als Vestalin,'' um 1780
Angelica Kauffmann 003.jpg|''Die Dichtung umarmt die Malerei,'' 1782
Angelica Kauffmann 007.jpg|''Szene mit Miranda und Ferdinand,'' 1782
KauffmannKruedener.jpg|''Juliane von Krüdener und ihr Sohn Paul,'' 1786
Portrait of Countess A.S. Protasova with her Nices (1788) - Angelica Kauffmann (Hermitage Museum).jpg|''Porträt der Gräfin Anna Protassowa mit ihren Nichten,'' 1788
Venus überredet Helena Paris zu erhören (1790) - Angelica Kauffmann (Hermitage, St. Petersburg).jpg|''Venus überredet Helena, Paris zu erhören,'' 1790
Alcesti.jpg|''Tod der Alkestis,'' 1790
Angelika Kauffmann - Christus und die Samariterin am Brunnen -1796.jpeg|''Jesus und die Samariterin am Brunnen Jakobs,'' 1796
Angelika Kauffmann Portrait Mme Latouche.jpg|''Porträt Madame la Touche, Gattin des John la Touche''
</gallery>
== Uusstellige ==
* 1998/1999: Retrospektive Angelika Kauffmann (270 Wäärch mit ca. 450 Abb.), Düsseldorf, Kunstmuseum (15. Novämber 1998 – 24. Jänner 1999); Minche, Haus der Kunst (5. Februar – 18. April 1999); Kuur, Bündner Kunstmuseum (8. Mai – 11. Juuli 1999).
* syt 2007: Permanänti Dokumäntation im Haimetmuseum Schwarzabearg, wu am 3. Juuni 2007 mit ere Maanuusstellig zum 200. Doodesdaag as ''Angelika-Kauffmann-Museum'' wider ufgmacht wooren isch.
* 2007: Dr zweet Dail vu dr Maanuusstellig zum 200. Doodesdaag het mer im [[Vorarlberger Landesmuseum]] Breagaz chenne bschaue, wu s di greescht Kauffmann-Sammlig het (14. Juuni – 5. Novämber 2007).
* 2008: ''Angelika Kauffmann: In Liebe ans Vaterland.'' Förderverein „Freunde Angelika Kauffmann Museum Schwarzenberg“ (17. Mai – 26. Oktoober 2008).
* 2010/2011: ''Angelika Kaufmann (1741–1807) – Das Vorarlberger Landesmuseum zu Gast.'' Salzburg Museum/Neue Residenz (19. Novämber 2010 – 20. Februar 2011).
* 2011: ''Angelika Kauffmann – Liebende.'' Angelika-Kauffmann-Museum Schwarzenberg (11. Juuni – 26. Oktoober 2011).
* 2012: ''Angelika Kauffmann – Malerei und Mythos.'' Wiesbadener Casino-Gesellschaft (9. Februar – 18. Meerz 2012).
* 2012: ''Angelika Kauffmann zwischen Musik und Malerei.'' Angelika Kauffmann Museum Schwarzenberg (12. Mai – 28. Oktoober 2012).
* 2015:'' Angelika Kauffmann – Residenz Rom.'' Angelika Kauffmann Museum Schwarzenberg (1. Mai – 25. Oktoober 2015).
== Literatur ==
* {{BLKÖ|Kauffmann, Angelica|11|44|58}}
* {{ADB|15|466|469|Kaufmann, Angelika|Hyacinth Holland|ADB:Kauffmann, Angelica}}
* {{Meyers Online|9|626|spezialkapitel=Kauffmann|kapiteltext=Kauffmann, 1) Angelika}}
* Ulrich Schulte-Wülwer: ''Gräfin Catherine Skavronska und Fürst G. A. Potemkin. Biografische Anmerkungen zu einem bislang unbekannten Bild von Angelika Kaufmann.'' In: Jahrbuch des Vorarlberger Landesmuseumsvereins Bregenz 1976/77, S. 96–110.
* {{NDB|11|340|342|Kauffmann, Angelica|Hans-Wolf Jäger|118721224}}
* {{BBKL | url=http://www.bautz.de/bbkl/k/Kaufmann_a.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070625132501/http://www.bautz.de/bbkl/k/Kaufmann_a.shtml |archivedate=2007-06-25 |band=3|spalten=1244-1248|autor=Ingrid Münch}}
* Gabriele Katz: ''Angelika Kauffmann: Künstlerin und Geschäftsfrau.'' Belser Verlag, 2012, ISBN 978-3-7630-2609-8.
* Christoph Andreas Nilson: ''Über deutsche Kunst.'' Jenisch und Stage’schen Verlagsbuchhandlung, Augsburg und Leipzig, 1833, S. 92 ff.
* Waltraud Maierhofer: ''Angelika Kauffmann'', Rowohlt, Reinbek 1997, ISBN 3-499-50554-1.
* Jutta Rebmann: ''Angelika Kauffmann.'' Biographischer Roman. dtv, München 2007, ISBN 978-3-423-21029-4.
* Ausstellungskatalog Retrospektive Angelika Kauffmann, hrsg. und bearbeitet von Bettina Baumgärtel, Düsseldorf, Kunstmuseum; München, Haus der Kunst; Chur, Bündner Kunstmuseum, Ostfildern, Hatje 1998, ISBN 3-7757-0756-5.
* Siegfried Obermeier: ''„Ein Weib mit ungeheurem Talent“. Angelika Kauffmann''. Econ Taschenbuch, München 1998, ISBN 3-612-26559-8 (friejer au unter em Titel ''Die Muse von Rom'').
* Angelika Kauffmann: ''Briefe einer Malerin.'' Ausgewählt, kommentiert und mit einer Einleitung von Waltraud Maierhofer. Dieterich’sche Verlagsbuchhandlung, Mainz 1999, ISBN 978-3-87162-047-8.
* Angelica Kauffmann: ''»Mir träumte vor ein paar Nächten, ich hätte Briefe von Ihnen empfangen«. Gesammelte Briefe in den Originalsprachen.'' Hrsg., kommentiert und mit einem Nachwort versehen von Waltraud Maierhofer. Libelle, Lengwil 2001, ISBN 3-909081-88-6.
* Tobias G. Natter (Hrsg.): ''Angelika Kauffmann. Ein Weib von ungeheurem Talent.'' Hatje Cantz, Ostfildern 2007, ISBN 978-3-7757-1983-4.
* Magdalena Häusle (Hrsg.): ''Angelika Kauffmann – In Liebe ans Vaterland.'' Ausstellungskatalog. Bucher-Verlag, Hohenems 2008.
* Astrid Reuter un Petra Zudrell: ''Angelika Kauffmann Liebende.'' Zur Ausstellung 2011 herausgegeben vom Förderverein „Freunde Angelika Kauffmann Museum Schwarzenberg“. Bucher, Hohemems/Wien 2011, ISBN 978-3-99018-064-8.
* Bettina Baumgärtel: ''Kauffmann, Angelika.'' In: Allgemeines Künstlerlexikon – Internationale Datenbank-online. 2012.
== Weblink ==
{{Commonscat|Angelica Kauffmann}}
* {{DDB|Person|118721224}}
* {{FemBio|http://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/angelika-kauffmann/}}
* {{Zeno-Künstler|Kunstwerke/A/Kauffmann,+Angelica}}
* [https://web.archive.org/web/20181104234639/http://angelika-kauffmann.com/ www.angelika-kauffmann.com] – Angelika Kauffmann Museum Schwarzenberg
* [http://www.libelle.ch/backlist/909081882-register.html Namesregischter zum Briefband 2001] bim Verlag Libelle
* [https://web.archive.org/web/20181103222226/https://www.angelika-kauffmann.de/ Angelika Kauffmann Research Project] – Forschigsprojäkt iber d Angelika Kauffmann, in Vorberaitig: dr ganz kritisch Wäärchkadeloog vu dr Gmääld, Zaichnige un Druckgrafike vu dr Bettina Baumgärtel
* {{SIKART|4022820|Kauffmann, Maria Anna Angelika|Autor=Bettina Baumgärtel}}
== Fueßnote ==
<references />
{{Normdaten}}
{{Übersetzungshinweis|1 = de|2=Angelika_Kauffmann |3 = dütsch |4 =181167213}}
{{SORTIERUNG:Kauffmann, Angelika}}
[[Kategorie:Moler, Zeichner, Illustrator]]
[[Kategorie:Schwiizer]]
[[Kategorie:Öschtriicher]]
[[Kategorie:Vorarlberger]]
[[Kategorie:Frau]]
[[Kategorie:Künschtler (Schwiiz)]]
k2yhxab3o40z6l6b0zmzyusilf7valv
Katrin Schütz
0
78396
1086657
1081326
2026-07-11T16:04:51Z
Holder
491
1086657
wikitext
text/x-wiki
{{Dialekt|Markgräflerisch|Markgräflerisch|Undermarkgreflerisch}}
[[Datei:Katrin Schütz sitzend.jpg|mini|d Katrin Schütz, 2019]]
D '''Katrin Schütz''' (* [[20. März|20. Meerz]] [[1967]] z [[Ettlingen|Ettlinge]]) isch e [[Deutschland|dytschi]] [[Politiker|Bolitikeri]] ([[Christlich Demokratische Union Deutschlands|CDU]]). Si isch vu 2006 bis 2016 Mitglid vum [[Landtag von Baden-Württemberg|Landdag vu Bade-Wirttebärg]] gsii un vu April 2014 bis Juni 2016 Generalsekreteeri vu dr CDU Bade-Wirttebärg. Vu Mai 2016 bis Mai 2021 isch si Staatssekreteeri im [[Ministerium für Wirtschaft, Arbeit und Wohnungsbau Baden-Württemberg|Wirtschaftsminischterium vu Bade-Wirttebärg]] gsii.
== Lääbe, Uusbildig un Beruef ==
D Schütz isch as eltschs vu acht Gschwischtrig ufgwachse. Si het di mittler Ryfi gmacht un derno Dameschnyderi glehrt. Vu 1988 bis 1991 het si as Yychaiferi un Abdailigslaiteri gschafft un vu 1991 bis 2006 isch si Gschäftsfiereri vu dr Firma Sport Schütz z [[Karlsruhe|Charlsrue]] gsii. In ihrer Freizyt duet d Schütz Langstreckine laufe, si isch scho ne baar Mol bi Marathon un Halbmarathon mitglofe, unter anderem z Paris, z Berlin un z New York.
Si isch kadolisch un het zwee Sihn (* 1991 un 1994).
== Bolitik ==
Anne 2005 isch d Schütz stellverdrättendi Chraisvorsitzeri vu dr Fraue-Union z Charlsrue wore un 2009 Bezirksvorsitzeri vu dr Fraue-Union Nordbade. Im nämlige Johr isch si Mitglid vum Landesvorstand vu dr CDU Bade-Wirttebärg un Stellverdrättendi Landesvorsitzeri vu dr Fraue-Union Bade-Wirttebärg wore. Anne 2011 het si s CDU-Projäkt ''Frauen im Fokus''<ref>{{Literatur |Autor=DIE WELT |Titel=CDU-internes Papier: Wirbel um "Frauen im Fokus" |Sammelwerk=DIE WELT |Datum=2013-01-10 |Online=https://www.welt.de/regionales/stuttgart/article112678697/Wirbel-um-Frauen-im-Fokus.html |Abruf=2018-01-20}}</ref> initiiert, wu s Zyyl het, mit Fraue z discpetiere un si fir d CDU z ginne.
Am 14. April 2014 isch d Schütz kummissarischi Generalsekreteeri vu dr CDU Bade-Wirttebärg wore, uf em 66. Landesbarteidag am 24. Jänner 2015 z Ulm isch si in däm Amt bstetigt wore.<ref>{{Internetquelle |autor=Stuttgarter Zeitung, Stuttgart Germany |url=https://www.stuttgarter-zeitung.de/inhalt.katrin-schuetz-suedwest-cdu-hat-wieder-generalsekretaerin.b70d21b1-80d3-4c49-8233-471cde7564e6.html |titel=Katrin Schütz: Südwest-CDU hat wieder Generalsekretärin |sprache=de |abruf=2020-03-20}}</ref>
Bi dr [[Landtagswahl in Baden-Württember|Landdagswahl 2006]] het si s Diräktmandat im [[Landtagswahlkreis Karlsruhe II|Wahlkrais Charlsrue II]] gwunne un isch derno bis anne 2016 Mitglid vum [[Landtag von Baden-Württemberg|Landdag]] gsii. Im Landdag isch si 2006 bis 2011 stellverdrättendi Vorsitzeri vum Uusschuss fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht gsii un Mitglid im Uusschuss fir Finanze un Wirtschaft, derzue vu 2009 bis 2010 Mitglid vu dr Enquetekommission „Fit fürs Leben in der Wissensgesellschaft – berufliche Schulen, Aus- und Weiterbildung“ gsii. Vu 2011 bis 2016 isch si Vorsitzeri vum Uusschuss fir Integration un Mitglid vum Uusschuss fir Wisseschaft, Forschig un Chunscht un im Uusschuss fir Finanze un Wirtschaft, derzue 2012 bis 2014 au Mitglid im Untersuechigsuusschuss „Ankauf der EnBW-Anteile der Électricité de France (EdF) durch das Land Baden-Württemberg und seine Folgen (EnBW-Deal)“.
Bi de Landdagswahle [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2016|2016]] un [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2021|2021]] het si dr Wideryyzug in Landdag baidi Mol verfählt. Vu Mai 2016 bis Mai 2021 isch si Staatssekreteeri im [[Ministerium für Wirtschaft, Arbeit und Wohnungsbau Baden-Württemberg|Wirtschaftsminischterium vu Bade-Wirttebärg]] gsii. Bi dr [[Landtagswahl in Baden-Württemberg 2026|Landdagswahl 2026]] kandidiert si wider im Wahlkrais Charlsrue II.
Syt Juli 2022 isch si Vorsitzeri vum CDU-Chraisverband Charlsrue-Stadt.<ref>{{Internetquelle |autor=Kirsten Etzold |url=https://bnn.de/karlsruhe/karlsruhe-stadt/cdu-waehlt-neue-vorsitzende-katrin-schuetz-loest-ingo-wellenreuther-ab-marc-nehlig |titel=CDU Karlsruhe wählt neue Vorsitzende: Katrin Schütz löst Ingo Wellenreuther ab |werk=Badische Neueste Nachrichten |datum=2022-07-23 |abruf=2022-07-28}}</ref> Syt 2024 iscgh si Mitglid vum Charlsruer Gmairot.
== Sunschtig Engaschmänt ==
* ab 2001 Vorstandsmitglid vu dr Wirtschaftsjuniore Bade-Wirttebärg, 2002 bis 2003 as Vorsitzeri
* 2002 bis 2005 gschäftsfierend Bundesvorstandsmitglid vu dr Wirtschaftsjuniore Dytschland
* 2003 Initiatori vum „Stapfellauf vu Offeburg uf Berlin“ fir Reforme in dr Bolitik
* 2005 Jurymitglid vum Unternämewttbewärb „Erfolgsfaktor Familie“ vum [[Bundesministerium für Familie, Senioren, Frauen und Jugend|Bundesminischteriu fir Familie]] un em [[Bundesministerium für Wirtschaft und Energie|Bundeswirtschaftsminischterium]].
* 2006 bis 2016 Mitglid im Verwaltgsrot vum [[Badisches Staatstheater Karlsruhe|Badische Staatstheater]]
* 2006 bis 2016 Mitglid im Stiftigsrot vum [[Zentrum für Kunst und Medien|ZKM Karlsruhe]]
* 2006 bis 2016 Mitglid vum Ufsichtsrot vu dr [[Karlshochschule International University]]
* 2006 bis 2016 stellverdrättendi Landesvorsitzeri im Kuratorium vu dr Landeszentrale für politische Bildung
* 2014 bis 2016 Mitglid im Verwaltigsrot vu dr evangelische Diakonissenanstalt Karlsruhe-Rüppurr
* 2015 bis 2018 Mitglid im Byrot vu dr L-Bank Bade-Wirttebärg
* Mitglid im Kuratorium vu dr Hochschule Karlsruhe für Technik und Wirtschaft
* Mitglid im Vorstand vum „Freundeskreises der Badischen Landesbibliothek“
* Senatorivu dr [[Junior Chamber International]]
* Mitglid im Kuratorium vum [[Staatliches Museum für Naturkunde Karlsruhe|Naturkundemuseum Karlsruhe]]
* stellverdrättendi Vorsitzeri vum „Freundeskreis Naturschutzzentrum Karlsruhe - Rappenwörth e. V.“
* Mitglid im [[Rundfunkrat|Färnsehrot]] vum ZDF
* Vorsitzeri vum Ufsichtsrot vu dr Staatliche Rhein-Neckar-Hafengesellschaft Mannheim mbH
* Mitglid im Ufsichtsrot vu dr [[Filmakademie Baden-Württemberg]]
* Mitglid im Ufsichtsrot vu dr MFG Medien- und Filmgesellschaft Baden-Württemberg mbH
* Mitglid im Verwaltigsrot vu dr [[Bundesagentur für Arbeit]]
* Vorsitzeri vum Denkmalrat Baden-Württemberg
* Vorsitzeri vum Kuratorium vu dr Denkmalstiftung Baden-Württemberg
== Weblink ==
{{commonscat|||S}}
* [https://www.katrin-schuetz.com/ Websyte vu dr Katrin Schütz]
== Fueßnote ==
<references />
{{Normdaten}}
{{SORTIERUNG:Schutz, Katrin}}
[[Kategorie:Landdagsabgornete (Bade-Wirttebärg)]]
[[Kategorie:CDU-Mitgliid]]
[[Kategorie:Frau]]
[[Kategorie:Läbigi Person]]
duy0neaxjyz4end3ot66s15ijrl10ws
Museum Walserhaus
0
80902
1086669
1085593
2026-07-11T16:09:37Z
Holder
491
1086669
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Museum
| Name = Museum Walserhuus Gurin
| Bild = [[Datei:Walserhaus External Museum and Garden.jpg |250px]]
| Bildbeschreibung =
| Ort = Schwiiz
| Art = Volkskundlichs Museum
| Architekt =
| Eröffnung =
| Besucheranzahl =
| Betreiber =
| Leitung =
| Website =
}}
S '''Museum Walserhuus Gurin''' liit im charakteristische [[Walser]]<nowiki />dorf [[Bosco/Gurin|Bosco Gurin]] und isch s eltischte ethnographische Museum im [[Kanton Tessin]]. S wird vo de Gsellschaft Walserhuus Gurin g’laitet. <ref>{{cite web | url=http://www.walser-alps.eu/museen-it/il-museo-walserhaus-gurin?set_language=it| title=WirWalser}}</ref>
== Gsellschaft Walserhuus Gurin ==
gGsellschaft isch 1936 g’gründet worde und verfolgt s Ziil, t Walser Kultur und Schprach vo Bosco Gurin, s ''[[Gurinerdeutsch|Ggurijnartitsch]]'', z’pfläge und ufz’werte. Vor alem will gGsellschaft:
* s gschichtliche, kulturelle-n-und linguistische-n-Erbe vo de Walser Gmaind Gurin bewahre;
* Projäkt fördere und underschtütze, wo au usserhalb vo de Guriner Walser Gmeinschaft s Verschtändnis für ire-n-Urschprung, iri Gschicht und Brüüch vertüüfed;
* im ethnographische Museum Walserhuus gGeschicht und gKultur bsunders vo de Guriner Walsergmeinschaft, aber au dië vom nöche [[Pomatt]] (Val Formazza) pfläge.
gGschäft vo de Gsellschaft, wo über 300 Mitglieder zellt, wird vomene Vorschtand g’füert, wo au gGemeind, pBürgergmeind und tTrachtegruppe Bosco Gurin verträtte sind. Uusfüehrends Glied vo de Museumstätigkaite sind e Kuratorin und e-n-Uufsichtsperson, wo beidi im Dorf woned und vo vilne freiwillige Mitarbeiter underschtützt werdet. S einzigartige Wohnmuseum ziët nöd nur Bsuecher us de Schwiiz und usem Usland aa (jährlich öppe 3'000 Lüüt), sondern bildet mit sine-n-Aktivitäte de soziali Träffpunkt für gGuriner und gKontaktschtell für de Erhalt und d Schtärkig vo de Beziëige zu de-n-andere Walser Gmainde im Alperuum. <ref>{{cite web | url=https://www.ticino.ch/it/commons/details/Museo-Walserhaus/2763.html| title=Museum Walserhaus}}</ref>
== Gschicht ==
[[Datei:Walserhaus_Internal_Thematic_Room_Religion.JPG|mini|Duurusschtellig im Wohnmuseum nach de-n-Ernoierigsarbete vo 2018 und de Iirichtig vo interaktive-n-Infoboxe.]]
S Museum Walserhuus isch scho 1938 als erschts ethnographischs Museum vom Kanton Tessin uufggange; Mitiniziant isch de [[Hans Maria Sartori]] gsii. S Huus us em Jahr 1386 hät de Michele Tomamichel, de Kanzler vom [[Bistum Lugano|Bischof vo Lugano]] und en Profässer am bischöfliche Seminar, zur Verfüegig g’schtellt ghaa; s isch sis Elterehuus gsii, wo uf dië Art i sinere-n-urschprüngliche Schtruktur hät chöne-n-erhalte bliibe. Vo Aafang aa isch d Uusschtellig kontinuiërlich aag’wachse. 2006 isch tDuurusschtellig komplett umorganisiërt worde. Sither hät sich s Uusstelligskonzept mit em nöche Schtadel und em Sortegarte vor em Museum uusg’wiitet. Sit 2009 verfüegt s Museum über en wiitere Schtadel, wo Platz für temporäri Uusstellige-n-oder Handwerksworkschops zur Verfüegig schtaat.
2016 isch es Projäkt zur Aktualisiërig und Modernisiërig vo de Uusschtellig g’schtartet worde; debii isch-es vor allem drum g’ange, s bauliche-n-Erbe, d Sammlig und s ''Ggurijnartitsch'' dur en innovativi Darschtelligsmethode ufz’werte. Dank em Projäkt händ tArbetsplätz vo de Kuratorin und de Uufsichtperson erhalte und de Bewohner und Handwerker vom Dorf Arbetsglägehaite b’botte werde chöne. Di aktuelli, 2018 iig’weihti Uusschtellig isch jetzt in ihrer moderne Form mit aktualisiërter technischer Infraschtruktur z’gseh.
Im 2020 isch s Museum Walserhuus für de Priis Oiropäisches Museum vom Jahr (EMYA) nominiërt worde.<ref>[https://europeanforum.museum/applications/nominations-2021 European Museum Forum: Nominations 2021]/</ref> Im 2021 hät’s de '''Meyvaert Priis für Nachhaltigkeit''' g’wune; de Priis wird dene Museä zuëg’schproche wo en usserg’wöhnliche-n-Iisatz für soziali, wirtschaftlichi und ökologischi Nachhaltigkeit zeiged i de Art, wië si handled und/oder wië si Nachhaltigkeitsthemene in ire-n-Uusschtelige und Projäkt präsentiëred.<ref>[https://www.europeanforum.museum/en/previous-editions/emya-twentyone/museum-walserhaus/ Museum Walserhaus Gurin – 2021 Winner of the Meyfaert Museum Prize for Sustainability.]</ref>
== s Wohnmuseum ==
[[Datei:Walserhaus_Interior_Kitchen.jpeg|mini|Duuruusschtellig im Innere vor de Ernoierig vo 2018.]]
tDuurusschtellig isch imene-n-alte Walser Wohnhuus iig’richtet, wo verschideni volkskundlichi und historischi Themene darg’schtellt sind. Urschprünglich isch s Wohnhuus us em Jahr 1386 für zwai Familiene vorg’seh gsii. s Geboide isch ais vo de-n-eltischte Boute vom g’samte-n-Alperuum und isch an sich es Glanzschtuck vo de Walser Boukunscht. Ain Ruum isch em Guriner Künschtler und Graphiker Hans Tomamichel (1899–1984) g’widmet, wo bekannt isch für sini i de ganze Schwiiz verschtroite Sgraffiti (von dene findt me rund 20 z Bosco Gurin) und für wichtigi Werbekampagnene für Knorr, [[Nestlé]] und Caritas. Hans Tomamichel g’hört au zu de Mitbegründer vo de Gsellschaft Walserhuus und hät dezue biitrait, t Walser Kultur in ihrer Gsamthait z’ präsentiëre.
I de baide Schtadel i de Nöchi vom Museum hät’s e Duurusschtellig über bBerglandwirtschaft und temporäri Uusschtellige, während s vor em Museum de Sortegarte git, wo in Zämenarbet mit de Stiftig ProSpecieRara aab’bout wird.
== s Museum im Territorium ==
s noie Uusschteligskonzept wo ab 2016 entwicklet worde-n-isch will s Museum is Territorium vo Gurin useträge. Dadezue isch s Projäkt ''Ggurijnar Cheschtschi'' (Guriner Schatzchischte) erarbaitet worde, e Sammlig vo didaktische-n-Aktivitäte und Rundgäng, wo inere Raihe vo Broschürene beschribe werdet und pMöglichkait gänd, Themene rund um tTradizione, tSprach, kKunscht und t Umgäbig erfahrbar z mache. pBroschürene schtönd de Bsuecher bim Empfang zur Verfüegig, damit sie s Dorf uuskundschafte chönd. s Projäkt ''Ggurijnar Cheschtschi'' isch vo Pro Patria und vo de Gsellschaft Landschaft Bosco Gurin underschtützt worde.
== De Sortegarte und s ''Måtzufåmm'' ==
[[Datei:Matzufamm.jpeg|mini|Di fein Gmüessuppe ''Måtzufåmm''. ]]
{{Zitat|Iaschi Ååna hèd eistar ggseit, fer an güata Måtzufåmm z heigin, müassmu zacha Såcha dretüa – Oisi Grossmueter hät immer g’sait, dass zunere guete Måtzufåmm-Suppe mindeschtens zäh Zuetate g’höred|''Aus der Mundart von Bosco Gurin''}}
Au de didaktischi Sortegarte ProSpecieRara vor em Geboide isch Tail vom Museum im Territorium. Nach de Vorgabe vo de Schwiizer Schtiftig für de Erhalt und pFörderig vo de genetische Vielfalt i de Fauna und Flora, will de Gmüesgarte s Interässe vo de Bsuecher für dië alte-n-und hüt sältene Gmüessortene wecke; zu dene ghört au e-n-ortstypischi Mairüebesorte ''(Rååfa, Raaftschi)'' vo Bosco Gurin. gGmüessortene wo da aabout werdet sind au zZuetate für di tradizionelli Suppe ''Måtzufåmm''. Vor ainige Jahr isch s Rezäpt noi entdeckt worde, und jetzt schtellts t Attrakzion vom tradizionelle Herbschtfäscht dar, wo jedes Jahr in Zämenarbet mit de Trachtegruppe organisiert wird. Bi dere Glägehait werded Dorf- und Museumsfüherige aa’botte, es git Laifmusig, en Markt mit lokale Produkt und Schpiili für gChind; aber es isch vor allem dië feini Gmüessuppe wo mit lokalem Brot und Chäs serviërt wird, wo jedes Jahr zuesätzlich zu de Dorfbewohner immer meh Bsuecher us em Tessin und vo uswärts aaziëht und jedes Mal en Riisenerfolg isch.
== Projäkt ==
[[Datei:Walserhaus_Temporary_Birds.JPG|mini|Temporäri Uusschtellig ''Ggurijnar Vegalti'' (Guriner Vögeli).]]
s Museum Walserhuus Gurin wird vom Kanton Tessin als regionals ethnographischs Museum anerchännt (Gsetz über di regionale ethnographische Museä – vom 18.6.1990 mit Änderig vom 4.6.2002) und isch aktivs Mitglied vom Internazionale Verein für Walsertum (IVfW). Im Folgende einigi i de vergangene Jahrzähnt verwürklichti Projäkt:
* 2008: aalässlich vom 70. Jubiläum isch in Zämenarbet mit de Gsellschaft Landschaft Bosco Gurin en alte Chalchofe wieder in Betrieb g’setzt worde. De so produziërti Chalch isch für d Reschtauriërig vomene historisch bsunders choschtbare Wohnhuus verwändet worde.
* 2012: Für t Uusschtellig ''Die Welt der Weltu'' (t Wält vo de Wildlüüt) händ sich dië baide Künschtler Elisabeth Flueler-Tomamichel und Kurt Hutterli vo de lokale Legände und mytologische Figure inschpiriëre lah.
* 2014: pVeröffentlichung vom Wörterbuech ''Aus der Mundart von Bosco Gurin – Wörterbuch der Substantive'', wo vo de Frau Dr. phil. [[Emily Gerstner-Hirzel]] (1923–2003) aag’fange und vom Museum zum Abschluss b’bracht worde-n-isch, büütet e braiti Basis für t Uufwertig vo verschidene-n-Aschpäkt vo de Walser Kultur.
* 2014–2019: Verschideni temporäri Uusschtellige: ''Ggurijnar Chåårta'' (Bosco Gurin uf Poschtchartene), ''Ggurijnar Bliama'' (Guriner Blueme), ''Ggurijnar Vegalti'' (Guriner Vögeli), ''Ggurijnar Schètz'' (Guriner Schmuck).
* In Arbet: pPublikazion ''Aus der Mundart von Bosco Gurin – Wörterbuch der Verben'' füert s Projäkt zur Dokumäntazion vom ''Ggurijnartitsch'' mit de Underschtützig vo de [[Universität Zürich|Uni Züri]] und vom [[Schweizerisches Idiotikon|Schwiizerische-n-Idiotikon]] wiiter.
* In Arbet: S Projäkt ''Ggurijnar Schtåmmbömm'' – Genealogii vo Bosco Gurin – ermöglicht t Beraitschtelig vo de vollschtändige Schtammboim vo allne altiigsässne Guriner Familiene ab em 1600.
== Füessnote ==
<references />
== Weblink ==
* {{cite web | url=http://walserhaus.ch/ | title=Museum Walserhaus }}
[[Kategorie:Walser]]
[[Kategorie:Museum i de Schwiz]]
[[Kategorie:Bauwärk im Kanton Tessin]]
[[Kategorie:Kultur im Tessin]]
3o570bz9ixbc0p1lkimmbz789slx81b
Regio Basiliensis
0
81550
1086663
1083052
2026-07-11T16:07:23Z
Holder
491
1086663
wikitext
text/x-wiki
D '''Regio Basiliensis''' isch ä Verein mit Sitz in [[Basel]]. Si isch d Schwizer Partneri für d Oberrhy-Kooperation und Kompetenzzentrum erschter Wahl zur Förderig vo dr grenzüberschritende Zämmenarbet am [[Oberrhein|Oberrhy]]. Si stoht drby im Dienscht vo dr Politik, vo Behörde, dr Wirtschaft, dr Wüsseschaft, vo Organisatione und dr Bevölkerig. Ihre Zweck isch es, vo schwizerischer Site Impuls für d Entwicklig vom oberrhynische Ruum zun äre zämmeghörige europäische Gränzregion zgäh und bi de Realisierig mitzwürke. Als Ussestell vo de Kantön [[Kanton Aargau|Aargau]], [[Kanton Basel-Landschaft|Basel-Landschaft]], [[Kanton Basel-Stadt|Basel-Stadt]], [[Kanton Jura|Jura]] und [[Kanton Solothurn|Soledurn]] koordiniert und vertritt si d Interesse vo dr Nordweschtschwiz in dr grenzüberschritende Zämmenarbet. Sit ihrer Gründig prägt d Regio Basiliensis die regionali Kooperation am Oberrhy entscheidend met und het zu de meiste trinationale Errongeschafte am Oberrhy en wesentliche Bitrag gleischtet.
== Gschichtlichs ==
Dr Verein isch 1963 vo Verträter us Wirtschaft und Wüsseschaft gründet worde. Als Ziil feschtghalte sind „d Planig und Förderig vo dr wirtschaftliche, politische und kulturelle Entwicklig“ vom Gebiet und dr „Abbau vo Grenzhemmniss zwüsche de verschidene Teilgebiet (vo de Region), sowit si e wirtschaftliche und sozialpsychologische Faktor“ darstelle.
1969 isch dr Staatsvertrag zwüsche de Kantön Basel-Landschaft und Basel-Stadt unterzeichnet worde, was d Gründig vo dr IKRB, dr Interkantonale Koordinationsstelle bi dr Regio Basiliensis betroffe het, wo an Verein Regio Basiliensis aaglidert isch. Sit däm erfüllt dr Verein näbe de Vereinsaktivitäte Ufgobe im Rahme vode kline Ussepolitik vo de beide Kantön. Sit 1996 gilt das ebefalls für de Kanton Aargau und sit 2003 für d Kantön Jura und Soledurn.
In de erschte Johrzehent isch d RB vor allem Impulsgeberi gsi. Zum Bispel isch bereits in de 1970er Joor d Idee von äre grenzüberschritende Regio-S-Bahn lanciert worde. En eigentliche Schub het die grenzüberschritendi Zämmenarbet mit em EU-Förderprogramm [[Interreg]] ab 1990 erfahre.
Höt wird dr Verein, näbe de Kantön und de Eidgenosseschaft, vo rond 250 Einzel- und Jugendmitglider sowie rond 150 Kollektivmitglider treit.
== Ufgobe ==
Dr Verein isch:
* Bürgerplattform: Si füert Informations-, Promotions- und Lobbyingmassnahme zur grenzüberschritende Zämmenarbet im Interesse vo de Bevölkerig dure (Schwerpünkt Wirtschaft, Verkehr, Bildig und Forschig, Umwelt).
* Europaplattform: Si informiert die breiti Bevölkerig und interessierti Chreis zum Verhältnis Schwiz-Europa und d Uswürkige uf d Nordweschtschwiz und d Oberrhy-Region.
* Dienschtleischtigsplattform: Si ermöglicht wyte Chreis us Wirtschaft, Wüsseschaft und Zivilgsellschaft de Zuegang zu grenzüberschritende Dienschtleischtige und Förderprogramm und bietet zu aagehendä Kooperationsprojäkt Berotige aa.
* Via Mitglidschaft und aktiver Metwörkig bi dr [[Arbeitsgemeinschaft Europäischer Grenzregionen|Arbeitsgmeinschaft vo Europäische Grenzregione (AGEG)]] sowie be anderne europäische Regionalorganisatione esch d Regio Basiliensis zuedem au uf europäischer Ebeni a zahlriche Vorstöss zör Stärkig vo de Regione vo Europa und vo de grenzöberschritende Zämmenarbet beteiligt
=== Schwizer Beteiligung an Kooperationsgremie: IKRB ===
Dr Verein erfüllt syt 1970 als Ussestell vo de Kantön Basel-Landschaft und Basel-Stadt au staatlechi Funktione im Sinn vo dr chliine Ussepolitik. Sit 1996 gilt das ebenfalls für de Kanton Aargau und sit 2003 für d Kantön Jura und Soledurn. S Würkigsgebiet vo dr Regio Basiliensis längt drby vo dr Nordwestschwiz bis in d Südpfalz, und umfasst so die grenzüberschritendi Region Oberrhy mit rund 6 Mio. Iiwohnerinne und Iiwohner. Partner sind die staatliche Instanze wie au die öffentlich-rächtliche Körperschafte. Mit dr Interkantonale Koordinationsstell (IKRB) erfüllt d Regio Basiliensis vier Fünftel vo ihrne Ufgobe. Drzue ghöre d Schwizer Koordination vo Interreg Oberrhy wie au diversi Kooperationsgfäss wie die [[Trinationale Metropolregion Oberrhein|Trinationali Metropolregion Oberrhy TMO]], die [[Oberrheinkonferenz|Dütsch-französisch-schwizerischi Oberrhykonferenz ORK]], dr [[Trinationaler Eurodistrict Basel|Trinational Eurodistrict Basel TEB]] odr d INFOBEST Palmrain. Generell stellt d Strategii vo dr Nordweschtschwizer Regierigskonferenz (NWRK) dr massgäbendi Rahme für die inhaltlechi Ziilsetzig vo dr IKRB dar.
=== Europäischi territoriali Zämmenarbet (Interreg) und Neui Regionalpolitik ===
Im Rahme vo dr Europäische territoriale Zämmenarbet ([https://www.europarl.europa.eu/factsheets/de/sheet/98/europaische-territoriale-zusammenarbeit EtZ])<ref>[https://ec.europa.eu/regional_policy/de/policy/cooperation/ Meh Informatione zör Europäische territoriale Zämmearbet vo de Europäische Union]</ref> vo dr Europäische Union (EU) und dr Neue Regionalpolitik<ref>[https://regiosuisse.ch/neue-regionalpolitik-nrp Meh Informatione zör Neue Regionalpolitik (NRP) vom Bond]</ref> vo dr Schwizerische Eidgenosseschaft fungiert d Regio Basiliensis/IKRB als regionali Koordinationsstell vo dä Nordweschtschwizer Kantön und vom Bund.
Die hochi Bedütig vo de Interreg- bzw. EtZ-Programm für d Förderig vo dr grenzüberschritende und europäische Zämmenarbet hän d Kantön Aargau, Basel-Landschaft, Basel-Stadt, Jura und Soledurn früe erkannt: si beteilige sich sit 1990 an de hiesige Programm. In dr aktuelle sächste Förderperiode 2021–2027 beteilige sich d Nordweschtschwizer Kantön an sächs EtZ-Programm:
* Interreg VIA Oberrhein<ref>[https://www.interreg-oberrhein.eu/ Meh Informatione zum Programm Interreg Oberrhy]</ref>
* Interreg VIB Nordwesteuropa<ref>[https://www.nweurope.eu/ Meh Informatione zum Programm Interreg Nordweschteuropa]</ref>
* INTERREG VIB Alpenraum<ref>[http://www.alpine-space.eu Meh Informatione zum Programm Interreg Alpenraum]</ref>
* Interreg VI Europe<ref>[https://www.interregeurope.eu/ Meh Informatione zum Programm Interreg Europe]</ref>
* URBACT<ref>[https://www.urbact.eu/ Meh Informatione zu Urbact]</ref>
* [[Europäisches Forschungsnetzwerk für Raumentwicklung und territorialen Zusammenhalt|ESPON]]<ref>[https://www.espon.eu/ Meh Informatione zu ESPON]</ref> Ruumplanig
Für d Nordweschtschwiz stellt s Programm Interreg Oberrhy jedoch s wichtigschte Programm dar: Bis jetzt (Stand Juli 2025) sind sit 1990 am Oberrhy über 250 Kooperationsprojäkt mit Nordweschtschwizer Beteiligung realisiert worde. Im Zytruum vo 1995 bis Juli 2025 hän für grenzüberschritendi und europäischi Kooperationsprojäkt Bundesmittel in der Höchi von rund 29.11 Mio. Schwizer Franke in der Nordweschtschwiz chönne iigsetzt wärde. Si umfasse ä grossi Vielfalt vo Beriich: vo Ruumentwicklig und Verkehr über Wirtschaft und Bildig zu Jugend und Kultur. D Projekt vo dr aktuelle Förderperiode sind in dr Projektdatebank uff dr Websyte vo dr Regio Basiliensis<ref>[https://www.regbas.ch/de/foerderprogramme/projekte-interreg-oberrhein/ Öbersicht öber die durch Interreg Oberrhy gförderte Projekt mit Nordweschtschwizer Beteiligung]</ref> iisehbar. Dass sich dr Bund syt 1995 an de Interreg- bzw. EtZ-Programm beteiligt und in dem Rahme Kooperationsprojäkt unterstützt, isch massgäblich uff d Initiative vo dr Regio Basiliensis/IKRB zruggzfüere. Sit 2008 erfolgt d Bundesbeteiligung im Rahmen vo dr Neue Regionalpolitik (NRP). Ziil vo dr NRP isch d Stärkig vo Innovation, Unternähmertum, Wärtschöpfig und dr Wettbewärbsfähigkeit vo de Regione.<ref>[https://regiosuisse.ch/neue-regionalpolitik-nrp Meh Informatione zur Neue Regionalpolitik (NRP) vom Bund]</ref> Do drmit unterstützt dr Bund usschliesslich gränzüberschritendi Projäkt, wo zu de Ziil vo dr NRP biitrage.
== Ufbau ==
Dr Verein und die staatlechi Koordinationsstell bilde zäme ei betriiblechi Einheit. D Vereinsorgan Generalversammlig, Vorschtand und Begleitgruppe stelle zentrali Stüürigsinschtrument für de Verein dar. Dr Vorstand als oberschts gschäftsführends Organ vertritt d Regio Basiliensis nach usse und setzt sich us Verträteriinne und Verträter vo de Wirtschaft, Wüsseschaft und Politik zämme. Die konsultativ tätigi Begleitgruppe setzt sich us Verträterinne und Verträter vo dr Politik, Verwaltig, Wirtschaft, Wüsseschaft und Zivilgesellschaft us dr Nordweschtschwiz zämme und bringt über ihre/i Vorsitzende/-i Aaträg in Vorstand ii. Dr Verein isch zuedäm Aaschtelligskörperschaft für d Schwizer Mitarbeiter in de „Ussestelle“ im ORK-Sekretariat in Kehl (D) und bi dr INFOBEST Palmrain in Neidorf (Village-Neuf, F), wo vo de Vertragskantön mitträit wärde.
Die Interkantonali Koordinationsstell bi dr Regio Basiliensis (IKRB) isch in d [[Regionalkonferenz (Schweiz)|Nordweschtschwizer Regierigskonferenz (NWRK)]] und ihri Strukture iibunde.
== Weblink ==
* [https://www.regbas.ch/ Offizielli Websyte]
== Einzelnochwiis ==
<references />
{{Übersetzungshinweis|1 = de |2 = Regio_Basiliensis |3 = dütsch |4 = 202314876}}
[[Kategorie:Verein (Basel)]]
[[Kategorie:Nordweschtschwiiz]]
bjdqgso56tz7rbxbuqsou1hky5ftv4j
BLS RABe 528
0
84914
1086668
1071335
2026-07-11T16:09:20Z
Holder
491
1086668
wikitext
text/x-wiki
Der '''BLS RABe 528''', ou unerem Name MIKA bekannt, was '''m'''oderne '''i'''nnovative '''k'''ompakte '''A'''llroundzug bedütet, isch der neu Regioexpress und S-Bahn-Zug vo der [[BLS AG|BLS]] und ghört zur neue Flirt 4 Famili. Im Jahr 2022 sinds nur no sekundär igsetzt.<!-- was bidüütet das? -->
{{Infobox Schienenfahrzeug
| Baureihe= BLS RABe 528
| Farbe1= D81E05
| Farbe2= FFFFFF
| Abbildung= BLS MIKA 107 Ramsei.jpg
| Name= BLS RABe 528 107 bei der Einfahrt in Ramsei
| Nummerierung= RE: 101–130, S-Bahn: 201–228
| Hersteller= [[Stadler Rail]]
| Baujahre= 2021–
| Ausmusterung=
| Anzahl= 58
| Achsformel= Bo' Bo' 2' 2' 2' Bo' Bo
| Bauart=
| Gattung=
| Spurweite= 1435 mm
| Treibraddurchmesser=
| VorneLaufraddurchmesser=
| HintenLaufraddurchmesser=
| AussenLaufraddurchmesser=
| InnenLaufraddurchmesser=
| Laufraddurchmesser=
| Anfahrzugkraft= 1,3 m/s2
| Beschleunigung=
| Bremsverzögerung=
| Leistungskennziffer=
| Höchstgeschwindigkeit= 160 km/h
| LängeÜberKupplung= 104 900 mm
| LängeÜberPuffer=
| Länge= 105 m
| Höhe= 4260 mm
| Breite= 2880 mm
| Drehzapfenabstand=
| AchsabstandDerFahrgestelle=
| FesterRadstand=
| Gesamtradstand=
| RadstandMitTender=
| Leermasse=
| Dienstmasse= 182.0 t
| DienstmasseMitTender=
| Reibungsmasse=
| Radsatzfahrmasse=
| Antrieb=
| Geschwindigkeitsmesser=
| Steuerung=
| Übersetzungsstufen=
| Kupplungstyp=
| Bremsen=
| Zugheizung=
| Lokbremse=
| Zugbremse=
| Halbmesser=
| Besonderheiten=
| Anmerkung=
| Stromsystem=
| Stromübertragung=
| Stundenleistung=
| Dauerleistung=
| AnzahlFahrmotoren=
| Fahrstufenschalter=
| Raddurchmesser=
| Sitzplätze= 242 (RE), 240 (S-Bahn)
| Stehplätze= 200 (4 P. /m²)
| Fußbodenhöhe= Niederflur 600 mm, Hochflur 1145 mm
| Niederfluranteil=
| Klassen= 1. und 2.
| Nutzmasse=
| Betriebsart=
| Zusatzbremse=
| Feststellbremse=
| Zugsicherung=
}}
== Gschicht ==
Im Mai 2017 het d BLS bschlosse, bi Stadler Rail 52 neui Züg (später + 6 Option) als Ersatz für d ältere Züg wie d EW III, [[BLS RBDe 4/4|RBDe 565]] und [[EBT RBDe 4/4 II|RBDe 566 II]], azschaffe.<ref>{{Internetquelle |autor=SRF |url=https://www.srf.ch/news/wirtschaft/bls-kauft-stadler-zuege-fuer-650-millionen|titel=BLS kauft Stadler-Züge für 650 Millionen|abruf=2022-03-18}}</ref>
Im Mai 2021 isch der erscht MIKA in Betriib ggange.<ref>{{Internetquelle |autor=BLS |url=https://www.bls.ch/de/unternehmen/medien/medienmitteilungen/2021/05-04-einfuehrung-mika |titel=BLS nimmt erste MIKA-Züge in Betrieb |abruf=2022-03-15}}</ref>
== Versione ==
[[Datei:BLS RABe 528 (528 xxx A W).jpg|mini|RABe 528 «RegioExpress» bi Richebach]]
[[Datei:MIKA 201 Seite.jpg|mini|Siteasicht vom RABe 528 201 iner Version «S-Bahn» ds Frutige abgstellt.]]
Der MIKA isch ire «RegioExpress» und «S-Bahn» Version bstellt worde.
D «S-Bahn» het 2 Türe pro Wagechaschte und Site zudem hets bi de Endwäge uf der Site vom Wageubergang ds Logo vo der [[S-Bahn Bern|S-Bahn Bärn]] druf. Der «RegioExpress» het zwar nur halb so viili Türe pro Wagechaschte derfer giz aber es Bistroabteil mit Sitzplätz.
== Toufnäme ==
Ufglistet sind nur d toufte Fahrzüg:
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|- class="hintergrundfarbe6"
! Betriebsnummer
! Taufname
! Bild
|-
|528 101 || [[Luzern|Luzärn]] || [[Datei:RABe 528 101.jpg|100px]]
|-
|528 104 || [[Entlebuch LU|Entlebuch]] || [[Datei:528 104 entlebuch.jpg|100px]]
|-
|528 109 || [[Langnau im Emmental|Langnou i.E.]] || [[Datei:528 109 langnau ie.jpg|100px]]
|-
|528 110 || [[Trubschachen]]{{FN|1}} ||[[Datei:RABe 528 110.jpg|100px]]
|-
|528 111 || [[La Chaux-de-Fonds]] <ref>{{Internetquelle |autor=Lok Report|url=https://www.lok-report.de/news/europa/item/29012-schweiz-wiedereroeffnung-neuchatel-la-chaux-de-fonds-mit-neuen-mika-zuegen.html|titel=Schweiz: Wiedereröffnung Neuchâtel - La Chaux-de-Fonds mit neuen MIKA-Zügen|datum=2021-11-11 |abruf=2023-03-29}}</ref> || [[Datei:RABe 528 111 La Chaux-de-Fonds.jpg|100px]]
|-
|528 114 || [[Frutigen]]<ref>{{Internetquelle |autor=Nau.ch|url=https://www.nau.ch/ort/frutigen/zug-wird-mit-dem-namen-frutigen-getauft-66225128|titel=Zug wird mit dem Namen «Frutigen» getauft|datum=2021-07-18 |abruf=2023-03-29}}</ref> || [[Datei:528 114 Frutigen.jpg|100px]]
|-
|528 117 || [[Brig-Glis]]<ref>{{Internetquelle |autor=BLS|url=https://www.bls.ch/de/unternehmen/medien/medienmitteilungen/2024/04-04-mika-taufe-domo|titel=BLS unterstreicht die Bedeutung der Simplonlinie mit der Taufe dreier MIKAs|datum=2024-04-04 |abruf=2024-04-05}}</ref> ||[[Datei:RABe 528 117 Brig-Glis.jpg|100px]]
|-
|528 118 ||[[Varzo|Comune di Varzo]] ||[[Datei:BLS RABe 528 118 Wappen.jpeg|100px]]
|-
|528 119 || [[Domodossola|Città di Domodossola]] ||[[Datei:528 119 Domodossola.jpg|100px]]
|-
|528 120 || [[Wimmis]] || [[Datei:RABe 528 120 Wimmis.jpg|100px]]
|-
|528 122 || [[Erlenbach im Simmental]] || [[Datei:528 122 Erlenbach.jpg|100px]]
|-
| 528 123 || [[Boltigen]]<ref>{{Internetquelle |autor=Nau.ch|url= https://www.jungfrauzeitung.ch/artikel/210314/|titel= Wenn die Einweihungsfeier zum Dorffest wird|datum=2023-05-28|abruf=2023-05-31}}</ref> || [[Datei:Rabe 528 123 boltigen.jpg|100px]]
|-
| 528 202 || [[Neuenegg]] || [[Datei:RABe 528 202 Neuenegg.jpg|100px]]
|-
|}
{{FNZ|1|Mit Vollwerbig fer [[Kambly]]}}
== Speziells ==
[[Datei:BLS AKIM.jpg|mini|RABe 528 113 wo AKIM gnennt worde isch.]]
[[Datei:BLS KAMI.jpg|mini|Der RABe 528 213 iner S-Bahn-Usfüehrig als KAMI]]
Bi der BLS treit traditionell ds 13. Fahrzüg en spezielle Name.
Der RABe 528 113 heisst AKIM 113 (MIKA hinderschi geschribe).
Der RABe 528 213 isch KAMI gnennt worde.
Abem Fahrplanwächsel am 15. Dezember 2024 wärde d Lötschberger ufem RE7 uf Luzärn abglöst und ou d beide Kamblyzüg.
D MIKA RABe 528 110 het ein neui Kambly Vollwerbig becho.<ref>{{Internetquelle |autor=bls.ch|url= https://www.bls.ch/de/fahren/unterwegs-mit/bahn/regionalverkehr-kambly-zug
|titel= RegioExpress Kambly Zug|datum=2024-12-06|abruf=2024-12-07}}</ref>
== Streckine ==
D BLS ersetzt mit de RABe 528 älteri Züg uf verschidene Strecke. Paar vo de Züg sind scho ersetzt worde und witeri wärde bis 2025 ersetzt.
Uf folgende Strecke fahre d RABe 528 scho<ref>{{Internetquelle |autor=BLS |url=https://www.bls.ch/de/freizeit-und-ferien/charter/flotte-rabe-528-mika |titel=BLS Flotte RABe 528 Mika |werk= |hrsg= |datum= |abruf=2022-09-14}}</ref>: (Stand: Dezember 2022)
* {{SBB-Linie|17|x|x|n}} (Tilwis an Samstäg und Sunntäg)
* {{SBB-Linie|66|x|x|n}}
* {{SBB-Linie|RE_Bern_Domodossola|x|x|n}} (Wege fählender Zuelassig nur uf Brig)
* {{SBB-Linie|RE_Bern_Zweisimmen|x|x|n}}
* {{Zuggattung-CH|RE}}[[Biel/Bienne]] – [[Ostermundigen]] – [[Frutigen]] – [[Goppenstein]] – [[Brig]] (Saisonali Zuesatzzüg, Samstags und Sunntags)
* {{S-Bahn Bern|2|x|x|}} (Schrittwis, ab April 2022 komplett)
* {{S-Bahn Bern|4|x|x|}} (Sporadisch, bis gnueg S-Bahne)
* {{Zuggattung-CH|R}}Thun – [[Steffisburg]] – [[Konolfingen]] (Teilwis iner [[Verkehrszeiten|HVZ]])
Zuekünftig soll der RABe 528 uf folgende Strecke fahre:<ref>{{Internetquelle |autor=BLS |url=https://www.bls.ch/de/unternehmen/projekte-und-hintergruende/rollmaterialbeschaffung |titel=MIKA: Der Zug der Zukunft |kommentar=BLS Projekte Rollmaterialbeschaffung RABe 528 |hrsg=BLS AG |abruf=2022-09-21}}</ref>
* {{Zuggattung-CH|RE}}Bern – Burgdorf – Konolfingen – Thun
* {{S-Bahn Bern|5|x|x|}}
* {{S-Bahn Bern|6|x|x|}}
Uf folgende Strecke fahre d RABe 528 nümme:
* {{Zuggattung-CH|R}}Spiez – Zweisimmen (Ersatzzug [[Schweizer Eisenbahnprojekte|Baustelle Bern]])
* {{S-Bahn Bern|51|x|x|}}
* {{Zuggattung-CH|R}}[[Lyss]] – [[Büren an der Aare|Büren a. A.]]
Ab Fahrplanwächsel im Dezember 2024 sölle die Züg ou iner Region Luzärn fahre:
* {{SBB-Linie|RE_Luzern_Bern|x|x|n}}
* {{S-Bahn Zentralschweiz|6|x|x}}
* {{S-Bahn Zentralschweiz|7|x|x}}
== Links ==
{{Commonscat|BLS RABe 528}}
* [https://www.stadlerrail.com/media/pdf/fbls0820d.pdf Stadler Typenblatt RABe 528 «Regioexpress»]
== Fuessnote ==
<references />
{{SORTIERUNG:Bls Rabe 528}}
[[Kategorie:Triibfahrzüg]]
[[Kategorie:Elektrolokomotyv]]
nkee7mzd0aimb11a47i2r11l1pvnu1b
Dorothea Störr-Ritter
0
86427
1086665
1082194
2026-07-11T16:08:37Z
Holder
491
1086665
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Werner Käß 3.jpg|mini|d Dorothea Störr-Ritter bi dr Verleiig vu dr Staufermedaille an Werner Käß, 2015]]
D '''Dorothea Störr-Ritter''', geb. ''Störr'', (* [[27. August|27. Augschte]] [[1955]] z [[Freiburg im Breisgau|Fryburg]]) isch e [[Deutschland|dytschi]] [[Politiker|Bolitikeri]] ([[Christlich Demokratische Union Deutschlands|CDU]]). Si isch vu 1998 bis 2002 [[Mitglied des Deutschen Bundestages|Mitgliid vum Dytsche Bundesdag]] un vu 2008 bis 2024 [[Landrat (Deutschland)|Landreeti]] vum [[Landkreis Breisgau-Hochschwarzwald|Landkrais Brysgau-Hochschwarzwald]] gsii. Syt 2025 isch si Landesgschäftsfiereri vu dr [[CDU Baden-Württemberg|CDU Bade-Wirttebärg]].
== Uusbildig un Beruef ==
No dr Grundschuel vu 1962 bis 1965 un em Gimnasium vu 1965 bis 1974 z [[Waldkirch]] het d Dorothea Störr-Ritter [[Rechtswissenschaften|Rächtswisseschafte]] an dr [[Ludwig-Maximilians-Universität München|LMU Minche]] un dr [[Universität Konstanz|Uniwersitet Konschtanz]] studiert. Noch em Referendariat bim [[Landgericht Rottweil|Landgricht Rautweil]] het si anne 1982 ire zwait juristisch Staatsexame abglait. Syt 1989 het si as [[Rechtsanwalt|Rächtsaawälti]] in Kanzleie z Waldkirch, z [[Stuttgart|Stuegert]], z Fryburg un z [[Todtnau|Dodtnau]] gschafft. Vu 2002 bis 2008 isch si Bresidänti vum Bund vu dr Sälbschtändige z Bade-Wirttebärg gsii un vu 2006 bis aafangs 2008 au Bresidänti vum Bundesverband vu dr Sälbschtändige-Dytsche Gwärbverband e. V. (BDS).
== Bolitischi Karriere ==
D Dorothea Störr-Ritter isch anne 1994 in d CDU yydrätte. Anne 1995 isch si Mitglid im CDU-Kraisvorstand Ämmedinge wore, vu 1997 bis 1999 isch si dert stellverdrättendi CDU-Kraisvorsitzeri gsii. Vu Mai 2001 bis 2003 isch si Vorsitzeri vum CDU-Kraisverband Löörech un vu 2002 bis 2005 Landesgschäftsfiereri vu dr [[CDU Baden-Württemberg |CDU Bade-Wirttebärg]] gsii. Bi dr Bundesdagswahle [[Bundestagswahl 1998|1998]], [[Bundestagswahl 2002|2002]] un [[Bundestagswahl 2005|2005]] isch si as Diräktkandidati im [[Bundestagswahlkreis Lörrach – Müllheim|Bundesdagswahlkrais Löörech – Mille]] dr SPD-Kandidati [[Marion Caspers-Merk]] unterläge, isch aber 1998 iber d Landeslischt vu dr CDU Bade-Wirttebärg in [[Deutscher Bundestag|Dytsche Bundesdag]] yyzoge. Bi dr Bundesdagswahl 2002 isch si nit widergwehlt wore, het aber as Nooruggeri fir dr Abgordnete [[Heinz Seiffert]] ab em 18. Juli 2005 fir e baar Wuche em em Bundesdag aaghert. Wäg dr Iberhangmandat vu dr CDU Bade-Wirttebärg het si bi dr Bundesdagswahl 2005 iri Widerwahl verfählt.
Am 17. Dezämber 2007 isch si vum [[Kreistag|Kraisdag]] vum [[Landkreis Breisgau-Hochschwarzwald|Landkrais Brysgau-Hochschwarzwald]] mit 57 vu 66 Stimme as Noofolgeri vum [[Jochen Glaeser]] zur [[Landrat (Deutschland)|Landreeti]] gwehlt wore. Si isch bi irem Amtsaadritt am 3. Merz 2008 di erscht Landreeti z Bade-Wirttebärg gsii. Im Dezämber 2015 isch si fir e zwooti Amtszyt widergwehlt wore. Si het des Amt bis Ändi Februar 2024 ghaa, ire Noofolger isch dr [[Christian Ante]] wore.
Im Septämber 2025 isch d Störr-Ritter Landesgschäftsfiereri vu dr CDU Bade-Wirttebärg wore.<ref>{{Internetquelle |autor=Iris Volk |url=https://www.swr.de/swraktuell/baden-wuerttemberg/tobias-vogt-wird-neuer-generalsekretaer-der-cdu-in-bw-100.html |titel=CDU in Baden-Württemberg: Tobias Vogt ist neuer Generalsekretär - SWR Aktuell |werk=swr.de |datum=2025-09-14 |abruf=2025-09-16}}</ref>
Syt em 12. Oktober 2011 isch si Mitglid im [[Nationaler Normenkontrollrat|Nazionale Normekontrollroot]].<ref>{{Internetquelle |hrsg=Presse- und Informationsamt der Bundesregierung|kommentar=Pressemitteilung 344 |titel=Bundeskanzlerin Merkel begrüßt neue Mitglieder des Nationalen Normenkontrollrates |url=https://www.bundesregierung.de/ContentArchiv/DE/Archiv17/Pressemitteilungen/BPA/2011/09/2011-09-21-nkr-urkunden.html |datum=2011-09-21|zugriff=2011-10-12}}</ref>
== Familie ==
D Dorothea Störr-Ritter isch ghyrote mit em Hans Ritter un het zwoo Dechtere.
== Weblink ==
* [http://webarchiv.bundestag.de/archive/2007/0206/mdb/mdb14/bio/S/stoerdo0.html Biografy im Abgordnetehandbuech vu dr 14. Wahlperiod vum Dytsche Bundesdag]
* {{Biographie beim Deutschen Bundestag|Dorothea Störr-Ritter}}
== Fueßnote ==
<references />
{{Navigationsleiste Landräte des Landkreises Breisgau-Hochschwarzwald}}
{{Normdaten}}
{{Übersetzungshinweis|1 = de |2 = Dorothea_Störr-Ritter |3 = dütsch |4 = 219610606}}
{{SORTIERUNG:Storrritter, Dorothea}}
[[Kategorie:Kommunalbolitiker (Dytschland)]]
[[Kategorie:Landrot (Dytschland)]]
[[Kategorie:Dütsche Parlamentarier]]
[[Kategorie:Dütsche]]
[[Kategorie:Badener]]
[[Kategorie:Läbigi Person]]
[[Kategorie:Frau]]
oao6vi7rcc82vf89z9f0fryhoe7ulyp
Julius Sachs
0
92600
1086671
1060275
2026-07-11T16:10:16Z
Holder
491
1086671
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Julius Sachs.jpg|mini|dr Julius Sachs]]
Dr '''Julius Sachs''' bzw. '''Julius von Sachs''' (* [[2. Oktober|2. Oktoober]] [[1832]] z [[Breslau]], Brovinz Schleesie; † [[29. Mai]] [[1897]] z [[Würzburg]]) isch e [[Deutschland|dytsche]] [[Botanik|Botaaniker]] un Hoochschuelleerer z [[Bonn]], z [[Freiburg im Breisgau|Fryburg im Brysgau]] un z Würzburg gsii. Är giltet as Grinder vu dr experimäntelle [[Pflanzenphysiologie|Bflanzefisiology]] un zämme mit em Wilhelm Knop as Mitgrinder vu dr Hydrokultuur. Sy offiziäll botaanisch Autoorechiirzelk isch „{{Person|Sachs}}“.
== Lääeb ==
Dr Sachs isch as sibt Chind vun eme Graveur in ere [[Judentum|jiidischi]] Familie uf d Wält chuu. Är isch in seli bschaidene Verhältnis ufgwagse, syne Eltere hän ire Suun nit no syne Veraalaagige chenne uusbilde, so het er zem Byschpel nit uf s Gimnaasium chenne.
Eerschti Aareegige fir d Natuurwisseschafte het dr Sachs ase jung dur dr Breslauer Fisioloog un Patholoog Jan Evangelista Purkinje iiberchuu, sällem syni Siin sin mit em uf d Schuel gange. Dur dr Kontakt mit iine het er d Scheeni vu dr Natuur entdeckt. Scho frie het er Bflanze gsammlet un bstimmt. Wun er im Alter vu 17 scho dr Vater, d Mueter un dr Brueder verloore ghaa het, het er zeerscht bschlosse, ass er ab dr Schuel goot un Seemann git. Dr Purkinje het en aber doodervu chenne abhalte, indäm er iin 1850 bi syre Iibersiidlig vu Breslau uf [[Prag]] as Brivaatassischtänt mitgnuu het.
Deert het dr Sachs wytergmacht mit syne Stuudie un het ab 1851 an dr Karls-Uniwersiteet Prag Natuurwisseschafte studiert. Nääbehäär het er fir dr Purkinje gschafft un 1856 zum Dr. phil. [[Promotion (Doktor)|bromewiert]]. Är het si anne 1857 fir s Fach Botaanik [[Habilitation|habilitiert]].
In syne frieje Aarbete het si dr Sachs mit Erneerigs- un Wagsdumsfisiology bscheftigt. Anne 1859 het er uf Embfäälig vum Zooloog Friedrich Ritter von Stein (1818–1885) un em Botaaniker Friedrich Wilhelm Hofmeister, doodmool no Musikaaliehändler z Leipzig, e Stell as Assischtänt am agrikultuurtächnische Laboratoorium z Tharandt iiberchuu. Doo isch s em glunge, d Kultuurmetoode vu Bflanze im Laboor wyterzentwickle un (glyychzytig mit em Wilhelm Knop) Bflanze in anorgaanische Neerleesige aazzie.
Dr Sachs het vor allem uf em Biet vu dr Bflanzefisiology gfoorscht. D Autoriteete uf däm Biet sin um die Zyt vor allem dr Hugo von Mohl, dr [[Carl Wilhelm von Nägeli]] un dr Friedrich Wilhelm Hofmeister gsii. Die hän si vor allem mit Stuudie an Bflanzezälle un -gwääb bscheftigt. Dr Sachs het mit syre Experimäntaalfisiology<ref>Vgl. Hans Burgeff: ''Sachs und das Experiment.'' In: ''Verhandlungen der Physikalisch-Medizinischen Gesellschaft. Neue Folge.'' Band 57, 1932, S. 41–51. Vgl. au Ernst G. Pringsheim: ''Julius Sachs, der Begründer der neuen Pflanzenphysiologie, 1832–1897.'' Fischer, Jena 1932.</ref> an di frieje Aasätz vum Stephen Hales, Thomas Andrew Knight, Nicolas Théodore de Saussure oder Jean Baptiste Boussingault aagchnipft.
Är het s sognännt „Auxanometer“ entwicklet, e Gräät zum Mässe vum Bflanzewagsduum.
Anne 1861 isch dr Sachs Brofässer vu dr Botaanik an dr Landwiirtschaftlige Leeraastalt Poppelsdorf bi [[Bonn]] woore. In dääne segs Joor, wun er deert gschafft ghaa het, het er unter anderem chenne noowyyse, ass Steerki, wu si dur Assimilazioon vu Choolesyyri in [[Chlorophyll|Klorofillcheernli]] bildet, im Dunkle verschwindet un im Liecht wider nei ufdritt. Där Noowyys het er mit dr Joodbroob gmacht, wu mer scho gchännt het.
Um die Zyt het si au s Talänt vum Sachs as Autor zaigt. Am 1. Oktober 1865 het er s ''Handbuch der Experimentalphysiologie'' vereffetligt, wu s e klaari Daarstellung vu inträssante un wiichtige Experimänt zur Bflanzefisiology din het. Doodermit het dr Sachs des Fach ere braite Facheffetligkait bekannt gmacht.
Anne 1867 isch er Noofolger vum [[Heinrich Anton de Bary]] an dr [[Albert-Ludwigs-Universität Freiburg|Universiteet Fryburgt]] woore. Deert het s aber wäg dr schläächte Aarbetsbedingige aber chuum e Joor uusghalte. 1868 isch er eme Ruef an d Uniwersiteet Würzburg noogange, wun er drotz Hyfe andere Rief an anderi Uniwersiteete (unter anderem uf [[Jena]], [[Heidelberg|Haidelberch]], [[Wien]], [[Berlin]], [[Bonn]] un [[München|Minche]]) iiber 30 Joor lang gschafft un gfoorscht het. S Gebei vum botaanische Inschtitut (s „alt Epileptikerhuus“ in dr hitige Klinikstraße 3), wun er 1867 e „Spelunke“ gnännt het, het er uusböue un 1869/1870 um zwai Steck heecher mache loo.<ref>Andreas Mettenleiter: ''Das Juliusspital in Würzburg. Band III: Medizingeschichte.'' Herausgegeben vom Oberpflegeamt der Stiftung Juliusspital Würzburg anlässlich der 425jährigen Wiederkehr der Grundsteinlegung. Stiftung Juliusspital Würzburg (Druck: Bonitas-Bauer), Würzburg 2001, ISBN 3-933964-04-0, S. 382–383 un 480.</ref>
Dr Sachs het unter anderem zue dr Verzwyygig vu Wuurzle gfoorscht, wu iin zur Chyymigsfisiology gfiert hän. Är het Wiichtigs byydrait zue dr Chleerig vu dr Voorgäng bi dr [[Photosynthese|Fotosintees]] un het bis entwickligsfisioloogische Untersuechige druf gschloosse, ass es Stoff git, wu Bliete bilde, e Hipotees, wu eerscht e halb Jorhundert speeer wider ufgriffe un bsteetigt wooren isch.
Näbe syne Hyfe andere Aarbete uf em Biet vu dr Bflanzefisiology (zum Byschpel zue dr Fisiology vum Raiz) het si dr Sachs au fir anderi Biet vu dr Botaanik inträäsiert un engaschiert. Är het zum Byschpel Stellig gnuu zue dr Stammesgschiicht vu dr Bflanze un zue dr Deszendänzteory vum [[Charles Darwin]]. Däm sy Formulierig vun eme Selekzioonsbrinzip het em aber nit glängt fir e Erkleerig vu dr [[Evolution|Ewoluzioon]].
E Hufe Schueler vum Sachs sin speeter bekannti Botaaniker woore, doodrunter Julius Oscar Brefeld, Francis Darwin, Karl Ritter von Goebel, Adolf Hansen, Georg Albrecht Klebs, Spiridon Miliarakis, Hermann Müller-Thurgau, Gregor Kraus, Fritz Noll, Wilhelm Pfeffer, Karl Prantl, Ernst Stahl, Hugo de Vries un Otto Appel.
== Uusglääseni Schrifte ==
* 1859: ''Physiologische Untersuchungen über die Keimung der Schminkbohne (''Phaseolus multiflorus'').''
* 1859: ''Ueber das abwechselnde Erbleichen und Dunkelwerden der Blätter bei wechselnder Beleuchtung.''
* 1862: ''Ueber das Vergeilen der Pflanzen.''
* 1863: ''Ueber den Einfluss des Tageslichtes auf die Neubildung unt Entfaltung verschiedener Pflanzenorgane.''
* 1865: ''Handbuch der Experimentalphysiologie der Pflanzen.''
* 1868: ''Lehrbuch der Botanik.''
* 1871–1872: ''Die Geschichte der Botanik vom 16. Jahrhundert bis 1860.''
* 1872: ''Ueber den gegenwärtigen Zustand der Botanik in Deutschland. Rede zur Feier des 290. Stiftungstages der Julius-Maximilians-Universität, gehalten […] am 2. Januar 1872.'' Thein, Würzburg 1872.
* 1875: ''Geschichte der Botanik vom 16. Jahrhundert bis 1860.'' Oldenbourg, München 1875; Nachdruck Olms, Hildesheim 1966 (= ''Geschichte der Wissenschaften in Deutschland.'' Band 15). ([http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-19109 Digitalisaat])
* 1882: ''Vorlesungen über Pflanzen-Physiologie.'' Engelmann, Leipzig 1882.
* 1892: ''Gesammelte Abhandlungen über Pflanzenphysiologie.''
* 1894: ''Mechanomorphosen und Phylogenie.''
* 1896: ''Phylogenetische Aphorismen und ueber innere Gestaltungsursachen oder Automorphosen.''
== Eerige ==
Anne 1874 isch dr Sachs korreschpendierend, 1880 uuswäärtig Mitgliid vu dr [[Bayerische Akademie der Wissenschaften|Bayrische Akademy vu dr Wisseschafte]] woore.<ref>{{BAdW|2661|Name=Prof. Dr. Julius von Sachs|Kommentar=mit Bild|Datum=8. Februar 2016}}</ref> Im Joor 1880 isch er zum Mitgliid vu dr [[Leopoldina]] gweelt woore,<ref>{{Leopoldina|6324|IDName=julius-von-sachs|Name=Julius von Sachs|Kommentar=|Datum=8. Februar 2016}}</ref> Anne 1882 isch dr Sachs in d American Academy of Arts and Sciences,<ref>''Members of the American Academy. Listed by election year, 1850–1899'' ([https://www.amacad.org/multimedia/pdfs/publications/bookofmembers/electionIndex1850-1899.pdf PDF]) Abgerufen am 24. September 2015.</ref> 1885 in di Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen<ref>{{Internetquelle| url=https://dwc.knaw.nl/en/biografie/pmknaw/?pagetype=authorDetail&aId=PE00002736| titel=Past Members: J. von Sachs| hrsg= Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen | zugriff=2023-07-04}}</ref> un am 31. Mai 1888 zum uuswäärtige Mitgliid vu dr Royal Society gweelt woore.<ref>{{RoyalSocietyUKArchiv|Code=NA6959|AuthorizedFormsOfName=Sachs, Julius von (1832–1897)}}.</ref> Syt 1895 isch er Mitgliid vu dr National Academy of Sciences gsii.
== Literatuur ==
* {{NDB|22|333|334|Sachs, Julius von|Werner E. Gerabek|118604600}}
* Ilse Jahn (Hrsg.:) ''Geschichte der Biologie.''
* {{Literatur |Autor=Karl Mägdefrau |Titel=Geschichte der Botanik |Verlag=Gustav Fischer Verlag |Ort=Stuttgart |Datum=1992 |ISBN=3-437-20489-0}}
* {{ADB|53|682|685|Sachs, Julius von|Ernst Wunschmann|ADB:Sachs, Julius von}}
* Ernst Pringsheim: ''Julius Sachs.'' Jena 1932.
* Hartmut Gimmler, Gerlinde Gimmler, Wolfram Hartung: ''Materialien zur Bibliografie und Biografie von Julius Sachs, 1832–1897.'' Band 10: Julius Sachs in Briefen und Dokumenten. Teil I: 1832–1868. Julius-von-Sachs-Institut für Biowissenschaften der Universität, Würzburg 2003, ISBN 3-00-011721-0.
== Weblink ==
* {{DNB-Portal|118604600}}
* {{DDB|Person|118604600}}
* {{IPNI|Sachs}}
* {{OstdtBio|sachs-julius}}
== Fueßnote ==
<references />
{{Normdaten}}
{{Übersetzungshinweis|1 =de|2 = Julius_Sachs |3 = dütsch |4 = 244419630 }}
{{SORTIERUNG:Sachs, Julius}}
[[Kategorie:Botaniker]]
[[Kategorie:Hochschuellehrer z Bonn]]
[[Kategorie:Hochschuellehrer z Friburg i.B.]]
[[Kategorie:Hochschuellehrer z Würzburg]]
[[Kategorie:Dütsche]]
[[Kategorie:Maa]]
srf4cn9blsm7qrt7yoj73b59is3wjc3
1086672
1086671
2026-07-11T16:11:06Z
Holder
491
1086672
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Julius Sachs.jpg|mini|dr Julius Sachs]]
Dr '''Julius Sachs''' bzw. '''Julius von Sachs''' (* [[2. Oktober|2. Oktoober]] [[1832]] z [[Breslau]], Brovinz Schleesie; † [[29. Mai]] [[1897]] z [[Würzburg]]) isch e [[Deutschland|dytsche]] [[Botanik|Botaaniker]] un Hoochschuelleerer z [[Bonn]], z [[Freiburg im Breisgau|Fryburg im Brysgau]] un z Würzburg gsii. Är giltet as Grinder vu dr experimäntelle [[Pflanzenphysiologie|Bflanzefisiology]] un zämme mit em Wilhelm Knop as Mitgrinder vu dr Hydrokultuur. Sy offiziäll botaanisch Autoorechiirzelk isch „{{Person|Sachs}}“.
== Lääeb ==
Dr Sachs isch as sibt Chind vun eme Graveur in ere [[Judentum|jiidischi]] Familie uf d Wält chuu. Är isch in seli bschaidene Verhältnis ufgwagse, syne Eltere hän ire Suun nit no syne Veraalaagige chenne uusbilde, so het er zem Byschpel nit uf s Gimnaasium chenne.
Eerschti Aareegige fir d Natuurwisseschafte het dr Sachs ase jung dur dr Breslauer Fisioloog un Patholoog Jan Evangelista Purkinje iiberchuu, sällem syni Siin sin mit em uf d Schuel gange. Dur dr Kontakt mit iine het er d Scheeni vu dr Natuur entdeckt. Scho frie het er Bflanze gsammlet un bstimmt. Wun er im Alter vu 17 scho dr Vater, d Mueter un dr Brueder verloore ghaa het, het er zeerscht bschlosse, ass er ab dr Schuel goot un Seemann git. Dr Purkinje het en aber doodervu chenne abhalte, indäm er iin 1850 bi syre Iibersiidlig vu Breslau uf [[Prag]] as Brivaatassischtänt mitgnuu het.
Deert het dr Sachs wytergmacht mit syne Stuudie un het ab 1851 an dr Karls-Uniwersiteet Prag Natuurwisseschafte studiert. Nääbehäär het er fir dr Purkinje gschafft un 1856 zum Dr. phil. [[Promotion (Doktor)|bromewiert]]. Är het si anne 1857 fir s Fach Botaanik [[Habilitation|habilitiert]].
In syne frieje Aarbete het si dr Sachs mit Erneerigs- un Wagsdumsfisiology bscheftigt. Anne 1859 het er uf Embfäälig vum Zooloog Friedrich Ritter von Stein (1818–1885) un em Botaaniker Friedrich Wilhelm Hofmeister, doodmool no Musikaaliehändler z Leipzig, e Stell as Assischtänt am agrikultuurtächnische Laboratoorium z Tharandt iiberchuu. Doo isch s em glunge, d Kultuurmetoode vu Bflanze im Laboor wyterzentwickle un (glyychzytig mit em Wilhelm Knop) Bflanze in anorgaanische Neerleesige aazzie.
Dr Sachs het vor allem uf em Biet vu dr Bflanzefisiology gfoorscht. D Autoriteete uf däm Biet sin um die Zyt vor allem dr Hugo von Mohl, dr [[Carl Wilhelm von Nägeli]] un dr Friedrich Wilhelm Hofmeister gsii. Die hän si vor allem mit Stuudie an Bflanzezälle un -gwääb bscheftigt. Dr Sachs het mit syre Experimäntaalfisiology<ref>Vgl. Hans Burgeff: ''Sachs und das Experiment.'' In: ''Verhandlungen der Physikalisch-Medizinischen Gesellschaft. Neue Folge.'' Band 57, 1932, S. 41–51. Vgl. au Ernst G. Pringsheim: ''Julius Sachs, der Begründer der neuen Pflanzenphysiologie, 1832–1897.'' Fischer, Jena 1932.</ref> an di frieje Aasätz vum Stephen Hales, Thomas Andrew Knight, Nicolas Théodore de Saussure oder Jean Baptiste Boussingault aagchnipft.
Är het s sognännt „Auxanometer“ entwicklet, e Gräät zum Mässe vum Bflanzewagsduum.
Anne 1861 isch dr Sachs Brofässer vu dr Botaanik an dr Landwiirtschaftlige Leeraastalt Poppelsdorf bi [[Bonn]] woore. In dääne segs Joor, wun er deert gschafft ghaa het, het er unter anderem chenne noowyyse, ass Steerki, wu si dur Assimilazioon vu Choolesyyri in [[Chlorophyll|Klorofillcheernli]] bildet, im Dunkle verschwindet un im Liecht wider nei ufdritt. Där Noowyys het er mit dr Joodbroob gmacht, wu mer scho gchännt het.
Um die Zyt het si au s Talänt vum Sachs as Autor zaigt. Am 1. Oktober 1865 het er s ''Handbuch der Experimentalphysiologie'' vereffetligt, wu s e klaari Daarstellung vu inträssante un wiichtige Experimänt zur Bflanzefisiology din het. Doodermit het dr Sachs des Fach ere braite Facheffetligkait bekannt gmacht.
Anne 1867 isch er Noofolger vum [[Heinrich Anton de Bary]] an dr [[Albert-Ludwigs-Universität Freiburg|Uniwersiteet Fryburg]] woore. Deert het s aber wäg dr schläächte Aarbetsbedingige aber chuum e Joor uusghalte. 1868 isch er eme Ruef an d Uniwersiteet Würzburg noogange, wun er drotz Hyfe andere Rief an anderi Uniwersiteete (unter anderem uf [[Jena]], [[Heidelberg|Haidelberch]], [[Wien]], [[Berlin]], [[Bonn]] un [[München|Minche]]) iiber 30 Joor lang gschafft un gfoorscht het. S Gebei vum botaanische Inschtitut (s „alt Epileptikerhuus“ in dr hitige Klinikstraße 3), wun er 1867 e „Spelunke“ gnännt het, het er uusböue un 1869/1870 um zwai Steck heecher mache loo.<ref>Andreas Mettenleiter: ''Das Juliusspital in Würzburg. Band III: Medizingeschichte.'' Herausgegeben vom Oberpflegeamt der Stiftung Juliusspital Würzburg anlässlich der 425jährigen Wiederkehr der Grundsteinlegung. Stiftung Juliusspital Würzburg (Druck: Bonitas-Bauer), Würzburg 2001, ISBN 3-933964-04-0, S. 382–383 un 480.</ref>
Dr Sachs het unter anderem zue dr Verzwyygig vu Wuurzle gfoorscht, wu iin zur Chyymigsfisiology gfiert hän. Är het Wiichtigs byydrait zue dr Chleerig vu dr Voorgäng bi dr [[Photosynthese|Fotosintees]] un het bis entwickligsfisioloogische Untersuechige druf gschloosse, ass es Stoff git, wu Bliete bilde, e Hipotees, wu eerscht e halb Jorhundert speeer wider ufgriffe un bsteetigt wooren isch.
Näbe syne Hyfe andere Aarbete uf em Biet vu dr Bflanzefisiology (zum Byschpel zue dr Fisiology vum Raiz) het si dr Sachs au fir anderi Biet vu dr Botaanik inträäsiert un engaschiert. Är het zum Byschpel Stellig gnuu zue dr Stammesgschiicht vu dr Bflanze un zue dr Deszendänzteory vum [[Charles Darwin]]. Däm sy Formulierig vun eme Selekzioonsbrinzip het em aber nit glängt fir e Erkleerig vu dr [[Evolution|Ewoluzioon]].
E Hufe Schueler vum Sachs sin speeter bekannti Botaaniker woore, doodrunter Julius Oscar Brefeld, Francis Darwin, Karl Ritter von Goebel, Adolf Hansen, Georg Albrecht Klebs, Spiridon Miliarakis, Hermann Müller-Thurgau, Gregor Kraus, Fritz Noll, Wilhelm Pfeffer, Karl Prantl, Ernst Stahl, Hugo de Vries un Otto Appel.
== Uusglääseni Schrifte ==
* 1859: ''Physiologische Untersuchungen über die Keimung der Schminkbohne (''Phaseolus multiflorus'').''
* 1859: ''Ueber das abwechselnde Erbleichen und Dunkelwerden der Blätter bei wechselnder Beleuchtung.''
* 1862: ''Ueber das Vergeilen der Pflanzen.''
* 1863: ''Ueber den Einfluss des Tageslichtes auf die Neubildung unt Entfaltung verschiedener Pflanzenorgane.''
* 1865: ''Handbuch der Experimentalphysiologie der Pflanzen.''
* 1868: ''Lehrbuch der Botanik.''
* 1871–1872: ''Die Geschichte der Botanik vom 16. Jahrhundert bis 1860.''
* 1872: ''Ueber den gegenwärtigen Zustand der Botanik in Deutschland. Rede zur Feier des 290. Stiftungstages der Julius-Maximilians-Universität, gehalten […] am 2. Januar 1872.'' Thein, Würzburg 1872.
* 1875: ''Geschichte der Botanik vom 16. Jahrhundert bis 1860.'' Oldenbourg, München 1875; Nachdruck Olms, Hildesheim 1966 (= ''Geschichte der Wissenschaften in Deutschland.'' Band 15). ([http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-19109 Digitalisaat])
* 1882: ''Vorlesungen über Pflanzen-Physiologie.'' Engelmann, Leipzig 1882.
* 1892: ''Gesammelte Abhandlungen über Pflanzenphysiologie.''
* 1894: ''Mechanomorphosen und Phylogenie.''
* 1896: ''Phylogenetische Aphorismen und ueber innere Gestaltungsursachen oder Automorphosen.''
== Eerige ==
Anne 1874 isch dr Sachs korreschpendierend, 1880 uuswäärtig Mitgliid vu dr [[Bayerische Akademie der Wissenschaften|Bayrische Akademy vu dr Wisseschafte]] woore.<ref>{{BAdW|2661|Name=Prof. Dr. Julius von Sachs|Kommentar=mit Bild|Datum=8. Februar 2016}}</ref> Im Joor 1880 isch er zum Mitgliid vu dr [[Leopoldina]] gweelt woore,<ref>{{Leopoldina|6324|IDName=julius-von-sachs|Name=Julius von Sachs|Kommentar=|Datum=8. Februar 2016}}</ref> Anne 1882 isch dr Sachs in d American Academy of Arts and Sciences,<ref>''Members of the American Academy. Listed by election year, 1850–1899'' ([https://www.amacad.org/multimedia/pdfs/publications/bookofmembers/electionIndex1850-1899.pdf PDF]) Abgerufen am 24. September 2015.</ref> 1885 in di Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen<ref>{{Internetquelle| url=https://dwc.knaw.nl/en/biografie/pmknaw/?pagetype=authorDetail&aId=PE00002736| titel=Past Members: J. von Sachs| hrsg= Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen | zugriff=2023-07-04}}</ref> un am 31. Mai 1888 zum uuswäärtige Mitgliid vu dr Royal Society gweelt woore.<ref>{{RoyalSocietyUKArchiv|Code=NA6959|AuthorizedFormsOfName=Sachs, Julius von (1832–1897)}}.</ref> Syt 1895 isch er Mitgliid vu dr National Academy of Sciences gsii.
== Literatuur ==
* {{NDB|22|333|334|Sachs, Julius von|Werner E. Gerabek|118604600}}
* Ilse Jahn (Hrsg.:) ''Geschichte der Biologie.''
* {{Literatur |Autor=Karl Mägdefrau |Titel=Geschichte der Botanik |Verlag=Gustav Fischer Verlag |Ort=Stuttgart |Datum=1992 |ISBN=3-437-20489-0}}
* {{ADB|53|682|685|Sachs, Julius von|Ernst Wunschmann|ADB:Sachs, Julius von}}
* Ernst Pringsheim: ''Julius Sachs.'' Jena 1932.
* Hartmut Gimmler, Gerlinde Gimmler, Wolfram Hartung: ''Materialien zur Bibliografie und Biografie von Julius Sachs, 1832–1897.'' Band 10: Julius Sachs in Briefen und Dokumenten. Teil I: 1832–1868. Julius-von-Sachs-Institut für Biowissenschaften der Universität, Würzburg 2003, ISBN 3-00-011721-0.
== Weblink ==
* {{DNB-Portal|118604600}}
* {{DDB|Person|118604600}}
* {{IPNI|Sachs}}
* {{OstdtBio|sachs-julius}}
== Fueßnote ==
<references />
{{Normdaten}}
{{Übersetzungshinweis|1 =de|2 = Julius_Sachs |3 = dütsch |4 = 244419630 }}
{{SORTIERUNG:Sachs, Julius}}
[[Kategorie:Botaniker]]
[[Kategorie:Hochschuellehrer z Bonn]]
[[Kategorie:Hochschuellehrer z Friburg i.B.]]
[[Kategorie:Hochschuellehrer z Würzburg]]
[[Kategorie:Dütsche]]
[[Kategorie:Maa]]
bp5nnufo4ahgtnupky2frs6wro8eqlg
Pestizid
0
93399
1086670
1068743
2026-07-11T16:10:01Z
Holder
491
1086670
wikitext
text/x-wiki
{{Titel|Päschtiziid}}
[[Datei:Operação Deméter, Bahia (41504725262).jpg|mini|hochkant|Päschtiziidkànìschter ìn [[Brasilien|Bràsilia]]]]
{{Dialekt|Elsässisch|Milhüserisch|Mìlhüüserdiitsch}}
[[Datei:Warning2Pesticides.jpg|mini|hochkant|a G’foohrzaicha uff’ma Päschtiziidlààger]]
'''Päschtiziida''' (vu [[Lateinische Sprache|làt.]] ''{{lang|la|pestis}}'' ‚Gaissel‘, ‚Söicha‘ un vu làt. ''{{lang|la|caedere}}'' ‚teeda‘)<ref>{{Literatur|Sprache=de|Titel=Pestizid|Hrsg=Wolfgang Pfeifer et al.|Sammelwerk=Etymologisches Wörterbuch des Deutschen|Jahr=1993|Online=https://www.dwds.de/wb/etymwb/Pestizid|Abruf=2025-04-15}}</ref> sìnn [[Chemikalie|Kemikààlia]] un [[Mikroorganismus|Mikroorgànisma]], womm’r b’nutzt, fìr schaadliga [[Lebewesen|Laawawaasa]], [[Virus (Medizin)|Viira]] un Viroida teeda, odd’r fìr sìe ìn ìhrem Kiihma, Wàckstumm odd’r Vermeehrung hämma. Ìm Àllg’maina maint m’r mìt dam Wort d’ Schtoffa, wo vum [[Mensch|Mänsch]] haarg’schtällt un iig’sätzt waara<ref name="dewiki">Dia Informàzioona sìnn üss’m Àrtìkel [[:de:Pestizid|Pestizid]] ìn dr hoochdiitscha Wikipedia ìwwernumma worra.</ref> — zem Biischpììl ìn dr [[Landwirtschaft|Làndwìrtschàft]], ìm Gàrtabàui odd’r sogààr d’haim fìr d’ Schaadlìnga teeda.
Ìm [[Englische Sprache|Anglischa]] b’zaichnet m’r mìt da Üssdrìck ''{{lang|en|natural pesticides}}'' un ''{{lang|en|dietary pesticides}}'' d’ Frààssgìfta, wo d’ [[Pflanzen|Pflànza]] nàdììrlig ärziiga, fìr d’ Schaadlìnga bekampfa.<ref>{{Literatur |Autor=B. N. Ames, M. Porifet, L. S. Gold |Titel=Dietary pesticides (99.99% all natural) |Sammelwerk=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |Verlag=Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vu da Verainigta Schtààta|Band=87 |Nummer=19 |Datum=1990 |Seiten=7777–7781 |PMID=2217210}}</ref>
== d’ Untertailung vu da Päschtiziida ==
’S gìtt verschììdana Àrta vu Päschtiziida, fìr unterschtììdliga Schaadlìnga bekampfa:<ref name="dewiki"/>
{{Mehrspaltige Liste|liste=
* d’ Àkariziida geega Mìlba un [[Spinnentiere|Schpìnnatiarla]]
* d’ Antifouling-Mìttel geega dr Wàckstumm un d’ Ànsììdlung vun Orgànisma àn [[Schiff|Schìffer]] un àndra Bàuitailer, wo ìm Wàsser iig’sätzt sìnn<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.umweltbundesamt.de/themen/chemikalien/biozide/biozidprodukte/antifouling-mittel |titel=Antifouling-Mittel |hrsg=Umwaltbundesàmt vu dr Bundesrepüblik Diitschlànd|datum=2018-06-26 |sprache=de |abruf=2025-04-15}}</ref>
* d’ Aviziida geega [[Vögel|Veegel]]
* d’ Bàkteriziida un Bakteriostatika geega [[Bakterien|Bàkteeria]]
* d’ Fungiziida un Fungistatika geega [[Pilze|Pìlza]]
* d’ Härbiziida geega [[Pflanzen|Pflànza]]:
** d’ Àlgiziida un Àlgistatika geega-n-[[Alge|Àlga]]
** d’ Arboriziida geega G’hälzer
** d’ Gràminiziida geega Grààspflànza
* d’ Ìnsäktiziida geega-n-[[Insekten|Ìnsäkta]]
* d’ Mollusikiziida geega Schnacka
* d’ Nematiziida geega d’ Nemàtooda (Fààdawìrmer)
* d’ Oviziida geega Ìnsäkta-n-[[Ei|aijer]]
* d’ Rodantiziida geega Nààgatiarla
* d’ Viruziida un Virostatika geega [[Virus (Medizin)|Viira]] un Viroida
}}
Üsserdam gìtt’s Mìttel, fìr Wìldschaada bekampfa:<ref name="dewiki"/>
* d’ Wìldverbìss- un Vergräämungsmìttel
* d’ Schäälschutz-Mìttel
* d’ Faagaschutz-Mìttel
== wia sa wìrka ==
D’ Päschtiziida wìrka diräkt àkuut odd’r kroonisch uff Orgànìschma un känna dia deeta odd’r känna daara-n-ìhra Fortpflànzung, Äntwìcklung, G’sundhait un Verhàlta beiiflussa.<ref name=":1" /> Wia d’ Päschtiziida wìrka, ìsch je nooh Wìrkschtooff unterschììdlig. Sa wìrka zem Biischpììl àls Wàckstummshämmer, Hämmer vu dr [[Protein|Proteiinharschtällung]] odd’r andra d’ Duurlaasigkait vu da [[Zelle (Biologie)|Zällhittla]] un b’hìndra domìt d’ Ärreegungslaischtung. Mànckmool wìrd àui d’ Ärreegungsìwwertrààgung vu da [[Synapse|Narvazällaverbìndunga]] g’schteert.<ref name=":0">{{Literatur |Autor=Matthias Schaefer |Titel=Wörterbuch der Ökologie |Datum=2012 |Online=https://link.springer.com/book/10.1007%2F978-3-8274-2562-1 |Abruf=2018-10-05 |DOI=10.1007/978-3-8274-2562-1}}</ref>
D’ Üsswìrkunga vu Päschtiziida uff Orgànischma waara vu mehrera Fàktoora b’schtìmmt, wia vu dr Gìftikait un dr Konzäntràzioon vu da Wìrkschtoffa, so wia vu dr Düüra un d’ Hüüfigkait vu dr Exposizioon. Wänn mehrera Päschtiziida presant sìnn, kààt’s a Mìscheffakt sìì. D’rzüa sìnn d’ Àbbàuijprodukta vu verschììdana Päschtiziida, womm’r — mànckmol ìn heechera Konzäntràzioona àls ìhra Üssgàngsschtoffa — ìn dr Umwalt känna fìnda, un wo mànckmol sogààr toxischer sìnn àls ìhra Üssgàngsschtoffa.<ref name=":1" />
D’ Ziilorgànischma vu da Päschtiziida känna geega d’ Wìrkschtoffa mehr odd’r weenier ràsch a Wììderschtànd üssbìlda.<ref name=":0" /> D’ Üssbìldung vu’ma Wììderschtànd bediitet jedoch, àss d’ Ziilorgànischma nìmm àndra Stressoora kompansiara.<ref>{{Literatur |Autor=Ayesha Siddique, Naeem Shahid, Matthias Liess |Titel=Multiple Stress Reduces the Advantage of Pesticide Adaptation |Sammelwerk=Environmental Science & Technology |Band=55 |Nummer=22 |Datum=2021 |DOI=10.1021/acs.est.1c02669 |Seiten=15100–15109}}</ref>
== ìhra wìchtiga Aigaschàfta ==
Wämm’r Ìnformàzioona ze’ma Päschtiziid süacht, soll m’r dia wìchtiga [[Physik|füsikààlisch]]-[[Chemie|keemischa]] Aigaschàfta ìn Betràcht namma:<ref>{{Internetquelle|sprache=de|autor=Andreas Sonnenberg, Manfred Sietz|url=https://www.hs-owl.de/fb8/fileadmin/download_verzeichnis/chemie/Pestizide.pdf|titel=Pestizide in der Umwelt|format=PDF|abruf=2025-04-15|archiv-url=https://web.archive.org/web/20160701042035/https://www.hs-owl.de/fb8/fileadmin/download_verzeichnis/chemie/Pestizide.pdf|archiv-datum=2016-07-01}}</ref>
* dr Dàmpfdruck (hPa, 20 °C), wo-n-a Iifluss uff d’ Konzäntràzioon ìn dr Luft hàt (un domìt uff d’ meegliga ung’wìschta Verbraitung vum Kemikààlia ìwwer groossa Äntfaarnunga)
* d’ Leeslikait ìns Wàsser (g/L, 20 °C), wo-n-a Iifluss hàt uff d’ Àrt vu dr Üssbrìngung, d’ Üsswàschung ìm Booda un ìns [[Grundwasser|Grundwàsser]] so wia d’ Uffnààhm ìm Orgànismus
* d’ Henry-Konschtànta (Pa·m<sup>3</sup>/mol), wo s’ Verhàlta vu’ma [[Gas|Gààs]] b’schriibt, wänn’r ìn a Flìssigkait g’leest wìrd
* dr Octanol-Wàsser-Vertailungskoeffiziant (log K<sub>OW</sub>), wo-n-a Mààs fìrs Verhàltniss zwìscha dr Fätt- un dr Wàsserleeslikait ìsch
* dr Àdsorpzioonskoeffiziant (K<sub>OC</sub>), a Vertailung zwìscha dr orgàànischa Sübschtànz ìm Booda un dr Boodaflìssigfààsa
* d’ Hàlbwartszitt DT<sub>50</sub> (ìn Tààga), wo zaigt, wia schnäll sìch dr Mìttel àbbàujt
* d’ Toxiziteet LD<sub>50</sub>, wo-n-a Mààs ìsch fìr d’ [[Gift|Gìftigkait]] vun’ra Verbìndung fìr verschììdana Orgànisma
== wia sa ìn dr Umwalt vorkumma ==
D’ Päschtiziida känna ìn dr Luft witt fliaga. Ìhra Ruckschtand kààt mìr ìn dr Luft, ìn da Beeda, ìn da Flìss so wia-n-ìm [[Grundwasser|Grundwàsser]] fìnda.<ref>{{Internetquelle |autor=Tina Berg |url=https://www.beobachter.ch/umwelt/umweltpolitik/pestizide-gefahr-der-luft |titel=Pestizide: Gefahr in der Luft |werk=beobachter.ch |datum=2019-03-27 |abruf=2019-04-13|archiv-url=https://web.archive.org/web/20221209215700/https://www.beobachter.ch/umwelt/umweltpolitik/pestizide-gefahr-der-luft|archiv-datum=2022-12-09}}</ref> Ìn da [[Schweiz|Schwiizer]] Flìss ìn [[Einzugsgebiet|Iizuugsgebiater]], wo dur d’ Làndwìrtschàft gepräägt sìnn, fìndet m’r Päschtiziida fàscht ìwweràll — ìnsg’sàmt hàt m’r 150 Wìrkschtoffa ìn da Flìss un ìhra Àblaagerunga g’funda, manckmool bis züa 65 gliichziitlig ìn’ra Proowa un sogààr äbba 100 ìnnerhàlb vu’ma Joohr ìn’ma Fluss.<ref name=":1">{{Literatur |Autor=J. Guntern, B. Baur, K. Ingold, C. Stamm, I. Widmer, I. Wittmer, F. Altermatt |Hrsg=[[Akademie der Naturwissenschaften Schweiz|Àkàdemii vu da Nàtüürwìssaschàfta Schwiiz]] |Titel=Pestizide: Auswirkungen auf Umwelt, Biodiversität und Ökosystemleistungen. |Sammelwerk=Swiss Academies Factsheets |Band=16 |Nummer=2 |Ort=Bärn|Datum=2021 |Online=https://scnat.ch/de/id/Ae3MT?embed=4kUUB |DOI=10.5281/zenodo.4680574}}</ref> Ìn vììla klaina Flìss mässt m’r ìmmer wììder Konzäntràzioona vu Päschtiziid-Wìrkschtoffa, wo heecher (manckmol vììl heecher) sìnn àls d’ g’sätzliga Granzwarta.<ref name="DOI10.1016/j.scitotenv.2019.03.207">Jorge Casado, Kevin Brigden, David Santillo, Paul Johnston: ''Screening of pesticides and veterinary drugs in small streams in the European Union by liquid chromatography high resolution mass spectrometry.'' In: ''Science of The Total Environment.'' Band 670, 2019, S. 1204, [[doi:10.1016/j.scitotenv.2019.03.207]].</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Andri Bryner |url=https://www.eawag.ch/de/news-agenda/news-plattform/news/news/zu-viele-pflanzenschutzmittel-in-kleinen-baechen/ |titel=Zu viele Pflanzenschutzmittel in kleinen Bächen |werk=eawag.ch |datum=2019-04-02 |abruf=2019-05-06}}</ref><ref>{{Literatur |Autor=S. Spycher, S. Mangold, T. Doppler, M. Junghans, I. Wittmer, C. Stamm, H. Singer |Titel=Pesticide risks in small streams – how to get as close as possible to the stress imposed on aquatic organisms. |Sammelwerk=Environmental Science and Technology |Band=52 |Datum=2018 |Seiten=4526–4535}}</ref><ref>{{Literatur |Autor=F. J. Burdon, N. A. Munz, M. Reyes, A. Focks, A. Joss, K. Räsänen, F. Altermatt, R. I. L. Eggen, C. Stamm |Titel=Agriculture versus wastewater pollution as drivers of macroinvertebrate community structure in streams. |Sammelwerk=Science of the Total Environment |Band=659 |Datum=2019 |Seiten=1256–1265}}</ref><ref>{{Literatur |Autor=T. Doppler, A. Dietzel, I. Wittmer, J. Grelot, P. Rinta, M. Kunz |Titel=Mikroverunreinigungen im Gewässermonitoring. Ausbau von NAWA Trend und erste Resultate 2018. |Sammelwerk=Aqua & Gas |Band=7/8 |Datum=2020 |Seiten=44–53}}</ref><ref>{{Literatur |Autor=M. Junghans, M. Langer, C. Baumgartner, E. Vermeirssen, I. Werner |Titel=Ökotoxikologische Unterschuchungen: Risiko von PSM bestätigt. NAWA-SPEZ-Studie 2017 zeigt Beeinträchtigung von Gewässerorganismen. |Sammelwerk=Aqua & Gas |Band=4 |Datum=2019 |Seiten=26–35}}</ref> Ìn dr Schwiiz fìndet m’r bii ìwwer dr Hälfa vu da Grundwàsser-Mässschtälla reegelmaassig Päschtiziida odd’r Àbbàuiprodukta vu daana.<ref>{{Literatur |Hrsg=Bundesamt für Umwelt |Titel=Zustand und Entwicklung Grundwasser Schweiz. Ergebnisse der Nationalen Grundwasserbeobachtung NAQUA, Stand 2016. |Sammelwerk=Umwelt-Zustand |Band=138 |Nummer=1901 |Ort=Bern |Datum=2019 |Online=https://www.bafu.admin.ch/bafu/de/home/themen/wasser/publikationen-studien/publikationen-wasser/ergebnisse-grundwasserbeobachtung-schweiz-naqua.html}}</ref><ref>{{Literatur |Hrsg=Schweizer Kantonschemiker |Titel=Pflanzenschutzmittel in Trinkwasser (Kampagnenbericht): 12. |Datum=2019}}</ref> D’ Àbbàuiprodukta vu da Unkrüttbekampfungsmìttel Chloridazon, Metolachlor un Dimethachlor sìnn witt verbraita, b’sunderscht dia vum Pìlz- un Schìmmelàbteeter Chlorothalonil.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.bafu.admin.ch/bafu/de/home/themen/wasser/fachinformationen/zustand-der-gewaesser/zustand-des-grundwassers/grundwasser-qualitaet/pflanzenschutzmittel-im-grundwasser.html |titel=Pestizide im Grundwasser |hrsg=[[Bundesamt für Umwelt|Bundesàmt fìr Umwalt]] |abruf=2025-04-15|archiv-url=https://web.archive.org/web/20241102215104/https://www.bafu.admin.ch/bafu/de/home/themen/wasser/fachinformationen/zustand-der-gewaesser/zustand-des-grundwassers/grundwasser-qualitaet/pflanzenschutzmittel-im-grundwasser.html|archiv-datum=2024-11-02}}</ref>
Ìn dr Schwiiz fìndet m’r Päschtiziida ìn àlla Boodaproowa vu dr konwanzionälla Làndwìrtschàft, un àui ìn ìwwer 90 Prozant vu da Falder üss dr bioloogischa Làndwìrtschàft. Àui wänn d’ Falder zitter 20 Joohra bioloogisch b’wìrtschàfta waara, hàt m’r doo bis züa 16 kìnschtliga Päschtiziida g’funda: Dia Produkta brüücha vììl Zitt, fìr sìch àbbàuija, un sa känna àui üss noochberliga Làndschìckla kumma. D’ Konzäntràzioona ìn da Beeda, wo konwänzionäll b’wìrtschàfta sìnn, sìnn äbba zehnmol heecher gsìì àls ìn da biologischa Falder.<ref>{{Literatur |Autor=J. Riedo, F. E. Wettstein, A. Rösch, C. Herzog, S. Banerjee, L. Büchi, R. Charles, D. Wächter, F. Martin-Laurent, T. D. Bucheli, F. Walder, M. van der Heijden |Titel=Widespread occurrence of pesticides in organically managed agricultural soils – the ghost of a conventional agricultural past? |Sammelwerk=Environmental Science & Technology |Band=55 |Datum=2021 |Seiten=2919–2928}}</ref> Züadam hàt m’r Neonikotinoida ìn mehr àls 80 % vu da Beeda vun Ökoloogischa Üssgliichsflächa (ìn dr Schwiiz offiziäll: Biodiwärsiteetsflächa) g’funda.<ref>{{Literatur |Autor=S. Humann-Guilleminot, Ł. J. Binkowski, L. Jenni, G. Hilke, G. Glauser, F. Helfenstein |Titel=A nation-wide survey of neonicotinoid insec- ticides in agricultural land with implications for agrienvironment schemes |Sammelwerk=Journal of Applied Ecology |Band=56 |Datum=2019 |Seiten=1502–1514}}</ref>
Päschtiziida fìndet m’r nìt numma ìn Laawesràuima, àwwer àui ìn vììla Laawawaasa.<ref>{{Literatur |Autor=S. Humann-Guilleminot, S. Clément, J. Desprat, Ł. J. Binkowski, G. Glauser, F. Helfenstein |Titel=A large-scale survey of house sparrows feathers reveals ubiquitous presence of neonicotinoids in farmlands. |Sammelwerk=Science of the Total Environment |Band=660 |Datum=2019 |Seiten=1091–1097}}</ref><ref>{{Literatur |Autor=O. P. Luzardo, N. Ruiz-Suarez, P. F. Valeron, M. Camacho, M. Zumbado, L. A. Henríquez-Hernández, L. D. Boada |Titel=Methodology for the identification of 117 pesticides commonly involved in the poisoning of wildlife using GC–MS-MS and LC–MS-MS |Sammelwerk=Journal of Analytical Toxicology |Band=38 |Nummer=3 |Datum=2014 |Seiten=155–163 |DOI=10.1093/jat/bku009}}</ref>
== ìhra Wìrkung uff d’ Biodiwärsiteet ==
Dr Päschtiziidiisàtz b’làschtet ìn vììla Orta d’ Umwalt un düat d’ Biodiwärsiteet un d’ Laischtunga un Ökosüschteema beiitrachtiga. ’S gìtt d’ diräkta Wìrkunga vu da Päschtiziida uff d’ Biodiwärsiteet, àwwer àui d’ ìndiräkta Wìrkunga, wia zem Biischpììl d’ Verrìngerung vum Naahrungsààgeboot odd’r d’ Veranderung vu Naahrungsnätza. Waagadam waara nìtt numma ainzelna Tiarla beiitràchta, àwwer gànza Populàzioona. Dàs kààt zem lokààla un regionààla Verschwìnda vun [[Art (Biologie)|Àrta]] fiahra. Dr Iisàtz vu Paschtiziida kààt àui a schlaachter Iifluss uff d’ Laawesg’mainschàfta, Laawesràuima un Ökosüschteemlaischtunga wia zem Biischpììl d’ B’schtàuiwung odd’r d’ Wàsserkwàliteet hàà. Domìt schtälla Päschtiziida-n-a G’foohr fìr d’ Biodiwärsiteet dààr.<ref name=":1" />
Ìnsäktiziida un Fungiziida känna d’ Orgànisma ìm Booda wia d’ Mykorrhiza-Pìlza schaadiga. So nìmmt d’ Hüüfigkait vun àrbuskuläära Mykorrhizapìlza mìt dr Mänga àn Päschtiziidruckschtand ìm Booda àb.<ref>{{Literatur |Autor=Judith Riedo u. a. |Titel=Widespread Occurrence of Pesticides in Organically Managed Agricultural Soils—the Ghost of a Conventional Agricultural Past? |Sammelwerk=Environ. Sci. Technol. |Datum=2021 |DOI=10.1021/acs.est.0c06405}}</ref> Päschtiziida beiitrachtiga àui schtàrk d’ Orgànischma ìn Flìss un Seea, wia zem Biischpììl Ìnsäktalàrwa, Àlga, Pìlza, Fìscha; b’sunderscht ìn da klaina Wàsserflìss, wo ìn [[Einzugsgebiet|Iizuugsgebiater]] ìn làndwìrtschàftliga Regioona lììga.<ref name=":1" /> Bii da wìrwelloossa Wàsserorgànischma kààt d’ Päschtiziidb’làschtung züa Verluschta vu bis züa 42 % vu da [[Taxon|Taxa]] fiahra, wo ìn’ra b’schtìmmta Regioon vorkumma.<ref>{{Literatur |Autor=M. A. Beketov, B. J. Kefford, R. B. Schäfer, M. Liess |Titel=Pesticides reduce regional biodiversity of stream invertebrates. |Sammelwerk=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |Band=110 |Nummer=27 |Datum=2013 |Seiten=1–5}}</ref> Dr Züaschtànd vu Laawesg’mainschàfta ìn Wàsserflìsst wìrd schlìmmer, wänn dr Ààtail àn Àckerbàuikültüüra züanìmmt. Päschtiziida ìn Sedimanta vu Seea un Flìss känna àui d’ Orgànischma àm G’wässergrund schaadiga.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.unibe.ch/aktuell/medien/media_relations/medienmitteilungen/2020/medienmitteilungen_2020/pflanzenschutzmittel_schaedigen_auch_oekosysteme_in_seeboeden/index_ger.html |titel=Pflanzenschutzmittel schädigen auch Ökosysteme in Seeböden |werk=[[Universität Bern|unibe.ch]] |datum=2020-10-20 |abruf=2020-10-21}}</ref><ref>{{Literatur |Autor=M. C. Casado-Martinez, A. Schneeweiß, C. Thiemann, N. Dubois, M. Pinta- do-Herrera, P. A. Lara-Martin, B. J. D. Ferrari, I. Werner |Titel=Ökotoxizität von Bachsedimenten. Eine Monitoringkampagne zeigt, dass Pestizide in den Sedimenten von fünf kleinen Fließgewässern Aus- wirkungen auf Sedimentorganismen haben |Sammelwerk=gwf Wasser |Band=161 |Datum=2020 |Seiten=55–67}}</ref><ref>{{Literatur |Autor=A. C. Chiaia-Hernandez, P. D. Zander, T. Schneider, S. Szidat, R. Lloren, M. Grosjean |Titel=High-Resolution Historical Record of Plant Protection Product Deposition Documented by Target and Nontarget Trend Analysis in a Swiss Lake under Anthropogenic Pressure |Sammelwerk=Environmental Science and Technology |Band=54 |Datum=2020 |Seiten=13090–13100}}</ref> Unteràndrem waagem Iisàtz vun Unkrüttbekampfungsmìttel ìsch d’ Vììlfàlt un Ànzààhl vun Àckerwìldpflànza ìn gànz Öiropà z’ruckgànga.<ref>{{Literatur |Autor=C. Andreasen, J. C. Streibig |Titel=Evaluation of changes in weed flora in arable fields of Nordic countries – based on Danish long-term surveys. |Sammelwerk=Weed Research |Band=51 |Datum=2011 |Seiten=214–226}}</ref><ref>{{Literatur |Autor=N. Richner, R. Holderegger, H. P. Linder, T. Walter |Titel=Reviewing change in the arable flora of Europe: a meta-analysis |Sammelwerk=Weed Research |Band=55 |Datum=2014 |Seiten=1–13}}</ref>
Ìn vììla Orta hàt m’r àuia a schtàrker Ruckgàng vu dr Ìnsäktavììlfàlt un -hüüfigkait fäschtg’schtällt, wo schtàrk mìt’m Päschtiziidiisàtz verbunda-n-ìsch.<ref>{{Literatur |Autor=F. Geiger, J. Bengtsson, F. Berendse u. a. |Titel=Persistent negative effects of pesticides on biodiversity and biological control potential on European farmland. |Sammelwerk=Basic and Applied Ecology |Band=11 |Datum=2010 |Seiten=97–105}}</ref><ref>{{Literatur |Autor=F. Sánchez-Bayo, K. A. G. Wyckhuys |Titel=Worldwide decline of the entomofauna: A review of its drivers |Sammelwerk=Biological Conservation |Band=232 |Datum=2019 |Seiten=8–27}}</ref><ref>{{Literatur |Autor=A. S. Gilburn, N. Bunnefeld, J. McVean Wilson, M. S. Botham, T. M. Brereton, R. Fox, D. Goulson |Titel=Are neonicotinoid insecticides driving declines of widespread butterflies? |Sammelwerk=PeerJ |Band=2015 |Datum=2015 |Seiten=1–13}}</ref><ref>{{Literatur |Autor=D. L. Wagner, E. M. Grames, M. L. Forister, M. R. Berenbaum, D. Stopak |Titel=Insect decline in the Anthropocene: Death by a thousand cuts |Sammelwerk=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]] |Band=118 |Datum=2021 |Seiten=1–10}}</ref> Lüüt’m Helmholtz-Zäntrum fìr Umwaltforschung schaadiga Päschtiziida d’ Ìnsäkta schuu ìn’ra g’rìnga Mänga (ìn 5-40-fàch g’rìngera Mänga pro Häktààr àls wàs züagloo ìsch).<ref>{{Literatur |Autor=Matthias Liess, Liana Liebmann, Philipp Vormeier, Oliver Weisner, Rolf Altenburger, Dietrich Borchardt, Werner Brack, Antonis Chatzinotas, Beate Escher, Kaarina Foit, Roman Gunold, Sebastian Henz, Kristina L. Hitzfeld, Mechthild Schmitt-Jansen, Norbert Kamjunke, Oliver Kaske, Saskia Knillmann, Martin Krauss, Eberhard Küster, Moritz Link, Maren Lück, Monika Möder, Alexandra Müller, Albrecht Paschke, Ralf B. Schäfer, Anke Schneeweiss, Verena C. Schreiner, Tobias Schulze, Gerrit Schüürmann, Wolf von Tümpling, Markus Weitere, Jörn Wogram, Thorsten Reemtsma |Titel=Pesticides are the dominant stressors for vulnerable insects in lowland streams |Sammelwerk=Water Research |Band=201 |Datum=2021 |DOI=10.1016/j.watres.2021.117262 |Seiten=117262}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Doris Ammon |url=https://www.zdf.de/nachrichten/heute/planet-e-artensterben-in-deutschland-100.html |titel=planet e – Artensterben droht: Eine Welt ohne Insekten |werk=[[ZDF|zdf.de]] |datum=2019-05-05 |abruf=2019-05-05}}</ref><ref name="DOI10.1038/s41598-019-51645-4">Matthias Liess, Sebastian Henz, Saskia Knillmann: ''Predicting low-concentration effects of pesticides.'' In: ''Scientific Reports.'' Band 9, 2019, [[doi:10.1038/s41598-019-51645-4]].</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://biooekonomie.de/nachrichten/gefahren-durch-pestizide-unterschaetzt |titel=Gefahren durch Pestizide unterschätzt |werk=biooekonomie.de |datum=2019-11-12 |abruf=2019-11-20}}</ref> Züadam nìmmt s’ Risiko vu Päschtiziida (Gìftikait x Mänga, wo iig’sätzt wìrd), z’mìndescht fìr d’ Wìrkschtoffa, wo ìn da [[USA]] züag’loo sìnn, ìmmer züa.<ref>{{Literatur |Autor=R. Schulz, S. Bub, L. L. Petschick, S. Stehle, J. Wolfram |Titel=Applied pesticide toxicity shifts toward plants and invertebrates, even in GM crops |Sammelwerk=[[Science]] |Band=372 |Datum=2021 |Seiten=81–84}}</ref>
’S gìtt àui klààra Hìnwiisa üss verschììdana Lander, àss dr Päschtiziidiisàtz àui d’ [[Vögel|Voogelpopulàzioon]] beiitrachtigt.<ref name=":1" /> Ìn dr [[Schweiz|Schwiiz]] ìsch dr B’schtànd vu Kültüürlànd-Voogelàrta, wo Ìnsäkta frassa, zitter da 1990er Joohra um 60 % z’ruckgànga — dàs ìsch sehr woohrschiinsig verürsàcht dur dr Päschtiziidiisàtz, wo dr Nààhrungsbààsis fìr dia Veegel reduziart hàt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.vogelwarte.ch/de/atlas/focus/rueckgang-der-insektenfresser |titel=Rückgang der Insektenfresser |abruf=2021-06-04|archiv-url=https://web.archive.org/web/20230607184530/https://www.vogelwarte.ch/de/atlas/focus/rueckgang-der-insektenfresser|archiv-datum=2023-06-07}}</ref>
== d’ Ruckschtand ìn da Laawesmìttel, womm’r assa ==
A Untersüachung vu da Öiropääischa Beheerda fìr Laawesmìttelsìcherhait (EFSA) hàt g’zaigt, àss ìn Öiropà numma-n-a g’rìnga Woohrschiinlikait ìsch, àss d’ Bìrger durs Assa vu Päschtiziidruckschtand ìn Laawesmìttel krànk waara känna.<ref>{{Internetquelle|sprache=de|url=https://www.efsa.europa.eu/de/press/news/190626 |titel=Pestizidrückstände in Lebensmitteln: Wie sieht das Bild in der EU aus?|hrsg=EFSA|datum=2019-06-26|abruf=2025-04-15|archiv-url=https://web.archive.org/web/20230806070423/https://www.efsa.europa.eu/de/press/news/190626|archiv-datum=2023-08-06}}</ref> Noh-n-em Joohresb’rìcht vu da Beheerda, wo d’ Zààhla vun äbba {{formatnum:88000}} Proowa üss da 28 EU-Mìtglììdschtààta noohwiist, sìnn ìn knàpp 96 % vu da Laawesmìttelproowa kää Päschtiziidruckschtand odd’r numma sehr klaina Schpüara, wo unter’m g’sätzliga Wart lììga.<ref>{{Internetquelle|sprache=en-us|url=https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.2903/j.efsa.2019.5743 |titel=The 2017 European Union report on pesticide residues in food|format=PDF|datum=2019-05-26|abruf=2025-04-15|archiv-url=https://web.archive.org/web/20250415205046/https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.2903/j.efsa.2019.5743|archiv-datum=2025-04-15}}</ref> Wämm’r ànna 2023 Kontrolla ìn dr Schwiiz g’màcht hàt, hàt m’r ìn älf Prozant vu da Kültüüra Ruckschtand vu verbottana Päschtiziida noohg’wììsa, unteràndrem vu Dimethoat un Epoxiconazol.<ref>{{Internetquelle |autor=Biljana Gogic, Andreas Lüthi |url=https://www.srf.ch/news/schweiz/schweizer-landwirtschaft-kontrolleure-weisen-einsatz-verbotener-pestizide-nach |titel=Schweizer Landwirtschaft - Kontrolleure weisen Einsatz verbotener Pestizide nach |werk=srf.ch |datum=2025-03-30 |abruf=2025-03-31}}</ref>
Wänn Fràuija wahrend dr [[Schwangerschaft|Schwàngerschàft]] z’vììl Päschtiziidatailala iischnüüfa odd’r assa, nooh wìrd s’ Risiko fìr Faahlgeburta heecher.<ref>{{Literatur |Autor=Siobhan Quenby u. a. |Titel=Miscarriage matters: the epidemiological, physical, psychological, and economic costs of early pregnancy loss |Sammelwerk=The Lancet |Datum=2021-04-26 |DOI=10.1016/S0140-6736(21)00682-6}}</ref>
== Lìteràtüür zem Theema ==
; uff Diitsch
* {{Literatur|Sprache=de|Online=https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/pestizide|Abruf=2025-04-15|Titel=Pestizide|Sammelwerk=[[Brockhaus Enzyklopädie|Brockhüüs Enzüklopädii]]|Verlag=Brockhüüs}}
* {{Literatur|Sprache=de|Titel=Pestizide|Hrsg=K. Landau, G. Pressel|Sammelwerk=Medizinisches Lexikon der beruflichen Belastungen und Gefährdungen|Auflage=2|Verlag=Gentner Verlag|Jahr=2009|ISBN=9783872477156|Online={{Google Buch|BuchID=Y1wEOAAACAAJ}}}}
; uff Anglisch
* {{Literatur|Sprache=en-CA fr|Autor=Freeman L. McEwen|Datum=2013-04-23|Titel=Pesticide|Sammelwerk=[[The Canadian Encyclopedia]]|Verlag=|Online=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/pesticide}}
* {{Literatur|Sprache=en|Hrsg=Marcelo L. Larramendy, Sonia Soloneski|Titel=Pesticides: Toxic Aspects|Verlag=InTech|Jahr=2014|ISBN=978-953-51-1217-4|DOI=10.5772/56979|Kommentar=kààsch’na mìt’m Open Access Download ufflààda}}
* {{Literatur|Sprache=en|Autor=Frederick Rowe David|Titel=Pesticides and the perils of synecdoche in the history of science and environmental history|Sammelwerk=History of Science|Band=57|Nummer=4|Jahr=2019|DOI=10.1177/0073275319848964|Seiten=469–492}}
* {{Literatur|Sprache=en-US|Autor=Frederick Rowe Davis|Titel=Banned: Banned: A History of Pesticides and the Science of Toxicology|Verlag=Yale University Press|Jahr=2014|ISBN=9780300205176|Online={{Google Buch|BuchID=Nxg2BQAAQBAJ}}|Umfang=264}}
* {{Literatur|Sprache=en|Autor=Graham A. Matthews|Titel=A History of Pesticides|Verlag=CABI|Jahr=2018|Umfang=287|Online={{Google Buch|BuchID=XchwDwAAQBAJ}}|ISBN=9781786394873}}
== Weblìnks ==
{{commonscat|Pesticides|Päschtiziida}}
* [https://www.efsa.europa.eu/de/topics/topic/pesticides ''Päschtiziida''] – Informàzioona vu da Öiropääischa Beheerda fìr Laawesmìttelsìcherhait (hoochdiitsch)
* ''[https://www.umweltbundesamt.de/themen/wasser/fluesse/zustand/pestizide-0 Päschtiziida]'' biim diitscha Umwaltbundesàmt (hoochdiitsch)
== Ainzelnoohwiisa ==
<references responsive />
{{Normdaten}}
{{Gesundheitshinweis}}
{{Übersetzungshinweis|de|Pestizid|hochdütsch|255449284}}
[[Kategorie:Chemikalie]]
[[Kategorie:Landwirtschaft]]
[[Kategorie:Botanik]]
[[Kategorie:Hygiene]]
eebxq1t81i0qq0sfqxm88axggwr4vko
Fußball-Weltmeisterschaft 2026
0
94710
1086677
1086414
2026-07-12T04:05:54Z
Holder
491
/* Finalrundi */
1086677
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Fueßball-Wältmaischterschaft 2026}}
{{Infobox Fußballturnier
|name = FIFA Fueßball-Wältmaischterschaft
|kontinent = Welt
|jahr = 2026
|land = {{CAN}}<br />{{MEX}}<br />{{USA|2=USA}}
|untertitel = ''2026 FIFA World Cup''
|bild = Fifa World Cup 2026.svg
|bildgroesse = 120
|bildunterschrift = FIFA-Wältmaischterschaft-2026-Logo (ohni Pokal)
|bewerber = 211
|teilnehmer = 48
|sieger =
|anzahl =
|erstes spiel = 11. Juni 2026 ([[Aztekenstadion|Mexiko-Stadt]])
|endspiel = 19. Juli 2026 ([[MetLife Stadium|East Rutherford]])
|spiele = 104
|tore =
|zuschauer =
|torschützenkönig =
|bester spieler =
|bester torhüter =
|gelbe karten =
|gelbrote karten =
|rote karten =
|strafstöße =
|vorheriges turnier = [[Fußball-Weltmeisterschaft 2022|WM 2022]]
|nachfolgendes turnier = [[Fußball-Weltmeisterschaft 2030|WM 2030]]
}}
D Ändrundi vu dr '''Fueßball-Wältmaischterschaft 2026''' ({{enS|''FIFA World Cup''}}, {{esS|''Copa Mundial de la FIFA''}}) vu dr Manne isch d '''23.''' Uusdragig vu dr [[Fußball-Weltmeisterschaft|Fueßball-Wältmaischterschaft]], em wichtigschte Turnier fir [[Fußball|Fueßball]]-Nationalmannschafte, un findet vum 11. Juni bis zum 19. Juli 2026 z [[Kanada]], z [[Mexiko]] un in de [[Vereinigte Staaten|USA]] statt.
== Spiilort ==
=== z Kanada ===
{{Positionskarte+|Kanada|width=400|float=right|caption=Uusdragigsort z Kanada|places=
{{Positionskarte~|Kanada|lat=49.28|long=-123.12|region=CA|label='''[[Vancouver]]'''|position=right}}
{{Positionskarte~|Kanada|lat=43.7|long=-79.4|region=CA|label='''[[Toronto]]'''|position=top}}
}}
{| class="wikitable sortable zebra"
! Ort !! Stadion<br />(FIFA-Bezeichnung) !! Kapazitet !! Aazahl vu de Spiil!!class="unsortable"| Bild
|-
| [[Toronto]]
| BMO Field<br />(Toronto-Stadion)
| 45.000
|data-sort-value="6"| 5 Gruppespiil<br />1 Sächzehntelfinale
| [[Datei:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|200px]]
|-
| [[Vancouver]]
| BC Place Stadium<br />(Vancouver-Stadion)
| 54.000
|data-sort-value="7"| 5 Gruppespiil<br />1 Sächzehntelfinale<br />1 Achtelfinale
| [[Datei:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|200px]]
|}
=== i de USA ===
{{Positionskarte+|USA 48|float=right|width=400|caption=Uusdragigsort in de USA|places=
{{Positionskarte~|USA 48|lat=32.735687|region=US|long=-97.1080656|label='''[[Arlington (Texas)|Arlington]]'''|position=top}}
{{Positionskarte~|USA 48|lat=33.755|long=-84.39|region=US|label='''[[Atlanta]]'''|position=right}}
{{Positionskarte~|USA 48|lat=40.8179|long=-74.0854|region=US|label='''[[East Rutherford]]'''|position=left}}
{{Positionskarte~|USA 48|lat=42.0627|long=-71.2461|region=US|label='''[[Foxborough]]'''|position=top}}
{{Positionskarte~|USA 48|lat=29.762778|long=-95.383056|region=US|label='''[[Houston]]'''|position=top}}
{{Positionskarte~|USA 48|lat=33.9616800|long=-118.3531300|region=US|label='''[[Inglewood]]'''|position=right}}
{{Positionskarte~|USA 48|lat=39.099722|long=-94.578333|region=US|label='''[[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]'''|position=bottom}}
{{Positionskarte~|USA 48|lat=25.9420400|long=-80.245600|region=US|label='''[[Miami Gardens]]'''|position=left}}
{{Positionskarte~|USA 48|lat=39.9500|long=-75.1667|region=US|label='''[[Philadelphia]]'''|position=bottom}}
{{Positionskarte~|USA 48|lat=37.3541079|long=-121.9552356|region=US|label='''[[Santa Clara (Kalifornien)|Santa Clara]]'''|position=right}}
{{Positionskarte~|USA 48|lat=47.5952|long=-122.3316|region=US|label='''[[Seattle]]'''}}
}}
{| class="wikitable sortable"
! Ort<br />(FIFA-Bezeichnung) !! Stadion<br />(FIFA-Bezeichnung) !! Kapazitet !! Aazahl vu de Spiil!!class="unsortable"| Bild
|-
| [[Arlington (Texas)|Arlington]]<br />([[Dallas-Fort-Worth-Metroplex|Dallas]])
| AT&T Stadium<br />(Dallas-Stadion)
| 94.000
|data-sort-value="9"| 5 Gruppespiil<br />2 Sächzehntelfinale<br />1 Achtelfinale<br />1 Halbfinale
| [[Datei:Cowboys stadium inside view 4.JPG|200px]]
|-
| [[Atlanta]]
| Mercedes-Benz Stadium<br />(Atlanta-Stadion)
| 75.000
|data-sort-value="8"| 5 Gruppespiil<br />1 Sächzehntelfinale<br />1 Achtelfinale<br />1 Halbfinale
| [[Datei:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|200px]]
|-
| [[East Rutherford]]<br />([[New York Metropolitan Area|New York / New Jersey]])
| MetLife Stadium<br />(New-York-New-Jersey-Stadion)
| 82.500
|data-sort-value="8"| 5 Gruppespiil<br />1 Sächzehntelfinale<br />1 Achtelfinale<br />Finale
| [[Datei:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|200px]]
|-
| [[Foxborough]]<br />([[Metropolregion Greater Boston|Boston]])
| Gillette Stadium<br />(Boston-Stadion)
| 65.000
|data-sort-value="7"| 5 Gruppespiil<br />1 Sächzehntelfinale<br />1 Viertelfinale
| [[Datei:Gillette Stadium (Top View).jpg|200px]]
|-
| [[Houston]]
| NRG Stadium<br />(Houston-Stadion)
| 72.000
|data-sort-value="7"| 5 Gruppespiil<br />1 Sächzehntelfinale<br />1 Achtelfinale
| [[Datei:Reliantstadium.jpg|200px]]
|-
| [[Inglewood]]<br />([[Greater Los Angeles Area|Los Angeles]])
| SoFi Stadium<br />(Los-Angeles-Stadion)
| 70.000
|data-sort-value="8"| 5 Gruppespiil<br />2 Sächzehntelfinale<br />1 Viertelfinale
| [[Datei:SoFi Stadium interior 2021.jpg|200px]]
|-
| [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]]
| Arrowhead Stadium<br />(Kansas-City-Stadion)
| 73.000
|data-sort-value="6"| 4 Gruppespiil<br />1 Sächzehntelfinale<br />1 Viertelfinale
| [[Datei:Arrowhead Stadium (October 27, 2019 - 2).jpg|200px]]
|-
| [[Miami Gardens]]<br />([[Metropolregion Miami|Miami]])
| Hard Rock Stadium<br />(Miami-Stadion)
| 65.000
|data-sort-value="7"| 4 Gruppespiil<br />1 Sächzehntelfinale<br />1 Viertelfinale<br />Spiil um Blatz 3
| [[Datei:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|200px]]
|-
| [[Philadelphia]]
| Lincoln Financial Field<br />(Philadelphia-Stadion)
| 69.000
|data-sort-value="6"| 5 Gruppespiil<br />1 Achtelfinale
| [[Datei:Philly (45).JPG|200px]]
|-
| [[Santa Clara (Kalifornien)|Santa Clara]]<br />([[San Francisco Bay Area]])
| Levi’s Stadium<br />(San-Francisco-Bay-Area-Stadion)
| 71.000
|data-sort-value="6"| 5 Gruppespiil<br />1 Sächzehntelfinale
| [[Datei:Broncos vs 49ers preseason game at Levi's Stadium.jpg|200px]]
|-
| [[Seattle]]
| Lumen Field<br />(Seattle-Stadion)
| 69.000
|data-sort-value="6"| 4 Gruppespiil<br />1 Sächzehntelfinale<br />1 Achtelfinale
| [[Datei:Qwest Field North.jpg|200px]]
|}
=== Mexiko ===
{{Positionskarte+ |Mexiko |float=right|width=400 |caption=Uusdragigsort z Mexiko|places=
{{Positionskarte~ |Mexiko |lat=25.6775 |long=-100.2597 |region=MX|label='''[[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]''' |position=left}}
{{Positionskarte~ |Mexiko |lat=19.302911 |long=-99.150442 |region=MX|label='''[[Mexiko-Stadt]]'''|position=bottom}}
{{Positionskarte~ |Mexiko |lat=20.7167 |long=-103.4000 |region=MX|label= '''[[Zapopan]]''' |position=left}}
}}
{| class="wikitable sortable zebra"
! Ort<br />(FIFA-Bezaichnig) !! Stadion<br />(FIFA-Bezaichnig) !! Kapazitet !! Aazahl vu de Spiil!!class="unsortable"| Bild
|-
| [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]]<br />([[Zona Metropolitana de Monterrey|Monterrey]])
| Estadio BBVA<br />Monterrey-Stadion
| 53.500
|data-sort-value="4"| 3 Gruppespiil<br />1 Sächzehntelfinale
| [[Datei:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|200px]]
|-
| [[Mexiko-Stadt]]
| Aztekestadion<br />(Mexiko-Stadt-Stadion)
| 83.000
|data-sort-value="5"| 3 Gruppespiil (darunter das Eröffnungsspiel)<br />1 Sächzehntelfinale<br />1 Achtelfinale
| [[Datei:Soccer game at the Azteca Stadium.JPG|200px]]
|-
| [[Zapopan]]<br />([[Guadalajara (Mexiko)|Guadalajara]])
| Estadio Akron<br />(Guadalajara-Stadion)
| 48.000
|data-sort-value="4"| 4 Gruppespiil
| [[Datei:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|200px]]
|}
== Dailnämmer ==
{| class="wikitable toptextcells zebra"
| '''{{0}}9''' [[Asian Football Confederation|AFC]]
| {{AUS|Australische Fußballnationalmannschaft}}
| {{IRQ|Irakische Fußballnationalmannschaft}}
| {{IRN|Iranische Fußballnationalmannschaft}}
| {{JPN|Japanische Fußballnationalmannschaft}}
| {{JOR|Jordanische Fußballnationalmannschaft}}
| {{QAT|Katarische Fußballnationalmannschaft}} *
| {{SAU|Saudi-arabische Fußballnationalmannschaft}}
| {{KOR|Südkoreanische Fußballnationalmannschaft}}
| {{UZB|Usbekische Fußballnationalmannschaft}}
|-
| rowspan="2"| '''10''' [[Confédération Africaine de Football|CAF]]
| {{EGY|Ägyptische Fußballnationalmannschaft}}
| {{DZA|Algerische Fußballnationalmannschaft}}
| {{COD|Fußballnationalmannschaft der Demokratischen Republik Kongo|DR Kongo}}
| {{CIV|Ivorische Fußballnationalmannschaft}}
| colspan="5"| {{GHA|Ghanaische Fußballnationalmannschaft}}
|-
| {{CPV|Kapverdische Fußballnationalmannschaft}}
| {{MAR|Marokkanische Fußballnationalmannschaft}} *
| {{SEN|Senegalesische Fußballnationalmannschaft}}
| {{ZAF|Südafrikanische Fußballnationalmannschaft}}
| colspan="5"| {{TUN|Tunesische Fußballnationalmannschaft}}
|-
| '''{{0}}6''' [[CONCACAF]]
| {{CUW|Fußballnationalmannschaft von Curaçao}}
| {{HTI|Haitianische Fußballnationalmannschaft}}
| {{CAN|Kanadische Fußballnationalmannschaft}}<br />(Gaschtgeber)
| {{MEX|Mexikanische Fußballnationalmannschaft}} *<br />(Gaschtgeber)
| {{PAN|Panamaische Fußballnationalmannschaft}}
| colspan="4"| {{USA|US-amerikanische Fußballnationalmannschaft|USA}}<br />(Gaschtgeber)
|-
| '''{{0}}6''' [[CONMEBOL]]
| {{ARG|Argentinische Fußballnationalmannschaft}} *<br />(Titelverdaidiger)
| {{BRA|Brasilianische Fußballnationalmannschaft}}
| {{ECU|Ecuadorianische Fußballnationalmannschaft}}
| {{COL|Kolumbianische Fußballnationalmannschaft}}
| {{PRY|Paraguayische Fußballnationalmannschaft}}
| colspan="4"| {{URY|Uruguayische Fußballnationalmannschaft}}
|-
| '''{{0}}1''' [[Oceania Football Confederation|OFC]]
| colspan="9"| {{NZL|Neuseeländische Fußballnationalmannschaft}} *
|-
| rowspan="2"| '''16''' [[UEFA]]
| {{BEL|Belgische Fußballnationalmannschaft}}
| {{BIH|Bosnisch-herzegowinische Fußballnationalmannschaft|Bosnien und Herzegowina}}
| {{DEU|Deutsche Fußballnationalmannschaft}}
| {{ENG|Englische Fußballnationalmannschaft}}
| {{FRA|Französische Fußballnationalmannschaft}}
| {{HRV|Kroatische Fußballnationalmannschaft}}
| {{NLD|Niederländische Fußballnationalmannschaft}}
| colspan="2"| {{NOR|Norwegische Fußballnationalmannschaft}}
|-
| {{AUT|Österreichische Fußballnationalmannschaft}}
| {{PRT|Portugiesische Fußballnationalmannschaft}}
| {{SCO|Schottische Fußballnationalmannschaft}}
| {{SWE|Schwedische Fußballnationalmannschaft}}
| {{CHE|Schweizer Fussballnationalmannschaft}}
| {{ESP|Spanische Fußballnationalmannschaft}} *
| {{CZE|Tschechische Fußballnationalmannschaft}}
| colspan="2"| {{TUR|Türkische Fußballnationalmannschaft}}
|}
Di aktuälle Gwinner vu dr Kontinäntalmaischterschafte sin mit * markiert.
== Gruppephase ==
{| class="wikitable"
!Topf 1
!Topf 2
!Topf 3
!Topf 4
|-
|
{{USA|US-amerikanische Fußballnationalmannschaft|USA}} (14, Gaschtgeber)<br />
{{MEX|Mexikanische Fußballnationalmannschaft}} (15, Gaschtgeber)<br />
{{CAN|Kanadische Fußballnationalmannschaft}} (27, Gaschtgeber)<br />
{{ESP|Spanische Fußballnationalmannschaft}} (1)<br />
{{ARG|Argentinische Fußballnationalmannschaft}} (2, Titelverdaidiger)<br />
{{FRA|Französische Fußballnationalmannschaft}} (3)<br />
{{ENG|Englische Fußballnationalmannschaft}} (4)<br />
{{BRA|Brasilianische Fußballnationalmannschaft}} (5)<br />
{{PRT|Portugiesische Fußballnationalmannschaft}} (6)<br />
{{NLD|Niederländische Fußballnationalmannschaft}} (7)<br />
{{BEL|Belgische Fußballnationalmannschaft}} (8)<br />
{{DEU|Deutsche Fußballnationalmannschaft}} (9)
|
{{HRV|Kroatische Fußballnationalmannschaft}} (10)<br />
{{MAR|Marokkanische Fußballnationalmannschaft}} (11)<br />
{{COL|Kolumbianische Fußballnationalmannschaft}} (13)<br />
{{URY|Uruguayische Fußballnationalmannschaft}} (16)<br />
{{CHE|Schweizer Fussballnationalmannschaft}} (17)<br />
{{JPN|Japanische Fußballnationalmannschaft}} (18)<br />
{{SEN|Senegalesische Fußballnationalmannschaft}} (19)<br />
{{IRN|Iranische Fußballnationalmannschaft}} (20)<br />
{{KOR|Südkoreanische Fußballnationalmannschaft}} (22)<br />
{{ECU|Ecuadorianische Fußballnationalmannschaft}} (23)<br />
{{AUT|Österreichische Fußballnationalmannschaft}} (24)<br />
{{AUS|Australische Fußballnationalmannschaft}} (26)
|
{{NOR|Norwegische Fußballnationalmannschaft}} (29)<br />
{{PAN|Panamaische Fußballnationalmannschaft}} (30)<br />
{{EGY|Ägyptische Fußballnationalmannschaft}} (34)<br />
{{DZA|Algerische Fußballnationalmannschaft}} (35)<br />
{{SCO|Schottische Fußballnationalmannschaft}} (36)<br />
{{PRY|Paraguayische Fußballnationalmannschaft}} (39)<br />
{{TUN|Tunesische Fußballnationalmannschaft}} (40)<br />
{{CIV|Ivorische Fußballnationalmannschaft}} (42)<br />
{{UZB|Usbekische Fußballnationalmannschaft}} (50)<br />
{{QAT|Katarische Fußballnationalmannschaft}} (51)<br />
{{SAU|Saudi-arabische Fußballnationalmannschaft}} (60)<br />
{{ZAF|Südafrikanische Fußballnationalmannschaft}} (61)
|
{{JOR|Jordanische Fußballnationalmannschaft}} (66)<br />
{{CPV|Kapverdische Fußballnationalmannschaft}} (68)<br />
{{GHA|Ghanaische Fußballnationalmannschaft}} (72)<br />
{{CUW|Fußballnationalmannschaft von Curaçao}} (82)<br />
{{HTI|Haitianische Fußballnationalmannschaft}} (84)<br />
{{NZL|Neuseeländische Fußballnationalmannschaft}} (86)<br />
{{BIH|Bosnisch-herzegowinische Fußballnationalmannschaft}} (71) *<br />
{{COD|Fußballnationalmannschaft der Demokratischen Republik Kongo|DR Kongo}} (56) *<br />
{{IRQ|Irakische Fußballnationalmannschaft}} (58) *<br />
{{SWE|Schwedische Fußballnationalmannschaft}} (43) *<br />
{{CZE|Tschechische Fußballnationalmannschaft}} (44) *<br />
{{TUR|Türkische Fußballnationalmannschaft}} (25) *
|}
=== Gruppe A ===
{{Fußballtabelle/Kopf|nosort=1|float=right|Team=Land}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=1|Verein='''{{MEX|Mexikanische Fußballnationalmannschaft}}'''|S=3|U=0|N=0|ET=6|GT=0}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=2|Verein='''{{ZAF|Südafrikanische Fußballnationalmannschaft}}'''|S=1|U=1|N=1|ET=2|GT=3}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=ffffcc|Rang=3|Verein={{KOR|Südkoreanische Fußballnationalmannschaft}}|S=1|U=0|N=2|ET=2|GT=3}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=ffffff|Rang=4|Verein={{CZE|Tschechische Fußballnationalmannschaft}}|S=0|U=1|N=2|ET=2|GT=6}}
|}
{{Fußballspiel kurz/Kopf|2=}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Do., 11. Juni 2026 am 13:00 Uhr (21:00 Uhr MESZ) z Mexiko-Stadt|'''Mexiko'''|Sidafrika|2:0 (1:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Do., 11. Juni 2026 am 20:00 Uhr (Fr., 12. Juni am 4:00 Uhr MESZ) z Zapopan|'''Sidkorea'''|Tschechie|2:1 (0:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Do., 18. Juni 2026 am 12:00 Uhr (18:00 Uhr MESZ) z Atlanta|Tschechie|Sidafrika|1:1 (1:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Do., 18. Juni 2026 am 19:00 Uhr (Fr., 19. Juni am 3:00 Uhr MESZ) z Zapopan|'''Mexiko'''|Sidkorea|1:0 (0:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Mi., 24. Juni 2026 am 19:00 Uhr (Do., 25. Juni am 3:00 Uhr MESZ) z Mexiko-Stadt|Tschechie|Mexiko|0:3 (0:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Mi., 24. Juni 2026 am 19:00 Uhr (Do., 25. Juni am 3:00 Uhr MESZ) z Guadalupe|Sidafrika|Sidkorea|1:0 (0:0)}}
|}
=== Gruppe B ===
{{Fußballtabelle/Kopf|nosort=1|float=right|Team=Land}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=1|Verein='''{{CHE|Schweizer Fussballnationalmannschaft}}'''|S=2|U=1|N=0|ET=7|GT=3}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=2|Verein='''{{CAN|Kanadische Fußballnationalmannschaft}}'''|S=1|U=1|N=1|ET=8|GT=3}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=ffffcc|Rang=3|Verein={{BIH|Bosnisch-herzegowinische Fußballnationalmannschaft}}|S=1|U=1|N=1|ET=5|GT=6}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=ffffff|Rang=4|Verein={{QAT|Katarische Fußballnationalmannschaft}}|S=0|U=1|N=2|ET=2|GT=10}}
|}
{{Fußballspiel kurz/Kopf|2=}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Fr., 12. Juni 2026 am 15:00 Uhr (21:00 Uhr MESZ) z Toronto|Kanada|Bosnie un Herzegowina|1:1 (0:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Sa., 13. Juni 2026 am 12:00 Uhr (21:00 Uhr MESZ) z Santa Clara|Katar|Schwyz|1:1 (0:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Do., 18. Juni 2026 am 12:00 Uhr (21:00 Uhr MESZ) z Inglewood|'''Schwyz'''|Bosnie un Herzegowina|4:1 (0:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Do., 18. Juni 2026 am 15:00 Uhr (Fr., 19. Juni am 0:00 Uhr MESZ) z Vancouver|'''Kanada'''|Katar|6:0 (3:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Mi., 24. Juni 2026 am 12:00 Uhr (21:00 Uhr MESZ) z Vancouver|Schwyz|Kanada|2:1 (0:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Mi., 24. Juni 2026 am 12:00 Uhr (21:00 Uhr MESZ) z Seattle|Bosnie un Herzegowina|Katar|3:1 (2:1)}}
|}
=== Gruppe C ===
{{Fußballtabelle/Kopf|nosort=1|float=right|Team=Land}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=1|Verein='''{{BRA|Brasilianische Fußballnationalmannschaft}}'''|S=2|U=1|N=0|ET=7|GT=1}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=2|Verein='''{{MAR|Marokkanische Fußballnationalmannschaft}}'''|S=2|U=1|N=0|ET=6|GT=3}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=ffffcc|Rang=3|Verein={{SCO|Schottische Fußballnationalmannschaft}}|S=1|U=0|N=2|ET=1|GT=4}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=ffffff|Rang=4|Verein={{HTI|Haitianische Fußballnationalmannschaft}}|S=0|U=0|N=3|ET=2|GT=8}}
|}
{{Fußballspiel kurz/Kopf|2=}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Sa., 13. Juni 2026 am 18:00 Uhr (So., 14. Juni am 0:00 Uhr MESZ) z East Rutherford|Brasilie|Marokko|1:1 (1:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Sa., 13. Juni 2026 am 21:00 Uhr (So., 14. Juni am 3:00 Uhr MESZ) z Foxborough|Haiti|'''Schottland'''|0:1 (0:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Fr., 19. Juni 2026 am 18:00 Uhr (Sa., 20. Juni am 0:00 Uhr MESZ) z Foxborough|Schottland|'''Marokko'''|0:1 (0:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Fr., 19. Juni 2026 am 20:30 Uhr (Sa., 20. Juni am 2:30 Uhr MESZ) z Philadelphia|'''Brasilie'''|Haiti|3:0 (3:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Mi., 24. Juni 2026 am 18:00 Uhr (Do., 25. Juni am 0:00 Uhr MESZ) z Miami Gardens|Schottland|Brasilie|0:3 (0:2)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Mi., 24. Juni 2026 am 18:00 Uhr (Do., 25. Juni am 0:00 Uhr MESZ) z Atlanta|Marokko|Haiti|4:2 (2:2)}}
|}
=== Gruppe D ===
{{Fußballtabelle/Kopf|nosort=1|float=right|Team=Land}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=1|Verein='''{{USA|US-amerikanische Fußballnationalmannschaft}}'''|S=2|U=0|N=1|ET=8|GT=4}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=2|Verein={{AUS|Australische Fußballnationalmannschaft}}|S=1|U=1|N=1|ET=2|GT=2}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=ffffcc|Rang=3|Verein={{PRY|Paraguayische Fußballnationalmannschaft}}|S=1|U=1|N=1|ET=2|GT=4}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=ffffff|Rang=4|Verein={{TUR|Türkische Fußballnationalmannschaft}}|S=1|U=0|N=2|ET=3|GT=5}}
|}
{{Fußballspiel kurz/Kopf|2=}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Fr., 12. Juni 2026 am 18:00 Uhr (Sa., 13. Juni am 3:00 Uhr MESZ) z Inglewood|'''USA'''|Paraguay|4:1 (3:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Sa., 13. Juni 2026 am 21:00 Uhr (So., 14. Juni am 6:00 Uhr MESZ) z Vancouver|'''Auschtralie'''|Dirkei|2:0 (1:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Fr., 19. Juni 2026 am 12:00 Uhr (21:00 Uhr MESZ) z Seattle|'''USA'''|Auschtralie|2:0 (2:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Fr., 19. Juni 2026 am 20:00 Uhr (Sa., 20. Juni am 5:00 Uhr MESZ) z Santa Clara|Dirkei|'''Paraguay'''|0:1 (0:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Do., 25. Juni 2026 am 19:00 Uhr (Fr., 26. Juni am 4:00 Uhr MESZ) z Inglewood|'''Dirkei'''|USA|3:2 (2:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Do., 25. Juni 2026 am 19:00 Uhr (Fr., 26. Juni am 4:00 Uhr MESZ) z Santa Clara|Paraguay|Auschtralie|0:0}}
|}
=== Gruppe E ===
{{Fußballtabelle/Kopf|nosort=1|float=right|Team=Land}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=1|Verein='''{{DEU|Deutsche Fußballnationalmannschaft}}'''|S=2|U=0|N=1|ET=10|GT=4}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=2|Verein='''{{CIV|Ivorische Fußballnationalmannschaft}}'''|S=2|U=0|N=1|ET=4|GT=2}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=3|Verein='''{{ECU|Ecuadorianische Fußballnationalmannschaft}}|S=1|U=1|N=1|ET=2|GT=2}}'''
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=ffffff|Rang=4|Verein={{CUW|Fußballnationalmannschaft von Curaçao}}|S=0|U=1|N=2|ET=1|GT=9}}
|}
{{Fußballspiel kurz/Kopf|2=}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|So., 14. Juni 2026 am 12:00 Uhr (19:00 Uhr MESZ) z Houston|'''Dytschland'''|Curaçao|7:1 (3:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|So., 14. Juni 2026 am 19:00 Uhr (Mo., 15. Juni am 1:00 Uhr MESZ) z Philadelphia|'''Elfebaikischte'''|Ecuador|1:0 (0:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Sa., 20. Juni 2026 am 16:00 Uhr (22:00 Uhr MESZ) z Toronto|'''Dytschland'''|Elfebaikischte|2:1 (0:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Sa., 20. Juni 2026 am 19:00 Uhr (So., 21. Juni am 2:00 Uhr MESZ) z Kansas City|Ecuador|Curaçao|0:0}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Do., 25. Juni 2026 am 16:00 Uhr (22:00 Uhr MESZ) z Philadelphia|Curaçao|'''Elfebaikischte'''|0:2 (0:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Do., 25. Juni 2026 am 16:00 Uhr (22:00 Uhr MESZ) z East Rutherford|'''Ecuador'''|Dytschland|2:1 (1:1)}}
|}
=== Gruppe F ===
{{Fußballtabelle/Kopf|nosort=1|float=right|Team=Land}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=1|Verein='''{{NLD|Niederländische Fußballnationalmannschaft}}|S=2|U=1|N=0|ET=10|GT=4}}'''
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=2|Verein='''{{JPN|Japanische Fußballnationalmannschaft}}'''|S=1|U=2|N=0|ET=7|GT=3}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=3|Verein='''{{SWE|Schwedische Fußballnationalmannschaft}}'''|S=1|U=1|N=1|ET=7|GT=7}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=ffffff|Rang=4|Verein={{TUN|Tunesische Fußballnationalmannschaft}}|S=0|U=0|N=3|ET=2|GT=12}}
|}
{{Fußballspiel kurz/Kopf|2=}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|So., 14. Juni 2026 am 15:00 Uhr (22:00 Uhr MESZ) z Arlington|Niderlande|Japan|2:2 (0:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|So., 14. Juni 2026 am 20:00 Uhr (Mo., 15. Juni am 4:00 Uhr MESZ) z Guadalupe|'''Schwede'''|Tunesien|5:1 (2:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Sa., 20. Juni 2026 am 12:00 Uhr (19:00 Uhr MESZ) z Houston|'''Niderlande'''|Schwede|5:1 (2:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Sa., 20. Juni 2026 am 22:00 Uhr (So., 21. Juni am 6:00 Uhr MESZ) z Guadalupe|Tunesie|'''Japan'''|0:4 (0:2)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Do., 25. Juni 2026 am 18:00 Uhr (Fr., 26. Juni am 1:00 Uhr MESZ) z Arlington|Japan|Schwede|1:1 (0:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Do., 25. Juni 2026 am 18:00 Uhr (Fr., 26. Juni am 1:00 Uhr MESZ) z Kansas City|Tunesie|'''Niderlande'''|1:3 (0:2)}}
|}
=== Gruppe G ===
{{Fußballtabelle/Kopf|nosort=1|float=right|Team=Land}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=1|Verein={{BEL|Belgische Fußballnationalmannschaft}}|S=1|U=2|N=0|ET=6|GT=2}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=2|Verein={{EGY|Ägyptische Fußballnationalmannschaft}}|S=1|U=2|N=0|ET=5|GT=3}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=ffffcc|Rang=3|Verein={{IRN|Iranische Fußballnationalmannschaft}}|S=0|U=3|N=0|ET=3|GT=3}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=ffffff|Rang=4|Verein={{NZL|Neuseeländische Fußballnationalmannschaft}}|S=0|U=1|N=2|ET=4|GT=10}}
|}
{{Fußballspiel kurz/Kopf|2=}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Mo., 15. Juni 2026 am 12:00 Uhr (21:00 Uhr MESZ) z Seattle|Belgie|Egypte|1:1 (0:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Mo., 15. Juni 2026 am 18:00 Uhr (Di., 16. Juni am 3:00 Uhr MESZ) z Inglewood|Iran|Neiseeland|2:2 (1:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|So., 21. Juni 2026 am 12:00 Uhr (21:00 Uhr MESZ) z Inglewood|Belgie|Iran|0:0}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|So., 21. Juni 2026 am 18:00 Uhr (Mo., 22. Juni am 3:00 Uhr MESZ) z Vancouver|Neiseeland|'''Egypte'''|1:3 (1:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Fr., 26. Juni 2026 am 20:00 Uhr (Sa., 27. Juni am 5:00 Uhr MESZ) z Seattle|Egypte|Iran|1:1 (1:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Fr., 26. Juni 2026 am 20:00 Uhr (Sa., 27. Juni am 5:00 Uhr MESZ) z Vancouver|Neiseeland|'''Belgie'''|1:5 (0:1)}}
|}
=== Gruppe H ===
{{Fußballtabelle/Kopf|nosort=1|float=right|Team=Land}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=1|Verein={{ESP|Spanische Fußballnationalmannschaft}}|S=2|U=1|N=0|ET=5|GT=0}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=2|Verein={{CPV|Kapverdische Fußballnationalmannschaft}}|S=0|U=3|N=0|ET=2|GT=2}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=ffffcc|Rang=3|Verein={{URY|Uruguayische Fußballnationalmannschaft}}|S=0|U=2|N=1|ET=3|GT=4}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=ffffff|Rang=4|Verein={{SAU|Saudi-arabische Fußballnationalmannschaft}}|S=0|U=2|N=1|ET=1|GT=5}}
|}
{{Fußballspiel kurz/Kopf|2=}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Mo., 15. Juni 2026 am 12:00 Uhr (18:00 Uhr MESZ) z Atlanta|Spanie|Kap Verde|0:0}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Mo., 15. Juni 2026 am 18:00 Uhr (Di., 16. Juni am 0:00 Uhr MESZ) z Miami Gardens|Saudi-Arabie|Uruguay|1:1 (1:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|So., 21. Juni 2026 am 12:00 Uhr (18:00 Uhr MESZ) z Atlanta|Spanie|Saudi-Arabie|4:0 (3:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|So., 21. Juni 2026 am 18:00 Uhr (Mo., 22. Juni am 0:00 Uhr MESZ) z Miami Gardens|Uruguay|Kap Verde|2:2 (2:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Fr., 26. Juni 2026 am 19:00 Uhr (Sa., 27. Juni am 2:00 Uhr MESZ) z Houston|Kap Verde|Saudi-Arabie|0:0}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Fr., 26. Juni 2026 am 18:00 Uhr (Sa., 27. Juni am 2:00 Uhr MESZ) z Zapopan|Uruguay|Spanie|0:1 (0:1)}}
|}
=== Gruppe I ===
{{Fußballtabelle/Kopf|nosort=1|float=right|Team=Land}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=1|Verein='''{{FRA|Fußball-Weltmeisterschaft 2026/Frankreich}}'''|S=3|U=0|N=0|ET=10|GT=2}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=2|Verein='''{{NOR|Norwegische Fußballnationalmannschaft}}'''|S=2|U=0|N=1|ET=8|GT=7}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=ffffcc|Rang=3|Verein={{SEN|Senegalesische Fußballnationalmannschaft}}|S=1|U=0|N=2|ET=8|GT=6}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=ffffff|Rang=4|Verein={{IRQ|Irakische Fußballnationalmannschaft}}|S=0|U=0|N=3|ET=1|GT=12}}
|}
{{Fußballspiel kurz/Kopf|2=}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Di., 16. Juni 2026 am 15:00 Uhr (21:00 Uhr MESZ) z East Rutherford|'''Frankrych'''|Senegal|3:1 (0:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Di., 16. Juni 2026 am 18:00 Uhr (Mi., 17. Juni am 0:00 Uhr MESZ) z Foxborough|Irak|'''Norwege'''|1:4 (1:2)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Mo., 22. Juni 2026 am 17:00 Uhr (23:00 Uhr MESZ) z Philadelphia|'''Frankrych'''|Irak|3:0 (1:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Mo., 22. Juni 2026 am 20:00 Uhr (Di., 23. Juni am 2:00 Uhr MESZ) z East Rutherford|'''Norwege'''|Senegal|3:2 (1:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Fr., 26. Juni 2026 am 15:00 Uhr (21:00 Uhr MESZ) z Foxborough|Norwege|'''Frankrych'''|1:4 (1:3)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Fr., 26. Juni 2026 am 15:00 Uhr (21:00 Uhr MESZ) z Toronto|'''Senegal'''|Irak|5:0 (1:0)}}
|}
=== Gruppe J ===
{{Fußballtabelle/Kopf|nosort=1|float=right|Team=Land}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=1|Verein='''{{ARG|Argentinische Fußballnationalmannschaft}}'''|S=3|U=0|N=0|ET=8|GT=1}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=2|Verein={{AUT|Österreichische Fußballnationalmannschaft}}|S=1|U=1|N=1|ET=6|GT=6}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=ffffcc|Rang=3|Verein={{DZA|Algerische Fußballnationalmannschaft}}|S=1|U=1|N=1|ET=5|GT=7}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=ffffff|Rang=4|Verein={{JOR|Jordanische Fußballnationalmannschaft}}|S=0|U=0|N=3|ET=3|GT=8}}
|}
{{Fußballspiel kurz/Kopf|2=}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Di., 16. Juni 2026 am 20:00 Uhr (Mi., 17. Juni am 3:00 Uhr MESZ) z Kansas City|'''Argentinie'''|Algerie|3:0 (1:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Di., 16. Juni 2026 am 21:00 Uhr (Mi., 17. Juni am 6:00 Uhr MESZ) z Santa Clara|'''Eschtrych'''|Jordanie|3:1 (1:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Mo., 22. Juni 2026 am 12:00 Uhr (19:00 Uhr MESZ) z Arlington|'''Argentinien'''|Eschtrych|2:0 (1:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Mo., 22. Juni 2026 am 20:00 Uhr (Di., 23. Juni am 5:00 Uhr MESZ) z Santa Clara|Jordanie|'''Algerie'''|1:2 (1:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Sa., 27. Juni 2026 am 21:00 Uhr (So., 28. Juni am 4:00 Uhr MESZ) z Kansas City|Algerie|Eschtrych|3:3 (1:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Sa., 27. Juni 2026 am 21:00 Uhr (So., 28. Juni am 4:00 Uhr MESZ) z Arlington|Jordanie|'''Argentinie'''|1:3 (0:2)}}
|}
=== Gruppe K ===
{{Fußballtabelle/Kopf|nosort=1|float=right|Team=Land}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=1|Verein='''{{COL|Kolumbianische Fußballnationalmannschaft}}'''|S=2|U=1|ET=4|GT=1}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=2|Verein='''{{PRT|Portugiesische Fußballnationalmannschaft}}'''|S=1|U=2|ET=6|GT=1}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=3|Verein='''{{COD|Fußballnationalmannschaft der Demokratischen Republik Kongo|DR Kongo}}'''|S=1|U=1|N=1|ET=4|GT=3}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=ffffff|Rang=4|Verein={{UZB|Usbekische Fußballnationalmannschaft}}|N=3|ET=2|GT=11}}
|}
{{Fußballspiel kurz/Kopf|2=}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Mi., 17. Juni 2026 am 12:00 Uhr (19:00 Uhr [[UTC+2|MESZ]]) in Houston|Portugal|DR Kongo|1:1 (1:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Mi., 17. Juni 2026 am 20:00 Uhr (Do., 18. Juni am 4:00 Uhr MESZ) z Mexiko-Stadt|Usbekischtan|'''Kolumbie'''|1:3 (0:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Di., 23. Juni 2026 am 12:00 Uhr (19:00 Uhr MESZ) z Houston|'''Portugal'''|Usbekischtan|5:0 (3:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Di., 23. Juni 2026 am 20:00 Uhr (Mi., 24. Juni am 4:00 Uhr MESZ) z Zapopan|'''Kolumbie'''|DR Kongo|1:0 (0:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Sa., 27. Juni 2026 am 19:30 Uhr (So., 28. Juni am 1:30 Uhr MESZ) z Miami Gardens|Kolumbie|Portugal|0:0}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Sa., 27. Juni 2026 am 19:30 Uhr (So., 28. Juni am 1:30 Uhr MESZ) z Atlanta|'''DR Kongo'''|Usbekischtan|3:1 (0:1)}}
|}
=== Gruppe L ===
{{Fußballtabelle/Kopf|nosort=1|float=right|Team=Land}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=1|Verein='''{{ENG|Englische Fußballnationalmannschaft}}'''|S=2|U=1|ET=6|GT=2}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=2|Verein='''{{HRV|Kroatische Fußballnationalmannschaft}}'''|S=2|N=1|ET=5|GT=5}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=b9ffc5|Rang=3|Verein='''{{GHA|Ghanaische Fußballnationalmannschaft}}'''|S=1|U=1|N=1|ET=2|GT=2}}
{{Fußballtabelle/Zeile|Farbe=ffffff|Rang=4|Verein={{PAN|Panamaische Fußballnationalmannschaft}}|N=3|ET=0|GT=4}}
|}
{{Fußballspiel kurz/Kopf|2=}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Mi., 17. Juni 2026 am 15:00 Uhr (22:00 Uhr MESZ) z Arlington|'''Ängland'''|Kroazie|4:2 (2:2)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Mi., 17. Juni 2026 am 19:00 Uhr (Do., 18. Juni am 1:00 Uhr MESZ) z Toronto|'''Ghana'''|Panama|1:0 (0:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Di., 23. Juni 2026 am 16:00 Uhr (22:00 Uhr MESZ) z Foxborough|Ängland|Ghana|0:0}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Di., 23. Juni 2026 am 19:00 Uhr (Mi., 24. Juni am 1:00 Uhr MESZ) z Toronto|Panama|'''Kroazie'''|0:1 (0:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Sa., 27. Juni 2026 am 17:00 Uhr (23:00 Uhr MESZ) z East Rutherford|Panama|'''Ängland'''|0:2 (0:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Sa., 27. Juni 2026 am 17:00 Uhr (23:00 Uhr MESZ) z Philadelphia|'''Kroazie'''|Ghana|2:1 (1:0)}}
|}
=== Tabelle vu dr Gruppedritte ===
{{Fußballtabelle/Kopf|nosort=x|Team=Land}} !! FP-Pkt.!! WRL !! Gruppe
{{Fußballtabelle/Zeile |Farbe=b9ffc5 |Rang=1 |S=1 |U=1 |N=1 |ET=4 |GT=3 |Verein='''{{COD|Fußballnationalmannschaft der Demokratischen Republik Kongo|DR Kongo}}'''}} || −5 || 46 ||[[#Gruppe K|K]]
{{Fußballtabelle/Zeile |Farbe=b9ffc5 |Rang=2 |S=1 |U=1 |N=1 |ET=7 |GT=7 |Verein='''{{SWE|Schwedische Fußballnationalmannschaft}}'''}} || −5 || 38 || [[#Gruppe F|F]]
{{Fußballtabelle/Zeile |Farbe=b9ffc5 |Rang=3 |S=1 |U=1 |N=1 |ET=2 |GT=2 |Verein='''{{GHA|Ghanaische Fußballnationalmannschaft}}'''}} || −3 || 73 || [[#Gruppe L|L]]
{{Fußballtabelle/Zeile |Farbe=b9ffc5 |Rang=4 |S=1 |U=1 |N=1 |ET=2 |GT=2 |Verein='''{{ECU|Ecuadorianische Fußballnationalmannschaft}}'''}} || −5 || 23 ||[[#Gruppe E|E]]
{{Fußballtabelle/Zeile |Farbe=b9ffc5 |Rang=5 |S=1 |U=1 |N=1 |ET=5 |GT=6 |Verein='''{{BIH|Bosnisch-herzegowinische Fußballnationalmannschaft|Bosnien und Herzegowina}}'''}} || −10 || 64 ||[[#Gruppe B|B]]
{{Fußballtabelle/Zeile |Farbe=b9ffc5 |Rang=6 |S=1 |U=1 |N=1 |ET=5 |GT=7 |Verein='''{{DZA|Algerische Fußballnationalmannschaft}}'''}} || −1 || 28 || [[#Gruppe J|J]]
{{Fußballtabelle/Zeile |Farbe=b9ffc5 |Rang=7 |S=1 |U=1 |N=1 |ET=2 |GT=4 |Verein='''{{PRY|Paraguayische Fußballnationalmannschaft}}'''}} || −12 || 41 || [[#Gruppe D|D]]
{{Fußballtabelle/Zeile |Farbe=b9ffc5 |Rang=8 |S=1 |U=0 |N=2 |ET=8 |GT=6 |Verein='''{{SEN|Senegalesische Fußballnationalmannschaft}}'''}} || −2 || 15||[[#Gruppe I|I]]
{{Fußballtabelle/Zeile |Farbe=ffffff |Rang=9 |S=0 |U=3 |N=0 |ET=3 |GT=3 |Verein={{IRN|Iranische Fußballnationalmannschaft}}}} || −6 || 20 || [[#Gruppe G|G]]
{{Fußballtabelle/Zeile |Farbe=ffffff |Rang=10 |S=1 |U=0 |N=2 |ET=2 |GT=3 |Verein={{KOR|Südkoreanische Fußballnationalmannschaft}}}} || −4 || 25 || [[#Gruppe A|A]]
{{Fußballtabelle/Zeile |Farbe=ffffff |Rang=11 |S=1 |U=0 |N=2 |ET=1 |GT=4 |Verein={{SCO|Schottische Fußballnationalmannschaft}}}} || −5 || 42 || [[#Gruppe C|C]]
{{Fußballtabelle/Zeile |Farbe=ffffff |Rang=12 |S=0 |U=2 |N=1 |ET=3 |GT=4 |Verein={{URY|Uruguayische Fußballnationalmannschaft}}}} || −9 || 16 ||[[#Gruppe H|H]]
|}
== Finalrundi ==
=== Iberblick ===
{{Turnierplan32-Platz3
| RD1 = '''Sächzehntelfinale'''<br /><small>28. Juni – 3. Juli</small>
| RD2 = '''Achtelfinale'''<br /><small>4. Juli – 7. Juli</small>
| RD3 = '''Viertelfinale'''<br /><small>9. Juli – 11. Juli</small>
| RD4 = '''Halbfinale'''<br /><small>14. Juli – 15. Juli</small>
| RD5 = '''Finale'''<br /><small>19. Juli</small>
| RD5-2 = '''Spiil am Blatz 3'''<br /><small>18. Juli</small>
| team-width=<!-- Werkseinstellung: 130px -->
| score-width=<!-- Werkseinstellung: 25px -->
| group1 =
| group2 =
| group3 =
| group4 =
<!-- Sechzehntelfinale-->
| RD1-seed01 = E1
| RD1-team01 = {{GER|Deutsche Fußballnationalmannschaft}}
| RD1-score01 = 1 (3)
| RD1-seed02 = D3
| RD1-team02 = '''{{PAR|Paraguayische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD1-score02 = {{0|<sup> E</sup>}}'''1 (4)'''{{FN|E}}
| RD1-seed03 = I1
| RD1-team03 = '''{{FRA|Französische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD1-score03 = '''3'''
| RD1-seed04 = F3
| RD1-team04 = {{SWE|Schwedische Fußballnationalmannschaft}}
| RD1-score04 = 0
| RD1-seed05 = A2
| RD1-team05 = {{ZAF|Südafrikanische Fußballnationalmannschaft}}
| RD1-score05 = 0
| RD1-seed06 = B2
| RD1-team06 = '''{{CAN|Kanadische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD1-score06 = '''1'''
| RD1-seed07 = F1
| RD1-team07 = {{NLD|Niederländische Fußballnationalmannschaft}}
| RD1-score07 =1 (2)
| RD1-seed08 = C2
| RD1-team08 = '''{{MAR|Marokkanische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD1-score08 = {{0|<sup> E</sup>}}'''1 (3)'''{{FN|E}}
| RD1-seed09 = K2
| RD1-team09 = '''{{PRT|Portugiesische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD1-score09 = '''2'''
| RD1-seed10 = L2
| RD1-team10 = {{HRV|Kroatische Fußballnationalmannschaft}}
| RD1-score10 = 1
| RD1-seed11 = H1
| RD1-team11 = '''{{ESP|Spanische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD1-score11 = '''3'''
| RD1-seed12 = J2
| RD1-team12 = {{AUT|Österreichische Fußballnationalmannschaft}}
| RD1-score12 = 0
| RD1-seed13 = D1
| RD1-team13 = '''{{USA|US-amerikanische Fußballnationalmannschaft|USA}}'''
| RD1-score13 = '''2'''
| RD1-seed14 = B3
| RD1-team14 = {{BIH|Bosnisch-herzegowinische Fußballnationalmannschaft|Bosnie-Herzegowina}}
| RD1-score14 = 0
| RD1-seed15 = G1
| RD1-team15 = '''{{BEL|Belgische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD1-score15 ={{0|<sup>V</sup>}}'''3'''{{FN|V}}
| RD1-seed16 = I3
| RD1-team16 = {{SEN|Senegalesische Fußballnationalmannschaft}}
| RD1-score16 = 2
| RD1-seed17 = C1
| RD1-team17 = '''{{BRA|Brasilianische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD1-score17 = '''2'''
| RD1-seed18 = F2
| RD1-team18 = {{JPN|Japanische Fußballnationalmannschaft}}
| RD1-score18 = 1
| RD1-seed19 = E2
| RD1-team19 = {{CIV|Ivorische Fußballnationalmannschaft}}
| RD1-score19 = 1
| RD1-seed20 = I2
| RD1-team20 = '''{{NOR|Norwegische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD1-score20 = '''2'''
| RD1-seed21 = A1
| RD1-team21 = '''{{MEX|Mexikanische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD1-score21 = '''2'''
| RD1-seed22 = E3
| RD1-team22 = {{ECU|Ecuadorianische Fußballnationalmannschaft}}
| RD1-score22 = 0
| RD1-seed23 = L1
| RD1-team23 = '''{{ENG|Englische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD1-score23 = '''2'''
| RD1-seed24 = K3
| RD1-team24 = {{COD|Fußballnationalmannschaft der Demokratischen Republik Kongo|DR Kongo}}
| RD1-score24 = 1
| RD1-seed25 = J1
| RD1-team25 = '''{{ARG|Argentinische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD1-score25 = {{0|<sup>V</sup>}}'''3'''{{FN|V}}
| RD1-seed26 = H2
| RD1-team26 = {{CPV|Fußball-Weltmeisterschaft 2026/Kap Verde}}
| RD1-score26 = 2
| RD1-seed27 = D2
| RD1-team27 = {{AUS|Australische Fußballnationalmannschaft}}
| RD1-score27 = 1 (2)
| RD1-seed28 = G2
| RD1-team28 = '''{{EGY|Ägyptische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD1-score28 = {{0|<sup> E</sup>}}'''1 (4)'''{{FN|E}}
| RD1-seed29 = B1
| RD1-team29 = '''{{CHE|Schweizer Fussballnationalmannschaft}}'''
| RD1-score29 = '''2'''
| RD1-seed30 = J3
| RD1-team30 = {{DZA|Algerische Fußballnationalmannschaft}}
| RD1-score30 = 0
| RD1-seed31 = K1
| RD1-team31 = '''{{COL|Kolumbianische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD1-score31 = '''1'''
| RD1-seed32 = L3
| RD1-team32 = {{GHA|Ghanaische Fußballnationalmannschaft}}
| RD1-score32 = 0
<!-- Achtelfinale -->
| RD2-seed01 = D3
| RD2-team01 ={{PAR|Paraguayische Fußballnationalmannschaft}}
| RD2-score01 = 0
| RD2-seed02 = I1
| RD2-team02 = '''{{FRA|Französische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD2-score02 = '''1'''
| RD2-seed03 = B2
| RD2-team03 = {{CAN|Kanadische Fußballnationalmannschaft}}
| RD2-score03 = 0
| RD2-seed04 =C2
| RD2-team04 ='''{{MAR|Marokkanische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD2-score04 = '''3'''
| RD2-seed05 = K2
| RD2-team05 = {{PRT|Portugiesische Fußballnationalmannschaft}}
| RD2-score05 = 0
| RD2-seed06 = H1
| RD2-team06 = '''{{ESP|Spanische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD2-score06 = '''1'''
| RD2-seed07 = D1
| RD2-team07 = {{USA|US-amerikanische Fußballnationalmannschaft|USA}}
| RD2-score07 = 1
| RD2-seed08 = G1
| RD2-team08 = '''{{BEL|Belgische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD2-score08 = '''4'''
| RD2-seed09 = C1
| RD2-team09 = {{BRA|Brasilianische Fußballnationalmannschaft}}
| RD2-score09 = 1
| RD2-seed10 = I2
| RD2-team10 = '''{{NOR|Norwegische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD2-score10 = '''2'''
| RD2-seed11 = A1
| RD2-team11 = {{MEX|Mexikanische Fußballnationalmannschaft}}
| RD2-score11 = 2
| RD2-seed12 = L1
| RD2-team12 = '''{{ENG|Englische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD2-score12 = '''3'''
| RD2-seed13 = J1
| RD2-team13 = '''{{ARG|Argentinische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD2-score13 = '''3'''
| RD2-seed14 = G2
| RD2-team14 = {{EGY|Ägyptische Fußballnationalmannschaft}}
| RD2-score14 = 2
| RD2-seed15 = B1
| RD2-team15 = '''{{CHE|Schweizer Fussballnationalmannschaft}}'''
| RD2-score15 = {{0|<sup> E</sup>}}'''0 (4)'''{{FN|E}}
| RD2-seed16 = K1
| RD2-team16 = {{COL|Kolumbianische Fußballnationalmannschaft}}
| RD2-score16 = 0 (3)
<!-- Viertelfinale -->
| RD3-seed01 =
| RD3-team01 = '''{{FRA|Französische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD3-score01 = '''2'''
| RD3-seed02 =
| RD3-team02 = {{MAR|Marokkanische Fußballnationalmannschaft}}
| RD3-score02 = 0
| RD3-seed03 =
| RD3-team03 = '''{{ESP|Spanische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD3-score03 = '''2'''
| RD3-seed04 =
| RD3-team04 = {{BEL|Belgische Fußballnationalmannschaft}}
| RD3-score04 = 1
| RD3-seed05 =
| RD3-team05 = {{NOR|Norwegische Fußballnationalmannschaft}}
| RD3-score05 = 1
| RD3-seed06 =
| RD3-team06 = '''{{ENG|Englische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD3-score06 = {{0|<sup>V</sup>}}'''2'''{{FN|V}}
| RD3-seed07 =
| RD3-team07 = '''{{ARG|Argentinische Fußballnationalmannschaft}}'''
| RD3-score07 = {{0|<sup>V</sup>}}'''3'''{{FN|V}}
| RD3-seed08 =
| RD3-team08 = {{CHE|Schweizer Fussballnationalmannschaft}}
| RD3-score08 = 1
<!-- Halbfinale -->
| RD4-seed01 =
| RD4-team01 = {{FRA|Französische Fußballnationalmannschaft}}
| RD4-score01 =
| RD4-seed02 =
| RD4-team02 = {{ESP|Spanische Fußballnationalmannschaft}}
| RD4-score02 =
| RD4-seed03 =
| RD4-team03 = {{ENG|Englische Fußballnationalmannschaft}}
| RD4-score03 =
| RD4-seed04 =
| RD4-team04 = {{ARG|Argentinische Fußballnationalmannschaft}}
| RD4-score04 =
| RD5-seed01 =
| RD5-team01 =
| RD5-score01 =
| RD5-seed02 =
| RD5-team02 =
| RD5-score02=
}}
=== Sächzehntelfinale ===
{{Fußballspiel kurz/Kopf|12.5|}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-73 - So., 28. Juni 2026 am 12:00 Uhr (21:00 Uhr MESZ) z [[Inglewood]] (Los-Angeles-Stadion)|5=ZAF|Südafrika|8=CAN|'''Kanada'''|0:1 (0:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-76 - Mo., 29. Juni 2026 am 12:00 Uhr (19:00 Uhr MESZ) z [[Houston]] (Houston-Stadion)|5=BRA|'''Brasilie'''|8=JPN|Japan|2:1 (0:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-74 - Mo., 29. Juni 2026 am 16:30 Uhr (22:30 Uhr MESZ) z [[Foxborough]] (Boston-Stadion)|5=DEU|Dytschland|8=PRY|'''Paraguay'''| 1:1 n. V. (1:1, 0:1), 3:4 i. E.}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-75 - Mo., 29. Juni 2026 am 19:00 Uhr (Di., 30. Juni am 3:00 Uhr MESZ) z [[Guadalupe (Nuevo León)|Guadalupe]] (Monterrey-Stadion)|5=NLD|Niderlande|8=MAR|'''Marokko'''|1:1 n. V. (1:1, 0:0), 2:3 i. E.}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-78 - Di., 30. Juni 2026 am 12:00 Uhr (19:00 Uhr MESZ) z [[Arlington (Texas)|Arlington]] (Dallas-Stadion)|5=CIV|Elfebaikischte|8=NOR|'''Norwege'''|1:2 (0:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-77 - Di., 30. Juni 2026 am 17:00 Uhr (23:00 Uhr MESZ) z [[East Rutherford]] (New-York-New-Jersey-Stadion)|5=FRA|'''Frankrych'''|8=SWE|Schwede|3:0 (1:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-79 - Di., 30. Juni 2026 am 19:00 Uhr (Mi., 1. Juli am 3:00 Uhr MESZ) z [[Mexiko-Stadt]] (Mexiko-Stadt-Stadion)|5=MEX|Mexiko|8=ECU|Ecuador|2:0 (2:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-80 - Mi., 1. Juli 2026 am 12:00 Uhr (18:00 Uhr MESZ) z [[Atlanta]] (Atlanta-Stadion)|5=ENG|'''Ängland'''|8=COD|DR Kongo|2:1 (0:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-82 - Mi., 1. Juli 2026 am 13:00 Uhr (22:00 Uhr MESZ) z [[Seattle]] (Seattle-Stadion)|5=BEL|'''Belgie'''|8=SEN|Senegal|3:2 n. V. (2:2, 0:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-81 - Mi., 1. Juli 2026 am 17:00 Uhr (Do., 2. Juli am 2:00 Uhr MESZ) z [[Santa Clara (Kalifornien)|Santa Clara]] (San-Francisco-Bay-Area-Stadion)|5=USA|'''USA''' |8=BIH|Bosnie-Herzegowina|2:0 (1:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-84 - Do., 2. Juli 2026 am 12:00 Uhr (21:00 Uhr MESZ) z [[Inglewood]] (Los-Angeles-Stadion)|5=ESP|'''Spanie'''|8=AUT|Eschtrych|3:0 (1:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-83 - Do., 2. Juli 2026 am 19:00 Uhr (Fr., 3. Juli am 1:00 MESZ) z [[Toronto]] (Toronto-Stadion)|5=PRT|'''Portugal'''|8=HRV|Kroatie|2:1 (0:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-85 - Do., 2. Juli 2026 am 20:00 Uhr (Fr., 3. Juli am 5:00 Uhr MESZ) z [[Vancouver]] (Vancouver-Stadion)|5=CHE|'''Schwyz'''|8=DZA|Algerie|2:0 (1:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-88 - Fr., 3. Juli 2026 am 13:00 Uhr (20:00 Uhr MESZ) z [[Arlington (Texas)|Arlington]] (Dallas-Stadion)|5=AUS|Auschtralie|8=EGY|'''Egypte'''|1:1 n. V. (1:1, 0:1), 2:4 i. E.}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-86 - Fr., 3. Juli 2026 am 18:00 Uhr (Sa., 4. Juli am 0:00 Uhr MESZ) z [[Miami Gardens]] (Miami-Stadion)|5=ARG|'''Argentinie'''|8=CPV|Kap Verde|3:2 n. V. (1:1, 1:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-87 - Fr., 3. Juli 2026 am 20:30 Uhr (Sa., 4. Juli am 3:30 Uhr MESZ) z [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] (Kansas-City-Stadion)|5=COL|'''Kolumbie'''|8=GHA|Ghana|1:0 (1:0)}}
|}
=== Achtelfinale ===
{{Fußballspiel kurz/Kopf|2=}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-90 - Sa., 4. Juli am 12:00 Uhr (19:00 Uhr MESZ) z [[Houston]] ([[NRG Stadium|Houston-Stadion]])|5=CAN|Kanada|8=MAR|'''Marokko'''|0:3 (0:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-89 - Sa., 4. Juli am 17:00 Uhr (23:00 Uhr MESZ) z [[Philadelphia]] ([[Lincoln Financial Field|Philadelphia-Stadion]])|5=PRY|Paraguay|8=FRA|'''Frankrych'''|0:1 (0:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-91 - So., 5. Juli am 16:00 Uhr (22:00 Uhr MESZ) z [[East Rutherford]] ([[MetLife Stadium|New-York-New-Jersey-Stadion]])|5=BRA|Brasilie|8=NOR|'''Norwege'''|1:2 (0:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-92 - So., 5. Juli am 18:00 Uhr (Mo., 6. Juli am 2:00 Uhr MESZ) z [[Mexiko-Stadt]] ([[Aztekenstadion|Mexiko-Stadt-Stadion]])|5=MEX|Mexiko|8=ENG|Ängland|2:3 (1:2)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-93 - Mo., 6. Juli am 14:00 Uhr (21:00 Uhr MESZ) z [[Arlington (Texas)|Arlington]] ([[AT&T Stadium|Dallas-Stadion]])|5=POR|Portugal|8=ESP|'''Spanie'''|0:1 (0:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-94 - Mo., 6. Juli am 17:00 Uhr (Di., 7. Juli am 2:00 Uhr MESZ) z [[Seattle]] ([[Lumen Field|Seattle-Stadion]])|5=USA|USA|8=BEL|'''Belgie'''|1:4 (1:2)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-95 - Di., 7. Juli am 12:00 Uhr (18:00 Uhr MESZ) z [[Atlanta]] ([[Mercedes-Benz Stadium|Atlanta-Stadion]])|5=ARG|'''Argentinie'''|8=EGY|Egypte|3:2 (0:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Match-96 - Di., 7. Juli am 13:00 Uhr (22:00 Uhr MESZ) z [[Vancouver]] ([[BC Place Stadium|Vancouver-Stadion]])|5=CHE|'''Schwyz'''|8=COL|Kolumbie|0:0 n.V., 4:3 i.E.}}
|}
=== Viertelfinale ===
{{Fußballspiel kurz/Kopf|2=}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Do., 9. Juli am 16:00 Uhr (22:00 Uhr MESZ) z [[Foxborough]] (Boston-Stadion)|'''Frankrych'''|Marokko|2:0 (0:0)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Fr., 10. Juli am 12:00 Uhr (21:00 Uhr MESZ) z [[Inglewood]] (SoFi Stadium)|'''Spanie'''|Belgie|2:1 (1:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Sa., 11. Juli am 17:00 Uhr (23:00 Uhr MESZ) z [[Miami Gardens]] (Hard Rock Stadium)|Norwege|'''Ängland'''|1:2 n. V. (1:1, 1:1)}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Sa., 11. Juli am 20:00 Uhr (So., 12. Juli am 3:00 Uhr MESZ) z [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] (Arrowhead Stadium)|'''Argentinie'''|Schwyz|3:1 n. V. (1:1, 1:0)}}
|}
=== Halbfinale ===
{{Fußballspiel kurz/Kopf|2=}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Di., 14. Juli am 14:00 Uhr (21:00 Uhr MESZ) z [[Arlington (Texas)|Arlington]] (AT&T Stadium) |Frankrych|Spanie|}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Mi., 15. Juli am 15:00 Uhr (21:00 Uhr MESZ) z [[Atlanta]] (Mercedes-Benz Stadium)|Ängland|Argentinie|}}
|}
=== Spiil um Blatz 3 ===
{{Fußballspiel kurz/Kopf|2=}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|Sa., 18. Juli am 17:00 Uhr (23:00 Uhr MESZ) z [[Miami Gardens]] (Hard Rock Stadium) |Verlierer Halbfinale 1|Verlierer Halbfinale 2|}}
|}
=== Finale ===
{{Fußballspiel kurz/Kopf|2=}}
{{Fußballspiel kurz/Zeile|So., 19. Juli am 15:00 Uhr (21:00 Uhr MESZ) z [[East Rutherford]] (MetLife Stadium)|Siiger Halbfinale 1|Siiger Halbfinale 2|}}
|}
== Weblink ==
{{Commonscat|2026 FIFA World Cup|Fußball-Weltmeisterschaft 2026|audio=1|video=1}}
* [https://www.fifa.com/de/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 Offiziälli Websyte vu dr FIFA zur WM 2026]
{{Navigationsleiste Fußball-Weltmeisterschaften der Männer}}
{{SORTIERUNG:FussballWeltmeisterschaft 2026}}
[[Kategorie:Fueßball-Wältmaischterschaft]]
[[Kategorie:Sport z Kanada]]
[[Kategorie:Fuessball z Mexiko]]
[[Kategorie:Sport i der USA]]
m14ua47yhxp26vqm3xqazvaben2a8un
Skonflix
0
94797
1086648
2026-07-11T14:05:34Z
Praytt
121603
Hinzugefügter Inhalt.
1086648
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Unternehmen
|Name = Skonflix
|Logo = Skonflix_Logomark.png
|Unternehmensform = Skon Inc.
|Gründungsdatum = 2024
|Sitz =
|Leitung =
|Mitarbeiteranzahl =
|Grundkapital =
|Umsatz =
|Bilanzsumme =
|Branche = Filmwirtschaft
|Produkte =
|Homepage = www.skonflix.com
}}
'''Skonflix''' isch e Online-Plattform, wo als digitale Streaming-Guide un Suech-Aggregator funktioniert. S'Projekt wird vu de Muettergsellschaft Skon Inc. (gründet ane 2024) gführt. D'Plattform dient als zringbiemte Katalog, wo Nutzer Filme un Serine chönne sueche, detaillierti Produktionsdate abfroge un luege, wo d'Inhalt legal bi verschidene Streaming-Abieter wie [[Netflix]], HBO Max, Disney+, Hulu, Fandango at Home, [[Apple TV]] oder Amazon Prime Video laufe. <ref>{{Cite web|url= https://www.skonflix.com/about|title=About - Skonflix|website=skonflix.com|titel=Skonflix About Page|archiv-datum=2026-04-12}}</ref> D'Architektur basiert uf eme interne Datensyschtem, wo d'Verfiegbiigkeit abgleicht, ohni dass jemols Videodateie uf dee eigne Server gspeichert oder gstreamt wärde.
== Gschicht ==
D'Plattform isch am 8. April 2024 <ref>{{Cite web|url= https://www.wikidata.org/wiki/Q139820610|title=Skonflix - Wlikdata|website=wikidate.org|titel=Skonflix Wikidata Item|archiv-datum=2026-04-12}}</ref> vu Skon Inc. gründet worde, eme tech-orientierte Undernähme, wo uf Medie-Awendige spezialisiert isch. De Hauptgrund für d'Entwicklig isch d'Fragmentierig vum Streaming-Märkt gsi, dodeschdur d'Nutzer oft uf vili verschideni Abonnements mien zuegripe, nume zum d'Verfiegbiigkeit vume Titel z'prüefe. Nooch de erschte Entwickligsphase isch d'Datebank kontinuierlich aktualisiert un im Johr 2026 vollständig gstartet worde.
== Plattform-Übersicht ==
D'Struktur vum Portal verbindet alli Informatione in eme gmeinsame Netzwärk. Wenn e Benutzer e Titel ufrieft, zeigt s'Syschtem Kurzzusammenfassige, Trailer, offizielli Clips, Veröffentlichungstermine un au d'Ynnahme an de Kinokasse (Box Office). Zuedem wärde Produktionsdate wie d'Dauer, d'Filmlocation un d'bedeiligte Studio ufglistet. <ref>{{Cite web|url= https://plus.wikimonde.com/wiki/Skonflix |title=Skonflix Wiki on WikimondePlus|website=plus.wikimonde.com|archiv-datum=2026-04-12}}</ref>
Des automatisierte Syschtem pflegt au e Verzeichnis für Schaupiiler un Regisseure, wo d'Biografie direkt mit de Filmografie verchnüpft. In de Community chönne d'Nutzer au Textkritike schriibe un d'Titel bewerte. Für de eigne Überblick cha mer Titel in persönliche Watchlischte spichere un d'Mundart-Plattform merkt sich au de Fortschritt vu Serineepisode über d'Sitzige ewäg. E Standort-Modul gseht de Standort vum Nutzer un zeigt d'direkte Links zu de offizielle Miet-, Chauf- oder Streaming-Anebote im jewilige Land.
== Weblink ==
* [https://www.skonflix.com/ Websyte vu dr Skonflix]
== Quälle ==
[[Category:Entertainment databases]]
[[Category:Internet directories]]
[[Category:Websites founded in 2024]]
[[Category:2026 establishments]]
fvkgmtjg1piiqywn62vwj8p2bjqzwz0