Wikipedia alswiki https://als.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Houptsyte MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Medium Spezial Diskussion Benutzer Benutzer Diskussion Wikipedia Wikipedia Diskussion Datei Datei Diskussion MediaWiki MediaWiki Diskussion Vorlage Vorlage Diskussion Hilfe Hilfe Diskussion Kategorie Kategorie Diskussion Portal Portal Diskussion Buech Buech Diskussion Wort Wort Diskussion Text Text Diskussion Spruch Spruch Diskussion Nochricht Nochricht Diskussion TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 12734 1089750 1089599 2026-10-23T12:27:00Z Freigut 8945 1089750 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Däärwil}} {{Infobox Ort in der Schweiz | NAME_ORT = Däärwil<br /><small>Therwil</small> | BILDPFAD_KARTE = Karte Gemeinde Therwil 2007.png | BILDPFAD_WAPPEN = Coat of arms of Therwil.svg | REGION-ISO = CH-BL | BEZIRK = [[Arlesheim (Bezirk)|Arlesheim]] | IMAGEMAP = Bezirk Arlesheim | BFS = 2775 | PLZ = 4106 | UN/LOCODE = CH THW | BREITENGRAD = 47.499997 | LÄNGENGRAD = 7.550012 | HÖHE = 306 | FLÄCHE = 7.63 | WEBSITE = www.therwil.ch }} {{Dialekt|Baseldeutsch|Baseldytsch|Däärwilerdidsch}} '''Däärwil,''' '''Däärwyl''' oder jung au ''Deerwyl'' (hochdüdsch ''Therwil'') isch e [[politische Gemeinde|politischi Gmeind]] im [[Arlesheim (Bezirk)|Bezirk Arlise]] vom [[Kanton]] [[Kanton Basel-Landschaft|Basel-Landschaft]] in dr [[Schweiz|Schwiiz]].<ref>ortsnamen.ch (2026), Datensatz «Therwil», <nowiki>https://ortsnamen.ch/de/record/261016696</nowiki>; Baselbieter Namenbuch; Sprachatlas der deutschen Schweiz; Ortschaftenverzeichnis; swissNAMES3D</ref> == Geografyy == Däärwil isch im middlere [[Leimental|Leimetal]]. Dr [[Bann (Gebiet)|Bann]] good öbe vom [[Birsig]] bis übere ins [[Birs]]tal. Grösseri Gwässer gids zwar nid. Me chönd drfür faschd saage, dass z Däärwil all die ville Bäch vom Leimetal zämme fliesse. S Dorf gränzd an d Leimedaler Gmäinde [[Oberwil BL|Oberwyl]], [[Biel-Benken|Biel und Bängge]], em scho [[Kanton Solothurn|solothurnische]] [[Witterswil|Wyderschwyl]], und den widder s baselbyederische [[Ettingen|Eddige]]. In die andery Richdyg gränzd dr Bann no an die zwäi Birseggische Gmäinde [[Aesch BL|Ääsch]] und [[Reinach BL|Rynech]]. Dr Gmäindsbann umfassd 766 ha Land. Do drfo sind 196 ha bewalded, 386 ha wärde landwirdschafdlech gnuzzd und denne sind no 184 ha Siidlygsgebied. ==Dorfwabbe== E gäle Schild mid eme schwarze Vieregg im oobere lingge Egge (heraldisch gsee<ref>[http://www.baselland.ch/therwil-htm.275650.0.html http://www.baselland.ch/therwil-htm.275650.0.html] {{Webarchiv|text=Archivlink |url=http://www.baselland.ch/therwil-htm.275650.0.html |wayback=20081229004003}}</ref>, noch allgemeiner Betrachtig obe rächts). Das isch s Wabbe vo dr scho im Middelalder ussgschdorbene Familie "von Terwilr". ==Dorfbild== Z Däärwil food dr zämmehängendi Agglomerationsgürdel vo dr Schdadd [[Basel]] aa. Für d Yywooner bieded das dr Vordäil, dass sy vo dr guede faschd scho schdäddische Infraschdruktur und sehr groose Nööchy zur Nadur providiere chönne. Me isch mid em Dram inere vierdel Schdund im Zendrum vo Basel, aber zfuess in fünf Minude irgendwo uf Wald und Wiise. S enorme Waggsdum vom Agglomorazionsgürdel vo Basel hed au s Dorfbild vo Däärwil enorm verändered. Hüdde chönd me, wenn me Gmänds- und Landesgränze äifach emol missachded, Däärwil faschd scho als zu Basel zueghörig bezäichne. Das obwool e Dischdanz vo 10 km und drey andery Gmäinde drzwüsche liige. D Yywoonerzahl hed sich in Däärwil in de ledschde hunderd [[Jahr|Joor]] zimleg genau verzääfachd. Das fierd drzue, dass dr dörflechy Charaggder als wie mee am verschwinde isch. Dr Dorfchärn sälber isch in de sächziger und sibziger Joore mid vyereggige Betonbaude zerschdüggled worde. Hüde schdön die verbliibene Buurehüüser zwüsche weniger schööne Blögg mit Flachdächer. Woobyy, es gid no Ördle, wo Däärwil dr dörflechy Charaggder hed chönne palde. Im Middlere Kräis zum Byschbyyl cha me eme Bächle nooch bis hindere an die aldi Müüli spaziere. Me chönd dörd no mäine, d Schdadd syg wyd wäg. ==Bevölgerig== [[Datei:Kirche-St.Stephan-Therwil.jpg|thumb|Chile St. Stephan, Therwil]] Uursprüngleg wär Däärwil e [[Katholizismus|katholische]] Ord. D Lüd hän iire ganz äigeny [[Dialekt|Dialäkd]] kha, wo eigendlech es gmisch us [[Elsässisch]] und [[Schweizerdeutsch|Schwyzerdüdsch]] isch gsii. Däärwiler sin e wäldoffes Volgg, wo aber doch sehr mid Ord und Tal verbunde sind. Hüde driffd me aber nümmy vill ächdi Däärwiler a. Under de ville Zuezüger vom ledschde [[Jahrhundert|Joorhunderd]] sind sy faschd e chli undergange. Die folgende Zaale zäige das reladiv düdlech: * Huushäld 4'640 * Yywooner/ine 9'348 * Däärwiler Bürger/ine 1'076 * Bürger/ine vo andere Baselbieder Gmäynde 1'227 * Üübrigy Schwyzer/ine 5'842 * Total Schwyzer/ine 8'145 (87.13%) * Ussländer/ine 1'203 (12.87%) Au wenn me die religiöse Zaale aaluegd, merggd me nümmi, dass Däärwil äigendlech e katholisch Ord wär: * evangelisch-reformierd 3'209 * römisch-katholisch 3'243 * chrischd-katholisch 57 * andery 802 * konfessionslos 2'037 ''(D Quelle vo de Zaale: www.therwil.ch, Schdand: 31.12.2005)'' ==Gschichd== ===Ganz fryener=== Vili Fünd züüge vonere seer frye Besiidlyg vo Däärwil. Me hed villy Sache us dr [[Steinzeit|Jungstäizyd]], dr [[Bronzezeit|Bronzezyd]] und dr [[Eisenzeit|Yysezyd]] gfunde. === Basel und s Fürschdbischdum Basel === S erschdi mol isch Däärwil mid em Name Tervvilre im Joor 1223 erwäänd worde. Mid em Noochberord [[Ettingen|Ettige]], wo dr Däärwiler Chirche underschdande isch, heds sich dörde dr [[Bischof]] vo Basel und s [[Kloster Reichenau|Chloschder Reichenau]] d Herschafd däild. D Lehensherschafd hed dr Graf vo Thierstein gha. Wo 1519 Thiersteiner ussgschdorbe sin, hän sich d [[Solothurn|Solothurner]] und dr Bischof vo Basel um d Rächd am Ord gschdridde. Schlussändlech hed d Schdadd Basel denne 1525 ins [[Burgrecht|Burgrächd]] gnoo, und dr Ord den au [[Reformation|reformierd]]. Dr Bischof hed aber schlussändlech doch d Üüberhand gwunne, indem er 1555 vo de Solothurner mid de Reichenauer Rächd beleend worde isch. 1585 hed er das Dorf widder vo Basel chönne löse und hed den grad e [[Gegenreformation|Gegereformation]] duuregfyerd. So isch Däärwil für die nägschde baar hunderd Joor Bsitz vom [[Fürstbischof|Fürschdbischof]] vo Basel gsii. Das [[Fürstbistum Basel|Fürschdbischdum Basel]] isch e Land gsi, wo meer oder weniger dr hüdigi Jura ([[Kanton Jura|Kandon Jura]] und dr [[Kanton Bern|Bärner]] Jura), s Laufetal, s [[Birseck]] und no e baar süddüdschi und [[Sundgau|sundgauischi]] Dörfer umfassd hed. Nachdäm es im Bischof vo Basel im reformierde Basel nümmi e so gued ergange isch, hed er sy Siz definitiv ins jurassische [[Pruntrut]] verschobe. Dr Bischof vo Basel wär immer gärn dr [[Alte Eidgenossenschaft|Eidgenosseschafd]] bydrädde, aber die hän nid vill vo im welle wüsse. E so ischs Birsegg, und drmid au Däärwil erschd seer vill schbööder schwyzerisch worde als dr [[Kanton Basel|Kandon Basel]]. ===Dr Dryssygjeerigy Chriegg=== Wäärend em [[Dreißigjähriger Krieg|Dryssygjeerige Chriegg]] hed Däärwil au enorm miesse lyyde. Als Dorf vom Fürschdbischdum Basel heds nid vill Schuzz gnosse. Dye Gmände vom Leimental, wo zu Solothurn und zu Basel ghöörd hän, händ dangg dr schdargge Eidgenosseschafd seer vill weniger myesse lyyde. Däärwil hed seer villy Plünderige und Brandschazzige myesse erlääbe. Wär den 1640 nid umchoo isch, hed under Hungersnööd und Süüchene glidde. ===Die Raurachisch Repuplik und die franzessisch Revolution=== Denne isch es e gueds Zydle lang rächd ruhig gsii. Erschd wo in [[Frankreich|Frankrych]] d [[Französische Revolution|Revoluzion]] ussbroche isch, sin au im Fürschdbischdum als wie meer Freyhäidsböim ufgschdelld worde. 1792 hän den die yyhäimische Revoluzionäre mit Underschdüzig vo de Franzose die Raurachisch Repuplik ussgrueffe und dr Bischof gschdürzd. E so isch us em Fürschdbischdum eini vo de erschde französische Dochderrepuplike worde. Dye hed aber nid lang beschdande. Churz drufaabe hän d Franzose das Gebyed denn iirem äigene Land yyverläibd. Somid hed Däärwil bis zum Zämmebruch vom Rych vom [[Napoleon]] zu Frankrych khörd. Bim [[Wiener Kongress]] 1815 isch den s Gebied vom ehemalige Fürschdbischdum Basel nöi verdäild worde. D [[Bern|Bärner]] hän dr [[Kanton Jura|Jura]] und s [[Laufental|Laufetal]] bechoo, wärend s Birseck, also au Däärwil, zu Basel gange isch. Erschd ab däm Daag hed Däärwil wirklech zur [[Schweiz|Schwyz]] ghörd. ===Kandonsdrennig vo Basel=== Das häissd aber nid, das es in Däärwil denne ruhig und friidlech worde isch. Im Gegedäil. D Lüd vom Birseck hän doch scho Demokratie und au dr Freyhäidskampf drfüür kennegleerd. Basel isch, wie äigendlech die mäischde schwyzer Ord zu dääre Zyd, widder ins Ancien Regime zruggkheyd. Es isch vo dä aristokratisch prägde Zünfd beherschd worde. D Landbevölkerig hed do nid vill zmälde kha. E so isch es au nid erschduunlech, dass bim [[Basler Kantonsteilung|Basler Bürgerchrieg]] 1833 Birsegger faschd no am gschlossnigschde hinder dr Revolution gschande sind. Z saage isch do äu no, dass dr Häupdrevoluzionär in däm Konfligt, dr [[Stephan Gutzwiller]], e Däärwiler gsii isch. E so hed Däärwil nur 18 [[Jahr|Joor]] nach em Byydridd zur Schwyz scho widder d Schdaadszueghörigkäid gwägslet, nämleg zum neu gschaffene Halbkandon [[Kanton Basel-Landschaft|Basel-Landschaft]]. == Lüt == * [[Stephan Gutzwiller]] (1802–1875), Politiker, uf d Wält cho z Therwil == Weblink == {{commonscat|Therwil|Däärwil}} * [https://www.therwil.ch www.therwil.ch – offizielly Website vo dr Gmäynd Däärwil] * [https://www.daerwil.ch www.daerwil.ch – alles Rund um Däärwil] * [https://www.leimental.ch www.leimental.ch – d Websyde vom Vrcheersveräin Leimetal] * [https://web.archive.org/web/20081229004003/http://www.baselland.ch/therwil-htm.275650.0.html Infos vom Kanton] * [http://www.maennerchor-therwil.ch Alles über dr Männerchor Däärwil] == Fuessnote == <references/> {{Navigationsleiste Bezirk Arlesheim}} {{Normdaten}} [[Kategorie:Ort (Kanton Basel-Landschaft)]] [[Kategorie:Arlesheim (Bezirk)]] [[Kategorie:Leimedaal]] 0fnhnxqhwfhp41oqzpn9gmi4bumtjdr 1089751 1089750 2026-10-23T12:28:02Z Freigut 8945 /* Weblink */ 1089751 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Däärwil}} {{Infobox Ort in der Schweiz | NAME_ORT = Däärwil<br /><small>Therwil</small> | BILDPFAD_KARTE = Karte Gemeinde Therwil 2007.png | BILDPFAD_WAPPEN = Coat of arms of Therwil.svg | REGION-ISO = CH-BL | BEZIRK = [[Arlesheim (Bezirk)|Arlesheim]] | IMAGEMAP = Bezirk Arlesheim | BFS = 2775 | PLZ = 4106 | UN/LOCODE = CH THW | BREITENGRAD = 47.499997 | LÄNGENGRAD = 7.550012 | HÖHE = 306 | FLÄCHE = 7.63 | WEBSITE = www.therwil.ch }} {{Dialekt|Baseldeutsch|Baseldytsch|Däärwilerdidsch}} '''Däärwil,''' '''Däärwyl''' oder jung au ''Deerwyl'' (hochdüdsch ''Therwil'') isch e [[politische Gemeinde|politischi Gmeind]] im [[Arlesheim (Bezirk)|Bezirk Arlise]] vom [[Kanton]] [[Kanton Basel-Landschaft|Basel-Landschaft]] in dr [[Schweiz|Schwiiz]].<ref>ortsnamen.ch (2026), Datensatz «Therwil», <nowiki>https://ortsnamen.ch/de/record/261016696</nowiki>; Baselbieter Namenbuch; Sprachatlas der deutschen Schweiz; Ortschaftenverzeichnis; swissNAMES3D</ref> == Geografyy == Däärwil isch im middlere [[Leimental|Leimetal]]. Dr [[Bann (Gebiet)|Bann]] good öbe vom [[Birsig]] bis übere ins [[Birs]]tal. Grösseri Gwässer gids zwar nid. Me chönd drfür faschd saage, dass z Däärwil all die ville Bäch vom Leimetal zämme fliesse. S Dorf gränzd an d Leimedaler Gmäinde [[Oberwil BL|Oberwyl]], [[Biel-Benken|Biel und Bängge]], em scho [[Kanton Solothurn|solothurnische]] [[Witterswil|Wyderschwyl]], und den widder s baselbyederische [[Ettingen|Eddige]]. In die andery Richdyg gränzd dr Bann no an die zwäi Birseggische Gmäinde [[Aesch BL|Ääsch]] und [[Reinach BL|Rynech]]. Dr Gmäindsbann umfassd 766 ha Land. Do drfo sind 196 ha bewalded, 386 ha wärde landwirdschafdlech gnuzzd und denne sind no 184 ha Siidlygsgebied. ==Dorfwabbe== E gäle Schild mid eme schwarze Vieregg im oobere lingge Egge (heraldisch gsee<ref>[http://www.baselland.ch/therwil-htm.275650.0.html http://www.baselland.ch/therwil-htm.275650.0.html] {{Webarchiv|text=Archivlink |url=http://www.baselland.ch/therwil-htm.275650.0.html |wayback=20081229004003}}</ref>, noch allgemeiner Betrachtig obe rächts). Das isch s Wabbe vo dr scho im Middelalder ussgschdorbene Familie "von Terwilr". ==Dorfbild== Z Däärwil food dr zämmehängendi Agglomerationsgürdel vo dr Schdadd [[Basel]] aa. Für d Yywooner bieded das dr Vordäil, dass sy vo dr guede faschd scho schdäddische Infraschdruktur und sehr groose Nööchy zur Nadur providiere chönne. Me isch mid em Dram inere vierdel Schdund im Zendrum vo Basel, aber zfuess in fünf Minude irgendwo uf Wald und Wiise. S enorme Waggsdum vom Agglomorazionsgürdel vo Basel hed au s Dorfbild vo Däärwil enorm verändered. Hüdde chönd me, wenn me Gmänds- und Landesgränze äifach emol missachded, Däärwil faschd scho als zu Basel zueghörig bezäichne. Das obwool e Dischdanz vo 10 km und drey andery Gmäinde drzwüsche liige. D Yywoonerzahl hed sich in Däärwil in de ledschde hunderd [[Jahr|Joor]] zimleg genau verzääfachd. Das fierd drzue, dass dr dörflechy Charaggder als wie mee am verschwinde isch. Dr Dorfchärn sälber isch in de sächziger und sibziger Joore mid vyereggige Betonbaude zerschdüggled worde. Hüde schdön die verbliibene Buurehüüser zwüsche weniger schööne Blögg mit Flachdächer. Woobyy, es gid no Ördle, wo Däärwil dr dörflechy Charaggder hed chönne palde. Im Middlere Kräis zum Byschbyyl cha me eme Bächle nooch bis hindere an die aldi Müüli spaziere. Me chönd dörd no mäine, d Schdadd syg wyd wäg. ==Bevölgerig== [[Datei:Kirche-St.Stephan-Therwil.jpg|thumb|Chile St. Stephan, Therwil]] Uursprüngleg wär Däärwil e [[Katholizismus|katholische]] Ord. D Lüd hän iire ganz äigeny [[Dialekt|Dialäkd]] kha, wo eigendlech es gmisch us [[Elsässisch]] und [[Schweizerdeutsch|Schwyzerdüdsch]] isch gsii. Däärwiler sin e wäldoffes Volgg, wo aber doch sehr mid Ord und Tal verbunde sind. Hüde driffd me aber nümmy vill ächdi Däärwiler a. Under de ville Zuezüger vom ledschde [[Jahrhundert|Joorhunderd]] sind sy faschd e chli undergange. Die folgende Zaale zäige das reladiv düdlech: * Huushäld 4'640 * Yywooner/ine 9'348 * Däärwiler Bürger/ine 1'076 * Bürger/ine vo andere Baselbieder Gmäynde 1'227 * Üübrigy Schwyzer/ine 5'842 * Total Schwyzer/ine 8'145 (87.13%) * Ussländer/ine 1'203 (12.87%) Au wenn me die religiöse Zaale aaluegd, merggd me nümmi, dass Däärwil äigendlech e katholisch Ord wär: * evangelisch-reformierd 3'209 * römisch-katholisch 3'243 * chrischd-katholisch 57 * andery 802 * konfessionslos 2'037 ''(D Quelle vo de Zaale: www.therwil.ch, Schdand: 31.12.2005)'' ==Gschichd== ===Ganz fryener=== Vili Fünd züüge vonere seer frye Besiidlyg vo Däärwil. Me hed villy Sache us dr [[Steinzeit|Jungstäizyd]], dr [[Bronzezeit|Bronzezyd]] und dr [[Eisenzeit|Yysezyd]] gfunde. === Basel und s Fürschdbischdum Basel === S erschdi mol isch Däärwil mid em Name Tervvilre im Joor 1223 erwäänd worde. Mid em Noochberord [[Ettingen|Ettige]], wo dr Däärwiler Chirche underschdande isch, heds sich dörde dr [[Bischof]] vo Basel und s [[Kloster Reichenau|Chloschder Reichenau]] d Herschafd däild. D Lehensherschafd hed dr Graf vo Thierstein gha. Wo 1519 Thiersteiner ussgschdorbe sin, hän sich d [[Solothurn|Solothurner]] und dr Bischof vo Basel um d Rächd am Ord gschdridde. Schlussändlech hed d Schdadd Basel denne 1525 ins [[Burgrecht|Burgrächd]] gnoo, und dr Ord den au [[Reformation|reformierd]]. Dr Bischof hed aber schlussändlech doch d Üüberhand gwunne, indem er 1555 vo de Solothurner mid de Reichenauer Rächd beleend worde isch. 1585 hed er das Dorf widder vo Basel chönne löse und hed den grad e [[Gegenreformation|Gegereformation]] duuregfyerd. So isch Däärwil für die nägschde baar hunderd Joor Bsitz vom [[Fürstbischof|Fürschdbischof]] vo Basel gsii. Das [[Fürstbistum Basel|Fürschdbischdum Basel]] isch e Land gsi, wo meer oder weniger dr hüdigi Jura ([[Kanton Jura|Kandon Jura]] und dr [[Kanton Bern|Bärner]] Jura), s Laufetal, s [[Birseck]] und no e baar süddüdschi und [[Sundgau|sundgauischi]] Dörfer umfassd hed. Nachdäm es im Bischof vo Basel im reformierde Basel nümmi e so gued ergange isch, hed er sy Siz definitiv ins jurassische [[Pruntrut]] verschobe. Dr Bischof vo Basel wär immer gärn dr [[Alte Eidgenossenschaft|Eidgenosseschafd]] bydrädde, aber die hän nid vill vo im welle wüsse. E so ischs Birsegg, und drmid au Däärwil erschd seer vill schbööder schwyzerisch worde als dr [[Kanton Basel|Kandon Basel]]. ===Dr Dryssygjeerigy Chriegg=== Wäärend em [[Dreißigjähriger Krieg|Dryssygjeerige Chriegg]] hed Däärwil au enorm miesse lyyde. Als Dorf vom Fürschdbischdum Basel heds nid vill Schuzz gnosse. Dye Gmände vom Leimental, wo zu Solothurn und zu Basel ghöörd hän, händ dangg dr schdargge Eidgenosseschafd seer vill weniger myesse lyyde. Däärwil hed seer villy Plünderige und Brandschazzige myesse erlääbe. Wär den 1640 nid umchoo isch, hed under Hungersnööd und Süüchene glidde. ===Die Raurachisch Repuplik und die franzessisch Revolution=== Denne isch es e gueds Zydle lang rächd ruhig gsii. Erschd wo in [[Frankreich|Frankrych]] d [[Französische Revolution|Revoluzion]] ussbroche isch, sin au im Fürschdbischdum als wie meer Freyhäidsböim ufgschdelld worde. 1792 hän den die yyhäimische Revoluzionäre mit Underschdüzig vo de Franzose die Raurachisch Repuplik ussgrueffe und dr Bischof gschdürzd. E so isch us em Fürschdbischdum eini vo de erschde französische Dochderrepuplike worde. Dye hed aber nid lang beschdande. Churz drufaabe hän d Franzose das Gebyed denn iirem äigene Land yyverläibd. Somid hed Däärwil bis zum Zämmebruch vom Rych vom [[Napoleon]] zu Frankrych khörd. Bim [[Wiener Kongress]] 1815 isch den s Gebied vom ehemalige Fürschdbischdum Basel nöi verdäild worde. D [[Bern|Bärner]] hän dr [[Kanton Jura|Jura]] und s [[Laufental|Laufetal]] bechoo, wärend s Birseck, also au Däärwil, zu Basel gange isch. Erschd ab däm Daag hed Däärwil wirklech zur [[Schweiz|Schwyz]] ghörd. ===Kandonsdrennig vo Basel=== Das häissd aber nid, das es in Däärwil denne ruhig und friidlech worde isch. Im Gegedäil. D Lüd vom Birseck hän doch scho Demokratie und au dr Freyhäidskampf drfüür kennegleerd. Basel isch, wie äigendlech die mäischde schwyzer Ord zu dääre Zyd, widder ins Ancien Regime zruggkheyd. Es isch vo dä aristokratisch prägde Zünfd beherschd worde. D Landbevölkerig hed do nid vill zmälde kha. E so isch es au nid erschduunlech, dass bim [[Basler Kantonsteilung|Basler Bürgerchrieg]] 1833 Birsegger faschd no am gschlossnigschde hinder dr Revolution gschande sind. Z saage isch do äu no, dass dr Häupdrevoluzionär in däm Konfligt, dr [[Stephan Gutzwiller]], e Däärwiler gsii isch. E so hed Däärwil nur 18 [[Jahr|Joor]] nach em Byydridd zur Schwyz scho widder d Schdaadszueghörigkäid gwägslet, nämleg zum neu gschaffene Halbkandon [[Kanton Basel-Landschaft|Basel-Landschaft]]. == Lüt == * [[Stephan Gutzwiller]] (1802–1875), Politiker, uf d Wält cho z Therwil == Weblink == {{commonscat|Therwil|Däärwil}} * [https://www.therwil.ch www.therwil.ch – offizielly Website vo dr Gmäynd Däärwil] * [https://www.leimental.ch www.leimental.ch – d Websyde vom Vrcheersveräin Leimetal] * [https://www.maennerchor-therwil.ch Alles über dr Männerchor Däärwil] == Fuessnote == <references/> {{Navigationsleiste Bezirk Arlesheim}} {{Normdaten}} [[Kategorie:Ort (Kanton Basel-Landschaft)]] [[Kategorie:Arlesheim (Bezirk)]] [[Kategorie:Leimedaal]] 0dug1zml01ad6z8cflzcutziq7c6kft 0 16194 1089752 1089593 2026-10-23T12:29:01Z Freigut 8945 1089752 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Muttenz}} {{Infobox Ort in der Schweiz | NAME_ORT = Muttenz | BILDPFAD_KARTE = Karte Gemeinde Muttenz 2007.png | BILDPFAD_WAPPEN = Wappen Muttenz.png | BILD = Muttenz Wartenberg.jpg | BESCHREIBUNG = Muttez | REGION-ISO = CH-BL | BEZIRK = [[Bezirk Arlesheim|Arlesheim]] | IMAGEMAP = Bezirk Arlesheim | BFS = 2770 | PLZ = 4132 | UN/LOCODE = CH MUT | BREITENGRAD = 47.516667 | LÄNGENGRAD = 7.650014 | HÖHE = 292 | FLÄCHE = 16,64 | WEBSITE = www.muttenz.ch }} {{Dialekt|Baseldeutsch|Baseldütsch|Baseldütsch}} '''Muttenz''' (uusgsproche ''Muttnds'') oder dialäktaler '''Muttez''' (hochdütsch '''Muttenz''') isch ä [[Politische Gemeinde|Gmeind]] im [[Bezirk Arlesheim|Bezirk Arlese]] im [[Kanton Basel-Landschaft|Baselbiet]] in dr [[Schweiz|Schwiz]]. Es isch öbbe fümf Kilometer vo dr Stadt [[Basel]] entfärnt und lit 292 m über em Meerespiegel.<ref>ortsnamen.ch (2026), Datensatz «Muttenz», <nowiki>https://ortsnamen.ch/de/record/261047238</nowiki>; Baselbieter Namenbuch; Sprachatlas der deutschen Schweiz; Ortschaftenverzeichnis; swissNAMES3D</ref> == Geographi == Muttez lit öschtlig vo dr Stadt Basel, zwüschem [[Rhein|Rhy]] im Norde und em Gämpe im Süde. Es isch än Industriistadt mit 14000 Arbetsblätz, die meischte im Industriigebiet [[Schweizerhalle|Schwizerhalle]], wo Muttez mit dä Gmeinde [[Pratteln|Brattele]] und [[Birsfelden|Birsfälde]] deilt. Eine vo dä gröschte europäische [[Rangierbahnhof Basel|Rangierbahnhöf]] befindet sich im Gebiet vo dr Gmeind. D Flechi vo dr Gmeind isch 1664 Hektare gross, drvo si 41 Brozänt Wald, 41 Brozänt besiidlet, 16 Brozänt si landwirtschaftligi Gebiet, dr Räschte isch umbroduktiv. == Wappe == Dr Oberdeil vom enä uffgrichtete rote Leu, wo nach links luegt, stoht über drei rote Dürm, wo mitenader verbundene si, uf äm ä silbrige Grund. == Vergangeheit == === Name === In dr Zit vo dä [[Römisches Reich|Römer]] het d Siidlig Montetum gheisse. D [[Alemannen|Alemanne]], wo sich dört niiderglo hei, hän em Mittenza gsait und eso het s au dr Kaiser Konrad II. kennt, won er 1032 uf em Fäld dört mit em König Rudolf vo Burgund zämmedroffe isch, und s burgundische Riich druf an Kaiser übergange isch. Es git au ä Dokument, wo dr Ort als Methimise erwähnt wird. Im 13. Johrhundert isch dr hütig Name Muttenz ufcho: 1226 Muttence, 1267 Muttenza, 1274 Muthenze, 1275 Muttenze, 1375 Muttentz, 1461 Mutentz.<ref>Paul Suter: ''Die Gemeindewappen des Kantons Baselland'', Kantonale Drucksachen- und Materialzentrale 1966, S. 111</ref> === Gschicht === Uf em Gebiet vo dr hütige Gmeind Muttez het me vorhistorischi Fünd gmacht, z. B. Gräber us dr [[Eisenzeit|Isezit]]. Im 8. Johrhundert het Muttez em Domstift vo [[Straßburg|Strossburg]] ghört und d Chille, wo denn baut worden isch, isch em [[Arbogast_von_Strassburg|heiligen Arbogast]] gweiht worde. In dr Middi vom 13. Johrhundert isch Muttez an d [[Münch von Münchenstein|Münch vo Münchestei]] gfalle, nachdäm sie d Iwohner gfolteret und underdrückt hei. Im grosse [[Basler Erdbeben|Basler Ärdbebe]] vo 1356 si die [[Wartenberg-Ruinen|drei Wartebärg Burge]] schwer beschädigt und ä baar Johrzähnt spöter ufgee worde. Au d [[Wehrkirche St. Arbogast|Dorfchille]] het Schade gnoh und het müesse repariert wärde. D Münch si im 15. Johrhundert verarmt und hai 1470 Muttez und d Herrschaft Münchestei an Basel verpfändet. 1515 hai si s verchauft, s Dorf isch dr Stadt Basel Underdan und in s Amt Münchestei iigliideret worde. D Bevölkerig, wo 1585 öbbe 360 Iiwohner zelt het und bis 1770 uf 850 gwachsen isch, het vom Buure gläbt, und erst im 18. Johrhundert het d [[Posament|Posamänterei]] zuesätzligi Verdienstmöglikeite gee. Noch em [[Basler Kantonsteilung|Bürgerchrieg]] vo 1833 zwüsche dr Stadt und dr Landschaft isch Muttez zum Halbkanton Baselland cho. [[Birsfelden|Birsfälde]] isch e Deil vo Muttez östlig vo dr [[Birs]] gsi und het sich erst noch dr [[Basler Kantonsteilung|Kantonsdeilig]] afo entwickle. 1832 het s no 32 Iiwohner gha, 1860 scho 1416 und 1874 het s sech denn vo Muttez drennt und isch en eigeni Iiwohnergmeind worde. D [[Industrielle_Revolution|Industrialisierig]] het 1836 mit dr Entdeckig vo de Salzvorkomme bim Rothuus agfange und chemischi Fabrike hai sech in dr [[Schweizerhalle|Schwizerhalle]] afo niiderloo. 1854 isch dr Bahnhof an dr Basel-Liestal-Linie ufdoo worde. Noch em [[Erster Weltkrieg|Erste Wältchrieg]] het e [[Basler Tramlinien|Dramlinie]] Muttez mit Basel verbunde und us em Buuredorf isch meh und meh e Stadtvorort worde, wo Aagstellti und Arbeiter gläbt hai. 1927 het dr Bau vom [[Rangierbahnhof_Basel|Rangierbahnhof]] aagfange und 1962 isch er erwiteret worde. Dr [[Schweizerische_Rheinhäfen#Dr Auhafe Muttez|Rhiihafe Au]] isch grad vor em [[Zweiter Weltkrieg|Zweite Wältchrieg]] baut worde und het noch em Chrieg drzue bidrait, ass sich no meh Undernähme z Muttez niidergloo hai. == S Ortsbild == Mä dänggt, ass dr Kärn vom Dorf am Blatz gläägen isch, wo sich in dr röömische Zit e Guetshoof oder villicht e Kultort befunde het. S Dorf het sich im Middelalter im [[Dorfbach (Muttenz)|Dorfbach]] nooch, wo öbbe vo Süüde uf Norde gflossen isch, um d Chille und dr [[Dinghof|Dinghoof]] ume entwigglet, was bis hüte s Ortsbild brägt. S Ooberdorf isch am Hang oobe an dr Chille glääge, s Underdorf in dr Ebeni unde an dr Chille. E zwäiti Aggse isch d Baaselgass worde, wo vo dr Chille gege Weste in d Richdig vo [[Münchenstein|Münchestäi]] und Baasel gangen isch. Im 17. Joorhundert isch d Siidlig bis öbbe an die hütigi Dramhaltstell aabe gange. Um s Dorf ume isch en [[Etter]] gsi und langi Zit isch s nid über dä Haag uusegwaggse. Erst im 19. Joorhundert het s sich afo usbräite, het aber no lang wien e Dorf vo Chläibuure usgsee. Mit dr Industrialisierig isch Muttez zun ere Chläistadt worde. Die ehemolige Buurehüüsli im Zentrum, wo vor allem im Ooberdorf no in dr Middi vom 20. Joorhundert ermlig und verlodderet gsi si, het mä renowiert und schiggi Woonhüüser und Lääde us ene gmacht.<ref>[http://www.baselland.ch/ortsbild-htm.293592.0.html Kunstführer Muttenz: Das Ortsbild]{{Toter Link|date=2017-09 |bot=InternetArchiveBot |url=http://www.baselland.ch/ortsbild-htm.293592.0.html}} uf baselland.ch, abgrüeft am 19. Januar 2013</ref> D Dorfbrünne im alte Dorfkärn, wo mit Blueme gschmückt si und früener emol über [[Teuchel|Tüchle]] mit Kwellwasser gspiist worde si, mache vil vom Ortsbild us. Dr Dorfbach isch iigfasst und umgläitet worde und us em Ortsbild verschwunde. == Politik == === Gmeindiversammlig === D Gmeindiversammlig findet öbbe viermol im Johr statt: im Allgemeine im Merz, Juni, Oktober und Dezämber. Si isch öffentlig. Die, wo nit stimmberächdigt si, müesse uf bsundrige Blätz sitze und dörfe im Allgemeine s Wort nid ergriffe. Doon- und Filmufnahme müesse vo dr Versammlig gnähmigt wärde. D Kompetänze vo dr Gmeindiversammlig si im Ardikel 47 vom Gmeindigsetz festgleit. Mit em Gmeindireglemänt cha men ere meh Befuegnis ge, solang die gsetzlig nit emene andere Gmeindiorgan ghöre.<ref>[http://www.muttenz.ch/de/politik/sitzung/ D Website vo dr Gmeind Muttez: Gmeindiversammlig]</ref> === Gmeindirot === Dr Gmeindirot het siibe Mitgliider, duet d Beschlüss vo dr Gmeindiversammlig umsetze und erfüllt d Ufgobe, won er vom Kanton und vom Bund us het. Er isch au d Muttezer Vormundschaftsbehörde. D Amtszit vom jetzige Gmeindirot isch vom 1. Juli 2012 bis zum 30. Juni 2016. Dr Gmeindspresidänt isch dr Peter Vogt ([[Christlichdemokratische Volkspartei|CVP]]), si Vize dr Marcus Müller ([[FDP.Die Liberalen|FDP]]), die andere Mitgliider si dr Thomi Jourdan ([[Evangelische Volkspartei|EVP]]), dr Hanspeter Ruesch ([[Sozialdemokratische Partei der Schweiz|SP]]), d Heidi Schaub (SP), d Franziska Stadelmann (CVP) und neu dr Joachim Hausammann vo de Grüene.<ref>[http://www.muttenz.ch/de/politik/behoerden/welcome.php?amt_id=2623 D Website vo dr Gmeind Muttez: Behörde]</ref> == Sehenswürdigkeite == {{Hauptartikel|Liste_der_Kulturgüter_in_Muttenz|titel1=Liste vo de Kulturgüeter z Muttez}} * Die reformierti [[Wehrkirche St. Arbogast|Arbogast Wehrchille]] * D Ruine vom ene [[Spätrömischer Wachturm in der Hard|spootrömische Wachdurm in dr Hard]] * S [[Bauernhausmuseum Muttenz|Buurehuusmuseum]]: e Buurehuus, wo wie im 19. Johrhundert iigrichdet isch. Jedes Johr im Oktober wärde typischi Dätikeite us em Buurealldag us sällere Ziit demonstriert. * S [[Ortsmuseum Muttenz|Ortsmuseum]]: Gschicht, Handwärk, Gwärb, Industrii, Huushalt, Verein. S het en [[Jauslin Museum|Abdeilig]] mit Wärk vom Historiemoler und Illustrator [[Karl Jauslin]] (1842-1904). * D [[Wartenberg-Ruinen|Burgruine uf em Warteberg]] * S [[Kunsthaus Baselland|Kunsthuus Baselland]], wo uf ere Flechi vo meh as 1500 m² internationali zitgenössischi Kunst zeigt wird. Im ene Galerii-Ruum wärde Wärk us dr Region usgstellt. * S [[Freidorf (Muttenz)|Freidorf]], dr bedütendscht Siidligsbau in dr Schwiz us dr Zit zwüschen em [[Erster Weltkrieg|Erste]] und [[Zweiter Weltkrieg|Zwäite Wältchrieg]] - entworfe vom spötere [[Bauhaus|Bauhuus]]-Architekt und Urbanist [[Hannes Meyer]]. * S Autimuseum [[Pantheon Basel|Pantheon Baasel]] <gallery> Datei:Muttenz St Arbogast.jpg|Die reformierti [[Wehrkirche St. Arbogast|Arbogast Wehrchille]] Datei:Jauslin Museum 3.jpg|D [[Jauslin Museum|Jauslin Sammlig]] im [[Ortsmuseum Muttenz|Ortsmuseum]] Datei:Mittlere Wartenberg 1.jpg|Die [[Wartenberg-Ruinen|Middleri Burg uf em Wartebärg]] Datei:Meyer muttenz.jpg|S [[Freidorf (Muttenz)|Freidorf]] Datei:Muttenz-Oberdorf.jpg|S Oberdorf Datei:Muttenz-Geispel.jpg|D Geispelgass Datei:Muttenz-Mittenza.jpg|S [[Mittenza|Gmäindizentrum "Mittenza"]] Datei:Muttenz-Dreisaess.jpg|S Dreisässehuus File:Bauernhausmuseum Muttenz.jpg|S [[Bauernhausmuseum Muttenz|Buurehuusmuseum]] File:Schweiz Muttenz Museumsgebäude.JPG|S Autimuseum [[Pantheon Basel|Pantheon Baasel]] </gallery> D Gmeind het 1983 dr [[Wakkerpreis|Wakkerbriis]] becho für ihri Asträngige, gschichtligi Gebäud und s Ortsbild vom Dorfkärn z erhalte. == Bevölkerig == 40 % vo dr Bevölkerig si [[Reformierte Kirche|reformiert]] und 27&nbsp;% [[Römisch-katholische Kirche|römisch-katholisch]], 17.4&nbsp;% si Usländer. == Bildig == Z Muttez het s fuffzää Chindergäärte, fümf Brimaarschuele, e Sekundarschuel an meerere Standört mit de Nivoo A (allgemäini), E (erwitereti) und P (progümnasiali Aaforderig) und die Allgemäini Muusigschuel (AMS) Muttez. An hööchere Schuele hets: * S kantonale Gymnasium * Die kantonali Technikerschuel für Informatik * Ä gwärblig-industrielli Bruefsschuel. * D [[Fachhochschule Nordwestschweiz|Fachhochschuel vo dr Nordwestschwiz]] in de Berich Architektur, Bau und Geomantik == Industrii == [[Datei:Schweizerhalle 001.jpeg|mini|S Industriigebiet Schwizerhalle mit eme Salinebohrdurm]] D Industrii z Muttez isch konzentriert in dr [[Schweizerhalle|Schwizerhalle]], eme Gebiet diräkt am Rhii, wo zu de Gmeinde Muttez und [[Pratteln|Brattele]] ghört. Es isch dr Standort vo de Rhiisaline, Novartis Clariant und andere Konzärn. Meh as d Helfti vo de Bedriib im Baselbiet si z Muttez und z Brattele agsiidlet.<ref name="kore">[http://www.baselland.ch/fileadmin/baselland/files/docs/bud/arp/publikation/KORE_Grundlagebericht_09_2003.pdf. Materialien zum "Konzept räumliche Entwicklung Kanton Basel - Landschaft": Aktuelle Situation und Entwicklungstendenzen, Septämber 2005]{{Toter Link|date=2017-09 |bot=InternetArchiveBot |url=http://www.baselland.ch/fileadmin/baselland/files/docs/bud/arp/publikation/KORE_Grundlagebericht_09_2003.pdf.}}</ref> Z Muttez befindet sich eine vo de vier Schwizer Rhiihäfe. Es isch kei Zollfreihafe, aber me cha zollfrei lagere. Er isch uf dr Umschlag vo Driib- und Flüssigstoff spezialisiert.<ref name="kore" /> == Sport == Dr [[SV Muttenz|Sportveräin Muttez]] het öbbe 1000 Mitgliider in dr Sparte [[Fussball|Fuessball]]. Er isch am 11. Januar 1921 im Restorant Central (spööter Gmeindistuube) z Muttez vo 15 Fuessballfründ gründet worde. S Margelacker-Stadion, wo dr SV Muttez dehäi isch, isch 1950 fertig und vor mee as 2000 Zueschauer fiirlig iigweiht worde. Die 1. Mannschaft vom SV Muttenz het in dr Sesong 2004/05 mit em erfolgriiche Drääner Geri Portmann dr Sprung in die 1. Liga gschafft und isch im obere Viertel vo dr Dabälle. Sis beste Joor het dr SV Muttez 1978 ghaa, won er Grubbesiiger in dr 1. Liga worden isch aber in de Kwalifikazionsspiil dr Ufstiig in d NLB (hüte: Challenge League) knapp verbasst het. Dr SV Muttez het 22 Mannschafte, dodrvo 15 Juniore- und 4 Seniore- und Veteranetiim. Dr TV Muttez het öbbe 1400 Mitgliider und isch dr grösst Durnveräin in dr Nordwestschwiz. Er organisiert sit Joore s beliebte „Jazz uff em Platz“ und s dradizionelle [[Eierleset|Äierlääse]]. Er isch in siibe Abdäilige iidäilt: Durner (inkl. Jugendrige), [[Unihockey]], [[Volleyball]], Durnerinne, [[Basketball]], [[Handball]] und [[Leichtathletik|Liichtathletik]]. D Liichtathletikabdäilig het die erste Schwizer Mäisterschafte vo de Juniorinne und Juniore und d Espoir-Kategorie im Joor 1996 organisiert und het 1998 uf dr Hauptstrooss im Dorfkärn dr „Schnällscht Schwizer“ veraastaltet. Im Joor 2008 isch er Gastgääber vo de Schwizer Mäisterschafte Staffel gsi. Dr [[TTC Rio-Star Muttenz]] isch en erfolgriiche Dischdennisklub in dr Nazionalliga A und isch sit 2005 jedes Joor Schwizer Mäister worde, und sit 2007 häi d Here (usser im Joor 2009) au alli Schwizer Göp gwunne. 2014 häi au d Daame d Mäisterschaft gwunne.<ref>[http://www.rio-star.ch/%C3%9Cber%20uns.htm Palmares] {{Webarchiv|text=Archivlink |url=http://www.rio-star.ch/%C3%9Cber%20uns.htm |wayback=20150502190005}} uf rio-star.ch, abgrüeft am 14. Dezämber 2014</ref> == S Muttezer Lied == * [[Text:S Muttezer Lied|S Muttezer Lied]] == Weblink == {{commonscat|Muttenz|Muttenz}} * [http://www.muttenz.ch Offizielli Website vo dr Gmeind Muttez] * [https://web.archive.org/web/20081226040140/http://www.baselland.ch/main_muttenz-kirche-htm.276026.0.html Kunstfüehrer: D Dorfchille vo Muttez''] == Fuessnote == <references /> {{Navigationsleiste Bezirk Arlesheim}} {{Übersetzungshinweis|de|Muttenz|dütsch}} {{Normdaten}} [[Kategorie:Ort (Kanton Basel-Landschaft)]] [[Kategorie:Muttez| ]] [[Kategorie:Arlesheim (Bezirk)]] [[Kategorie:Stadt (Schwiiz)]] 0xqv8tbwpfro8ro0a2gjl0yfoy2dytr 10 53385 1089754 1089740 2026-10-23T18:07:44Z LkhBot 98539 Bot: Aktualisierung 1089754 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}} |STAND=2026-10-23 |USD = 1.1193 |JPY = 175.51 |BGN = 1.9558 |CZK = 24.327 |DKK = 7.4748 |GBP = 0.83728 |HUF = 366.73 |PLN = 4.3945 |RON = 5.3492 |SEK = 11.131 |CHF = 0.9227 |ISK = 136.2 |NOK = 10.4665 |HRK = 7.5365 |RUB = 117.2010 |TRY = 55.6715 |AUD = 1.5939 |BRL = 5.6485 |CAD = 1.5665 |CNY = 7.466 |HKD = 8.7793 |IDR = 20268.06 |ILS = 3.4939 |INR = 106.272 |KRW = 1482.46 |MXN = 21.0226 |MYR = 4.5729 |NZD = 1.9682 |PHP = 71.235 |SGD = 1.431 |THB = 37.771 |QUELLE=[http://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml EZB Euro foreign exchange reference rates] }}</includeonly><noinclude> Liefert den Gegenwert von 1 EUR in einer Fremdwährung. Datenquelle: http://www.ecb.int/stats/exchange/eurofxref/html/index.en.html [[Kategorie:Vorlage:Metadaten|Wechselkursdaten/EZB]] </noinclude> puz6xyiw3z1oqcqo8m53my5li2pg68o 0 53819 1089755 884471 2026-10-23T18:30:02Z Freigut 8945 1089755 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Heuslers Gsetz}} '''Heuslers Gsetz''' – der Name hets vom Basler Germanischt [[Andreas Heusler (Altgermanist)|Andreas Heusler]] (1865–1940) – heisst e Reglen us der [[Phonetik]] vo den [[Alemannisch|alemannische Dialäkt]]. Nach dere Regle wärde [[Fortis]] u [[Lenis]] nume denn underschidlech usgsproche, we zringsetum [[Stimmhaftigkeit|stimmhafti Lute]] stöh. Stimmhaft sy i den alemannische Dialäkt nume [[Vokal]]en u Sonorante (/m/, /n/, /ŋ/, /l/, /r/, /ʋ/, /j/ u /w/). == Byspil us em Züridütsche == Ds Züridütschen underscheidet zwüsche der Fortis /t/ u der Lenis /d̥/, z.&nbsp;B. i de Wörter /tɒːɡ̊/ ''Tag'' und /d̥i/ ''di'' ‘dich’.<ref>Byspil us: [[Jürg Fleischer|Fleischer, Jürg]] und Stephan Schmid (2006): ''Zurich German.'' I: ''Journal of the International Phonetic Association'' 36 (2), S.&nbsp;243–253. {{doi|10.1017/S0025100306002441}}, abgrüefft am 9. Jänner 2015.</ref> We zringsetum stimmhafti Lute stöh, de spricht me die beide Luten ou würklech verschiden uus: :/ən '''t'''ɒːɡ̊/ (en Tag) wird usgsprochen als [ən '''t'''ɒːɡ̊]: Vor em /t/ steit der stimmhaft /n/, nach em /t/ der stimmhaft /ɒː/. :/fyr '''d̥'''i/ (für di) wird usgsprochen als [fyr '''d̥'''i]: Vor em /d̥/ steit der stimmhaft /r/, nach em /d̥/ der stimmhaft /i/. We dergäge mindistens ei stimmlose Lut dervor (oder dernah) steit, de verschwindet der Underschid u me spricht die beide Lute genau glych uus: :/d̥ə z̥æb̥ '''t'''ɒːɡ̊/ (de säb Tag) wird usgsprochen als [d̥ə z̥æp '''t'''ɒːɡ̊]: Nach em /t/ steit zwar der stimmhaft /ɒː/, aber dervor der stimmlos /b̥/. :/heb̥ '''d̥'''i/ (heb di) wird usgsprochen als [hep '''t'''i]: Nach em /d̥/ steit zwar der stimmhaft /i/, aber dervor der stimmlos /b̥/. Übrigens isch es reini Konvention, das men i dene Fäll, wo der Underschid verschwindet, d Ussprach als [t] agit. Me chönnt grad so guet [d̥] schrybe ([d̥ə z̥æb̥ '''d̥'''ɒːɡ̊] bzw. [heb̥ '''d̥'''i]) – wil’s ja äbe kei Underschid git. == Gältig == Die Regle gilt für alli alemannische Dialäkt, wo Fortis u Lenis underscheide. Müglecherwys gilt si ou für entsprächendi [[Bairisch|bairischi Dialäkt]]. Betroffe sy alli Lute, wo i Fortis-Lenis-Paar ufträte, also: /b̥/ – /p/, /d̥/ – /t/, /ɡ̊/ – /k/, /v̥/ – /f/, /z̥/ – /s/, /ʒ̊/ – /ʃ/, /ɣ̊/ – /x/, /m/ – /mː/, /n/ – /nː/, /r/ – /rː/, /l/ – /lː/. Vermuetlech isch Heuslers Gsetz e sehr en alti Regle. Scho im [[Althochdeutsch|Althochdütsche]] het mit [[Notker Labeo|Notkers]] Alutgsetz e verglychbari Regle ’gulte. Är het nämlech – vereifacht gseit – ''b'', ''d'' u ''g'' am Wortafang dür ''p'', ''t'' u ''k'' ersetzt, we dervor e stimmlose Lut isch gstande:<ref>Vgl. [http://bubenhofer.com/rechtschreibung/strang101000.html Notkersches Anlautgesetz] abgrüefft am 9. Jänner 2015</ref> :''ter '''b'''rûoder:'' Vor em ''b'' steit der stimmhaft ''r''. :''tes '''p'''rûoder:'' Vor em ''p'' steit der stimmlos ''s''. == Forschigsgschicht == Die Reglen isch vom Andreas Heusler eso formuliert worde: :[S]timmlose Lenis und Fortis bewahren ihre gegensätzliche Natur nur in sonorer Umgebung.<ref>Heusler, Andreas (1888): ''Der alemannische Consonantismus in der Mundart von Baselstadt.'' Strassburg: Karl J. Trübner. S. 24.</ref> Är het zwar druf higwise, das scho der [[Jost Winteler]] die Regle het beobachtet gha.<ref>Winteler, Jost (1876): ''Die Kerenzer Mundart des Kantons Glarus. In ihren Grundzügen dargestellt. Leipzig und Heidelberg: C. F. Winter’sche Verlagshandlung.'' S. 248 f.</ref> Trotzdäm het sech d Bezeichnig ''Heuslers Gsetz'' etabliert.<ref>Vgl. z.&nbsp;B.: * Goblirsch, Kurt Gustav (1994): ''Consonant Strength in Upper German Dialects.'' Odense University Press. S. 68. * Willi, Urs (1996): ''Die segmentale Dauer als phonetischer Parameter von ‚fortis‘ und ‚lenis‘ bei Plosiven im Zürichdeutschen.'' Stuttgart: Franz Steiner. S. 20.</ref> == Fuessnote == <references/> [[Kategorie:Phonologi]] [[Kategorie:Alemannisch]] [[Kategorie:Schwyzerdütsch]] 3ynu4bnnfu0znq3eta0d6fazx9ofwlz 0 77747 1089753 1089746 2026-10-23T14:15:31Z Freigut 8945 /* Üszeichnunga */ rs 1089753 wikitext text/x-wiki [[Datei:Jean Luc Mélenchon en mai 2026- 55261894422 (cropped).jpg|mini|Jean-Luc Mélenchon (2026)]] {{Dialekt|Elsässisch|Milhüserisch|Mìlhüüserisch}} Dr '''Jean-Luc Mélenchon''' (* [[19. August|19. Àuigscht]] [[1951]] z Tanger) ìsch a [[Frankreich|frànzeescher]] Politiker. Ar hàt àn da Präsidantschàftswàhla vu 2012, 2017 un 2022 mìtgmàcht.<ref>{{Internetquelle |titel=Biografii vum Jean-Luc Mélenchon, uf LePoint (fr) |url=https://www.lepoint.fr/tags/jean-luc-melenchon |zugriff=2019-11-09 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20190902201832/https://www.lepoint.fr/tags/jean-luc-melenchon |archiv-datum=2019-09-02 }}</ref> Ar ìsch dr Grìnder vu dr Pàrtèi [[La France insoumise]]. == Jugend == Dr Jean-Luc Mélenchon stàmmt vu-n'ra „pieds-noirs“ Fàmìlia üs dr ìnternàtionàla Region vu Tànger, ìm [[Marokko|Maroc]]. Si Vàter, dr Georges Mélenchon, ìsch a Dirigant vu da PTT (da nàtionàla Telekommunikàtiona) gsìì. Sina Müeter, d Jeanine Bayona, ìsch Lehrera gsìì. Dr Jean-Luc Mélenchon ìsch ìn dr [[Katholizismus|kàtolischa Religion]] ufzoga worra. Ànna 1962 ìsch'r mìt sinera Müeter, wo gscheida ghàà hàt, ìns [[Frankreich|Frànkrìch]] kumma. Ar hàt [[Philosophie|Philosophii]] un moderna [[Literatur|Litteràtür]] ìn dr Üniversität vu [[Besançon]] gstudiart. == Politischa Kàrriar == Ar ìsch vu 1976 àb Mìtglììd vum „Parti Socialiste“ gsìì, wo-n'r zìmlig lìnks igstellt gsìì ìsch. Ànna 1983 ìsch'r ìn dr Gmeinrot vu Massy kumma. Vum [[2. Oktober|2. Oktower]] [[1986]] bis àm [[27. April|27. Àwrìl]] [[2010]] ìsch'r Mìtglììd vum Senat fer s Département Essonne gsìì. Vum [[27. März]] [[2000]] bis àm [[6. Mai]] [[2002]] hàt'r ìm Minischterium fer d professionnella Üsbìldung ìn dr Regiarung vum Lionel Jospin Veràntwortunga ghàà. Ìm Novamber 2008, noh-n-em congrès de Reims, ìsch'r vum PS furt gànga. Ar hàt àm [[1. Februar|1. Hornung]] [[2009]], mìt dr Hìlf vum Marc Dolez, a nèia Pàrtèi grìnda: dr „Parti de Gauche“<ref>{{Internetquelle |titel=Mélenchon et Dolez quittent le PS après la victoire de Royal, uf France24 àm 07.11.2008 (fr) |url=https://www.france24.com/fr/20081107-melenchon-dolez-quittent-le-ps-apres-victoire-royal-politique |zugriff=2019-11-09 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20191109212639/https://www.france24.com/fr/20081107-melenchon-dolez-quittent-le-ps-apres-victoire-royal-politique |archiv-datum=2019-11-09 }}</ref>. Ìm Prìnzip gliicht sa ìn dr Ditscha Pàrtèi „Die Lìnke“. Dr Jean-Luc Mélenchon ìsch aui Europäischer Àbgeordneter gsìì, ar ìsch ànna 2009 un ànna 2014 gwählt worra, mìt'ra Lischta „Front de Gauche“. Àn dr [[Französische Präsidentschaftswahl 2012|Präsidantschàftswàhl vu 2012]], ìsch'r àm 4. Plàtz üssakumma, mìt 11,10% vu da Wàhla. À [[10. Februar|10. Hornung]] [[2016]] hàt'r d Pàrtèl „La France Insoumise“ grìnda fer àn dr [[Französische Präsidentschaftswahl 2017|Präsidantschàftswàhl vu 2017]] mìtmàcha. Ar ìsch àm 4. Plàtz üssakumma, mìt 19,58% vu da Wàhla. == Üszeichnunga == Dr Jean-Luc Mélenchon hàt ànna 1988 a Üszneichnung vum [[Argentinien|àrgentinischa]] Präsidant Raul Alfonsin bikumma. == Biacher == Dr Jean-Luc Mélenchon ìsch aui Schrìftsteller. Ar hàt vììl Biacher veräffentligt, meischtens ìwer Philosophi oder Politik. Zum Beispiil: * À la conquête du chaos, Éditions Denoël, 1991 ISBN 978-2-207-23868-4 * Jusqu'à l'os, Éditions Régine Deforges, 1991 ISBN 978-2-905538-89-5 * Rocard, le rendez-vous manqué, Ramsay, 1994 ISBN 978-2-84114-053-4 * Causes républicaines, Éditions du Seuil, 2004 ISBN 978-2-02-063151-8 * L'Autre gauche, Éditions Bruno Leprince, 2009 ISBN 978-2-916333-57-1 * Comment faire ?, Flammarion, 2013 ISBN 978-2-08-131462-7 * L'Ère du peuple, Fayard, 2014 ISBN 978-2-213-68575-5 * Le Hareng de Bismarck (le poison allemand), Plon, 2015 ISBN 978-2-8185-0493-2 * Con Marc Endeweld, Le Choix de l'insoumission, Seuil, 2016 ISBN 978-2-02-132654-3 == Lìteràtüür ìwwer’na == *{{Literatur |Sprache=fr|Autor=Denis Sieffert, Michel Soudais |Titel=Mélenchon et les médias |Verlag=Politis |Ort=Pàriis |Datum=2012 |Umfang=91 |ISBN=9791092021004|Online={{Google Buch|BuchID=rq1XmwEACAAJ}}}} *{{Literatur |Sprache=fr|Autor=Lilian Alemagna, Stéphane Alliès |Titel=Mélenchon le plébéien |Verlag=Éditions Robert Laffont |Ort=Pàriis |Datum=2012 |Umfang=370 |ISBN=9782221126462|Online={{Google Buch|BuchID=Wnt2tgAACAAJ}}}} *{{Literatur |Sprache=fr|Autor=Lilian Alemagna, Stéphane Alliès |Titel=Mélenchon : à la conquête du peuple |Verlag=Éditions Robert Laffont |Ort=Pàriis |Datum=2018 |Umfang=429 |ISBN=9782221216132|Online={{Google Buch|BuchID=TfGmtgEACAAJ}}}} *{{Literatur |Sprache=fr|Autor=Marion Lagardère |Titel=Il est comment Mélenchon en vrai ? |Verlag=Éditions Grasset |Ort=Pàriis |Datum=2017}} *{{Literatur |Sprache=fr|Autor=Mélanie Delattre, Clément Fayol |Titel=Mélenchon aux portes du pouvoir : immersion dans le système France insoumise |Verlag=First Éditions |Ort=Pàriis |Datum=2018 |Umfang=233 |ISBN=9782412040294|Online={{Google Buch|BuchID=3f9JvgEACAAJ}}}} *{{Literatur |Sprache=fr|Autor=Thomas Guénolé |Titel=La Chute de la maison Mélenchon |Verlag=Éditions Albin Michel |Ort=Pàriis |Datum=2019 |Umfang=249 |ISBN=9782226446237|Online={{Google Buch|BuchID=zFYSywEACAAJ}}}} *{{Literatur |Sprache=fr|Autor=Hadrien Mathoux |Titel=Mélenchon, la chute : comment La France insoumise s’est effondrée |Verlag=Éditions du Rocher |Ort=Monaco |Datum=2020 |Umfang=316 |ISBN=9782268104324|Online={{Google Buch|BuchID=KSIBzgEACAAJ}}}} *{{Literatur |Sprache=fr|Autor=Manuel Cervera-Marzal |Titel=Le populisme de gauche : sociologie de la France insoumise |Verlag=La Découverte |Ort=Pàriis |Datum=2021 |Umfang=390 |ISBN=9782348054921|Online={{Google Buch|BuchID=cwSdzgEACAAJ}}}} *{{Literatur |Sprache=fr|Autor=Adrien Quatennens |Titel=Génération Mélenchon |Verlag=Le Seuil |Ort=Pàriis |Datum=2021-11 |Reihe=Documents |Umfang=304 |ISBN=9782021480924|Online={{Google Buch|BuchID=r0zYzgEACAAJ}}}} *{{Literatur |Sprache=fr|Autor=Éric Naulleau |Titel=La République c'était lui ! Grandeur et déchéance du camarade Mélenchon |Verlag=Léo Scheer |Ort=Pàriis |Datum=2024 |Umfang=144 |ISBN=9782756123158|Online={{Google Buch|BuchID=fA-q0AEACAAJ}}}} *{{Literatur |Sprache=fr|Autor=Julien Dray |Titel=Qui est Mélenchon |Verlag=Plon |Ort=Pàriis |Datum=2024 |Umfang=208 |ISBN=9782259319737|Online={{Google Buch|BuchID=n1P_0AEACAAJ}}}} *{{Literatur |Sprache=fr|Autor=Charlotte Belaïch, Olivier Pérou |Titel=La Meute : enquête sur La France Insoumise de Jean-Luc Mélenchon |Verlag=Flammarion |Ort=Pàriis |Datum=2025-05-07 |Reihe=Enquête |Umfang=352 |ISBN=9782080428714|Online={{Google Buch|BuchID=UqBV0QEACAAJ}}}} *{{Literatur |Sprache=fr|Autor=Rodolphe Cart |Titel=Mélenchon, le bruit et la fureur : portraits d’un révolutionnaire |Verlag=La Nouvelle Librairie |Ort=Pàriis |Datum=2025 |Reihe=Dans l’arène |Umfang=320 |ISBN=9782386080500|Online={{Google Buch|BuchID=De-t0QEACAAJ}}}} == Weblink == {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20191023160857/https://melenchon.fr/ Blog vum Jean-Luc Mélenchon (fr)] * [https://www.youtube.com/channel/UCk-_PEY3iC6DIGJKuoEe9bw Youtube Sitta vum Jean-Luc Mélenchon (fr)] * [https://lafranceinsoumise.fr/ Sitta vu dr Pàrtèi „La France Insoumise“ (fr)] == Referanza == <references/> {{SORTIERUNG:Melenchon, Jean-Luc}} [[Kategorie:Franzesische Minischter]] [[Kategorie:Mitgliid i dr Nationalversammlig (Frankriich)]] [[Kategorie:Mitgliid im Europäisch Parlamänt für Frankriich]] [[Kategorie:Franzoos]] [[Kategorie:Maa]] [[Kategorie:Läbigi Person]] qvy5s3n17xovtp8x375eyyj1lwyuo01 15 95042 1089749 1089748 2026-10-23T11:59:08Z Freigut 8945 1089749 wikitext text/x-wiki == Wèèr ghöört i die Kategory? == Was bidüütet «Künschtler (Italie)» – en Künschtler, wo vo deet chunt (dänn ghöört der Axerio daa ane) oder äine, wo deet gwürkt hät (dänn ghöört der Axerio nöd daa ane)? --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 11:10, 12. Okt. 2026 (MESZ) :Ich hätt gsait, do solle Chinschtler yyne, wu z Italie gwirkt hän. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 08:18, 13. Okt. 2026 (MESZ) ::Dänn han i bim [[Pietro Axerio]] d Kategory uf «Künschtler» verallgemäineret. Öb jetz d ''Kategorie:Künschtler (Italie)'' na en Sinn macht, han i lengscht d Übersicht verloore. Di glöscht ''Kategorie:Künschtler (Dütschland)'' wider uufmache, isch wägen äinere Pèrsoon sicher nöd nöötig, ich nimen aber aa, das es daa äigetli vill mee Lüüt/Artikel gèbt, wo mer i die Kategory chönt inetue? – Äigetli isch der Axerio aber gaar ekän Künschtler gsy, eener en Kunschthandwèèrcher oder so öppis. Eso-n-e Kategory schyned mer aber nöd z haa? --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 13:58, 23. Okt. 2026 (MESZ) rh0k72b3gjquccqz9zypaghlt192z13 0 95074 1089758 1089702 2026-10-24T11:51:59Z Schofför 18060 /* Entwicklig */ - BKL 1089758 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Emma (Zytschrift)}} {{Infobox Publikation |titel = Emma |bild = [[Datei:Emma Logo.svg|300px|Logo]] |beschreibung = Frauemagazin |fachgebiet = Frauerächt |sprache = Dytsch |verlag = Emma Frauenverlags GmbH |land = Dytschland |hauptsitz = [[Köln]] |erstausgabe_tag = 26. Jänner |erstausgabe_jahr = 1977 |gründer = |erscheint = all zwee Monet (<small>1977–2009</small>)<br /> all drei Monet (<small>2010–2012</small>)<br /> all zwee Monet (<small>ab 2013</small>)<ref>[https://www.horizont.net/aktuell/medien/pages/protected/Alice-Schwarzers-Emma-kommt-wieder-im-Zwei-Monats-Takt_111541.html ''Alice Schwarzers „Emma“ kommt wieder im Zwei-Monats-Takt.''] In: ''horizont.net.'' 22. Novämber 2012.</ref> |auflage_quelle = |auflage_zahl = |verbreitung_quelle = Emma Mediadate fir 2023<ref name="aufl23" /> |verbreitung_zahl = 25.660 |reichweite_quelle = |reichweite_zahl = |chefred = |herausgeber = |herausgeberin = [[Alice Schwarzer]] |weblink = [https://www.emma.de/ www.emma.de] |archiv = |issn-print = 0721-9741 |issn-online = }} '''Emma''' isch e dytschsprochigi [[Feminismus|feministischi]] Zytschrift. Si isch anne 1977 vun eme Kollektiv um d Schurnalischti [[Alice Schwarzer]] grindet wore, wu d Emma uusegit un au Gschäftsfiereri isch. Langjehrigi Mitarbaiterne sin d Franziska Becker (syt 1977), d Margitta Hösel (syt 1982), d Chantal Louis (syt 1994), d Angelika Mallmann (syt 1998), d Annett Keller (syt 2001), d Silvia Kretschmer (syt 2002), d Irina Rasimus (syt 2005) un d Annika Ross (syt 2019).<ref>{{Internetquelle |url=https://www.emma.de/artikel/alice-wird-80-hoch-sollst-du-leben-339937|titel=Alice wird 80-hoch-sollst-du-leben |werk=Emma |datum=2022-12-03 |abruf=2022-12-21}}</ref> Si chunnt alli zwee Monet uuse, s lethsct Mol im Dezämber 2026. Anne 2023 isch d Druckuflag bi 34.300 Exemplar gläge.<ref name="aufl23">{{Internetquelle |url=https://www.emma.de/sites/default/files/emma-mediadaten_2023.pdf |titel=Mediadaten Nr. 38 |werk=Emma |datum=2022-11-30 |abruf=2024-01-25}}</ref> D Redaktion isch iber d Stiftig ''FrauenMediaTurm'' vu dr Schwarzer im [[Köln]]er Bayendurm. Im Oktober 2026 het d Alice Schwarzer aagchindet, ass s Magazin per Ändi Johr yygstellt wid. == Entwicklig == Di erscht Uusgab vu dr ''Emma'' isch am 26. Jänner 1977 uusechuu mit ere Uflag vu rund 200.000 Exemplar. Dr Start vum Magazin het d Alice Schwarzer mit 250.000 [[Deutsche Mark|Mark]] us ihre Autornehonorar finanziert<ref>Alice Schwarzer: ''Alice im Männerland.'' Kiepenheuer & Witsch, Köln 2002.</ref> un mit 20.000 Mark us Kredit vu zwoo Mitarbaiterne.<ref>{{Internetquelle |autor=Alice Schwarzer |url=https://www.aliceschwarzer.de/artikel/mein-leben-kuerze-264781 |titel=Mein Leben in Kürze |werk=aliceschwarzer.de |datum=2010-03-01 |sprache=de |abruf=2022-06-06}}</ref> D ''Emma'' giltet syt dr erschte Uusgab as Laitblatt vum [[Feminismus]] im dytschsprochige Ruum. In dr erschte Redaktion sin d Alice Schwarzer, d Färnsehredakteuri Angelika Wittlich, d Lokalredakteuri Sabine Schruff un d Christiane Ensslin ghockt.<ref>In: ''SR 2 Kulturradio ZeitZeichen.'' 26. Jänner 1977</ref> Vu 1979 bis 1986 het d Ingrid Strobl dr Redaktion aaghert.<ref>{{Internetquelle |autor=Doris Akrap |url=https://taz.de/Ingrid-Strobl-ueber-Knast-und-Klasse/!5671159/|titel=„Ich wusste, wofür der Wecker war“ |werk=taz.de |datum=2020-03-28 |abruf=2024-02-08}}</ref> D Zytschrift het si uusdrucli as bolitisch un wirtschaftli unabhängig positioniert; no aigene Aagabe cha si fascht alles dur dr Kioskverchauf un Abonnemänt finanziere un isch nit uf Aazaige aagwise. Am 21. Oktober 2026 het d Redaktion verchindet, ass dy Zytschrift am 8. Dezämber 2026 yygstellt wird.<ref>{{Internetquelle |autor=[[Alice Schwarzer]] |url=https://www.emma.de/artikel/pressemitteilung-emma-geht-342849 |titel=Pressemitteilung: EMMA geht |werk=emma.de |datum=2026-10-21 |abruf=2026-10-21 }}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://taz.de/Feministisches-Magazin-Emma-wird-eingestellt-Was-steckt-dahinter/!6223094/ |titel=Bedeutendes und umstrittenes Magazin. Ciao, „Emma“! |werk=taz.de |datum=2026-10-21 |abruf=2026-10-21}}</ref><ref name="Schwarzer-1">{{Internetquelle |url=https://www.spiegel.de/kultur/alice-schwarzer-stellt-magazin-emma-ein-a-1f57462f-765e-48a3-95f0-b2d7ba6c09ad |titel=Alice Schwarzer stellt Magazin „Emma“ ein |werk=Der Spiegel |datum=2026-10-21 |abruf=2026-10-21}}</ref> S Archiv vu dr Redaktion isch ans Dytsch Literaturarchiv z [[Marbach am Neckar|Marbach]] gee wore.<ref name="Schwarzer-1" /> == Inhalt == D ''Emma'' schybt zue Theme wie Uusbildig, Familie, Bolitik, Arbetswelt, Kultur, Medie un Religion. Noch ere Untersuechig vu 2005 mache Bolitik, brivati Rolleverdailig un Medie di maischte Artikel uus. Dodermit diei si d ''Emma'' dytli vu kunväntionälle Frauezytschrifte unterschaide un diei e bsunderi Stellig in dr dytsche Medielandschaft yynee.<ref>Alexandra Kühte: ''Das Frauenbild der feministischen Zeitschrift EMMA: eine Untersuchung über die Darstellung von Frauen und die Behandlung frauenspezifischer Themen''. Wissenschaftlicher Verlag Berlin, Berlin 2005, ISBN 978-3-86573-056-5.</ref> D ''Emma'' setzt si no aigene Uussage fir Fraue un fir uuyygschränkti Schancenglychi vu Fraue un Manne yy, unter anderem in kunkrete Brojäkt un Kampagne, wu vu dr ''Emma'' unterstitzt oder initiiert wore sin, zum Byschpel: * Brotescht gege Klitorisverstummelig (1977) * Thematisierig un kunkreti Hilfsaktione bi sexuällem Missbruuch (1978)<ref>[https://www.emma.de/kampagnen/grosse-themen-sexueller-missbrau Große Emma-Themen ''Missbrauch'']</ref> * Aktione gege Pornografy (ab 1978) un PorNO-Kampagne<ref>[https://www.emma.de/kampagnen/grosse-themen-pornografie Große Emma-Themen ''Pornografie'']</ref> * Diskussione un Kampagne gege fundamentalistische Islamismus un Chopfduech (ab 1979)<ref>[https://www.emma.de/kampagnen/kampagne-islamismus Große Emma-Themen ''Islamismus'']</ref> * Forderig no Ganzdagsschuele un Ganzdagsbedreiig (ab de 1980er)<ref>[https://www.emma.de/kampagnen/grosse-themen-ganztagsschule0 Große Emma-Themen ''Ganztagsschule'']</ref> * ''Emma''-Kampagne fir Frauefueßball (1998)<ref>{{Internetquelle |url=https://www.emma.de/artikel/fussball-kampagne-1-die-haelfte-vom-ball-fuer-die-frauen-263614 |titel=Fußball-Kampagne 1: Die Hälfte vom Ball für die Frauen! |sprache=de |abruf=2022-06-06}}</ref> * Unterstützig vum Girls’ Day (ab 1999)<ref>{{Internetquelle |url=https://www.emma.de/artikel/girlsday-vaeter-tut-was-329967 |titel=Girlsday: Väter, tut was! |sprache=de |abruf=2022-06-06}}</ref> D Zytschrift thematisiert all Ritt au (sälbscht)kritisch d Kuntroverse in dr modärne Frauebewegig un Theme wie „Missbruuch mit em Missbruuch“ un Wehrbflicht fir Fraue. Syt dr Grindig vu dr Zytschrift sin di satirische Cartoon vu dr Franziska Becker e feschte Bstanddail vu dr ''Emma''. Mit ihre Bildergschichte duet d Becker in jedere Uusgab feministischi Theme un d Wält vu Fraue un Manne kummentiere. D ''Emma'' stoht z Dytschland fir Forme vun ere feministische Medieneffetligkait, mit ihre Positione zum Byschpel zur Pornografy oder Frauen im [[Islam]] isch si im feministische Diskurs uf Zuestimmig un au uf Widerstand gstoße. Wie anderi internationali feministischi Medie het d Zytschrift Theme in di gsellschaftli Diskussion brocht, wu vorhär kai Effetligkait gfunde hän.<ref>Margreth Lünenborg, Tanja Maier: ''Gender Media Studies. Eine Einführung.'' UTB, Stuttgart 2013, ISBN 978-3-8252-3872-8, S. 67</ref> == Literatur == * Lea Susemichel, Saskya Rudigier, Gabi Horak (Hrsg.): ''Feministische Medien. Öffentlichkeiten jenseits des Malestream''. Ulrike Helmer Verlag, Königstein im Taunus 2008, ISBN 978-3-89741-265-1. * Alexandra Kühte: ''Das Frauenbild der feministischen Zeitschrift Emma. Eine Untersuchung über die Darstellung von Frauen und die Behandlung frauenspezifischer Themen.'' wvb, Wissenschaftlicher Verlag Berlin, Berlin 2005, ISBN 978-3-86573-056-5 (zgl. Dissertation an dr Uniwersitet Osnabrück 2004). * Alice Schwarzer: ''Emma. Die ersten 30 Jahre.'' Collection Rolf Heyne, München 2007, ISBN 978-3-89910-358-8. * Alice Schwarzer: ''PorNO. Opfer & Täter, Gegenwehr & Backlash, Verantwortung & Gesetz.'' In: ''Ein Emma-Buch.'' KiWi 338, Köln 1994, ISBN 3-462-02323-3. * Alice Schwarzer: ''Es reicht! Gegen Sexismus im Beruf.'' Köln 2013, ISBN 978-3-462-04588-8. == Weblink == {{Commonscat|Emma (magazine)|Emma (Zytschrift)}} * {{DNB-Portal|4243844-5}} * [https://www.emma.de/ Websyte vu dr ''Emma''] == Fueßnote == <references responsive /> {{Normdaten}} {{Übersetzungshinweis|1 = de |2 = Emma_(Zeitschrift) |3 = dütsch |4 = 271510130 }} [[Kategorie:Zitschrift]] [[Kategorie:Frauesache]] ovcajq10idka78btpdf1aywsk2vnhci 0 95077 1089756 2026-10-23T18:46:26Z Mathieu Kappler 76078 näi: àmerikàànischa Politikwìssaschàftlera 1089756 wikitext text/x-wiki [[Datei:Jane Mansbridge 2017.jpg|mini|hochkant|d’ Jane Mansbridge]] {{Dialekt|Elsässisch|Milhüserisch|Mìlhüüserdiitsch}} D’ '''Jane Jebb Mansbridge''' (* [[19. November|19. Nowamber]] [[1939]]) ìsch a [[USA|àmerikàànischa]] [[Politikwissenschaft|Politikwìssaschàftlera]] un Hoochschüallehrera, wo hìtt Profassera àn dr Kennedy School of Government vu dr [[Harvard-Universität|Harvard-Üniwärsiteet]] ìsch. Sa düat vor àllem um Frooga vu dr [[Repräsentative Demokratie|Represantàzioon]], vum [[Feminismus|Feminìschmus]], vum Verhaltniss vu Zwàng un Berootung ìn dr [[Demokratie|Demokràtii]]. Üsserdam lehrt sa àui ìwwer d’ Rolla vu da soziààla Beweegunga.<ref name="dewiki">Dia Informàzioona sìnn üss’m Àrtìkel [[:de:Jane Mansbridge|Jane Mansbridge]] ìn dr hoochdiitscha Wikipedia ìwwernumma worra.</ref> == ìhr Kàrriar == D’ Jane Mansbridge ìsch d’ Tochter vum Àuitoor un Verleeger Ronald Mansbridge.<ref name="Mineo2020">Mineo 2020</ref> Sa hàt z’äärscht ànna 1961 a Bachelor-Àbschluss àm Wellesley College b’schtànda. Schpeeter ìsch sa ìn d’ [[Harvard-Universität|Harvard-Üniwärsiteet]] gànga ge schtüdiara un hàt därt ànna 1966 a Maischterpriafung ìm Fàch G’schìcht, schpeeter ànna 1971 a Dokterwìrda ìm Fàch [[Regierung|Regiarungspolitik]] b’schtànda.<ref name="enwiki">Dia Informàzioona sìnn üss’m Àrtìkel [[:en:Jane Mansbridge|Jane Mansbridge]] ìn dr anglischa Wikipedia ìwwernumma worra.</ref> Sa hàt z’äärscht Profassera àn dr Üniwärsiteet vu Chicago un schpeeter àn dr Nordwäscht-Üniwärsiteet gsìì.<ref name="enwiki"/> Sa ìsch ànna 1994 ìn d’ American Academy of Arts and Sciences un ànna 2014 ìn d’ Britischa Àkàdemii uffg’numma worra.<ref name="dewiki"/> Züadam ìsch sa fìr 2018 mìt’m Johan-Skytte-Priis fìr Politikwìssaschàft üsszaichnet worra.<ref>{{Internetquelle|sprache=en-us|url=https://www.hks.harvard.edu/announcements/jane-mansbridge-awarded-2018-johan-skytte-prize-political-science|titel=Jane Mansbridge Awarded the 2018 Johan Skytte Prize in Political Science|hrsg=Harvard Kennedy School|abruf=2026-10-23|archiv-url=https://web.archive.org/web/20260306185643/https://www.hks.harvard.edu/announcements/jane-mansbridge-awarded-2018-johan-skytte-prize-political-science|archiv-datum=2026-03-06}}</ref><ref>{{Internetquelle|sprache=en-us|autor=Alexandra A. Chaidez|url=https://www.thecrimson.com/article/2018/4/11/masbridge-skytte-prize/|titel=HKS Professor Jane Mansbridge Wins Top Political Science Award|werk=The Harvard Crimson|abruf=2026-10-23|archiv-url=https://web.archive.org/web/20260310011953/https://www.thecrimson.com/article/2018/4/11/masbridge-skytte-prize/|archiv-datum=2026-03-10}}</ref> D’ Mansbridge ìsch z’äärscht mìt’m Owen De Long verhiiroota gsìì. Sa hàt ànna 1976 dr Soziààlwìssaschàftler Christopher Jencks g’hiiroota — där doo ìsch laider ànna 2025 g’schtoorwa.<ref name="enwiki"/> == ìhra Schrìfta == ; d’ Biacher, wo sa salbscht verfàsst hàt * {{Literatur|Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge|Titel=Beyond adversary democracy|Verlag=University of Chicago Press|Ort=Chicago|Datum=1980|ISBN=9780226503554|Umfang=398|Online=https://archive.org/details/beyondadversaryd00mans}} * {{Literatur|Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge|Titel=Why we lost the ERA (Equal Rights Amendment)|Verlag=University of Chicago Press|Ort=Chicago|Datum=1986|ISBN=9780226503578|Umfang=327|Online={{Google Buch|BuchID=YW7BQgAACAAJ}}}} *{{Literatur|Sprache=en-US|Hrsg=Jane J. Mansbridge|Titel=Beyond self-interest|Verlag=University of Chicago Press|Ort=Chicago|Datum=1990|ISBN=9780226503608|Online=https://archive.org/details/beyondselfintere0000unse}} *{{Literatur|Sprache=en-US|Hrsg=Jane J. Mansbridge; John Parkinson|Titel=Deliberative systems|Verlag=Cambridge University Press|Ort=Cambridge|Datum=2012|ISBN=9781107025394|Umfang=193|Online={{Google Buch|BuchID=-UIq1IHgh5MC}}}} *{{Literatur|Sprache=en-US|Hrsg=Jane J. Mansbridge, Cathie Jo Martin|Titel=Negotiating agreement in politics|Verlag=American Political Science Association|Ort=Washington, D.C.|Datum=2014|ISBN=9781878147479}} ; d’ Büachkàpitel, wo sa g’schrììwa hàt *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge |Hrsg=John W. Chapman, Ian Shapiro |Titel=Democratic Community: NOMOS XXXV |Band=35 |Kapitel=Feminism and democratic community |Seiten=342–377 |Verlag=New York University Press |Ort=Näi York |Datum=1993 |ISBN=9780814715079|Online={{Google Buch|BuchID=sOsTCgAAQBAJ}}|Umfang=466}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge |Hrsg=Seyla Benhabib |Titel=Democracy and Difference |Kapitel=Using power/fighting power: the polity |Seiten=46–56 |Verlag=Princeton University Press |Ort=Princeton |Datum=1996 |ISBN=9780195131994|Online={{Google Buch|BuchID=VTv6ngEACAAJ}}|Umfang=289}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge |Hrsg=Steven Macedo |Titel=Democracy and Difference |Kapitel=Everyday talk in the deliberative system |Seiten=211–239 |Verlag=Princeton University Press |Ort=Princeton |Datum=1999 |ISBN=9780691044781 |Online=https://archive.org/details/democracydiffere0000unse/page/211|Umfang=373}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge |Hrsg=Stephen L. Elkin, Karol E. Soltan |Titel=Citizen Competence and Democratic Institutions |Kapitel=On the idea that participation makes better citizens |Seiten=295–325 |Verlag=Pennsylvania State University Press |Ort=University Park |Datum=1999 |ISBN=9780271030180|Online={{Google Buch|BuchID=-mq4m4MgJ7IC}}|Umfang=436}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge |Hrsg=Joan W. Scott; Debra Keates |Titel=Schools of thought: twenty-five years of interpretive social science |Kapitel=A 'moral core' solution to the prisoners' dilemma |Seiten=330–347 |Verlag=Princeton University Press |Ort=Princeton |Datum=2001 |ISBN=9780691088426}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge |Hrsg=Gary King, Kay L. Schlozman, Norman H. Nie |Titel=The future of political science: 100 perspectives |Kapitel=On the free rider problem |Seiten=217–219 |Verlag=Routledge |Ort=New York |Datum=2009 |ISBN=9780415997010|Online={{Google Buch|BuchID=hSD2twAACAAJ}}|Umfang=283}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge, James Bohman, Simone Chambers, Thomas Christiano u. a. |Hrsg=John Parkinson; Jane J. Mansbridge |Titel=Deliberative Systems |Kapitel=A systematic approach to democratic deliberation |Seiten=1–26 |Verlag=Cambridge University Press |Ort=Cambridge |Datum=2012 |ISBN=9781107025394|Online={{Google Buch|BuchID=-UIq1IHgh5MC}}|Umfang=193}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge |Hrsg=Nathaniel Persily |Titel=Solutions to Political Polarization in America |Kapitel=Helping congress negotiate |Seiten=262–274 |Verlag=Cambridge University Press |Ort=Cambridge |Datum=2014 |ISBN=9781107451919|Online={{Google Buch|BuchID=iwWyoQEACAAJ}}|Umfang=304}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge |Hrsg=Mark Bowens; Robert E. Goodin; Thomas Schillemans |Titel=The Oxford Handbook of Public Accountability |Kapitel=A contingency theory of accountability |Seiten=55–68 |Verlag=Oxford University Press |Ort=Oxford |Datum=2014 |ISBN=9780198778479|Online={{Google Buch|BuchID=vPVcjgEACAAJ}}|Umfang=736}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge, Mark E. Warren |Hrsg=Jane J. Mansbridge, Cathie J. Martin |Titel=Political Negotiation: A Handbook |Kapitel=Deliberative negotiation |Seiten=141–198 |Verlag=Brookings |Ort=Washington, D.C. |Datum=2015 |ISBN=9780815727293|Online={{Google Buch|BuchID=L4ZgEQAAQBAJ}}}} ; Zittschrìftsàrtìkel *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge |Titel=Acceptable inequalities |Sammelwerk=British Journal of Political Science |Band=7 |Nummer=3 |Seiten=321–336 |DOI=10.1017/S0007123400001010 |Datum=Juli 1977}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge |Titel=Myth and reality: the ERA and the gender gap in the 1980 election |Sammelwerk=Public Opinion Quarterly |Band=49 |Nummer=2 |Seiten=164–178 |DOI=10.1086/268912 |Datum=1985}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge; Katherine Tate |Titel=Race trumps gender: the Thomas nomination in the black community |Sammelwerk=PS: Political Science & Politics |Band=25 |Nummer=3 |Seiten=488–492 |DOI=10.2307/419439 |Datum=September 1992 |JSTOR=419439}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge |Titel=Rational choice gains by losing |Sammelwerk=Political Psychology |Band=16 |Nummer=1 |Seiten=137–155 |DOI=10.2307/3791453 |Datum=März 1995 |JSTOR=3791453}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge |Titel=Should blacks represent blacks and women represent women? A contingent "yes" |Sammelwerk=The Journal of Politics |Band=61 |Nummer=3 |Seiten=628–657 |DOI=10.2307/2647821 |Datum=August 1999 |JSTOR=2647821}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge; Katherine Flaster |Titel=''Male chauvinist'', ''feminist'', ''sexist'', and ''sexual harassment'': different trajectories in feminist linguistic innovation |Sammelwerk=American Speech |Band=80 |Nummer=3 |Seiten=256–279 |DOI=10.1215/00031283-80-3-256 |Datum=2005 |Online=http://wappp.hks.harvard.edu/files/wappp/files/male_chauvinist_feminist_sexist_and_sexual_harassment_0.pdf}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge |Titel=Cracking through hegemonic ideology: the logic of formal justice |Sammelwerk=Social Justice Research |Band=18 |Nummer=3 |Seiten=335–347 |DOI=10.1007/s11211-005-6828-0 |Datum=September 2005}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge |Titel=Quota problems: combating the dangers of essentialism |Sammelwerk=Politics & Gender |Band=1 |Nummer=4 |Seiten=622–638 |DOI=10.1017/S1743923X05220196 |Datum=Dezember 2005}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge |Titel=Self-interest in deliberation |Sammelwerk=Kettering Review |Band=25 |Nummer=2 |Seiten=62–72 |Datum=2007 |Online=http://kettering.org/periodicals/kettering-review-winter-2007/}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge; Shauna L. Shames |Titel=Toward a theory of backlash: dynamic resistance and the central role of power |Sammelwerk=Politics & Gender |Band=4 |Nummer=4 |Seiten=623–634 |DOI=10.1017/S1743923X08000500 |Datum=Dezember 2008}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge |Titel=What is political science for? |Sammelwerk=Perspectives on Politics |Band=12 |Nummer=1 |Seiten=8–17 |DOI=10.1017/S153759271300368X |Datum=März 2014}} == Lìteràtüür ìwwer sììe == *{{Literatur|Sprache=en-US|Autor=Liz Mineo|Datum=2020-09-08|Titel=‘I wanted to warn future social movements that listening only to one’s own side can generate dangerous amounts of unrealism’|Sammelwerk=The Harvard Gazette|Online=https://news.harvard.edu/gazette/story/2020/09/the-evolution-of-political-scientist-jane-mansbridges-life-and-career/|Abruf=2026-10-23}} *{{Literatur|Sprache=en-US|Autor=Liz Mineo|Datum=2021-05-05|Online=https://news.harvard.edu/gazette/story/2021/05/jane-mansbridge-offers-a-solution-to-mending-a-riven-democracy/|Abruf=2026-10-23|Sammelwerk=The Harvard Gazette|Titel=How to get people to talk to one another again? Citizens’ assemblies}} *{{Literatur|Sprache=en|Autor=Samuel Hayat, Julien Talpin, Audric Vietiello|Datum=2023-11-28|Titel=Jane Mansbridge, Political Science between Facts and Norms|Online=https://laviedesidees.fr/Jane-Mansbridge-Political-Science-between-Facts-and-Norms|Abruf=2026-10-23|Sammelwerk=La Vie des Idées|Verlag=[[Collège de France]]}} *{{Literatur|Sprache=en|Autor=Ana Vidal Egea|Titel=Jane Mansbridge, the philosopher of friendship|Sammelwerk=El País English|Datum=2023-12-11}} *{{Literatur|Sprache=fr|Sprache=en-US|Online=https://veteranfeministsofamerica.org/interview-with-jane-mansbridge/|Abruf=2026-10-23|Titel=Jane Mansbridge, Ph.D.: “When you have a social movement as opposed to something else, a social movement is made up of ordinary people talking and making sense of things.”|Autor=Mary Jean Collins|Verlag=Veteran Feminists of America, Inc.|Datum=2025-01}} == Weblìnks == * d’ [https://scholar.google.com/citations?user=9CYI9UgAAAAJ&hl=en Jane Mansbridge] bii Google Scholar (anglisch) * d’ [https://www.researchgate.net/scientific-contributions/Jane-Mansbridge-83133594 Jane Mansbridge] bii ResearchGate (anglisch) * d’ [https://shs.cairn.info/publications-de-jane-jebb-mansbridge--665288?lang=en Jane Mansbridge] bii Cairn.info (anglisch) * d’ [https://www.hks.harvard.edu/faculty/jane-mansbridge Jane Mansbridge] bii dr Harvard Kennedy School (anglisch) * d’ [https://www.thebritishacademy.ac.uk/fellows/profiles/jane-mansbridge-FBA/ Jane Mansbridge] bii The British Academy (anglisch) * d’ [https://www.ethics.harvard.edu/people/jane-j-mansbridge Jane Mansbridge] biim Edmond & Lily Safra Center for Ethics (anglisch) * d’ [https://www.radcliffe.harvard.edu/people/jane-j-mansbridge Jane Mansbridge] biim Harvard Radcliffe Institute (anglisch) * d’ [https://www.russellsage.org/fellows/jane-mansbridge-0 Jane Mansbridge] bii dr Russell Sage Foundation (anglisch) == Ainzelnoohwiisa == <references responsive /> {{SORTIERUNG:Mansbridge, Jane}} [[Kategorie:Politikwüsseschaftler]] [[Kategorie:Hochschuellehrer in de USA]] [[Kategorie:Autor]] [[Kategorie:US-Amerikaner]] [[Kategorie:Frau]] [[Kategorie:Läbigi Person]] t3dqhpn0gg37nbpokwpe2pd4cywaoy9 1089757 1089756 2026-10-23T18:47:05Z Mathieu Kappler 76078 /* Ainzelnoohwiisa */ + 1089757 wikitext text/x-wiki [[Datei:Jane Mansbridge 2017.jpg|mini|hochkant|d’ Jane Mansbridge]] {{Dialekt|Elsässisch|Milhüserisch|Mìlhüüserdiitsch}} D’ '''Jane Jebb Mansbridge''' (* [[19. November|19. Nowamber]] [[1939]]) ìsch a [[USA|àmerikàànischa]] [[Politikwissenschaft|Politikwìssaschàftlera]] un Hoochschüallehrera, wo hìtt Profassera àn dr Kennedy School of Government vu dr [[Harvard-Universität|Harvard-Üniwärsiteet]] ìsch. Sa düat vor àllem um Frooga vu dr [[Repräsentative Demokratie|Represantàzioon]], vum [[Feminismus|Feminìschmus]], vum Verhaltniss vu Zwàng un Berootung ìn dr [[Demokratie|Demokràtii]]. Üsserdam lehrt sa àui ìwwer d’ Rolla vu da soziààla Beweegunga.<ref name="dewiki">Dia Informàzioona sìnn üss’m Àrtìkel [[:de:Jane Mansbridge|Jane Mansbridge]] ìn dr hoochdiitscha Wikipedia ìwwernumma worra.</ref> == ìhr Kàrriar == D’ Jane Mansbridge ìsch d’ Tochter vum Àuitoor un Verleeger Ronald Mansbridge.<ref name="Mineo2020">Mineo 2020</ref> Sa hàt z’äärscht ànna 1961 a Bachelor-Àbschluss àm Wellesley College b’schtànda. Schpeeter ìsch sa ìn d’ [[Harvard-Universität|Harvard-Üniwärsiteet]] gànga ge schtüdiara un hàt därt ànna 1966 a Maischterpriafung ìm Fàch G’schìcht, schpeeter ànna 1971 a Dokterwìrda ìm Fàch [[Regierung|Regiarungspolitik]] b’schtànda.<ref name="enwiki">Dia Informàzioona sìnn üss’m Àrtìkel [[:en:Jane Mansbridge|Jane Mansbridge]] ìn dr anglischa Wikipedia ìwwernumma worra.</ref> Sa hàt z’äärscht Profassera àn dr Üniwärsiteet vu Chicago un schpeeter àn dr Nordwäscht-Üniwärsiteet gsìì.<ref name="enwiki"/> Sa ìsch ànna 1994 ìn d’ American Academy of Arts and Sciences un ànna 2014 ìn d’ Britischa Àkàdemii uffg’numma worra.<ref name="dewiki"/> Züadam ìsch sa fìr 2018 mìt’m Johan-Skytte-Priis fìr Politikwìssaschàft üsszaichnet worra.<ref>{{Internetquelle|sprache=en-us|url=https://www.hks.harvard.edu/announcements/jane-mansbridge-awarded-2018-johan-skytte-prize-political-science|titel=Jane Mansbridge Awarded the 2018 Johan Skytte Prize in Political Science|hrsg=Harvard Kennedy School|abruf=2026-10-23|archiv-url=https://web.archive.org/web/20260306185643/https://www.hks.harvard.edu/announcements/jane-mansbridge-awarded-2018-johan-skytte-prize-political-science|archiv-datum=2026-03-06}}</ref><ref>{{Internetquelle|sprache=en-us|autor=Alexandra A. Chaidez|url=https://www.thecrimson.com/article/2018/4/11/masbridge-skytte-prize/|titel=HKS Professor Jane Mansbridge Wins Top Political Science Award|werk=The Harvard Crimson|abruf=2026-10-23|archiv-url=https://web.archive.org/web/20260310011953/https://www.thecrimson.com/article/2018/4/11/masbridge-skytte-prize/|archiv-datum=2026-03-10}}</ref> D’ Mansbridge ìsch z’äärscht mìt’m Owen De Long verhiiroota gsìì. Sa hàt ànna 1976 dr Soziààlwìssaschàftler Christopher Jencks g’hiiroota — där doo ìsch laider ànna 2025 g’schtoorwa.<ref name="enwiki"/> == ìhra Schrìfta == ; d’ Biacher, wo sa salbscht verfàsst hàt * {{Literatur|Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge|Titel=Beyond adversary democracy|Verlag=University of Chicago Press|Ort=Chicago|Datum=1980|ISBN=9780226503554|Umfang=398|Online=https://archive.org/details/beyondadversaryd00mans}} * {{Literatur|Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge|Titel=Why we lost the ERA (Equal Rights Amendment)|Verlag=University of Chicago Press|Ort=Chicago|Datum=1986|ISBN=9780226503578|Umfang=327|Online={{Google Buch|BuchID=YW7BQgAACAAJ}}}} *{{Literatur|Sprache=en-US|Hrsg=Jane J. Mansbridge|Titel=Beyond self-interest|Verlag=University of Chicago Press|Ort=Chicago|Datum=1990|ISBN=9780226503608|Online=https://archive.org/details/beyondselfintere0000unse}} *{{Literatur|Sprache=en-US|Hrsg=Jane J. Mansbridge; John Parkinson|Titel=Deliberative systems|Verlag=Cambridge University Press|Ort=Cambridge|Datum=2012|ISBN=9781107025394|Umfang=193|Online={{Google Buch|BuchID=-UIq1IHgh5MC}}}} *{{Literatur|Sprache=en-US|Hrsg=Jane J. Mansbridge, Cathie Jo Martin|Titel=Negotiating agreement in politics|Verlag=American Political Science Association|Ort=Washington, D.C.|Datum=2014|ISBN=9781878147479}} ; d’ Büachkàpitel, wo sa g’schrììwa hàt *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge |Hrsg=John W. Chapman, Ian Shapiro |Titel=Democratic Community: NOMOS XXXV |Band=35 |Kapitel=Feminism and democratic community |Seiten=342–377 |Verlag=New York University Press |Ort=Näi York |Datum=1993 |ISBN=9780814715079|Online={{Google Buch|BuchID=sOsTCgAAQBAJ}}|Umfang=466}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge |Hrsg=Seyla Benhabib |Titel=Democracy and Difference |Kapitel=Using power/fighting power: the polity |Seiten=46–56 |Verlag=Princeton University Press |Ort=Princeton |Datum=1996 |ISBN=9780195131994|Online={{Google Buch|BuchID=VTv6ngEACAAJ}}|Umfang=289}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge |Hrsg=Steven Macedo |Titel=Democracy and Difference |Kapitel=Everyday talk in the deliberative system |Seiten=211–239 |Verlag=Princeton University Press |Ort=Princeton |Datum=1999 |ISBN=9780691044781 |Online=https://archive.org/details/democracydiffere0000unse/page/211|Umfang=373}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge |Hrsg=Stephen L. Elkin, Karol E. Soltan |Titel=Citizen Competence and Democratic Institutions |Kapitel=On the idea that participation makes better citizens |Seiten=295–325 |Verlag=Pennsylvania State University Press |Ort=University Park |Datum=1999 |ISBN=9780271030180|Online={{Google Buch|BuchID=-mq4m4MgJ7IC}}|Umfang=436}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge |Hrsg=Joan W. Scott; Debra Keates |Titel=Schools of thought: twenty-five years of interpretive social science |Kapitel=A 'moral core' solution to the prisoners' dilemma |Seiten=330–347 |Verlag=Princeton University Press |Ort=Princeton |Datum=2001 |ISBN=9780691088426}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge |Hrsg=Gary King, Kay L. Schlozman, Norman H. Nie |Titel=The future of political science: 100 perspectives |Kapitel=On the free rider problem |Seiten=217–219 |Verlag=Routledge |Ort=New York |Datum=2009 |ISBN=9780415997010|Online={{Google Buch|BuchID=hSD2twAACAAJ}}|Umfang=283}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge, James Bohman, Simone Chambers, Thomas Christiano u. a. |Hrsg=John Parkinson; Jane J. Mansbridge |Titel=Deliberative Systems |Kapitel=A systematic approach to democratic deliberation |Seiten=1–26 |Verlag=Cambridge University Press |Ort=Cambridge |Datum=2012 |ISBN=9781107025394|Online={{Google Buch|BuchID=-UIq1IHgh5MC}}|Umfang=193}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge |Hrsg=Nathaniel Persily |Titel=Solutions to Political Polarization in America |Kapitel=Helping congress negotiate |Seiten=262–274 |Verlag=Cambridge University Press |Ort=Cambridge |Datum=2014 |ISBN=9781107451919|Online={{Google Buch|BuchID=iwWyoQEACAAJ}}|Umfang=304}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge |Hrsg=Mark Bowens; Robert E. Goodin; Thomas Schillemans |Titel=The Oxford Handbook of Public Accountability |Kapitel=A contingency theory of accountability |Seiten=55–68 |Verlag=Oxford University Press |Ort=Oxford |Datum=2014 |ISBN=9780198778479|Online={{Google Buch|BuchID=vPVcjgEACAAJ}}|Umfang=736}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane J. Mansbridge, Mark E. Warren |Hrsg=Jane J. Mansbridge, Cathie J. Martin |Titel=Political Negotiation: A Handbook |Kapitel=Deliberative negotiation |Seiten=141–198 |Verlag=Brookings |Ort=Washington, D.C. |Datum=2015 |ISBN=9780815727293|Online={{Google Buch|BuchID=L4ZgEQAAQBAJ}}}} ; Zittschrìftsàrtìkel *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge |Titel=Acceptable inequalities |Sammelwerk=British Journal of Political Science |Band=7 |Nummer=3 |Seiten=321–336 |DOI=10.1017/S0007123400001010 |Datum=Juli 1977}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge |Titel=Myth and reality: the ERA and the gender gap in the 1980 election |Sammelwerk=Public Opinion Quarterly |Band=49 |Nummer=2 |Seiten=164–178 |DOI=10.1086/268912 |Datum=1985}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge; Katherine Tate |Titel=Race trumps gender: the Thomas nomination in the black community |Sammelwerk=PS: Political Science & Politics |Band=25 |Nummer=3 |Seiten=488–492 |DOI=10.2307/419439 |Datum=September 1992 |JSTOR=419439}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge |Titel=Rational choice gains by losing |Sammelwerk=Political Psychology |Band=16 |Nummer=1 |Seiten=137–155 |DOI=10.2307/3791453 |Datum=März 1995 |JSTOR=3791453}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge |Titel=Should blacks represent blacks and women represent women? A contingent "yes" |Sammelwerk=The Journal of Politics |Band=61 |Nummer=3 |Seiten=628–657 |DOI=10.2307/2647821 |Datum=August 1999 |JSTOR=2647821}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge; Katherine Flaster |Titel=''Male chauvinist'', ''feminist'', ''sexist'', and ''sexual harassment'': different trajectories in feminist linguistic innovation |Sammelwerk=American Speech |Band=80 |Nummer=3 |Seiten=256–279 |DOI=10.1215/00031283-80-3-256 |Datum=2005 |Online=http://wappp.hks.harvard.edu/files/wappp/files/male_chauvinist_feminist_sexist_and_sexual_harassment_0.pdf}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge |Titel=Cracking through hegemonic ideology: the logic of formal justice |Sammelwerk=Social Justice Research |Band=18 |Nummer=3 |Seiten=335–347 |DOI=10.1007/s11211-005-6828-0 |Datum=September 2005}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge |Titel=Quota problems: combating the dangers of essentialism |Sammelwerk=Politics & Gender |Band=1 |Nummer=4 |Seiten=622–638 |DOI=10.1017/S1743923X05220196 |Datum=Dezember 2005}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge |Titel=Self-interest in deliberation |Sammelwerk=Kettering Review |Band=25 |Nummer=2 |Seiten=62–72 |Datum=2007 |Online=http://kettering.org/periodicals/kettering-review-winter-2007/}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge; Shauna L. Shames |Titel=Toward a theory of backlash: dynamic resistance and the central role of power |Sammelwerk=Politics & Gender |Band=4 |Nummer=4 |Seiten=623–634 |DOI=10.1017/S1743923X08000500 |Datum=Dezember 2008}} *{{Literatur |Sprache=en-US|Autor=Jane Mansbridge |Titel=What is political science for? |Sammelwerk=Perspectives on Politics |Band=12 |Nummer=1 |Seiten=8–17 |DOI=10.1017/S153759271300368X |Datum=März 2014}} == Lìteràtüür ìwwer sììe == *{{Literatur|Sprache=en-US|Autor=Liz Mineo|Datum=2020-09-08|Titel=‘I wanted to warn future social movements that listening only to one’s own side can generate dangerous amounts of unrealism’|Sammelwerk=The Harvard Gazette|Online=https://news.harvard.edu/gazette/story/2020/09/the-evolution-of-political-scientist-jane-mansbridges-life-and-career/|Abruf=2026-10-23}} *{{Literatur|Sprache=en-US|Autor=Liz Mineo|Datum=2021-05-05|Online=https://news.harvard.edu/gazette/story/2021/05/jane-mansbridge-offers-a-solution-to-mending-a-riven-democracy/|Abruf=2026-10-23|Sammelwerk=The Harvard Gazette|Titel=How to get people to talk to one another again? Citizens’ assemblies}} *{{Literatur|Sprache=en|Autor=Samuel Hayat, Julien Talpin, Audric Vietiello|Datum=2023-11-28|Titel=Jane Mansbridge, Political Science between Facts and Norms|Online=https://laviedesidees.fr/Jane-Mansbridge-Political-Science-between-Facts-and-Norms|Abruf=2026-10-23|Sammelwerk=La Vie des Idées|Verlag=[[Collège de France]]}} *{{Literatur|Sprache=en|Autor=Ana Vidal Egea|Titel=Jane Mansbridge, the philosopher of friendship|Sammelwerk=El País English|Datum=2023-12-11}} *{{Literatur|Sprache=fr|Sprache=en-US|Online=https://veteranfeministsofamerica.org/interview-with-jane-mansbridge/|Abruf=2026-10-23|Titel=Jane Mansbridge, Ph.D.: “When you have a social movement as opposed to something else, a social movement is made up of ordinary people talking and making sense of things.”|Autor=Mary Jean Collins|Verlag=Veteran Feminists of America, Inc.|Datum=2025-01}} == Weblìnks == * d’ [https://scholar.google.com/citations?user=9CYI9UgAAAAJ&hl=en Jane Mansbridge] bii Google Scholar (anglisch) * d’ [https://www.researchgate.net/scientific-contributions/Jane-Mansbridge-83133594 Jane Mansbridge] bii ResearchGate (anglisch) * d’ [https://shs.cairn.info/publications-de-jane-jebb-mansbridge--665288?lang=en Jane Mansbridge] bii Cairn.info (anglisch) * d’ [https://www.hks.harvard.edu/faculty/jane-mansbridge Jane Mansbridge] bii dr Harvard Kennedy School (anglisch) * d’ [https://www.thebritishacademy.ac.uk/fellows/profiles/jane-mansbridge-FBA/ Jane Mansbridge] bii The British Academy (anglisch) * d’ [https://www.ethics.harvard.edu/people/jane-j-mansbridge Jane Mansbridge] biim Edmond & Lily Safra Center for Ethics (anglisch) * d’ [https://www.radcliffe.harvard.edu/people/jane-j-mansbridge Jane Mansbridge] biim Harvard Radcliffe Institute (anglisch) * d’ [https://www.russellsage.org/fellows/jane-mansbridge-0 Jane Mansbridge] bii dr Russell Sage Foundation (anglisch) == Ainzelnoohwiisa == <references responsive /> {{Normdaten}} {{SORTIERUNG:Mansbridge, Jane}} [[Kategorie:Politikwüsseschaftler]] [[Kategorie:Hochschuellehrer in de USA]] [[Kategorie:Autor]] [[Kategorie:US-Amerikaner]] [[Kategorie:Frau]] [[Kategorie:Läbigi Person]] m34vs2tht2kv8wrtockada0o4im0hsv