Wikipedia alswiki https://als.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Houptsyte MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Medium Spezial Diskussion Benutzer Benutzer Diskussion Wikipedia Wikipedia Diskussion Datei Datei Diskussion MediaWiki MediaWiki Diskussion Vorlage Vorlage Diskussion Hilfe Hilfe Diskussion Kategorie Kategorie Diskussion Portal Portal Diskussion Buech Buech Diskussion Wort Wort Diskussion Text Text Diskussion Spruch Spruch Diskussion Nochricht Nochricht Diskussion TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion Mary Fleener 0 2126 1090260 931719 2026-11-06T09:24:47Z APPERbot 110827 Bot: +Lebenskats 1090260 wikitext text/x-wiki D '''Mary Fleener''' (* [[1951]]) isch en [[USA|US]]-amerikanischi [[Comic]]-Zaichnerin und -Täggschterin us [[Los Angeles]]. Si isch bekannt für iri autobiografische Comics, wo unter em Titel "Life of the Party" gsammled worde sin. Ire seer aigeschtändige Schtil nennt si "cubismo". Si isch au Mitglid inere Rock-Band namens The Wig Titans. Lut irer Homepage isch si vo altegyptischer Kunscht und Zytigscomics - "Little King" vom Otto Soglow, "Li'l Abner" vom Al Capp und "Dick Tracy" vom Chester Gould - beîflusst worde. Dr [[Robert Crumb]] und dr Robert Armstrong hän si persöönlig ermuetiged, Comics z mache. Ire erschte Comic isch "Hoodoo" (1988) gsi, übers Läbe vo der Zora Neale Hurston. ==Literatur== *Fleener, Mary. ''Life of the Party''. Fantagraphics Books, 1996. ISBN 1-56097-261-0 == Weblink == * https://web.archive.org/web/20040924195223/http://www.maryfleener.com/ {{DEFAULTSORT:Fleener, Mary}} [[Kategorie:US-Amerikaner]] [[Kategorie:Moler, Zeichner, Illustrator]] [[Kategorie:Autor vo Comics]] [[Kategorie:Uf d Wält cho 1951]] [[Kategorie:Frau]] [[Kategorie:Läbigi Person]] 6jnydixp6yimps6ltdupcvcvcu8mh23 Lhasa de Sela 0 2340 1090262 1049658 2026-11-06T09:25:00Z APPERbot 110827 Bot: +Lebenskats 1090262 wikitext text/x-wiki [[Datei:Lhasa de Sela 29r.jpg|thumb|Lhasa de Sela]] D` '''Lhasa de Sela''', besser bekannt als '''Lhasa''' (* [[27. September]] [[1972]] z Big Indian, [[USA]]; † [[1. Januar|1. Jänner]] [[2010]] in [[Montreal]]), isch en [[Vereinigte Staaten von Amerika|US-amerikanischi]] Sängeri vu deilwiis [[Mexiko|mexikanischer]] Abstammig gsi, wo in [[Kanada]] gläbt het. Ihri Muetter isch di amerikanischi Fotografin und Schauschpilerin [[Alexandra Karam]], ire Vatter dr mexikanischi Professor Alejandro Sela. Si isch z [[New York]] uf d Wält cho, isch aber in Mexiko ufgwaxe. Als 13-jörigi hed si sich in [[San Francisco]] als Sängeri und Musikeri versuecht. Mit 19 Joor hed si schliesslig dr kanadisch Musiker [[Yves Desrosiers]] z [[Montréal]] kennegleert. Zäme mit ihm het si ir erschts Album uffgnoo. D Lhasa de Sela isch am 1. Jänner 2010 an Brustchrebs gstorbe. == Diskographii == * 1998 - ''La Llorona'' (Audiogram/Atlantic) * 2003 - ''The Living Road'' (Audiogram/Nettwerk) * 2009 – ''Lhasa'' == Video == * 1997 - ''El Desierto'' * 2005 - ''Con toda palabra'' * 2009 – ''Lhasa'' == Weblingg == {{commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20080327224202/http://www.lhasadesela.ca/ Offizielli Siite (Änglisch)] * [http://www.sendereando.com/ Inoffizielli Siite], (Französisch). * [https://web.archive.org/web/20070804152751/http://www.billions.com/artists/lhasa/ Ä kurzi Biografii (uf Änglisch)] * [http://www.rootsworld.com/interview/lhasa04.html RootsWorld.com Interview and Kritik vo ''The Living Road''] (Änglisch). * [https://web.archive.org/web/20120604095127/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4275401 NPR Radio Interview] (Änglisch) {{Normdaten}} {{DEFAULTSORT:Sela, Lhasa de}} [[Kategorie:Liedermacher]] [[Kategorie:Schauspiler]] [[Kategorie:Amerikanische Musiker]] [[Kategorie:Mexikaner]] [[Kategorie:US-Amerikaner]] [[Kategorie:Uf d Wält cho 1972]] [[Kategorie:Gstorbe 2010]] [[Kategorie:Frau]] kk1nelmhj5quhkbgtjvirpnav6a8vvj Nikki D 0 2705 1090263 1051847 2026-11-06T09:25:06Z APPERbot 110827 Bot: +Lebenskats 1090263 wikitext text/x-wiki D '''Nikki D''' isch en US-amerikanischi Rapperin. Zersch isch si e Mitglid vom [[Ice-T]] sym [[Rhyme Syndicate]] gsi; spöter hed si sich dr [[Queen Latifah]] und ihrer [[Flavor Unit]] aagschlosse. Ire worschynlig bekanntischte Track isch "Daddy's Little Girl" gsi, inschpiriert vo "Tom's Diner" vo dr [[Suzanne Vega]]. Dr Durchbruch isch ere drotzdäm verweert blibe; vilicht grad well si sich nid hed chönne zwüsche Hardcore und Mainstream entschaide. Ir Début-Album hed irrefierenderwys wi "Daddy's Little Girl" ghaisse, obwoll alli andere Stügg überhaupt kai kommerziellen Appeal ghaa hänn. Broduziert hänn unter anderem d Leaders of the New School, dr Smooth Ice und dr Sam Sever. Si hed unter anderem Gaschtufftritt bi der [[Alyson Williams]] und em [[Apache]] gha. Zum letschte Moll hed si mit irem Uffdritt uf der CD "The Rapsody - Hip Hop Meets Classic" uf sich uffmerggsaam gmacht. Broduziert isch die CD vo de dütsche Voelker Brothers gsi. == Diskografy == ===Album=== * 1991 ''Daddy's Little Girl'' ([[Def Jam Recordings|Def Jam]]) ===Singles=== * 1989 "My Love Is Raw" * 1990 "Lettin' Off Steam" ([[Sony|Sony Records]]) * 1991 "Daddy's Little Girl" * 1991 "Hang on Kid" * 1991 "Wasted" * 1993 "Freak Out" [[Kategorie:Amerikanische Rapper]] [[Kategorie:Pseudonym]] [[Kategorie:Uf d Wält cho 1972]] [[Kategorie:Frau]] [[Kategorie:Läbigi Person]] ehaakqqt0qb6t9f5ajwiejrb551i01q Mani Matter 0 3991 1090203 989665 2026-11-05T15:25:26Z Khatschaturjan 47408 bitz erwyteret 1090203 wikitext text/x-wiki [[Datei:ManiMatter1970.jpg|thumb|Mani Matter 1970]] Der '''Mani Matter''' (* [[4. August|4. Ougschte]] [[1936]] z [[Herzogenbuchsee|Buchsi]], † [[24. November|24. Novämber]] [[1972]] ir Nöchi vo [[Kilchberg ZH]]) isch e [[Schweiz|Schwizer]] [[Liedermacher]] gsy. Offiziell het är ''Hans-Peter Matter'' gheisse. == Läbe == Der Mani Matter isch z [[Bern|Bärn]] ufgwachse, het [[Rechtswissenschaft|Jurischt]] glehrt und als Rächtskoulänt vo der Stadt Bärn gschaffet. Mit sälbergschribnige Bärner [[Chanson]]s isch er näbebrueflech i Chlytheater und im Radio ufträtte (am Aafang als Mitglid vo de [[Berner Troubadours]]) und isch drmit zimlech erfolgrîch gsî. 1963 het er d Politikerin [[Joy Matter]] (1935–2025) ghüraate, eis vo ihrne drü Chind isch d Regissseurin [[Meret Matter]]. Am 24. Novämber 1972 isch der Mani Matter uf em Wäg zumene Konzert z [[Rapperswil SG|Rapperschwil]] bimenen Outounfall um ds Läbe cho. == Würkig == Syni Lieder sy bis hüt i der ganze [[Deutschschweiz|Dütschschwyz]] bekannt, und vili Lüt chöi es paar dervo uswändig. Si wärde hüüfig ou vo Chind gsunge, ir Schuel, ir Pfadi usw. Der Mani Matter het ou e sehr e höche Stellewärt unter Bärner [[Mundart-Musiker]]. Vili vo ine gseh ihn als Vorbild, oder fasch als Vatterfigur, u syni Lieder wärde hüüffig kopiert. Der [[Friedrich Kappeler]] schilderet im Johr 2002 i sinem Dokumentarfilm ''[[Mani Matter – Warum syt dir so truurig?]]'' s Läbe vom Mani Matter u zeichnet de Yfluss vo desse Chansons nache. == Wärch == === Büecher === * ''Die Legitimation der Gemeinde zur staatsrechtlichen Beschwerde.'' Diss. iur. Stämpfli, Bern 1965 * ''Us emene lääre Gygechaschte. Berndeutsche Chansons.'' Kandelaber, Bern 1969; Ammann, Zürich 2003, ISBN 3-250-10444-2 * ''Warum syt dir so truurig? Berndeutsche Chansons.'' Hrsg. v. Joy Matter. Benziger, Zürich 1973; Ammann, Zürich 2003, ISBN 3-250-10445-0 * ''Mani Matters Sudelhefte.'' Benziger, Zürich 1973 * ''Rumpelbuch.'' Hrsg. v. Joy Matter et al., mit einem „Kumpelwort“ von Peter Lehner. Benziger, Zürich 1976 * ''Sudelhefte – Rumpelbuch'' (in einem Band). Ex Libris, Zürich 1978; Ammann, Zürich 2003, ISBN 3-250-10447-7 * ''Einisch nach emne grosse Gwitter. Berndeutsche Chansons.'' Hrsg. v. Joy Matter. Benziger, Zürich 1992; Ammann, Zürich 2003, ISBN 3-250-10446-9 === Schauuplatte === * ''I han en Uhr erfunde''. Berner Chansons von und mit Mani Matter (EP), Zytglogge (zyt 1), Bern 1966 * ''Alls wo mir id Finger chunnt'' (EP), Zytglogge (zyt 4), Bern 1967 * ''Hemmige'' (EP), Zytglogge (zyt 12), Bern 1970 * ''Betrachtige über nes Sändwitsch'' (EP), Zytglogge (zyt 20), Bern 1972 * ''Ir Ysebahn'' (LP), live aus dem [[Theater Fauteuil|Théâtre Fauteuil]] in Basel, Zytglogge (zyt 21), Bern 1973, mit den Liedern über [[Bernhard Matter]] und [[Karl Tellenbach]] * ''I han es Zündhölzli azündt'' (Doppel-LP mit den Chansons der ersten vier Platten), Zytglogge (zyt 24), Bern 1973 * ''Mani Matter und Die Anfänge des Berner Chansons''. Radiosendung vom 27. Februar 1970 (CD), Zytglogge (zyt 4324), Oberhofen 2011 == Literatur == * Stephan Hammer: ''Mani Matter und die Liedermacher. Zum Begriff des „Liedermachers“ und zu Matters Kunst des Autoren-Liedes.'' Lang, Bern 2010, ISBN 978-3-0343-0307-1. * [[Franz Hohler]] (Hrsg.): ''Mani Matter. Ein Porträtband''. Benziger, Zürich 1977; wesentlich erweiterte 2. Auflage ebd. 1992, 3. Auflage 2001, ISBN 3-545-36508-5. * {{Theaterlexikon|Mani Matter|2|1023|1024|Autor=Brigitte Marschall}} * Wilfried Meichtry, Pascale Meyer (Hrsg.): ''Mani Matter (1936–1972). Liedermacher, Poet und Denker''. Zytglogge, Oberhofen 2011, ISBN 978-3-7296-0825-2 * Wilfried Meichtry: ''Mani Matter. Eine Biographie.'' Nagel & Kimche, München 2013, ISBN 978-3-312-00559-8.<ref>Christoph Bopp: [http://www.aargauerzeitung.ch/kultur/statt-die-leute-zum-nachdenken-anzuregen-versetzte-mani-matter-sie-in-festzeltstimmung-126391405 ''«Statt die Leute zum Nachdenken anzuregen, versetzte Mani Matter sie in Festzeltstimmung.»] Interview i de [[Aargauer Zeitung|Aargauer Zytig]] vom 13. April 2013</ref> * Paul Bernhard Rothen: ''i de gottvergässne stedt. Mani Matter und die Verteidigung des Christentums''. Oberhofen 2013, ISBN 978-3-7296-0862-7. * Christine Wirz: ''Mani Matter. Vom Värslischmid, der ein Poet war.'' Stämpfli, Bern 2002, ISBN 3-7272-1295-0. == Weblink == * {{HLS|12098|Matter, Mani|Autor=Franziska Meister}} * {{IMDb Name|1272496}} * [https://web.archive.org/web/20190404024857/http://www.manimatter.ch/ Offizielle Seite] seiner Familie * [https://web.archive.org/web/20060913041559/http://www.raffiniert.ch/smatter.html Private Seite mit Chansontexten] * [http://www.youtube.com/watch?v=jr8RAqUGXgs&feature=related Mani Matter „Hemmige“] uf youtube.com * [http://www.helveticarchives.ch/detail.aspx?ID=165103 Naalass Mani Matter] in dr Archivdatebank HelveticArchives vo dr Schwyzerische Nationalbibliothek * [https://web.archive.org/web/20150417122009/http://libraries.admin.ch/cgi-bin/gw/chameleon?skin=helveticat&inst=consortium&submittheform=Search&usersrch=1&beginsrch=1&elementcount=3&function=INITREQ&search=KEYWORD&rootsearch=KEYWORD&lng=de&pos=1&conf=.%2Fchameleon.conf&t1=mani+matter&u1=1003&op1=OR&t2=mani+matter&u2=21&op2=AND&t3=&u3=1035&host=biblio.admin.ch%2B3601%2BDEFAULT&patronhost=biblio.admin.ch%203601%20DEFAULT Publikatione vo und über dr Mani Matter] im Katalog Helveticat vo dr Schwyzerische Nationalbibliothek == Fuessnote == <references/> {{Normdaten}} {{DEFAULTSORT:Matter, Mani}} [[Kategorie:Bärner]] [[Kategorie:Alemannische Musiker]] [[Kategorie:Schwizer Musiker]] [[Kategorie:Liedermacher]] [[Kategorie:Bärndütsch]] [[Kategorie:Maa]] jagcstwj4sxvuf6u3jbe7hptoubtwv8 Wikipedia:Stammtisch 4 17084 1090198 1090197 2026-11-05T12:57:00Z Holder 491 /* Hubert Aiwanger */ 1090198 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{Wikipedia-Information}} <div style="margin-right: 14em;"> {{Wikipedia-Stammtisch}} </div> == Request == Can any administrator make [[Spezial:Missbruchsfilter/5]] public? It is unlikely to have content that should not be publicly available. [[Benutzer:Pristome|Pristome]] ([[Benutzer Diskussion:Pristome|Diskussion]]) 15:58, 31. Okt. 2026 (MEZ) :Hi [[Benutzer:Pristome|Pristome]]. We will not publish any content from abuse filters. That would only make it easier to circumvent those filters. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 09:17, 2. Nov. 2026 (MEZ) == AdminCon 2027 == D [[:de:Wikipedia:AdminConvention_2027|AdminCon 2027]] findet vum 26. bis 28. Februar 2027 z Dresden statt. Me cha si no [https://zforms.wikimedia.de/wmde/form/AnmeldeformularAdminCon2027/formperma/v__Q1CTMjlDcNenVdmLcm5_upmoPl7b1u5-hPYacWqQ aamälde] un au no [https://zforms.wikimedia.de/wmde/form/ProgrammeinreichungAdminCon2027/formperma/UKGytnnGgWJtlEyKynnxO6jZAMLHon6JsbWV7GBDido Vorschleg fir s Brogramm] mache. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:23, 3. Nov. 2026 (MEZ) == WikiCon 2027 == D [[:de:Wikipedia:WikiCon 2027|WikiCon 2027]] findet vum 1. bis 3. Oktober 2027 z Göttingen statt. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:25, 3. Nov. 2026 (MEZ) == [[Hubert Aiwanger]] == Au wänns i der alsWiki chuum me Lüüt git, wo mitschaffend und drum au mitdiskutiered, trotzdèm (wider emaal) en Versuech: * Es git i öisere schööni Tialäktwikipedia ganz, ganz, ganz vil Ruynenartikel. Artikel, wo mer emaal aagfange hät und dän uufghört hät draa wyterschrybe, und Artikel, wo doozmaal zwaar fèrtig gsy sind, sithèèr aber veraltet sind. Wurum tuet mer, statt luege, dass die Artikel wytergschribe wèèrded, nöii Artikel schrybe wie zum Byspil über ein bäirische Politiker, wo mit der Alemannia nüüt z tue hät? Wèèred all alemanischen Artikel imene guete Zuestand, dänn wuur i säge: Ja ja, wurum au nööd. Aber esoo, wie bi öis vil Artikel uusgseend, fröög i mi ja scho: Isch s primèèr Ziil, möglichscht vill Artikel z haa – oder wèèr nöd s primèèr Ziil, möglischt gueti, fèrtigi, aktualisierti Artikel z haa? Bäides gaat halt läider nööd, mir sind daa vill z wenig Lüüt. * S Theema Rootlink: Mir sind eerschtens di alemannisch Wikipedia und zwäitens mached daa nu e Hampfle Lüüt mit. Wurum bruuchts dänn Rootlink wie [[Ergoldsbach]]; [[Bayerischer Staatsminister für Wirtschaft, Landesentwicklung und Energie]]; [[Bayerischer Landtag]] (en Link uf [[Landtag]] tèèts zeerscht emaal ja au); [[Wahlkreis Niederbayern]]; [[Bayerischer Landtag]]; [[Stimmkreis Landshut]]; [[Landtagswahl in Bayern 2023]]; [[Inkofen (Rottenburg an der Laaber)]]; [[Rottenburg an der Laaber]]; [[Mallerdorf-Pfaffenberg]]; [[Hochschule für angewandte Wissenschaften Weihenstephan-Triesdorf]]; [[Tanja Schweiger]]; [[Berlin-Mitte]]; [[Garching bei München]]; [[Landkreis Landshut]]; [[Mittelbayerische Zeitung]]&nbsp;? Die Rootlink wèèrded chuum je blaau – und es bruucht si au gaar nööd. Und es wèèrded nöii Artikel «auf Teufel komm raus» aagläit, und glychzytig isch di alemanisch Wikipedia über wyti Streckene, wo zu irem Fokus ghöörtid, tootschwach. Und mer tuet nöd emaal die Artikel, wo mer emaal aagfange hät, fèrtig machen oder à-jour-bhalte. «Masse statt Klasse» – daademit chan iich äifach nüüt aafange. Und das sind Sache, wo-n-ich finde, sie ziend di alemanisch Wikipedia abe, und mir drum s Mitschaffe daa äifach vertläidet. En Gruez, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 09:31, 5. Nov. 2026 (MEZ) :Hesch rächt, Friiguet. Oi wer uber ä Tällerrand uisäluägd, sett nid underem Hag durä grasä. Aber sälber bin ich hiä halt nid grad dr Fliissigscht. :Laa diär d Fräid nid la verderbä; äs bruichd dich, mäind dr --[[Benutzer:B.A.Enz|B.A.Enz]] ([[Benutzer Diskussion:B.A.Enz|Diskussion]]) 10:29, 5. Nov. 2026 (MEZ) ::Ich glaub, ich bruch mi do nit eso aabäfzge loo. Ich haa dysjohr scho rund 200 veralteti Artikel aktualisiert, haa au rund 170 Metadate-Vorlage aktualsiert, wu si uf rund 2000 anderi Artikel uuswirke, haa, wie me do wyter oobe cha lääse, d Infobox-Vorlag zue Schwyzer Ortschafte (uf Vorschlag) uf e automatischi Aktualisierig per Wikidata umgestellt, haa mer grad erscht e Arbetslischt vu Artikel mache loo, wu d [[Benutzer_Diskussion:Holder#Fehlendes_Sterbedatum|Lyt mittlerwyli gstorbe sin]] un die Artikel aafang ufschaffe. Ich due syt langem dytli mee Artikel aktualisiere wie neii schrybe. ::Un zum Hubert Aiwanger: Ich glaub jo gärn, ass es in de Schwyz nieme inträssiert, ass dä zmols gstorben isch, aber z Dytschland des grad d Top-Mäldig in allne Medie. Un dezu isch dä Mann Wirtschaftsminischter vu Bayern gsii un in [[Schwaben (Bayern)|große Dail vu Bayern]] wird au Alemannisch gschwätzt, vu dohär het där Artikel au ebis mit de Alemannia z due. De Hauptgrund, wurum i ab un zue eso aktuälli Artikel schryb, isch aber, ass i eso versuech, Lyt uf di Alemannisch Wikipedia z locke. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 13:56, 5. Nov. 2026 (MEZ) ke5r2y7pb2o4cz8tu69l5mg8fam2b2j 1090199 1090198 2026-11-05T14:26:06Z Holder 491 /* Hubert Aiwanger */ 1090199 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{Wikipedia-Information}} <div style="margin-right: 14em;"> {{Wikipedia-Stammtisch}} </div> == Request == Can any administrator make [[Spezial:Missbruchsfilter/5]] public? It is unlikely to have content that should not be publicly available. [[Benutzer:Pristome|Pristome]] ([[Benutzer Diskussion:Pristome|Diskussion]]) 15:58, 31. Okt. 2026 (MEZ) :Hi [[Benutzer:Pristome|Pristome]]. We will not publish any content from abuse filters. That would only make it easier to circumvent those filters. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 09:17, 2. Nov. 2026 (MEZ) == AdminCon 2027 == D [[:de:Wikipedia:AdminConvention_2027|AdminCon 2027]] findet vum 26. bis 28. Februar 2027 z Dresden statt. Me cha si no [https://zforms.wikimedia.de/wmde/form/AnmeldeformularAdminCon2027/formperma/v__Q1CTMjlDcNenVdmLcm5_upmoPl7b1u5-hPYacWqQ aamälde] un au no [https://zforms.wikimedia.de/wmde/form/ProgrammeinreichungAdminCon2027/formperma/UKGytnnGgWJtlEyKynnxO6jZAMLHon6JsbWV7GBDido Vorschleg fir s Brogramm] mache. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:23, 3. Nov. 2026 (MEZ) == WikiCon 2027 == D [[:de:Wikipedia:WikiCon 2027|WikiCon 2027]] findet vum 1. bis 3. Oktober 2027 z Göttingen statt. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:25, 3. Nov. 2026 (MEZ) == [[Hubert Aiwanger]] == Au wänns i der alsWiki chuum me Lüüt git, wo mitschaffend und drum au mitdiskutiered, trotzdèm (wider emaal) en Versuech: * Es git i öisere schööni Tialäktwikipedia ganz, ganz, ganz vil Ruynenartikel. Artikel, wo mer emaal aagfange hät und dän uufghört hät draa wyterschrybe, und Artikel, wo doozmaal zwaar fèrtig gsy sind, sithèèr aber veraltet sind. Wurum tuet mer, statt luege, dass die Artikel wytergschribe wèèrded, nöii Artikel schrybe wie zum Byspil über ein bäirische Politiker, wo mit der Alemannia nüüt z tue hät? Wèèred all alemanischen Artikel imene guete Zuestand, dänn wuur i säge: Ja ja, wurum au nööd. Aber esoo, wie bi öis vil Artikel uusgseend, fröög i mi ja scho: Isch s primèèr Ziil, möglichscht vill Artikel z haa – oder wèèr nöd s primèèr Ziil, möglischt gueti, fèrtigi, aktualisierti Artikel z haa? Bäides gaat halt läider nööd, mir sind daa vill z wenig Lüüt. * S Theema Rootlink: Mir sind eerschtens di alemannisch Wikipedia und zwäitens mached daa nu e Hampfle Lüüt mit. Wurum bruuchts dänn Rootlink wie [[Ergoldsbach]]; [[Bayerischer Staatsminister für Wirtschaft, Landesentwicklung und Energie]]; [[Bayerischer Landtag]] (en Link uf [[Landtag]] tèèts zeerscht emaal ja au); [[Wahlkreis Niederbayern]]; [[Bayerischer Landtag]]; [[Stimmkreis Landshut]]; [[Landtagswahl in Bayern 2023]]; [[Inkofen (Rottenburg an der Laaber)]]; [[Rottenburg an der Laaber]]; [[Mallerdorf-Pfaffenberg]]; [[Hochschule für angewandte Wissenschaften Weihenstephan-Triesdorf]]; [[Tanja Schweiger]]; [[Berlin-Mitte]]; [[Garching bei München]]; [[Landkreis Landshut]]; [[Mittelbayerische Zeitung]]&nbsp;? Die Rootlink wèèrded chuum je blaau – und es bruucht si au gaar nööd. Und es wèèrded nöii Artikel «auf Teufel komm raus» aagläit, und glychzytig isch di alemanisch Wikipedia über wyti Streckene, wo zu irem Fokus ghöörtid, tootschwach. Und mer tuet nöd emaal die Artikel, wo mer emaal aagfange hät, fèrtig machen oder à-jour-bhalte. «Masse statt Klasse» – daademit chan iich äifach nüüt aafange. Und das sind Sache, wo-n-ich finde, sie ziend di alemanisch Wikipedia abe, und mir drum s Mitschaffe daa äifach vertläidet. En Gruez, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 09:31, 5. Nov. 2026 (MEZ) :Hesch rächt, Friiguet. Oi wer uber ä Tällerrand uisäluägd, sett nid underem Hag durä grasä. Aber sälber bin ich hiä halt nid grad dr Fliissigscht. :Laa diär d Fräid nid la verderbä; äs bruichd dich, mäind dr --[[Benutzer:B.A.Enz|B.A.Enz]] ([[Benutzer Diskussion:B.A.Enz|Diskussion]]) 10:29, 5. Nov. 2026 (MEZ) ::Ich glaub, ich bruch mi do nit eso aabäfzge loo. Ich haa dysjohr scho rund 200 veralteti Artikel aktualisiert, haa au rund 170 Metadate-Vorlage aktualsiert, wu si uf rund 2000 anderi Artikel uuswirke, haa, wie me do wyter oobe cha lääse, d Infobox-Vorlag zue Schwyzer Ortschafte (uf Vorschlag) uf e automatischi Aktualisierig per Wikidata umgestellt, haa mer grad erscht e Arbetslischt vu Artikel mache loo, wu d [[Benutzer_Diskussion:Holder#Fehlendes_Sterbedatum|Lyt mittlerwyli gstorbe sin]] un die Artikel aafang ufschaffe. Ich due syt langem dytli mee Artikel aktualisiere wie neii schrybe. ::Un zum Hubert Aiwanger: Ich glaub jo gärn, ass es in de Schwyz nieme inträssiert, ass dä zmols gstorben isch, aber z Dytschland des grad d Top-Mäldig in allne Medie. Un dezu isch dä Mann Wirtschaftsminischter vu Bayern gsii un in [[Schwaben (Bayern)|große Dail vu Bayern]] wird au Alemannisch gschwätzt, vu dohär het där Artikel au ebis mit de Alemannia z due. De Hauptgrund, wurum i ab un zue eso aktuälli Artikel schryb, isch aber, ass i eso versuech, Lyt uf di Alemannisch Wikipedia z locke. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 13:56, 5. Nov. 2026 (MEZ) :::Aber des mit däne Hyfe Rotlink, des stimmt, die sin iberflissig. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 15:26, 5. Nov. 2026 (MEZ) 7cjnk73du0vovl3ux31spptim3pikri 1090268 1090199 2026-11-06T11:45:43Z Holder 491 /* Hubert Aiwanger */ 1090268 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{Wikipedia-Information}} <div style="margin-right: 14em;"> {{Wikipedia-Stammtisch}} </div> == Request == Can any administrator make [[Spezial:Missbruchsfilter/5]] public? It is unlikely to have content that should not be publicly available. [[Benutzer:Pristome|Pristome]] ([[Benutzer Diskussion:Pristome|Diskussion]]) 15:58, 31. Okt. 2026 (MEZ) :Hi [[Benutzer:Pristome|Pristome]]. We will not publish any content from abuse filters. That would only make it easier to circumvent those filters. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 09:17, 2. Nov. 2026 (MEZ) == AdminCon 2027 == D [[:de:Wikipedia:AdminConvention_2027|AdminCon 2027]] findet vum 26. bis 28. Februar 2027 z Dresden statt. Me cha si no [https://zforms.wikimedia.de/wmde/form/AnmeldeformularAdminCon2027/formperma/v__Q1CTMjlDcNenVdmLcm5_upmoPl7b1u5-hPYacWqQ aamälde] un au no [https://zforms.wikimedia.de/wmde/form/ProgrammeinreichungAdminCon2027/formperma/UKGytnnGgWJtlEyKynnxO6jZAMLHon6JsbWV7GBDido Vorschleg fir s Brogramm] mache. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:23, 3. Nov. 2026 (MEZ) == WikiCon 2027 == D [[:de:Wikipedia:WikiCon 2027|WikiCon 2027]] findet vum 1. bis 3. Oktober 2027 z Göttingen statt. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:25, 3. Nov. 2026 (MEZ) == [[Hubert Aiwanger]] == Au wänns i der alsWiki chuum me Lüüt git, wo mitschaffend und drum au mitdiskutiered, trotzdèm (wider emaal) en Versuech: * Es git i öisere schööni Tialäktwikipedia ganz, ganz, ganz vil Ruynenartikel. Artikel, wo mer emaal aagfange hät und dän uufghört hät draa wyterschrybe, und Artikel, wo doozmaal zwaar fèrtig gsy sind, sithèèr aber veraltet sind. Wurum tuet mer, statt luege, dass die Artikel wytergschribe wèèrded, nöii Artikel schrybe wie zum Byspil über ein bäirische Politiker, wo mit der Alemannia nüüt z tue hät? Wèèred all alemanischen Artikel imene guete Zuestand, dänn wuur i säge: Ja ja, wurum au nööd. Aber esoo, wie bi öis vil Artikel uusgseend, fröög i mi ja scho: Isch s primèèr Ziil, möglichscht vill Artikel z haa – oder wèèr nöd s primèèr Ziil, möglischt gueti, fèrtigi, aktualisierti Artikel z haa? Bäides gaat halt läider nööd, mir sind daa vill z wenig Lüüt. * S Theema Rootlink: Mir sind eerschtens di alemannisch Wikipedia und zwäitens mached daa nu e Hampfle Lüüt mit. Wurum bruuchts dänn Rootlink wie [[Ergoldsbach]]; [[Bayerischer Staatsminister für Wirtschaft, Landesentwicklung und Energie]]; [[Bayerischer Landtag]] (en Link uf [[Landtag]] tèèts zeerscht emaal ja au); [[Wahlkreis Niederbayern]]; [[Bayerischer Landtag]]; [[Stimmkreis Landshut]]; [[Landtagswahl in Bayern 2023]]; [[Inkofen (Rottenburg an der Laaber)]]; [[Rottenburg an der Laaber]]; [[Mallerdorf-Pfaffenberg]]; [[Hochschule für angewandte Wissenschaften Weihenstephan-Triesdorf]]; [[Tanja Schweiger]]; [[Berlin-Mitte]]; [[Garching bei München]]; [[Landkreis Landshut]]; [[Mittelbayerische Zeitung]]&nbsp;? Die Rootlink wèèrded chuum je blaau – und es bruucht si au gaar nööd. Und es wèèrded nöii Artikel «auf Teufel komm raus» aagläit, und glychzytig isch di alemanisch Wikipedia über wyti Streckene, wo zu irem Fokus ghöörtid, tootschwach. Und mer tuet nöd emaal die Artikel, wo mer emaal aagfange hät, fèrtig machen oder à-jour-bhalte. «Masse statt Klasse» – daademit chan iich äifach nüüt aafange. Und das sind Sache, wo-n-ich finde, sie ziend di alemanisch Wikipedia abe, und mir drum s Mitschaffe daa äifach vertläidet. En Gruez, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 09:31, 5. Nov. 2026 (MEZ) :Hesch rächt, Friiguet. Oi wer uber ä Tällerrand uisäluägd, sett nid underem Hag durä grasä. Aber sälber bin ich hiä halt nid grad dr Fliissigscht. :Laa diär d Fräid nid la verderbä; äs bruichd dich, mäind dr --[[Benutzer:B.A.Enz|B.A.Enz]] ([[Benutzer Diskussion:B.A.Enz|Diskussion]]) 10:29, 5. Nov. 2026 (MEZ) ::Ich glaub, ich bruch mi do nit eso <s>aabäfzge</s> <u>kritisiere</u> loo. Ich haa dysjohr scho rund 200 veralteti Artikel aktualisiert, haa au rund 170 Metadate-Vorlage aktualsiert, wu si uf rund 2000 anderi Artikel uuswirke, haa, wie me do wyter oobe cha lääse, d Infobox-Vorlag zue Schwyzer Ortschafte (uf Vorschlag) uf e automatischi Aktualisierig per Wikidata umgestellt, haa mer grad erscht e Arbetslischt vu Artikel mache loo, wu d [[Benutzer_Diskussion:Holder#Fehlendes_Sterbedatum|Lyt mittlerwyli gstorbe sin]] un die Artikel aafang ufschaffe. Ich due syt langem dytli mee Artikel aktualisiere wie neii schrybe. ::Un zum Hubert Aiwanger: Ich glaub jo gärn, ass es in de Schwyz nieme inträssiert, ass dä zmols gstorben isch, aber z Dytschland des grad d Top-Mäldig in allne Medie. Un dezu isch dä Mann Wirtschaftsminischter vu Bayern gsii un in [[Schwaben (Bayern)|große Dail vu Bayern]] wird au Alemannisch gschwätzt, vu dohär het där Artikel au ebis mit de Alemannia z due. De Hauptgrund, wurum i ab un zue eso aktuälli Artikel schryb, isch aber, ass i eso versuech, Lyt uf di Alemannisch Wikipedia z locke. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 13:56, 5. Nov. 2026 (MEZ) :::Aber des mit däne Hyfe Rotlink, des stimmt, die sin iberflissig. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 15:26, 5. Nov. 2026 (MEZ) k0094htjw7wpybacaj6c9tcs0fflnsn Rimelladeutsch 0 20793 1090265 1089099 2026-11-06T10:37:28Z Freigut 8945 /* Dativ ùn Akkusativ vù dr Substantiv */ 1090265 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Remmaljertittschu}} [[Datei:Remalljertittschu.jpg|mini|rechts|300px|''Ts Remmaljertittschu''. S Wèèrderbuech vù Remmalju]] S '''Remmaljertittschu''' isch dr [[Höchstalemannisch|hegschdalemanisch]] Dialäkt vù [[Rimella|Remmalju]] (ital. Rimella). S ghèèrd doodrmid zem [[Südwalserdeutsch|Siidwalsertiitsch]]. == Foorschigsgschiichd == Remmalju isch e Ùfnaameord vùm [[Sprachatlas der deutschen Schweiz|Schwyzer Schbroochatlas]] gsii. D Ùfnaam isch vùm [[Friedrich Gysling|Fritz Gysling]] ùn em [[Rudolf Hotzenköcherle]] im April 1952 gmachd woore. Frieni Publikatione, wù s Remmaljertittschu es Thema isch, sin vom Braiß [[Julius Maximilian Schottky]] („Das Thal von Rimella und seine deutschen Bewohner“ in dr Zytschrifd „Das Ausland“, 1836) ùn vùm Wiirdebäärgr [[Albert Schott]] („Die deutschen Colonien in Piemont“, 1842). Fir s [[Phonogrammarchiv der Universität Zürich|Phonogramm-Archiv vù dr Universität Züri]] hed dr Wilhelm Doegen vùm Berliner Lutarchiv im Oktober ane 1929 Tonbandùfnaame gmachd. Die Ùfnaame sin voorberaided woore vùm [[Friedrich Gysling|Fritz Gysling]] ùn em [[Rudolf Hotzenköcherle]] ùn sin vùn ene ane 1952 verefendligd woore. 1924 ùn 1930 hed dr [[Emil Balmer]] Remmalju bsuecht. 1949 chùnd sy Buech iiber d Siidwalser uuse, wù s au ne Kapitel iiber s Remmalljertittschu din hed. Dr [[Marco Bauen]] hed fir syyni Dokteraarbed „Sprachgemischter Mundartausdruck in Rimella (Valsesia, Piemont)“ zwische 1965 ùn 1971 Ùfnaame ùn Befroogige z Remmalju gmachd. Dooderzue hed er ali Yywoner vù Remmalju gfrogd (insgsamd 168). Au d Fluurnäme vù Remmalju hed er gsamled. Dr [[Paul Zinsli]] hed scho ane 1958 zäme mid Studänte ùf ere Exkursion Fluurnäme vù Remmalju ùfgnùù. In syym Buech „Südwalser Namengut“ vù 1984 hed er derno die Fluurnäme verefendligd, au die, wù vùm Marco Bauen gsamled woore sin. 1995/1996 ùn 1996/1997 sin an dr Universideed Turin zwoo Magischteraarbede iiber s Remmaljertittschu gschriibe woore. Di aind isch vù dr Marina De Michelis mid eme soziolinguistische Thema, di ander vù dr Margherita Vergnano mid grammatische Froogeschdelige. 1995 und 2005 isch es remmaljertittsches Wèèrderbuech und 2011 e remmaljertittschi Grammatik bublizierd wore, uusegee vùm Centro Studi Walser di Rimella ùnder dr Laidig vùm [[Dino Vasina]]. Fir e Buech iiber d Gschiichd vù Remmalju, wù 2004 uusechùù isch, hed d [[Silvia Dal Negro]] dr Woordschaz vùm Titschu analisierd. 2007 isch dr Remmalju-Band vùm „Atlante Toponomastico del Piemonte Montano“ uusechùù – e Biechli, wù d Fluernämen erchläärd ùn si (andersch wie bim Zinsli sym Buech) uf segs Chaarde lokalisierd. Ab ane 2003 hed d [[Maria Concetta Di Paolo]] an ere Dokteraarbed mid em Aarbedstitel „Lehnwortschatz und Code-Switching in Rimella“ iber s Remmaljertittschu an dr Universideed Züri gschafd. 2018 isch s in ere weng andere Foorm ùnder em Titel „Il tittschu di Rimella. L’evoluzione di un dialetto alemannico in Italia“ bublizierd woore – e Gsamdschau iber dr Dialäkt vù dääre Walsersiidlig. 2006/2007 ùn 2013/2014 sin an dr Università del Piemonte Orientale zwoo Magischteraarbede gschriibe woore. In dääre vù dr Marta Stragiotti good s um d Woordbildig ùn in dääre vù dr Daniela Tosseri ùm Interferänz (Schbroochmischig). == Schryybwyys== In däm Artikel sin di remmaljertittschä Dialektbyyschbel in [[Dieth-Schreibung|Dieth-Schryybig]] gschriibe. Dooderbyy wird dr Buechschdaab <k> fir d Fortis [k] bruucht, fir d Affrikata [kx] wird <kch> gschriibe. D Schdimhafdigkaid vù s [z] oder sch [ʒ] wird mid eme Pùnggd ùnder em s gchänzaichned: <ṣ>, <ṣch>. D Rimeller hän e aigeni Schryybwyys, wù vùm [[Marco Bauen]] ùn em [[Dino Vasina]] uusgschafd wooren isch. Mer drifd si in alne Bublikazioone aa, wù vùm Centro Studi Walser da Rimella uusegee wääre. == Bsùnderhaide us dr Ludig == [[Datei:Gysling_Walserdialekte.jpg|mini|300px|''Walserdialekte in Oberitalien'' vùm Fritz Gysling ùn em Rudolf Hotzenköcherle]] *'''Voli Vokal''' :Im Remmaljertittschu sin wie in andere Walserdialäkt di vole Vokal in ùùbetoonde Silbe nid abgschwèchd woore. :''Beero'' (dt. Bär), ''getragut'' (dt. getragen), ''unna'' (dt. unten), ''Zungu'' (dt. Zunge), ''chrüttu'' (dt. mähen) *'''Entrùndig''' :Wie im Wallisertitsch sin mhd. ü, ö, iu, oe, üe ùn öu entrùnded. :''Tiiwal'' (dt. Teufel), ''Bekṣchu'' (dt. Büchse), ''hit'' (dt. heute), ''mied'' (dt. müde), ''beesch'' (dt. böse), ''Häi'' (dt. Heu) *'''Palatalisierig''' :Wie im Wallisertitsch sin mhd. û, ou palatalisierd. :''Hüt'' (dt. Haut), ''brüüchu'' (dt. brauchen), ''üüf'' (dt. auf), ''Löib'' (dt. Laub) *'''mhd. î, iu, û''' :Mhd. î, iu ùn û sin wie in alene hegschdalemanische Dialäkt au im Uuslud ùn im Hiatus as Monophthong erhalde. :''schnuwu'' (dt. schneien), ''schreju'' (dt. schreien), ''nuwe'' (dt. neue) * '''mhd. ie, üe, uo''' :Mhd. ie, üe, uo sin vo fallende zue glychgwiichdige oder sogaar zue styygende Diphthong woore, des haisst, si hän dr Toon dailwyys oder ganz ùf dr zwaid Dail verschoobe. :''wlieegu, wljeegu'' (dt. fliegen), ''giööd, giood, gjööd, gjood'' (dt. gut) *'''mhd. a''' :Mhd. a erschyynd as e staarg verdùmpfd a, also e a, wù in e o iibergood (d Remmaljer schryybe sälber «à»). :''Tak'' [tåk] (dt. Tag), ''ga'' [gå] (dt. gehen), ''sta'' [štå] (dt. gehen) *'''mhd. e''' (Primärumlud) :Mhd. e erschyynd as e hells /ä/ (d Remmaljer schryybe sälber «a», wil s wie s /a/ im Idalieenisch deend). :''Bätt'' (dt. Bett), ''läggu'' (dt. legen), ''wänj'' (dt. wenn und wann) *'''mhd. ä''' (Sekundärumlud) :Mhd. ä erschyynd as e häl /ä/, wenn s chùùrz isch (d Remmaljer schryybe sälber «a», wel s wie s /a/ im Idalieenisch deend), und as e gschlose /e/, wän s i Deenigsbosizioon isch. :''Wäkṣchje'' (dt. Wespe), ''Wéérzu, Wérzu'' („Wärze“, dt. Warze) *'''mhd. ë''' (germaanischs e) :Mhd. ë erschyynd as e häl /ä/ (d Remmaljer schryybe sälber «a», wel s wie s /a/ im Idalieenisch deend), wenn s chùùrz isch, ùn as e gschlose /e/, wän s i Deenigsbosizioon isch. :''ṣchäksch'' (dt. sechs), ''Béérg, Bérg'' (dt. Berg), ''Stéég, Stég'' (dt. Steg), ''Wéég, Wég'' (dt. Weg) *'''mhd. æ''' (Umlud vù ahd. lang â) :Mhd. æ erschyynd as ee. Doodermid ghèèrd s Remmaljertittschu zue dr weschdlige Siidwalser Dialäkt. :''schweer'' (dt. schwer), ''Cheesch'' (dt. Käse), ''Meentak'' (dt. Montag) *'''Vokalquaniteet''' :Ob e Vokal lang oder chùrz isch, isch phonetisch nid relevant. :''Hüüsch'' oder ''Hüsch'' (dt. Haus; urspringlig lang) :''Gadu'' oder ''Gaadu'' (dt. Stall; urspringlig chùrz) :''zochut'' oder ''zoochut'' (dt. gezogen; urspringlig chùrz) *'''mhd. -nk''' :Mhd. -nk erschyynd wie in andere südwalserische Dialäkt as -nch. :''trengchu'' (dt. trinken), ''Bangch'' (dt. Bank), ''Angchu'' (dt. Butter) *'''mhd. -rn''' :Wie in alene hegschdalemanische Dialäkt erschyynd mhd. -rn as -ru. :''gèèru'' (dt. gern), ''Ööru'' (dt. Horn), ''mööru'' (dt. morgen) *'''mhd. -rm''' :D Konsonanteverbindig rm wird dur en Sprossvokal uufgleest ùn zue -rum. :''Daarum'' (dt. Darm), ''Òòrum'' (dt. Arm), ''wòòrum'' (dt. warm), ''Wùùrum'' (dt. Wurm) *'''mhd. -hs''' :Wie im Wallisertitsch erschyynd mhd. -hs as -ks, nid wie in vyyle Schwyzer Dialäkt as -chs: :''Wuksch'' (dt. Fuchs) *'''german. s > sch''' :Wie in alene Walserdialäkt vùm Sesiadaal, aso au Im Land ùn z Arimmu, wird faschd jèèdes germanisch s zue sch palatalisierd. :''ṣche'' (dt. sie), ''ènsch'' (dt. uns), ''ṣchech'' (dt. sich), ''diṣche'' (dt. dieser), ''Bekṣchu'' (dt. Büchse), ''Ṣchache'' (dt. Sachen), ''Cheesch'' (dt. Käse), ''beesch'' (dt. böse), ''ṣchèège'' (dt. sagen), ''ṣchind gṣchi'' (dt. sind gewesen), ''Huusch'' (dt. Haus), ''Hiiṣcher'' (dt. Häuser) *'''Schdimhafdigkaid vù s ùn sch''' :D Konsonante s ùn sch sin vor Vokal ùn vor w imer schdimhafd, vor Konsonant ùn im Uuslud schdimloos. :''baṣur'' (dt. besser), ''eṣwas'' (dt. etwas), ''ṣchech'' (dt. sich), ''diṣche'' (dt. dieser), ''Ṣchache'' (dt. Sachen), ''ṣchèège'' (dt. sagen), ''Hiiṣcher'' (dt. Häuser) *'''Schdimhafdigkaid vù f''' :Dr Konsonant f (v) wird vyylmool schdimhafd gsaid. :''wèrbrännju'' (dt. verbrennen), ''Wuksch'' (dt. Fuchs), ''wènnu'' (dt. finden) *'''mhd. -nd, -nt''' :Mhd. -nd ùn -nt erschyyne in e Dail Wèèrder as n/nn. :''fènnu'' (dt. finden), ''unna'' (dt. unten) *'''Palatalisierig vù l, m, n, ng''' :In e Dail Wèèrder sin l, m, n, oder ng palatalisierd zue lj, mj, nj, ngj. :''Remmalju'', ''wèrbrännju'' (dt. verbrennen), ''wällju'' (dt. wollen), ''ljèk'' (dt. klein) *'''Uslutverhertig''' :Im Remmaljertittschu gid s no wie in andere Walserdialäkt di mhd. Uslutverhertig. : ''Tak'' m. (dt. Tag), Pl. ''Taga'' == Deklination == === Genitiv === ==== Foorme ==== Im Singular zaigd sich d Genitivändig in dr maischde Fäl nùmen am Artikel: :''der Brioder tsch Mechel'' (dt. der Bruder des Michael) :''d Oischpiegle tsch Attu'' (dt. die Brille des Vaters) :''d Hüt der Gäis'' (dt. die Haut der Ziege) :''d Wäta der Aju'' (dt. die Schwester der Mutter) Di ald Foorm chùnd im Singular nùme no sälde vor: :''dsch Wattersch Urlodsch'' (dt. des Vaters Uhr) :''ṣchind töt tsch Hungersch'' (dt. Sie sind Hungers gestorben.) Im Plural good dr Genitiv i freijer Varianz uf ''-o'' oder ''-u'' us: :''d Tränchje der Geissu'' (dt. die Glocken der Geissen) :''der Jaaro, der Jaaru'' (dt. vor vielen Jahren, vor langer Zeit) Denääbe gid s au d Form vùm Nominativ Plural: :''äi der Chnächta'' (dt. einer der Knechte) ==== Aawändig vùm Genitiv ==== Im Remmaljertittschu chaa mr dr Genitiv (wie im [[Issimedeutsch|Eischemtöitschu]]) no ganz frèi bruuche: * Bsiz ùn Zueghèèrigkaid :''ts Hüsch misch Barba'' (dt. das Haus meines Onkels) :''der Awangscht tsch Weeg'' (dt. der Anfang des Weges) * Uursach :''Ṣchind töt tsch Hungersch èswmängs Chend'' (dt. Es sind einige Kinder Hungers gestorben.) :''Isch niemer bṣcheet nit tsch Firsch.'' (dt. Es ist noch nie etwas geschehen des Feuers wegen.) * Zyd :''dsch Mörgundsch'' (dt. am Morgen) :''Tagsch un Nachtsch'' (dt. bei Tag und Nacht) :''tsch Suntak'' (dt. am Sonntag) * Genitivus partitivus :''Ä fard ṣchin gṣchi hie dèr Littu.'' (dt. Einmal sind hier Leute gewesen.) :''z vil tsch Schneesch'' (dt. zuviel des Schnees) * Genitivus instrumentalis :''ladu dèr Èèschel tsch Salz'' (dt. den Esel mit Salz beladen) * he der Manglu :''Ich hè dèr Manglu tsch Wèt.'' (dt. Ich benötige Brennholz) :''Ich hè nit dèr Manglu dinnèsch'' (dt. Ich bedarf deiner nicht.) * Genitiv abhängig vù Pronome :''Ès hèd ru nit.'' (dt. Es hat ihrer keine.) :''D Ṣchwambe ṣchin noch dèrun èfeeru.'' (dt. Die Pilze sind noch von denen von letztem Jahr.) === Dativ ùn Akkusativ vù dr Substantiv === Im Singular lutted dr Dativ ùn dr Akkusativ alwyyl wie dr Nominativ. Räschte vùmenen alde Underschiid, wie-n-en d [[Elise Wipf]] no fir s walliserisch Visperterminen zaiged, liige vilyycht im hytt freije Wächsel vù ''-o'' und ''-u'' voor: :''der Atto, der Beero, der Heero, der Pfaffo – dum/zum Heeru, dum/zum Pfaffu'' (dt. der Vater, der Bär, der Herr/Pfarrer, der Pfaffe/Pfarrer – dem/zum Herrn, dem/zum Pfaffen), dernääben aber au im Nominativ ''min Attu, der Heeru'' ùn im Dativ ''zum Faffo;'' ùn ''der Owo – en dun Oowo'' (dt. der Ofen, in den / im Ofen) stood nääbe ''en grosse Gadu – in dun Gaadu'' (dt. ein großer Stall, in den / im Stall) Im Plural goot dr Dativ uf ''-u'' us: :''trängchu du Chieenu'' (dt. die Kühe [wèèrdlig: den Kühen] tränken) :''het er ṣchäid du Chendu'' (dt. hat er den Kindern gesagt) :''bet du Händu'' (dt. mit den Händen) :''zun dreju Jaaru'' (dt. alle drei Jahre, jedes dritte Jahr) Denääbe gids au d Form vùm Nominativ Plural: :''i kebu z ässu dun Gäis'' (dt. ich geben den Geissen zu essen) :''der Watter hed gṣchäit ṣchinu Chnächta'' (dt. der Vater sagte seinen Knechten) === Adjektivdeklination === [[Datei:Rimella (VC) hamlet San Gottardo bar sign in Tittschu (Rimella German).jpg|mini|''D Élte Schiol'' – mid ùmgludedem Vokal im Femininum – ùn eme Genitiv Plural: ''Rundrun piazzu'' „Blaz vù dr Lyd vù Runt“]] E Bsùnderhaid isch, as – wie sùnschd nùmen in dr Walserdialäkt vù [[Vals GR|Vals]] ùn [[Triesenberg|Trisabärg]] – s Adjektiv im Positiv (also nid im Komparativ ùn Superlativ) in gwise Foorme chaa ùmgluded wääre. :''alt, giöt'' (dt. alt, gut): Sing. mask. ''alte, giöte,'' fem. ''élte, giéte,'' ntr. ''alts, giöts;'' Pl. mask./fem. ''altu, giötu,'' ntr. ''élte, giöte'' :''Äs isch gṣchid e ma und es wib, ṣchin gṣchid éérme'' (dt. Es waren ein Mann und eine Frau, waren arm) Wie in andere hegschdalemanische Dialäkt wääre Adjektiv au prädikativ deklinierd. :''Ds Häi isch dṣcha derrs.'' (dt. Das Heu ist schon dürr.) :''D Bemma ṣchind füllu.'' (dt. Die Balken sind faul.) :''D Pum isch noch gṣchid underrifte.'' (dt. Der Apfel ist noch unreif gewesen.) In dr attributive Schdelig gid s zwoo Meegligkaide: * voraagschdeld :''der ängke Weeg'' (dt. der enge Weg) :''t lätze Hand'' (dt. die linke Hand) * noogschdeld (wie im Idalieenisch): :''deer Brjoder ṣchjeche'' (dt. der kranke Bruder) :''d Arma längu'' (dt. die langen Arme) == Aawändig vù dr Pronomina == Bim Personalpronome gid s im Remmaljertittschu wie au in andere Siidwalser Dialäkt verlengeredi Foorme nach em Voorbild vùm Idalieenische. Die sin bilded us em Personalpronome ùn „andere“: ''endschandre'' (dt. wir, „uns andere“), ''jerandru'' (dt. ihr, „ihr andere“), ''ṣchiandru'' (dt. sie, „sie andere“) Im Remmaljertittschu verwänded mer dr neutral Artikel bi wyyblige ùn bi mänligi Persone. :''ts Mejè'' (dt. Maria), ''ts Riko'' (dt. Rico), ''ts Bateschta'' (dt. Battista) S neutral Pronome ''es'' wird wie in andere alemanische Dialäkt fir wyybligi Persone verwänded, aber doodriiberuuse au no fir mänligi Persone, wù kaini Reschpektspersone sin. :''Hit mim Brioder chunt nit, ma ṣchu hättet s Zit ṣchu chentet s.'' (dt. Heute kommt mein Bruder nicht, aber wenn er Zeit hätte, käme er.) :''Wie hèt s mu gspält, hed s chänt, ke ṣchijen ees.'' (dt. Wie sie ihn anredete, erkannte sie, das er es war.) :''Dio ṣchiwer gṣchi da bei d Ajo, wa hed s gwäscht.'' (dt. Als wir dort bei der Mutter waren, wo sie gewaschen hat.) == Verbkonjugation== === Vollverbe === Im Remmaljertittschu good dr Infinitiv uf ''-u'' (ahd. ''-an, -en, -ôn'') oder ''-e'' (ahd. ''-ên'') us. Im Präsens sin d Foorme vù dr 1. ùn 2. Pl. verschmùlze mid enklitische Pronome: ''endschandre bisswer'' (< biss-wer, dt. wir beissen), ''jerandru bisseder'' (< bissed-er, dt. ihr beisst). Im Partizip Perfäkt isch s Präfix ''g-'' fakultativ ùn feelt hyffig. D Ändig vù dr schdaarche Verb good wie bi de schwache zmaischt uf ''-t'' us: ''gfunnut/funnut'' (dt. gefunden). In dr flektierte Form falld das ''-t'' aber äwägg: ''ess ṣchii ṣchuffus'' (dt. es [= er] sei betrunken), ''gṣchottne bäine'' (dt. gesottene Knochen). :''ṣchege'' (dt. sagen) :Präs. Ind.: ''ich ṣchege'', ''du ṣchegescht'', ''is ṣcheget'', ''endschandre ṣchegewer'', ''jerandru ṣchegeder'', ''ṣchiandru ṣchegent'' :Part. Perf.: ''gṣchäit/ṣchäit/ṣchäid'' :''ässu'' (dt. essen) :Präs. Ind.: ''ich ässu'', ''du ässuscht'', ''is ässt'', ''endschandre ässwer'', ''jerandru ässeder'', ''ṣchiandru ässunt'' :Part. Perf.: ''kässt'' === Hilfsverbe === :''hä'' (dt. haben) :Präs. Ind.: ''ich heg'', ''du hescht'', ''is het'', ''endschandre häwwer'', ''jerandru hädder'', ''ṣchiandru hänt'' :Part. Perf.: ''hebet'' :Konj. Präs.: ''ich häje'', Konj. Prät.: ''ich hätte'' :''ṣchi'' (dt. sein) :Präs. Ind.: ''ich bì/pì'', ''du bescht'', ''is ìsch'', ''endschandre ṣchiwwer/bìwwer'', ''jerandru ṣchidder'', ''ṣchiandru ṣchint'' :Part. Perf.: ''gṣchit/ṣchid'' :Konj. Präs.: ''ich ṣchije'', Konj. Prät.: ''ich wìste/wìre'' :''tjo/tjö'' (dt. tun) :Präs. Ind.: ''ich tjo/tjö'', ''du tjoscht/tjöscht'', ''is tjot/tjöt'', ''endschandre tjewer'', ''jerandru tjeder'', ''ṣchiandru tjent'' :Part. Perf.: ''tat'' :Konj. Präs.: ''ich tjeje'', Konj. Prät.: ''ich tjette'' === Modalverbe=== :''wällju'' (dt. wollen) :Präs. Ind.: ''ich wilj'', ''du welscht'', ''is welt'', ''endschandre wälljwer'', ''jerandru wälljeder'', ''ṣchiandru wälljunt'' :Part. Perf.: ''wälljut'' :Konj. Präs.: ''ich wällje'', Konj. Prät.: ''ich walte'' :''tùrrù'' (dt. dürfen) :Präs. Ind.: ''ich tùrrù'', ''du tarschd'', ''is tard'', ''endschandre terwer'', ''jerandru terender'', ''ṣchiandru terru'' :Part. Perf.: ''tùrrù'' :''chùnnù'' (dt. können) :Präs. Ind.: ''ich chaa'', ''du chaascht'', ''is chaad'', ''endschandre chennwer'', ''jerandru chenneder'', ''ṣchiandru chennund'' :Part. Perf.: ''chùnnù'' :''messù'' (dt. müssen) :Präs. Ind.: ''ich mes'', ''du mescht'', ''is mesd'', ''endschandre messwer'', ''jerandru messender'', ''ṣchiandru messends'' :Part. Perf.: ''messù/gmessù'' :''mùù'' (dt. können) :Präs. Ind.: ''ich mòò'', ''du mòòschd'', ''is mòòd'', ''endschandre meewer'', ''jerandru meeder'', ''ṣchiandru meend'' :Part. Perf.: ''gmùù'' === Chùùrzverbe === :''gaa'' (dt. gehen) :Präs. Ind.: ''ich gaa/gaag'', ''du gäischd'', ''is gäid'', ''endschandre gangwer'', ''jerandru gangeder'', ''ṣchiandru gand'' :Part. Perf.: ''kangud'' :Konj. Präs.: ''ich gange'', Konj. Prät.: ''ich gente'' :''schta'' (dt. stehen) :Präs. Ind.: ''ich schta'', ''du schtaischt'', ''is schtait'', ''endschandre schtenwer'', ''jerandru schtenneder'', ''ṣchiandru schtennunt'' :Part. Perf.: ''schtannut'' :Konj. Präs.: ''ich schtenne'', Konj. Prät.: ''ich schtente'' :''gee'' (dt. geben) :Präs. Ind.: ''ich gebù'', ''du geschd'', ''is ged'', ''endschandre gewer/gääwer'', ''jerandru gender/gäder'', ''ṣchiandru gend/gänd'' :Part. Perf.: ''keed'' :''gìì'' (dt. nehmen) :Präs. Ind.: ''ich gìì/gee'', ''du gììscht/geeschd'', ''is gìt/ged'', ''endschandre gììwer/geewer'', ''jerandru gììder/geender'', ''ṣchiandru gìnd/gend'' :Part. Perf.: ''kìd/ked'' :Konj: ''ich gìje'' :''zie'' (dt. ziehen) :Präs. Ind.: ''ich zie'', ''du ziesch'', ''is ziet'', ''endschandre ziewer'', ''jerandru zieder'', ''ṣchiandru zient'' :Part. Perf.: ''zocht/zohut/zoochut'' :Konj: ''ich zieje'' :''laa'' (dt. lassen) :Präs. Ind.: ''ich laa'', ''du laaschd'', ''is lad'', ''endschandre leewer'', ''jerandru leeder'', ''ṣchiandru leend'' :''schlaa'' (dt. schlagen) :Präs. Ind.: ''ich schlaanech'', ''du schlaaschd'', ''is schlaad'', ''endschandre schleewer'', ''jerandru schleender'', ''ṣchiandru schleent'' :Part. Perf.: ''gschlaagùd'' :''traagu'' (dt. tragen) :Präs. Ind.: ''ich traag'', ''du träischd'', ''is träid'', ''endschandre treewer'', ''jerandru treeder'', ''ṣchiandru treend'' :Part. Perf.: ''gtraagud'' == Woordschaz== ;Wùchedääg ''Meentak'', ''Ziischtag'', ''Mitwuche'', ''Donschtak'', ''Friitak'', ''Samschtak'', ''Sunnutak'' ;Wèèrder, wù in in andere Bied sùnschd maischd uusgschdoorbe sin :''entcheedu'' (dt. antworten), vgl. ahd. quedan :''schpallu'' (dt. sprechen) < ahd. spellon :''zellu'' (dt. erzählen) < mhd. zeln :''Ramm'' (dt. Rabe) < ahd. hram :''ṣchiech'' (dt. krank) < mhd. siech :''Brjöch'' (dt. Hose) < mhd. bruoch ;Sùnschdigi bsùnderi Wèèrder :''Oischpiegle'' (dt. Brille) :''Hotschpal'' (dt. Frosch) :''Fiifunstròòglù'' (dt. Schmetterling) :''Schtraafùl'' (dt. Heuschrecke) :''Grüüfle'' (dt. Preiselbeeren) :''Gèrgedsch'' (dt. Vogelbeere) :''Attu'' (dt. Vater) :''Aju'' (dt. Mutter) == Yyflis us em Romanisch == [[Datei:Bauen Rimella.jpg|mini|rechts|300px|D Dokteraarbed vùm Marco Bauen]] ;Woordschaz Nadyyrli gid s im Remmaljertittschu vyyl Främd- ùn Läänwèèrder us em Italienisch ùn em Piemontesisch: :''ma'' (dt. aber) :''toscht'' (dt. beinahe, fast) :''dṣcha'' (dt. schon) :''njanka'' (dt. nicht einmal, überhaupt nicht) :''lìwru'' (dt. beenden) :''passru'' (dt. vorbeigehen) :''Barba'' (dt. Onkel) :''Gäṣchenu'' (dt. Hütte) :''Gratsia'' (dt. Gnade) :''Schkarpio'' (dt. Böschung) Bi vyyl Wèèrder gid s dernääbe au no remmaljetitschi Wèèrder mid dr glyyche Bedydig: :''kè'' (dt. dass), nääbe remmaljetittschu ''dass'', ''dasch'' :''dopu'' (dt. dann), nääbe remmaljetittschu ''derna'' :''parkä'' (dt. warum), nääbe remmaljetittschu ''wèrum'' :''angke'' (dt. auch), nääbe remmaljetittschu ''öich'' :''kuntra'' (dt. gegen, entgegen), nääbe remmaljetittschu ''wèder'' :''ṣübit'' (dt. sofort), nääbe remmaljetittschu ''bhänt'' :''e'' (dt. und), nääbe remmaljetittschu ''und'' In grooser Zaal gid s au Lääniibersezige: :''endṣchandre, jérandru'' (dt. wir, ihr; lueg unde) :''hurteg'' (dt. adieu; it. allegra) :''ninu und halbu'' (dt. halb zehn) :''sta'' (dt. wohnen) :''sta fi'' (dt. gut gehen) :''wallju ṣchége'' (dt. bedeuten) :''wallju wol'' (dt. gernhaben) ;Ludig Dr [[Emil Balmer]] hed i sym Buech «Die Walser im Piemont» vù 1949 <!-- 178f --> gsaid: «Wenn man die Rimeller unter sich reden hört, so könnte man zuerst meinen, es sei romanisch», und dr [[Paul Zinsli]] hed 1968 <!-- S. 23 --> in sym Standardwäärch iiber d Walser gschriibe, as dr «noch immer deutsch gebliebene Ortsdialekt beim ersten Anhören wohllautend und fremdartig wie eine romanische Nachbarmundart klingt». D Obosizioon Langvokal – Chùùrzvokal isch wie in dr romaanische Schbrooche ùfghoobe: :''entchédu – entchéédu'' (dt. antworten), ''Gadu – Gaadu'' (dt. „Gaden“, Stall), ''Hüsch – Hüüsch'' (dt. Haus), ''Liéchtje – Liééchtje'' (dt. Lichtlein), ''Loch – Looch'' (dt. Loch), ''Tag – Taag'' (dt. Tag), ''gawer – gaawer'' (dt. gehen wir), ''tiöwer – tiööwer'' (dt. tun wir), ''gṣchid – gṣchiid'' (dt. gewesen), ''wéls – wééls'' (dt. „welches“, wer) S mhd. o in gwise Ludùmgeebige wie in dr romaanische Noochberdialägd ze ö woore: :''Brö(ö)t'' (dt. Brot) :''Dö(ö)rf'' (dt. Dorf, au dr Name vùn ere Frakzioon) :''gwörtu'' (dt. geboren, „geworden“) :''Hö(ö)ru'' (dt. Horn) :''mö(ö)ru'' (dt. morgen) :''tö(ö)t'' (dt. tot) :''Wö(ö)rd'' (dt. Wort) :''Wrö(ö)ntag'' (dt. Donnerstag, „Frontag“) S mhd. f ùn s, ùn au dr Lud sch, wù us em mhd. s endwigled isch, isch schdimhafd («w» schdood i däm Fall fir dr [v]-Lud; s mhd. w isch en [w]-Lud) – di Erschyynig chäne au di romaanische Noochberdialägd: :''Woogal'' (dt. Vogel) :''wuchtu'' (dt. „fuchten“, streiten) :''Wuggsch'' (dt. Fuchs) :''Wurggu'' (dt. „Furke“, Pass) :''Ṣchach'' (dt. Sache) :''ṣchege'' (dt. sagen) :''Ṣchunnu'' (dt. Sonne) :''loṣche'' (dt. „losen“, zuhören, horchen) Nasal, Lateral ùn Vibrante sin paladalisierd – au di Erschyynig chäne di romaanische Noochberdialägd: :''Remmalju'' (it. Rimella) :''ljekk'' („lützel“, dt. klein) :''ljekku'' (dt. liegen) :''wälj'' (dt. welch) :''wällju'' (dt. wollen) :''wilj'' (dt. viel) Paladalisierig vù (faschd) ale s zue sch (wie in dr romaanische Dialägd vùm Sesiadaal), nid nùme in dr Noochberschafd vù (uurschbringli) paladaale Vokaal wie gmainwalserisch: :''Ṣchache'' (dt. Sachen) :''ṣchèège'' (dt. sagen) :''ṣchengu'' (dt. singen) :''ṣchind gṣchit'' (dt. sind gewesen) :''Wuggsch'' (Fuchs) :''Huusch'' (dt. Haus) ;Morfologyy Wie in alle Walliser- ùn Syydwalsermùndaarte chänd de Pluraal vù de wyybliche Wèèrder en Ändig, wù us em Romaanische chùnd ùn nit uf s Althoochdydsch zrùggood: :''d Bljoomu – d Bljoome'' (dt. die Blume – die Blumen) :''d Ṣchoolu – d Ṣchoole'' (dt. die Sohle – die Sohlen) :''d Tannu – d Tanne'' (dt. die Tanne – die Tannen) :''d Wätta – d Wätte'' (dt. die Schwester – die Schwestern) Dr [[Genitiv]] vù dr schdaarche mänlige ùn sächlige Wèèrder hed nùme sälde en Ändig: :''der Briöder tsch Mechel'' (dt. der Bruder des Michels) :''der Awangscht tsch Wéég'' (dt. der Anfang des Weges) Nù sälde mit ''-sch:'' :''der Schpetz tsch Béérgsch'' (dt. die Spitze des Berges) S enklitisch Personalpronome chùnd noch em italiänische Voorbild as Verb-Äändig ùmdide voor: :''ich tjönech ṣchetzu'' (dt. ich sitze) :''er häder noch Zit'' (dt. ihr habt noch Zeit) :''endṣchandre ṣchegewer'' (dt. wir sagen) :''jerandru ṣchegeder'' (dt. ihr sagt) :''endṣchandre ässwer'' (dt. wir essen) :''jerandru ässeder'' (dt. ihr esst) Z Remmalju luded di èrschd Persoon Singular vù dr Chùùrzverbe vyylmool uf ''-g'' uus. Des basd derzue, as i vyyl grad ooberidaliäänische Dialägd ''dare'' ùn ''stare'' in dr èèrschde Persoon Singular es ''-c'' oder ''-g'' aahängge, ùn zwoor nooch em Voorbild vù ''dire'' (<&nbsp;dicere), ''durre'' (<&nbsp;ducere), ''fare'' (<&nbsp;facere) usw. :''ich héé'' / ''héég'' (dt. ich habe) :''ich chaa'' / ''chaag'' (dt. ich kann) :''ich laa'' / ''laag'' (dt. ich lasse) :''ich gṣchéé'' / ''gṣchéég'' (dt. ich sehe) :''ich bi'' / ''big'' (dt. ich bin) :''ich staa'' / ''staag'' (dt. ich stehe) :''ich tiöö, tioo'' / ''tiöög, tioog'' (dt. ich tue) Dr Ùnderschiid in dr Ändig vùm Partizip Perfekt bi schdaarche ùn schwache Verbe schwinded, ùn au s Präfix ''g'' wird vyylmool ewäggloo; s Voorbild isch di romaanisch Partizipbildig: :''bunnut'' (dt. gebunden, zue bennu) :''ggangut'' (dt. gegangen, zue gaa) :''laagut'' (dt. gelassen, zue laa) :''gṣchéét'' (dt. gesehen, zue gṣchéé) :''stannut'' (dt. gestanden, zue staa) :''troft'' (dt. getroffen, zue träffu) Bim Personalpronome im Plural gid s verlengeredi Foorme. Die sin bilded us em Personalpronome ùn ''andere,'' analog zem ital. „noi altri“, „voi altri“. :''endṣchandre'' (dt. wir, uns) :''jerandru'' (dt. ihr) :''uwandre'' (dt. ihr, euch) :''ṣchiandru'' (dt. sie) :''dunandre'' (dt. ihnen) ;Syntax D Inversion vùm Subjekt ùn em Prädikat finded nid schdad bi nominale Subjekt, glyych wie im Idalieenisch: :''Ich mess berru Wet.'' (dt. Ich muss Holz tragen.) :''Dopu mi Wäta chund änchär.'' (dt. Dann kommt meine Schwester herab.) :''Èn t Chilchu tèr Heeru schpält alṣchi Wältṣchu.'' (dt. In der Kirche spricht der Pfarrer immer Italienisch.) En Adjektiv cha (mues aber niid) hinder em Substantiv schdoo: :''I ga wennu min Briöder siechs.'' (dt. Ich besuche meinen kranken Bruder.) :''D Ṣchaf hepse und fäischte hééd er gfärgt hender d Furggu en du Määrt.'' (Die schönen und feissen Schafe brachte er über den Pass auf den Markt.) Dr Genitiv schdood mee oder weeniger brinzipiel baraleel zem idalieenische „di“, er isch also nid aifach aliwyyl „althoochdydsch“: :''ladu der Eeṣchelj tsch Ṣchalz'' (dt. den Esel mit Salz – idalieenisch „di sale“ – beladen) [[Kasus]] bi Präposizioone: :''gawer in t Chilchu'' – Akk. (dt. wir gehen in die Kirche) :''tjöwer altsi bätu en t Chilchu'' – Akk. statt Dat. (dt. wir beten immer in der Kirche) Dr [[Relativsatz|Relativsaz]] wird mid ''das'' oder mit ''kè'' (vù idalieenisch „che“) bilded: :''Hèt s kilhut, das isch mun altschi nachgstannud.'' (dt. Sie hat den geheiratet, der die ganze Zeit hinter ihr her war.) :''Händsch ènkuntrart tèr Heeru, das isch kangu nètṣchech.'' (dt. Sie sind dem Pfarrer begegnet, der herab kam.) :''Hiere ṣchègendsch, kè s isch Sant’Antonio, ma n ä Fard ess ṣchiid Summerzianu.'' (dt. Hier sagen sie, dass es Sant’Antonio ist [= heisst], aber früher war es Summerzianu.) S git noch em italiänische Voorbild en Infinitivkonschtruktion, wù Glyychzydigkait uusdrùgd. :''Z guggen uber, het är gṣche d Fänschtre der Chamru illüminarte.'' (dt. Beim Hinüberschauen sah er die Fenster der Kammer erleuchtet.) Drnääben aber au mid ''bet'' (dt. mit): :''Bet guggen uber, het är gṣche d Fänschtre der Chamru illüminarte.'' == Schbroochbyyschbel == [[Datei:Rimella (VC) bilingual welcome sign.jpg|mini|''Wolchomne z Remmalju en ts lànd der wàlser lit'']] [[Datei:Rimella (VC) bilingual farewell sign.jpg|mini|''Hurteg und chomet nàmmà'']] [[Datei:Rimella (VC) bilingual signposts in Italian and Tittschu.jpg|mini|Zwooschbroogigi Wäägwyyser]] :''Der Jaaro hènd sch altsi zält d Alto: Üf èn un Oobru isch gṣchid èn Aajo. Èss kango wäṣchu d Wèndle èn Tèmp der Mäsch uber èn d Schljöcht. Hèd sch nahebèt bèt ira irä zwäi Chènd ljèke. Dopu kuket sch ubar, hèd sch nèmme gṣchèè t Chend, wa hèt ṣchè hèbet dar derbei. Hèd ṣche gschjöcht bhèremaläke, ma t Chend hèt ṣchè nèmme gfunnut. Èss kanged emuuber èn un Kantung, èss kangu ṣchèège: „I wäis ni, wa ṣchin mer kangu liiwru mi Chènd, i fènne ṣchi nemme, eswèèls hè mer ṣchèn ewèg tragu, parkä wannu èn da hèn sch ni mu schtriichu.“ Nèsch d Lit ṣchin kangu schjoche, ma sch hèn nid gfunnud. Hènd sch awärtirt uber Zer Chilchu, un hènd sch littut Gloke, ṣchind sch allje kangu schjöche diṣche Chènt. Hènd sch nienu ni gfunnut. Dopun eswèèls bèt passrun üf ne heje Galgo, hèt är heerd äs Wuuschje. Er hèd heerd brellju. Hènd sch kuked obṣchech, hènd sch em gṣchid üf en dische Galgo diṣche Chend. Hènd sch gṣchäid: „Wermunt hiere, da mèwer ṣchè ni ko gi. Wèls gäid üf da?“ Hèn ṣchi gṣchèllt Lèttru zeemund bèt Schnieren, und griwert ṣchind sch da. Und dän hènd sch brèlt du Chendu, dass ṣchech nid schteere, perkä un tjend ṣchèch schteeru ṣcho da käpun sch èncher. Numu gṣchid üf nes ljèksch Weegje. Djö ṣchind sch üfgriwart derbei, hèn ṣchäid: „Wie hèd er tat z schtè hiere Ṣcheel Zitsch un nid äncher ge?“ – „Ma, enschandre hiere hèwer talmi hèbed es Wib wörnan enschandre, es blauwu Wib bèt em Schkussal entlagos. Nèsch hèwer ni mu keppu.“ – „Ma wèls hè nu trago hie?“ – „Aa, djö ṣchiwer gṣchi da bei d Ajo, wa hèd s gwäscht, isch passard e ṣchwèrze Chjö, hèt ènsch gbèrt üf en Hööru un hèd sch ènsch getragut hie.“ D Èèlte mine hèd no kchäna äis tèr Wiiber, dèro das hènd sch ewèètragud, djön èss gṣchit äs ljèks Chènt.'' == Literatur == * ''Atlante Toponomastico,'' Band 31: ''Rimella.'' Ricercatore: [[Dino Vasina]]. Hrsg. von Atlante Toponomastico del Piemonte Montano unter der Leitung von Arturo Genre und Lorenzo Massobrio. Turin 2007. * [[Emil Balmer]]: ''Die Walser im Piemont. Vom Leben und der Sprache der deutschen Ansiedler hinterm Monte Rosa.'' Francke, Bern 1949, S.&nbsp;174–189. * [[Marco Bauen]]: ''Sprachgemischter Mundartausdruck in Rimella Valsesia (Piemont).'' Haupt, Bern und Stuttgart 1978 (Sprache und Dichtung 28). * [[Karl Bohnenberger]]: ''Die Mundart der Deutschen Walliser im Heimattal und in den Aussenorten.'' Huber, Frauenfeld 1913 ([[Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik]] 6). * [[Silvia Dal Negro]]: ''Altertümlichkeit, Sprachwandel und Sprachtod. Das Gleichnis vom „Verlorenen Sohn“ in zwei piemontesischen Walserdialekten.'' In: ''Zeitschrift für Dialektologie und Linguistik'' 67, 2000, S.&nbsp;28–52. * Silvia Dal Negro: ''Profilo di storia linguistica rimellese.'' In: ''Storia di Rimella in Valsesia. “Alpes ville comune parochia.”'' Unter der Leitung von Augusto Vasina hrsg. vom Centro Studi Walser – Rimella. Tipolitografia di Borgosesia s.a.s, Borgosesia 2004, S.&nbsp;465–483. * Silvia Dal Negro: ''Usi linguistici nelle comunità walser: il caso di Rimella alla luce della edizione del Dizionario Italiano–Tittschu e Tittschu–Italiano. Influenza delle lingue sull’idioma di Rimella.'' In: ''Un popolo di migranti a sud delle Alpi. I Walser a Rimella e in Valsesia. Atti delle manifestazioni indette dal Comune di Rimella e dal Centro Studi Walser rimellese in occasione dei 750 anni dalla fondazione di una stabile comunità.'' Hrsg. vom Centro Studi Walser Rimella. Rimella 2005/2006, S.&nbsp;105–114. * Silvia Dal Negro (Hg.): ''Parlare walser in Piemonte. Archvio sonoro delle parlate walser.'' Mercurio, Vercelli 2006 (Aufnahmen aus Formazza und Rimella). * Marina De Michelis: ''Il dialetto alemannico di Rimella: aspetti sociolinguistici e particolarità.'' Unpublizierte Magisterarbeit Universität Turin 1995/1996. * [[Maria Concetta Di Paolo]]: ''Un’indagine sull’evoluzione del Remmalljertittschu. Il lessico delle attività lavorative domestiche.'' I: Elisabetta Fazzini (Hrsg.): ''Studi alemannici II.'' Dell’Orso, Alessandria 2002, S.&nbsp;175–220. * Maria Concetta Di Paolo: ''Ma lieksch und nid: Romanisch und Germanisch im Kontakt in Rimella.'' In: [[Hubert Klausmann]] (Hrsg.): ''Raumstrukturen im Alemannischen. Beiträge zur 15.&nbsp;Arbeitstagung zur alemmannischen Dialektologie. Schloss Hofen, Bregenz/Lochau (Vorarlberg), 19.–21.9.2005.'' Neugebauer, Graz/Feldkirch 2006, S.&nbsp;181–188. * Maria Concetta Di Paolo: ''Il tittschu di Rimella tra innovazione e conservatività. Morfologia e semantica del verbo.'' In: Walter Breu (Hrsg.): ''L’influsso dell’italiano sul sistema del verbo delle lingue minoritarie. Atti del 2 Convegno Internazionale di Costanza.'' Brockmeyer, Bremen 2010 (Diversitas Linguarum 29), S.&nbsp;67–87. * Maria Concetta Di Paolo: ''Per una ri-lettura di'' Sprachgemischter Mundartausdruck in Rimella ''di Marco Bauen.'' I: Elisabetta Fazzini (Hrsg.): ''Il tedesco superiore. Tradizione scritta e varietà parlate.'' Edizioni dell’Orso, Alessandria 2011 (Alemannica. Studi linguistici, filologici e dialettologici 4), S.&nbsp;51–64. * Maria Concetta Di Paolo: ''Il tittschu di Rimella. L’evoluzione di un dialetto alemannico in Italia.'' Edizioni dell’Orso, Alessandria 2018 (zugleich Dissertation Universität Zürich 2017) (Alemannica. Studi linguistici, filologici e dialettologici 8). * Maria Concetta Di Paolo: ''E poi ci sono tutti i bljöme. Fenomeni di contatto nella parlata dell’isola linguistica di Rimella in Italia.'' In: Claudio Di Felice (Hrsg.): ''Nuovi aspetti linguistici e letterari dell’italianità.'' Lang, Bern 2020. * [[Elisabetta Fazzini]], Costanza Cigni: ''Vocabolario comparativo dei dialetti Walser in Italia''. Bd. 1–6. Edizioni dell’Orso, Alessandria 2004–2022 (Alemannica. Studi linguistici, filologici e dialettologici 1, 5, 6, 7, 9, 10). * ''La grammatica de „Ts Remmaljertittschu“. Compendio al Dizionario dell’Idioma Walser di Rimella.'' Zusammengestellt von [[Dino Vasina]] und Margherita Vergnano. Hrsg. vom Centro Studi Walser – Rimella. Rimella 2011. * [[Fritz Gysling]] und [[Rudolf Hotzenköcherle]]: ''Walser Dialekte in Oberitalien in Text und Ton. Begleittexte zu den Sprachplatten des Phonogramm-Archivs der Universität Zürich.'' Frauenfeld 1952. * Rudolf Hotzenköcherle: ''Umlautphänomene am Südrand der Germania.'' In: ''Fragen und Forschungen im Bereich und Umkreis der germanischen Philologie.'' Festgabe für Theodor Frings zum 70.&nbsp;Geburtstag. Berlin 1956 (Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin, Veröffentlichungen des Instituts für deutsche Sprache und Literatur), S. 221–250. * Rudolf Hotzenköcherle: ''Die südwalserisch-ernetbirgischen Mundarten im Spiegel ihrer Verbalformen.'' In: Maria Bindschedel, Rudolf Hotzenköcherle, Werner Kohlschmidt (Hrsg.): ''Festschrift für Paul Zinsli.'' Francke, Bern 1971, S.&nbsp;79–98. * Hans Kreis: ''Die Walser. Ein Stück Besiedlungsgeschichte der Zentralalpen.'' Francke, Bern 1958. * ''Ts Remmaljertittschu. Vocabolario Italiano–Tittschu; Vocabolario Tittschu–Italiano.'' Redaktion: Dino Vasina und Caro Bucchelloni bzw. Dino Vasina und Antonella Giacosa. Hrsg. vom Centro Studi Walser – Rimella. Tipografia di Borgosesia s.a.s, Borgosesia 1995. 2005. * Paolo Sibilla: ''Una comunità Walser delle Alpi. Strutture tradizionali e processi culturali.'' Leo S. Olschki Editore, Firenze 1980 (Biblioteca di Lares 46). * ''Sprachatlas der deutschen Schweiz (SDS).'' Begr. von [[Heinrich Baumgartner]] und Rudolf Hotzenköcherle. In Zusammenarbeit mit Konrad Lobeck, [[Robert Schläpfer]], [[Rudolf Trüb]] und unter Mitwirkung von Paul Zinsli herausgegeben von Rudolf Hotzenköcherle. 8 Bde, Einführungsband, Abschlussband. Francke, Bern bzw. Basel 1962–2003). – D Originaalùfnaame vùm Schbroochatlas cha mer syd 2018 online aaluege: [https://digital.sprachatlas.ch/scans/?ortlist=IT+6&fblist=#page/1/mode/thumb sprachatlas.ch – Rimella]. * Marta Stragiotti: ''Die Suffigierung und die Kompositionsbildung in dem Tittschu von Rimella. Eine empirische Analyse.'' Unpublizierte Magisterarbeit Universität Piemonte Orientale 2013/2014. * Daniela Tosseri: ''Un caso estremo d’interferenza linguistica: Analisi di interviste in Tittschu a Rimella.'' Unpublizierte Magisterarbeit Universität Piemonte Orientale 2006/2007. * ''Ts Remmaljertittschu vàr d chend. Manuale di lingua tittschu.'' Redaktion: Paola Borla, mit Unterstützung von Piera Rinoldi und Dino Vasino. Tipolitografia di Borgosesia [ohne Jahr]. * Margherita Vergnano: ''Aspetti grammaticali del dialetto walser di Rimella.'' Unpublizierte Magisterarbeit Universität Turin 1996/1997. * [[Paul Zinsli]]: ''Walser Volkstum in der Schweiz, in Vorarlberg, Liechtenstein und Italien.'' Huber, Frauenfeld 1968. * Paul Zinsli: ''Südwalser Namengut. Die deutsche Orts- und Flurnamen der ennetbirgischen Walsersiedlungen in Bosco-Gurin und im Piemont.'' Stämpfli, Bern 1984. '''Fliesdägschd:''' * ''C’era una volta … Rimella e le sue storie / Ìsch gŝchit e vàrd … Remmalju und ŝchin bédjene.'' Realizzato con contribuito della Regione Piemonte ai sensi della Legge regionale 11/2009 “Valorizzazione e promozione della conoscenza del patrimonio linguistico e culturale del Piemonte”. [Es Biechli mi d alle Saagen ùn Gschiichte, wù im Bauen voorcheeme, plus noo drei drzue; kai wyderi bibliotekaarisch relewanti Aagoobe.] == Weblink == * [http://www.centrostudiwalserrimella.it/ Centro Studi Walser Rimella] {{Navigationsleiste Walser}} [[Kategorie:Alemannischer Dialäkt]] [[Kategorie:Walsertiitsch]] {{Läsiger Artikel}} cf658huhnw6u8n6uqtppg419jj3nohc 1090266 1090265 2026-11-06T10:40:43Z Freigut 8945 /* Aawändig vùm Genitiv */ 1090266 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Remmaljertittschu}} [[Datei:Remalljertittschu.jpg|mini|rechts|300px|''Ts Remmaljertittschu''. S Wèèrderbuech vù Remmalju]] S '''Remmaljertittschu''' isch dr [[Höchstalemannisch|hegschdalemanisch]] Dialäkt vù [[Rimella|Remmalju]] (ital. Rimella). S ghèèrd doodrmid zem [[Südwalserdeutsch|Siidwalsertiitsch]]. == Foorschigsgschiichd == Remmalju isch e Ùfnaameord vùm [[Sprachatlas der deutschen Schweiz|Schwyzer Schbroochatlas]] gsii. D Ùfnaam isch vùm [[Friedrich Gysling|Fritz Gysling]] ùn em [[Rudolf Hotzenköcherle]] im April 1952 gmachd woore. Frieni Publikatione, wù s Remmaljertittschu es Thema isch, sin vom Braiß [[Julius Maximilian Schottky]] („Das Thal von Rimella und seine deutschen Bewohner“ in dr Zytschrifd „Das Ausland“, 1836) ùn vùm Wiirdebäärgr [[Albert Schott]] („Die deutschen Colonien in Piemont“, 1842). Fir s [[Phonogrammarchiv der Universität Zürich|Phonogramm-Archiv vù dr Universität Züri]] hed dr Wilhelm Doegen vùm Berliner Lutarchiv im Oktober ane 1929 Tonbandùfnaame gmachd. Die Ùfnaame sin voorberaided woore vùm [[Friedrich Gysling|Fritz Gysling]] ùn em [[Rudolf Hotzenköcherle]] ùn sin vùn ene ane 1952 verefendligd woore. 1924 ùn 1930 hed dr [[Emil Balmer]] Remmalju bsuecht. 1949 chùnd sy Buech iiber d Siidwalser uuse, wù s au ne Kapitel iiber s Remmalljertittschu din hed. Dr [[Marco Bauen]] hed fir syyni Dokteraarbed „Sprachgemischter Mundartausdruck in Rimella (Valsesia, Piemont)“ zwische 1965 ùn 1971 Ùfnaame ùn Befroogige z Remmalju gmachd. Dooderzue hed er ali Yywoner vù Remmalju gfrogd (insgsamd 168). Au d Fluurnäme vù Remmalju hed er gsamled. Dr [[Paul Zinsli]] hed scho ane 1958 zäme mid Studänte ùf ere Exkursion Fluurnäme vù Remmalju ùfgnùù. In syym Buech „Südwalser Namengut“ vù 1984 hed er derno die Fluurnäme verefendligd, au die, wù vùm Marco Bauen gsamled woore sin. 1995/1996 ùn 1996/1997 sin an dr Universideed Turin zwoo Magischteraarbede iiber s Remmaljertittschu gschriibe woore. Di aind isch vù dr Marina De Michelis mid eme soziolinguistische Thema, di ander vù dr Margherita Vergnano mid grammatische Froogeschdelige. 1995 und 2005 isch es remmaljertittsches Wèèrderbuech und 2011 e remmaljertittschi Grammatik bublizierd wore, uusegee vùm Centro Studi Walser di Rimella ùnder dr Laidig vùm [[Dino Vasina]]. Fir e Buech iiber d Gschiichd vù Remmalju, wù 2004 uusechùù isch, hed d [[Silvia Dal Negro]] dr Woordschaz vùm Titschu analisierd. 2007 isch dr Remmalju-Band vùm „Atlante Toponomastico del Piemonte Montano“ uusechùù – e Biechli, wù d Fluernämen erchläärd ùn si (andersch wie bim Zinsli sym Buech) uf segs Chaarde lokalisierd. Ab ane 2003 hed d [[Maria Concetta Di Paolo]] an ere Dokteraarbed mid em Aarbedstitel „Lehnwortschatz und Code-Switching in Rimella“ iber s Remmaljertittschu an dr Universideed Züri gschafd. 2018 isch s in ere weng andere Foorm ùnder em Titel „Il tittschu di Rimella. L’evoluzione di un dialetto alemannico in Italia“ bublizierd woore – e Gsamdschau iber dr Dialäkt vù dääre Walsersiidlig. 2006/2007 ùn 2013/2014 sin an dr Università del Piemonte Orientale zwoo Magischteraarbede gschriibe woore. In dääre vù dr Marta Stragiotti good s um d Woordbildig ùn in dääre vù dr Daniela Tosseri ùm Interferänz (Schbroochmischig). == Schryybwyys== In däm Artikel sin di remmaljertittschä Dialektbyyschbel in [[Dieth-Schreibung|Dieth-Schryybig]] gschriibe. Dooderbyy wird dr Buechschdaab <k> fir d Fortis [k] bruucht, fir d Affrikata [kx] wird <kch> gschriibe. D Schdimhafdigkaid vù s [z] oder sch [ʒ] wird mid eme Pùnggd ùnder em s gchänzaichned: <ṣ>, <ṣch>. D Rimeller hän e aigeni Schryybwyys, wù vùm [[Marco Bauen]] ùn em [[Dino Vasina]] uusgschafd wooren isch. Mer drifd si in alne Bublikazioone aa, wù vùm Centro Studi Walser da Rimella uusegee wääre. == Bsùnderhaide us dr Ludig == [[Datei:Gysling_Walserdialekte.jpg|mini|300px|''Walserdialekte in Oberitalien'' vùm Fritz Gysling ùn em Rudolf Hotzenköcherle]] *'''Voli Vokal''' :Im Remmaljertittschu sin wie in andere Walserdialäkt di vole Vokal in ùùbetoonde Silbe nid abgschwèchd woore. :''Beero'' (dt. Bär), ''getragut'' (dt. getragen), ''unna'' (dt. unten), ''Zungu'' (dt. Zunge), ''chrüttu'' (dt. mähen) *'''Entrùndig''' :Wie im Wallisertitsch sin mhd. ü, ö, iu, oe, üe ùn öu entrùnded. :''Tiiwal'' (dt. Teufel), ''Bekṣchu'' (dt. Büchse), ''hit'' (dt. heute), ''mied'' (dt. müde), ''beesch'' (dt. böse), ''Häi'' (dt. Heu) *'''Palatalisierig''' :Wie im Wallisertitsch sin mhd. û, ou palatalisierd. :''Hüt'' (dt. Haut), ''brüüchu'' (dt. brauchen), ''üüf'' (dt. auf), ''Löib'' (dt. Laub) *'''mhd. î, iu, û''' :Mhd. î, iu ùn û sin wie in alene hegschdalemanische Dialäkt au im Uuslud ùn im Hiatus as Monophthong erhalde. :''schnuwu'' (dt. schneien), ''schreju'' (dt. schreien), ''nuwe'' (dt. neue) * '''mhd. ie, üe, uo''' :Mhd. ie, üe, uo sin vo fallende zue glychgwiichdige oder sogaar zue styygende Diphthong woore, des haisst, si hän dr Toon dailwyys oder ganz ùf dr zwaid Dail verschoobe. :''wlieegu, wljeegu'' (dt. fliegen), ''giööd, giood, gjööd, gjood'' (dt. gut) *'''mhd. a''' :Mhd. a erschyynd as e staarg verdùmpfd a, also e a, wù in e o iibergood (d Remmaljer schryybe sälber «à»). :''Tak'' [tåk] (dt. Tag), ''ga'' [gå] (dt. gehen), ''sta'' [štå] (dt. gehen) *'''mhd. e''' (Primärumlud) :Mhd. e erschyynd as e hells /ä/ (d Remmaljer schryybe sälber «a», wil s wie s /a/ im Idalieenisch deend). :''Bätt'' (dt. Bett), ''läggu'' (dt. legen), ''wänj'' (dt. wenn und wann) *'''mhd. ä''' (Sekundärumlud) :Mhd. ä erschyynd as e häl /ä/, wenn s chùùrz isch (d Remmaljer schryybe sälber «a», wel s wie s /a/ im Idalieenisch deend), und as e gschlose /e/, wän s i Deenigsbosizioon isch. :''Wäkṣchje'' (dt. Wespe), ''Wéérzu, Wérzu'' („Wärze“, dt. Warze) *'''mhd. ë''' (germaanischs e) :Mhd. ë erschyynd as e häl /ä/ (d Remmaljer schryybe sälber «a», wel s wie s /a/ im Idalieenisch deend), wenn s chùùrz isch, ùn as e gschlose /e/, wän s i Deenigsbosizioon isch. :''ṣchäksch'' (dt. sechs), ''Béérg, Bérg'' (dt. Berg), ''Stéég, Stég'' (dt. Steg), ''Wéég, Wég'' (dt. Weg) *'''mhd. æ''' (Umlud vù ahd. lang â) :Mhd. æ erschyynd as ee. Doodermid ghèèrd s Remmaljertittschu zue dr weschdlige Siidwalser Dialäkt. :''schweer'' (dt. schwer), ''Cheesch'' (dt. Käse), ''Meentak'' (dt. Montag) *'''Vokalquaniteet''' :Ob e Vokal lang oder chùrz isch, isch phonetisch nid relevant. :''Hüüsch'' oder ''Hüsch'' (dt. Haus; urspringlig lang) :''Gadu'' oder ''Gaadu'' (dt. Stall; urspringlig chùrz) :''zochut'' oder ''zoochut'' (dt. gezogen; urspringlig chùrz) *'''mhd. -nk''' :Mhd. -nk erschyynd wie in andere südwalserische Dialäkt as -nch. :''trengchu'' (dt. trinken), ''Bangch'' (dt. Bank), ''Angchu'' (dt. Butter) *'''mhd. -rn''' :Wie in alene hegschdalemanische Dialäkt erschyynd mhd. -rn as -ru. :''gèèru'' (dt. gern), ''Ööru'' (dt. Horn), ''mööru'' (dt. morgen) *'''mhd. -rm''' :D Konsonanteverbindig rm wird dur en Sprossvokal uufgleest ùn zue -rum. :''Daarum'' (dt. Darm), ''Òòrum'' (dt. Arm), ''wòòrum'' (dt. warm), ''Wùùrum'' (dt. Wurm) *'''mhd. -hs''' :Wie im Wallisertitsch erschyynd mhd. -hs as -ks, nid wie in vyyle Schwyzer Dialäkt as -chs: :''Wuksch'' (dt. Fuchs) *'''german. s > sch''' :Wie in alene Walserdialäkt vùm Sesiadaal, aso au Im Land ùn z Arimmu, wird faschd jèèdes germanisch s zue sch palatalisierd. :''ṣche'' (dt. sie), ''ènsch'' (dt. uns), ''ṣchech'' (dt. sich), ''diṣche'' (dt. dieser), ''Bekṣchu'' (dt. Büchse), ''Ṣchache'' (dt. Sachen), ''Cheesch'' (dt. Käse), ''beesch'' (dt. böse), ''ṣchèège'' (dt. sagen), ''ṣchind gṣchi'' (dt. sind gewesen), ''Huusch'' (dt. Haus), ''Hiiṣcher'' (dt. Häuser) *'''Schdimhafdigkaid vù s ùn sch''' :D Konsonante s ùn sch sin vor Vokal ùn vor w imer schdimhafd, vor Konsonant ùn im Uuslud schdimloos. :''baṣur'' (dt. besser), ''eṣwas'' (dt. etwas), ''ṣchech'' (dt. sich), ''diṣche'' (dt. dieser), ''Ṣchache'' (dt. Sachen), ''ṣchèège'' (dt. sagen), ''Hiiṣcher'' (dt. Häuser) *'''Schdimhafdigkaid vù f''' :Dr Konsonant f (v) wird vyylmool schdimhafd gsaid. :''wèrbrännju'' (dt. verbrennen), ''Wuksch'' (dt. Fuchs), ''wènnu'' (dt. finden) *'''mhd. -nd, -nt''' :Mhd. -nd ùn -nt erschyyne in e Dail Wèèrder as n/nn. :''fènnu'' (dt. finden), ''unna'' (dt. unten) *'''Palatalisierig vù l, m, n, ng''' :In e Dail Wèèrder sin l, m, n, oder ng palatalisierd zue lj, mj, nj, ngj. :''Remmalju'', ''wèrbrännju'' (dt. verbrennen), ''wällju'' (dt. wollen), ''ljèk'' (dt. klein) *'''Uslutverhertig''' :Im Remmaljertittschu gid s no wie in andere Walserdialäkt di mhd. Uslutverhertig. : ''Tak'' m. (dt. Tag), Pl. ''Taga'' == Deklination == === Genitiv === ==== Foorme ==== Im Singular zaigd sich d Genitivändig in dr maischde Fäl nùmen am Artikel: :''der Brioder tsch Mechel'' (dt. der Bruder des Michael) :''d Oischpiegle tsch Attu'' (dt. die Brille des Vaters) :''d Hüt der Gäis'' (dt. die Haut der Ziege) :''d Wäta der Aju'' (dt. die Schwester der Mutter) Di ald Foorm chùnd im Singular nùme no sälde vor: :''dsch Wattersch Urlodsch'' (dt. des Vaters Uhr) :''ṣchind töt tsch Hungersch'' (dt. Sie sind Hungers gestorben.) Im Plural good dr Genitiv i freijer Varianz uf ''-o'' oder ''-u'' us: :''d Tränchje der Geissu'' (dt. die Glocken der Geissen) :''der Jaaro, der Jaaru'' (dt. vor vielen Jahren, vor langer Zeit) Denääbe gid s au d Form vùm Nominativ Plural: :''äi der Chnächta'' (dt. einer der Knechte) ==== Aawändig vùm Genitiv ==== Im Remmaljertittschu chaa mr dr Genitiv (wie im [[Issimedeutsch|Eischemtöitschu]]) no ganz frèi bruuche: * Bsiz ùn Zueghèèrigkaid :''ts Hüsch misch Barba'' (dt. das Haus meines Onkels) :''der Awangscht tsch Weeg'' (dt. der Anfang des Weges) * Uursach :''Ṣchind töt tsch Hungersch èswmängs Chend'' (dt. Es sind einige Kinder Hungers gestorben.) :''Isch niemer bṣcheet nit tsch Firsch.'' (dt. Es ist noch nie etwas geschehen des Feuers wegen.) * Zyd :''dsch Mörgundsch'' (dt. am Morgen) :''Tagsch un Nachtsch'' (dt. bei Tag und Nacht) :''tsch Suntak'' (dt. am Sonntag) * Genitivus partitivus :''Ä fard ṣchin gṣchi hie dèr Littu.'' (dt. Einmal sind hier Leute gewesen.) :''z vil tsch Schneesch'' (dt. zuviel des Schnees) :''Ès hèd ru nit.'' (dt. Es hat ihrer keine.) :''D Ṣchwambe ṣchin noch dèrun èfeeru.'' (dt. Die Pilze sind noch von denen von letztem Jahr.) * Genitivus instrumentalis :''ladu dèr Èèschel tsch Salz'' (dt. den Esel mit Salz beladen) * he der Manglu :''Ich hè dèr Manglu tsch Wèt.'' (dt. Ich benötige Brennholz) :''Ich hè nit dèr Manglu dinnèsch'' (dt. Ich bedarf deiner nicht.) === Dativ ùn Akkusativ vù dr Substantiv === Im Singular lutted dr Dativ ùn dr Akkusativ alwyyl wie dr Nominativ. Räschte vùmenen alde Underschiid, wie-n-en d [[Elise Wipf]] no fir s walliserisch Visperterminen zaiged, liige vilyycht im hytt freije Wächsel vù ''-o'' und ''-u'' voor: :''der Atto, der Beero, der Heero, der Pfaffo – dum/zum Heeru, dum/zum Pfaffu'' (dt. der Vater, der Bär, der Herr/Pfarrer, der Pfaffe/Pfarrer – dem/zum Herrn, dem/zum Pfaffen), dernääben aber au im Nominativ ''min Attu, der Heeru'' ùn im Dativ ''zum Faffo;'' ùn ''der Owo – en dun Oowo'' (dt. der Ofen, in den / im Ofen) stood nääbe ''en grosse Gadu – in dun Gaadu'' (dt. ein großer Stall, in den / im Stall) Im Plural goot dr Dativ uf ''-u'' us: :''trängchu du Chieenu'' (dt. die Kühe [wèèrdlig: den Kühen] tränken) :''het er ṣchäid du Chendu'' (dt. hat er den Kindern gesagt) :''bet du Händu'' (dt. mit den Händen) :''zun dreju Jaaru'' (dt. alle drei Jahre, jedes dritte Jahr) Denääbe gids au d Form vùm Nominativ Plural: :''i kebu z ässu dun Gäis'' (dt. ich geben den Geissen zu essen) :''der Watter hed gṣchäit ṣchinu Chnächta'' (dt. der Vater sagte seinen Knechten) === Adjektivdeklination === [[Datei:Rimella (VC) hamlet San Gottardo bar sign in Tittschu (Rimella German).jpg|mini|''D Élte Schiol'' – mid ùmgludedem Vokal im Femininum – ùn eme Genitiv Plural: ''Rundrun piazzu'' „Blaz vù dr Lyd vù Runt“]] E Bsùnderhaid isch, as – wie sùnschd nùmen in dr Walserdialäkt vù [[Vals GR|Vals]] ùn [[Triesenberg|Trisabärg]] – s Adjektiv im Positiv (also nid im Komparativ ùn Superlativ) in gwise Foorme chaa ùmgluded wääre. :''alt, giöt'' (dt. alt, gut): Sing. mask. ''alte, giöte,'' fem. ''élte, giéte,'' ntr. ''alts, giöts;'' Pl. mask./fem. ''altu, giötu,'' ntr. ''élte, giöte'' :''Äs isch gṣchid e ma und es wib, ṣchin gṣchid éérme'' (dt. Es waren ein Mann und eine Frau, waren arm) Wie in andere hegschdalemanische Dialäkt wääre Adjektiv au prädikativ deklinierd. :''Ds Häi isch dṣcha derrs.'' (dt. Das Heu ist schon dürr.) :''D Bemma ṣchind füllu.'' (dt. Die Balken sind faul.) :''D Pum isch noch gṣchid underrifte.'' (dt. Der Apfel ist noch unreif gewesen.) In dr attributive Schdelig gid s zwoo Meegligkaide: * voraagschdeld :''der ängke Weeg'' (dt. der enge Weg) :''t lätze Hand'' (dt. die linke Hand) * noogschdeld (wie im Idalieenisch): :''deer Brjoder ṣchjeche'' (dt. der kranke Bruder) :''d Arma längu'' (dt. die langen Arme) == Aawändig vù dr Pronomina == Bim Personalpronome gid s im Remmaljertittschu wie au in andere Siidwalser Dialäkt verlengeredi Foorme nach em Voorbild vùm Idalieenische. Die sin bilded us em Personalpronome ùn „andere“: ''endschandre'' (dt. wir, „uns andere“), ''jerandru'' (dt. ihr, „ihr andere“), ''ṣchiandru'' (dt. sie, „sie andere“) Im Remmaljertittschu verwänded mer dr neutral Artikel bi wyyblige ùn bi mänligi Persone. :''ts Mejè'' (dt. Maria), ''ts Riko'' (dt. Rico), ''ts Bateschta'' (dt. Battista) S neutral Pronome ''es'' wird wie in andere alemanische Dialäkt fir wyybligi Persone verwänded, aber doodriiberuuse au no fir mänligi Persone, wù kaini Reschpektspersone sin. :''Hit mim Brioder chunt nit, ma ṣchu hättet s Zit ṣchu chentet s.'' (dt. Heute kommt mein Bruder nicht, aber wenn er Zeit hätte, käme er.) :''Wie hèt s mu gspält, hed s chänt, ke ṣchijen ees.'' (dt. Wie sie ihn anredete, erkannte sie, das er es war.) :''Dio ṣchiwer gṣchi da bei d Ajo, wa hed s gwäscht.'' (dt. Als wir dort bei der Mutter waren, wo sie gewaschen hat.) == Verbkonjugation== === Vollverbe === Im Remmaljertittschu good dr Infinitiv uf ''-u'' (ahd. ''-an, -en, -ôn'') oder ''-e'' (ahd. ''-ên'') us. Im Präsens sin d Foorme vù dr 1. ùn 2. Pl. verschmùlze mid enklitische Pronome: ''endschandre bisswer'' (< biss-wer, dt. wir beissen), ''jerandru bisseder'' (< bissed-er, dt. ihr beisst). Im Partizip Perfäkt isch s Präfix ''g-'' fakultativ ùn feelt hyffig. D Ändig vù dr schdaarche Verb good wie bi de schwache zmaischt uf ''-t'' us: ''gfunnut/funnut'' (dt. gefunden). In dr flektierte Form falld das ''-t'' aber äwägg: ''ess ṣchii ṣchuffus'' (dt. es [= er] sei betrunken), ''gṣchottne bäine'' (dt. gesottene Knochen). :''ṣchege'' (dt. sagen) :Präs. Ind.: ''ich ṣchege'', ''du ṣchegescht'', ''is ṣcheget'', ''endschandre ṣchegewer'', ''jerandru ṣchegeder'', ''ṣchiandru ṣchegent'' :Part. Perf.: ''gṣchäit/ṣchäit/ṣchäid'' :''ässu'' (dt. essen) :Präs. Ind.: ''ich ässu'', ''du ässuscht'', ''is ässt'', ''endschandre ässwer'', ''jerandru ässeder'', ''ṣchiandru ässunt'' :Part. Perf.: ''kässt'' === Hilfsverbe === :''hä'' (dt. haben) :Präs. Ind.: ''ich heg'', ''du hescht'', ''is het'', ''endschandre häwwer'', ''jerandru hädder'', ''ṣchiandru hänt'' :Part. Perf.: ''hebet'' :Konj. Präs.: ''ich häje'', Konj. Prät.: ''ich hätte'' :''ṣchi'' (dt. sein) :Präs. Ind.: ''ich bì/pì'', ''du bescht'', ''is ìsch'', ''endschandre ṣchiwwer/bìwwer'', ''jerandru ṣchidder'', ''ṣchiandru ṣchint'' :Part. Perf.: ''gṣchit/ṣchid'' :Konj. Präs.: ''ich ṣchije'', Konj. Prät.: ''ich wìste/wìre'' :''tjo/tjö'' (dt. tun) :Präs. Ind.: ''ich tjo/tjö'', ''du tjoscht/tjöscht'', ''is tjot/tjöt'', ''endschandre tjewer'', ''jerandru tjeder'', ''ṣchiandru tjent'' :Part. Perf.: ''tat'' :Konj. Präs.: ''ich tjeje'', Konj. Prät.: ''ich tjette'' === Modalverbe=== :''wällju'' (dt. wollen) :Präs. Ind.: ''ich wilj'', ''du welscht'', ''is welt'', ''endschandre wälljwer'', ''jerandru wälljeder'', ''ṣchiandru wälljunt'' :Part. Perf.: ''wälljut'' :Konj. Präs.: ''ich wällje'', Konj. Prät.: ''ich walte'' :''tùrrù'' (dt. dürfen) :Präs. Ind.: ''ich tùrrù'', ''du tarschd'', ''is tard'', ''endschandre terwer'', ''jerandru terender'', ''ṣchiandru terru'' :Part. Perf.: ''tùrrù'' :''chùnnù'' (dt. können) :Präs. Ind.: ''ich chaa'', ''du chaascht'', ''is chaad'', ''endschandre chennwer'', ''jerandru chenneder'', ''ṣchiandru chennund'' :Part. Perf.: ''chùnnù'' :''messù'' (dt. müssen) :Präs. Ind.: ''ich mes'', ''du mescht'', ''is mesd'', ''endschandre messwer'', ''jerandru messender'', ''ṣchiandru messends'' :Part. Perf.: ''messù/gmessù'' :''mùù'' (dt. können) :Präs. Ind.: ''ich mòò'', ''du mòòschd'', ''is mòòd'', ''endschandre meewer'', ''jerandru meeder'', ''ṣchiandru meend'' :Part. Perf.: ''gmùù'' === Chùùrzverbe === :''gaa'' (dt. gehen) :Präs. Ind.: ''ich gaa/gaag'', ''du gäischd'', ''is gäid'', ''endschandre gangwer'', ''jerandru gangeder'', ''ṣchiandru gand'' :Part. Perf.: ''kangud'' :Konj. Präs.: ''ich gange'', Konj. Prät.: ''ich gente'' :''schta'' (dt. stehen) :Präs. Ind.: ''ich schta'', ''du schtaischt'', ''is schtait'', ''endschandre schtenwer'', ''jerandru schtenneder'', ''ṣchiandru schtennunt'' :Part. Perf.: ''schtannut'' :Konj. Präs.: ''ich schtenne'', Konj. Prät.: ''ich schtente'' :''gee'' (dt. geben) :Präs. Ind.: ''ich gebù'', ''du geschd'', ''is ged'', ''endschandre gewer/gääwer'', ''jerandru gender/gäder'', ''ṣchiandru gend/gänd'' :Part. Perf.: ''keed'' :''gìì'' (dt. nehmen) :Präs. Ind.: ''ich gìì/gee'', ''du gììscht/geeschd'', ''is gìt/ged'', ''endschandre gììwer/geewer'', ''jerandru gììder/geender'', ''ṣchiandru gìnd/gend'' :Part. Perf.: ''kìd/ked'' :Konj: ''ich gìje'' :''zie'' (dt. ziehen) :Präs. Ind.: ''ich zie'', ''du ziesch'', ''is ziet'', ''endschandre ziewer'', ''jerandru zieder'', ''ṣchiandru zient'' :Part. Perf.: ''zocht/zohut/zoochut'' :Konj: ''ich zieje'' :''laa'' (dt. lassen) :Präs. Ind.: ''ich laa'', ''du laaschd'', ''is lad'', ''endschandre leewer'', ''jerandru leeder'', ''ṣchiandru leend'' :''schlaa'' (dt. schlagen) :Präs. Ind.: ''ich schlaanech'', ''du schlaaschd'', ''is schlaad'', ''endschandre schleewer'', ''jerandru schleender'', ''ṣchiandru schleent'' :Part. Perf.: ''gschlaagùd'' :''traagu'' (dt. tragen) :Präs. Ind.: ''ich traag'', ''du träischd'', ''is träid'', ''endschandre treewer'', ''jerandru treeder'', ''ṣchiandru treend'' :Part. Perf.: ''gtraagud'' == Woordschaz== ;Wùchedääg ''Meentak'', ''Ziischtag'', ''Mitwuche'', ''Donschtak'', ''Friitak'', ''Samschtak'', ''Sunnutak'' ;Wèèrder, wù in in andere Bied sùnschd maischd uusgschdoorbe sin :''entcheedu'' (dt. antworten), vgl. ahd. quedan :''schpallu'' (dt. sprechen) < ahd. spellon :''zellu'' (dt. erzählen) < mhd. zeln :''Ramm'' (dt. Rabe) < ahd. hram :''ṣchiech'' (dt. krank) < mhd. siech :''Brjöch'' (dt. Hose) < mhd. bruoch ;Sùnschdigi bsùnderi Wèèrder :''Oischpiegle'' (dt. Brille) :''Hotschpal'' (dt. Frosch) :''Fiifunstròòglù'' (dt. Schmetterling) :''Schtraafùl'' (dt. Heuschrecke) :''Grüüfle'' (dt. Preiselbeeren) :''Gèrgedsch'' (dt. Vogelbeere) :''Attu'' (dt. Vater) :''Aju'' (dt. Mutter) == Yyflis us em Romanisch == [[Datei:Bauen Rimella.jpg|mini|rechts|300px|D Dokteraarbed vùm Marco Bauen]] ;Woordschaz Nadyyrli gid s im Remmaljertittschu vyyl Främd- ùn Läänwèèrder us em Italienisch ùn em Piemontesisch: :''ma'' (dt. aber) :''toscht'' (dt. beinahe, fast) :''dṣcha'' (dt. schon) :''njanka'' (dt. nicht einmal, überhaupt nicht) :''lìwru'' (dt. beenden) :''passru'' (dt. vorbeigehen) :''Barba'' (dt. Onkel) :''Gäṣchenu'' (dt. Hütte) :''Gratsia'' (dt. Gnade) :''Schkarpio'' (dt. Böschung) Bi vyyl Wèèrder gid s dernääbe au no remmaljetitschi Wèèrder mid dr glyyche Bedydig: :''kè'' (dt. dass), nääbe remmaljetittschu ''dass'', ''dasch'' :''dopu'' (dt. dann), nääbe remmaljetittschu ''derna'' :''parkä'' (dt. warum), nääbe remmaljetittschu ''wèrum'' :''angke'' (dt. auch), nääbe remmaljetittschu ''öich'' :''kuntra'' (dt. gegen, entgegen), nääbe remmaljetittschu ''wèder'' :''ṣübit'' (dt. sofort), nääbe remmaljetittschu ''bhänt'' :''e'' (dt. und), nääbe remmaljetittschu ''und'' In grooser Zaal gid s au Lääniibersezige: :''endṣchandre, jérandru'' (dt. wir, ihr; lueg unde) :''hurteg'' (dt. adieu; it. allegra) :''ninu und halbu'' (dt. halb zehn) :''sta'' (dt. wohnen) :''sta fi'' (dt. gut gehen) :''wallju ṣchége'' (dt. bedeuten) :''wallju wol'' (dt. gernhaben) ;Ludig Dr [[Emil Balmer]] hed i sym Buech «Die Walser im Piemont» vù 1949 <!-- 178f --> gsaid: «Wenn man die Rimeller unter sich reden hört, so könnte man zuerst meinen, es sei romanisch», und dr [[Paul Zinsli]] hed 1968 <!-- S. 23 --> in sym Standardwäärch iiber d Walser gschriibe, as dr «noch immer deutsch gebliebene Ortsdialekt beim ersten Anhören wohllautend und fremdartig wie eine romanische Nachbarmundart klingt». D Obosizioon Langvokal – Chùùrzvokal isch wie in dr romaanische Schbrooche ùfghoobe: :''entchédu – entchéédu'' (dt. antworten), ''Gadu – Gaadu'' (dt. „Gaden“, Stall), ''Hüsch – Hüüsch'' (dt. Haus), ''Liéchtje – Liééchtje'' (dt. Lichtlein), ''Loch – Looch'' (dt. Loch), ''Tag – Taag'' (dt. Tag), ''gawer – gaawer'' (dt. gehen wir), ''tiöwer – tiööwer'' (dt. tun wir), ''gṣchid – gṣchiid'' (dt. gewesen), ''wéls – wééls'' (dt. „welches“, wer) S mhd. o in gwise Ludùmgeebige wie in dr romaanische Noochberdialägd ze ö woore: :''Brö(ö)t'' (dt. Brot) :''Dö(ö)rf'' (dt. Dorf, au dr Name vùn ere Frakzioon) :''gwörtu'' (dt. geboren, „geworden“) :''Hö(ö)ru'' (dt. Horn) :''mö(ö)ru'' (dt. morgen) :''tö(ö)t'' (dt. tot) :''Wö(ö)rd'' (dt. Wort) :''Wrö(ö)ntag'' (dt. Donnerstag, „Frontag“) S mhd. f ùn s, ùn au dr Lud sch, wù us em mhd. s endwigled isch, isch schdimhafd («w» schdood i däm Fall fir dr [v]-Lud; s mhd. w isch en [w]-Lud) – di Erschyynig chäne au di romaanische Noochberdialägd: :''Woogal'' (dt. Vogel) :''wuchtu'' (dt. „fuchten“, streiten) :''Wuggsch'' (dt. Fuchs) :''Wurggu'' (dt. „Furke“, Pass) :''Ṣchach'' (dt. Sache) :''ṣchege'' (dt. sagen) :''Ṣchunnu'' (dt. Sonne) :''loṣche'' (dt. „losen“, zuhören, horchen) Nasal, Lateral ùn Vibrante sin paladalisierd – au di Erschyynig chäne di romaanische Noochberdialägd: :''Remmalju'' (it. Rimella) :''ljekk'' („lützel“, dt. klein) :''ljekku'' (dt. liegen) :''wälj'' (dt. welch) :''wällju'' (dt. wollen) :''wilj'' (dt. viel) Paladalisierig vù (faschd) ale s zue sch (wie in dr romaanische Dialägd vùm Sesiadaal), nid nùme in dr Noochberschafd vù (uurschbringli) paladaale Vokaal wie gmainwalserisch: :''Ṣchache'' (dt. Sachen) :''ṣchèège'' (dt. sagen) :''ṣchengu'' (dt. singen) :''ṣchind gṣchit'' (dt. sind gewesen) :''Wuggsch'' (Fuchs) :''Huusch'' (dt. Haus) ;Morfologyy Wie in alle Walliser- ùn Syydwalsermùndaarte chänd de Pluraal vù de wyybliche Wèèrder en Ändig, wù us em Romaanische chùnd ùn nit uf s Althoochdydsch zrùggood: :''d Bljoomu – d Bljoome'' (dt. die Blume – die Blumen) :''d Ṣchoolu – d Ṣchoole'' (dt. die Sohle – die Sohlen) :''d Tannu – d Tanne'' (dt. die Tanne – die Tannen) :''d Wätta – d Wätte'' (dt. die Schwester – die Schwestern) Dr [[Genitiv]] vù dr schdaarche mänlige ùn sächlige Wèèrder hed nùme sälde en Ändig: :''der Briöder tsch Mechel'' (dt. der Bruder des Michels) :''der Awangscht tsch Wéég'' (dt. der Anfang des Weges) Nù sälde mit ''-sch:'' :''der Schpetz tsch Béérgsch'' (dt. die Spitze des Berges) S enklitisch Personalpronome chùnd noch em italiänische Voorbild as Verb-Äändig ùmdide voor: :''ich tjönech ṣchetzu'' (dt. ich sitze) :''er häder noch Zit'' (dt. ihr habt noch Zeit) :''endṣchandre ṣchegewer'' (dt. wir sagen) :''jerandru ṣchegeder'' (dt. ihr sagt) :''endṣchandre ässwer'' (dt. wir essen) :''jerandru ässeder'' (dt. ihr esst) Z Remmalju luded di èrschd Persoon Singular vù dr Chùùrzverbe vyylmool uf ''-g'' uus. Des basd derzue, as i vyyl grad ooberidaliäänische Dialägd ''dare'' ùn ''stare'' in dr èèrschde Persoon Singular es ''-c'' oder ''-g'' aahängge, ùn zwoor nooch em Voorbild vù ''dire'' (<&nbsp;dicere), ''durre'' (<&nbsp;ducere), ''fare'' (<&nbsp;facere) usw. :''ich héé'' / ''héég'' (dt. ich habe) :''ich chaa'' / ''chaag'' (dt. ich kann) :''ich laa'' / ''laag'' (dt. ich lasse) :''ich gṣchéé'' / ''gṣchéég'' (dt. ich sehe) :''ich bi'' / ''big'' (dt. ich bin) :''ich staa'' / ''staag'' (dt. ich stehe) :''ich tiöö, tioo'' / ''tiöög, tioog'' (dt. ich tue) Dr Ùnderschiid in dr Ändig vùm Partizip Perfekt bi schdaarche ùn schwache Verbe schwinded, ùn au s Präfix ''g'' wird vyylmool ewäggloo; s Voorbild isch di romaanisch Partizipbildig: :''bunnut'' (dt. gebunden, zue bennu) :''ggangut'' (dt. gegangen, zue gaa) :''laagut'' (dt. gelassen, zue laa) :''gṣchéét'' (dt. gesehen, zue gṣchéé) :''stannut'' (dt. gestanden, zue staa) :''troft'' (dt. getroffen, zue träffu) Bim Personalpronome im Plural gid s verlengeredi Foorme. Die sin bilded us em Personalpronome ùn ''andere,'' analog zem ital. „noi altri“, „voi altri“. :''endṣchandre'' (dt. wir, uns) :''jerandru'' (dt. ihr) :''uwandre'' (dt. ihr, euch) :''ṣchiandru'' (dt. sie) :''dunandre'' (dt. ihnen) ;Syntax D Inversion vùm Subjekt ùn em Prädikat finded nid schdad bi nominale Subjekt, glyych wie im Idalieenisch: :''Ich mess berru Wet.'' (dt. Ich muss Holz tragen.) :''Dopu mi Wäta chund änchär.'' (dt. Dann kommt meine Schwester herab.) :''Èn t Chilchu tèr Heeru schpält alṣchi Wältṣchu.'' (dt. In der Kirche spricht der Pfarrer immer Italienisch.) En Adjektiv cha (mues aber niid) hinder em Substantiv schdoo: :''I ga wennu min Briöder siechs.'' (dt. Ich besuche meinen kranken Bruder.) :''D Ṣchaf hepse und fäischte hééd er gfärgt hender d Furggu en du Määrt.'' (Die schönen und feissen Schafe brachte er über den Pass auf den Markt.) Dr Genitiv schdood mee oder weeniger brinzipiel baraleel zem idalieenische „di“, er isch also nid aifach aliwyyl „althoochdydsch“: :''ladu der Eeṣchelj tsch Ṣchalz'' (dt. den Esel mit Salz – idalieenisch „di sale“ – beladen) [[Kasus]] bi Präposizioone: :''gawer in t Chilchu'' – Akk. (dt. wir gehen in die Kirche) :''tjöwer altsi bätu en t Chilchu'' – Akk. statt Dat. (dt. wir beten immer in der Kirche) Dr [[Relativsatz|Relativsaz]] wird mid ''das'' oder mit ''kè'' (vù idalieenisch „che“) bilded: :''Hèt s kilhut, das isch mun altschi nachgstannud.'' (dt. Sie hat den geheiratet, der die ganze Zeit hinter ihr her war.) :''Händsch ènkuntrart tèr Heeru, das isch kangu nètṣchech.'' (dt. Sie sind dem Pfarrer begegnet, der herab kam.) :''Hiere ṣchègendsch, kè s isch Sant’Antonio, ma n ä Fard ess ṣchiid Summerzianu.'' (dt. Hier sagen sie, dass es Sant’Antonio ist [= heisst], aber früher war es Summerzianu.) S git noch em italiänische Voorbild en Infinitivkonschtruktion, wù Glyychzydigkait uusdrùgd. :''Z guggen uber, het är gṣche d Fänschtre der Chamru illüminarte.'' (dt. Beim Hinüberschauen sah er die Fenster der Kammer erleuchtet.) Drnääben aber au mid ''bet'' (dt. mit): :''Bet guggen uber, het är gṣche d Fänschtre der Chamru illüminarte.'' == Schbroochbyyschbel == [[Datei:Rimella (VC) bilingual welcome sign.jpg|mini|''Wolchomne z Remmalju en ts lànd der wàlser lit'']] [[Datei:Rimella (VC) bilingual farewell sign.jpg|mini|''Hurteg und chomet nàmmà'']] [[Datei:Rimella (VC) bilingual signposts in Italian and Tittschu.jpg|mini|Zwooschbroogigi Wäägwyyser]] :''Der Jaaro hènd sch altsi zält d Alto: Üf èn un Oobru isch gṣchid èn Aajo. Èss kango wäṣchu d Wèndle èn Tèmp der Mäsch uber èn d Schljöcht. Hèd sch nahebèt bèt ira irä zwäi Chènd ljèke. Dopu kuket sch ubar, hèd sch nèmme gṣchèè t Chend, wa hèt ṣchè hèbet dar derbei. Hèd ṣche gschjöcht bhèremaläke, ma t Chend hèt ṣchè nèmme gfunnut. Èss kanged emuuber èn un Kantung, èss kangu ṣchèège: „I wäis ni, wa ṣchin mer kangu liiwru mi Chènd, i fènne ṣchi nemme, eswèèls hè mer ṣchèn ewèg tragu, parkä wannu èn da hèn sch ni mu schtriichu.“ Nèsch d Lit ṣchin kangu schjoche, ma sch hèn nid gfunnud. Hènd sch awärtirt uber Zer Chilchu, un hènd sch littut Gloke, ṣchind sch allje kangu schjöche diṣche Chènt. Hènd sch nienu ni gfunnut. Dopun eswèèls bèt passrun üf ne heje Galgo, hèt är heerd äs Wuuschje. Er hèd heerd brellju. Hènd sch kuked obṣchech, hènd sch em gṣchid üf en dische Galgo diṣche Chend. Hènd sch gṣchäid: „Wermunt hiere, da mèwer ṣchè ni ko gi. Wèls gäid üf da?“ Hèn ṣchi gṣchèllt Lèttru zeemund bèt Schnieren, und griwert ṣchind sch da. Und dän hènd sch brèlt du Chendu, dass ṣchech nid schteere, perkä un tjend ṣchèch schteeru ṣcho da käpun sch èncher. Numu gṣchid üf nes ljèksch Weegje. Djö ṣchind sch üfgriwart derbei, hèn ṣchäid: „Wie hèd er tat z schtè hiere Ṣcheel Zitsch un nid äncher ge?“ – „Ma, enschandre hiere hèwer talmi hèbed es Wib wörnan enschandre, es blauwu Wib bèt em Schkussal entlagos. Nèsch hèwer ni mu keppu.“ – „Ma wèls hè nu trago hie?“ – „Aa, djö ṣchiwer gṣchi da bei d Ajo, wa hèd s gwäscht, isch passard e ṣchwèrze Chjö, hèt ènsch gbèrt üf en Hööru un hèd sch ènsch getragut hie.“ D Èèlte mine hèd no kchäna äis tèr Wiiber, dèro das hènd sch ewèètragud, djön èss gṣchit äs ljèks Chènt.'' == Literatur == * ''Atlante Toponomastico,'' Band 31: ''Rimella.'' Ricercatore: [[Dino Vasina]]. Hrsg. von Atlante Toponomastico del Piemonte Montano unter der Leitung von Arturo Genre und Lorenzo Massobrio. Turin 2007. * [[Emil Balmer]]: ''Die Walser im Piemont. Vom Leben und der Sprache der deutschen Ansiedler hinterm Monte Rosa.'' Francke, Bern 1949, S.&nbsp;174–189. * [[Marco Bauen]]: ''Sprachgemischter Mundartausdruck in Rimella Valsesia (Piemont).'' Haupt, Bern und Stuttgart 1978 (Sprache und Dichtung 28). * [[Karl Bohnenberger]]: ''Die Mundart der Deutschen Walliser im Heimattal und in den Aussenorten.'' Huber, Frauenfeld 1913 ([[Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik]] 6). * [[Silvia Dal Negro]]: ''Altertümlichkeit, Sprachwandel und Sprachtod. Das Gleichnis vom „Verlorenen Sohn“ in zwei piemontesischen Walserdialekten.'' In: ''Zeitschrift für Dialektologie und Linguistik'' 67, 2000, S.&nbsp;28–52. * Silvia Dal Negro: ''Profilo di storia linguistica rimellese.'' In: ''Storia di Rimella in Valsesia. “Alpes ville comune parochia.”'' Unter der Leitung von Augusto Vasina hrsg. vom Centro Studi Walser – Rimella. Tipolitografia di Borgosesia s.a.s, Borgosesia 2004, S.&nbsp;465–483. * Silvia Dal Negro: ''Usi linguistici nelle comunità walser: il caso di Rimella alla luce della edizione del Dizionario Italiano–Tittschu e Tittschu–Italiano. Influenza delle lingue sull’idioma di Rimella.'' In: ''Un popolo di migranti a sud delle Alpi. I Walser a Rimella e in Valsesia. Atti delle manifestazioni indette dal Comune di Rimella e dal Centro Studi Walser rimellese in occasione dei 750 anni dalla fondazione di una stabile comunità.'' Hrsg. vom Centro Studi Walser Rimella. Rimella 2005/2006, S.&nbsp;105–114. * Silvia Dal Negro (Hg.): ''Parlare walser in Piemonte. Archvio sonoro delle parlate walser.'' Mercurio, Vercelli 2006 (Aufnahmen aus Formazza und Rimella). * Marina De Michelis: ''Il dialetto alemannico di Rimella: aspetti sociolinguistici e particolarità.'' Unpublizierte Magisterarbeit Universität Turin 1995/1996. * [[Maria Concetta Di Paolo]]: ''Un’indagine sull’evoluzione del Remmalljertittschu. Il lessico delle attività lavorative domestiche.'' I: Elisabetta Fazzini (Hrsg.): ''Studi alemannici II.'' Dell’Orso, Alessandria 2002, S.&nbsp;175–220. * Maria Concetta Di Paolo: ''Ma lieksch und nid: Romanisch und Germanisch im Kontakt in Rimella.'' In: [[Hubert Klausmann]] (Hrsg.): ''Raumstrukturen im Alemannischen. Beiträge zur 15.&nbsp;Arbeitstagung zur alemmannischen Dialektologie. Schloss Hofen, Bregenz/Lochau (Vorarlberg), 19.–21.9.2005.'' Neugebauer, Graz/Feldkirch 2006, S.&nbsp;181–188. * Maria Concetta Di Paolo: ''Il tittschu di Rimella tra innovazione e conservatività. Morfologia e semantica del verbo.'' In: Walter Breu (Hrsg.): ''L’influsso dell’italiano sul sistema del verbo delle lingue minoritarie. Atti del 2 Convegno Internazionale di Costanza.'' Brockmeyer, Bremen 2010 (Diversitas Linguarum 29), S.&nbsp;67–87. * Maria Concetta Di Paolo: ''Per una ri-lettura di'' Sprachgemischter Mundartausdruck in Rimella ''di Marco Bauen.'' I: Elisabetta Fazzini (Hrsg.): ''Il tedesco superiore. Tradizione scritta e varietà parlate.'' Edizioni dell’Orso, Alessandria 2011 (Alemannica. Studi linguistici, filologici e dialettologici 4), S.&nbsp;51–64. * Maria Concetta Di Paolo: ''Il tittschu di Rimella. L’evoluzione di un dialetto alemannico in Italia.'' Edizioni dell’Orso, Alessandria 2018 (zugleich Dissertation Universität Zürich 2017) (Alemannica. Studi linguistici, filologici e dialettologici 8). * Maria Concetta Di Paolo: ''E poi ci sono tutti i bljöme. Fenomeni di contatto nella parlata dell’isola linguistica di Rimella in Italia.'' In: Claudio Di Felice (Hrsg.): ''Nuovi aspetti linguistici e letterari dell’italianità.'' Lang, Bern 2020. * [[Elisabetta Fazzini]], Costanza Cigni: ''Vocabolario comparativo dei dialetti Walser in Italia''. Bd. 1–6. Edizioni dell’Orso, Alessandria 2004–2022 (Alemannica. Studi linguistici, filologici e dialettologici 1, 5, 6, 7, 9, 10). * ''La grammatica de „Ts Remmaljertittschu“. Compendio al Dizionario dell’Idioma Walser di Rimella.'' Zusammengestellt von [[Dino Vasina]] und Margherita Vergnano. Hrsg. vom Centro Studi Walser – Rimella. Rimella 2011. * [[Fritz Gysling]] und [[Rudolf Hotzenköcherle]]: ''Walser Dialekte in Oberitalien in Text und Ton. Begleittexte zu den Sprachplatten des Phonogramm-Archivs der Universität Zürich.'' Frauenfeld 1952. * Rudolf Hotzenköcherle: ''Umlautphänomene am Südrand der Germania.'' In: ''Fragen und Forschungen im Bereich und Umkreis der germanischen Philologie.'' Festgabe für Theodor Frings zum 70.&nbsp;Geburtstag. Berlin 1956 (Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin, Veröffentlichungen des Instituts für deutsche Sprache und Literatur), S. 221–250. * Rudolf Hotzenköcherle: ''Die südwalserisch-ernetbirgischen Mundarten im Spiegel ihrer Verbalformen.'' In: Maria Bindschedel, Rudolf Hotzenköcherle, Werner Kohlschmidt (Hrsg.): ''Festschrift für Paul Zinsli.'' Francke, Bern 1971, S.&nbsp;79–98. * Hans Kreis: ''Die Walser. Ein Stück Besiedlungsgeschichte der Zentralalpen.'' Francke, Bern 1958. * ''Ts Remmaljertittschu. Vocabolario Italiano–Tittschu; Vocabolario Tittschu–Italiano.'' Redaktion: Dino Vasina und Caro Bucchelloni bzw. Dino Vasina und Antonella Giacosa. Hrsg. vom Centro Studi Walser – Rimella. Tipografia di Borgosesia s.a.s, Borgosesia 1995. 2005. * Paolo Sibilla: ''Una comunità Walser delle Alpi. Strutture tradizionali e processi culturali.'' Leo S. Olschki Editore, Firenze 1980 (Biblioteca di Lares 46). * ''Sprachatlas der deutschen Schweiz (SDS).'' Begr. von [[Heinrich Baumgartner]] und Rudolf Hotzenköcherle. In Zusammenarbeit mit Konrad Lobeck, [[Robert Schläpfer]], [[Rudolf Trüb]] und unter Mitwirkung von Paul Zinsli herausgegeben von Rudolf Hotzenköcherle. 8 Bde, Einführungsband, Abschlussband. Francke, Bern bzw. Basel 1962–2003). – D Originaalùfnaame vùm Schbroochatlas cha mer syd 2018 online aaluege: [https://digital.sprachatlas.ch/scans/?ortlist=IT+6&fblist=#page/1/mode/thumb sprachatlas.ch – Rimella]. * Marta Stragiotti: ''Die Suffigierung und die Kompositionsbildung in dem Tittschu von Rimella. Eine empirische Analyse.'' Unpublizierte Magisterarbeit Universität Piemonte Orientale 2013/2014. * Daniela Tosseri: ''Un caso estremo d’interferenza linguistica: Analisi di interviste in Tittschu a Rimella.'' Unpublizierte Magisterarbeit Universität Piemonte Orientale 2006/2007. * ''Ts Remmaljertittschu vàr d chend. Manuale di lingua tittschu.'' Redaktion: Paola Borla, mit Unterstützung von Piera Rinoldi und Dino Vasino. Tipolitografia di Borgosesia [ohne Jahr]. * Margherita Vergnano: ''Aspetti grammaticali del dialetto walser di Rimella.'' Unpublizierte Magisterarbeit Universität Turin 1996/1997. * [[Paul Zinsli]]: ''Walser Volkstum in der Schweiz, in Vorarlberg, Liechtenstein und Italien.'' Huber, Frauenfeld 1968. * Paul Zinsli: ''Südwalser Namengut. Die deutsche Orts- und Flurnamen der ennetbirgischen Walsersiedlungen in Bosco-Gurin und im Piemont.'' Stämpfli, Bern 1984. '''Fliesdägschd:''' * ''C’era una volta … Rimella e le sue storie / Ìsch gŝchit e vàrd … Remmalju und ŝchin bédjene.'' Realizzato con contribuito della Regione Piemonte ai sensi della Legge regionale 11/2009 “Valorizzazione e promozione della conoscenza del patrimonio linguistico e culturale del Piemonte”. [Es Biechli mi d alle Saagen ùn Gschiichte, wù im Bauen voorcheeme, plus noo drei drzue; kai wyderi bibliotekaarisch relewanti Aagoobe.] == Weblink == * [http://www.centrostudiwalserrimella.it/ Centro Studi Walser Rimella] {{Navigationsleiste Walser}} [[Kategorie:Alemannischer Dialäkt]] [[Kategorie:Walsertiitsch]] {{Läsiger Artikel}} lczfe88ipsraarftdt24w43sqg2948s Alagnadeutsch 0 21529 1090204 1088780 2026-11-05T15:51:42Z Freigut 8945 /* Deklination */ tipischer – für die schwache Dekl. leider kein Beispiel 1090204 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Laindertitzschu}} [[Datei:AlagnaWegweiser2.jpg|mini|rechts|250px|Wegwiiser im Land]] [[Datei:AlagnaWegweiser1.jpg|mini|rechts|250px|Wegwiiser im Land]] [[Datei:Casa walser.jpg|mini|rechts|250px|Walser Hus - Wïtte mu häd aswenn g'lebed im Land]] S '''Laindertitzschu''' isch dr [[Höchstalemannisch|hegschdalemanisch]] Dialäkt vùm [[Alagna Valsesia|Land]]. Es ghèèrd doodrmid zem [[Südwalserdeutsch|Siidwalsertiitsch]]. == Foorschigsgschiichd == Im Land isch e Ùfnaameord vùm [[Sprachatlas der deutschen Schweiz|Schwyzer Schbroochatlas]] gsii (IT 3). D Ùfnaam isch vùm [[Friedrich Gysling|Fritz Gysling]] ùn em [[Rudolf Hotzenköcherle]] im Oktober 1951 gmachd woore. Dr Lannjer [[Giovanni Giordani]] hed vor 1891 e uusfierligi [[Ortsgrammatik]] iber dr Dialekt vùm Land gschriibe: ''La Colonia tedesca di Alagna-Valsesia e il suo dialetto''. Im friene 20. Joorhùnderd hed dr [[Karl Bohnenberger]] Ùfnaame gmachd ùn si in syn [[Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik|BSG]]-Band yyber s Walliser- ùn Walserdytsch integrierd, wù 1913 uusechùù isch. In dr sälbe Zytt hed dr cand.&nbsp;phil. Georgi vù Berlin wele ne Dissertation iber Alagna schryybe, aber är isch vor em Abschlus gschdoorbe (waarschyns im Èèrschde Wäldchrieg gfale).<ref>Sy nid abgschlose Wäärch isch 1919 in s Handschrifdearchiv vù dr Schwyzerische Gselschaft fir [[Volkskunde|Volkskund]] chùù; lueg ''Schweizer Volkskunde'' 9 (1919) 44.</ref> D Uuswäärdig vù sym Wäärch fir s [[Schweizerisches Idiotikon|Schwyzerisch Idiotikon]] hed 1400 Zeedel gee – ùn doodermit isch s e Stùg wyd in des Wèèrderbuech yygange.<ref>''Bericht an das h.&nbsp;eidgen. Departement des Innern und an die h.&nbsp;Regierungen der subventionierenden Kantone über den Gang der Arbeiten am Schweizerdeutschen Idiotikon während des Jahres 1919.'' [Zürich 1920], S.&nbsp;5 ([https://www.idiotikon.ch/Texte/Jahresberichte/Id_Jahresbericht_1919.pdf Digitalisat]).</ref> Schdarch im Fokus ghaa hed Alagna dr Bärner Archivar ùn Schrifdschdeller [[Emil Balmer]]. Sys Buech „Die Walser im Piemont“, wo 1949 uusechùù isch, isch nid zletschd s Resuldaad gsii vo ganz perseenlege Bezieige zue dr Lainder, ùn er schließt sys Wäärch au mid eme lainderdytsche Wèèrderverzaichnis. D Fluurnäme vùm Land hed dr [[Paul Zinsli]] ùf verschiidene Forschigsexkursione ùfgnùù, im Augschte 1957 zäme mid Schtudände, im Juni 1958 mid em [[Paul Scheuermeier]], im Augschte 1961 mid em [[Max Waibel]] ùn em E.&nbsp;Schorno ùn im Juni 1983 mid em [[Heinrich Welf]]. Dr Paul Zinsli hed die Samlig derno ane 1984 in syym Buech „Südwalser Namengut“ verefendligd. 2007 isch dr Alagna-Band vùm „Atlante Toponomastico del Piemonte Montano“ uusechùù – e Biechli, wù d Fluernämen erchläärd ùn si (andersch wie bim Zinsli sym Buech) uf Chaarde lokalisierd. 2009 isch dr ganz eenlig Band ''Ourdnome van Im Land'' usechù.<!-- mir schleierhaft, warum zwei Jahre später eine andere Version herausgegeben wurde, und zwar ausserhalb der genannten Reihe; wie gross die Unterschiede sind, weiss ich noch nicht--> Ane 2008 hed dr [[Sergio Maria Gilardino]], wù an dr Universideed Montreal z Kanada lèèrd, e nèi Wèèrderbuech vùm Laindertitzschu uusebroochd. Midgschafd hed, zäme mid e bar andere, dr [[Emilio Stainer]]. == Schryybwyys== In däm Artikel sin di laindertitzsche Dialektbyyschbel in [[Dieth-Schreibung|Dieth-Schryybig]] gschriibe. Dooderbyy wird dr Buechschdaab <k> fir d Fortis [k] bruucht, <kk> fir d geminierd Fortis [kk] bzw. [k:], fir d Affrikata [kx] wird <kch> gschriibe. == Bsùnderhaide us dr Lutig== *'''Voli Vokal''' :Im Laindertitzschu sin wie in andere Walserdialäkt di vole Vokal in ùùbetoonde Silbe nid abgschwèchd woore. :''Schnoobul'' (dt. Schnaabel), ''Hoomra'' (dt. Hämmer), ''Achär'' (dt. Acker) *'''Entrùndig''' :Wie im Wallisertitsch sin ü, ö, üü, öö, üe ùn öü entrùnded: : ''Tiir'' (dt. Tür), ''Leflji'' (dt. Löffel), ''Hiischär'' (dt. Häuser), ''Chiä'' (dt. Kühe), ''Hai'' (dt. Heu) *'''mhd. î, iu, û''' :Mhd. î, iu ùn û sin wie in alene hegschdalemanische Dialäkt au im Uuslud ùn im Hiatus as Monophthong erhalde. : ''drii'' (dt. drei), ''schnüwe'' (dt. schneien), ''khie'' (dt. fallen), ''nüwe'' (dt. neue), ''buwwa'' (dt. bauen) *'''altalem. iu''' :Wie im Wallisertitsch erschyynd altalem. iu in e Dail Wèèrder as Diphthong. :''taif'' (dt. tief), ''Flaigu'' (dt. Fliege) *'''mhd. â''' :Mhd. â erschyynd as oo. :''Schoof'' (dt. Schaf) *'''mhd. æ, ê, ô''' :Mhd. æ ùn ê erschyyne as ee bzw. eei, mhd. ô as oou. :''schweer'' (dt. schwer), ''Cheeisch'' (dt. Käse), ''Meintog'' (dt. Montag), ''Schneei'' (dt. Schnee), ''Broout'' (dt. Brot) :D Lutig schweer, Cheeisch, Meeintog zaigd, as s Laindertitzschu zue dr weschdlige Siidwalser Dialäkt ghèèrd. *'''Vokaldeenig''' :Wie in dr andere weschdlige Siidwalserdialäkt sin Vokal in Aisilber ùn ùfige Silbe deend. :''Groob''/''Greeber'' (dt. Grab/Gräber), ''Groobe'' (dt. Graben) *'''2./3. Sg. vù mhd. stân, gân''' :Wie im Wallisertitsch erschyyne di 2./3. Sg. vù mhd. stân, gân mid Diphthong : ''du gaischt'' (dt. du gehst), ''er gaid'' (dt. er geht), ''du schtaischt'' (dt. du stehst), ''er schtaid'' (dt. er steht) *'''german. s > sch''' :Wie in andere Walserdialäkt isch s germanisch s in vyyle Wèèrder palatalisierd zue sch. :''indsch'' (dt. uns), ''sakschi'' (dt. sechs), ''schiiban'' (dt. sieben), ''Akschla'' (dt. Achsel), ''Cheisch'' (dt. Käse), ''Hiischär'' (dt. Häuser), ''Iisch'' (dt. Eis), ''Iische'' (dt. Eisen), ''Liisch'' (dt. Läuse), ''liischmu'' (dt. stricken), ''Masch'' (dt. Messe), ''Miisch'' (dt. Mäuse), ''Nooscha'' (dt. Nase), ''Schagascha'' (dt. Sense), ''schelle'' (dt. sollen), ''Schiida'' (dt. Seide). :Im Geegesaz zue andre Walserdialäkt, wù germ. s nùmme palatalisierd isch, wän s im Ahd. im Kontakt zue me i gschdanden isch (vgl. ''indsch'' < ahd. unsih, ünsih), isch germ. im Laindertitzschu au in andre Schdelige palatalisierd (vgl. ''Nooscha'' < ahd. nasa). *'''mhd. -hs''' :Wie im Wallisertitsch erschyynd mhd. -hs as -ks, nid wie in vyyle Schwyzer Dialäkt as –chs: :''sakschi'' (dt. sechs), ''Akschla'' (dt. Achseln) *'''mhd. -nk''' :Mhd. -nk erschyynd wie in andere siidwalserische Dialäkt as -ngch. :''tringchä'' (dt. trinken), ''Bangch'' (Bank) *'''mhd. -rn''' :Wie in andre hegschdalemanische Dialäkt erschyynd mhd. -rn as -re. : ''geere'' (dt. gern), ''Houre/Oure'' (dt. Horn), ''moure'' (dt. morgen) *'''mhd. -rm''' :Wie in andre Walser Dialäkt erschyynd mhd. -rm as -ru :''Dooru'' (dt. Darm), ''Ooru'' (dt. Arm), ''Wuuru'' (dt. Wurm) *'''mhd. ch''' :S ch wird Im Land maischd eender palatal realiserd, d.&nbsp;h. eender wie in dt. ''ich'', au im Aalud ùn nooch velare Vokal: ''Chua'', ''arauchu'' (dt. räuchern) *'''germ. h im Aalud''' : Ùnder em Yyflùs vùm Idalieenisch schwinded germ. h im Aalud dailwyys : ''Aupt'' (dt. Haupt, Kopf), ''Oure'' nääbe ''Houre'' (dt. Horn) *'''Vorsilbe a- vor r''' :Wie im Dialäkt vù [[Rima San Giuseppe|Rimmu]] wird im Laindertitzschu vor r zem Dail e Vorsilb a- gschbroche. : ''arauchu'' (dt. räuchern), ''Arechnung'' (dt. Rechnung), ''Ariffu'' (dt. Rauhreif) *'''Vorsilbe be-/ge-''' :E Bsunderhaid vùm Laindertitzschu isch, as Vorsilbe wie im Dialäkt vù [[Rima San Giuseppe|Rimmu]] oder [[Macugnaga|Makanaa]] be- oder ge- vor Dental nid ganz gschwunde sin, sùndere no as Verschluslud bliibe sin. Noch em Material vùm Schwyzer Schbroochatlas said mer Im Land also wiirgli ''gtrooge'' (dt. getragen), ''gzouche'' (gezogen). Die gnau phonetisch Realisierig vù dääne Konsonantecluster wird allerdings us em SDS-Material nid chlaar. == Substantiv == === Deklination === {| {{prettytable}} |- | ||'''m.''' (schdaarch)|| ||'''m.''' (schwach) || || '''f.''' (schdaarch) || ||| '''f.''' (schwach) || ||'''s.''' || |- | ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.''' || '''Pl.''' || '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.''' || '''Pl.''' || '''Sg.'''||'''Pl.''' |- | '''Nom.'''|| der Vater || d Vatra|| der Gortu || d Gorte || d Chua || d Chüa || d Watta || d Watte || ds Wasser|| d Wassri |- | '''Gen.''' || dsch Vatersch || der Vatru || dsch Gorte || der Gortu || der Chua || der Chüannu || der Wattu || der Wattu || dsch Wasssersch || der Wassru |- | '''Dat.''' || dam Vater || da Vatre || dam Gorte || dan Gortu || dar Chua || da Chüanne || dar Wattu || da Wattu || dam Wasser || dan Wassre |- | '''Akk.''' || da Vater || d Vatra || dan Gorte || d Gorte || d Chua || d Chüa || d Wattu || d Watte || ds Wasser|| d Wassri |- |} === Genitiv === Dr Genitiv wird im Laindertitzschu no in vyyl Fäl bruuchd. *''der Soo miisch Vettersch'' (dt. der Sohn meines Vetters) *''miisch Vatersch Huus'' (dt. meines Vaters Haus) *''ds Huus miisch Vatersch'' (dt. das Haus meines Vaters) *''sich versicherre der Woorhait'' (dt. sich der Wahrheit versichern) *''sich bdianu dsch Messersch'' (dt. sich des Messers bedienen) === Pluralbildig === ;Maskulina *'''-a''': ''Acher, Achra'' (dt. Acker), ''Diäb, Diäba'' (dt. Dieb), ''Leffil, Leffla'' (dt. Löffel), ''Moo, Manna'' (dt. Mann), ''Muurer, Muurera'' (dt. Maurer), ''Noogal, Noogla'' (dt. Nagel), ''Ooru, Orma'' (dt. Arm), ''Schtai, Schtaina'' (dt. Stein), ''Vater, Vatra'' (dt. Vater) *'''Ùmlud''': ''Hùnd, Hìnd'' (dt. Hund), ''Fuas, Fiäs'' (dt. Fuß), ''Soo, See'' (dt. Sohn), ''Schtokch, Schteckch'' (dt. Stock) *'''-änä''': ''Attu, Attänä'' (dt. Vater), ''Ènnu, Ènnänä'' (dt. Grossvater), ''Eechi, Eechänä'' (dt. Onkel) *'''Sg. -u, Pl. -a''': ''Gortu, Gorte'' (dt. Garten), ''Hoosu, Hoose'' (dt. Hase), ''Hoonu, Hoone'' (dt. Hahn) ;Feminina *'''Sg. a, Pl. -e''': ''Akschla, Akschle'', ''Watta, Watte'' (dt. Schester), ''Zunga, Zunge'' (dt. Zunge) *'''Ùmlud''': ''Chua, Chia'' (dt. Kuh), ''Hand, Händ'' (dt. Hand), ''Hud, Hit'' (dt. Haut), ''Muus, Miisch'' (dt. Maus), *'''Pl. = Sg.''': ''Uur, Uur'' (dt. Uhr), ''Schual, Schual'' (dt. Schule), ''Sind, Sind'' (dt. Sünde) *'''Sg. -i, Pl. -ine''': ''Miili, Miiline'' (dt. Mühle), ''Forwi, Forwine'' (dt. Farbe), ''Dechi, Dechine'' (dt. Decke) ;Neutra *'''-i''': ''Chind, Chindi'' (dt. Kind), ''Imbis, Imbisi'' (dt. Mahlzeit) *'''Sg. -i, Pl. -ini''': ''Watti, Wattini'' (dt. ) *'''Pl. = Sg.''': ''Bai, Bai'' (dt. Bein) *'''-er''': ''Chalb, Chalber'' (dt. Kalb), ''Liäd, Liäder'' (dt. Lied), ''Wiib, Wiiber'' (dt. Frau) *'''Pl. = Sg.''': ''Bai, Bai'' (dt. Bein) *'''-er + Ùmlud''': ''Buach, Biacher'' (dt. Buch) == Pronomina == {| {{prettytable}} |- | || '''ich''' || '''du''' || '''er''' || '''sie''' || '''es''' || '''wir''' || '''ihr''' || '''sie''' |- | '''Nom. '''|| ich, i || du, d || er || schi || is, es, s || wiär, wer || iär, er || schi, sch |- | '''Gen. '''|| miine || diine || schine || iira || schine || iinsche || ewwe || iiru |- | '''Dat. '''|| miär, mer || diär, der || iim, mu || iira, ra || iim, mu || insch, nisch || eww, ne || iini, ni |- | '''Akk. '''|| mich, mi || dich, di || iin, ne || schiju, scha || is, s || insch, nisch || eww, ne || schi, sch |- |} Bi Pronomina wääre no Genitivfoorme bruuchd. :''Ich wil ru auch.'' (dt. Ich will ihrer auch. = Ich will auch von ihnen.) == Adjektiv == ; Deklination schdaarchi Adjetiv {| {{prettytable}} |- | ||'''m.'''|| ||'''w.''' || ||'''s.''' || |- | ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.''' |- | '''Nom.'''|| an guate Vater || guat Vatra || a jungi Watta || jung Watte || as guats Chind || guati Chindi |- | '''Gen.''' || asch guate Vatersch || guater Vatru || ainer jungu Wattu || junger Wattu || as guate Chindsch || guater Chindu |- | '''Dat.''' || ainem guate Vater || guati Vatre || ainer jungu Wattu || jungi Wattu || ainem guate Chind || guati Chinde |- | '''Akk.''' || an guate Vater || guat Vatra || a jung Watta || jung Watte || as guats Chind || guati Chind |- |} ; Deklination schwachi Adjetiv {| {{prettytable}} |- | ||'''m.'''|| ||'''w.''' || ||'''s.''' || |- | ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.''' |- | '''Nom.'''|| der guat Vater || d guate Vatra || d jung Watta || d jungu Watte || ds guat Chind || d guatu Chindi |- | '''Gen.''' || dsch guate Vatersch || der guatu Vatru || der jungu Wattu || der jungu Wattu || dsch guate Chindsch || der guatu Chindi |- | '''Dat.''' || dam guate Vater || dan guati Vatre || dar jungu Wattu || da jungi Wattu || dam guate Chind || dan guati Chinde |- | '''Akk.''' || dan guate Vater || d guatu Vatra || d jung Wattu || d jungu Watte || ds guat Chind || d guatu Chindi |- |} Wie in vyyle hegschdalemanische Dialäkt wääre Adjektiv au prädikativ deklinierd. :''D Aju isch jungi und hìbschi.'' (dt. Die Mutter ist jung und hübsch.) ;Schdaigerig :''jung'', ''jungur'', ''jungscht'' :''läng'', ''längur'', ''längscht'' Suppletiv: ''vil'', ''mei'', ''maischt'' - ''grouss'', ''meir'', ''maischt'' - ''likke'', ''minder'', ''mindschtu'' - ''guat'', ''besser'', ''besschtu'' == Verbkonjugation == === Langverbe === Konjugation vù dr '''schdaarche Verbe''' {| {{prettytable}} |- | '''dt.'''|| ||'''beißen'''|| '''stinken''' || '''sterben''' || '''essen''' || '''laden''' |- | '''Infinitiv'''|| ||bisse || schtingche || schterbe || asse || loode |- | '''Partizip Perfekt''' || || gbìsse || gschtùngche || gschtourbe || kasse || gloode |- |'''Ind. Präs. Sg.'''||'''1.'''|| ich bissi || ich schtingchi || ich schtìrbi || ich issi || ich loodi |- | ||'''2.'''|| du bissescht || du schtingchescht || du schtìrbscht || du issescht || du loodescht |- | ||'''3.'''|| er bisst || er schtiicht || er schtìrbt || er isst || er leed |- |'''Ind. Präs. Pl.'''|| '''1.''' || wiär bissi || wiär schtingchi || wiär schterbi || wiär assi || wiär loodi |- | ||'''2.'''|| iär bissed || iär schtingched || iär schterbed || iär assed || iär looded |- | ||'''3.'''|| schi bissind || schi schtingchind || schi schterbind || schi assind || schi loodind |- |} Konjugation vù dr '''schwache Verbe''' {| {{prettytable}} |- | '''dt.'''|| ||'''stecken'''|| '''machen''' || '''suchen''' |- | '''Infinitiv'''|| || schtekche || machu || suachi |- | '''Partizip Perfekt''' || || gschtekcht || kmachut || gsuacht |- |'''Ind. Präs. Sg.'''||'''1.'''|| ich schtekchi || ich machi || ich suachi |- | ||'''2.'''|| du schtekchscht || du machuscht || du suachescht |- | ||'''3.'''|| er schtekcht || er machud || er suacht |- |'''Ind. Präs. Pl.'''|| '''1.''' || wiär schtekchi || wiär machi || wiär suachi |- | ||'''2.'''|| iär schtekched || iär mached || iär suached |- | ||'''3.'''|| schi schtekchind || schi machind || schi suachind |- |} === Hilfsverbe=== *''schii'' (dt. sein) :Präs. Ind.: ''ich bin'', ''du bischt'', ''er ischt'', ''wiär schiin'', ''iär schiid'', ''schi schind'' :Part Perf.: ''gschi'' :Konj. Präs.: ''ich schigi'', Konj. Prät.: ''ich wäiri'' *''hoo'' (dt. haben) :Präs. Ind.: ''ich hon'', ''du häscht'', ''er häd'', ''wiär hain'', ''iär haid'', ''schi haind'' :Part Perf.: ''ghobe'' :Konj. Präs.: ''ich haigi'', Konj. Prät.: ''ich hatti'' *''tua'' (dt. ) :Präs. Ind.: ''ich tuan'', ''du tuascht'', ''er tuad'', ''wiär tiän'', ''iär tiäd'', ''schi tiänd'' :Part Perf.: ''gtoo'' :Konj. Präs.: ''ich tiäji'', Konj. Prät.: ''ich täti'' === Modalverbe=== *''chenne'' (dt. können) :Präs. Ind.: ''ich chan'', ''du chascht'', ''er chad'', ''wiär chonni'', ''iär chonnd'', ''schi chonnind'' :Part Perf.: ''chenne'' :Konj. Präs.: ''ich chenni'', Konj. Prät.: ''ich cheindi'' *''meege'' (dt. mögen, vgl. ''gmeege'', dt. können) :Präs. Ind.: ''ich maan'', ''du maascht'', ''er maad'', ''wiär mùùn'', ''iär mùùd'', ''schi mùnd'' :Part Perf.: ''meege'' :Konj. Präs.: ''ich meegi'', Konj. Prät.: ''ich mechti'' *''mìässe'' (dt. müssen) :Präs. Ind.: ''ich muas'', ''du muascht/muasuscht'', ''er muas/muasud'', ''wiär muassi'', ''iär muassed'', ''schi muassind'' :Part Perf.: ''mìässe'' :Konj. Präs.: ''ich mìässi'', Konj. Prät.: ''ich meissti'' *''welle'' (dt. wollen) :Präs. Ind.: ''ich wil'', ''du wilt'', ''er wil'', ''wiär welli'', ''iär weld'', ''schi wellind'' :Part Perf.: ''welle'' :Konj. Präs.: ''ich welli'', Konj. Prät.: ''ich wellti'' *''schelle'' (dt. sollen) :Präs. Ind.: ''ich schall'', ''du schallscht'', ''er schall'', ''wiär scholli'', ''iär scholld'', ''schi schollind'' :Part Perf.: ''schelle'' :Konj. Präs.: ''ich schelli'', Konj. Prät.: ''ich schellti'' *''tìrfe/tìrre'' (dt. dürfen) :Präs. Ind.: ''ich taarf/taar'', ''du taafscht/tarscht'', ''er tarf/tar'', ''wiär turfi/turri'', ''iär turfd/turred'', ''schi turfind/turrind'' :Part Perf.: ''tirfe/tirre'' :Konj. Präs.: ''ich tirfi/tirri'', Konj. Prät.: ''ich teirfti'' === Chùùrzverbe=== *''cheme'' (dt. kommen) :Präs. Ind.: ''ich chimi'', ''du chinscht'', ''er chind'', ''wiär chemi'', ''iär chemed'', ''schi chemind'' :Part Perf.: ''cheme'' :Konj. Präs.: ''ich chemi'', Konj. Prät.: ''ich cheimi'' *''foo'' (dt. fangen) :Präs. Ind.: ''ich fon'', ''du foscht'', ''er fod'', ''wiär fein/fanggi'', ''iär feid/fangged'', ''schi feind/fanggind'' :Part Perf.: ''gfange'' :Konj. Präs.: ''ich feiji'' *''gee'' (dt. geben) :Präs. Ind.: ''ich gìbì'', ''du gìscht'', ''er gìd'', ''wiär gaan'', ''iär gaad'', ''schi gaand'' :Part Perf.: ''kee'' :Konj. Präs.: ''ich gibi/geibi'' *''gei'' (dt. nehmen) :Präs. Ind.: ''ich gein'', ''du geischt'', ''er geid'', ''wiär gein'', ''iär geid/geied'', ''schi geind'' :Part Perf.: ''keicht'' :Konj. Präs.: ''ich geiji'' *''goo'' (dt. gehen) :Präs. Ind.: ''ich gon'', ''du gaischt'', ''er gaid'', ''wiär gangi'', ''iär ganged'', ''schi gond'' :Part Perf.: ''kange'' :Konj. Präs.: ''ich gangi'', Konj. Prät.: ''ich gäingi'' *''gsei'' (dt. sehen) :Präs. Ind.: ''ich gsian'', ''du gsiascht'', ''er gsiad'', ''wiär gsein'', ''iär gseid'', ''schi gseind'' :Part Perf.: ''gsei'' *''loo'' (dt. lassen) :Präs. Ind.: ''ich loon'', ''du looscht'', ''er lood'', ''wiär lein'', ''iär leid'', ''schi leind'' :Part Perf.: ''gloo'' :Konj. Präs.: ''ich leiji'' *''schtoo'' (dt. stehen) :Präs. Ind.: ''ich schtoon'', ''du schtaischt'', ''er schtaid'', ''wiär schtandi'', ''iär schtanded'', ''schi schtond'' :Part Perf.: ''gschtande'' :Konj. Präs.: ''ich schtandi'', Konj. Prät.: ''ich schtäindi'' *''ziä'' (dt. ziehen) :Präs. Ind.: ''ich ziän'', ''du ziänscht'', ''er ziäd'', ''wiär ziän'', ''iär ziäd'', ''schi ziänd'' :Part Perf.: ''gzouche'' :Konj. Präs.: ''ich ziäji'', Konj. Prät.: ''ich zouchi'' === «Gerundium» (Infinitiv II) === Andersch wi im Wallisertitsch gid s im Laindertitzschu bi dr Chùùrzverbe nooch dr Infinitivpartikel ''z'' no ne bsùnderigi Form fir dr Infinitiv, wù uf s midelhoochdydsch Gerundium zruggood. :''z feen'' (dt. zu fangen) vs. Inf. ''foo'' (dt. fangen); ''z hänn (z heen?)'' (dt. zu haben) vs. Inf. ''hoo'' (dt. haben); ''z gschein'' (dt. zu sehen) vs. Inf. ''gschei'' (dt. sehen); ''z leen'' (dt. zu lassen) vs. Inf. ''loo'' (dt. lassen); ''z schleen'' (dt. zu schlagen) vs. Inf. ''schloo'' (dt. schlagen); ''z schyn'' (dt. zu sein) vs. Inf. ''schy'' (dt. sein); ''z tiän'' (dt. zu tun) vs. Inf. ''tua'' (dt. tun) === Zwifolts Partizip === Ds partizip perfekt ist in laindertitzschu zwifolts: aktivs und passivs.<br> Bispïlj:<br> :''Ich hon ds Werch '''gmachud''''' (aktiv), ober: ''Ds Werch ist gsi '''gmachuts''''' (passiv).<br> :''Du häst an Äpfil '''ggasse''''' (aktiv), ober: ''Der Äpfil ist vam chind '''ggassne''''' (passiv) == Woordbildig== Bim Diminutiv gid s wie in vyyle Walliser ùn Walser Dialäkt verschiideni Suffix: *'''-i''': ''Chatzi'', ''Soogi'' *'''-li''': ''Fingerli'', ''Vogelti'' *'''-si''': ''Hundsi'', ''Reidsi'', *'''-ji''': ''Hookji'', ''Trougji'' *'''-elti''': ''Vergelti'' == Woordschaz == ;Wùchedääg ''Meintog'', ''Ziischtog'', ''Mittwuchu'', ''Froontog'', ''Friitog'', ''Samschtog'', ''Sunnatog'' ;Wèèrder, wù in in andere Bied sùnschd maischd uusgschdoorbe sin *''Bruach'' (dt. Hose) vgl. gallisch ''bracha''* *''schummi'' (dt. einige) vgl. englisch ''some'' *''untcheede'' (dt. antworten) *''huuru'' (dt. jauchzen) ;Wèèrder, wù sich e aldi Bedydig ghalde hed *''Houschi'' (dt. Strümpfe) *''jutze'' (dt. rufen) ;Sùnschdigi bsùnderi Wèèrder *''Gìrgentsch'' (dt. Vogelbeere) *''Straffel'' (dt. Heuschrecke) *''[[Tagfalter|Pfiffuntrilla]]'' (dt. Schmetterling) *''Zanggal'' (dt. Heupferd) *''likke'' (dt. klein) *''fiiru'' (dt. kochen) *''der grouss Moonud'' (dt. Januar) *''der lik Moonud'' (dt. Februar) *''Holdmoo'' (dt. Geliebter) *''Holdwiib'' (dt. Geliebte) *''Ettru'' (dt. Onkel) *''Watta'' (dt. Schwester) == Yyflis us em Romanisch == *''Artuffule'' (dt. Kartoffeln) < piemont. tartùfoli <!-- sicher? vgl. alem. bûche «waschen», aber woher in beiden Fällen das -ou-?) *''Gbouch'' (dt. Wäsche) < piemont. bugàn (vgl. ital. bugato) --> *''Griifle'' (dt. Preiselbeere) < piemont. grivle *''proprio'' (dt. wirklich) < ital. proprio *''Pummi'' (dt. Apfel) < piemont. pom *''Rubinettji'' (dt. Wasserhahn) < piemont. rubinèt *''ds Zid'' (dt. Wetter) < piemont. il temp; ober ''di zit'' (dt. Zeit). Wailscha, wia piemonteisisch und allji andri romanischi sproche, häd nua as wourd fïr ''Wetter'' und ''Zeit''. Aber au di ganz Luttig isch dyttlig romaanisch gfèrbt. Dr [[Fritz Gysling]] hèd gschrìbe: „Welche Kennzeichen sind es, die in uns den Eindruck erwecken, wir hätten es in Al[agna] mit einer deutlich romanischen Mundart zu tun? Am ohrenfälligsten ist eine starke Palatalisierung […] Dem Italienischen ungewohnte Laute fallen ab oder werden durch artikulatorisch am nächsten stehende ersetzt […] Verschleifungen sind häufig […].“ Zur Syntax hèd r gsait: „Im spontanen Gespräch wird die Umstellung von Verb und Objekt immer häufiger: ''ops’la ts ái'' (Gras mähen)“ usw.<ref>Fritz Gysling: ''Zu einigen Fremdwörtern in der Mundart von Alagna.'' In: ''Wir Walser'' 7/1, 1969, S.&nbsp;16–24, doo S.&nbsp;25.</ref> == Schbroochbyyschbel == ''Wiär häin gholdùd in Dizschù, gfochte in Dizschù ùnd gfriidùd in Dizschù. Wiär schin owèggangge vièrùnzweenzg Joor vam Laan, ds gaanze gschi mi wäälschèm Volĉh ùnd ds gaanze gschwässt dizschu. Myne Mo ischt geere Laanjer, fascht geere! Ond i scheegi nä vièrùndzweenzg Joor häi wèr gleebe ùssèr Laand; mynè Mo isch gschi siibe Joor nel Conggo Bèlga, der isch Fäälmässer. Jùngge Moo ischt èr gschi schiibe Joor nel Conggo Bèlga. Nusch dèrno häiwèr gwèrĉhùd ès aandärs Wèrĉhi, a Borgesesia, nù schi wèr beidi oolti, der hat äischùschääĉhzg ùnd ich ho schäächzg. Ù nosch wèr èn Bitz Gùùèd, ùnd è Bitz Aalpù – ùnd aall schind sch olt Vollĉh! Wir schind hiè ĉheme sto in d oltù Tooge. Ùn nosch dèr Schù tuèt dè, wos èr wil. We dèr wil go sto in d Stadt, gääid èr ùnd schùs tuèd èr hiè sto. Wièr wellji hiè stèrbe, wièr wellji schi värgrobni hiè mid innschi Oolti.'' :(vezeld vù dr Clelia Viotti-Gabbio ane 1958, zidierd bim Zinsli 1968, S. 416f.) == Lueg au == * [[:Kategorie:Artikel_uf_Walsertiitsch|Artikel ùf Laindertitzschu]] == Literatur == * ''Atlante Toponomastico,'' Band 32: ''Alagna Valsesia.'' Hrsg. von Atlante Toponomastico del Piemonte Montano unter der Leitung von Arturo Genre und Lorenzo Massobrio. Turin 2007. * [[Emil Balmer]]: ''Die Walser im Piemont. Vom Leben und von der Sprache der deutschen Ansiedler hinterm Monte Rosa.'' [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern 1949, bes. S.&nbsp;27–104. * [[Karl Bohnenberger]]: ''Die Mundart der Deutschen Walliser im Heimattal und in den Aussenorten.'' Verlag Huber, Frauenfeld 1913 ([[Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik]] 6). * ''Di Laindra schwetzind sette = Così parlano i Walser di Alagna.'' [Testi e filmati DVD: Centro Culturale Walser Gmai]. Associazione Culturale Zeisciu Centro Studi, [Alagna Valsesia] 2010. * [[Elisabetta Fazzini]], Costanza Cigni: ''Vocabolario comparativo dei dialetti Walser in Italia.'' Bd. 1–6. Edizioni dell’Orso, Alessandria 2004–2022 (Alemannica 1, 5, 6, 7, 9, 10). * [[Sergio Maria Gilardino]]: ''I Walser e la loro lingua. Dal grande nord alle alpi. Profilo linguistico, Dizionario della lingua walser di Alagna Valsesia.'' In collaborazione con Peiter Ferraris, Hans Peiter Viotti, con l’ausilio di Kakkali Antonietti, Angela Gagliardini, Emilio Stainer, Marco Stainer. Zeisciu, Alagna Valsesia / Magenta 2008. * [[Giovanni Giordani]]: ''La colonia tedesca di Alagna – Valsersia e il suo dialetto.'' 1. Auflage 1891, 2. Auflage 1927 (Noodrùgg 1982). * ''Guoten tog, chïndi! Manuale didattico per l’apprendimento della lingua titzschu.'' Redaktion: Paola Leonoris und Elena Ronco, mit Unterstützung von Caterina (Kakkali) Antonietti, Pietro (Peiter) Ferraris und Giampiero (Hans Peiter) Viotti. Zeisciu, Alagna 2005. * [[Fritz Gysling]]: ''Zu einigen Fremdwörtern in der Mundart von Alagna.'' In: ''Wir Walser'' 7/1, 1969, S.&nbsp;16–24 (dr Dittel isch ganz ùnneedig bschaide). * [[Rudolf Hotzenköcherle]]: ''Umlautphänomene am Südrand der Germania.'' In: Fragen und Forschungen im Bereich und Umkreis der germanischen Philologie, Festgabe für Theodor Frings zum 70. Geburtstag. Berlin 1956 (Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin, Veröffentlichungen des Instituts für deutsche Sprache und Literatur), S. 221–250. * Rudolf Hotzenköcherle: ''Die südwalserisch-ernetbirgischen Mundarten im Spiegel ihrer Verbalformen.'' In Maria Bindschedel, Rudolf Hotzenköcherle, & Werner Kohlschmidt (Hrsg.), Festschrift für Paul Zinsli, 79–98. [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern 1971. * [[Renato Perinetto]]: ''Consonanze morfologiche nella parlate die Issime (Valle del Lys) e Alagna (Valle Sesia).'' In: ''Augusta'' 1980, S.&nbsp;7–12. * Regione Piemonte (Hrsg.): ''Ourdnome van Im Land. I nomi di luogo di Alagna Valsesia.'' Raccolti da Pietro Ferraris. Il leone verde, Turin 2009. * ''[[Sprachatlas der deutschen Schweiz]].'' Begründet von Heinrich Baumgartner und Rudolf Hotzenköcherle. In Zusammenarbeit mit Konrad Lobeck, Robert Schläpfer, Rudolf Trüb und unter Mitwirkung von Paul Zinsli herausgegeben von Rudolf Hotzenköcherle. 8 Bände, Einführungsband, Abschlussband. [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern bzw. Basel 1962–2003. – D Originaalùfnaame vùm Schbroochatlas cha mer syd 2018 online aaluege: [https://digital.sprachatlas.ch/scans/?ortlist=IT+3&fblist=#page/1/mode/thumb sprachatlas.ch – Alagna]. * [[Paul Zinsli]]: ''Walser Volkstum in der Schweiz, in Vorarlberg, Liechtenstein und Italien.'' Verlag Huber, Frauenfeld 1968 (mid Neiùflaage). == Ainzelnoochwyys == <references /> {{Navigationsleiste Walser}} [[Kategorie:Alemannischer Dialäkt]] [[Kategorie:Walsertiitsch]] {{Läsiger Artikel}} 0a1d1bmiraerrh9i5rvoqbaext30oke 1090205 1090204 2026-11-05T15:53:27Z Freigut 8945 /* Deklination */ sinnvollers Woort 1090205 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Laindertitzschu}} [[Datei:AlagnaWegweiser2.jpg|mini|rechts|250px|Wegwiiser im Land]] [[Datei:AlagnaWegweiser1.jpg|mini|rechts|250px|Wegwiiser im Land]] [[Datei:Casa walser.jpg|mini|rechts|250px|Walser Hus - Wïtte mu häd aswenn g'lebed im Land]] S '''Laindertitzschu''' isch dr [[Höchstalemannisch|hegschdalemanisch]] Dialäkt vùm [[Alagna Valsesia|Land]]. Es ghèèrd doodrmid zem [[Südwalserdeutsch|Siidwalsertiitsch]]. == Foorschigsgschiichd == Im Land isch e Ùfnaameord vùm [[Sprachatlas der deutschen Schweiz|Schwyzer Schbroochatlas]] gsii (IT 3). D Ùfnaam isch vùm [[Friedrich Gysling|Fritz Gysling]] ùn em [[Rudolf Hotzenköcherle]] im Oktober 1951 gmachd woore. Dr Lannjer [[Giovanni Giordani]] hed vor 1891 e uusfierligi [[Ortsgrammatik]] iber dr Dialekt vùm Land gschriibe: ''La Colonia tedesca di Alagna-Valsesia e il suo dialetto''. Im friene 20. Joorhùnderd hed dr [[Karl Bohnenberger]] Ùfnaame gmachd ùn si in syn [[Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik|BSG]]-Band yyber s Walliser- ùn Walserdytsch integrierd, wù 1913 uusechùù isch. In dr sälbe Zytt hed dr cand.&nbsp;phil. Georgi vù Berlin wele ne Dissertation iber Alagna schryybe, aber är isch vor em Abschlus gschdoorbe (waarschyns im Èèrschde Wäldchrieg gfale).<ref>Sy nid abgschlose Wäärch isch 1919 in s Handschrifdearchiv vù dr Schwyzerische Gselschaft fir [[Volkskunde|Volkskund]] chùù; lueg ''Schweizer Volkskunde'' 9 (1919) 44.</ref> D Uuswäärdig vù sym Wäärch fir s [[Schweizerisches Idiotikon|Schwyzerisch Idiotikon]] hed 1400 Zeedel gee – ùn doodermit isch s e Stùg wyd in des Wèèrderbuech yygange.<ref>''Bericht an das h.&nbsp;eidgen. Departement des Innern und an die h.&nbsp;Regierungen der subventionierenden Kantone über den Gang der Arbeiten am Schweizerdeutschen Idiotikon während des Jahres 1919.'' [Zürich 1920], S.&nbsp;5 ([https://www.idiotikon.ch/Texte/Jahresberichte/Id_Jahresbericht_1919.pdf Digitalisat]).</ref> Schdarch im Fokus ghaa hed Alagna dr Bärner Archivar ùn Schrifdschdeller [[Emil Balmer]]. Sys Buech „Die Walser im Piemont“, wo 1949 uusechùù isch, isch nid zletschd s Resuldaad gsii vo ganz perseenlege Bezieige zue dr Lainder, ùn er schließt sys Wäärch au mid eme lainderdytsche Wèèrderverzaichnis. D Fluurnäme vùm Land hed dr [[Paul Zinsli]] ùf verschiidene Forschigsexkursione ùfgnùù, im Augschte 1957 zäme mid Schtudände, im Juni 1958 mid em [[Paul Scheuermeier]], im Augschte 1961 mid em [[Max Waibel]] ùn em E.&nbsp;Schorno ùn im Juni 1983 mid em [[Heinrich Welf]]. Dr Paul Zinsli hed die Samlig derno ane 1984 in syym Buech „Südwalser Namengut“ verefendligd. 2007 isch dr Alagna-Band vùm „Atlante Toponomastico del Piemonte Montano“ uusechùù – e Biechli, wù d Fluernämen erchläärd ùn si (andersch wie bim Zinsli sym Buech) uf Chaarde lokalisierd. 2009 isch dr ganz eenlig Band ''Ourdnome van Im Land'' usechù.<!-- mir schleierhaft, warum zwei Jahre später eine andere Version herausgegeben wurde, und zwar ausserhalb der genannten Reihe; wie gross die Unterschiede sind, weiss ich noch nicht--> Ane 2008 hed dr [[Sergio Maria Gilardino]], wù an dr Universideed Montreal z Kanada lèèrd, e nèi Wèèrderbuech vùm Laindertitzschu uusebroochd. Midgschafd hed, zäme mid e bar andere, dr [[Emilio Stainer]]. == Schryybwyys== In däm Artikel sin di laindertitzsche Dialektbyyschbel in [[Dieth-Schreibung|Dieth-Schryybig]] gschriibe. Dooderbyy wird dr Buechschdaab <k> fir d Fortis [k] bruucht, <kk> fir d geminierd Fortis [kk] bzw. [k:], fir d Affrikata [kx] wird <kch> gschriibe. == Bsùnderhaide us dr Lutig== *'''Voli Vokal''' :Im Laindertitzschu sin wie in andere Walserdialäkt di vole Vokal in ùùbetoonde Silbe nid abgschwèchd woore. :''Schnoobul'' (dt. Schnaabel), ''Hoomra'' (dt. Hämmer), ''Achär'' (dt. Acker) *'''Entrùndig''' :Wie im Wallisertitsch sin ü, ö, üü, öö, üe ùn öü entrùnded: : ''Tiir'' (dt. Tür), ''Leflji'' (dt. Löffel), ''Hiischär'' (dt. Häuser), ''Chiä'' (dt. Kühe), ''Hai'' (dt. Heu) *'''mhd. î, iu, û''' :Mhd. î, iu ùn û sin wie in alene hegschdalemanische Dialäkt au im Uuslud ùn im Hiatus as Monophthong erhalde. : ''drii'' (dt. drei), ''schnüwe'' (dt. schneien), ''khie'' (dt. fallen), ''nüwe'' (dt. neue), ''buwwa'' (dt. bauen) *'''altalem. iu''' :Wie im Wallisertitsch erschyynd altalem. iu in e Dail Wèèrder as Diphthong. :''taif'' (dt. tief), ''Flaigu'' (dt. Fliege) *'''mhd. â''' :Mhd. â erschyynd as oo. :''Schoof'' (dt. Schaf) *'''mhd. æ, ê, ô''' :Mhd. æ ùn ê erschyyne as ee bzw. eei, mhd. ô as oou. :''schweer'' (dt. schwer), ''Cheeisch'' (dt. Käse), ''Meintog'' (dt. Montag), ''Schneei'' (dt. Schnee), ''Broout'' (dt. Brot) :D Lutig schweer, Cheeisch, Meeintog zaigd, as s Laindertitzschu zue dr weschdlige Siidwalser Dialäkt ghèèrd. *'''Vokaldeenig''' :Wie in dr andere weschdlige Siidwalserdialäkt sin Vokal in Aisilber ùn ùfige Silbe deend. :''Groob''/''Greeber'' (dt. Grab/Gräber), ''Groobe'' (dt. Graben) *'''2./3. Sg. vù mhd. stân, gân''' :Wie im Wallisertitsch erschyyne di 2./3. Sg. vù mhd. stân, gân mid Diphthong : ''du gaischt'' (dt. du gehst), ''er gaid'' (dt. er geht), ''du schtaischt'' (dt. du stehst), ''er schtaid'' (dt. er steht) *'''german. s > sch''' :Wie in andere Walserdialäkt isch s germanisch s in vyyle Wèèrder palatalisierd zue sch. :''indsch'' (dt. uns), ''sakschi'' (dt. sechs), ''schiiban'' (dt. sieben), ''Akschla'' (dt. Achsel), ''Cheisch'' (dt. Käse), ''Hiischär'' (dt. Häuser), ''Iisch'' (dt. Eis), ''Iische'' (dt. Eisen), ''Liisch'' (dt. Läuse), ''liischmu'' (dt. stricken), ''Masch'' (dt. Messe), ''Miisch'' (dt. Mäuse), ''Nooscha'' (dt. Nase), ''Schagascha'' (dt. Sense), ''schelle'' (dt. sollen), ''Schiida'' (dt. Seide). :Im Geegesaz zue andre Walserdialäkt, wù germ. s nùmme palatalisierd isch, wän s im Ahd. im Kontakt zue me i gschdanden isch (vgl. ''indsch'' < ahd. unsih, ünsih), isch germ. im Laindertitzschu au in andre Schdelige palatalisierd (vgl. ''Nooscha'' < ahd. nasa). *'''mhd. -hs''' :Wie im Wallisertitsch erschyynd mhd. -hs as -ks, nid wie in vyyle Schwyzer Dialäkt as –chs: :''sakschi'' (dt. sechs), ''Akschla'' (dt. Achseln) *'''mhd. -nk''' :Mhd. -nk erschyynd wie in andere siidwalserische Dialäkt as -ngch. :''tringchä'' (dt. trinken), ''Bangch'' (Bank) *'''mhd. -rn''' :Wie in andre hegschdalemanische Dialäkt erschyynd mhd. -rn as -re. : ''geere'' (dt. gern), ''Houre/Oure'' (dt. Horn), ''moure'' (dt. morgen) *'''mhd. -rm''' :Wie in andre Walser Dialäkt erschyynd mhd. -rm as -ru :''Dooru'' (dt. Darm), ''Ooru'' (dt. Arm), ''Wuuru'' (dt. Wurm) *'''mhd. ch''' :S ch wird Im Land maischd eender palatal realiserd, d.&nbsp;h. eender wie in dt. ''ich'', au im Aalud ùn nooch velare Vokal: ''Chua'', ''arauchu'' (dt. räuchern) *'''germ. h im Aalud''' : Ùnder em Yyflùs vùm Idalieenisch schwinded germ. h im Aalud dailwyys : ''Aupt'' (dt. Haupt, Kopf), ''Oure'' nääbe ''Houre'' (dt. Horn) *'''Vorsilbe a- vor r''' :Wie im Dialäkt vù [[Rima San Giuseppe|Rimmu]] wird im Laindertitzschu vor r zem Dail e Vorsilb a- gschbroche. : ''arauchu'' (dt. räuchern), ''Arechnung'' (dt. Rechnung), ''Ariffu'' (dt. Rauhreif) *'''Vorsilbe be-/ge-''' :E Bsunderhaid vùm Laindertitzschu isch, as Vorsilbe wie im Dialäkt vù [[Rima San Giuseppe|Rimmu]] oder [[Macugnaga|Makanaa]] be- oder ge- vor Dental nid ganz gschwunde sin, sùndere no as Verschluslud bliibe sin. Noch em Material vùm Schwyzer Schbroochatlas said mer Im Land also wiirgli ''gtrooge'' (dt. getragen), ''gzouche'' (gezogen). Die gnau phonetisch Realisierig vù dääne Konsonantecluster wird allerdings us em SDS-Material nid chlaar. == Substantiv == === Deklination === {| {{prettytable}} |- | ||'''m.''' (schdaarch)|| ||'''m.''' (schwach) || || '''f.''' (schdaarch) || ||| '''f.''' (schwach) || ||'''s.''' (schdaarch) || |- | ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.''' || '''Pl.''' || '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.''' || '''Pl.''' || '''Sg.'''||'''Pl.''' |- | '''Nom.'''|| der Vater || d Vatra|| der Gortu || d Gorte || d Chua || d Chüa || d Watta || d Watte || ds Chind|| d Chindi |- | '''Gen.''' || dsch Vatersch || der Vatru || dsch Gorte || der Gortu || der Chua || der Chüannu || der Wattu || der Wattu || dsch Chindsch || der Chindu |- | '''Dat.''' || dam Vater || da Vatre || dam Gorte || dan Gortu || dar Chua || da Chüanne || dar Wattu || da Wattu || dam Chind || dan Chinde |- | '''Akk.''' || da Vater || d Vatra || dan Gorte || d Gorte || d Chua || d Chüa || d Wattu || d Watte || ds Chind|| d Chindi |- |} === Genitiv === Dr Genitiv wird im Laindertitzschu no in vyyl Fäl bruuchd. *''der Soo miisch Vettersch'' (dt. der Sohn meines Vetters) *''miisch Vatersch Huus'' (dt. meines Vaters Haus) *''ds Huus miisch Vatersch'' (dt. das Haus meines Vaters) *''sich versicherre der Woorhait'' (dt. sich der Wahrheit versichern) *''sich bdianu dsch Messersch'' (dt. sich des Messers bedienen) === Pluralbildig === ;Maskulina *'''-a''': ''Acher, Achra'' (dt. Acker), ''Diäb, Diäba'' (dt. Dieb), ''Leffil, Leffla'' (dt. Löffel), ''Moo, Manna'' (dt. Mann), ''Muurer, Muurera'' (dt. Maurer), ''Noogal, Noogla'' (dt. Nagel), ''Ooru, Orma'' (dt. Arm), ''Schtai, Schtaina'' (dt. Stein), ''Vater, Vatra'' (dt. Vater) *'''Ùmlud''': ''Hùnd, Hìnd'' (dt. Hund), ''Fuas, Fiäs'' (dt. Fuß), ''Soo, See'' (dt. Sohn), ''Schtokch, Schteckch'' (dt. Stock) *'''-änä''': ''Attu, Attänä'' (dt. Vater), ''Ènnu, Ènnänä'' (dt. Grossvater), ''Eechi, Eechänä'' (dt. Onkel) *'''Sg. -u, Pl. -a''': ''Gortu, Gorte'' (dt. Garten), ''Hoosu, Hoose'' (dt. Hase), ''Hoonu, Hoone'' (dt. Hahn) ;Feminina *'''Sg. a, Pl. -e''': ''Akschla, Akschle'', ''Watta, Watte'' (dt. Schester), ''Zunga, Zunge'' (dt. Zunge) *'''Ùmlud''': ''Chua, Chia'' (dt. Kuh), ''Hand, Händ'' (dt. Hand), ''Hud, Hit'' (dt. Haut), ''Muus, Miisch'' (dt. Maus), *'''Pl. = Sg.''': ''Uur, Uur'' (dt. Uhr), ''Schual, Schual'' (dt. Schule), ''Sind, Sind'' (dt. Sünde) *'''Sg. -i, Pl. -ine''': ''Miili, Miiline'' (dt. Mühle), ''Forwi, Forwine'' (dt. Farbe), ''Dechi, Dechine'' (dt. Decke) ;Neutra *'''-i''': ''Chind, Chindi'' (dt. Kind), ''Imbis, Imbisi'' (dt. Mahlzeit) *'''Sg. -i, Pl. -ini''': ''Watti, Wattini'' (dt. ) *'''Pl. = Sg.''': ''Bai, Bai'' (dt. Bein) *'''-er''': ''Chalb, Chalber'' (dt. Kalb), ''Liäd, Liäder'' (dt. Lied), ''Wiib, Wiiber'' (dt. Frau) *'''Pl. = Sg.''': ''Bai, Bai'' (dt. Bein) *'''-er + Ùmlud''': ''Buach, Biacher'' (dt. Buch) == Pronomina == {| {{prettytable}} |- | || '''ich''' || '''du''' || '''er''' || '''sie''' || '''es''' || '''wir''' || '''ihr''' || '''sie''' |- | '''Nom. '''|| ich, i || du, d || er || schi || is, es, s || wiär, wer || iär, er || schi, sch |- | '''Gen. '''|| miine || diine || schine || iira || schine || iinsche || ewwe || iiru |- | '''Dat. '''|| miär, mer || diär, der || iim, mu || iira, ra || iim, mu || insch, nisch || eww, ne || iini, ni |- | '''Akk. '''|| mich, mi || dich, di || iin, ne || schiju, scha || is, s || insch, nisch || eww, ne || schi, sch |- |} Bi Pronomina wääre no Genitivfoorme bruuchd. :''Ich wil ru auch.'' (dt. Ich will ihrer auch. = Ich will auch von ihnen.) == Adjektiv == ; Deklination schdaarchi Adjetiv {| {{prettytable}} |- | ||'''m.'''|| ||'''w.''' || ||'''s.''' || |- | ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.''' |- | '''Nom.'''|| an guate Vater || guat Vatra || a jungi Watta || jung Watte || as guats Chind || guati Chindi |- | '''Gen.''' || asch guate Vatersch || guater Vatru || ainer jungu Wattu || junger Wattu || as guate Chindsch || guater Chindu |- | '''Dat.''' || ainem guate Vater || guati Vatre || ainer jungu Wattu || jungi Wattu || ainem guate Chind || guati Chinde |- | '''Akk.''' || an guate Vater || guat Vatra || a jung Watta || jung Watte || as guats Chind || guati Chind |- |} ; Deklination schwachi Adjetiv {| {{prettytable}} |- | ||'''m.'''|| ||'''w.''' || ||'''s.''' || |- | ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.''' |- | '''Nom.'''|| der guat Vater || d guate Vatra || d jung Watta || d jungu Watte || ds guat Chind || d guatu Chindi |- | '''Gen.''' || dsch guate Vatersch || der guatu Vatru || der jungu Wattu || der jungu Wattu || dsch guate Chindsch || der guatu Chindi |- | '''Dat.''' || dam guate Vater || dan guati Vatre || dar jungu Wattu || da jungi Wattu || dam guate Chind || dan guati Chinde |- | '''Akk.''' || dan guate Vater || d guatu Vatra || d jung Wattu || d jungu Watte || ds guat Chind || d guatu Chindi |- |} Wie in vyyle hegschdalemanische Dialäkt wääre Adjektiv au prädikativ deklinierd. :''D Aju isch jungi und hìbschi.'' (dt. Die Mutter ist jung und hübsch.) ;Schdaigerig :''jung'', ''jungur'', ''jungscht'' :''läng'', ''längur'', ''längscht'' Suppletiv: ''vil'', ''mei'', ''maischt'' - ''grouss'', ''meir'', ''maischt'' - ''likke'', ''minder'', ''mindschtu'' - ''guat'', ''besser'', ''besschtu'' == Verbkonjugation == === Langverbe === Konjugation vù dr '''schdaarche Verbe''' {| {{prettytable}} |- | '''dt.'''|| ||'''beißen'''|| '''stinken''' || '''sterben''' || '''essen''' || '''laden''' |- | '''Infinitiv'''|| ||bisse || schtingche || schterbe || asse || loode |- | '''Partizip Perfekt''' || || gbìsse || gschtùngche || gschtourbe || kasse || gloode |- |'''Ind. Präs. Sg.'''||'''1.'''|| ich bissi || ich schtingchi || ich schtìrbi || ich issi || ich loodi |- | ||'''2.'''|| du bissescht || du schtingchescht || du schtìrbscht || du issescht || du loodescht |- | ||'''3.'''|| er bisst || er schtiicht || er schtìrbt || er isst || er leed |- |'''Ind. Präs. Pl.'''|| '''1.''' || wiär bissi || wiär schtingchi || wiär schterbi || wiär assi || wiär loodi |- | ||'''2.'''|| iär bissed || iär schtingched || iär schterbed || iär assed || iär looded |- | ||'''3.'''|| schi bissind || schi schtingchind || schi schterbind || schi assind || schi loodind |- |} Konjugation vù dr '''schwache Verbe''' {| {{prettytable}} |- | '''dt.'''|| ||'''stecken'''|| '''machen''' || '''suchen''' |- | '''Infinitiv'''|| || schtekche || machu || suachi |- | '''Partizip Perfekt''' || || gschtekcht || kmachut || gsuacht |- |'''Ind. Präs. Sg.'''||'''1.'''|| ich schtekchi || ich machi || ich suachi |- | ||'''2.'''|| du schtekchscht || du machuscht || du suachescht |- | ||'''3.'''|| er schtekcht || er machud || er suacht |- |'''Ind. Präs. Pl.'''|| '''1.''' || wiär schtekchi || wiär machi || wiär suachi |- | ||'''2.'''|| iär schtekched || iär mached || iär suached |- | ||'''3.'''|| schi schtekchind || schi machind || schi suachind |- |} === Hilfsverbe=== *''schii'' (dt. sein) :Präs. Ind.: ''ich bin'', ''du bischt'', ''er ischt'', ''wiär schiin'', ''iär schiid'', ''schi schind'' :Part Perf.: ''gschi'' :Konj. Präs.: ''ich schigi'', Konj. Prät.: ''ich wäiri'' *''hoo'' (dt. haben) :Präs. Ind.: ''ich hon'', ''du häscht'', ''er häd'', ''wiär hain'', ''iär haid'', ''schi haind'' :Part Perf.: ''ghobe'' :Konj. Präs.: ''ich haigi'', Konj. Prät.: ''ich hatti'' *''tua'' (dt. ) :Präs. Ind.: ''ich tuan'', ''du tuascht'', ''er tuad'', ''wiär tiän'', ''iär tiäd'', ''schi tiänd'' :Part Perf.: ''gtoo'' :Konj. Präs.: ''ich tiäji'', Konj. Prät.: ''ich täti'' === Modalverbe=== *''chenne'' (dt. können) :Präs. Ind.: ''ich chan'', ''du chascht'', ''er chad'', ''wiär chonni'', ''iär chonnd'', ''schi chonnind'' :Part Perf.: ''chenne'' :Konj. Präs.: ''ich chenni'', Konj. Prät.: ''ich cheindi'' *''meege'' (dt. mögen, vgl. ''gmeege'', dt. können) :Präs. Ind.: ''ich maan'', ''du maascht'', ''er maad'', ''wiär mùùn'', ''iär mùùd'', ''schi mùnd'' :Part Perf.: ''meege'' :Konj. Präs.: ''ich meegi'', Konj. Prät.: ''ich mechti'' *''mìässe'' (dt. müssen) :Präs. Ind.: ''ich muas'', ''du muascht/muasuscht'', ''er muas/muasud'', ''wiär muassi'', ''iär muassed'', ''schi muassind'' :Part Perf.: ''mìässe'' :Konj. Präs.: ''ich mìässi'', Konj. Prät.: ''ich meissti'' *''welle'' (dt. wollen) :Präs. Ind.: ''ich wil'', ''du wilt'', ''er wil'', ''wiär welli'', ''iär weld'', ''schi wellind'' :Part Perf.: ''welle'' :Konj. Präs.: ''ich welli'', Konj. Prät.: ''ich wellti'' *''schelle'' (dt. sollen) :Präs. Ind.: ''ich schall'', ''du schallscht'', ''er schall'', ''wiär scholli'', ''iär scholld'', ''schi schollind'' :Part Perf.: ''schelle'' :Konj. Präs.: ''ich schelli'', Konj. Prät.: ''ich schellti'' *''tìrfe/tìrre'' (dt. dürfen) :Präs. Ind.: ''ich taarf/taar'', ''du taafscht/tarscht'', ''er tarf/tar'', ''wiär turfi/turri'', ''iär turfd/turred'', ''schi turfind/turrind'' :Part Perf.: ''tirfe/tirre'' :Konj. Präs.: ''ich tirfi/tirri'', Konj. Prät.: ''ich teirfti'' === Chùùrzverbe=== *''cheme'' (dt. kommen) :Präs. Ind.: ''ich chimi'', ''du chinscht'', ''er chind'', ''wiär chemi'', ''iär chemed'', ''schi chemind'' :Part Perf.: ''cheme'' :Konj. Präs.: ''ich chemi'', Konj. Prät.: ''ich cheimi'' *''foo'' (dt. fangen) :Präs. Ind.: ''ich fon'', ''du foscht'', ''er fod'', ''wiär fein/fanggi'', ''iär feid/fangged'', ''schi feind/fanggind'' :Part Perf.: ''gfange'' :Konj. Präs.: ''ich feiji'' *''gee'' (dt. geben) :Präs. Ind.: ''ich gìbì'', ''du gìscht'', ''er gìd'', ''wiär gaan'', ''iär gaad'', ''schi gaand'' :Part Perf.: ''kee'' :Konj. Präs.: ''ich gibi/geibi'' *''gei'' (dt. nehmen) :Präs. Ind.: ''ich gein'', ''du geischt'', ''er geid'', ''wiär gein'', ''iär geid/geied'', ''schi geind'' :Part Perf.: ''keicht'' :Konj. Präs.: ''ich geiji'' *''goo'' (dt. gehen) :Präs. Ind.: ''ich gon'', ''du gaischt'', ''er gaid'', ''wiär gangi'', ''iär ganged'', ''schi gond'' :Part Perf.: ''kange'' :Konj. Präs.: ''ich gangi'', Konj. Prät.: ''ich gäingi'' *''gsei'' (dt. sehen) :Präs. Ind.: ''ich gsian'', ''du gsiascht'', ''er gsiad'', ''wiär gsein'', ''iär gseid'', ''schi gseind'' :Part Perf.: ''gsei'' *''loo'' (dt. lassen) :Präs. Ind.: ''ich loon'', ''du looscht'', ''er lood'', ''wiär lein'', ''iär leid'', ''schi leind'' :Part Perf.: ''gloo'' :Konj. Präs.: ''ich leiji'' *''schtoo'' (dt. stehen) :Präs. Ind.: ''ich schtoon'', ''du schtaischt'', ''er schtaid'', ''wiär schtandi'', ''iär schtanded'', ''schi schtond'' :Part Perf.: ''gschtande'' :Konj. Präs.: ''ich schtandi'', Konj. Prät.: ''ich schtäindi'' *''ziä'' (dt. ziehen) :Präs. Ind.: ''ich ziän'', ''du ziänscht'', ''er ziäd'', ''wiär ziän'', ''iär ziäd'', ''schi ziänd'' :Part Perf.: ''gzouche'' :Konj. Präs.: ''ich ziäji'', Konj. Prät.: ''ich zouchi'' === «Gerundium» (Infinitiv II) === Andersch wi im Wallisertitsch gid s im Laindertitzschu bi dr Chùùrzverbe nooch dr Infinitivpartikel ''z'' no ne bsùnderigi Form fir dr Infinitiv, wù uf s midelhoochdydsch Gerundium zruggood. :''z feen'' (dt. zu fangen) vs. Inf. ''foo'' (dt. fangen); ''z hänn (z heen?)'' (dt. zu haben) vs. Inf. ''hoo'' (dt. haben); ''z gschein'' (dt. zu sehen) vs. Inf. ''gschei'' (dt. sehen); ''z leen'' (dt. zu lassen) vs. Inf. ''loo'' (dt. lassen); ''z schleen'' (dt. zu schlagen) vs. Inf. ''schloo'' (dt. schlagen); ''z schyn'' (dt. zu sein) vs. Inf. ''schy'' (dt. sein); ''z tiän'' (dt. zu tun) vs. Inf. ''tua'' (dt. tun) === Zwifolts Partizip === Ds partizip perfekt ist in laindertitzschu zwifolts: aktivs und passivs.<br> Bispïlj:<br> :''Ich hon ds Werch '''gmachud''''' (aktiv), ober: ''Ds Werch ist gsi '''gmachuts''''' (passiv).<br> :''Du häst an Äpfil '''ggasse''''' (aktiv), ober: ''Der Äpfil ist vam chind '''ggassne''''' (passiv) == Woordbildig== Bim Diminutiv gid s wie in vyyle Walliser ùn Walser Dialäkt verschiideni Suffix: *'''-i''': ''Chatzi'', ''Soogi'' *'''-li''': ''Fingerli'', ''Vogelti'' *'''-si''': ''Hundsi'', ''Reidsi'', *'''-ji''': ''Hookji'', ''Trougji'' *'''-elti''': ''Vergelti'' == Woordschaz == ;Wùchedääg ''Meintog'', ''Ziischtog'', ''Mittwuchu'', ''Froontog'', ''Friitog'', ''Samschtog'', ''Sunnatog'' ;Wèèrder, wù in in andere Bied sùnschd maischd uusgschdoorbe sin *''Bruach'' (dt. Hose) vgl. gallisch ''bracha''* *''schummi'' (dt. einige) vgl. englisch ''some'' *''untcheede'' (dt. antworten) *''huuru'' (dt. jauchzen) ;Wèèrder, wù sich e aldi Bedydig ghalde hed *''Houschi'' (dt. Strümpfe) *''jutze'' (dt. rufen) ;Sùnschdigi bsùnderi Wèèrder *''Gìrgentsch'' (dt. Vogelbeere) *''Straffel'' (dt. Heuschrecke) *''[[Tagfalter|Pfiffuntrilla]]'' (dt. Schmetterling) *''Zanggal'' (dt. Heupferd) *''likke'' (dt. klein) *''fiiru'' (dt. kochen) *''der grouss Moonud'' (dt. Januar) *''der lik Moonud'' (dt. Februar) *''Holdmoo'' (dt. Geliebter) *''Holdwiib'' (dt. Geliebte) *''Ettru'' (dt. Onkel) *''Watta'' (dt. Schwester) == Yyflis us em Romanisch == *''Artuffule'' (dt. Kartoffeln) < piemont. tartùfoli <!-- sicher? vgl. alem. bûche «waschen», aber woher in beiden Fällen das -ou-?) *''Gbouch'' (dt. Wäsche) < piemont. bugàn (vgl. ital. bugato) --> *''Griifle'' (dt. Preiselbeere) < piemont. grivle *''proprio'' (dt. wirklich) < ital. proprio *''Pummi'' (dt. Apfel) < piemont. pom *''Rubinettji'' (dt. Wasserhahn) < piemont. rubinèt *''ds Zid'' (dt. Wetter) < piemont. il temp; ober ''di zit'' (dt. Zeit). Wailscha, wia piemonteisisch und allji andri romanischi sproche, häd nua as wourd fïr ''Wetter'' und ''Zeit''. Aber au di ganz Luttig isch dyttlig romaanisch gfèrbt. Dr [[Fritz Gysling]] hèd gschrìbe: „Welche Kennzeichen sind es, die in uns den Eindruck erwecken, wir hätten es in Al[agna] mit einer deutlich romanischen Mundart zu tun? Am ohrenfälligsten ist eine starke Palatalisierung […] Dem Italienischen ungewohnte Laute fallen ab oder werden durch artikulatorisch am nächsten stehende ersetzt […] Verschleifungen sind häufig […].“ Zur Syntax hèd r gsait: „Im spontanen Gespräch wird die Umstellung von Verb und Objekt immer häufiger: ''ops’la ts ái'' (Gras mähen)“ usw.<ref>Fritz Gysling: ''Zu einigen Fremdwörtern in der Mundart von Alagna.'' In: ''Wir Walser'' 7/1, 1969, S.&nbsp;16–24, doo S.&nbsp;25.</ref> == Schbroochbyyschbel == ''Wiär häin gholdùd in Dizschù, gfochte in Dizschù ùnd gfriidùd in Dizschù. Wiär schin owèggangge vièrùnzweenzg Joor vam Laan, ds gaanze gschi mi wäälschèm Volĉh ùnd ds gaanze gschwässt dizschu. Myne Mo ischt geere Laanjer, fascht geere! Ond i scheegi nä vièrùndzweenzg Joor häi wèr gleebe ùssèr Laand; mynè Mo isch gschi siibe Joor nel Conggo Bèlga, der isch Fäälmässer. Jùngge Moo ischt èr gschi schiibe Joor nel Conggo Bèlga. Nusch dèrno häiwèr gwèrĉhùd ès aandärs Wèrĉhi, a Borgesesia, nù schi wèr beidi oolti, der hat äischùschääĉhzg ùnd ich ho schäächzg. Ù nosch wèr èn Bitz Gùùèd, ùnd è Bitz Aalpù – ùnd aall schind sch olt Vollĉh! Wir schind hiè ĉheme sto in d oltù Tooge. Ùn nosch dèr Schù tuèt dè, wos èr wil. We dèr wil go sto in d Stadt, gääid èr ùnd schùs tuèd èr hiè sto. Wièr wellji hiè stèrbe, wièr wellji schi värgrobni hiè mid innschi Oolti.'' :(vezeld vù dr Clelia Viotti-Gabbio ane 1958, zidierd bim Zinsli 1968, S. 416f.) == Lueg au == * [[:Kategorie:Artikel_uf_Walsertiitsch|Artikel ùf Laindertitzschu]] == Literatur == * ''Atlante Toponomastico,'' Band 32: ''Alagna Valsesia.'' Hrsg. von Atlante Toponomastico del Piemonte Montano unter der Leitung von Arturo Genre und Lorenzo Massobrio. Turin 2007. * [[Emil Balmer]]: ''Die Walser im Piemont. Vom Leben und von der Sprache der deutschen Ansiedler hinterm Monte Rosa.'' [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern 1949, bes. S.&nbsp;27–104. * [[Karl Bohnenberger]]: ''Die Mundart der Deutschen Walliser im Heimattal und in den Aussenorten.'' Verlag Huber, Frauenfeld 1913 ([[Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik]] 6). * ''Di Laindra schwetzind sette = Così parlano i Walser di Alagna.'' [Testi e filmati DVD: Centro Culturale Walser Gmai]. Associazione Culturale Zeisciu Centro Studi, [Alagna Valsesia] 2010. * [[Elisabetta Fazzini]], Costanza Cigni: ''Vocabolario comparativo dei dialetti Walser in Italia.'' Bd. 1–6. Edizioni dell’Orso, Alessandria 2004–2022 (Alemannica 1, 5, 6, 7, 9, 10). * [[Sergio Maria Gilardino]]: ''I Walser e la loro lingua. Dal grande nord alle alpi. Profilo linguistico, Dizionario della lingua walser di Alagna Valsesia.'' In collaborazione con Peiter Ferraris, Hans Peiter Viotti, con l’ausilio di Kakkali Antonietti, Angela Gagliardini, Emilio Stainer, Marco Stainer. Zeisciu, Alagna Valsesia / Magenta 2008. * [[Giovanni Giordani]]: ''La colonia tedesca di Alagna – Valsersia e il suo dialetto.'' 1. Auflage 1891, 2. Auflage 1927 (Noodrùgg 1982). * ''Guoten tog, chïndi! Manuale didattico per l’apprendimento della lingua titzschu.'' Redaktion: Paola Leonoris und Elena Ronco, mit Unterstützung von Caterina (Kakkali) Antonietti, Pietro (Peiter) Ferraris und Giampiero (Hans Peiter) Viotti. Zeisciu, Alagna 2005. * [[Fritz Gysling]]: ''Zu einigen Fremdwörtern in der Mundart von Alagna.'' In: ''Wir Walser'' 7/1, 1969, S.&nbsp;16–24 (dr Dittel isch ganz ùnneedig bschaide). * [[Rudolf Hotzenköcherle]]: ''Umlautphänomene am Südrand der Germania.'' In: Fragen und Forschungen im Bereich und Umkreis der germanischen Philologie, Festgabe für Theodor Frings zum 70. Geburtstag. Berlin 1956 (Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin, Veröffentlichungen des Instituts für deutsche Sprache und Literatur), S. 221–250. * Rudolf Hotzenköcherle: ''Die südwalserisch-ernetbirgischen Mundarten im Spiegel ihrer Verbalformen.'' In Maria Bindschedel, Rudolf Hotzenköcherle, & Werner Kohlschmidt (Hrsg.), Festschrift für Paul Zinsli, 79–98. [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern 1971. * [[Renato Perinetto]]: ''Consonanze morfologiche nella parlate die Issime (Valle del Lys) e Alagna (Valle Sesia).'' In: ''Augusta'' 1980, S.&nbsp;7–12. * Regione Piemonte (Hrsg.): ''Ourdnome van Im Land. I nomi di luogo di Alagna Valsesia.'' Raccolti da Pietro Ferraris. Il leone verde, Turin 2009. * ''[[Sprachatlas der deutschen Schweiz]].'' Begründet von Heinrich Baumgartner und Rudolf Hotzenköcherle. In Zusammenarbeit mit Konrad Lobeck, Robert Schläpfer, Rudolf Trüb und unter Mitwirkung von Paul Zinsli herausgegeben von Rudolf Hotzenköcherle. 8 Bände, Einführungsband, Abschlussband. [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern bzw. Basel 1962–2003. – D Originaalùfnaame vùm Schbroochatlas cha mer syd 2018 online aaluege: [https://digital.sprachatlas.ch/scans/?ortlist=IT+3&fblist=#page/1/mode/thumb sprachatlas.ch – Alagna]. * [[Paul Zinsli]]: ''Walser Volkstum in der Schweiz, in Vorarlberg, Liechtenstein und Italien.'' Verlag Huber, Frauenfeld 1968 (mid Neiùflaage). == Ainzelnoochwyys == <references /> {{Navigationsleiste Walser}} [[Kategorie:Alemannischer Dialäkt]] [[Kategorie:Walsertiitsch]] {{Läsiger Artikel}} 2oenup785c8qjfmhky37otmbjkkwk9p 1090206 1090205 2026-11-05T15:54:35Z Freigut 8945 /* Genitiv */ 1090206 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Laindertitzschu}} [[Datei:AlagnaWegweiser2.jpg|mini|rechts|250px|Wegwiiser im Land]] [[Datei:AlagnaWegweiser1.jpg|mini|rechts|250px|Wegwiiser im Land]] [[Datei:Casa walser.jpg|mini|rechts|250px|Walser Hus - Wïtte mu häd aswenn g'lebed im Land]] S '''Laindertitzschu''' isch dr [[Höchstalemannisch|hegschdalemanisch]] Dialäkt vùm [[Alagna Valsesia|Land]]. Es ghèèrd doodrmid zem [[Südwalserdeutsch|Siidwalsertiitsch]]. == Foorschigsgschiichd == Im Land isch e Ùfnaameord vùm [[Sprachatlas der deutschen Schweiz|Schwyzer Schbroochatlas]] gsii (IT 3). D Ùfnaam isch vùm [[Friedrich Gysling|Fritz Gysling]] ùn em [[Rudolf Hotzenköcherle]] im Oktober 1951 gmachd woore. Dr Lannjer [[Giovanni Giordani]] hed vor 1891 e uusfierligi [[Ortsgrammatik]] iber dr Dialekt vùm Land gschriibe: ''La Colonia tedesca di Alagna-Valsesia e il suo dialetto''. Im friene 20. Joorhùnderd hed dr [[Karl Bohnenberger]] Ùfnaame gmachd ùn si in syn [[Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik|BSG]]-Band yyber s Walliser- ùn Walserdytsch integrierd, wù 1913 uusechùù isch. In dr sälbe Zytt hed dr cand.&nbsp;phil. Georgi vù Berlin wele ne Dissertation iber Alagna schryybe, aber är isch vor em Abschlus gschdoorbe (waarschyns im Èèrschde Wäldchrieg gfale).<ref>Sy nid abgschlose Wäärch isch 1919 in s Handschrifdearchiv vù dr Schwyzerische Gselschaft fir [[Volkskunde|Volkskund]] chùù; lueg ''Schweizer Volkskunde'' 9 (1919) 44.</ref> D Uuswäärdig vù sym Wäärch fir s [[Schweizerisches Idiotikon|Schwyzerisch Idiotikon]] hed 1400 Zeedel gee – ùn doodermit isch s e Stùg wyd in des Wèèrderbuech yygange.<ref>''Bericht an das h.&nbsp;eidgen. Departement des Innern und an die h.&nbsp;Regierungen der subventionierenden Kantone über den Gang der Arbeiten am Schweizerdeutschen Idiotikon während des Jahres 1919.'' [Zürich 1920], S.&nbsp;5 ([https://www.idiotikon.ch/Texte/Jahresberichte/Id_Jahresbericht_1919.pdf Digitalisat]).</ref> Schdarch im Fokus ghaa hed Alagna dr Bärner Archivar ùn Schrifdschdeller [[Emil Balmer]]. Sys Buech „Die Walser im Piemont“, wo 1949 uusechùù isch, isch nid zletschd s Resuldaad gsii vo ganz perseenlege Bezieige zue dr Lainder, ùn er schließt sys Wäärch au mid eme lainderdytsche Wèèrderverzaichnis. D Fluurnäme vùm Land hed dr [[Paul Zinsli]] ùf verschiidene Forschigsexkursione ùfgnùù, im Augschte 1957 zäme mid Schtudände, im Juni 1958 mid em [[Paul Scheuermeier]], im Augschte 1961 mid em [[Max Waibel]] ùn em E.&nbsp;Schorno ùn im Juni 1983 mid em [[Heinrich Welf]]. Dr Paul Zinsli hed die Samlig derno ane 1984 in syym Buech „Südwalser Namengut“ verefendligd. 2007 isch dr Alagna-Band vùm „Atlante Toponomastico del Piemonte Montano“ uusechùù – e Biechli, wù d Fluernämen erchläärd ùn si (andersch wie bim Zinsli sym Buech) uf Chaarde lokalisierd. 2009 isch dr ganz eenlig Band ''Ourdnome van Im Land'' usechù.<!-- mir schleierhaft, warum zwei Jahre später eine andere Version herausgegeben wurde, und zwar ausserhalb der genannten Reihe; wie gross die Unterschiede sind, weiss ich noch nicht--> Ane 2008 hed dr [[Sergio Maria Gilardino]], wù an dr Universideed Montreal z Kanada lèèrd, e nèi Wèèrderbuech vùm Laindertitzschu uusebroochd. Midgschafd hed, zäme mid e bar andere, dr [[Emilio Stainer]]. == Schryybwyys== In däm Artikel sin di laindertitzsche Dialektbyyschbel in [[Dieth-Schreibung|Dieth-Schryybig]] gschriibe. Dooderbyy wird dr Buechschdaab <k> fir d Fortis [k] bruucht, <kk> fir d geminierd Fortis [kk] bzw. [k:], fir d Affrikata [kx] wird <kch> gschriibe. == Bsùnderhaide us dr Lutig== *'''Voli Vokal''' :Im Laindertitzschu sin wie in andere Walserdialäkt di vole Vokal in ùùbetoonde Silbe nid abgschwèchd woore. :''Schnoobul'' (dt. Schnaabel), ''Hoomra'' (dt. Hämmer), ''Achär'' (dt. Acker) *'''Entrùndig''' :Wie im Wallisertitsch sin ü, ö, üü, öö, üe ùn öü entrùnded: : ''Tiir'' (dt. Tür), ''Leflji'' (dt. Löffel), ''Hiischär'' (dt. Häuser), ''Chiä'' (dt. Kühe), ''Hai'' (dt. Heu) *'''mhd. î, iu, û''' :Mhd. î, iu ùn û sin wie in alene hegschdalemanische Dialäkt au im Uuslud ùn im Hiatus as Monophthong erhalde. : ''drii'' (dt. drei), ''schnüwe'' (dt. schneien), ''khie'' (dt. fallen), ''nüwe'' (dt. neue), ''buwwa'' (dt. bauen) *'''altalem. iu''' :Wie im Wallisertitsch erschyynd altalem. iu in e Dail Wèèrder as Diphthong. :''taif'' (dt. tief), ''Flaigu'' (dt. Fliege) *'''mhd. â''' :Mhd. â erschyynd as oo. :''Schoof'' (dt. Schaf) *'''mhd. æ, ê, ô''' :Mhd. æ ùn ê erschyyne as ee bzw. eei, mhd. ô as oou. :''schweer'' (dt. schwer), ''Cheeisch'' (dt. Käse), ''Meintog'' (dt. Montag), ''Schneei'' (dt. Schnee), ''Broout'' (dt. Brot) :D Lutig schweer, Cheeisch, Meeintog zaigd, as s Laindertitzschu zue dr weschdlige Siidwalser Dialäkt ghèèrd. *'''Vokaldeenig''' :Wie in dr andere weschdlige Siidwalserdialäkt sin Vokal in Aisilber ùn ùfige Silbe deend. :''Groob''/''Greeber'' (dt. Grab/Gräber), ''Groobe'' (dt. Graben) *'''2./3. Sg. vù mhd. stân, gân''' :Wie im Wallisertitsch erschyyne di 2./3. Sg. vù mhd. stân, gân mid Diphthong : ''du gaischt'' (dt. du gehst), ''er gaid'' (dt. er geht), ''du schtaischt'' (dt. du stehst), ''er schtaid'' (dt. er steht) *'''german. s > sch''' :Wie in andere Walserdialäkt isch s germanisch s in vyyle Wèèrder palatalisierd zue sch. :''indsch'' (dt. uns), ''sakschi'' (dt. sechs), ''schiiban'' (dt. sieben), ''Akschla'' (dt. Achsel), ''Cheisch'' (dt. Käse), ''Hiischär'' (dt. Häuser), ''Iisch'' (dt. Eis), ''Iische'' (dt. Eisen), ''Liisch'' (dt. Läuse), ''liischmu'' (dt. stricken), ''Masch'' (dt. Messe), ''Miisch'' (dt. Mäuse), ''Nooscha'' (dt. Nase), ''Schagascha'' (dt. Sense), ''schelle'' (dt. sollen), ''Schiida'' (dt. Seide). :Im Geegesaz zue andre Walserdialäkt, wù germ. s nùmme palatalisierd isch, wän s im Ahd. im Kontakt zue me i gschdanden isch (vgl. ''indsch'' < ahd. unsih, ünsih), isch germ. im Laindertitzschu au in andre Schdelige palatalisierd (vgl. ''Nooscha'' < ahd. nasa). *'''mhd. -hs''' :Wie im Wallisertitsch erschyynd mhd. -hs as -ks, nid wie in vyyle Schwyzer Dialäkt as –chs: :''sakschi'' (dt. sechs), ''Akschla'' (dt. Achseln) *'''mhd. -nk''' :Mhd. -nk erschyynd wie in andere siidwalserische Dialäkt as -ngch. :''tringchä'' (dt. trinken), ''Bangch'' (Bank) *'''mhd. -rn''' :Wie in andre hegschdalemanische Dialäkt erschyynd mhd. -rn as -re. : ''geere'' (dt. gern), ''Houre/Oure'' (dt. Horn), ''moure'' (dt. morgen) *'''mhd. -rm''' :Wie in andre Walser Dialäkt erschyynd mhd. -rm as -ru :''Dooru'' (dt. Darm), ''Ooru'' (dt. Arm), ''Wuuru'' (dt. Wurm) *'''mhd. ch''' :S ch wird Im Land maischd eender palatal realiserd, d.&nbsp;h. eender wie in dt. ''ich'', au im Aalud ùn nooch velare Vokal: ''Chua'', ''arauchu'' (dt. räuchern) *'''germ. h im Aalud''' : Ùnder em Yyflùs vùm Idalieenisch schwinded germ. h im Aalud dailwyys : ''Aupt'' (dt. Haupt, Kopf), ''Oure'' nääbe ''Houre'' (dt. Horn) *'''Vorsilbe a- vor r''' :Wie im Dialäkt vù [[Rima San Giuseppe|Rimmu]] wird im Laindertitzschu vor r zem Dail e Vorsilb a- gschbroche. : ''arauchu'' (dt. räuchern), ''Arechnung'' (dt. Rechnung), ''Ariffu'' (dt. Rauhreif) *'''Vorsilbe be-/ge-''' :E Bsunderhaid vùm Laindertitzschu isch, as Vorsilbe wie im Dialäkt vù [[Rima San Giuseppe|Rimmu]] oder [[Macugnaga|Makanaa]] be- oder ge- vor Dental nid ganz gschwunde sin, sùndere no as Verschluslud bliibe sin. Noch em Material vùm Schwyzer Schbroochatlas said mer Im Land also wiirgli ''gtrooge'' (dt. getragen), ''gzouche'' (gezogen). Die gnau phonetisch Realisierig vù dääne Konsonantecluster wird allerdings us em SDS-Material nid chlaar. == Substantiv == === Deklination === {| {{prettytable}} |- | ||'''m.''' (schdaarch)|| ||'''m.''' (schwach) || || '''f.''' (schdaarch) || ||| '''f.''' (schwach) || ||'''s.''' (schdaarch) || |- | ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.''' || '''Pl.''' || '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.''' || '''Pl.''' || '''Sg.'''||'''Pl.''' |- | '''Nom.'''|| der Vater || d Vatra|| der Gortu || d Gorte || d Chua || d Chüa || d Watta || d Watte || ds Chind|| d Chindi |- | '''Gen.''' || dsch Vatersch || der Vatru || dsch Gorte || der Gortu || der Chua || der Chüannu || der Wattu || der Wattu || dsch Chindsch || der Chindu |- | '''Dat.''' || dam Vater || da Vatre || dam Gorte || dan Gortu || dar Chua || da Chüanne || dar Wattu || da Wattu || dam Chind || dan Chinde |- | '''Akk.''' || da Vater || d Vatra || dan Gorte || d Gorte || d Chua || d Chüa || d Wattu || d Watte || ds Chind|| d Chindi |- |} === Genitiv === Dr Genitiv wird im Laindertitzschu no in vyyl Fäl bruuchd. *''der Schoo miisch Vettersch'' (dt. der Sohn meines Vetters) *''miisch Vatersch Huusch'' (dt. meines Vaters Haus) *''ds Huusch miisch Vatersch'' (dt. das Haus meines Vaters) *''schich verschicherre der Woorhait'' (dt. sich der Wahrheit versichern) *''schich bdianu dsch Messersch'' (dt. sich des Messers bedienen) === Pluralbildig === ;Maskulina *'''-a''': ''Acher, Achra'' (dt. Acker), ''Diäb, Diäba'' (dt. Dieb), ''Leffil, Leffla'' (dt. Löffel), ''Moo, Manna'' (dt. Mann), ''Muurer, Muurera'' (dt. Maurer), ''Noogal, Noogla'' (dt. Nagel), ''Ooru, Orma'' (dt. Arm), ''Schtai, Schtaina'' (dt. Stein), ''Vater, Vatra'' (dt. Vater) *'''Ùmlud''': ''Hùnd, Hìnd'' (dt. Hund), ''Fuas, Fiäs'' (dt. Fuß), ''Soo, See'' (dt. Sohn), ''Schtokch, Schteckch'' (dt. Stock) *'''-änä''': ''Attu, Attänä'' (dt. Vater), ''Ènnu, Ènnänä'' (dt. Grossvater), ''Eechi, Eechänä'' (dt. Onkel) *'''Sg. -u, Pl. -a''': ''Gortu, Gorte'' (dt. Garten), ''Hoosu, Hoose'' (dt. Hase), ''Hoonu, Hoone'' (dt. Hahn) ;Feminina *'''Sg. a, Pl. -e''': ''Akschla, Akschle'', ''Watta, Watte'' (dt. Schester), ''Zunga, Zunge'' (dt. Zunge) *'''Ùmlud''': ''Chua, Chia'' (dt. Kuh), ''Hand, Händ'' (dt. Hand), ''Hud, Hit'' (dt. Haut), ''Muus, Miisch'' (dt. Maus), *'''Pl. = Sg.''': ''Uur, Uur'' (dt. Uhr), ''Schual, Schual'' (dt. Schule), ''Sind, Sind'' (dt. Sünde) *'''Sg. -i, Pl. -ine''': ''Miili, Miiline'' (dt. Mühle), ''Forwi, Forwine'' (dt. Farbe), ''Dechi, Dechine'' (dt. Decke) ;Neutra *'''-i''': ''Chind, Chindi'' (dt. Kind), ''Imbis, Imbisi'' (dt. Mahlzeit) *'''Sg. -i, Pl. -ini''': ''Watti, Wattini'' (dt. ) *'''Pl. = Sg.''': ''Bai, Bai'' (dt. Bein) *'''-er''': ''Chalb, Chalber'' (dt. Kalb), ''Liäd, Liäder'' (dt. Lied), ''Wiib, Wiiber'' (dt. Frau) *'''Pl. = Sg.''': ''Bai, Bai'' (dt. Bein) *'''-er + Ùmlud''': ''Buach, Biacher'' (dt. Buch) == Pronomina == {| {{prettytable}} |- | || '''ich''' || '''du''' || '''er''' || '''sie''' || '''es''' || '''wir''' || '''ihr''' || '''sie''' |- | '''Nom. '''|| ich, i || du, d || er || schi || is, es, s || wiär, wer || iär, er || schi, sch |- | '''Gen. '''|| miine || diine || schine || iira || schine || iinsche || ewwe || iiru |- | '''Dat. '''|| miär, mer || diär, der || iim, mu || iira, ra || iim, mu || insch, nisch || eww, ne || iini, ni |- | '''Akk. '''|| mich, mi || dich, di || iin, ne || schiju, scha || is, s || insch, nisch || eww, ne || schi, sch |- |} Bi Pronomina wääre no Genitivfoorme bruuchd. :''Ich wil ru auch.'' (dt. Ich will ihrer auch. = Ich will auch von ihnen.) == Adjektiv == ; Deklination schdaarchi Adjetiv {| {{prettytable}} |- | ||'''m.'''|| ||'''w.''' || ||'''s.''' || |- | ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.''' |- | '''Nom.'''|| an guate Vater || guat Vatra || a jungi Watta || jung Watte || as guats Chind || guati Chindi |- | '''Gen.''' || asch guate Vatersch || guater Vatru || ainer jungu Wattu || junger Wattu || as guate Chindsch || guater Chindu |- | '''Dat.''' || ainem guate Vater || guati Vatre || ainer jungu Wattu || jungi Wattu || ainem guate Chind || guati Chinde |- | '''Akk.''' || an guate Vater || guat Vatra || a jung Watta || jung Watte || as guats Chind || guati Chind |- |} ; Deklination schwachi Adjetiv {| {{prettytable}} |- | ||'''m.'''|| ||'''w.''' || ||'''s.''' || |- | ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.''' |- | '''Nom.'''|| der guat Vater || d guate Vatra || d jung Watta || d jungu Watte || ds guat Chind || d guatu Chindi |- | '''Gen.''' || dsch guate Vatersch || der guatu Vatru || der jungu Wattu || der jungu Wattu || dsch guate Chindsch || der guatu Chindi |- | '''Dat.''' || dam guate Vater || dan guati Vatre || dar jungu Wattu || da jungi Wattu || dam guate Chind || dan guati Chinde |- | '''Akk.''' || dan guate Vater || d guatu Vatra || d jung Wattu || d jungu Watte || ds guat Chind || d guatu Chindi |- |} Wie in vyyle hegschdalemanische Dialäkt wääre Adjektiv au prädikativ deklinierd. :''D Aju isch jungi und hìbschi.'' (dt. Die Mutter ist jung und hübsch.) ;Schdaigerig :''jung'', ''jungur'', ''jungscht'' :''läng'', ''längur'', ''längscht'' Suppletiv: ''vil'', ''mei'', ''maischt'' - ''grouss'', ''meir'', ''maischt'' - ''likke'', ''minder'', ''mindschtu'' - ''guat'', ''besser'', ''besschtu'' == Verbkonjugation == === Langverbe === Konjugation vù dr '''schdaarche Verbe''' {| {{prettytable}} |- | '''dt.'''|| ||'''beißen'''|| '''stinken''' || '''sterben''' || '''essen''' || '''laden''' |- | '''Infinitiv'''|| ||bisse || schtingche || schterbe || asse || loode |- | '''Partizip Perfekt''' || || gbìsse || gschtùngche || gschtourbe || kasse || gloode |- |'''Ind. Präs. Sg.'''||'''1.'''|| ich bissi || ich schtingchi || ich schtìrbi || ich issi || ich loodi |- | ||'''2.'''|| du bissescht || du schtingchescht || du schtìrbscht || du issescht || du loodescht |- | ||'''3.'''|| er bisst || er schtiicht || er schtìrbt || er isst || er leed |- |'''Ind. Präs. Pl.'''|| '''1.''' || wiär bissi || wiär schtingchi || wiär schterbi || wiär assi || wiär loodi |- | ||'''2.'''|| iär bissed || iär schtingched || iär schterbed || iär assed || iär looded |- | ||'''3.'''|| schi bissind || schi schtingchind || schi schterbind || schi assind || schi loodind |- |} Konjugation vù dr '''schwache Verbe''' {| {{prettytable}} |- | '''dt.'''|| ||'''stecken'''|| '''machen''' || '''suchen''' |- | '''Infinitiv'''|| || schtekche || machu || suachi |- | '''Partizip Perfekt''' || || gschtekcht || kmachut || gsuacht |- |'''Ind. Präs. Sg.'''||'''1.'''|| ich schtekchi || ich machi || ich suachi |- | ||'''2.'''|| du schtekchscht || du machuscht || du suachescht |- | ||'''3.'''|| er schtekcht || er machud || er suacht |- |'''Ind. Präs. Pl.'''|| '''1.''' || wiär schtekchi || wiär machi || wiär suachi |- | ||'''2.'''|| iär schtekched || iär mached || iär suached |- | ||'''3.'''|| schi schtekchind || schi machind || schi suachind |- |} === Hilfsverbe=== *''schii'' (dt. sein) :Präs. Ind.: ''ich bin'', ''du bischt'', ''er ischt'', ''wiär schiin'', ''iär schiid'', ''schi schind'' :Part Perf.: ''gschi'' :Konj. Präs.: ''ich schigi'', Konj. Prät.: ''ich wäiri'' *''hoo'' (dt. haben) :Präs. Ind.: ''ich hon'', ''du häscht'', ''er häd'', ''wiär hain'', ''iär haid'', ''schi haind'' :Part Perf.: ''ghobe'' :Konj. Präs.: ''ich haigi'', Konj. Prät.: ''ich hatti'' *''tua'' (dt. ) :Präs. Ind.: ''ich tuan'', ''du tuascht'', ''er tuad'', ''wiär tiän'', ''iär tiäd'', ''schi tiänd'' :Part Perf.: ''gtoo'' :Konj. Präs.: ''ich tiäji'', Konj. Prät.: ''ich täti'' === Modalverbe=== *''chenne'' (dt. können) :Präs. Ind.: ''ich chan'', ''du chascht'', ''er chad'', ''wiär chonni'', ''iär chonnd'', ''schi chonnind'' :Part Perf.: ''chenne'' :Konj. Präs.: ''ich chenni'', Konj. Prät.: ''ich cheindi'' *''meege'' (dt. mögen, vgl. ''gmeege'', dt. können) :Präs. Ind.: ''ich maan'', ''du maascht'', ''er maad'', ''wiär mùùn'', ''iär mùùd'', ''schi mùnd'' :Part Perf.: ''meege'' :Konj. Präs.: ''ich meegi'', Konj. Prät.: ''ich mechti'' *''mìässe'' (dt. müssen) :Präs. Ind.: ''ich muas'', ''du muascht/muasuscht'', ''er muas/muasud'', ''wiär muassi'', ''iär muassed'', ''schi muassind'' :Part Perf.: ''mìässe'' :Konj. Präs.: ''ich mìässi'', Konj. Prät.: ''ich meissti'' *''welle'' (dt. wollen) :Präs. Ind.: ''ich wil'', ''du wilt'', ''er wil'', ''wiär welli'', ''iär weld'', ''schi wellind'' :Part Perf.: ''welle'' :Konj. Präs.: ''ich welli'', Konj. Prät.: ''ich wellti'' *''schelle'' (dt. sollen) :Präs. Ind.: ''ich schall'', ''du schallscht'', ''er schall'', ''wiär scholli'', ''iär scholld'', ''schi schollind'' :Part Perf.: ''schelle'' :Konj. Präs.: ''ich schelli'', Konj. Prät.: ''ich schellti'' *''tìrfe/tìrre'' (dt. dürfen) :Präs. Ind.: ''ich taarf/taar'', ''du taafscht/tarscht'', ''er tarf/tar'', ''wiär turfi/turri'', ''iär turfd/turred'', ''schi turfind/turrind'' :Part Perf.: ''tirfe/tirre'' :Konj. Präs.: ''ich tirfi/tirri'', Konj. Prät.: ''ich teirfti'' === Chùùrzverbe=== *''cheme'' (dt. kommen) :Präs. Ind.: ''ich chimi'', ''du chinscht'', ''er chind'', ''wiär chemi'', ''iär chemed'', ''schi chemind'' :Part Perf.: ''cheme'' :Konj. Präs.: ''ich chemi'', Konj. Prät.: ''ich cheimi'' *''foo'' (dt. fangen) :Präs. Ind.: ''ich fon'', ''du foscht'', ''er fod'', ''wiär fein/fanggi'', ''iär feid/fangged'', ''schi feind/fanggind'' :Part Perf.: ''gfange'' :Konj. Präs.: ''ich feiji'' *''gee'' (dt. geben) :Präs. Ind.: ''ich gìbì'', ''du gìscht'', ''er gìd'', ''wiär gaan'', ''iär gaad'', ''schi gaand'' :Part Perf.: ''kee'' :Konj. Präs.: ''ich gibi/geibi'' *''gei'' (dt. nehmen) :Präs. Ind.: ''ich gein'', ''du geischt'', ''er geid'', ''wiär gein'', ''iär geid/geied'', ''schi geind'' :Part Perf.: ''keicht'' :Konj. Präs.: ''ich geiji'' *''goo'' (dt. gehen) :Präs. Ind.: ''ich gon'', ''du gaischt'', ''er gaid'', ''wiär gangi'', ''iär ganged'', ''schi gond'' :Part Perf.: ''kange'' :Konj. Präs.: ''ich gangi'', Konj. Prät.: ''ich gäingi'' *''gsei'' (dt. sehen) :Präs. Ind.: ''ich gsian'', ''du gsiascht'', ''er gsiad'', ''wiär gsein'', ''iär gseid'', ''schi gseind'' :Part Perf.: ''gsei'' *''loo'' (dt. lassen) :Präs. Ind.: ''ich loon'', ''du looscht'', ''er lood'', ''wiär lein'', ''iär leid'', ''schi leind'' :Part Perf.: ''gloo'' :Konj. Präs.: ''ich leiji'' *''schtoo'' (dt. stehen) :Präs. Ind.: ''ich schtoon'', ''du schtaischt'', ''er schtaid'', ''wiär schtandi'', ''iär schtanded'', ''schi schtond'' :Part Perf.: ''gschtande'' :Konj. Präs.: ''ich schtandi'', Konj. Prät.: ''ich schtäindi'' *''ziä'' (dt. ziehen) :Präs. Ind.: ''ich ziän'', ''du ziänscht'', ''er ziäd'', ''wiär ziän'', ''iär ziäd'', ''schi ziänd'' :Part Perf.: ''gzouche'' :Konj. Präs.: ''ich ziäji'', Konj. Prät.: ''ich zouchi'' === «Gerundium» (Infinitiv II) === Andersch wi im Wallisertitsch gid s im Laindertitzschu bi dr Chùùrzverbe nooch dr Infinitivpartikel ''z'' no ne bsùnderigi Form fir dr Infinitiv, wù uf s midelhoochdydsch Gerundium zruggood. :''z feen'' (dt. zu fangen) vs. Inf. ''foo'' (dt. fangen); ''z hänn (z heen?)'' (dt. zu haben) vs. Inf. ''hoo'' (dt. haben); ''z gschein'' (dt. zu sehen) vs. Inf. ''gschei'' (dt. sehen); ''z leen'' (dt. zu lassen) vs. Inf. ''loo'' (dt. lassen); ''z schleen'' (dt. zu schlagen) vs. Inf. ''schloo'' (dt. schlagen); ''z schyn'' (dt. zu sein) vs. Inf. ''schy'' (dt. sein); ''z tiän'' (dt. zu tun) vs. Inf. ''tua'' (dt. tun) === Zwifolts Partizip === Ds partizip perfekt ist in laindertitzschu zwifolts: aktivs und passivs.<br> Bispïlj:<br> :''Ich hon ds Werch '''gmachud''''' (aktiv), ober: ''Ds Werch ist gsi '''gmachuts''''' (passiv).<br> :''Du häst an Äpfil '''ggasse''''' (aktiv), ober: ''Der Äpfil ist vam chind '''ggassne''''' (passiv) == Woordbildig== Bim Diminutiv gid s wie in vyyle Walliser ùn Walser Dialäkt verschiideni Suffix: *'''-i''': ''Chatzi'', ''Soogi'' *'''-li''': ''Fingerli'', ''Vogelti'' *'''-si''': ''Hundsi'', ''Reidsi'', *'''-ji''': ''Hookji'', ''Trougji'' *'''-elti''': ''Vergelti'' == Woordschaz == ;Wùchedääg ''Meintog'', ''Ziischtog'', ''Mittwuchu'', ''Froontog'', ''Friitog'', ''Samschtog'', ''Sunnatog'' ;Wèèrder, wù in in andere Bied sùnschd maischd uusgschdoorbe sin *''Bruach'' (dt. Hose) vgl. gallisch ''bracha''* *''schummi'' (dt. einige) vgl. englisch ''some'' *''untcheede'' (dt. antworten) *''huuru'' (dt. jauchzen) ;Wèèrder, wù sich e aldi Bedydig ghalde hed *''Houschi'' (dt. Strümpfe) *''jutze'' (dt. rufen) ;Sùnschdigi bsùnderi Wèèrder *''Gìrgentsch'' (dt. Vogelbeere) *''Straffel'' (dt. Heuschrecke) *''[[Tagfalter|Pfiffuntrilla]]'' (dt. Schmetterling) *''Zanggal'' (dt. Heupferd) *''likke'' (dt. klein) *''fiiru'' (dt. kochen) *''der grouss Moonud'' (dt. Januar) *''der lik Moonud'' (dt. Februar) *''Holdmoo'' (dt. Geliebter) *''Holdwiib'' (dt. Geliebte) *''Ettru'' (dt. Onkel) *''Watta'' (dt. Schwester) == Yyflis us em Romanisch == *''Artuffule'' (dt. Kartoffeln) < piemont. tartùfoli <!-- sicher? vgl. alem. bûche «waschen», aber woher in beiden Fällen das -ou-?) *''Gbouch'' (dt. Wäsche) < piemont. bugàn (vgl. ital. bugato) --> *''Griifle'' (dt. Preiselbeere) < piemont. grivle *''proprio'' (dt. wirklich) < ital. proprio *''Pummi'' (dt. Apfel) < piemont. pom *''Rubinettji'' (dt. Wasserhahn) < piemont. rubinèt *''ds Zid'' (dt. Wetter) < piemont. il temp; ober ''di zit'' (dt. Zeit). Wailscha, wia piemonteisisch und allji andri romanischi sproche, häd nua as wourd fïr ''Wetter'' und ''Zeit''. Aber au di ganz Luttig isch dyttlig romaanisch gfèrbt. Dr [[Fritz Gysling]] hèd gschrìbe: „Welche Kennzeichen sind es, die in uns den Eindruck erwecken, wir hätten es in Al[agna] mit einer deutlich romanischen Mundart zu tun? Am ohrenfälligsten ist eine starke Palatalisierung […] Dem Italienischen ungewohnte Laute fallen ab oder werden durch artikulatorisch am nächsten stehende ersetzt […] Verschleifungen sind häufig […].“ Zur Syntax hèd r gsait: „Im spontanen Gespräch wird die Umstellung von Verb und Objekt immer häufiger: ''ops’la ts ái'' (Gras mähen)“ usw.<ref>Fritz Gysling: ''Zu einigen Fremdwörtern in der Mundart von Alagna.'' In: ''Wir Walser'' 7/1, 1969, S.&nbsp;16–24, doo S.&nbsp;25.</ref> == Schbroochbyyschbel == ''Wiär häin gholdùd in Dizschù, gfochte in Dizschù ùnd gfriidùd in Dizschù. Wiär schin owèggangge vièrùnzweenzg Joor vam Laan, ds gaanze gschi mi wäälschèm Volĉh ùnd ds gaanze gschwässt dizschu. Myne Mo ischt geere Laanjer, fascht geere! Ond i scheegi nä vièrùndzweenzg Joor häi wèr gleebe ùssèr Laand; mynè Mo isch gschi siibe Joor nel Conggo Bèlga, der isch Fäälmässer. Jùngge Moo ischt èr gschi schiibe Joor nel Conggo Bèlga. Nusch dèrno häiwèr gwèrĉhùd ès aandärs Wèrĉhi, a Borgesesia, nù schi wèr beidi oolti, der hat äischùschääĉhzg ùnd ich ho schäächzg. Ù nosch wèr èn Bitz Gùùèd, ùnd è Bitz Aalpù – ùnd aall schind sch olt Vollĉh! Wir schind hiè ĉheme sto in d oltù Tooge. Ùn nosch dèr Schù tuèt dè, wos èr wil. We dèr wil go sto in d Stadt, gääid èr ùnd schùs tuèd èr hiè sto. Wièr wellji hiè stèrbe, wièr wellji schi värgrobni hiè mid innschi Oolti.'' :(vezeld vù dr Clelia Viotti-Gabbio ane 1958, zidierd bim Zinsli 1968, S. 416f.) == Lueg au == * [[:Kategorie:Artikel_uf_Walsertiitsch|Artikel ùf Laindertitzschu]] == Literatur == * ''Atlante Toponomastico,'' Band 32: ''Alagna Valsesia.'' Hrsg. von Atlante Toponomastico del Piemonte Montano unter der Leitung von Arturo Genre und Lorenzo Massobrio. Turin 2007. * [[Emil Balmer]]: ''Die Walser im Piemont. Vom Leben und von der Sprache der deutschen Ansiedler hinterm Monte Rosa.'' [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern 1949, bes. S.&nbsp;27–104. * [[Karl Bohnenberger]]: ''Die Mundart der Deutschen Walliser im Heimattal und in den Aussenorten.'' Verlag Huber, Frauenfeld 1913 ([[Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik]] 6). * ''Di Laindra schwetzind sette = Così parlano i Walser di Alagna.'' [Testi e filmati DVD: Centro Culturale Walser Gmai]. Associazione Culturale Zeisciu Centro Studi, [Alagna Valsesia] 2010. * [[Elisabetta Fazzini]], Costanza Cigni: ''Vocabolario comparativo dei dialetti Walser in Italia.'' Bd. 1–6. Edizioni dell’Orso, Alessandria 2004–2022 (Alemannica 1, 5, 6, 7, 9, 10). * [[Sergio Maria Gilardino]]: ''I Walser e la loro lingua. Dal grande nord alle alpi. Profilo linguistico, Dizionario della lingua walser di Alagna Valsesia.'' In collaborazione con Peiter Ferraris, Hans Peiter Viotti, con l’ausilio di Kakkali Antonietti, Angela Gagliardini, Emilio Stainer, Marco Stainer. Zeisciu, Alagna Valsesia / Magenta 2008. * [[Giovanni Giordani]]: ''La colonia tedesca di Alagna – Valsersia e il suo dialetto.'' 1. Auflage 1891, 2. Auflage 1927 (Noodrùgg 1982). * ''Guoten tog, chïndi! Manuale didattico per l’apprendimento della lingua titzschu.'' Redaktion: Paola Leonoris und Elena Ronco, mit Unterstützung von Caterina (Kakkali) Antonietti, Pietro (Peiter) Ferraris und Giampiero (Hans Peiter) Viotti. Zeisciu, Alagna 2005. * [[Fritz Gysling]]: ''Zu einigen Fremdwörtern in der Mundart von Alagna.'' In: ''Wir Walser'' 7/1, 1969, S.&nbsp;16–24 (dr Dittel isch ganz ùnneedig bschaide). * [[Rudolf Hotzenköcherle]]: ''Umlautphänomene am Südrand der Germania.'' In: Fragen und Forschungen im Bereich und Umkreis der germanischen Philologie, Festgabe für Theodor Frings zum 70. Geburtstag. Berlin 1956 (Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin, Veröffentlichungen des Instituts für deutsche Sprache und Literatur), S. 221–250. * Rudolf Hotzenköcherle: ''Die südwalserisch-ernetbirgischen Mundarten im Spiegel ihrer Verbalformen.'' In Maria Bindschedel, Rudolf Hotzenköcherle, & Werner Kohlschmidt (Hrsg.), Festschrift für Paul Zinsli, 79–98. [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern 1971. * [[Renato Perinetto]]: ''Consonanze morfologiche nella parlate die Issime (Valle del Lys) e Alagna (Valle Sesia).'' In: ''Augusta'' 1980, S.&nbsp;7–12. * Regione Piemonte (Hrsg.): ''Ourdnome van Im Land. I nomi di luogo di Alagna Valsesia.'' Raccolti da Pietro Ferraris. Il leone verde, Turin 2009. * ''[[Sprachatlas der deutschen Schweiz]].'' Begründet von Heinrich Baumgartner und Rudolf Hotzenköcherle. In Zusammenarbeit mit Konrad Lobeck, Robert Schläpfer, Rudolf Trüb und unter Mitwirkung von Paul Zinsli herausgegeben von Rudolf Hotzenköcherle. 8 Bände, Einführungsband, Abschlussband. [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern bzw. Basel 1962–2003. – D Originaalùfnaame vùm Schbroochatlas cha mer syd 2018 online aaluege: [https://digital.sprachatlas.ch/scans/?ortlist=IT+3&fblist=#page/1/mode/thumb sprachatlas.ch – Alagna]. * [[Paul Zinsli]]: ''Walser Volkstum in der Schweiz, in Vorarlberg, Liechtenstein und Italien.'' Verlag Huber, Frauenfeld 1968 (mid Neiùflaage). == Ainzelnoochwyys == <references /> {{Navigationsleiste Walser}} [[Kategorie:Alemannischer Dialäkt]] [[Kategorie:Walsertiitsch]] {{Läsiger Artikel}} cte9tos7keco7983qce0yng4q4q88mi 1090207 1090206 2026-11-05T15:56:16Z Freigut 8945 /* Woordschaz */ 1090207 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Laindertitzschu}} [[Datei:AlagnaWegweiser2.jpg|mini|rechts|250px|Wegwiiser im Land]] [[Datei:AlagnaWegweiser1.jpg|mini|rechts|250px|Wegwiiser im Land]] [[Datei:Casa walser.jpg|mini|rechts|250px|Walser Hus - Wïtte mu häd aswenn g'lebed im Land]] S '''Laindertitzschu''' isch dr [[Höchstalemannisch|hegschdalemanisch]] Dialäkt vùm [[Alagna Valsesia|Land]]. Es ghèèrd doodrmid zem [[Südwalserdeutsch|Siidwalsertiitsch]]. == Foorschigsgschiichd == Im Land isch e Ùfnaameord vùm [[Sprachatlas der deutschen Schweiz|Schwyzer Schbroochatlas]] gsii (IT 3). D Ùfnaam isch vùm [[Friedrich Gysling|Fritz Gysling]] ùn em [[Rudolf Hotzenköcherle]] im Oktober 1951 gmachd woore. Dr Lannjer [[Giovanni Giordani]] hed vor 1891 e uusfierligi [[Ortsgrammatik]] iber dr Dialekt vùm Land gschriibe: ''La Colonia tedesca di Alagna-Valsesia e il suo dialetto''. Im friene 20. Joorhùnderd hed dr [[Karl Bohnenberger]] Ùfnaame gmachd ùn si in syn [[Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik|BSG]]-Band yyber s Walliser- ùn Walserdytsch integrierd, wù 1913 uusechùù isch. In dr sälbe Zytt hed dr cand.&nbsp;phil. Georgi vù Berlin wele ne Dissertation iber Alagna schryybe, aber är isch vor em Abschlus gschdoorbe (waarschyns im Èèrschde Wäldchrieg gfale).<ref>Sy nid abgschlose Wäärch isch 1919 in s Handschrifdearchiv vù dr Schwyzerische Gselschaft fir [[Volkskunde|Volkskund]] chùù; lueg ''Schweizer Volkskunde'' 9 (1919) 44.</ref> D Uuswäärdig vù sym Wäärch fir s [[Schweizerisches Idiotikon|Schwyzerisch Idiotikon]] hed 1400 Zeedel gee – ùn doodermit isch s e Stùg wyd in des Wèèrderbuech yygange.<ref>''Bericht an das h.&nbsp;eidgen. Departement des Innern und an die h.&nbsp;Regierungen der subventionierenden Kantone über den Gang der Arbeiten am Schweizerdeutschen Idiotikon während des Jahres 1919.'' [Zürich 1920], S.&nbsp;5 ([https://www.idiotikon.ch/Texte/Jahresberichte/Id_Jahresbericht_1919.pdf Digitalisat]).</ref> Schdarch im Fokus ghaa hed Alagna dr Bärner Archivar ùn Schrifdschdeller [[Emil Balmer]]. Sys Buech „Die Walser im Piemont“, wo 1949 uusechùù isch, isch nid zletschd s Resuldaad gsii vo ganz perseenlege Bezieige zue dr Lainder, ùn er schließt sys Wäärch au mid eme lainderdytsche Wèèrderverzaichnis. D Fluurnäme vùm Land hed dr [[Paul Zinsli]] ùf verschiidene Forschigsexkursione ùfgnùù, im Augschte 1957 zäme mid Schtudände, im Juni 1958 mid em [[Paul Scheuermeier]], im Augschte 1961 mid em [[Max Waibel]] ùn em E.&nbsp;Schorno ùn im Juni 1983 mid em [[Heinrich Welf]]. Dr Paul Zinsli hed die Samlig derno ane 1984 in syym Buech „Südwalser Namengut“ verefendligd. 2007 isch dr Alagna-Band vùm „Atlante Toponomastico del Piemonte Montano“ uusechùù – e Biechli, wù d Fluernämen erchläärd ùn si (andersch wie bim Zinsli sym Buech) uf Chaarde lokalisierd. 2009 isch dr ganz eenlig Band ''Ourdnome van Im Land'' usechù.<!-- mir schleierhaft, warum zwei Jahre später eine andere Version herausgegeben wurde, und zwar ausserhalb der genannten Reihe; wie gross die Unterschiede sind, weiss ich noch nicht--> Ane 2008 hed dr [[Sergio Maria Gilardino]], wù an dr Universideed Montreal z Kanada lèèrd, e nèi Wèèrderbuech vùm Laindertitzschu uusebroochd. Midgschafd hed, zäme mid e bar andere, dr [[Emilio Stainer]]. == Schryybwyys== In däm Artikel sin di laindertitzsche Dialektbyyschbel in [[Dieth-Schreibung|Dieth-Schryybig]] gschriibe. Dooderbyy wird dr Buechschdaab <k> fir d Fortis [k] bruucht, <kk> fir d geminierd Fortis [kk] bzw. [k:], fir d Affrikata [kx] wird <kch> gschriibe. == Bsùnderhaide us dr Lutig== *'''Voli Vokal''' :Im Laindertitzschu sin wie in andere Walserdialäkt di vole Vokal in ùùbetoonde Silbe nid abgschwèchd woore. :''Schnoobul'' (dt. Schnaabel), ''Hoomra'' (dt. Hämmer), ''Achär'' (dt. Acker) *'''Entrùndig''' :Wie im Wallisertitsch sin ü, ö, üü, öö, üe ùn öü entrùnded: : ''Tiir'' (dt. Tür), ''Leflji'' (dt. Löffel), ''Hiischär'' (dt. Häuser), ''Chiä'' (dt. Kühe), ''Hai'' (dt. Heu) *'''mhd. î, iu, û''' :Mhd. î, iu ùn û sin wie in alene hegschdalemanische Dialäkt au im Uuslud ùn im Hiatus as Monophthong erhalde. : ''drii'' (dt. drei), ''schnüwe'' (dt. schneien), ''khie'' (dt. fallen), ''nüwe'' (dt. neue), ''buwwa'' (dt. bauen) *'''altalem. iu''' :Wie im Wallisertitsch erschyynd altalem. iu in e Dail Wèèrder as Diphthong. :''taif'' (dt. tief), ''Flaigu'' (dt. Fliege) *'''mhd. â''' :Mhd. â erschyynd as oo. :''Schoof'' (dt. Schaf) *'''mhd. æ, ê, ô''' :Mhd. æ ùn ê erschyyne as ee bzw. eei, mhd. ô as oou. :''schweer'' (dt. schwer), ''Cheeisch'' (dt. Käse), ''Meintog'' (dt. Montag), ''Schneei'' (dt. Schnee), ''Broout'' (dt. Brot) :D Lutig schweer, Cheeisch, Meeintog zaigd, as s Laindertitzschu zue dr weschdlige Siidwalser Dialäkt ghèèrd. *'''Vokaldeenig''' :Wie in dr andere weschdlige Siidwalserdialäkt sin Vokal in Aisilber ùn ùfige Silbe deend. :''Groob''/''Greeber'' (dt. Grab/Gräber), ''Groobe'' (dt. Graben) *'''2./3. Sg. vù mhd. stân, gân''' :Wie im Wallisertitsch erschyyne di 2./3. Sg. vù mhd. stân, gân mid Diphthong : ''du gaischt'' (dt. du gehst), ''er gaid'' (dt. er geht), ''du schtaischt'' (dt. du stehst), ''er schtaid'' (dt. er steht) *'''german. s > sch''' :Wie in andere Walserdialäkt isch s germanisch s in vyyle Wèèrder palatalisierd zue sch. :''indsch'' (dt. uns), ''sakschi'' (dt. sechs), ''schiiban'' (dt. sieben), ''Akschla'' (dt. Achsel), ''Cheisch'' (dt. Käse), ''Hiischär'' (dt. Häuser), ''Iisch'' (dt. Eis), ''Iische'' (dt. Eisen), ''Liisch'' (dt. Läuse), ''liischmu'' (dt. stricken), ''Masch'' (dt. Messe), ''Miisch'' (dt. Mäuse), ''Nooscha'' (dt. Nase), ''Schagascha'' (dt. Sense), ''schelle'' (dt. sollen), ''Schiida'' (dt. Seide). :Im Geegesaz zue andre Walserdialäkt, wù germ. s nùmme palatalisierd isch, wän s im Ahd. im Kontakt zue me i gschdanden isch (vgl. ''indsch'' < ahd. unsih, ünsih), isch germ. im Laindertitzschu au in andre Schdelige palatalisierd (vgl. ''Nooscha'' < ahd. nasa). *'''mhd. -hs''' :Wie im Wallisertitsch erschyynd mhd. -hs as -ks, nid wie in vyyle Schwyzer Dialäkt as –chs: :''sakschi'' (dt. sechs), ''Akschla'' (dt. Achseln) *'''mhd. -nk''' :Mhd. -nk erschyynd wie in andere siidwalserische Dialäkt as -ngch. :''tringchä'' (dt. trinken), ''Bangch'' (Bank) *'''mhd. -rn''' :Wie in andre hegschdalemanische Dialäkt erschyynd mhd. -rn as -re. : ''geere'' (dt. gern), ''Houre/Oure'' (dt. Horn), ''moure'' (dt. morgen) *'''mhd. -rm''' :Wie in andre Walser Dialäkt erschyynd mhd. -rm as -ru :''Dooru'' (dt. Darm), ''Ooru'' (dt. Arm), ''Wuuru'' (dt. Wurm) *'''mhd. ch''' :S ch wird Im Land maischd eender palatal realiserd, d.&nbsp;h. eender wie in dt. ''ich'', au im Aalud ùn nooch velare Vokal: ''Chua'', ''arauchu'' (dt. räuchern) *'''germ. h im Aalud''' : Ùnder em Yyflùs vùm Idalieenisch schwinded germ. h im Aalud dailwyys : ''Aupt'' (dt. Haupt, Kopf), ''Oure'' nääbe ''Houre'' (dt. Horn) *'''Vorsilbe a- vor r''' :Wie im Dialäkt vù [[Rima San Giuseppe|Rimmu]] wird im Laindertitzschu vor r zem Dail e Vorsilb a- gschbroche. : ''arauchu'' (dt. räuchern), ''Arechnung'' (dt. Rechnung), ''Ariffu'' (dt. Rauhreif) *'''Vorsilbe be-/ge-''' :E Bsunderhaid vùm Laindertitzschu isch, as Vorsilbe wie im Dialäkt vù [[Rima San Giuseppe|Rimmu]] oder [[Macugnaga|Makanaa]] be- oder ge- vor Dental nid ganz gschwunde sin, sùndere no as Verschluslud bliibe sin. Noch em Material vùm Schwyzer Schbroochatlas said mer Im Land also wiirgli ''gtrooge'' (dt. getragen), ''gzouche'' (gezogen). Die gnau phonetisch Realisierig vù dääne Konsonantecluster wird allerdings us em SDS-Material nid chlaar. == Substantiv == === Deklination === {| {{prettytable}} |- | ||'''m.''' (schdaarch)|| ||'''m.''' (schwach) || || '''f.''' (schdaarch) || ||| '''f.''' (schwach) || ||'''s.''' (schdaarch) || |- | ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.''' || '''Pl.''' || '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.''' || '''Pl.''' || '''Sg.'''||'''Pl.''' |- | '''Nom.'''|| der Vater || d Vatra|| der Gortu || d Gorte || d Chua || d Chüa || d Watta || d Watte || ds Chind|| d Chindi |- | '''Gen.''' || dsch Vatersch || der Vatru || dsch Gorte || der Gortu || der Chua || der Chüannu || der Wattu || der Wattu || dsch Chindsch || der Chindu |- | '''Dat.''' || dam Vater || da Vatre || dam Gorte || dan Gortu || dar Chua || da Chüanne || dar Wattu || da Wattu || dam Chind || dan Chinde |- | '''Akk.''' || da Vater || d Vatra || dan Gorte || d Gorte || d Chua || d Chüa || d Wattu || d Watte || ds Chind|| d Chindi |- |} === Genitiv === Dr Genitiv wird im Laindertitzschu no in vyyl Fäl bruuchd. *''der Schoo miisch Vettersch'' (dt. der Sohn meines Vetters) *''miisch Vatersch Huusch'' (dt. meines Vaters Haus) *''ds Huusch miisch Vatersch'' (dt. das Haus meines Vaters) *''schich verschicherre der Woorhait'' (dt. sich der Wahrheit versichern) *''schich bdianu dsch Messersch'' (dt. sich des Messers bedienen) === Pluralbildig === ;Maskulina *'''-a''': ''Acher, Achra'' (dt. Acker), ''Diäb, Diäba'' (dt. Dieb), ''Leffil, Leffla'' (dt. Löffel), ''Moo, Manna'' (dt. Mann), ''Muurer, Muurera'' (dt. Maurer), ''Noogal, Noogla'' (dt. Nagel), ''Ooru, Orma'' (dt. Arm), ''Schtai, Schtaina'' (dt. Stein), ''Vater, Vatra'' (dt. Vater) *'''Ùmlud''': ''Hùnd, Hìnd'' (dt. Hund), ''Fuas, Fiäs'' (dt. Fuß), ''Soo, See'' (dt. Sohn), ''Schtokch, Schteckch'' (dt. Stock) *'''-änä''': ''Attu, Attänä'' (dt. Vater), ''Ènnu, Ènnänä'' (dt. Grossvater), ''Eechi, Eechänä'' (dt. Onkel) *'''Sg. -u, Pl. -a''': ''Gortu, Gorte'' (dt. Garten), ''Hoosu, Hoose'' (dt. Hase), ''Hoonu, Hoone'' (dt. Hahn) ;Feminina *'''Sg. a, Pl. -e''': ''Akschla, Akschle'', ''Watta, Watte'' (dt. Schester), ''Zunga, Zunge'' (dt. Zunge) *'''Ùmlud''': ''Chua, Chia'' (dt. Kuh), ''Hand, Händ'' (dt. Hand), ''Hud, Hit'' (dt. Haut), ''Muus, Miisch'' (dt. Maus), *'''Pl. = Sg.''': ''Uur, Uur'' (dt. Uhr), ''Schual, Schual'' (dt. Schule), ''Sind, Sind'' (dt. Sünde) *'''Sg. -i, Pl. -ine''': ''Miili, Miiline'' (dt. Mühle), ''Forwi, Forwine'' (dt. Farbe), ''Dechi, Dechine'' (dt. Decke) ;Neutra *'''-i''': ''Chind, Chindi'' (dt. Kind), ''Imbis, Imbisi'' (dt. Mahlzeit) *'''Sg. -i, Pl. -ini''': ''Watti, Wattini'' (dt. ) *'''Pl. = Sg.''': ''Bai, Bai'' (dt. Bein) *'''-er''': ''Chalb, Chalber'' (dt. Kalb), ''Liäd, Liäder'' (dt. Lied), ''Wiib, Wiiber'' (dt. Frau) *'''Pl. = Sg.''': ''Bai, Bai'' (dt. Bein) *'''-er + Ùmlud''': ''Buach, Biacher'' (dt. Buch) == Pronomina == {| {{prettytable}} |- | || '''ich''' || '''du''' || '''er''' || '''sie''' || '''es''' || '''wir''' || '''ihr''' || '''sie''' |- | '''Nom. '''|| ich, i || du, d || er || schi || is, es, s || wiär, wer || iär, er || schi, sch |- | '''Gen. '''|| miine || diine || schine || iira || schine || iinsche || ewwe || iiru |- | '''Dat. '''|| miär, mer || diär, der || iim, mu || iira, ra || iim, mu || insch, nisch || eww, ne || iini, ni |- | '''Akk. '''|| mich, mi || dich, di || iin, ne || schiju, scha || is, s || insch, nisch || eww, ne || schi, sch |- |} Bi Pronomina wääre no Genitivfoorme bruuchd. :''Ich wil ru auch.'' (dt. Ich will ihrer auch. = Ich will auch von ihnen.) == Adjektiv == ; Deklination schdaarchi Adjetiv {| {{prettytable}} |- | ||'''m.'''|| ||'''w.''' || ||'''s.''' || |- | ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.''' |- | '''Nom.'''|| an guate Vater || guat Vatra || a jungi Watta || jung Watte || as guats Chind || guati Chindi |- | '''Gen.''' || asch guate Vatersch || guater Vatru || ainer jungu Wattu || junger Wattu || as guate Chindsch || guater Chindu |- | '''Dat.''' || ainem guate Vater || guati Vatre || ainer jungu Wattu || jungi Wattu || ainem guate Chind || guati Chinde |- | '''Akk.''' || an guate Vater || guat Vatra || a jung Watta || jung Watte || as guats Chind || guati Chind |- |} ; Deklination schwachi Adjetiv {| {{prettytable}} |- | ||'''m.'''|| ||'''w.''' || ||'''s.''' || |- | ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.''' |- | '''Nom.'''|| der guat Vater || d guate Vatra || d jung Watta || d jungu Watte || ds guat Chind || d guatu Chindi |- | '''Gen.''' || dsch guate Vatersch || der guatu Vatru || der jungu Wattu || der jungu Wattu || dsch guate Chindsch || der guatu Chindi |- | '''Dat.''' || dam guate Vater || dan guati Vatre || dar jungu Wattu || da jungi Wattu || dam guate Chind || dan guati Chinde |- | '''Akk.''' || dan guate Vater || d guatu Vatra || d jung Wattu || d jungu Watte || ds guat Chind || d guatu Chindi |- |} Wie in vyyle hegschdalemanische Dialäkt wääre Adjektiv au prädikativ deklinierd. :''D Aju isch jungi und hìbschi.'' (dt. Die Mutter ist jung und hübsch.) ;Schdaigerig :''jung'', ''jungur'', ''jungscht'' :''läng'', ''längur'', ''längscht'' Suppletiv: ''vil'', ''mei'', ''maischt'' - ''grouss'', ''meir'', ''maischt'' - ''likke'', ''minder'', ''mindschtu'' - ''guat'', ''besser'', ''besschtu'' == Verbkonjugation == === Langverbe === Konjugation vù dr '''schdaarche Verbe''' {| {{prettytable}} |- | '''dt.'''|| ||'''beißen'''|| '''stinken''' || '''sterben''' || '''essen''' || '''laden''' |- | '''Infinitiv'''|| ||bisse || schtingche || schterbe || asse || loode |- | '''Partizip Perfekt''' || || gbìsse || gschtùngche || gschtourbe || kasse || gloode |- |'''Ind. Präs. Sg.'''||'''1.'''|| ich bissi || ich schtingchi || ich schtìrbi || ich issi || ich loodi |- | ||'''2.'''|| du bissescht || du schtingchescht || du schtìrbscht || du issescht || du loodescht |- | ||'''3.'''|| er bisst || er schtiicht || er schtìrbt || er isst || er leed |- |'''Ind. Präs. Pl.'''|| '''1.''' || wiär bissi || wiär schtingchi || wiär schterbi || wiär assi || wiär loodi |- | ||'''2.'''|| iär bissed || iär schtingched || iär schterbed || iär assed || iär looded |- | ||'''3.'''|| schi bissind || schi schtingchind || schi schterbind || schi assind || schi loodind |- |} Konjugation vù dr '''schwache Verbe''' {| {{prettytable}} |- | '''dt.'''|| ||'''stecken'''|| '''machen''' || '''suchen''' |- | '''Infinitiv'''|| || schtekche || machu || suachi |- | '''Partizip Perfekt''' || || gschtekcht || kmachut || gsuacht |- |'''Ind. Präs. Sg.'''||'''1.'''|| ich schtekchi || ich machi || ich suachi |- | ||'''2.'''|| du schtekchscht || du machuscht || du suachescht |- | ||'''3.'''|| er schtekcht || er machud || er suacht |- |'''Ind. Präs. Pl.'''|| '''1.''' || wiär schtekchi || wiär machi || wiär suachi |- | ||'''2.'''|| iär schtekched || iär mached || iär suached |- | ||'''3.'''|| schi schtekchind || schi machind || schi suachind |- |} === Hilfsverbe=== *''schii'' (dt. sein) :Präs. Ind.: ''ich bin'', ''du bischt'', ''er ischt'', ''wiär schiin'', ''iär schiid'', ''schi schind'' :Part Perf.: ''gschi'' :Konj. Präs.: ''ich schigi'', Konj. Prät.: ''ich wäiri'' *''hoo'' (dt. haben) :Präs. Ind.: ''ich hon'', ''du häscht'', ''er häd'', ''wiär hain'', ''iär haid'', ''schi haind'' :Part Perf.: ''ghobe'' :Konj. Präs.: ''ich haigi'', Konj. Prät.: ''ich hatti'' *''tua'' (dt. ) :Präs. Ind.: ''ich tuan'', ''du tuascht'', ''er tuad'', ''wiär tiän'', ''iär tiäd'', ''schi tiänd'' :Part Perf.: ''gtoo'' :Konj. Präs.: ''ich tiäji'', Konj. Prät.: ''ich täti'' === Modalverbe=== *''chenne'' (dt. können) :Präs. Ind.: ''ich chan'', ''du chascht'', ''er chad'', ''wiär chonni'', ''iär chonnd'', ''schi chonnind'' :Part Perf.: ''chenne'' :Konj. Präs.: ''ich chenni'', Konj. Prät.: ''ich cheindi'' *''meege'' (dt. mögen, vgl. ''gmeege'', dt. können) :Präs. Ind.: ''ich maan'', ''du maascht'', ''er maad'', ''wiär mùùn'', ''iär mùùd'', ''schi mùnd'' :Part Perf.: ''meege'' :Konj. Präs.: ''ich meegi'', Konj. Prät.: ''ich mechti'' *''mìässe'' (dt. müssen) :Präs. Ind.: ''ich muas'', ''du muascht/muasuscht'', ''er muas/muasud'', ''wiär muassi'', ''iär muassed'', ''schi muassind'' :Part Perf.: ''mìässe'' :Konj. Präs.: ''ich mìässi'', Konj. Prät.: ''ich meissti'' *''welle'' (dt. wollen) :Präs. Ind.: ''ich wil'', ''du wilt'', ''er wil'', ''wiär welli'', ''iär weld'', ''schi wellind'' :Part Perf.: ''welle'' :Konj. Präs.: ''ich welli'', Konj. Prät.: ''ich wellti'' *''schelle'' (dt. sollen) :Präs. Ind.: ''ich schall'', ''du schallscht'', ''er schall'', ''wiär scholli'', ''iär scholld'', ''schi schollind'' :Part Perf.: ''schelle'' :Konj. Präs.: ''ich schelli'', Konj. Prät.: ''ich schellti'' *''tìrfe/tìrre'' (dt. dürfen) :Präs. Ind.: ''ich taarf/taar'', ''du taafscht/tarscht'', ''er tarf/tar'', ''wiär turfi/turri'', ''iär turfd/turred'', ''schi turfind/turrind'' :Part Perf.: ''tirfe/tirre'' :Konj. Präs.: ''ich tirfi/tirri'', Konj. Prät.: ''ich teirfti'' === Chùùrzverbe=== *''cheme'' (dt. kommen) :Präs. Ind.: ''ich chimi'', ''du chinscht'', ''er chind'', ''wiär chemi'', ''iär chemed'', ''schi chemind'' :Part Perf.: ''cheme'' :Konj. Präs.: ''ich chemi'', Konj. Prät.: ''ich cheimi'' *''foo'' (dt. fangen) :Präs. Ind.: ''ich fon'', ''du foscht'', ''er fod'', ''wiär fein/fanggi'', ''iär feid/fangged'', ''schi feind/fanggind'' :Part Perf.: ''gfange'' :Konj. Präs.: ''ich feiji'' *''gee'' (dt. geben) :Präs. Ind.: ''ich gìbì'', ''du gìscht'', ''er gìd'', ''wiär gaan'', ''iär gaad'', ''schi gaand'' :Part Perf.: ''kee'' :Konj. Präs.: ''ich gibi/geibi'' *''gei'' (dt. nehmen) :Präs. Ind.: ''ich gein'', ''du geischt'', ''er geid'', ''wiär gein'', ''iär geid/geied'', ''schi geind'' :Part Perf.: ''keicht'' :Konj. Präs.: ''ich geiji'' *''goo'' (dt. gehen) :Präs. Ind.: ''ich gon'', ''du gaischt'', ''er gaid'', ''wiär gangi'', ''iär ganged'', ''schi gond'' :Part Perf.: ''kange'' :Konj. Präs.: ''ich gangi'', Konj. Prät.: ''ich gäingi'' *''gsei'' (dt. sehen) :Präs. Ind.: ''ich gsian'', ''du gsiascht'', ''er gsiad'', ''wiär gsein'', ''iär gseid'', ''schi gseind'' :Part Perf.: ''gsei'' *''loo'' (dt. lassen) :Präs. Ind.: ''ich loon'', ''du looscht'', ''er lood'', ''wiär lein'', ''iär leid'', ''schi leind'' :Part Perf.: ''gloo'' :Konj. Präs.: ''ich leiji'' *''schtoo'' (dt. stehen) :Präs. Ind.: ''ich schtoon'', ''du schtaischt'', ''er schtaid'', ''wiär schtandi'', ''iär schtanded'', ''schi schtond'' :Part Perf.: ''gschtande'' :Konj. Präs.: ''ich schtandi'', Konj. Prät.: ''ich schtäindi'' *''ziä'' (dt. ziehen) :Präs. Ind.: ''ich ziän'', ''du ziänscht'', ''er ziäd'', ''wiär ziän'', ''iär ziäd'', ''schi ziänd'' :Part Perf.: ''gzouche'' :Konj. Präs.: ''ich ziäji'', Konj. Prät.: ''ich zouchi'' === «Gerundium» (Infinitiv II) === Andersch wi im Wallisertitsch gid s im Laindertitzschu bi dr Chùùrzverbe nooch dr Infinitivpartikel ''z'' no ne bsùnderigi Form fir dr Infinitiv, wù uf s midelhoochdydsch Gerundium zruggood. :''z feen'' (dt. zu fangen) vs. Inf. ''foo'' (dt. fangen); ''z hänn (z heen?)'' (dt. zu haben) vs. Inf. ''hoo'' (dt. haben); ''z gschein'' (dt. zu sehen) vs. Inf. ''gschei'' (dt. sehen); ''z leen'' (dt. zu lassen) vs. Inf. ''loo'' (dt. lassen); ''z schleen'' (dt. zu schlagen) vs. Inf. ''schloo'' (dt. schlagen); ''z schyn'' (dt. zu sein) vs. Inf. ''schy'' (dt. sein); ''z tiän'' (dt. zu tun) vs. Inf. ''tua'' (dt. tun) === Zwifolts Partizip === Ds partizip perfekt ist in laindertitzschu zwifolts: aktivs und passivs.<br> Bispïlj:<br> :''Ich hon ds Werch '''gmachud''''' (aktiv), ober: ''Ds Werch ist gsi '''gmachuts''''' (passiv).<br> :''Du häst an Äpfil '''ggasse''''' (aktiv), ober: ''Der Äpfil ist vam chind '''ggassne''''' (passiv) == Woordbildig== Bim Diminutiv gid s wie in vyyle Walliser ùn Walser Dialäkt verschiideni Suffix: *'''-i''': ''Chatzi'', ''Soogi'' *'''-li''': ''Fingerli'', ''Vogelti'' *'''-si''': ''Hundsi'', ''Reidsi'', *'''-ji''': ''Hookji'', ''Trougji'' *'''-elti''': ''Vergelti'' == Woordschaz == ;Wùchedääg ''Meintog'', ''Ziischtog'', ''Mittwuchu'', ''Froontog'', ''Friitog'', ''Samschtog'', ''Schunnatog'' ;Wèèrder, wù in in andere Bied sùnschd maischd uusgschdoorbe sin *''Bruach'' (dt. Hose) vgl. gallisch ''bracha''* *''schummi'' (dt. einige) vgl. englisch ''some'' *''untcheede'' (dt. antworten) *''huuru'' (dt. jauchzen) ;Wèèrder, wù sich e aldi Bedydig ghalde hed *''Houschi'' (dt. Strümpfe) *''jutze'' (dt. rufen) ;Sùnschdigi bsùnderi Wèèrder *''Gìrgentsch'' (dt. Vogelbeere) *''Straffel'' (dt. Heuschrecke) *''[[Tagfalter|Pfiffuntrilla]]'' (dt. Schmetterling) *''Zanggal'' (dt. Heupferd) *''likke'' (dt. klein) *''fiiru'' (dt. kochen) *''der grouss Moonud'' (dt. Januar) *''der lik Moonud'' (dt. Februar) *''Holdmoo'' (dt. Geliebter) *''Holdwiib'' (dt. Geliebte) *''Ettru'' (dt. Onkel) *''Watta'' (dt. Schwester) == Yyflis us em Romanisch == *''Artuffule'' (dt. Kartoffeln) < piemont. tartùfoli <!-- sicher? vgl. alem. bûche «waschen», aber woher in beiden Fällen das -ou-?) *''Gbouch'' (dt. Wäsche) < piemont. bugàn (vgl. ital. bugato) --> *''Griifle'' (dt. Preiselbeere) < piemont. grivle *''proprio'' (dt. wirklich) < ital. proprio *''Pummi'' (dt. Apfel) < piemont. pom *''Rubinettji'' (dt. Wasserhahn) < piemont. rubinèt *''ds Zid'' (dt. Wetter) < piemont. il temp; ober ''di zit'' (dt. Zeit). Wailscha, wia piemonteisisch und allji andri romanischi sproche, häd nua as wourd fïr ''Wetter'' und ''Zeit''. Aber au di ganz Luttig isch dyttlig romaanisch gfèrbt. Dr [[Fritz Gysling]] hèd gschrìbe: „Welche Kennzeichen sind es, die in uns den Eindruck erwecken, wir hätten es in Al[agna] mit einer deutlich romanischen Mundart zu tun? Am ohrenfälligsten ist eine starke Palatalisierung […] Dem Italienischen ungewohnte Laute fallen ab oder werden durch artikulatorisch am nächsten stehende ersetzt […] Verschleifungen sind häufig […].“ Zur Syntax hèd r gsait: „Im spontanen Gespräch wird die Umstellung von Verb und Objekt immer häufiger: ''ops’la ts ái'' (Gras mähen)“ usw.<ref>Fritz Gysling: ''Zu einigen Fremdwörtern in der Mundart von Alagna.'' In: ''Wir Walser'' 7/1, 1969, S.&nbsp;16–24, doo S.&nbsp;25.</ref> == Schbroochbyyschbel == ''Wiär häin gholdùd in Dizschù, gfochte in Dizschù ùnd gfriidùd in Dizschù. Wiär schin owèggangge vièrùnzweenzg Joor vam Laan, ds gaanze gschi mi wäälschèm Volĉh ùnd ds gaanze gschwässt dizschu. Myne Mo ischt geere Laanjer, fascht geere! Ond i scheegi nä vièrùndzweenzg Joor häi wèr gleebe ùssèr Laand; mynè Mo isch gschi siibe Joor nel Conggo Bèlga, der isch Fäälmässer. Jùngge Moo ischt èr gschi schiibe Joor nel Conggo Bèlga. Nusch dèrno häiwèr gwèrĉhùd ès aandärs Wèrĉhi, a Borgesesia, nù schi wèr beidi oolti, der hat äischùschääĉhzg ùnd ich ho schäächzg. Ù nosch wèr èn Bitz Gùùèd, ùnd è Bitz Aalpù – ùnd aall schind sch olt Vollĉh! Wir schind hiè ĉheme sto in d oltù Tooge. Ùn nosch dèr Schù tuèt dè, wos èr wil. We dèr wil go sto in d Stadt, gääid èr ùnd schùs tuèd èr hiè sto. Wièr wellji hiè stèrbe, wièr wellji schi värgrobni hiè mid innschi Oolti.'' :(vezeld vù dr Clelia Viotti-Gabbio ane 1958, zidierd bim Zinsli 1968, S. 416f.) == Lueg au == * [[:Kategorie:Artikel_uf_Walsertiitsch|Artikel ùf Laindertitzschu]] == Literatur == * ''Atlante Toponomastico,'' Band 32: ''Alagna Valsesia.'' Hrsg. von Atlante Toponomastico del Piemonte Montano unter der Leitung von Arturo Genre und Lorenzo Massobrio. Turin 2007. * [[Emil Balmer]]: ''Die Walser im Piemont. Vom Leben und von der Sprache der deutschen Ansiedler hinterm Monte Rosa.'' [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern 1949, bes. S.&nbsp;27–104. * [[Karl Bohnenberger]]: ''Die Mundart der Deutschen Walliser im Heimattal und in den Aussenorten.'' Verlag Huber, Frauenfeld 1913 ([[Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik]] 6). * ''Di Laindra schwetzind sette = Così parlano i Walser di Alagna.'' [Testi e filmati DVD: Centro Culturale Walser Gmai]. Associazione Culturale Zeisciu Centro Studi, [Alagna Valsesia] 2010. * [[Elisabetta Fazzini]], Costanza Cigni: ''Vocabolario comparativo dei dialetti Walser in Italia.'' Bd. 1–6. Edizioni dell’Orso, Alessandria 2004–2022 (Alemannica 1, 5, 6, 7, 9, 10). * [[Sergio Maria Gilardino]]: ''I Walser e la loro lingua. Dal grande nord alle alpi. Profilo linguistico, Dizionario della lingua walser di Alagna Valsesia.'' In collaborazione con Peiter Ferraris, Hans Peiter Viotti, con l’ausilio di Kakkali Antonietti, Angela Gagliardini, Emilio Stainer, Marco Stainer. Zeisciu, Alagna Valsesia / Magenta 2008. * [[Giovanni Giordani]]: ''La colonia tedesca di Alagna – Valsersia e il suo dialetto.'' 1. Auflage 1891, 2. Auflage 1927 (Noodrùgg 1982). * ''Guoten tog, chïndi! Manuale didattico per l’apprendimento della lingua titzschu.'' Redaktion: Paola Leonoris und Elena Ronco, mit Unterstützung von Caterina (Kakkali) Antonietti, Pietro (Peiter) Ferraris und Giampiero (Hans Peiter) Viotti. Zeisciu, Alagna 2005. * [[Fritz Gysling]]: ''Zu einigen Fremdwörtern in der Mundart von Alagna.'' In: ''Wir Walser'' 7/1, 1969, S.&nbsp;16–24 (dr Dittel isch ganz ùnneedig bschaide). * [[Rudolf Hotzenköcherle]]: ''Umlautphänomene am Südrand der Germania.'' In: Fragen und Forschungen im Bereich und Umkreis der germanischen Philologie, Festgabe für Theodor Frings zum 70. Geburtstag. Berlin 1956 (Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin, Veröffentlichungen des Instituts für deutsche Sprache und Literatur), S. 221–250. * Rudolf Hotzenköcherle: ''Die südwalserisch-ernetbirgischen Mundarten im Spiegel ihrer Verbalformen.'' In Maria Bindschedel, Rudolf Hotzenköcherle, & Werner Kohlschmidt (Hrsg.), Festschrift für Paul Zinsli, 79–98. [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern 1971. * [[Renato Perinetto]]: ''Consonanze morfologiche nella parlate die Issime (Valle del Lys) e Alagna (Valle Sesia).'' In: ''Augusta'' 1980, S.&nbsp;7–12. * Regione Piemonte (Hrsg.): ''Ourdnome van Im Land. I nomi di luogo di Alagna Valsesia.'' Raccolti da Pietro Ferraris. Il leone verde, Turin 2009. * ''[[Sprachatlas der deutschen Schweiz]].'' Begründet von Heinrich Baumgartner und Rudolf Hotzenköcherle. In Zusammenarbeit mit Konrad Lobeck, Robert Schläpfer, Rudolf Trüb und unter Mitwirkung von Paul Zinsli herausgegeben von Rudolf Hotzenköcherle. 8 Bände, Einführungsband, Abschlussband. [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern bzw. Basel 1962–2003. – D Originaalùfnaame vùm Schbroochatlas cha mer syd 2018 online aaluege: [https://digital.sprachatlas.ch/scans/?ortlist=IT+3&fblist=#page/1/mode/thumb sprachatlas.ch – Alagna]. * [[Paul Zinsli]]: ''Walser Volkstum in der Schweiz, in Vorarlberg, Liechtenstein und Italien.'' Verlag Huber, Frauenfeld 1968 (mid Neiùflaage). == Ainzelnoochwyys == <references /> {{Navigationsleiste Walser}} [[Kategorie:Alemannischer Dialäkt]] [[Kategorie:Walsertiitsch]] {{Läsiger Artikel}} 80p5e1whmgr8j0q6npd947vjqj9asdg 1090208 1090207 2026-11-05T16:04:01Z Freigut 8945 1090208 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Laindertitzschu}} [[Datei:AlagnaWegweiser2.jpg|mini|rechts|250px|Wegwiiser im Land]] [[Datei:AlagnaWegweiser1.jpg|mini|rechts|250px|Wegwiiser im Land]] [[Datei:Casa walser.jpg|mini|rechts|250px|Walser Hus - Wïtte mu häd aswenn g'lebed im Land]] S '''Laindertitzschu''' isch dr [[Höchstalemannisch|hegschdalemanisch]] Dialäkt vùm [[Alagna Valsesia|Land]]. Es ghèèrd doodrmid zem [[Südwalserdeutsch|Siidwalsertiitsch]]. == Foorschigsgschiichd == Im Land isch e Ùfnaameord vùm [[Sprachatlas der deutschen Schweiz|Schwyzer Schbroochatlas]] gsii (IT 3). D Ùfnaam isch vùm [[Friedrich Gysling|Fritz Gysling]] ùn em [[Rudolf Hotzenköcherle]] im Oktober 1951 gmachd woore. Dr Lannjer [[Giovanni Giordani]] hed vor 1891 e uusfierligi [[Ortsgrammatik]] iber dr Dialekt vùm Land gschriibe: ''La Colonia tedesca di Alagna-Valsesia e il suo dialetto''. Im friene 20. Joorhùnderd hed dr [[Karl Bohnenberger]] Ùfnaame gmachd ùn si in syn [[Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik|BSG]]-Band yyber s Walliser- ùn Walserdytsch integrierd, wù 1913 uusechùù isch. In dr sälbe Zytt hed dr cand.&nbsp;phil. Georgi vù Berlin wele ne Dissertation iber Alagna schryybe, aber är isch vor em Abschlus gschdoorbe (waarschyns im Èèrschde Wäldchrieg gfale).<ref>Sy nid abgschlose Wäärch isch 1919 in s Handschrifdearchiv vù dr Schwyzerische Gselschaft fir [[Volkskunde|Volkskund]] chùù; lueg ''Schweizer Volkskunde'' 9 (1919) 44.</ref> D Uuswäärdig vù sym Wäärch fir s [[Schweizerisches Idiotikon|Schwyzerisch Idiotikon]] hed 1400 Zeedel gee – ùn doodermit isch s e Stùg wyd in des Wèèrderbuech yygange.<ref>''Bericht an das h.&nbsp;eidgen. Departement des Innern und an die h.&nbsp;Regierungen der subventionierenden Kantone über den Gang der Arbeiten am Schweizerdeutschen Idiotikon während des Jahres 1919.'' [Zürich 1920], S.&nbsp;5 ([https://www.idiotikon.ch/Texte/Jahresberichte/Id_Jahresbericht_1919.pdf Digitalisat]).</ref> Schdarch im Fokus ghaa hed Alagna dr Bärner Archivar ùn Schrifdschdeller [[Emil Balmer]]. Sys Buech „Die Walser im Piemont“, wo 1949 uusechùù isch, isch nid zletschd s Resuldaad gsii vo ganz perseenlege Bezieige zue dr Lainder, ùn er schließt sys Wäärch au mid eme lainderdytsche Wèèrderverzaichnis. D Fluurnäme vùm Land hed dr [[Paul Zinsli]] ùf verschiidene Forschigsexkursione ùfgnùù, im Augschte 1957 zäme mid Schtudände, im Juni 1958 mid em [[Paul Scheuermeier]], im Augschte 1961 mid em [[Max Waibel]] ùn em E.&nbsp;Schorno ùn im Juni 1983 mid em [[Heinrich Welf]]. Dr Paul Zinsli hed die Samlig derno ane 1984 in syym Buech „Südwalser Namengut“ verefendligd. 2007 isch dr Alagna-Band vùm „Atlante Toponomastico del Piemonte Montano“ uusechùù – e Biechli, wù d Fluernämen erchläärd ùn si (andersch wie bim Zinsli sym Buech) uf Chaarde lokalisierd. 2009 isch dr ganz eenlig Band ''Ourdnome van Im Land'' usechù.<!-- mir schleierhaft, warum zwei Jahre später eine andere Version herausgegeben wurde, und zwar ausserhalb der genannten Reihe; wie gross die Unterschiede sind, weiss ich noch nicht--> Ane 2008 hed dr [[Sergio Maria Gilardino]], wù an dr Universideed Montreal z Kanada lèèrd, e nèi Wèèrderbuech vùm Laindertitzschu uusebroochd. Midgschafd hed, zäme mid e bar andere, dr [[Emilio Stainer]]. == Schryybwyys== In däm Artikel sin di laindertitzsche Dialektbyyschbel in [[Dieth-Schreibung|Dieth-Schryybig]] gschriibe. Dooderbyy wird dr Buechschdaab <k> fir d Fortis [k] bruucht, <kk> fir d geminierd Fortis [kk] bzw. [k:], fir d Affrikata [kx] wird <kch> gschriibe. == Bsùnderhaide us dr Lutig== *'''Voli Vokal''' :Im Laindertitzschu sin wie in andere Walserdialäkt di vole Vokal in ùùbetoonde Silbe nid abgschwèchd woore. :''Schnoobul'' (dt. Schnaabel), ''Hoomra'' (dt. Hämmer), ''Achär'' (dt. Acker) *'''Entrùndig''' :Wie im Wallisertitsch sin ü, ö, üü, öö, üe ùn öü entrùnded: : ''Tiir'' (dt. Tür), ''Leflji'' (dt. Löffel), ''Hiischär'' (dt. Häuser), ''Chiä'' (dt. Kühe), ''Hai'' (dt. Heu) *'''mhd. î, iu, û''' :Mhd. î, iu ùn û sin wie in alene hegschdalemanische Dialäkt au im Uuslud ùn im Hiatus as Monophthong erhalde. : ''drii'' (dt. drei), ''schnüwe'' (dt. schneien), ''khie'' (dt. fallen), ''nüwe'' (dt. neue), ''buwwa'' (dt. bauen) *'''altalem. iu''' :Wie im Wallisertitsch erschyynd altalem. iu in e Dail Wèèrder as Diphthong. :''taif'' (dt. tief), ''Flaigu'' (dt. Fliege) *'''mhd. â''' :Mhd. â erschyynd as oo. :''Schoof'' (dt. Schaf) *'''mhd. æ, ê, ô''' :Mhd. æ ùn ê erschyyne as ee bzw. eei, mhd. ô as oou. :''schweer'' (dt. schwer), ''Cheeisch'' (dt. Käse), ''Meintog'' (dt. Montag), ''Schneei'' (dt. Schnee), ''Broout'' (dt. Brot) :D Lutig schweer, Cheeisch, Meeintog zaigd, as s Laindertitzschu zue dr weschdlige Siidwalser Dialäkt ghèèrd. *'''Vokaldeenig''' :Wie in dr andere weschdlige Siidwalserdialäkt sin Vokal in Aisilber ùn ùfige Silbe deend. :''Groob''/''Greeber'' (dt. Grab/Gräber), ''Groobe'' (dt. Graben) *'''2./3. Sg. vù mhd. stân, gân''' :Wie im Wallisertitsch erschyyne di 2./3. Sg. vù mhd. stân, gân mid Diphthong : ''du gaischt'' (dt. du gehst), ''er gaid'' (dt. er geht), ''du schtaischt'' (dt. du stehst), ''er schtaid'' (dt. er steht) *'''german. s > sch''' :Wie in andere Walserdialäkt isch s germanisch s in vyyle Wèèrder palatalisierd zue sch. :''indsch'' (dt. uns), ''sakschi'' (dt. sechs), ''schiiban'' (dt. sieben), ''Akschla'' (dt. Achsel), ''Cheisch'' (dt. Käse), ''Hiischär'' (dt. Häuser), ''Iisch'' (dt. Eis), ''Iische'' (dt. Eisen), ''Liisch'' (dt. Läuse), ''liischmu'' (dt. stricken), ''Masch'' (dt. Messe), ''Miisch'' (dt. Mäuse), ''Nooscha'' (dt. Nase), ''Schagascha'' (dt. Sense), ''schelle'' (dt. sollen), ''Schiida'' (dt. Seide). :Im Geegesaz zue andre Walserdialäkt, wù germ. s nùmme palatalisierd isch, wän s im Ahd. im Kontakt zue me i gschdanden isch (vgl. ''indsch'' < ahd. unsih, ünsih), isch germ. im Laindertitzschu au in andre Schdelige palatalisierd (vgl. ''Nooscha'' < ahd. nasa). *'''mhd. -hs''' :Wie im Wallisertitsch erschyynd mhd. -hs as -ks, nid wie in vyyle Schwyzer Dialäkt as –chs: :''sakschi'' (dt. sechs), ''Akschla'' (dt. Achseln) *'''mhd. -nk''' :Mhd. -nk erschyynd wie in andere siidwalserische Dialäkt as -ngch. :''tringchä'' (dt. trinken), ''Bangch'' (Bank) *'''mhd. -rn''' :Wie in andre hegschdalemanische Dialäkt erschyynd mhd. -rn as -re. : ''geere'' (dt. gern), ''Houre/Oure'' (dt. Horn), ''moure'' (dt. morgen) *'''mhd. -rm''' :Wie in andre Walser Dialäkt erschyynd mhd. -rm as -ru :''Dooru'' (dt. Darm), ''Ooru'' (dt. Arm), ''Wuuru'' (dt. Wurm) *'''mhd. ch''' :S ch wird Im Land maischd eender palatal realiserd, d.&nbsp;h. eender wie in dt. ''ich'', au im Aalud ùn nooch velare Vokal: ''Chua'', ''arauchu'' (dt. räuchern) *'''germ. h im Aalud''' : Ùnder em Yyflùs vùm Idalieenisch schwinded germ. h im Aalud dailwyys : ''Aupt'' (dt. Haupt, Kopf), ''Oure'' nääbe ''Houre'' (dt. Horn) *'''Vorsilbe a- vor r''' :Wie im Dialäkt vù [[Rima San Giuseppe|Rimmu]] wird im Laindertitzschu vor r zem Dail e Vorsilb a- gschbroche. : ''arauchu'' (dt. räuchern), ''Arechnung'' (dt. Rechnung), ''Ariffu'' (dt. Rauhreif) *'''Vorsilbe be-/ge-''' :E Bsunderhaid vùm Laindertitzschu isch, as Vorsilbe wie im Dialäkt vù [[Rima San Giuseppe|Rimmu]] oder [[Macugnaga|Makanaa]] be- oder ge- vor Dental nid ganz gschwunde sin, sùndere no as Verschluslud bliibe sin. Noch em Material vùm Schwyzer Schbroochatlas said mer Im Land also wiirgli ''gtrooge'' (dt. getragen), ''gzouche'' (gezogen). Die gnau phonetisch Realisierig vù dääne Konsonantecluster wird allerdings us em SDS-Material nid chlaar. == Substantiv == === Deklination === {| {{prettytable}} |- | ||'''m.''' (schdaarch)|| ||'''m.''' (schwach) || || '''f.''' (schdaarch) || ||| '''f.''' (schwach) || ||'''s.''' (schdaarch) || |- | ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.''' || '''Pl.''' || '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.''' || '''Pl.''' || '''Sg.'''||'''Pl.''' |- | '''Nom.'''|| der Vater || d Vatra|| der Gortu || d Gorte || d Chua || d Chüa || d Watta || d Watte || ds Chind|| d Chindi |- | '''Gen.''' || dsch Vatersch || der Vatru || dsch Gorte || der Gortu || der Chua || der Chüannu || der Wattu || der Wattu || dsch Chindsch || der Chindu |- | '''Dat.''' || dam Vater || da Vatre || dam Gorte || dan Gortu || dar Chua || da Chüanne || dar Wattu || da Wattu || dam Chind || dan Chinde |- | '''Akk.''' || da Vater || d Vatra || dan Gorte || d Gorte || d Chua || d Chüa || d Wattu || d Watte || ds Chind|| d Chindi |- |} === Genitiv === Dr Genitiv wird im Laindertitzschu no in vyyl Fäl bruuchd. *''der Schoo miisch Vettersch'' (dt. der Sohn meines Vetters) *''miisch Vatersch Huusch'' (dt. meines Vaters Haus) *''ds Huusch miisch Vatersch'' (dt. das Haus meines Vaters) *''schich verschicherre der Woorhait'' (dt. sich der Wahrheit versichern) *''schich bdianu dsch Messersch'' (dt. sich des Messers bedienen) === Pluralbildig === ;Maskulina *'''-a''': ''Acher, Achra'' (dt. Acker), ''Diäb, Diäba'' (dt. Dieb), ''Leffil, Leffla'' (dt. Löffel), ''Moo, Manna'' (dt. Mann), ''Muurer, Muurera'' (dt. Maurer), ''Noogal, Noogla'' (dt. Nagel), ''Ooru, Orma'' (dt. Arm), ''Schtai, Schtaina'' (dt. Stein), ''Vater, Vatra'' (dt. Vater) *'''Ùmlud''': ''Hùnd, Hìnd'' (dt. Hund), ''Fuas, Fiäs'' (dt. Fuß), ''Soo, See'' (dt. Sohn), ''Schtokch, Schteckch'' (dt. Stock) *'''-änä''': ''Attu, Attänä'' (dt. Vater), ''Ènnu, Ènnänä'' (dt. Grossvater), ''Eechi, Eechänä'' (dt. Onkel) *'''Sg. -u, Pl. -a''': ''Gortu, Gorte'' (dt. Garten), ''Hoosu, Hoose'' (dt. Hase), ''Hoonu, Hoone'' (dt. Hahn) ;Feminina *'''Sg. a, Pl. -e''': ''Akschla, Akschle'', ''Watta, Watte'' (dt. Schester), ''Zunga, Zunge'' (dt. Zunge) *'''Ùmlud''': ''Chua, Chia'' (dt. Kuh), ''Hand, Händ'' (dt. Hand), ''Hud, Hit'' (dt. Haut), ''Muus, Miisch'' (dt. Maus), *'''Pl. = Sg.''': ''Uur, Uur'' (dt. Uhr), ''Schual, Schual'' (dt. Schule), ''Sind, Sind'' (dt. Sünde) *'''Sg. -i, Pl. -ine''': ''Miili, Miiline'' (dt. Mühle), ''Forwi, Forwine'' (dt. Farbe), ''Dechi, Dechine'' (dt. Decke) ;Neutra *'''-i''': ''Chind, Chindi'' (dt. Kind), ''Imbis, Imbisi'' (dt. Mahlzeit) *'''Sg. -i, Pl. -ini''': ''Watti, Wattini'' (dt. ) *'''Pl. = Sg.''': ''Bai, Bai'' (dt. Bein) *'''-er''': ''Chalb, Chalber'' (dt. Kalb), ''Liäd, Liäder'' (dt. Lied), ''Wiib, Wiiber'' (dt. Frau) *'''Pl. = Sg.''': ''Bai, Bai'' (dt. Bein) *'''-er + Ùmlud''': ''Buach, Biacher'' (dt. Buch) == Pronomina == {| {{prettytable}} |- | || '''ich''' || '''du''' || '''er''' || '''sie''' || '''es''' || '''wir''' || '''ihr''' || '''sie''' |- | '''Nom. '''|| ich, i || du, d || er || schi || is, es, s || wiär, wer || iär, er || schi, sch |- | '''Gen. '''|| miine || diine || schine || iira || schine || iinsche || ewwe || iiru |- | '''Dat. '''|| miär, mer || diär, der || iim, mu || iira, ra || iim, mu || insch, nisch || eww, ne || iini, ni |- | '''Akk. '''|| mich, mi || dich, di || iin, ne || schiju, scha || is, s || insch, nisch || eww, ne || schi, sch |- |} Bi Pronomina wääre no Genitivfoorme bruuchd. :''Ich wil ru auch.'' (dt. Ich will ihrer auch. = Ich will auch von ihnen.) == Adjektiv == ; Deklination schdaarchi Adjetiv {| {{prettytable}} |- | ||'''m.'''|| ||'''w.''' || ||'''s.''' || |- | ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.''' |- | '''Nom.'''|| an guate Vater || guat Vatra || a jungi Watta || jung Watte || as guats Chind || guati Chindi |- | '''Gen.''' || asch guate Vatersch || guater Vatru || ainer jungu Wattu || junger Wattu || as guate Chindsch || guater Chindu |- | '''Dat.''' || ainem guate Vater || guati Vatre || ainer jungu Wattu || jungi Wattu || ainem guate Chind || guati Chinde |- | '''Akk.''' || an guate Vater || guat Vatra || a jung Watta || jung Watte || as guats Chind || guati Chind |- |} ; Deklination schwachi Adjetiv {| {{prettytable}} |- | ||'''m.'''|| ||'''w.''' || ||'''s.''' || |- | ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.''' |- | '''Nom.'''|| der guat Vater || d guate Vatra || d jung Watta || d jungu Watte || ds guat Chind || d guatu Chindi |- | '''Gen.''' || dsch guate Vatersch || der guatu Vatru || der jungu Wattu || der jungu Wattu || dsch guate Chindsch || der guatu Chindi |- | '''Dat.''' || dam guate Vater || dan guati Vatre || dar jungu Wattu || da jungi Wattu || dam guate Chind || dan guati Chinde |- | '''Akk.''' || dan guate Vater || d guatu Vatra || d jung Wattu || d jungu Watte || ds guat Chind || d guatu Chindi |- |} Wie in vyyle hegschdalemanische Dialäkt wääre Adjektiv au prädikativ deklinierd. :''D Aju isch jungi und hìbschi.'' (dt. Die Mutter ist jung und hübsch.) ;Schdaigerig :''jung'', ''jungur'', ''jungscht'' :''läng'', ''längur'', ''längscht'' Suppletiv: ''vil'', ''mei'', ''maischt'' - ''grouss'', ''meir'', ''maischt'' - ''likke'', ''minder'', ''mindschtu'' - ''guat'', ''besser'', ''besschtu'' == Verbkonjugation == === Langverbe === Konjugation vù dr '''schdaarche Verbe''' {| {{prettytable}} |- | '''dt.'''|| ||'''beißen'''|| '''stinken''' || '''sterben''' || '''essen''' || '''laden''' |- | '''Infinitiv'''|| ||bisse || schtingche || schterbe || asse || loode |- | '''Partizip Perfekt''' || || gbìsse || gschtùngche || gschtourbe || kasse || gloode |- |'''Ind. Präs. Sg.'''||'''1.'''|| ich bissi || ich schtingchi || ich schtìrbi || ich issi || ich loodi |- | ||'''2.'''|| du bissescht || du schtingchescht || du schtìrbscht || du issescht || du loodescht |- | ||'''3.'''|| er bisst || er schtiicht || er schtìrbt || er isst || er leed |- |'''Ind. Präs. Pl.'''|| '''1.''' || wiär bissi || wiär schtingchi || wiär schterbi || wiär assi || wiär loodi |- | ||'''2.'''|| iär bissed || iär schtingched || iär schterbed || iär assed || iär looded |- | ||'''3.'''|| schi bissind || schi schtingchind || schi schterbind || schi assind || schi loodind |- |} Konjugation vù dr '''schwache Verbe''' {| {{prettytable}} |- | '''dt.'''|| ||'''stecken'''|| '''machen''' || '''suchen''' |- | '''Infinitiv'''|| || schtekche || machu || suachi |- | '''Partizip Perfekt''' || || gschtekcht || kmachut || gsuacht |- |'''Ind. Präs. Sg.'''||'''1.'''|| ich schtekchi || ich machi || ich suachi |- | ||'''2.'''|| du schtekchscht || du machuscht || du suachescht |- | ||'''3.'''|| er schtekcht || er machud || er suacht |- |'''Ind. Präs. Pl.'''|| '''1.''' || wiär schtekchi || wiär machi || wiär suachi |- | ||'''2.'''|| iär schtekched || iär mached || iär suached |- | ||'''3.'''|| schi schtekchind || schi machind || schi suachind |- |} === Hilfsverbe=== *''schii'' (dt. sein) :Präs. Ind.: ''ich bin'', ''du bischt'', ''er ischt'', ''wiär schiin'', ''iär schiid'', ''schi schind'' :Part Perf.: ''gschi'' :Konj. Präs.: ''ich schigi'', Konj. Prät.: ''ich wäiri'' *''hoo'' (dt. haben) :Präs. Ind.: ''ich hon'', ''du häscht'', ''er häd'', ''wiär hain'', ''iär haid'', ''schi haind'' :Part Perf.: ''ghobe'' :Konj. Präs.: ''ich haigi'', Konj. Prät.: ''ich hatti'' *''tua'' (dt. ) :Präs. Ind.: ''ich tuan'', ''du tuascht'', ''er tuad'', ''wiär tiän'', ''iär tiäd'', ''schi tiänd'' :Part Perf.: ''gtoo'' :Konj. Präs.: ''ich tiäji'', Konj. Prät.: ''ich täti'' === Modalverbe=== *''chenne'' (dt. können) :Präs. Ind.: ''ich chan'', ''du chascht'', ''er chad'', ''wiär chonni'', ''iär chonnd'', ''schi chonnind'' :Part Perf.: ''chenne'' :Konj. Präs.: ''ich chenni'', Konj. Prät.: ''ich cheindi'' *''meege'' (dt. mögen, vgl. ''gmeege'', dt. können) :Präs. Ind.: ''ich maan'', ''du maascht'', ''er maad'', ''wiär mùùn'', ''iär mùùd'', ''schi mùnd'' :Part Perf.: ''meege'' :Konj. Präs.: ''ich meegi'', Konj. Prät.: ''ich mechti'' *''mìässe'' (dt. müssen) :Präs. Ind.: ''ich muas'', ''du muascht/muasuscht'', ''er muas/muasud'', ''wiär muassi'', ''iär muassed'', ''schi muassind'' :Part Perf.: ''mìässe'' :Konj. Präs.: ''ich mìässi'', Konj. Prät.: ''ich meissti'' *''welle'' (dt. wollen) :Präs. Ind.: ''ich wil'', ''du wilt'', ''er wil'', ''wiär welli'', ''iär weld'', ''schi wellind'' :Part Perf.: ''welle'' :Konj. Präs.: ''ich welli'', Konj. Prät.: ''ich wellti'' *''schelle'' (dt. sollen) :Präs. Ind.: ''ich schall'', ''du schallscht'', ''er schall'', ''wiär scholli'', ''iär scholld'', ''schi schollind'' :Part Perf.: ''schelle'' :Konj. Präs.: ''ich schelli'', Konj. Prät.: ''ich schellti'' *''tìrfe/tìrre'' (dt. dürfen) :Präs. Ind.: ''ich taarf/taar'', ''du taafscht/tarscht'', ''er tarf/tar'', ''wiär turfi/turri'', ''iär turfd/turred'', ''schi turfind/turrind'' :Part Perf.: ''tirfe/tirre'' :Konj. Präs.: ''ich tirfi/tirri'', Konj. Prät.: ''ich teirfti'' === Chùùrzverbe=== *''cheme'' (dt. kommen) :Präs. Ind.: ''ich chimi'', ''du chinscht'', ''er chind'', ''wiär chemi'', ''iär chemed'', ''schi chemind'' :Part Perf.: ''cheme'' :Konj. Präs.: ''ich chemi'', Konj. Prät.: ''ich cheimi'' *''foo'' (dt. fangen) :Präs. Ind.: ''ich fon'', ''du foscht'', ''er fod'', ''wiär fein/fanggi'', ''iär feid/fangged'', ''schi feind/fanggind'' :Part Perf.: ''gfange'' :Konj. Präs.: ''ich feiji'' *''gee'' (dt. geben) :Präs. Ind.: ''ich gìbì'', ''du gìscht'', ''er gìd'', ''wiär gaan'', ''iär gaad'', ''schi gaand'' :Part Perf.: ''kee'' :Konj. Präs.: ''ich gibi/geibi'' *''gei'' (dt. nehmen) :Präs. Ind.: ''ich gein'', ''du geischt'', ''er geid'', ''wiär gein'', ''iär geid/geied'', ''schi geind'' :Part Perf.: ''keicht'' :Konj. Präs.: ''ich geiji'' *''goo'' (dt. gehen) :Präs. Ind.: ''ich gon'', ''du gaischt'', ''er gaid'', ''wiär gangi'', ''iär ganged'', ''schi gond'' :Part Perf.: ''kange'' :Konj. Präs.: ''ich gangi'', Konj. Prät.: ''ich gäingi'' *''gsei'' (dt. sehen) :Präs. Ind.: ''ich gsian'', ''du gsiascht'', ''er gsiad'', ''wiär gsein'', ''iär gseid'', ''schi gseind'' :Part Perf.: ''gsei'' *''loo'' (dt. lassen) :Präs. Ind.: ''ich loon'', ''du looscht'', ''er lood'', ''wiär lein'', ''iär leid'', ''schi leind'' :Part Perf.: ''gloo'' :Konj. Präs.: ''ich leiji'' *''schtoo'' (dt. stehen) :Präs. Ind.: ''ich schtoon'', ''du schtaischt'', ''er schtaid'', ''wiär schtandi'', ''iär schtanded'', ''schi schtond'' :Part Perf.: ''gschtande'' :Konj. Präs.: ''ich schtandi'', Konj. Prät.: ''ich schtäindi'' *''ziä'' (dt. ziehen) :Präs. Ind.: ''ich ziän'', ''du ziänscht'', ''er ziäd'', ''wiär ziän'', ''iär ziäd'', ''schi ziänd'' :Part Perf.: ''gzouche'' :Konj. Präs.: ''ich ziäji'', Konj. Prät.: ''ich zouchi'' === «Gerundium» (Infinitiv II) === Andersch wi im Wallisertitsch gid s im Laindertitzschu bi dr Chùùrzverbe nooch dr Infinitivpartikel ''z'' no ne bsùnderigi Form fir dr Infinitiv, wù uf s midelhoochdydsch Gerundium zruggood. :''z feen'' (dt. zu fangen) vs. Inf. ''foo'' (dt. fangen); ''z hänn (z heen?)'' (dt. zu haben) vs. Inf. ''hoo'' (dt. haben); ''z gschein'' (dt. zu sehen) vs. Inf. ''gschei'' (dt. sehen); ''z leen'' (dt. zu lassen) vs. Inf. ''loo'' (dt. lassen); ''z schleen'' (dt. zu schlagen) vs. Inf. ''schloo'' (dt. schlagen); ''z schyn'' (dt. zu sein) vs. Inf. ''schy'' (dt. sein); ''z tiän'' (dt. zu tun) vs. Inf. ''tua'' (dt. tun) === Zwifolts Partizip === Ds partizip perfekt ist in laindertitzschu zwifolts: aktivs und passivs.<br> Bispïlj:<br> :''Ich hon ds Werch '''gmachud''''' (aktiv), ober: ''Ds Werch ist gsi '''gmachuts''''' (passiv).<br> :''Du häst an Äpfil '''ggasse''''' (aktiv), ober: ''Der Äpfil ist vam chind '''ggassne''''' (passiv) == Woordbildig== Bim Diminutiv gid s wie in vyyle Walliser ùn Walser Dialäkt verschiideni Suffix: *'''-i''': ''Chatzi'', ''Soogi'' *'''-li''': ''Fingerli'', ''Vogelti'' *'''-si''': ''Hundsi'', ''Reidsi'', *'''-ji''': ''Hookji'', ''Trougji'' *'''-elti''': ''Vergelti'' == Woordschaz == ;Wùchedääg ''Meintog'', ''Ziischtog'', ''Mittwuchu'', ''Froontog'', ''Friitog'', ''Samschtog'', ''Schunnatog'' ;Wèèrder, wù in in andere Bied sùnschd maischd uusgschdoorbe sin *''Bruach'' (dt. Hose) vgl. gallisch ''bracha''* *''schummi'' (dt. einige) vgl. englisch ''some'' *''untcheede'' (dt. antworten) *''huuru'' (dt. jauchzen) ;Wèèrder, wù sich e aldi Bedydig ghalde hed *''Houschi'' (dt. Strümpfe) *''jutze'' (dt. rufen) ;Sùnschdigi bsùnderi Wèèrder *''Gìrgentsch'' (dt. Vogelbeere) *''Straffel'' (dt. Heuschrecke) *''[[Tagfalter|Pfiffuntrilla]]'' (dt. Schmetterling) *''Zanggal'' (dt. Heupferd; verglyych vilichd it. zanca ‚Bai‘) *''likke'' (dt. klein) *''fiiru'' (dt. kochen) *''der grouss Moonud'' (dt. Januar) *''der lik Moonud'' (dt. Februar) *''Holdmoo'' (dt. Geliebter) *''Holdwiib'' (dt. Geliebte) *''Ettru'' (dt. Onkel) *''Watta'' (dt. Schwester) == Yyflis us em Romanisch == *''Artuffule'' (dt. Kartoffeln) < piemont. tartùfoli <!-- sicher? vgl. alem. bûche «waschen», aber woher in beiden Fällen das -ou-?) *''Gbouch'' (dt. Wäsche) < piemont. bugàn (vgl. ital. bugato) --> *''Griifle'' (dt. Preiselbeere) < piemont. grivle *''proprio'' (dt. wirklich) < ital. proprio *''Pummi'' (dt. Apfel) < piemont. pom *''Rubinettji'' (dt. Wasserhahn) < piemont. rubinèt *''ds Zid'' (dt. Wetter) < piemont. il temp; ober ''di zit'' (dt. Zeit). Wailscha, wia piemonteisisch und allji andri romanischi sproche, häd nua as wourd fïr ''Wetter'' und ''Zeit''. Aber au di ganz Luttig isch dyttlig romaanisch gfèrbt. Dr [[Fritz Gysling]] hèd gschrìbe: „Welche Kennzeichen sind es, die in uns den Eindruck erwecken, wir hätten es in Al[agna] mit einer deutlich romanischen Mundart zu tun? Am ohrenfälligsten ist eine starke Palatalisierung […] Dem Italienischen ungewohnte Laute fallen ab oder werden durch artikulatorisch am nächsten stehende ersetzt […] Verschleifungen sind häufig […].“ Zur Syntax hèd r gsait: „Im spontanen Gespräch wird die Umstellung von Verb und Objekt immer häufiger: ''ops’la ts ái'' (Gras mähen)“ usw.<ref>Fritz Gysling: ''Zu einigen Fremdwörtern in der Mundart von Alagna.'' In: ''Wir Walser'' 7/1, 1969, S.&nbsp;16–24, doo S.&nbsp;25.</ref> == Schbroochbyyschbel == ''Wiär häin gholdùd in Dizschù, gfochte in Dizschù ùnd gfriidùd in Dizschù. Wiär schin owèggangge vièrùnzweenzg Joor vam Laan, ds gaanze gschi mi wäälschèm Volĉh ùnd ds gaanze gschwässt dizschu. Myne Mo ischt geere Laanjer, fascht geere! Ond i scheegi nä vièrùndzweenzg Joor häi wèr gleebe ùssèr Laand; mynè Mo isch gschi siibe Joor nel Conggo Bèlga, der isch Fäälmässer. Jùngge Moo ischt èr gschi schiibe Joor nel Conggo Bèlga. Nusch dèrno häiwèr gwèrĉhùd ès aandärs Wèrĉhi, a Borgesesia, nù schi wèr beidi oolti, der hat äischùschääĉhzg ùnd ich ho schäächzg. Ù nosch wèr èn Bitz Gùùèd, ùnd è Bitz Aalpù – ùnd aall schind sch olt Vollĉh! Wir schind hiè ĉheme sto in d oltù Tooge. Ùn nosch dèr Schù tuèt dè, wos èr wil. We dèr wil go sto in d Stadt, gääid èr ùnd schùs tuèd èr hiè sto. Wièr wellji hiè stèrbe, wièr wellji schi värgrobni hiè mid innschi Oolti.'' :(vezeld vù dr Clelia Viotti-Gabbio ane 1958, zidierd bim Zinsli 1968, S. 416f.) == Lueg au == * [[:Kategorie:Artikel_uf_Walsertiitsch|Artikel ùf Laindertitzschu]] == Literatur == * ''Atlante Toponomastico,'' Band 32: ''Alagna Valsesia.'' Hrsg. von Atlante Toponomastico del Piemonte Montano unter der Leitung von Arturo Genre und Lorenzo Massobrio. Turin 2007. * [[Emil Balmer]]: ''Die Walser im Piemont. Vom Leben und von der Sprache der deutschen Ansiedler hinterm Monte Rosa.'' [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern 1949, bes. S.&nbsp;27–104. * [[Karl Bohnenberger]]: ''Die Mundart der Deutschen Walliser im Heimattal und in den Aussenorten.'' Verlag Huber, Frauenfeld 1913 ([[Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik]] 6). * ''Di Laindra schwetzind sette = Così parlano i Walser di Alagna.'' [Testi e filmati DVD: Centro Culturale Walser Gmai]. Associazione Culturale Zeisciu Centro Studi, [Alagna Valsesia] 2010. * [[Elisabetta Fazzini]], Costanza Cigni: ''Vocabolario comparativo dei dialetti Walser in Italia.'' Bd. 1–6. Edizioni dell’Orso, Alessandria 2004–2022 (Alemannica 1, 5, 6, 7, 9, 10). * [[Sergio Maria Gilardino]]: ''I Walser e la loro lingua. Dal grande nord alle alpi. Profilo linguistico, Dizionario della lingua walser di Alagna Valsesia.'' In collaborazione con Peiter Ferraris, Hans Peiter Viotti, con l’ausilio di Kakkali Antonietti, Angela Gagliardini, Emilio Stainer, Marco Stainer. Zeisciu, Alagna Valsesia / Magenta 2008. * [[Giovanni Giordani]]: ''La colonia tedesca di Alagna – Valsersia e il suo dialetto.'' 1. Auflage 1891, 2. Auflage 1927 (Noodrùgg 1982). * ''Guoten tog, chïndi! Manuale didattico per l’apprendimento della lingua titzschu.'' Redaktion: Paola Leonoris und Elena Ronco, mit Unterstützung von Caterina (Kakkali) Antonietti, Pietro (Peiter) Ferraris und Giampiero (Hans Peiter) Viotti. Zeisciu, Alagna 2005. * [[Fritz Gysling]]: ''Zu einigen Fremdwörtern in der Mundart von Alagna.'' In: ''Wir Walser'' 7/1, 1969, S.&nbsp;16–24 (dr Dittel isch ganz ùnneedig bschaide). * [[Rudolf Hotzenköcherle]]: ''Umlautphänomene am Südrand der Germania.'' In: Fragen und Forschungen im Bereich und Umkreis der germanischen Philologie, Festgabe für Theodor Frings zum 70. Geburtstag. Berlin 1956 (Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin, Veröffentlichungen des Instituts für deutsche Sprache und Literatur), S. 221–250. * Rudolf Hotzenköcherle: ''Die südwalserisch-ernetbirgischen Mundarten im Spiegel ihrer Verbalformen.'' In Maria Bindschedel, Rudolf Hotzenköcherle, & Werner Kohlschmidt (Hrsg.), Festschrift für Paul Zinsli, 79–98. [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern 1971. * [[Renato Perinetto]]: ''Consonanze morfologiche nella parlate die Issime (Valle del Lys) e Alagna (Valle Sesia).'' In: ''Augusta'' 1980, S.&nbsp;7–12. * Regione Piemonte (Hrsg.): ''Ourdnome van Im Land. I nomi di luogo di Alagna Valsesia.'' Raccolti da Pietro Ferraris. Il leone verde, Turin 2009. * ''[[Sprachatlas der deutschen Schweiz]].'' Begründet von Heinrich Baumgartner und Rudolf Hotzenköcherle. In Zusammenarbeit mit Konrad Lobeck, Robert Schläpfer, Rudolf Trüb und unter Mitwirkung von Paul Zinsli herausgegeben von Rudolf Hotzenköcherle. 8 Bände, Einführungsband, Abschlussband. [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern bzw. Basel 1962–2003. – D Originaalùfnaame vùm Schbroochatlas cha mer syd 2018 online aaluege: [https://digital.sprachatlas.ch/scans/?ortlist=IT+3&fblist=#page/1/mode/thumb sprachatlas.ch – Alagna]. * [[Paul Zinsli]]: ''Walser Volkstum in der Schweiz, in Vorarlberg, Liechtenstein und Italien.'' Verlag Huber, Frauenfeld 1968 (mid Neiùflaage). == Ainzelnoochwyys == <references /> {{Navigationsleiste Walser}} [[Kategorie:Alemannischer Dialäkt]] [[Kategorie:Walsertiitsch]] {{Läsiger Artikel}} to72cq41bwnwgvigw5gz6l946z2dbtw 1090209 1090208 2026-11-05T16:04:45Z Freigut 8945 /* Woordschaz */ wänn likk, dän au Zankal 1090209 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Laindertitzschu}} [[Datei:AlagnaWegweiser2.jpg|mini|rechts|250px|Wegwiiser im Land]] [[Datei:AlagnaWegweiser1.jpg|mini|rechts|250px|Wegwiiser im Land]] [[Datei:Casa walser.jpg|mini|rechts|250px|Walser Hus - Wïtte mu häd aswenn g'lebed im Land]] S '''Laindertitzschu''' isch dr [[Höchstalemannisch|hegschdalemanisch]] Dialäkt vùm [[Alagna Valsesia|Land]]. Es ghèèrd doodrmid zem [[Südwalserdeutsch|Siidwalsertiitsch]]. == Foorschigsgschiichd == Im Land isch e Ùfnaameord vùm [[Sprachatlas der deutschen Schweiz|Schwyzer Schbroochatlas]] gsii (IT 3). D Ùfnaam isch vùm [[Friedrich Gysling|Fritz Gysling]] ùn em [[Rudolf Hotzenköcherle]] im Oktober 1951 gmachd woore. Dr Lannjer [[Giovanni Giordani]] hed vor 1891 e uusfierligi [[Ortsgrammatik]] iber dr Dialekt vùm Land gschriibe: ''La Colonia tedesca di Alagna-Valsesia e il suo dialetto''. Im friene 20. Joorhùnderd hed dr [[Karl Bohnenberger]] Ùfnaame gmachd ùn si in syn [[Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik|BSG]]-Band yyber s Walliser- ùn Walserdytsch integrierd, wù 1913 uusechùù isch. In dr sälbe Zytt hed dr cand.&nbsp;phil. Georgi vù Berlin wele ne Dissertation iber Alagna schryybe, aber är isch vor em Abschlus gschdoorbe (waarschyns im Èèrschde Wäldchrieg gfale).<ref>Sy nid abgschlose Wäärch isch 1919 in s Handschrifdearchiv vù dr Schwyzerische Gselschaft fir [[Volkskunde|Volkskund]] chùù; lueg ''Schweizer Volkskunde'' 9 (1919) 44.</ref> D Uuswäärdig vù sym Wäärch fir s [[Schweizerisches Idiotikon|Schwyzerisch Idiotikon]] hed 1400 Zeedel gee – ùn doodermit isch s e Stùg wyd in des Wèèrderbuech yygange.<ref>''Bericht an das h.&nbsp;eidgen. Departement des Innern und an die h.&nbsp;Regierungen der subventionierenden Kantone über den Gang der Arbeiten am Schweizerdeutschen Idiotikon während des Jahres 1919.'' [Zürich 1920], S.&nbsp;5 ([https://www.idiotikon.ch/Texte/Jahresberichte/Id_Jahresbericht_1919.pdf Digitalisat]).</ref> Schdarch im Fokus ghaa hed Alagna dr Bärner Archivar ùn Schrifdschdeller [[Emil Balmer]]. Sys Buech „Die Walser im Piemont“, wo 1949 uusechùù isch, isch nid zletschd s Resuldaad gsii vo ganz perseenlege Bezieige zue dr Lainder, ùn er schließt sys Wäärch au mid eme lainderdytsche Wèèrderverzaichnis. D Fluurnäme vùm Land hed dr [[Paul Zinsli]] ùf verschiidene Forschigsexkursione ùfgnùù, im Augschte 1957 zäme mid Schtudände, im Juni 1958 mid em [[Paul Scheuermeier]], im Augschte 1961 mid em [[Max Waibel]] ùn em E.&nbsp;Schorno ùn im Juni 1983 mid em [[Heinrich Welf]]. Dr Paul Zinsli hed die Samlig derno ane 1984 in syym Buech „Südwalser Namengut“ verefendligd. 2007 isch dr Alagna-Band vùm „Atlante Toponomastico del Piemonte Montano“ uusechùù – e Biechli, wù d Fluernämen erchläärd ùn si (andersch wie bim Zinsli sym Buech) uf Chaarde lokalisierd. 2009 isch dr ganz eenlig Band ''Ourdnome van Im Land'' usechù.<!-- mir schleierhaft, warum zwei Jahre später eine andere Version herausgegeben wurde, und zwar ausserhalb der genannten Reihe; wie gross die Unterschiede sind, weiss ich noch nicht--> Ane 2008 hed dr [[Sergio Maria Gilardino]], wù an dr Universideed Montreal z Kanada lèèrd, e nèi Wèèrderbuech vùm Laindertitzschu uusebroochd. Midgschafd hed, zäme mid e bar andere, dr [[Emilio Stainer]]. == Schryybwyys== In däm Artikel sin di laindertitzsche Dialektbyyschbel in [[Dieth-Schreibung|Dieth-Schryybig]] gschriibe. Dooderbyy wird dr Buechschdaab <k> fir d Fortis [k] bruucht, <kk> fir d geminierd Fortis [kk] bzw. [k:], fir d Affrikata [kx] wird <kch> gschriibe. == Bsùnderhaide us dr Lutig== *'''Voli Vokal''' :Im Laindertitzschu sin wie in andere Walserdialäkt di vole Vokal in ùùbetoonde Silbe nid abgschwèchd woore. :''Schnoobul'' (dt. Schnaabel), ''Hoomra'' (dt. Hämmer), ''Achär'' (dt. Acker) *'''Entrùndig''' :Wie im Wallisertitsch sin ü, ö, üü, öö, üe ùn öü entrùnded: : ''Tiir'' (dt. Tür), ''Leflji'' (dt. Löffel), ''Hiischär'' (dt. Häuser), ''Chiä'' (dt. Kühe), ''Hai'' (dt. Heu) *'''mhd. î, iu, û''' :Mhd. î, iu ùn û sin wie in alene hegschdalemanische Dialäkt au im Uuslud ùn im Hiatus as Monophthong erhalde. : ''drii'' (dt. drei), ''schnüwe'' (dt. schneien), ''khie'' (dt. fallen), ''nüwe'' (dt. neue), ''buwwa'' (dt. bauen) *'''altalem. iu''' :Wie im Wallisertitsch erschyynd altalem. iu in e Dail Wèèrder as Diphthong. :''taif'' (dt. tief), ''Flaigu'' (dt. Fliege) *'''mhd. â''' :Mhd. â erschyynd as oo. :''Schoof'' (dt. Schaf) *'''mhd. æ, ê, ô''' :Mhd. æ ùn ê erschyyne as ee bzw. eei, mhd. ô as oou. :''schweer'' (dt. schwer), ''Cheeisch'' (dt. Käse), ''Meintog'' (dt. Montag), ''Schneei'' (dt. Schnee), ''Broout'' (dt. Brot) :D Lutig schweer, Cheeisch, Meeintog zaigd, as s Laindertitzschu zue dr weschdlige Siidwalser Dialäkt ghèèrd. *'''Vokaldeenig''' :Wie in dr andere weschdlige Siidwalserdialäkt sin Vokal in Aisilber ùn ùfige Silbe deend. :''Groob''/''Greeber'' (dt. Grab/Gräber), ''Groobe'' (dt. Graben) *'''2./3. Sg. vù mhd. stân, gân''' :Wie im Wallisertitsch erschyyne di 2./3. Sg. vù mhd. stân, gân mid Diphthong : ''du gaischt'' (dt. du gehst), ''er gaid'' (dt. er geht), ''du schtaischt'' (dt. du stehst), ''er schtaid'' (dt. er steht) *'''german. s > sch''' :Wie in andere Walserdialäkt isch s germanisch s in vyyle Wèèrder palatalisierd zue sch. :''indsch'' (dt. uns), ''sakschi'' (dt. sechs), ''schiiban'' (dt. sieben), ''Akschla'' (dt. Achsel), ''Cheisch'' (dt. Käse), ''Hiischär'' (dt. Häuser), ''Iisch'' (dt. Eis), ''Iische'' (dt. Eisen), ''Liisch'' (dt. Läuse), ''liischmu'' (dt. stricken), ''Masch'' (dt. Messe), ''Miisch'' (dt. Mäuse), ''Nooscha'' (dt. Nase), ''Schagascha'' (dt. Sense), ''schelle'' (dt. sollen), ''Schiida'' (dt. Seide). :Im Geegesaz zue andre Walserdialäkt, wù germ. s nùmme palatalisierd isch, wän s im Ahd. im Kontakt zue me i gschdanden isch (vgl. ''indsch'' < ahd. unsih, ünsih), isch germ. im Laindertitzschu au in andre Schdelige palatalisierd (vgl. ''Nooscha'' < ahd. nasa). *'''mhd. -hs''' :Wie im Wallisertitsch erschyynd mhd. -hs as -ks, nid wie in vyyle Schwyzer Dialäkt as –chs: :''sakschi'' (dt. sechs), ''Akschla'' (dt. Achseln) *'''mhd. -nk''' :Mhd. -nk erschyynd wie in andere siidwalserische Dialäkt as -ngch. :''tringchä'' (dt. trinken), ''Bangch'' (Bank) *'''mhd. -rn''' :Wie in andre hegschdalemanische Dialäkt erschyynd mhd. -rn as -re. : ''geere'' (dt. gern), ''Houre/Oure'' (dt. Horn), ''moure'' (dt. morgen) *'''mhd. -rm''' :Wie in andre Walser Dialäkt erschyynd mhd. -rm as -ru :''Dooru'' (dt. Darm), ''Ooru'' (dt. Arm), ''Wuuru'' (dt. Wurm) *'''mhd. ch''' :S ch wird Im Land maischd eender palatal realiserd, d.&nbsp;h. eender wie in dt. ''ich'', au im Aalud ùn nooch velare Vokal: ''Chua'', ''arauchu'' (dt. räuchern) *'''germ. h im Aalud''' : Ùnder em Yyflùs vùm Idalieenisch schwinded germ. h im Aalud dailwyys : ''Aupt'' (dt. Haupt, Kopf), ''Oure'' nääbe ''Houre'' (dt. Horn) *'''Vorsilbe a- vor r''' :Wie im Dialäkt vù [[Rima San Giuseppe|Rimmu]] wird im Laindertitzschu vor r zem Dail e Vorsilb a- gschbroche. : ''arauchu'' (dt. räuchern), ''Arechnung'' (dt. Rechnung), ''Ariffu'' (dt. Rauhreif) *'''Vorsilbe be-/ge-''' :E Bsunderhaid vùm Laindertitzschu isch, as Vorsilbe wie im Dialäkt vù [[Rima San Giuseppe|Rimmu]] oder [[Macugnaga|Makanaa]] be- oder ge- vor Dental nid ganz gschwunde sin, sùndere no as Verschluslud bliibe sin. Noch em Material vùm Schwyzer Schbroochatlas said mer Im Land also wiirgli ''gtrooge'' (dt. getragen), ''gzouche'' (gezogen). Die gnau phonetisch Realisierig vù dääne Konsonantecluster wird allerdings us em SDS-Material nid chlaar. == Substantiv == === Deklination === {| {{prettytable}} |- | ||'''m.''' (schdaarch)|| ||'''m.''' (schwach) || || '''f.''' (schdaarch) || ||| '''f.''' (schwach) || ||'''s.''' (schdaarch) || |- | ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.''' || '''Pl.''' || '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.''' || '''Pl.''' || '''Sg.'''||'''Pl.''' |- | '''Nom.'''|| der Vater || d Vatra|| der Gortu || d Gorte || d Chua || d Chüa || d Watta || d Watte || ds Chind|| d Chindi |- | '''Gen.''' || dsch Vatersch || der Vatru || dsch Gorte || der Gortu || der Chua || der Chüannu || der Wattu || der Wattu || dsch Chindsch || der Chindu |- | '''Dat.''' || dam Vater || da Vatre || dam Gorte || dan Gortu || dar Chua || da Chüanne || dar Wattu || da Wattu || dam Chind || dan Chinde |- | '''Akk.''' || da Vater || d Vatra || dan Gorte || d Gorte || d Chua || d Chüa || d Wattu || d Watte || ds Chind|| d Chindi |- |} === Genitiv === Dr Genitiv wird im Laindertitzschu no in vyyl Fäl bruuchd. *''der Schoo miisch Vettersch'' (dt. der Sohn meines Vetters) *''miisch Vatersch Huusch'' (dt. meines Vaters Haus) *''ds Huusch miisch Vatersch'' (dt. das Haus meines Vaters) *''schich verschicherre der Woorhait'' (dt. sich der Wahrheit versichern) *''schich bdianu dsch Messersch'' (dt. sich des Messers bedienen) === Pluralbildig === ;Maskulina *'''-a''': ''Acher, Achra'' (dt. Acker), ''Diäb, Diäba'' (dt. Dieb), ''Leffil, Leffla'' (dt. Löffel), ''Moo, Manna'' (dt. Mann), ''Muurer, Muurera'' (dt. Maurer), ''Noogal, Noogla'' (dt. Nagel), ''Ooru, Orma'' (dt. Arm), ''Schtai, Schtaina'' (dt. Stein), ''Vater, Vatra'' (dt. Vater) *'''Ùmlud''': ''Hùnd, Hìnd'' (dt. Hund), ''Fuas, Fiäs'' (dt. Fuß), ''Soo, See'' (dt. Sohn), ''Schtokch, Schteckch'' (dt. Stock) *'''-änä''': ''Attu, Attänä'' (dt. Vater), ''Ènnu, Ènnänä'' (dt. Grossvater), ''Eechi, Eechänä'' (dt. Onkel) *'''Sg. -u, Pl. -a''': ''Gortu, Gorte'' (dt. Garten), ''Hoosu, Hoose'' (dt. Hase), ''Hoonu, Hoone'' (dt. Hahn) ;Feminina *'''Sg. a, Pl. -e''': ''Akschla, Akschle'', ''Watta, Watte'' (dt. Schester), ''Zunga, Zunge'' (dt. Zunge) *'''Ùmlud''': ''Chua, Chia'' (dt. Kuh), ''Hand, Händ'' (dt. Hand), ''Hud, Hit'' (dt. Haut), ''Muus, Miisch'' (dt. Maus), *'''Pl. = Sg.''': ''Uur, Uur'' (dt. Uhr), ''Schual, Schual'' (dt. Schule), ''Sind, Sind'' (dt. Sünde) *'''Sg. -i, Pl. -ine''': ''Miili, Miiline'' (dt. Mühle), ''Forwi, Forwine'' (dt. Farbe), ''Dechi, Dechine'' (dt. Decke) ;Neutra *'''-i''': ''Chind, Chindi'' (dt. Kind), ''Imbis, Imbisi'' (dt. Mahlzeit) *'''Sg. -i, Pl. -ini''': ''Watti, Wattini'' (dt. ) *'''Pl. = Sg.''': ''Bai, Bai'' (dt. Bein) *'''-er''': ''Chalb, Chalber'' (dt. Kalb), ''Liäd, Liäder'' (dt. Lied), ''Wiib, Wiiber'' (dt. Frau) *'''Pl. = Sg.''': ''Bai, Bai'' (dt. Bein) *'''-er + Ùmlud''': ''Buach, Biacher'' (dt. Buch) == Pronomina == {| {{prettytable}} |- | || '''ich''' || '''du''' || '''er''' || '''sie''' || '''es''' || '''wir''' || '''ihr''' || '''sie''' |- | '''Nom. '''|| ich, i || du, d || er || schi || is, es, s || wiär, wer || iär, er || schi, sch |- | '''Gen. '''|| miine || diine || schine || iira || schine || iinsche || ewwe || iiru |- | '''Dat. '''|| miär, mer || diär, der || iim, mu || iira, ra || iim, mu || insch, nisch || eww, ne || iini, ni |- | '''Akk. '''|| mich, mi || dich, di || iin, ne || schiju, scha || is, s || insch, nisch || eww, ne || schi, sch |- |} Bi Pronomina wääre no Genitivfoorme bruuchd. :''Ich wil ru auch.'' (dt. Ich will ihrer auch. = Ich will auch von ihnen.) == Adjektiv == ; Deklination schdaarchi Adjetiv {| {{prettytable}} |- | ||'''m.'''|| ||'''w.''' || ||'''s.''' || |- | ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.''' |- | '''Nom.'''|| an guate Vater || guat Vatra || a jungi Watta || jung Watte || as guats Chind || guati Chindi |- | '''Gen.''' || asch guate Vatersch || guater Vatru || ainer jungu Wattu || junger Wattu || as guate Chindsch || guater Chindu |- | '''Dat.''' || ainem guate Vater || guati Vatre || ainer jungu Wattu || jungi Wattu || ainem guate Chind || guati Chinde |- | '''Akk.''' || an guate Vater || guat Vatra || a jung Watta || jung Watte || as guats Chind || guati Chind |- |} ; Deklination schwachi Adjetiv {| {{prettytable}} |- | ||'''m.'''|| ||'''w.''' || ||'''s.''' || |- | ||'''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.'''|| '''Sg.'''||'''Pl.''' |- | '''Nom.'''|| der guat Vater || d guate Vatra || d jung Watta || d jungu Watte || ds guat Chind || d guatu Chindi |- | '''Gen.''' || dsch guate Vatersch || der guatu Vatru || der jungu Wattu || der jungu Wattu || dsch guate Chindsch || der guatu Chindi |- | '''Dat.''' || dam guate Vater || dan guati Vatre || dar jungu Wattu || da jungi Wattu || dam guate Chind || dan guati Chinde |- | '''Akk.''' || dan guate Vater || d guatu Vatra || d jung Wattu || d jungu Watte || ds guat Chind || d guatu Chindi |- |} Wie in vyyle hegschdalemanische Dialäkt wääre Adjektiv au prädikativ deklinierd. :''D Aju isch jungi und hìbschi.'' (dt. Die Mutter ist jung und hübsch.) ;Schdaigerig :''jung'', ''jungur'', ''jungscht'' :''läng'', ''längur'', ''längscht'' Suppletiv: ''vil'', ''mei'', ''maischt'' - ''grouss'', ''meir'', ''maischt'' - ''likke'', ''minder'', ''mindschtu'' - ''guat'', ''besser'', ''besschtu'' == Verbkonjugation == === Langverbe === Konjugation vù dr '''schdaarche Verbe''' {| {{prettytable}} |- | '''dt.'''|| ||'''beißen'''|| '''stinken''' || '''sterben''' || '''essen''' || '''laden''' |- | '''Infinitiv'''|| ||bisse || schtingche || schterbe || asse || loode |- | '''Partizip Perfekt''' || || gbìsse || gschtùngche || gschtourbe || kasse || gloode |- |'''Ind. Präs. Sg.'''||'''1.'''|| ich bissi || ich schtingchi || ich schtìrbi || ich issi || ich loodi |- | ||'''2.'''|| du bissescht || du schtingchescht || du schtìrbscht || du issescht || du loodescht |- | ||'''3.'''|| er bisst || er schtiicht || er schtìrbt || er isst || er leed |- |'''Ind. Präs. Pl.'''|| '''1.''' || wiär bissi || wiär schtingchi || wiär schterbi || wiär assi || wiär loodi |- | ||'''2.'''|| iär bissed || iär schtingched || iär schterbed || iär assed || iär looded |- | ||'''3.'''|| schi bissind || schi schtingchind || schi schterbind || schi assind || schi loodind |- |} Konjugation vù dr '''schwache Verbe''' {| {{prettytable}} |- | '''dt.'''|| ||'''stecken'''|| '''machen''' || '''suchen''' |- | '''Infinitiv'''|| || schtekche || machu || suachi |- | '''Partizip Perfekt''' || || gschtekcht || kmachut || gsuacht |- |'''Ind. Präs. Sg.'''||'''1.'''|| ich schtekchi || ich machi || ich suachi |- | ||'''2.'''|| du schtekchscht || du machuscht || du suachescht |- | ||'''3.'''|| er schtekcht || er machud || er suacht |- |'''Ind. Präs. Pl.'''|| '''1.''' || wiär schtekchi || wiär machi || wiär suachi |- | ||'''2.'''|| iär schtekched || iär mached || iär suached |- | ||'''3.'''|| schi schtekchind || schi machind || schi suachind |- |} === Hilfsverbe=== *''schii'' (dt. sein) :Präs. Ind.: ''ich bin'', ''du bischt'', ''er ischt'', ''wiär schiin'', ''iär schiid'', ''schi schind'' :Part Perf.: ''gschi'' :Konj. Präs.: ''ich schigi'', Konj. Prät.: ''ich wäiri'' *''hoo'' (dt. haben) :Präs. Ind.: ''ich hon'', ''du häscht'', ''er häd'', ''wiär hain'', ''iär haid'', ''schi haind'' :Part Perf.: ''ghobe'' :Konj. Präs.: ''ich haigi'', Konj. Prät.: ''ich hatti'' *''tua'' (dt. ) :Präs. Ind.: ''ich tuan'', ''du tuascht'', ''er tuad'', ''wiär tiän'', ''iär tiäd'', ''schi tiänd'' :Part Perf.: ''gtoo'' :Konj. Präs.: ''ich tiäji'', Konj. Prät.: ''ich täti'' === Modalverbe=== *''chenne'' (dt. können) :Präs. Ind.: ''ich chan'', ''du chascht'', ''er chad'', ''wiär chonni'', ''iär chonnd'', ''schi chonnind'' :Part Perf.: ''chenne'' :Konj. Präs.: ''ich chenni'', Konj. Prät.: ''ich cheindi'' *''meege'' (dt. mögen, vgl. ''gmeege'', dt. können) :Präs. Ind.: ''ich maan'', ''du maascht'', ''er maad'', ''wiär mùùn'', ''iär mùùd'', ''schi mùnd'' :Part Perf.: ''meege'' :Konj. Präs.: ''ich meegi'', Konj. Prät.: ''ich mechti'' *''mìässe'' (dt. müssen) :Präs. Ind.: ''ich muas'', ''du muascht/muasuscht'', ''er muas/muasud'', ''wiär muassi'', ''iär muassed'', ''schi muassind'' :Part Perf.: ''mìässe'' :Konj. Präs.: ''ich mìässi'', Konj. Prät.: ''ich meissti'' *''welle'' (dt. wollen) :Präs. Ind.: ''ich wil'', ''du wilt'', ''er wil'', ''wiär welli'', ''iär weld'', ''schi wellind'' :Part Perf.: ''welle'' :Konj. Präs.: ''ich welli'', Konj. Prät.: ''ich wellti'' *''schelle'' (dt. sollen) :Präs. Ind.: ''ich schall'', ''du schallscht'', ''er schall'', ''wiär scholli'', ''iär scholld'', ''schi schollind'' :Part Perf.: ''schelle'' :Konj. Präs.: ''ich schelli'', Konj. Prät.: ''ich schellti'' *''tìrfe/tìrre'' (dt. dürfen) :Präs. Ind.: ''ich taarf/taar'', ''du taafscht/tarscht'', ''er tarf/tar'', ''wiär turfi/turri'', ''iär turfd/turred'', ''schi turfind/turrind'' :Part Perf.: ''tirfe/tirre'' :Konj. Präs.: ''ich tirfi/tirri'', Konj. Prät.: ''ich teirfti'' === Chùùrzverbe=== *''cheme'' (dt. kommen) :Präs. Ind.: ''ich chimi'', ''du chinscht'', ''er chind'', ''wiär chemi'', ''iär chemed'', ''schi chemind'' :Part Perf.: ''cheme'' :Konj. Präs.: ''ich chemi'', Konj. Prät.: ''ich cheimi'' *''foo'' (dt. fangen) :Präs. Ind.: ''ich fon'', ''du foscht'', ''er fod'', ''wiär fein/fanggi'', ''iär feid/fangged'', ''schi feind/fanggind'' :Part Perf.: ''gfange'' :Konj. Präs.: ''ich feiji'' *''gee'' (dt. geben) :Präs. Ind.: ''ich gìbì'', ''du gìscht'', ''er gìd'', ''wiär gaan'', ''iär gaad'', ''schi gaand'' :Part Perf.: ''kee'' :Konj. Präs.: ''ich gibi/geibi'' *''gei'' (dt. nehmen) :Präs. Ind.: ''ich gein'', ''du geischt'', ''er geid'', ''wiär gein'', ''iär geid/geied'', ''schi geind'' :Part Perf.: ''keicht'' :Konj. Präs.: ''ich geiji'' *''goo'' (dt. gehen) :Präs. Ind.: ''ich gon'', ''du gaischt'', ''er gaid'', ''wiär gangi'', ''iär ganged'', ''schi gond'' :Part Perf.: ''kange'' :Konj. Präs.: ''ich gangi'', Konj. Prät.: ''ich gäingi'' *''gsei'' (dt. sehen) :Präs. Ind.: ''ich gsian'', ''du gsiascht'', ''er gsiad'', ''wiär gsein'', ''iär gseid'', ''schi gseind'' :Part Perf.: ''gsei'' *''loo'' (dt. lassen) :Präs. Ind.: ''ich loon'', ''du looscht'', ''er lood'', ''wiär lein'', ''iär leid'', ''schi leind'' :Part Perf.: ''gloo'' :Konj. Präs.: ''ich leiji'' *''schtoo'' (dt. stehen) :Präs. Ind.: ''ich schtoon'', ''du schtaischt'', ''er schtaid'', ''wiär schtandi'', ''iär schtanded'', ''schi schtond'' :Part Perf.: ''gschtande'' :Konj. Präs.: ''ich schtandi'', Konj. Prät.: ''ich schtäindi'' *''ziä'' (dt. ziehen) :Präs. Ind.: ''ich ziän'', ''du ziänscht'', ''er ziäd'', ''wiär ziän'', ''iär ziäd'', ''schi ziänd'' :Part Perf.: ''gzouche'' :Konj. Präs.: ''ich ziäji'', Konj. Prät.: ''ich zouchi'' === «Gerundium» (Infinitiv II) === Andersch wi im Wallisertitsch gid s im Laindertitzschu bi dr Chùùrzverbe nooch dr Infinitivpartikel ''z'' no ne bsùnderigi Form fir dr Infinitiv, wù uf s midelhoochdydsch Gerundium zruggood. :''z feen'' (dt. zu fangen) vs. Inf. ''foo'' (dt. fangen); ''z hänn (z heen?)'' (dt. zu haben) vs. Inf. ''hoo'' (dt. haben); ''z gschein'' (dt. zu sehen) vs. Inf. ''gschei'' (dt. sehen); ''z leen'' (dt. zu lassen) vs. Inf. ''loo'' (dt. lassen); ''z schleen'' (dt. zu schlagen) vs. Inf. ''schloo'' (dt. schlagen); ''z schyn'' (dt. zu sein) vs. Inf. ''schy'' (dt. sein); ''z tiän'' (dt. zu tun) vs. Inf. ''tua'' (dt. tun) === Zwifolts Partizip === Ds partizip perfekt ist in laindertitzschu zwifolts: aktivs und passivs.<br> Bispïlj:<br> :''Ich hon ds Werch '''gmachud''''' (aktiv), ober: ''Ds Werch ist gsi '''gmachuts''''' (passiv).<br> :''Du häst an Äpfil '''ggasse''''' (aktiv), ober: ''Der Äpfil ist vam chind '''ggassne''''' (passiv) == Woordbildig== Bim Diminutiv gid s wie in vyyle Walliser ùn Walser Dialäkt verschiideni Suffix: *'''-i''': ''Chatzi'', ''Soogi'' *'''-li''': ''Fingerli'', ''Vogelti'' *'''-si''': ''Hundsi'', ''Reidsi'', *'''-ji''': ''Hookji'', ''Trougji'' *'''-elti''': ''Vergelti'' == Woordschaz == ;Wùchedääg ''Meintog'', ''Ziischtog'', ''Mittwuchu'', ''Froontog'', ''Friitog'', ''Samschtog'', ''Schunnatog'' ;Wèèrder, wù in in andere Bied sùnschd maischd uusgschdoorbe sin *''Bruach'' (dt. Hose) vgl. gallisch ''bracha''* *''schummi'' (dt. einige) vgl. englisch ''some'' *''untcheede'' (dt. antworten) *''huuru'' (dt. jauchzen) ;Wèèrder, wù sich e aldi Bedydig ghalde hed *''Houschi'' (dt. Strümpfe) *''jutze'' (dt. rufen) ;Sùnschdigi bsùnderi Wèèrder *''Gìrgentsch'' (dt. Vogelbeere) *''Straffel'' (dt. Heuschrecke) *''[[Tagfalter|Pfiffuntrilla]]'' (dt. Schmetterling) *''Zankal'' (dt. Heupferd; verglyych vilichd it. zanca ‚Bai‘) *''likk'' (dt. klein) *''fiiru'' (dt. kochen) *''der grouss Moonud'' (dt. Januar) *''der lik Moonud'' (dt. Februar) *''Holdmoo'' (dt. Geliebter) *''Holdwiib'' (dt. Geliebte) *''Ettru'' (dt. Onkel) *''Watta'' (dt. Schwester) == Yyflis us em Romanisch == *''Artuffule'' (dt. Kartoffeln) < piemont. tartùfoli <!-- sicher? vgl. alem. bûche «waschen», aber woher in beiden Fällen das -ou-?) *''Gbouch'' (dt. Wäsche) < piemont. bugàn (vgl. ital. bugato) --> *''Griifle'' (dt. Preiselbeere) < piemont. grivle *''proprio'' (dt. wirklich) < ital. proprio *''Pummi'' (dt. Apfel) < piemont. pom *''Rubinettji'' (dt. Wasserhahn) < piemont. rubinèt *''ds Zid'' (dt. Wetter) < piemont. il temp; ober ''di zit'' (dt. Zeit). Wailscha, wia piemonteisisch und allji andri romanischi sproche, häd nua as wourd fïr ''Wetter'' und ''Zeit''. Aber au di ganz Luttig isch dyttlig romaanisch gfèrbt. Dr [[Fritz Gysling]] hèd gschrìbe: „Welche Kennzeichen sind es, die in uns den Eindruck erwecken, wir hätten es in Al[agna] mit einer deutlich romanischen Mundart zu tun? Am ohrenfälligsten ist eine starke Palatalisierung […] Dem Italienischen ungewohnte Laute fallen ab oder werden durch artikulatorisch am nächsten stehende ersetzt […] Verschleifungen sind häufig […].“ Zur Syntax hèd r gsait: „Im spontanen Gespräch wird die Umstellung von Verb und Objekt immer häufiger: ''ops’la ts ái'' (Gras mähen)“ usw.<ref>Fritz Gysling: ''Zu einigen Fremdwörtern in der Mundart von Alagna.'' In: ''Wir Walser'' 7/1, 1969, S.&nbsp;16–24, doo S.&nbsp;25.</ref> == Schbroochbyyschbel == ''Wiär häin gholdùd in Dizschù, gfochte in Dizschù ùnd gfriidùd in Dizschù. Wiär schin owèggangge vièrùnzweenzg Joor vam Laan, ds gaanze gschi mi wäälschèm Volĉh ùnd ds gaanze gschwässt dizschu. Myne Mo ischt geere Laanjer, fascht geere! Ond i scheegi nä vièrùndzweenzg Joor häi wèr gleebe ùssèr Laand; mynè Mo isch gschi siibe Joor nel Conggo Bèlga, der isch Fäälmässer. Jùngge Moo ischt èr gschi schiibe Joor nel Conggo Bèlga. Nusch dèrno häiwèr gwèrĉhùd ès aandärs Wèrĉhi, a Borgesesia, nù schi wèr beidi oolti, der hat äischùschääĉhzg ùnd ich ho schäächzg. Ù nosch wèr èn Bitz Gùùèd, ùnd è Bitz Aalpù – ùnd aall schind sch olt Vollĉh! Wir schind hiè ĉheme sto in d oltù Tooge. Ùn nosch dèr Schù tuèt dè, wos èr wil. We dèr wil go sto in d Stadt, gääid èr ùnd schùs tuèd èr hiè sto. Wièr wellji hiè stèrbe, wièr wellji schi värgrobni hiè mid innschi Oolti.'' :(vezeld vù dr Clelia Viotti-Gabbio ane 1958, zidierd bim Zinsli 1968, S. 416f.) == Lueg au == * [[:Kategorie:Artikel_uf_Walsertiitsch|Artikel ùf Laindertitzschu]] == Literatur == * ''Atlante Toponomastico,'' Band 32: ''Alagna Valsesia.'' Hrsg. von Atlante Toponomastico del Piemonte Montano unter der Leitung von Arturo Genre und Lorenzo Massobrio. Turin 2007. * [[Emil Balmer]]: ''Die Walser im Piemont. Vom Leben und von der Sprache der deutschen Ansiedler hinterm Monte Rosa.'' [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern 1949, bes. S.&nbsp;27–104. * [[Karl Bohnenberger]]: ''Die Mundart der Deutschen Walliser im Heimattal und in den Aussenorten.'' Verlag Huber, Frauenfeld 1913 ([[Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik]] 6). * ''Di Laindra schwetzind sette = Così parlano i Walser di Alagna.'' [Testi e filmati DVD: Centro Culturale Walser Gmai]. Associazione Culturale Zeisciu Centro Studi, [Alagna Valsesia] 2010. * [[Elisabetta Fazzini]], Costanza Cigni: ''Vocabolario comparativo dei dialetti Walser in Italia.'' Bd. 1–6. Edizioni dell’Orso, Alessandria 2004–2022 (Alemannica 1, 5, 6, 7, 9, 10). * [[Sergio Maria Gilardino]]: ''I Walser e la loro lingua. Dal grande nord alle alpi. Profilo linguistico, Dizionario della lingua walser di Alagna Valsesia.'' In collaborazione con Peiter Ferraris, Hans Peiter Viotti, con l’ausilio di Kakkali Antonietti, Angela Gagliardini, Emilio Stainer, Marco Stainer. Zeisciu, Alagna Valsesia / Magenta 2008. * [[Giovanni Giordani]]: ''La colonia tedesca di Alagna – Valsersia e il suo dialetto.'' 1. Auflage 1891, 2. Auflage 1927 (Noodrùgg 1982). * ''Guoten tog, chïndi! Manuale didattico per l’apprendimento della lingua titzschu.'' Redaktion: Paola Leonoris und Elena Ronco, mit Unterstützung von Caterina (Kakkali) Antonietti, Pietro (Peiter) Ferraris und Giampiero (Hans Peiter) Viotti. Zeisciu, Alagna 2005. * [[Fritz Gysling]]: ''Zu einigen Fremdwörtern in der Mundart von Alagna.'' In: ''Wir Walser'' 7/1, 1969, S.&nbsp;16–24 (dr Dittel isch ganz ùnneedig bschaide). * [[Rudolf Hotzenköcherle]]: ''Umlautphänomene am Südrand der Germania.'' In: Fragen und Forschungen im Bereich und Umkreis der germanischen Philologie, Festgabe für Theodor Frings zum 70. Geburtstag. Berlin 1956 (Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin, Veröffentlichungen des Instituts für deutsche Sprache und Literatur), S. 221–250. * Rudolf Hotzenköcherle: ''Die südwalserisch-ernetbirgischen Mundarten im Spiegel ihrer Verbalformen.'' In Maria Bindschedel, Rudolf Hotzenköcherle, & Werner Kohlschmidt (Hrsg.), Festschrift für Paul Zinsli, 79–98. [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern 1971. * [[Renato Perinetto]]: ''Consonanze morfologiche nella parlate die Issime (Valle del Lys) e Alagna (Valle Sesia).'' In: ''Augusta'' 1980, S.&nbsp;7–12. * Regione Piemonte (Hrsg.): ''Ourdnome van Im Land. I nomi di luogo di Alagna Valsesia.'' Raccolti da Pietro Ferraris. Il leone verde, Turin 2009. * ''[[Sprachatlas der deutschen Schweiz]].'' Begründet von Heinrich Baumgartner und Rudolf Hotzenköcherle. In Zusammenarbeit mit Konrad Lobeck, Robert Schläpfer, Rudolf Trüb und unter Mitwirkung von Paul Zinsli herausgegeben von Rudolf Hotzenköcherle. 8 Bände, Einführungsband, Abschlussband. [[A. Francke Verlag|Francke]], Bern bzw. Basel 1962–2003. – D Originaalùfnaame vùm Schbroochatlas cha mer syd 2018 online aaluege: [https://digital.sprachatlas.ch/scans/?ortlist=IT+3&fblist=#page/1/mode/thumb sprachatlas.ch – Alagna]. * [[Paul Zinsli]]: ''Walser Volkstum in der Schweiz, in Vorarlberg, Liechtenstein und Italien.'' Verlag Huber, Frauenfeld 1968 (mid Neiùflaage). == Ainzelnoochwyys == <references /> {{Navigationsleiste Walser}} [[Kategorie:Alemannischer Dialäkt]] [[Kategorie:Walsertiitsch]] {{Läsiger Artikel}} l3xuvzdj2zqilhq2m8hrpghu4dl7ntf Benutzer Diskussion:Holder 3 28518 1090264 1090008 2026-11-06T09:37:07Z Wurgl 36664 Neje Abschnitt /* Die ersten paar sind durch */ 1090264 wikitext text/x-wiki '''Archiv:''' [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv1|Archiv 1]] - [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv2|Archiv 2]] - [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv3|Archiv 3]] - [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv4|Archiv 4]] - [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv5|Archiv 5]] - [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv6|Archiv 6]] - [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv7|Archiv 7]] - [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv8|Archiv 8]] - [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv9|Archiv 9]] - [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv10|Archiv 10]] - [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv11|Archiv 11]] == Corsican Wikipedia == Hello Holder, thank you for your support in co.wiki. As a result of an user's contributes the [[:co:Template:C]] which was a template for stubs (under construction) has become a template for categories. Now I would ask you if you can remove this template in the linked items using AWB which you ran sometimes in this wiki. <br/>Thank you, --[[Benutzer:Jumpy01|Jumpy01]] ([[Benutzer Diskussion:Jumpy01|Diskussion]]) 23:58, 4. Jan. 2021 (MEZ) :Hi [[Benutzer:Jumpy01|Jumpy01]]. I've now deleted the template from the articles. Best regards --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:44, 5. Jan. 2021 (MEZ) [[File:Myrtus communis9.jpg|right|thumb|155px|Myrte]] ::Thank you very much for removing the template from the articles. Great job for a small wiki! --[[Benutzer:Jumpy01|Jumpy01]] ([[Benutzer Diskussion:Jumpy01|Diskussion]]) 21:51, 6. Jan. 2021 (MEZ) == Benutzer Mälde == Sälü Holder hüt abe het e anonyme Benutzer Syte gläärt. Wo cha me so Nutzer eigentlech mälde? I ha so gschichte scho me beobachtet.--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] ([[Benutzer Diskussion:MerengeManu|Diskussion]]) 20:37, 13. Jan. 2021 (MEZ) :Sali [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]], mir hän kai aigeni Syte fir sonigi Mäldige, im Zwyfelsfalls schrybsch aifach [[Wikipedia:Ammanne#Ammanne und Bürokrate uf als.wikipedia.org|däne Lyt]] uf iri Diskussionssyte. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 22:21, 13. Jan. 2021 (MEZ) ::Sälü Holder mir hei mal wider eine da Wo seich macht. Kümmerisch du di drum? I studiere scho chly lenger drüber nache öb i nid d Adminrächt söll bewärbe. Gruess --[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] ([[Benutzer Diskussion:MerengeManu|Diskussion]]) 17:53, 15. Jan. 2021 (MEZ) :::Sali [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]], fänd i guet, wänn du kandidiere deetsch! --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:16, 15. Jan. 2021 (MEZ) :::: Wosch du my Vorschla oder söll i d Kanditatur usfülle?--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] ([[Benutzer Diskussion:MerengeManu|Diskussion]]) 18:30, 15. Jan. 2021 (MEZ) :::::Ich cha di gärn vorschlaa. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:57, 16. Jan. 2021 (MEZ) ::::::Danke für ds Vorschla. Jitz bini ja gspannt öps glängt het. D Abstimmig isch ja hüt am Morge usglüffe. Gruess--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für z [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 10:12, 6. Feb. 2021 (MEZ) == Vorlag Bibel == Sälü Holder i ergere mi grad mit er Vorlag Bibel u de derzue ghörige Vorlage desume. I kenne d Abchürzige vo de Lucccumer Richtlinie uswändig, u weni zwyfel ha lyt sogar e usdruckti Lischte näb mer. Us irgend em ne grund funktioniere aber nid alli. Lut Luccumer Richtlinie gits für gwüssi Büeche zwee Chürzel u für anderi nur eis. Was mi chly irritier isch das er weder Samuel no d Chronik frisst. Cha natürlech a der fählende lücke lige. Das hani bis lang nid usprobiert. Chönntisch du mal luege weli Chürzel Funktioniere u mir die düre gä? Es git leider nur e Lische für d Bibelübersetzige aber nid e Lischte für d Chürzel vo de Büeche. Ansonschte muess i de so Verwyse wider vo Hand ygä. Mersi Gruss--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] ([[Benutzer Diskussion:MerengeManu|Diskussion]]) 20:33, 16. Jan. 2021 (MEZ) :Sali [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]], des lyt nit an unsre Vorlag, die laitet nume wyter uf d Websyte https://www.bibleserver.com, un dert sin die Abchirzige derno Dail vu dr http_Adräss, ich glaub du muesch imfall aifach luege, wie des Buech dert in dr Web-Adräss abgchirzt wird. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 07:38, 17. Jan. 2021 (MEZ) :::Der Link zum Server isch Ywandfrei. Er nume der Internlink zum Buech nimmt är nid. Das cha doch nid am Bibelserver lige das d Vorlag di Interne Links zu de Büecher nid härstellt. Gruess--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] ([[Benutzer Diskussion:MerengeManu|Diskussion]]) 11:41, 17. Jan. 2021 (MEZ) ::::Wu chan i mir denn eso ne fählerhafte Link mol aaluege? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 15:04, 17. Jan. 2021 (MEZ) :::::Im neuste artikel vo mir [[Kusch (Bibel)]] D Mose u d Chronik verlinkige. Gruess--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] ([[Benutzer Diskussion:MerengeManu|Diskussion]]) 15:17, 17. Jan. 2021 (MEZ) ::::::Ah, jetz haan i s. Des chunnt nit us dr [[:Vorlage:Bibel]], nai, des isch us unsre [[:Vorlage:B]], wu derzue ghert. Dert sin au d Abchirzige din, wu d Vorlag chännt, [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Vorlage:B&action=edit lueg do]. In dr Zylede mit <code><nowiki>|1 Mos|Gen|Genesis=1. Buch Mose</nowiki></code> siit mer, wie mer no anderi Abchirzige cha ergänze. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 15:27, 17. Jan. 2021 (MEZ) :::::::Danke vil mal. I ha mer d Chürzel mal agluegt u ha gseh das einigi nid der Luccumer Richtlini entspräche obwohl das i der Beschrybig vo der Vorlag steit. So öppis isch immer ungünstig. Sobald i d Paramete i mym eigete Artikel gflickt ha lueg i die Parameter i er Vorlag no z korrigiere. De muess me dä Satz nämlech nid us der Vorlag lösche u cha sech druuf verla das d Chürzel vo der Luccumer Richtlinie ou funktioniere. Wenn i nid sälber Bibelübersetzere wär u i druum immer versueche d Bibelartikle ohni Übersetzig z schrybe wäre die Fählende Parameter warschienlech niemerem uf galle. :-D Gruess--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] ([[Benutzer Diskussion:MerengeManu|Diskussion]]) 17:52, 17. Jan. 2021 (MEZ) == Wort:Österreichisch für Andre == Weil dr Arddikl '' für '''Andre''''' hoissd isch es eso. AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 08:23, 19. Jan. 2021 (MEZ) :Un fir was brucht s bi uns en Artikel <u>uf Hochdytsch</u>??? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 08:31, 19. Jan. 2021 (MEZ) == Portalsyte == Sälü Holder gitz eigentlech irgendwelchi Regle ab wenn me es Portal darf erstelle. Zum bispil e Bestimmti mängi vo Artikle wi das bi de Kategorie derfall isch? Gurss--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] ([[Benutzer Diskussion:MerengeManu|Diskussion]]) 20:17, 20. Jan. 2021 (MEZ) :Sali [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]], nai, mir hän do kaini Regle, du chasch zue jedem Thema e Portalsyte aalege, wänn du gärn aini deetsch mache. Gruess --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:57, 21. Jan. 2021 (MEZ) ::Sälü Holder. Mersi für diny Antwort. Das Portal woni umbedingt ha welle erstelle isch jitz da. E Frag zu de Schablone. We das teili sötti grösser wärde, muess me d Schablone erwytere oder chame eifach d Erwyterig im Portal eifach erwytere? De hani no grad e Info für di. Dämnächscht chunnt vo mir der Artikel zum Arabische Wolf. Dä chame de süsch i der Tierlischte verhänke. I muess aber grad säge das i grad nid weis wi der Latinisch Name vom Arabische Wolf isch. I wünsche dir e schöne Abe. E Gruess mit neuer Signatur. --[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] Byträg für z [[Portal:Bible|Portal Bible]] 17:53, 28. Jan. 2021 (MEZ) :::Sali [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]], was gnau wettscht in däm Portal greßer haa? :::Dr Arabisch Wolf zellt mer hite im Ibrige zum Eurasische Wolf (''Canis lupus lupus''), friejer het me no dänkt, ass es e aingei Unterart sei. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:10, 28. Jan. 2021 (MEZ) ::::Im Momänt muess i nüt grösser ha. I ha hüt ds Thema Gschicht gstriche. Wil i der überzügig bi gsi das weni e Abschnitt meh deytue d Schablone das nid Akzeptiert. I Hätti dert voralem Schriftfunde u alles was mit Gschichtlechem z tüe gha hätti dry ta. I weis ja ou nid öp i das mal um ne Abschnitt muess erwytere drum frag i. I weiss efektif no nid so genau wi si funktioniert. ::::I bringe mal der Arabisch Wolf u irgendeinisch chunnt de sicher mal der Eurasisch. Tier ghöre bimir zu de Absolute Lieblings Theme. Gruess--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - Byträg für z [[Portal:Bible|Portal Bible]] 18:18, 28. Jan. 2021 (MEZ) :::::Ah, wän du ne zuesätzli Chäschtli, z. B. zue Gschicht, wettsch haa, no muesch es [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Portal:Bible&action=edit do] ergänze. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:21, 28. Jan. 2021 (MEZ) ::::::Mersi vil mal.--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - Byträg für z [[Portal:Bible|Portal Bible]] 18:25, 28. Jan. 2021 (MEZ) :::::::Du wisch doch das sicher [[Benutzer:Holder|Holder]]. Di Gmeini Alroune söll agäblech Ässbar sy we d Fucht ryff isch. I weis das d Alraune giftig isch. Stimmt das das me di Rifi Frucht cha ässe? U der Arabisch Wolf hani mal im Portal Natur u Umwält zu de neue Artikle da. Wyter ytreit hani ne i däm Portal nid. I ha kei ahnig gha wo hi dermit. Gruess--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für z [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 18:25, 29. Jan. 2021 (MEZ) ::::::::Hm, des waiß i so spontan au nit, ich deet bi re Gifpflanze aber nit in Artikel schrybe, ass d Beere ässbar sin, wänn des nit ganz aidytig isch. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:31, 29. Jan. 2021 (MEZ) == InternetArchiveBot == Hello, Holder. I am working on fixing InternetArchiveBot bugs. I notice you disabled the bot last year because of there being too many mistakes. Can you describe the mistakes so that I can investigate them? Thank you, [[Benutzer:Harej|Harej]] ([[Benutzer Diskussion:Harej|Diskussion]]) 20:53, 25. Jan. 2021 (MEZ) :Hi [[Benutzer:Harej|Harej]], about half of the links where the bot used an archive version were wrong, because the link was still correct and the website was reachable. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:59, 26. Jan. 2021 (MEZ) :: Thank you Holder. That issue (which affected many wikis) should be fixed now; would it be okay if I re-activated the bot and watched it for a bit to make sure the edits are correct? [[Benutzer:Harej|Harej]] ([[Benutzer Diskussion:Harej|Diskussion]]) 06:45, 26. Jan. 2021 (MEZ) :::Ok, if these problems are fixed, I think we can test the bot once again for a while. Would it be possible to do say 250 edits and then evaluate? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 07:27, 26. Jan. 2021 (MEZ) :::: I will run the bot for 250 edits and let you know once it's complete. [[Benutzer:Harej|Harej]] ([[Benutzer Diskussion:Harej|Diskussion]]) 19:53, 29. Jan. 2021 (MEZ) ::::: The bot has now made the test edits, a bit more than you requested. Sorry about that. I will review them for false positives; you are welcome to do so as well. [[Benutzer:Harej|Harej]] ([[Benutzer Diskussion:Harej|Diskussion]]) 23:20, 20. Feb. 2021 (MEZ) Hello [[Benutzer:Holder|Holder]], have you had a chance to look through the test edits? [[Benutzer:Harej|Harej]] ([[Benutzer Diskussion:Harej|Diskussion]]) 19:13, 9. Aug. 2021 (MESZ) {{Ping|Holder}} Update? --[[Benutzer:Nintendofan885|Nintendofan885]] ([[Benutzer Diskussion:Nintendofan885|Diskussion]]) 09:25, 29. Okt. 2022 (MESZ) == Novél sèrvor dèdiê a l'arpetan == Bonjorn, Nos vegnens de crèar un sèrvor Discord dèdiê a l'arpetan, que nos amerians vêre grossir et prospèrar por en fére un veretâbllo pouent de rancârd por los arpitano-parlants et totes les pèrsones entèrèssiêes per la lengoua et la cultura arpetanes. Se cen vos entèrèsse, il vos sufét d'enstalar sen payér Discord sur voutron computor et/ou sur voutron tèlèfone et de clicar sur lo lim siuvent : https://discord.gg/n35R3eGy por rejuendre imèdiatament lo sèrvor. Por lo moment, lo sèrvor contint de salons dèdiês a la convèrsacion ècrita (arpetan, dèbutant, entèrnacionâl, politica), a la cultura (musica, litèratura, vidèos, sitos Internet, Vouiquipèdia), a l'aprentissâjo (ressôrses, grafies, frâses du jorn), ux difèrents dialèctos, et pués un salon vocâl. Châcun est libro d'alimentar los divèrs salons avouéc tuéts tipos de ressôrses en fonccion de lors tèmos rèspèctifs. Nos serians grôs herox de vos comptar permié nos, voutra éde serêt prèciosa. Se vos mêtreyéd pas Discord, ôcun coueson, le logicièl est grôs simpllo et nos serens lé por vos guidar pâs a pâs. En èsperant vos y retrovar d'abôrd. Cordialament, e viva l'arpetan ! Rafèu de Provença a.k.a. Rafèr de Domba. == Doppelbelegig vonere Kategorie == Sälü Holder i ha e Frag. Dir erwartet i de Kategorie Einzahl. I der Biologie Tier chunnts us däm grund zu nere Doppelbelegig. Der Wolf ghört ja zu de Hünd. D Einzahl dervo wär Hund. Die Kategorie isch aber dür e Huushund beleit. Isch i somene Fall e Kategorie benennig Hünd also e Kategorie Name in Mehrzahl für die Biologischi Familie erloubt oder nid? Bi der Chatz u em Ross chunnts irgendeinisch zum glyche Problem. I ha di Biologischi Familie Hund mal Umschrybend als Kategorie agleit. Gruess--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für ds [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 23:19, 6. Feb. 2021 (MEZ) :Sali [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]], d Näme vu sischtematische biologische Gruppe wie Familie, Ornig, Klasse usw. sin in dr Biology immer in Meezahl un vo dohär sotte au alli unsri Kategorie vu sonige Gruppe in Meezahl syy. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:56, 7. Feb. 2021 (MEZ) ::Also, wänn du eso ebis siisch wie unsri [[:Kategorie:Wirbeldier]]: des isch e Meezaalform! --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:00, 7. Feb. 2021 (MEZ) :::Sälü Holder wärsch du so nät d Kategorie Singvogel mit der änglische Kategorie Passeri‎ z verlinke i ha das geschter merfach versuecht z ändere i schaffe das aber nid. We mir üs d Kategorie Spatzevögel mit de Singvögle verboue wärde mer problem übercho mit de Schreivögel u de andere Ungergruppe wos bi de Spatzevögel no git wo äbe kei Singvögel sind. U i wär froh we du mir im Artikel Kiritimati mal würtsch luege wiso das da der Punkt nid erschint. I ha für die Syte extra e Vorlag agleit das d Charte Richtig azeigt wird es funktioniert geng no nid so wys sötti. Mersi Gruess --[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für ds [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 01:19, 11. Feb. 2021 (MEZ) ::::Sali [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]], d [[:Kategorie:Singvogel]] isch jetz verschobe uf [[:Kategorie:Singvögel]] un verbunde mit dr [[:en:Category:Passeri]], derzue haan i d [[:Kategorie:Spatzevögel]] wider firigholt un au no gly d [[:Kategorie:Vogel]] uf [[:Kategorie:Vögel]] verschobe. Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:34, 11. Feb. 2021 (MEZ) :::::Sälü Holder jitz muess i di no öppis frage. Gits eigentlech irgent e Filter oder e Syte wo mir der Inhalt vonere Kategorie vonere andere Wikipedia Sprach cha azeige u mer nur die Artikle usspuckt wos e Alemannischi Version derzue git? Die Frag stell i mir scho lang. I verzwyfle scho fasch chly da dran, jede einzel Artikel ufzrüefe u z prüefe öps ne uf Alemannisch git. U i dänke mer geng wider das muess doch eifacher ga. Gruess --[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für ds [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 22:15, 13. Feb. 2021 (MEZ) ::::::Hm, im Prinzip goht des bstimmt, un zwar mit ere [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Data_access/de Querry-Abfrog uf Wikidata], aber wie des funktioniert haan i kai Ahnig. Do mießtesch villicht emol [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Forum doo nofroge]. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 04:29, 14. Feb. 2021 (MEZ) :::::::Tuet mer leid Holder aber i ha dyni Antwort devinitiv erscht hüt u das us purluterem Zuefall bim lösche vonere Syte gseh. Mersi vil mal für d Antwort. I ha zersch e mal sälber chly usbrobiert u woni nid bi düre gstige hani im Forum gmäldet. Mal luege was die säge. Sötte si mir chönne säge wi's funktioniert wettisch du das när ou wüsse? Gruess--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für ds [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 23:44, 20. Mär. 2021 (MEZ) ::::::::Sali [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]], wänn des aifach goht, no schryb doch ebis derzue am Stammtisch. Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:52, 21. Mär. 2021 (MEZ) == Hello and Happy New Year! == Sali, I see that you are still doing a great work everywhere you go! Congratulations! I hope that you are doing fine. Sorry to write in English... I wish you a happy new year 2021, hoping that everything will improve soon for everyone. I am now writing to you because I am trying to collect short videos (maximum 15 seconds) of wikipedians in their native language saying a few things freely (the easiest thing is probably introducing oneself and talking about the work/link with Wikipedias or something more creative, displaying monuments, places or elements of your culture/language/region/country) and then wishing in Catalan "Bon aniversari" and/or "per molts anys" (that is "for many years") in order to celebrate the 20th anniversary of the Catalan Viquipèdia. I would be honored and pleased to count on you and let Catalan people know about your language and wikipedia! :) I will tell you more about it if you should be interested. Take real care and have a great week! Gruess! Claudi/[[Benutzer:Capsot|Capsot]] ([[Benutzer Diskussion:Capsot|Diskussion]]) 23:23, 10. Feb. 2021 (MEZ) == tw.wp == Salü Holder. Kannst Du Dir mal bitte tw.wikipedia.org anschauen? Da sollte eigentlich die Hauptseite aufpoppen, aber bei Eingabe von https://tw.wikipedia.org/ im Browser lande ich automatisch auf der nichtexistierenden Seite https://tw.wikipedia.org/wiki/Krataa_Fuforo . Ich kann den Fehler nicht finden. Beste Grüße, --[[Benutzer:Gereon K.|Gereon K.]] ([[Benutzer Diskussion:Gereon K.|Diskussion]]) 21:37, 16. Feb. 2021 (MEZ) :Hallo [[Benutzer:Gereon K.|Gereon K.]], das liegt daran, dass vor einiger Zeit [https://translatewiki.net/w/i.php?title=MediaWiki:Mainpage/tw&action=history hier auf dem Translatewiki] die Startseite so übersetzt wurde. Die bisherige Startseite ist hier: [[:tw:Main_Page]]. Eigentlich sollte man nun diese Seite verschieben auf den neuen Namen, die Main Page ist aber voll geschützt un da ich mittlerweile kein global admin mehr bin, kann ich das nicht machen. :{{Ping|WikiBayer}} Könntest du bitte die Seite https://tw.wikipedia.org/wiki/Main_Page auf https://tw.wikipedia.org/wiki/Krataa_Fuforo verschieben? Und bitte auch den Schutz von admin only auf user only setzten. Die tw-wiki hat keine Admins, d. h. niemand kann etwas an der Startseite ändern. Danke und Gruß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 21:51, 16. Feb. 2021 (MEZ) :erledigt--[[Benutzer:WikiBayer|WikiBayer]] ([[Benutzer Diskussion:WikiBayer|Diskussion]]) 21:58, 16. Feb. 2021 (MEZ) ::Danke euch beiden! --[[Benutzer:Gereon K.|Gereon K.]] ([[Benutzer Diskussion:Gereon K.|Diskussion]]) 22:28, 16. Feb. 2021 (MEZ) == File:Heidelberg Mensur.ogv == Auf Seite https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Heidelberg_Mensur.ogv könntest du unterstützen damit {{User:AntiCompositeBot/NoLicense/tag|month=February|day=28|year=2021}} das Video nicht löscht/entfernt? Gruß, [[Benutzer:Wname1|Wname1]] ([[Benutzer Diskussion:Wname1|Diskussion]]) 07:50, 4. Mär. 2021 (MEZ) :Hallo [[Benutzer:Wname1|Wname1]]. Bei dem Video fehlt die Angabe einer [[:commons:Commons:Choosing_a_license|Lizenz]] und da das Video laut Angabe von der Verbindung kommt, wäre es sinnvoll die Freigabe unter dieser Lizenz per Mail an das [[:commons:Commons:OTRS|OTRS-Team]] zu bestätigen. Das musst du mit deinem Account machen, da du die Datei hochgeladen hast. Dann sollte das eigentlich passen. Viele Grüße --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 08:01, 4. Mär. 2021 (MEZ) == 24.251.26.66 == Info: Bei der IP [[Spezial:Byytreeg/24.251.26.66]] handelt es sich um den Crosswiki Spam-Troll der Artikel mit "is a amerikanischa..." anlegt--[[Benutzer:WikiBayer|WikiBayer]] ([[Benutzer Diskussion:WikiBayer|Diskussion]]) 11:38, 31. Mär. 2021 (MESZ) :Hi [[Benutzer:WikiBayer|WikiBayer]], danke für den Hinweis. Benutzer der eine dynamische IP ist ist die stabil? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 12:18, 31. Mär. 2021 (MESZ) ::Die nutzt der Troll schon länger siehe Missbrauchsfilter (global) [[Benutzer:WikiBayer|WikiBayer]] ([[Benutzer Diskussion:WikiBayer|Diskussion]]) 12:52, 31. Mär. 2021 (MESZ) :::Ok, danke, ich habe die IP mal für ein Jahr gesperrt. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 13:08, 31. Mär. 2021 (MESZ) == Pietro Axerio == Hoi Holder! Vilicht wäisch es scho, vilicht au nööd: Im Originaalmateriaal vom SDS (lueg [https://digital.sprachatlas.ch/scans/?ortlist=IT+5&fblist=#page/41/mode/1up daa]) häts zimli am Aafang Aforismen und Gedicht vom Pietro Axerio, wo de Hotzeköherli 1952 zämeträit hät (alem Aaschy naa i der Originaalschrybig vom Axerio). Äifach für de Fall, das d die emaal wottsch i d Wikipedia übernèè, wos ja scho e paar Sache vom Axerio hät. En liebe Gruez vom --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 10:43, 4. Mai 2021 (MESZ) :Sali [[Benutzer:Freigut|Freiguet]], merci vylmol, des haan i nit gwisst. Do lueg i mol, ass i die Sache abschrybe due fir d Wikipedia. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 13:27, 4. Mai 2021 (MESZ) == co.wiki == Hi Holder, there is a small(er) work for Corsican Wikipedia I would like to submit to you : put [[:co:Speciale:TemplateSenzaCategorie|uncategorized templates]] in the [[:co:Categoria:Mudellu|category:templates]]. Can you do it using AWB? Then I will think about subcategories.. Vielen Danken, --[[Benutzer:Jumpy01|Jumpy01]] ([[Benutzer Diskussion:Jumpy01|Diskussion]]) 00:00, 2. Jun. 2021 (MESZ) :Hi [[Benutzer:Jumpy01|Jumpy01]]. All done. Best regards --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 07:04, 2. Jun. 2021 (MESZ) == Wikipedia: Ussespiegel == Grüzi Holder, Mir ist aufgefallen, dass Sie meine Cleanup-Änderungen rückgängig gemacht haben. Leider wurde es keine Notizen hinterlassen, warum. Könnten Sie mir bitte erklären, warum Sie diese toten Links, die nicht mehr nützlich sind, wiederherstellen? Danke. <small>nöd signierte Biitrag vom Derf1177</small> :Hallo [[Benutzer:Derf1177|Derf1177]], solche toten Links sind m. E. durchaus noch nützlich, da man z. B. im Internetarchiv nach diesen früheren Seiten suchen kann. Wenn es dir aber wichtig ist, aktuelle von toten Links zu trennen, könnte man diese auch einfach in einen Abschnitt ganz unten unter dem Stichwort "nicht mehr vorhandenen Seiten" o. ä. schieben. Gruss --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 16:17, 21. Jun. 2021 (MESZ) == Schwarzwald-Stadion == Sälü Holder bi der Saisonale Aktualisiertig hani mit übercho das ds [[Schwarzwald-Stadion]] e Neue Name übercho het. I ha i däm Artikel es bar sache um gschreib u e Neue Abschnit derzue da. I ha gseh das du der Artikel gschribe hesch. Chasch du mir der Gfalle tue u das was i Gschribe ha i di Dialäkt umformuliere. Damit das nid so komisch dönt? I Verschiebe der Artikel de no grad a z rächte ort häre. Da derfür muess i aber zersch platz mache. Grüessli --[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für ds [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 11:54, 2. Jul. 2021 (MESZ) == About WPWP 2021 == Hi! In an article, I added a video. https://de.wikipedia.org/wiki/Wasserstoff You said, "I don't think that this is needed here, see #WPWP: "Only add a photo to an article that has no photo." But please check the link below. There is a section of the prize category that states we can add video in an article. https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Pages_Wanting_Photos_2021 Hope you keep the video in that article. Thank you! == Translation request == Hello. Can you translate and upload the article [[:de:Flagge Aserbaidschans]] → [[D Faane vo Aserbaidschan]] in Alemannic Wikipedia? It does not need to be long like the German version. Yours sincerely, [[Benutzer:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Benutzer Diskussion:Multituberculata|Diskussion]]) 13:23, 4. Aug. 2021 (MESZ) == UN-Resolution 68/262 == Hallo lieber Holder,<br/> Ich möchte Dich höflichst bitten, den kleinen [[w:simple:United Nations General Assembly Resolution 68/262|Artikel]] (lediglich 5 Sätze) ins Alemannisch zu übersetzen/publizieren. Vielen Dank im voraus und alles Gute! == [[Spezial:Kaputti_Wyterlaitige|Broken redirects]] deletion in Alemannic Wikipedia == Hello! Ready to deleted [[Spezial:Kaputti_Wyterlaitige|broken empty redirects]] from Alemannic Wikipedia (only red links no blue) --[[Spezial:Byytreeg/93.157.169.14|93.157.169.14]] 17:46, 2. Dez. 2021 (MEZ) :Thanks! I'll have a look on these broken redirects. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 17:59, 2. Dez. 2021 (MEZ) There is one more redirect, which you can delete an empty redirect. --[[Spezial:Byytreeg/93.157.169.14|93.157.169.14]], 11. Dez. 2021 (MEZ) == Badische Ständeversammlung – und d Groosshèrzöög == Liebe Holder, hoffetli chunt au na en Artikel über s badisch Parlamänt i de Groosshèrzogzyt! :-) En liebe Gruez vom --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 11:55, 3. Dez. 2021 (MEZ) – Und au über d Groosshèrzöög! --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 11:59, 3. Dez. 2021 (MEZ) :Sali [[Benutzer:Freigut|Freiguet]], im Rame vum aktuälle Schrybwettbewärb sicher nit, aber ich bii nonig fertig mit allne inträssante Theme us em Badische :-). --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 14:30, 3. Dez. 2021 (MEZ) == How we will see unregistered users == <div lang="de" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hallo! Du erhältst diese Nachricht, da du Administrator in einem Wikimedia-Wiki bist. Wenn heute jemand unangemeldet eine Bearbeitung in einem Wikimedia-Wiki vornimmt, zeigen wir dessen IP-Adresse an. Wie viele von euch bereits wissen, werden wir dies in der Zukunft nicht mehr tun können. Dies ist eine Entscheidung der Rechtsabteilung der Wikimedia Foundation aufgrund der Änderung von Normen und Vorschriften zum Datenschutz im Internet. Statt der IP-Adresse zeigen wir eine maskierte Identität. Als Admin '''wirst du weiterhin auf die IP zugreifen können'''. Es wird auch neue Benutzerrechte für diejenigen geben, die die vollständigen IPs von unangemeldeten Benutzern sehen müssen, um Vandalismus, Belästigung und Spam bekämpfen zu können ohne Admin zu sein. Kontrollierer werden ebenfalls Teile der IP sehen können, auch ohne dieses Benutzerrecht. Wir arbeiten auch an [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|besseren Werkzeugen]] zur Unterstützung. Wenn du die Seite noch nicht gesehen hast, kannst du [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/de|auf Meta mehr lesen]]. Wenn du sicherstellen möchtest, keine technischen Änderungen in den Wikimedia-Wikis zu verpassen, kannst du [[m:Tech/News/de|den wöchentlichen technischen Newsletter]] [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|abonnieren]]. Wir haben [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|zwei Möglichkeiten vorgeschlagen]], wie diese Identität funktionieren kann. '''Wir würden uns über deine Rückmeldung freuen''', welche Möglichkeit für dich und dein Wiki am besten funktionieren würde, jetzt und in der Zukunft. Du kannst [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|es uns auf der Diskussionsseite wissen lassen]]. Du kannst in deiner Sprache schreiben. Die Vorschläge wurden im Oktober veröffentlicht und wir werden nach dem 17. Januar entscheiden. Danke. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 19:10, 4. Jan. 2022 (MEZ) <!-- Nachricht versandt von Benutzer:Johan (WMF)@metawiki durch Verwendung der Liste unter https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(1)&oldid=22532492 --> == Tialäktfraag == Isch «steht» i dym Tialäkt e Pluraalform? I referieren uf ''D Siiger steht fescht!'' :-) LG, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 10:03, 18. Jan. 2022 (MEZ) :[https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Sitenotice&curid=7622&diff=1005029&oldid=1005023 Ach je], nit emol dr Dialäkt vum Holder isch no ächte Dialäkt ... --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 10:53, 18. Jan. 2022 (MEZ) ::Ja, me wäiss ja nie, s git gspässigi Forme … Schlaane mi ebe grad mit Morfology ume. :-) --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 11:08, 18. Jan. 2022 (MEZ) == Alemannischi Charte (lang=gsw wird unvollständig usgwertet) == Salli Holder, ich bin jo sit > 10 Johr do nimmi aktiv, hab aber e Problem mit de Wiki-Charte uf Grundlag vu Openstreetmap. Konkret: S'Kartplugin mit lang=gsw Modul, wo uf d'Sproochversion gsw verwiist, zeigt zwar d'Gwanne uf Alemannisch, aber de Ortsnamme Ebringen un Talhausen uf Hochditsch. Es stoht da aber in Openstreetmap "name:gsw=Dalhpüse" bzw. "name:gsw=Ebringe". Es wird in dere Uflösig ignoriert. Noch seltsamer: Wolfewiler, Pfaffewiler, Ehlischwiler: alles brav uf Alemannisch, wemmer d'Charte separat ufrueft. Sehr seltsam. Wenn ich aber die Charte ufruef: https://www.osm.ch/lang/ isch alles uf Alemannisch, wo in OSM mit name:gsw taggt isch. Sehr seltsam. Die Wikipedia-Chrate isch eweng aktueller. Worum wertet des Modul die Sproch falsch us? Irgendei technisches Problem? Gruess --[[Benutzer:W-j-s|W-j-s]] ([[Benutzer Diskussion:W-j-s|Diskussion]]) 22:08, 26. Jan. 2022 (MEZ) :Sali [[Benutzer:W-j-s|W-j-s]], oh je, vu Open Street Map haan i iberhaupt kai Ahnig. Des Modul bi uns hämer ibernuu us dr dewiki, villicht chasch mol dert noofroge: [[:de:Wikipedia:WikiProjekt Georeferenzierung]]. Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:59, 27. Jan. 2022 (MEZ) == Artikelusszeichnig == Solly Holder, Dyn Artikel [[Eduard August Rübel]] isch jetz als „[[Wikipedia:Bsunders glungeni Artikel|bsundersch glunge]]“ usszeichnet worde! Glückwùnsch ùn en liebe Gruess, --[[Benutzer:Terfili|Terfili]] ([[Benutzer Diskussion:Terfili|Diskussion]]) 13:10, 2. Mär. 2022 (MEZ) == Laarzaicha-n-ìm Frànzeescha == Sàlü Holder, Ìm Frànzeescha-n-ìsch ìmmer a Laarzaicha vor’m Doppelpunkt un em Froogazaicha. Därf ìch [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Luc_Ravel&curid=83273&diff=1007431&oldid=999280 dia Änderung] ruckgàngig màcha? Grüass, [[Benutzer:Mathieu Kappler|Mathieu Kappler]] ([[Benutzer Diskussion:Mathieu Kappler|Diskussion]]) 20:54, 8. Mär. 2022 (MEZ) :Sali [[Benutzer:Mathieu Kappler|Mathieu Kappler]], ah, des haan i nit gwisst. Mach s rueig ruckgängig. Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 21:34, 8. Mär. 2022 (MEZ) == Hoi == Hoi == Fribirg == Hoi Holder, gitses Tieleggt, wo Fribirg sägid? Die Form chunnt do foor: [[Oskar Saier]], [[Robert Zollitsch]], [[Liste der Klöster in Freiburg im Breisgau]]. Oder litt d u-Taste znööch bi de i-Taste? Liebi Grüez --[[Benutzer:Al-qamar|al-Qamar]] ([[Benutzer Diskussion:Al-qamar|Diskussion]]) 22:43, 10. Mai 2022 (MESZ) :Sali [[Benutzer:Al-qamar|al-Qamar]], nai, des lyt an dr Taschtatur. Dankschen und Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:56, 11. Mai 2022 (MESZ) == Stefanija Turkewytsch == Hello Holder, Thanks so much for this Alemannisch article! [[Benutzer:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Benutzer Diskussion:Nicola Mitchell|Diskussion]]) 13:03, 23. Mai 2022 (MESZ) == Vandal == Kannst du bitte die ip verabschieden (mind. 1 Woche) https://als.wikipedia.org/wiki/Spezial:Byytreeg/1.43.31.239 [[Benutzer:WikiBayer|WikiBayer]] ([[Benutzer Diskussion:WikiBayer|Diskussion]]) 13:30, 17. Jul. 2022 (MESZ) == Borgward == @[[Benutzer:Holder|Holder]] Hallo, Bitte können Sie zu diesem Artikel beitragen, indem Sie Sprachfehler korrigieren, da ich ein wenig Alemannisch-Deutsch spreche, eher ich Deutsch spreche. Fügen Sie auch mehr Inhalt dafür hinzu. Danke [[Benutzer:SSHTALBI|SSHTALBI]] ([[Benutzer Diskussion:SSHTALBI|Diskussion]]) 06:44, 4. Aug. 2022 (MESZ) == Toyota == @[[Benutzer:Holder|Holder]] Hallo, Mir ist aufgefallen, dass Sie den Artikel für Toyota in der alemannischen Wikipedia gelöscht haben, da ich Inhalte von einer anderen Seite dieser Wikipedia aus der Mercedes-Benz Gruppe kopiert habe. Da Sie es gelöscht haben, können Sie es mir mit anderen Inhalten, die mit dieser Seite zusammenhängen, erneut erstellen, da ich kein Alemannisch verstehe, sondern nur Deutsch. Vielen Dank[[Benutzer:SSHTALBI|SSHTALBI]] ([[Benutzer Diskussion:SSHTALBI|Diskussion]]) 17:26, 18. Aug. 2022 (MESZ) @[[Benutzer:Holder|Holder]] Hallo, warum löschst du immer wieder diese Seite, die verschiedene Leute erstellen? Auf der alemannischen Wikipedia gibt es eine Seite für Toyota LiteAce und keine Seite für den Haupthersteller. Wenn Sie der Meinung sind, dass es Fehler in der Sprache oder beim Kopieren von verschiedenen Seiten gibt, erstellen Sie sie bitte selbst. Danke[[Benutzer:SSHTALBI|SSHTALBI]] ([[Benutzer Diskussion:SSHTALBI|Diskussion]]) 08:14, 27. Aug. 2022 (MESZ) == Übrbländig bi de Froue == Sälü @[[Benutzer:Holder|Holder]] i ha e chlyne Hywis im bezug uf d überbländig bi de froue. Ds Wort Opfer wird als Opferi überbländet u we me ds wort dr mal als der schriebt de macht d überbländig deri druus. Grüessli [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für ds [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 08:44, 19. Sep. 2022 (MESZ) :Sali [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]], mersi fir dr Hiwys, s sott jetz gflick sy. Grueß ::@[[Benutzer:Holder|Holder]] jetzt isch mir grad d Überbländig Mordopferi begägnet. :::@[[Benutzer:Holder|Holder]] solang i am Sortiere bi sött i dir äuä besser mitteilde we e Kategori bim überblände schwirikeite macht wird. Die hie wird das ufjedefall mache Kategorie:Staatsaghörige vo Trinidad u Tobago. --[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für ds [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 19:13, 22. Sep. 2022 (MESZ) ::::Gärn, mäld di rueig, Trinidad u Tobago isch jetz gflickt. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 19:41, 22. Sep. 2022 (MESZ) :::::Wird i gärn mache @[[Benutzer:Holder|Holder]] danke für ds Flicke. Jetzt hani aber no e anderi bitt a di. Da derfür hani jetzt nid e neue Abschnitt wellen afa. Bi einige Artikle es si leider nid wenigi, hei e Geografischi Aagab. Di Geografischi Agab im rächte obere Egge überdeckt bi fasch allen Artikle wo so öppis hei der Text. [[Flughafen Moskau-Domadedowo]] Das isch nur eis Bispil. Bi der Dütsche Wikipeida befinde sech d Korrdiante vil witerobe. Cha du dir das mal aluege u guge was me da cha mache. Es cha ja nid sy das d Korrdienate der Text unläsbar mache. Vile dank für dyni Arbeit. Gruess [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für ds [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 01:21, 24. Sep. 2022 (MESZ) ::::::Sali [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]], oh je, du hesch rächt, des Brobläm hämer scho lang. Ich haa mer des au scho aagluegt un kai Grund un au kai Lesig gfunde. Bi dr Dytschsprochige Wikipedia wette si d Koordinate irgendwänn mit ere andere Tächnik in d Artikel yybinde, ich hoff, ass si do mol bal firschicheme un no unser Brobläm au mitglest wird. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 17:17, 25. Sep. 2022 (MESZ) :::::::@[[Benutzer:Holder|Holder]] hie mal wider e Kategori für di die bruucht gar kei überbländig das e sechs um ne Sachverhalt geit. Kategorie:Eröffnete Seligsprächigsprozäss Gruess u danke [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für ds [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 17:24, 29. Sep. 2022 (MESZ) == Lohr /Bilder einbinde == Hallo @[[Benutzer:Holder|Holder]], hättest du was dagegen wenn ich ein paar weitere Bilder bei dem Artikel Chrysanthema Lohr [[https://als.wikipedia.org/wiki/Chrysanthema]] einbinde? Viele Herzliche Grüße [[Benutzer:Armin Pangerl|Armin Pangerl]] ([[Benutzer Diskussion:Armin Pangerl|Diskussion]]) 21:28, 5. Nov. 2022 (MEZ) :Hallo [[Benutzer:Armin Pangerl|Armin Pangerl]], nur zu! Gruß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:30, 6. Nov. 2022 (MEZ) == Flower of the month == I don't know whether you welcome suggestions for your Flower of the Month award, but https://kw.wikipedia.org/wiki/Devnydhyer:Aqchampion has been doing a wonderful job in Kernewek wikipedia over several years in classifying pages. I really value his work, and he is always ready to help with any query. Thank you [[Benutzer:Brwynog|Brwynog]] ([[Benutzer Diskussion:Brwynog|Diskussion]]) 22:33, 19. Jan. 2023 (MEZ) :Hi [[Benutzer:Brwynog|Brwynog]]. Thank you very much, I am very happy about your suggestion and I will put it on my list. Best regards --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:08, 20. Jan. 2023 (MEZ) == Artikelusszeichnig == De Artikel Toni Rothmund isch jetz als "läsig" usszeichnet worde, un de über de Emil Gött als "bsunderscht glunge". Glückwunsch! [[Benutzer:Terfili|Terfili]] ([[Benutzer Diskussion:Terfili|Diskussion]]) 15:27, 13. Feb. 2023 (MEZ) :Dankschen. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 15:32, 13. Feb. 2023 (MEZ) == Place for article requests? == Hi! I have been checking to see which Germanic languages would be relevant to particular overseas Japanese schools. I found [[:en:Japanese_School_in_Zurich|:en:Japanese School in Zurich]] doesn't yet have articles in Standard German nor in Alemannic German. Is there a place where I can keep a list of article requests for Alemannic German? (there is one other Japanese school in Switzerland, [[:en:Kumon Leysin Academy of Switzerland]], but it is in the Romandie, not the German speaking part) Thank you, [[Benutzer:WhisperToMe|WhisperToMe]] ([[Benutzer Diskussion:WhisperToMe|Diskussion]]) 05:39, 10. Mär. 2023 (MEZ) == Wiese(n)tal == Hallo Holder, ich sehe, dass du dich besonders auch für südbadisch-alemannische Themen interessierst. Willst Du dir bitte das Thema "Wiesentalbrücke" [[:de:Diskussion:Wiesentalbrücke#Name_der_Br%C3%BCcke|hier]] mal ansehen? Grüsse! Legatorix [[Benutzer:Legatorix|Legatorix]] ([[Benutzer Diskussion:Legatorix|Diskussion]]) 08:10, 16. Apr. 2023 (MESZ) == Global ban proposal for Piermark == Hi! I see you [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Stammtisch&diff=prev&oldid=1035308 deleted] the mass message posted on [[Wikipedia:Stammtisch]] regarding the global ban of Piermark. It's probably not obvious, so I just wanted to let you know that this long-term abuser uses a lot of sockpuppets and made edits on alswiki at least using the following ones: [https://als.wikipedia.org/wiki/Spezial:Byytreeg/Radio_Evangelo_Piemonte_88,6_FM_Via_Lein%C3%AC_54_,10155_Torino], [https://als.wikipedia.org/wiki/Spezial:Byytreeg/Jean_Plantin_45-3_Route_de_Vourles_69230_Saint-Genis-Laval], [https://als.wikipedia.org/wiki/Spezial:Byytreeg/Action_fran%C3%A7aise_Radio_Courtoisie_la_voix_du_Nationalisme_int%C3%A9gral_ou_Maurrassisme], [https://als.wikipedia.org/wiki/Spezial:Byytreeg/Arabic_Russia_Today_RT_support_Radio_Gamma_5_Campodarsego_Via_Antoniana66_Shirel_Levi], [https://als.wikipedia.org/wiki/Spezial:Byytreeg/%C3%87IRA_TV_DENG_%C3%9B_RENG%C3%8A_%C3%8AZIDXAN%C3%8A], [https://als.wikipedia.org/wiki/Spezial:Byytreeg/Radio_BIP_radio_Bisontine,_de_Besan%C3%A7on_noyaut%C3%A9e_par_un_petit_parti_trotskiste_OCT]. The als community might be interested in that global ban proposal. --[[Benutzer:Golmote|Golmote]] ([[Benutzer Diskussion:Golmote|Diskussion]]) 20:12, 4. Mai 2023 (MESZ) == ''[[Das Markgräflerland]]. Beiträge zu seiner Geschichte und Kultur'' == ... sett i der alemanische Wikipedia doch en Artikel haa – mäinsch nöd au? {{S|:)}} En liebe Gruez vom --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 13:50, 7. Jun. 2023 (MESZ) :Jo, scho, aber villicht zerscht emol [[Geschichtsverein Markgräflerland|dr Verain derzue]], oder? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:48, 8. Jun. 2023 (MESZ) ::Uf jede Fall! :-) --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 09:39, 8. Jun. 2023 (MESZ) == [[:de:Achalm]] == Liebe Holder – i hoffe, du bisch zfride ... Und bi de Stadt Reitlenga wiird i emaal voorstelig ... LG, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 13:59, 21. Aug. 2023 (MESZ). – Grad han i gsee, das es die Reitlenger Websyte mit de lätzen Erchlèèrig gaar nüme git (oder versteckt die sich suscht nöimets?). --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 14:04, 21. Aug. 2023 (MESZ) – Ou doch, es git si läider na&nbsp;... --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 14:22, 21. Aug. 2023 (MESZ) :Sali [[Benutzer:Freigut|Freiguet]], dankschen vylmol, ändli het si do mol ebis due ;-)! :Ich bii im Ibrige die Wuche z Züri. Hättsch du am Frytig iber dr Mittag oder am Nomittag mol Zyt? :LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 17:22, 21. Aug. 2023 (MESZ) ::Gèèrn über de Mittaag, bi nämli zur Zyt echli im Minus, drum wett i lieber nöd am Namittaag. :-) Fröi mi! --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 17:50, 21. Aug. 2023 (MESZ) – Muesch dänn d Änderig under [[Achalm#Name]] na kontroliere, öb das na markgrööflerisch isch&nbsp;… --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 18:02, 21. Aug. 2023 (MESZ) :::Guet, basst s so am halber ais zum zmittag? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 11:39, 22. Aug. 2023 (MESZ) ::::Tiptop. --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 15:23, 22. Aug. 2023 (MESZ) == (PvZ) articles == To note that this person is persistent and operates a bot, and I have seen hits in the abuselog for over an hour for every minute. I had to add title blacklist terms to [[w:ab:mediawiki:titleblacklist]] and other places to do preventative measures. I may in the end to something to the global list, though that is my last resort as this is not visibly logged. [[Benutzer:Billinghurst|Billinghurst]] ([[Benutzer Diskussion:Billinghurst|Diskussion]]) 01:24, 2. Sep. 2023 (MESZ) :Hi [[Benutzer:Billinghurst|Billinghurst]]. Thank you very much for your advice. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:39, 2. Sep. 2023 (MESZ) == Mobili aasicht vo de Meischt gläsene Artikel i de Alemannische Wikipedia == Sali Holder, jo do han i jetzt a frog. Die mobili Aasicht (also uf em Mobiltelefon) vo de Meischt gläsene Artikel in dr Alemannische wikipedia beschribt die Artikel als söttigi vo de Albanische wikipedia. Ich ha [[c:File:Am_meisten_gelesen_in_der_Alemannischen_Wikipedia.jpg|do en screenshot]] bigfüegt. Welsch wie me das ka repariere? Wenn nit, könnte mer au en Aatrag bi der Wikimedia CH stelle han i dänggt. E liebe Gruess, [[Benutzer:Paradise Chronicle|Paradise Chronicle]] ([[Benutzer Diskussion:Paradise Chronicle|Diskussion]]) 22:47, 6. Sep. 2023 (MESZ) :Sali [[Benutzer:Paradise Chronicle|Paradise Chronicle]], oh je, des chene mir do nit flicke. Des lyt dodra, ass dr Code ''als'' in dr ISO Norm 639 fir (Toskisch-)Albanisch stoht un ebe nit fir s Alemannisch, un die mobil Aasicht uf irged e Code-Lischt zuegryft, wu d ISO derhinter lyt. Wikimedia CH het do aber nyt dermit z due, do mießt me an d Programmierer bi dr Wikimedia Foundation z San Francisco. Wu findet me dänn die Lischt vu dr maischt gläsene Artikel in dr mobile Aasicht? LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 04:11, 7. Sep. 2023 (MESZ) ::Also uf mim Mobiltelefon isches eso. Lueg e mol bi dim nooch. Eifach d'Wikipedia app installiere und denn unter Meine Sprachen au die Alemannischi aawähle. E liebe Gruess [[Benutzer:Paradise Chronicle|Paradise Chronicle]] ([[Benutzer Diskussion:Paradise Chronicle|Diskussion]]) 16:17, 7. Sep. 2023 (MESZ) :::Das het sich denn immer nonig g'änderet. Finds e biz komisch. Ich han Wikimedia CH sicher zweimal gschriibe und eimol au em Hauptsitz in San Francisco. Irgendwie hets do glaub es Kommunikationsproblem. Sie könnte jo wenigstens antworte und schriibe dass es grad käi Priorität het. [[Benutzer:Paradise Chronicle|Paradise Chronicle]] ([[Benutzer Diskussion:Paradise Chronicle|Diskussion]]) 08:39, 31. Jan. 2024 (MEZ) ::::Jo nu, do het schyns nit emol e Antwort Prioritet ... --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 08:54, 31. Jan. 2024 (MEZ) == [[User:Nightgsvra5613]] == Good day, please check and [[Special:Nuke/Nightgsvra5613|nuke]] the contribs if needed. Thanks. [[Benutzer:Minorax|Minorax]] ([[Benutzer Diskussion:Minorax|Diskussion]]) 07:41, 23. Sep. 2023 (MESZ) :[[User:Njufga|this as well]]. [[Benutzer:Minorax|Minorax]] ([[Benutzer Diskussion:Minorax|Diskussion]]) 07:43, 23. Sep. 2023 (MESZ) == Alarmschtufè Rot == Salli Holder, irgendèn Bot odder Offender odder suscht èn Schäreschliifer hèt übber Nacht èn Huufè Fake-Artikel neu erschtellt. D Artikel sin in Änglisch vofasst un enthaaltet XML-Code o.ä. Dõdemit isch è Mittel-Ryysè-Buff entschtandè. Chasch Dr sèll èmòl aaluègè un evtl. übber dè Stammtisch odder so dè Status Quo dokumentyrè ? Villmòl Merci für s Troubleshooting. --[[Benutzer:Fideli|fideli]] ([[Benutzer Diskussion:Fideli|Diskussion]]) 08:00, 23. Sep. 2023 (MESZ) :Sali [[Benutzer:Fideli|fideli]], des isch e Troll, wu scho syt lengerem in allne metglige Sprochversionen sonigi Artikel uf Änglisch aalait. Au scho ne baar mol bi uns. Per Masseleschig cha mer eso ebis aber mit zwai Klick lesche. Vo där: kai Grund zur Sorg. Hesch gsää, ass mir am Stammtisch e Dräffe im Novämber blane? Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 10:56, 24. Sep. 2023 (MESZ) ::::Wo s nit efange überall Troll hèt... Stammtisch han i gsää, weiß bloß nit, ob's mir gluschtet. ::[[Benutzer:Fideli|fideli]] ([[Benutzer Diskussion:Fideli|Diskussion]]) 19:41, 24. Sep. 2023 (MESZ) == Schwäbische Juden == Morom? I fend, so a groaße Endrong sodd ma dischkudiera! AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 15:11, 26. Sep. 2023 (MESZ) AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 15:11, 26. Sep. 2023 (MESZ) : Oh des duet mer laid, des isch natyrli ne Versää gsii, ich haa nume welle di fählerhafte Dateioptione („mini“) us dr Gallery welle lesche, haa die Leschig jetz ruggängig gmacht. Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 15:26, 26. Sep. 2023 (MESZ) :: Schao reachd. Dankschöö. Mid 83 ond weil e andre Prioridäda han, bin I nemme so up-to-date ! Gruaß AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 15:45, 26. Sep. 2023 (MESZ) :::Oha, 83 isch jo au ne stolz Alter. Do winsch i dir vor allem gueti Gsundhait! Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) == [[Spezial:Byytreeg/UKihbvfa]] == Braucht offenbar Hilfe beim lesen. Bitte den Benutzer mit dem Leserecht ausstatten. Ist bis jetzt [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Spezial:Missbruchsfilter-Logbuech&wpSearchAction=any&wpSearchActionTaken=&wpSearchFilter=global-300&wpSearchImpact=0&wpSearchPeriodEnd=&wpSearchPeriodStart=&wpSearchTitle=&wpSearchUser=UKihbvfa&offset=&limit=2500 1961 mal] gescheitert. [[Benutzer:WikiBayer|WikiBayer]] ([[Benutzer Diskussion:WikiBayer|Diskussion]]) 16:44, 26. Sep. 2023 (MESZ) :Ist jetzt gesperrt, danke für den Hinweis. Sehen wir uns eigentlich in Linz? Gruß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:58, 26. Sep. 2023 (MESZ) ::Ja, bin dabei. [[Benutzer:WikiBayer|WikiBayer]] ([[Benutzer Diskussion:WikiBayer|Diskussion]]) 19:50, 26. Sep. 2023 (MESZ) :::Schön, dann bis Freitag! --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 19:56, 26. Sep. 2023 (MESZ) ::::[[Benutzer:Gsrtgsry]] der Depp ist wieder da, bitte auch Diskussionsseite dichtmachen. [[Benutzer:WikiBayer|WikiBayer]] ([[Benutzer Diskussion:WikiBayer|Diskussion]]) 11:15, 27. Sep. 2023 (MESZ) == 20 Jahre alemannische Wikipedia == Hallo @[[Benutzer:Holder|Holder]], du hast kürzlich an Wikimedia CH geschrieben. Ich habe geantwortet. Könntest du mir bitte Bescheid geben, ob dir mein Vorschlag zusagt? Weil das alles eine gewisse Vorbereitung braucht, wäre es gut, bald von dir zu hören. Herzliche Grüsse Kerstin von WMCH [[Benutzer:Kerstin Sonnekalb (WMCH)|Kerstin Sonnekalb (WMCH)]] ([[Benutzer Diskussion:Kerstin Sonnekalb (WMCH)|Diskussion]]) 19:56, 9. Okt. 2023 (MESZ) :Liebe [[Benutzer:Kerstin Sonnekalb (WMCH)|Kerstin]], vielen Dank, ich habe dir eine Mail geschrieben. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 07:33, 10. Okt. 2023 (MESZ) == (g)freid mi == I (g)frei me sehr, dass'd mei Idee guud gfunne haosch un uf [[:hu:Szerkesztő:Eino81/Novellám_számiul#Ich_(alemann_változat)]] des Tekschtele grschriewe. Bleibt die Fraog: :Wie kennt mer des hu-Projeggd sichtbar uff die Wikipedias verlinge, speziell von de Regionalsprache? N kurze Artiggel ? Wers wert. Prädikat Kulturell wertvoll. Mit mei'm Fußgaängerschwäbisch kann ich auf dem als-WP nix schreiben. GRUß ! [[Benutzer:MistaPPPP|MistaPPPP]] ([[Benutzer Diskussion:MistaPPPP|Diskussion]]) 18:07, 28. Okt. 2023 (MESZ) [[:de:Benutzer:MistaPPPP]] == Ich verstehe diese Sprache nicht so gut. Ist es eine mischlinge Sprache? == Teilweise gibt es einige deutsche Wörter. [[Benutzer:Gologmine|Gologmine]] ([[Benutzer Diskussion:Gologmine|Diskussion]]) 16:35, 20. Dez. 2023 (MEZ) :Hi [[Benutzer:Gologmine|Gologmine]]. Alemannic is a group of [[:en:Dialect#Dialect_as_linguistic_variety_of_a_language|dialects]] of the German Language. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 20:37, 20. Dez. 2023 (MEZ) ::аан заза [[Benutzer:Gologmine|Gologmine]] ([[Benutzer Diskussion:Gologmine|Diskussion]]) 11:13, 21. Dez. 2023 (MEZ) ::Миний Герман хэл өөрт чинь таалагдсангүй юу? Би Англи хэл муу чадна. харамсалтай байна [[Benutzer:Gologmine|Gologmine]] ([[Benutzer Diskussion:Gologmine|Diskussion]]) 16:37, 21. Dez. 2023 (MEZ) :::Ach, ich finde es einfach höflicher, Menschen, deren Muttersprache nicht Deutsch ist, u. U. in Englisch zu antworten, damit wollte ich nichts über deine Deutschkenntnisse aussagen. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 17:40, 21. Dez. 2023 (MEZ) == Vandale == Moin Holder, ich wäre dir sehr dankbar, wenn du [[Spezial:Byytreeg/91.23.86.184]] sperren könntest. LG, [[Benutzer:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Benutzer Diskussion:TenWhile6|Diskussion]]) 08:19, 12. Mär. 2024 (MEZ) :Hallo [[Benutzer:TenWhile6|TenWhile6]], vielen Dank, ist erledigt. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 08:22, 12. Mär. 2024 (MEZ) :: S Problem bei IP-Adressa isch, dass mr se oifach ibr da Router ändra kaa. Gruaß AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 08:35, 13. Mär. 2024 (MEZ) :::Do hesch rächt, wäg däm duen i IP au als nume fir ai Dag speere, lenger loont nit. Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 08:52, 13. Mär. 2024 (MEZ) :::Moin Holder, ich hätte da mal eine Frage… mein Skript [[m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] soll auf jedem Wiki, auf dem Global Sysops keine Rechte haben, die Möglichkeit bieten, vandalierende Benutzer / IP-Adressen zu melden. Dies soll SWMT-Mitgliedern die Suche nach Ansprechpartnern vereinfachen. Soweit ich weiß, hat alswiki weder GS aktiviert noch existiert eine VM. :::Daher folgende Frage/Bitte: Könnte so eine Seite eventuell eingerichtet werden? LG, [[Benutzer:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Benutzer Diskussion:TenWhile6|Diskussion]]) 12:21, 24. Apr. 2024 (MESZ) ::::Hallo [[Benutzer:TenWhile6|TenWhile6]], hiermit eingericht: [[Wikipedia:Vandalismusmeldung]]. Wir können das ja hier gerne mal testen, ob es hilfreich ist. Gruß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 13:22, 24. Apr. 2024 (MESZ) :::::Danke dir. Ich baue die Seite dann heute oder morgen in das Skript ein. [[Benutzer:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Benutzer Diskussion:TenWhile6|Diskussion]]) 13:29, 24. Apr. 2024 (MESZ) :::::Magst du bitte noch [[de:Vorlage:Benutzer]] und [[de:Vorlage:Artikel]] in dieses Wiki importieren? Ich würde die alswiki-VM dann im Skript einfach exakt nach dewiki-Vorbild konfigurieren. [[Benutzer:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Benutzer Diskussion:TenWhile6|Diskussion]]) 23:16, 25. Apr. 2024 (MESZ) ::::::Hallo [[Benutzer:TenWhile6|TenWhile6]], ich habe die beiden Vorlagen nun auch hier angelegt mit demselben Inhalt wie auf dewiki. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 20:29, 3. Mai 2024 (MESZ) :::::::Es funktioniert, herzlichen Dank für die Unterstützung! [[Benutzer:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Benutzer Diskussion:TenWhile6|Diskussion]]) 22:07, 3. Mai 2024 (MESZ) == Romanischti == Hoi Holder. Säg äinisch, häisst das bi diär tatsächlich «[[Romanistik|Romanischti]]», wiä dui das bim [[Bruno Epple]] vor Jaarä [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Bruno_Epple&diff=prev&oldid=350620 iträid] hesch? Fir mich wäär ä Romanischti eender ä Froi, aber äifach äsoo wett ichs nid korrigiärä. – Mid ämä Friäligsgruäss --[[Benutzer:B.A.Enz|B.A.Enz]] ([[Benutzer Diskussion:B.A.Enz|Diskussion]]) 10:27, 5. Apr. 2024 (MESZ) :Sali [[Benutzer:B.A.Enz|B.A.Enz]], du hesch rächt, gmaint isch natyrli ''Romanischtik'', dankschen fir där Hiwys. Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 11:51, 5. Apr. 2024 (MESZ) == [[user:TaxonBot]] == Hallo Holder, vergibst Du TaxonBot für den Hauptseiten-Purge-Job ein Botflag bitte? Danke sehr, [[Benutzer:Doc Taxon|Doc Taxon]] ([[Benutzer Diskussion:Doc Taxon|Diskussion]]) 11:19, 21. Apr. 2024 (MESZ) :Hallo [[Benutzer:Doc Taxon|Doc Taxon]], ist [https://als.wikipedia.org/wiki/Spezial:Logbuech?type=rights&user=&page=Benutzer%3ATaxonBot&wpdate=&tagfilter=&subtype=&wpFormIdentifier=logeventslist erledigt]. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 12:56, 21. Apr. 2024 (MESZ) ::von meiner Seite aus funktioniert das auch schon. Wenn Du da Unregelmäßigkeiten bemerkst (nicht aktualisierte Bestandteile), gib Bescheid. Liebe Grüße, [[Benutzer:Doc Taxon|Doc Taxon]] ([[Benutzer Diskussion:Doc Taxon|Diskussion]]) 13:28, 21. Apr. 2024 (MESZ) == <span lang="de" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Erinnerung: Stimm jetzt über die Mitglieder des ersten U4C ab</span> == <div lang="de" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|Diese Nachricht liegt auf Meta-Wiki auch in weitere Sprachen übersetzt vor.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Liebe:r Wikimedianer:in, du erhältst diese Nachricht, weil du dich zuvor am UCoC-Prozess beteiligt hast. Das ist eine Erinnerung daran, dass die Abstimmungsphase für das Koordinationskomitee des universellen Verhaltenskodex (U4C) am 9. Mai 2024 endet. Auf der [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Wahlseite im Meta-Wiki]] könnt ihr mehr über die Wahl und die Wahlberechtigung erfahren. Das Koordinationskomitee des universellen Verhaltenskodex (U4C) ist eine globale Gruppe, die sich für eine gerechte und konsequente Umsetzung des UCoC einsetzt. Communitymitglieder waren eingeladen, sich für das U4C zu bewerben. Mehr Informationen über das U4C und seine Aufgaben sind in [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|der U4C-Satzung]] zu finden. Bitte teile diese Nachricht mit Mitgliedern deiner Community, sodass sie sich auch beteiligen können. Für das UCoC-Projektteam<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 01:15, 3. Mai 2024 (MESZ) <!-- Nachricht versandt von Benutzer:RamzyM (WMF)@metawiki durch Verwendung der Liste unter https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list&oldid=26721206 --> == Wikidata Wikipedia:WikiProject Cities == Hallo Holder, Du hast ja das plattdüütsche [[:nds:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd|Wikiprojekt Öörd]] bei Wikidata zu [[d:Q5497514]] hinzugefügt. Hat das einen bestimmten Grund? Das englische Wikiproject Cities finde ich, ist nicht so recht das beste "Match". So sind auch die Interlinks zu ein paar anderen Ortsprojekten in Regional- und Minderheitensprachen verloren gegangen, für uns am wichtigsten zum Beispiel das Projekt auf der nedersaksischen Wiki. Das habe ich aber auf Wikidata hinzugefügt. Viele Grüße aus dem Norden der deutschen Regionalsprachen- und Dialektwikis! [[Benutzer:Flaverius|Flaverius]] ([[Benutzer Diskussion:Flaverius|Diskussion]]) 11:14, 12. Jul. 2024 (MESZ) :Hallo [[Benutzer:Flaverius|Flaverius]] , das hatte keine tieferen Grund, ich hatte das halt einfach irgendwie verknüpft, du kannst das jederzeit so ändern, wie es dir sinnvoller erscheint. Viele Grüße aus dem Südwesten. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 13:54, 12. Jul. 2024 (MESZ) == Artikel [[Gerhard Götz (Weinbaufachmann)]] == Hallo Holder, warum hältst du dich nicht an die Regelungen unter [[WP:RU#Urheberrächt]]? Gruß [[Benutzer:Rosenzweig|Rosenzweig]] ([[Benutzer Diskussion:Rosenzweig|Diskussion]]) 22:55, 12. Jul. 2024 (MESZ) :Hallo [[Benutzer:Rosenzweig|Rosenzweig]], war keine Absicht, ich war einfach noch nicht fertig, jetzt habe ich die Vorlage mit dem Übersetzungshinweis eingefügt [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Gerhard_G%C3%B6tz_(Weinbaufachmann)&diff=prev&oldid=1057828]. Gruß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:50, 13. Jul. 2024 (MESZ) == Änderung == Hi Holder, nix gohd mai! Blos d de:WP vrhäld se no normal - isch des blos bei mir aso? AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 08:16, 6. Sep. 2024 (MESZ) AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 08:16, 6. Sep. 2024 (MESZ) :Sali [[Benutzer:Avernarius|Avernarius]], bi mir git s kai Probläm. Aber mänkmol dien si halt ebis an dr Software ändere, un no isch d Datebank fir e baar Minute gsperrt. Git s denn bi dir allno Probläm? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 09:46, 6. Sep. 2024 (MESZ) :Dr ganze Kopf vo dr Awzte isch weg AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 07:29, 7. Sep. 2024 (MESZ) AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 07:29, 7. Sep. 2024 (MESZ) ::`Was maisch du mit 'Awzte'? ::Wänn du Probläm hesch mit eme neie Design vu dr Wikipesia (d dewiki het des nit), no chasch fir dii uf [[Spezial:Ystellige#mw-prefsection-rendering]] s alt design (Vector 2010) yystelle. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 08:27, 7. Sep. 2024 (MESZ) ::En dr fr:WP hod's s gleich Problem geba, do muaß e abr d'alt Versioo nemma! AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 08:14, 10. Sep. 2024 (MESZ) ::Danke. Des 'Awzte' war a Typo. AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 07:38, 10. Sep. 2024 (MESZ) == Noochricht == Sàlut! Ich hàb keni Mail bikumme. Ich weiss nit emols meh, wel e-Adress vun mr àn dr Funktion verbunde-n-ésch. Sichr e gànz àlti... Un jetz? -- [[Benutzer:Stephele|Stephele]] ([[Benutzer Diskussion:Stephele|Diskussion]]) 12:43, 22. Sep. 2024 (MESZ) P.S.: Un ich weiss nit, wi mr do signiert! - Ah - `S geht otomàtisch! :Sali Stephele, kai Problämn, ich haa dir nume gschribe, ass es villicht e Dräffe im Novämber git, villicht im Elsass, lueg mol [[Wikipedia:Stammtisch#Novämberdräffe?|do]]. Weli Mailadräss mit dym Konto verchnipft isch, chasch [[Spezial:Ystellige|doo]] nooluege. Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:06, 22. Sep. 2024 (MESZ) == Zruggsetze vo minere Syte-Verschiebig == Hello Hodler, I recently moved the page "[[Liechtensteinerisch]]" to "[[Liachtaschtänerisch]]" to align the title with the URL, as there was a clear inconsistency between the two. However, I noticed that you reverted this change. Could you kindly explain the reason for this reversal and on what rule or guideline this decision is based? At the very least, a redirect from the other name would help users find the article more easily. Looking forward to your response. Regards — '''[[Benutzer:Baidax|Baidax]]'''&nbsp;<sup>[[Benutzer Diskussion:Baidax|💬]]</sup> 12:58, 24. Okt. 2024 (MESZ) :Hi Baidax, as there are different language varieties and also different orthographic systems in Alemannic, we have decided many years ago that all articles should all be listed under a standard german lemma. Forwarding in the different language varieties is not desired. Best regards --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 14:52, 24. Okt. 2024 (MESZ) ::Thank you for your answer and explanation, Holder. However, I remain convinced that this does not help accessibility and adds confusion, especially when the title is eventually changed and the URL title does not appear. The way linguistic versions with the same issue (Ligurian, Norman, Picard, etc.) work is that they specify the linguistic variety in which the article is written and maintain the correspondence between the URL and the title (even when there are multiple possible spellings). — '''[[Benutzer:Baidax|Baidax]]'''&nbsp;<sup>[[Benutzer Diskussion:Baidax|💬]]</sup> 16:42, 24. Okt. 2024 (MESZ) :::Many thanks for your perspective. You know, we have already discussed this question several times, but so far we are not convinced of other solutions. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:36, 24. Okt. 2024 (MESZ) ::::Such proposal stem from ah kind of thinking, quite opposite to the roots of regional Wikipedias. Unfortunately some Wikipedians try again and again, to force others into their way of thinking, instead of respecting others, and - if having different views - not asking BEFORE modifying in areas they aren't familiar with. AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 07:59, 25. Okt. 2024 (MESZ) == Unused files == Hello! You have uploaded [[:Datei:Zedler-Pokal 1.JPG]] and [[:Datei:Zedler-Pokal 2.JPG]] that are not in use. Were they meant as user page images or for use in an article? If there are article about any of you perhaps you can add a wiki-link? If the files are no longer relevant perhaps they could be deleted? [[Benutzer:MGA73|MGA73]] ([[Benutzer Diskussion:MGA73|Diskussion]]) 21:01, 29. Okt. 2024 (MEZ) :Why should we delete them? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:57, 30. Okt. 2024 (MEZ) ::If they are not usable and are not likely ever to be used they are of no use to Wikipedia. But if a good description is added the files may be usable somewhere. Especially if they are moved to Commons and added to a relevant category. --[[Benutzer:MGA73|MGA73]] ([[Benutzer Diskussion:MGA73|Diskussion]]) 20:25, 30. Okt. 2024 (MEZ) :::I don't share your view that images are of no use to Wikipedia if they are not included on pages. But of course you can move them to Commons. Best regards --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 20:30, 30. Okt. 2024 (MEZ) :::: Files can also be of use if they are in a relevant category. For example if it is a Wikipedia meetup. But if the description or categories does not explain what or who is on the photos then the chance anyone will benefit from the photos are very low. That is why I suggested to add wiki links so people will know. --[[Benutzer:MGA73|MGA73]] ([[Benutzer Diskussion:MGA73|Diskussion]]) 20:42, 30. Okt. 2024 (MEZ) ::::: Stimmt scho, Holder, die Bilder setted na Kategorye zueggoordnet wèèrde. En Gruez, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 21:08, 30. Okt. 2024 (MEZ) ::::::I've moved the files to Commons and deleted the local uploads. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:51, 31. Okt. 2024 (MEZ) ::::::: I noticed the files on Commons are categorized very nicely :-) ::::::: I also noticed that [[Template:NowCommons]] put files in [[:Kategorie:Wikipedia:Lösche]]. If files moved to Commons are not deleted perhaps change the category to "NowCommons" or make a telplate like [[:en:Template:Keep local]] to add on the files that are not deleted locally. --[[Benutzer:MGA73|MGA73]] ([[Benutzer Diskussion:MGA73|Diskussion]]) 13:38, 31. Okt. 2024 (MEZ) ::::::::Griaß Gott MGA73, ::::::::mir send en dr allemannischa Wikipedia! S isch guadr Brauch, en jedr Wikipedia dia Schbroch z nemma, mo drzua ghairt. ::::::::Hi MGA73, ::::::::rhia is the allemannic Wikipedia. Usually for communication in a Wikipedia the appropriate language should be used AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 07:20, 1. Nov. 2024 (MEZ) :::::::::Mir mien do nit päpschtliger wie dr Papscht sy. If the colleague asks me in English, I will answer in English as well. Best regards --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 09:46, 1. Nov. 2024 (MEZ) == Bitte um Die Löschung meiner Benutzerseite == Lieber Holder, ich wünsche die Löschung meiner Benutzerseite. [[Benutzer:Blidfried]] Vielen herzlichen Dank Blidfried [[Benutzer:Blidfried|Blidfried]] ([[Benutzer Diskussion:Blidfried|Diskussion]]) 18:15, 9. Nov. 2024 (MEZ) == Featured articles in kleinen Wikis == Lieber Holder! Eine Frage an dich als "Kleine-Wikis-Experte". Wir haben zur Zeit eine annonyme englsich schreibende IP ([[:nds:Spezial:Bidrääg/90.154.71.206]]) in der plattdeutschen Wiki, die zahlreiche Änderungen an den Seiten [[:nds:Wikipedia:Uns Beste]] un [[:nds:Wikipedia:Utwählt Artikel dissen Maand]] vorgenommen hat und vorschlägt unsere Kategorie für ''featured articles'' "Uns Beste" wieder ins Leben zu holen (siehe [[:nds:Wikipedia:Ik bruuk Hülp#Uns Beste (Featured articles)]]) Da zur Zeit nur ich und Eastfrisian aktiv sind, sehe ich nicht die Kapazitäten "Uns Beste" mit den bisherigen Kriterein und Wahlverfahren wieder ins Leben zu holen. In der alemannischen Wiki läuft es gut mit den "läsigen" un "bsunders glungeni Artikel". Weißt du wie die Wahl in anderen kleinen Wikis läuft, die wie wir im Moment nur wenige aktive Benutzer haben? Entscheiden dort einfach Admins welche Artikel sie auszeichnen oder wie läuft das? Viele Grüße aus der plattdeutschen Wiki [[Benutzer:Flaverius|Flaverius]] ([[Benutzer Diskussion:Flaverius|Diskussion]]) 11:27, 12. Nov. 2024 (MEZ) :Hallo [[Benutzer:Flaverius|Flaverius]], es gibt da keine projektübergreifenden Vorschriften, wie Entscheidungen zu Featured Articles getroffen werden müssen (im Gegensatz zu Adminwahlen). Das könnt ihr wenigen Aktiven in der plattdeutschen Wikipedia völlig selbstständig entscheiden. Dazu benötigt es auch keine Adminrechte. In anderen kleinen Sprachversionen, die ähnlich wenige Aktive haben, gibt es meinem Eindruck nach meist gar keine solchen Artikelauszeichnungen. Aber warum solltet ihr da nicht einen eigenen Weg gehen. Diese Regeln, die bei euch mal erstellt wurden, sind ja nicht in Stein gemeißelt und können von euch jederzeit geändert werden, so wie es für euch passend ist. Viele Grüße und viel Erfolg dabei! --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:39, 12. Nov. 2024 (MEZ) ::Okay vielen Dank! Mal sehen, was mit unseren begrenzten Resoourcen möglich ist. Schön wär's ja, wenn die plattdeutsche Wiki nach so langer langer Zeit auch einige "featured articles" bekommt. Ein paar gute Artikel verstecken sich ja bei uns. [[Benutzer:Flaverius|Flaverius]] ([[Benutzer Diskussion:Flaverius|Diskussion]]) 19:34, 12. Nov. 2024 (MEZ) == Wikihistory-Kram == Kannst du bitte bei Gelegenheit [[:de:Benutzer:Wurgl/WikiHistory.js]] nach [[Benutzer:APPER/WikiHistory.js]] kopieren. Das Ding hab ich um alles außer BNR und Diskussionsseiten erweitert. Danke. --[[Benutzer:Wurgl|Wurgl]] ([[Benutzer Diskussion:Wurgl|Diskussion]]) 16:00, 19. Dez. 2024 (MEZ) :Hallo [[Benutzer:Wurgl|Wurgl]], ist erledigt. Gruß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:33, 19. Dez. 2024 (MEZ) == Doppelartikel == Sàlü, M'r hann a Doppelàrtìkel [[Arrondissement Val-de-Briey]] (wuni grààd ärschtällt hàà) un [[Arrondissement Briey]] (dr ehamooliga Nàmma). Kààsch ainer vu da baida leescha? Märsi [[Benutzer:Mathieu Kappler|Mathieu Kappler]] ([[Benutzer Diskussion:Mathieu Kappler|Diskussion]]) 17:26, 16. Jan. 2025 (MEZ) :Kai Problem, ich haa us em alte Artikel mol e Wyterlaitig drus gmacht. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:09, 16. Jan. 2025 (MEZ) ::Un jetz per Versionzämefierig zämedue. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 19:40, 16. Jan. 2025 (MEZ) == File Mover uf Commons == Salü Holder Wie ich gshe bisch du hie Admin und mir kenned üs scho vo deWP. I bi hie eigetli numme im Sinn vo Commons tätig, entweder per Script oder mängisch halt manuell au am Bilder tuusche. Wärs dir ned möglich, das du min Account hoochstuffe chöntsch? Denn müend er mini Biiträg künftig au nümme zersch checke. Darfsch sälbserständlich au nei säge, denn muess i halt zerscht meh Biiträg leischte. Liebi Grüessli us der Schwiiz. [[Benutzer:Ziv|Ziv]] ([[Benutzer Diskussion:Ziv|Diskussion]]) 16:26, 17. Jan. 2025 (MEZ) :[[Datei:Dancer in Sari.jpg|mini|100px|häb dank!]] :Merci viu mau, du bisch e Schatz. E schööns Wucheend. [[Benutzer:Ziv|Ziv]] ([[Benutzer Diskussion:Ziv|Diskussion]]) 16:53, 17. Jan. 2025 (MEZ) ::Sali Ziv, gäärn gschää, dir au e scheen Wuchenänd. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 17:11, 17. Jan. 2025 (MEZ) == Proxi == Hoi Holder: Du, was isch e Proxi-Speerig? Mer händ da en IP, wo alewyl wider wandaliert, aso schynts e feschti IP, käini, wo all Taag änderet. En Gruez vom --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 14:13, 25. Feb. 2025 (MEZ) :Sali Freiguet, was gnau mainsch? Wel isch denn die fescht IP? Där Vandal het doch ab un zue amig e neii. Un was het des mit Proxys z due? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 16:38, 25. Feb. 2025 (MEZ) ::Lueg daa: [[Spezial:Byytreeg/178.197.206.229]]. Wämmer speert, gits irged e Wariante mit «Proxy»: ''IP-spezifischi Sperrgründ. Proxy, wäge Vandalismus vo einzelne Benutzer lengerfrischtig gsperrt'' – und die häsch duu vor Churzem emal pruucht. --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 16:55, 25. Feb. 2025 (MEZ) :::Ah so, s git e Regle vu dr WMF, ass me nit mit uffige Proxys derf editiere, lueg [[:meta:No_open_proxies/de]]. IPs mit uffige Proxys solle zum Schutz vu dr Wikipedia alli diräkt gesperrt wäre, egal was si mache. Sälle Sperrgrund chasch aber rueig au nee, isch halt fir wämer e IP lenger sperrt. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 17:05, 25. Feb. 2025 (MEZ) == Kategorie:Benutzer uss Lieschtel == Hoi Holder: Under de ''Kategorie:Benutzer uss dr Nordweschtschwiiz'' schynt d ''Kategorie:Benutzer uss Lieschtel'' ändloos z sy. Was isch daa lätz? LG, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 10:38, 17. Mär. 2025 (MEZ) :Des isch dohär chuu, ass sälli Vorlag in dr Kategori yybunde gsii isch, ich haa si jetz mol uusegnuu. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 17:18, 17. Mär. 2025 (MEZ) ::Ah – merci! --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 17:42, 17. Mär. 2025 (MEZ) ==[[Alemannische Vogelnamen|Alemannischi Fogelnäme]]== Hoi Holder, i ha de Artikel noi aaglait. chasch Du bitte emole im Aafang bi de Iilaitig öberprüeffe. öb da mit de Tielekt ase stimmt. Di noi Versioon isch müesamm zom schaffe. Wie chamer z.B. di rooti Deppelini uuschalte. Wiso chunnt die inere Sprooch wo kai gregleti Schriibig hett? --[[Benutzer:Al-qamar|al-Qamar]] ([[Benutzer Diskussion:Al-qamar|Diskussion]]) 12:45, 29. Mär. 2025 (MEZ) :Sali [[Benutzer:Al-qamar|al-Qamar]], ich haa allno Vector 2010 yygstellt un nit di nei Version. Was gnau mainsch mit ''di rooti Deppelini''? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 13:07, 30. Mär. 2025 (MESZ) ::Bi meer werd jedes Wort root underwelelet, wenns faltsch gschriben isch :-( --[[Benutzer:Al-qamar|al-Qamar]] ([[Benutzer Diskussion:Al-qamar|Diskussion]]) 18:44, 30. Mär. 2025 (MESZ) :::Ah stimt, des het s au bi mir, au in dr alte Yystellige. Ich glaub, do muesch mol uf dr dewiki noofroge, villicht do [[:de:WP:FZW]]. S cha aber au syy, ass des gar nyt z due het mit dr Wikipedia un aifach vu dr automatische Rächtschrybbriefig vum Browser chunnt. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:56, 30. Mär. 2025 (MESZ) == [[User:Der Wolf im Wald|Der Wolf im Wald]] == Might I ask why you blocked this user four years after he made a single (seemingly constructive) edit? [[Benutzer:JayCubby|JayCubby]] ([[Benutzer Diskussion:JayCubby|Diskussion]]) 00:57, 11. Apr. 2025 (MESZ) :Hi [[Benutzer:JayCubby|JayCubby]]. This user uses his own pictures in articles and if these pictures are reused by readers, but the license is not exactly observed, he has lawyers send out warning letters with costs of several thousand Euros. This user has developed a business model to earn a lot of money with free licenced pictures. I think this is a massive project damage to Wikipedia. Best regards --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 07:26, 11. Apr. 2025 (MESZ) ::Ah. I did not realize that, thanks for explaining. [[Benutzer:JayCubby|JayCubby]] ([[Benutzer Diskussion:JayCubby|Diskussion]]) 19:53, 11. Apr. 2025 (MESZ) == Gmeene im Waadtland == Salü Holder I bü grad vermehrt da am Wappe tuusche u i ha vor es paar Täg gmerkt, das bi einige Artikel da wohl d'Chöpf ned stimmed. Wappe, Charte, Koordinate usw... . [[Saint-Livres]] benutzt Saint-Oyens, [[Saint-Oyens]] het Saint-Prex u wemmer zu [[Saint-Prex]] göht, so hets Saint-Saphorin (Lavaux) drinn. I weiss ned welli Artikel da schüsch no betroffe sind, öppis hani mau gwächslet, aber chasch vellech mau säuber no drübergugge? Du hesch dye besser im Griff. Merci viumau. Schöns Wucheend u liebi Grüess, <span style="font-family:Comic Sans MS;">[[Benutzerin:Ziv|זיו「Ziv」]] • <small>[[Benutzerin Diskussion:Ziv|Geredt mit di Ziv du vunderlakhe Mentsh]]</small></span> 18:40, 19. Jul. 2025 (MESZ) :Sali [[Benutzerin:Ziv|Ziv]], dankschen fir där Hiiwys. Ich haa dodmol die Artikel us ere Datebank use gmacht, un do isch schyns ebis in dr Zylede verrutscht gsii. Wänn i wider us dr Ferie zrugg bii, lueg i mol druf. Gruess --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 09:16, 4. Aug. 2025 (MESZ) ::Isch am Änd nume no ai Gmai gsii, wu nonig korrigiert gsii isch. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 16:25, 7. Aug. 2025 (MESZ) == nodäm == Hoi Holder: Mir fallt uuf, das es i vile vo dynen Artikel s Wöörtli «nodäm» git. Gits das i dynere Mundaart würkli? Aso s Opfiger Wöörterbuech häts nööd. Ja, ich ha gsee, das es sporaadisch (nöd alewyl us de beschte Quäle!) au vom Idiotikon biläit wiird. Aber trotzdèm ... Äimaal han i s jetz usegrüert, aber vilicht isch das übergriffig gsy – bi jetz gspanen uf dyni Mäinig. (Was i aber korigiert ha, das isch «je nodäm» – das sind ja drüü Wöörter: «je no däm». Au nöd grad klassischi Mundaart, aber halt modèrni.) En liebe Gruez vom --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 19:17, 20. Sep. 2025 (MESZ) :Sali [[Benutzer:Freigut|Freiguet]], jo, in e Dail Fäll sott i statt «nodäm» besser «wu» schrybe, wie do z. B. bi ''<s>Nodäm</s> Wu si 1938 us dr Haft entloo woore isch, het si zeerscht as Kunterischti in dr Wäärchstatt Theodor Krafft z Stuagert gschafft.'' Aber in mym Sprochgfiel haißt «wu» au, ass des im zweete Dail diräkt druf bassiert un nit erscht vyl speter, un in sonige Fäll, wu dr zweet Dail vum Satz erscht vyl speter bassiert, schryb derno ender «nodäm». Aber villicht isch des halt au aifach bi mir massiv iberformt dur d Standardsproch un im klassische Dialäkt sait me iberall «wu». Du chasch des au rueig korrigiere un ich will mer au Miei gee no klassischer z schrybe ;-). LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:44, 21. Sep. 2025 (MESZ) ::Ja, bi de Passiwierig wirds unklaar, öb glychzytig oder voorzytig. Bi der aktyve Formulierig (wo ja di tialäktaaler isch) hilft s topplet Phèrfäkt, das klaar z mache – so sind ämel ali Bileeg im Idiotikon under ''[https://digital.idiotikon.ch/p/loc/15/17 wā C1c]''. --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 11:03, 22. Sep. 2025 (MESZ) == Benutzername == Hallo mein Holder, ein Filter findet, dass mein Foto-Benutzername [[user:Harald Krichel|Harald Krichel]] ungeeignet ist. Das trifft wahrscheinlich für jeden Benutzernamen mit dieser Zeichenfolge zu, mit Ausnahme von diesem. Liebe Grüße, [[Benutzer:Seewolf|Seewolf]] ([[Benutzer Diskussion:Seewolf|Diskussion]]) 18:14, 23. Okt. 2025 (MESZ) :Hi [[Benutzer:Seewolf|Seewolf]] ich habe den Filter jetzt mal geändert. Probiere es gerne noch einmal. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:26, 23. Okt. 2025 (MESZ) == Film der Krönung von Valerie die II in Lahr/Chrysanthema 2025 == Lieber @[[Benutzer:Holder|Holder]] es git en Film dazu https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kr%C3%B6nung_von_Valerie_II_f%C3%BCr_die_Chrysanthema_2025_in_Lahr.webm und ne Categorie dazu beschde Grüssle --[[Benutzer:Armin Pangerl|Armin Pangerl]] ([[Benutzer Diskussion:Armin Pangerl|Diskussion]]) 20:52, 26. Okt. 2025 (MEZ) :Sali [[Benutzer:Armin Pangerl|Armin]], dankschen fir des Video, ich haa s in Artikel dryydue. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:35, 27. Okt. 2025 (MEZ) == Wikiscan == Salü Holder! Warum taucht d'als-wp hier nicht auf: https://wikiscan.org/?menu=allsites&group=wikipedia Glückauf, fcm. --[[Benutzer:Frank C. Müller|Frank C. Müller]] ([[Benutzer Diskussion:Frank C. Müller|Diskussion]]) 20:12, 6. Nov. 2025 (MEZ) :Hallo [[Benutzer:Frank C. Müller|Frank]], der Direktlink funktioniert: https://als.wikiscan.org/, aber warum die alswiki in der Übersicht nicht mehr gelistet wird, weiß ich nicht, früher war sie dort dabei. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:41, 7. Nov. 2025 (MEZ) :: Vielen Dank, der Direktlink tuts zuerst ja mal auch! Glückauf, fcm. --[[Benutzer:Frank C. Müller|Frank C. Müller]] ([[Benutzer Diskussion:Frank C. Müller|Diskussion]]) 13:31, 7. Nov. 2025 (MEZ) == Labialisierter stimmhafter velarer Aproximant == Hi, Holder. Auf der Alemanischen Wikipedia schreibst du, dass in der höchstalemanischen Varietät der Gemeinde Eischeme in Norditalien der labialisierte stimmhafte velarer Approximant (im entsprechenden Artikel von dir analog zum englischsprachigen Ausdruck stimmhafter labiovelarer Aproximant genannt) durch romanischen Einfluss entstanden sei. Gerne wollte ich wissen, ob dass wirklich so sei, denn so weit ich weiß, gibt es diesen Laut bereits im Mittel- und Althochdeutschen. Letzteres führt einfach protogermanisches /w/ fort, bei dem es sich doch auch um einen stimmhaften labiovelaren Approximanten handelt. Wenn es tatsächlich so ist wie du schreibst, wäre es vielleicht interessant zu erfahren, aus welchem ursprünglichem Laut sich /w/ im Eischemer Dialekt entwickelt hat. Ich will dir da auch gar nicht zu nahe treten, denn du kennst dich da vermutlich besser aus. Also nicht als Kritik vetstehen. Bist du denn Sprachwissenschaftler? Gerne wollte ich dich auch fragen, ob die allemanischen Sprachinseln in der Schweiz denn nach deren Besiedlung isoliert waren oder noch in Kontakt zum Waliserdeutschen Sprachgebiet in der Schweiz standen, also Teil des kontinental westgermanischen Dialektkontinuums waren. Denn ich habe als Usserschwiizer keine Chance da was zu verstehen. Bei den Dialekten im Oberwalis ist das schon etwas einfacher, wenn auch sehr schwierig. Da ich leider nicht angemeldet bin, wäre ich dankbar, wenn du mir nicht hier sondern einfach auf der Diskussionsseite des entsprechenden Artikels antwortest. Chansch geru öich uf titschu antwortu. Vieliicht bigriiffu ich ja öppis😅 Allerbeste Grüße😀 P.S. Ich weiß, dass hier normalerweise Alemanisch gesprochen wird, aber als Norddeutscher kann ich leider kein einziges Wort Alemanisch. [[Spezial:Byytreeg/&#126;2025-34596-20|&#126;2025-34596-20]] ([[Benutzer Diskussion:&#126;2025-34596-20|Diskussion]]) 22:42, 18. Nov. 2025 (MEZ) :Hallo, ich kann hierzu auch nicht mehr als das sagen, was [[Benutzer:Freigut|Freigut]] [[Diskussion:Südwalserdeutsch#Stimmhafte_ahd._f,_s_als_Romanismen|hier geantwortet analog hat]]. Zum Sprachkontakt ist es vielleicht noch interessant zu wissen, dass die Händler von Gressoney seit dem 16 Jh. Handel mit Gebieten in der Schweiz und Deutschland geführt haben und damit Kontakt dorthin hatten, während die Handwerker von Issime seit dem 17. Jh. nach Savoyen, nach Frankreich und in die Romandie gegangen sind. Gruß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 07:41, 19. Nov. 2025 (MEZ) ::Ich habe aktuell leider die Literatur nicht mehr vorliegen, die ich damals verwendet habe (außer denjenigen, die mittlerweile als Digitalisate vorliegen), deshalb kann ich auch nicht mehr so einfach nachschauen. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 07:45, 19. Nov. 2025 (MEZ) :::Ich danke dir trotzdem! :::VG. [[Spezial:Byytreeg/&#126;2025-34800-57|&#126;2025-34800-57]] ([[Benutzer Diskussion:&#126;2025-34800-57|Diskussion]]) 10:40, 19. Nov. 2025 (MEZ) ::Noch etwas zum Sprachkontakt: Ja, gewisse Leute aus Gressoney hatten Kontakt mit dem deutschen Sprachraum nördlich der Alpen (siehe Holders Antwort). Darüber hinaus hatte auch ein Teil der Bevölkerung in Macugnaga und Pomatt/Formazza über das Säumerwesen Kontakt mit dem Saasertal (nördlich von Macugnaga) bzw. dem Goms und dem Hasli (nördlich von Formazza). In beiden Orten, also Macugnaga und Formazza, fand im 19. Jahrhundert auch noch einmal eine gewisse Zuwanderung aus dem Saasertal bzw. Goms statt. Issime aber war, wie Rimella, vollständig auf die romanische Welt ausgerichtet. Diese beiden Orte haben auch ein Lautsystem, das weitgehend mit demjenigen ihrer jeweiligen romanischen Nachbarmundarten übereinstimmt. Schon im 19. Jahrhundert und wieder im 20. Jahrhundert wurde berichtet, dass man als Besucher zunächst meine, die Leute sprächen eine romanische Mundart, bis man merkt, dass die Wörter deutsch sind&nbsp;... Gruss, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 10:39, 19. Nov. 2025 (MEZ) :::Danke Freiguet. Aber mehr kannst du nicht zum stimmhaften labiovelaren Approximanten sagen? :::Beste Grüße [[Spezial:Byytreeg/&#126;2025-34897-78|&#126;2025-34897-78]] ([[Benutzer Diskussion:&#126;2025-34897-78|Diskussion]]) 10:52, 19. Nov. 2025 (MEZ) ::::Ich gebe [https://als.wikipedia.org/wiki/Diskussion:S%C3%BCdwalserdeutsch#Stimmhafte_ahd._f,_s_als_Romanismen hier] Antwort, damit alles «zusammenbleibt». LG, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 16:40, 19. Nov. 2025 (MEZ) == Nochricht:Dialäkt-Neuigkeite/Bücher == Hoi Holder: I dère Rubrik han i chuum jee Nöis ietaa – ghöört daa ali nöi Mundaartliteratuur ine? Dänn müesst me wol rächt vill naaträäge (nu scho d Schobinger-Krimi, wo i groosser Zaal usechömed – die trääg i deet ali naa). Falls d findsch, da ghööri ali Mundaartbeletrischtik ine, chan i ja emaal aafange, wänns mer langwylig sett sy&nbsp;... Wöörterbüecher degäge han i zimli konsequänt i di deetig Lyschten inetaa. En Gruez, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 09:24, 19. Dez. 2025 (MEZ) :Sali [[Benutzer:Freigut|Freiguet]], wänn s no mir goot, cha me do alli Biecher dryydue, wu ebis z due hän mit alemannische Dialäkt, also di ganz sprochwisseschaftli Literatur und au di ganz Dialäktliteratur! LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 09:38, 19. Dez. 2025 (MEZ) ::Jesses Gott, die au na ... :-) Spraachwüsseschaftlichi Literatuur chunt aber hauptsächli i de Form vo Uufsätz use --> ? --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 09:59, 19. Dez. 2025 (MEZ) :::Feel free to make a selection! --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 11:18, 19. Dez. 2025 (MEZ) == HLS-Voorlaag == Hoi Holder: Wurum gits i de HLS-Voorlaag vo der alemanische WP äigetlich nach em Lemma ekäin Punkt me? Lueg öppen under [[Eduard Schönenberger#Literatuur]]. LG, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 12:07, 29. Dez. 2025 (MEZ) == Händi-Wèrsioon == I de Mobilwèrsioon wird zB. i de hoochtüütsche WP nöd aazäiget, das es der Artikel au i der alemanische WP git. S ghäisst dän äifach: Es git der Artikel i käneren andere Spraach – was nöd stimmt&nbsp;... Was chönnt mer daa ächt mache? En Gruez, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 14:36, 12. Jan. 2026 (MEZ) :Hesch do mol e Byschpel derfir? No frog i bi dr Tächnische Hilf vu WMDE aa. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 14:39, 12. Jan. 2026 (MEZ) ::Chunt per Mail. --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 14:57, 12. Jan. 2026 (MEZ) :::Guada Morga! :::Zom Thema 'Soziale Medie', mo moischdens mobil gnutzt werred: Wann I ebbes auf TikTok fend, mo ma d als:WP erwähna kennd, no mach I des. AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 07:21, 13. Jan. 2026 (MEZ) ::::Find i guet, git s do Reaktione druf? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 07:26, 13. Jan. 2026 (MEZ) == Diskussion == Hello. Was [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskussion:Basshunter&diff=prev&oldid=1079900 this] edit a missclick? [[Benutzer:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Benutzer Diskussion:Eurohunter|Diskussion]]) 14:32, 20. Jan. 2026 (MEZ) :I think you should place such a wish for pictures in a bigger language version, e.g . the Swedish Wp. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:26, 20. Jan. 2026 (MEZ) == «Was verwyst do druff» == Hoi Holder: Klickt mer uf «Was verwyst do druff» (bi miir links uf de Syte, jetz glaub standardmèèssig nüme deet), chunt mer uf d Syte mit de Link, und deet ghäissts: «Di folgende Sytene händ en Link wo da ane führt:» Woo cha me das alemanisiere? «folgend», «führt» isch hoochtüüsch, und über «Sytene» cha me ja stryte&nbsp;... LG, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 11:18, 27. Jan. 2026 (MEZ) :Sali [[Benutzer:Freigut|Freiguet]], die Syschtemmäldig chasch do korrigiere: [[MediaWiki:Linkshere]]. Des het im Ibrige no dr [[Benutzer:Transalpin|Transalpin]] anne 2004 yydrait ghaa ... LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 19:04, 27. Jan. 2026 (MEZ) ::Super, danke! --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 14:32, 28. Jan. 2026 (MEZ) == Datei:Southern aegean volcanic arc.jpg == Hallo, Holder. Können Sie den Text der [[:Datei:Southern aegean volcanic arc.jpg|thumb|250px|Der vulkanische Kykladenbogen in der Ägäis]] ins Alemannische übersetzen und die Datei am Anfang des Artikels [[Ägäischer Vulkanbogen]] einfügen? Mit freundlichen Grüßen, [[Benutzer:Kurcke|Kurcke]] ([[Benutzer Diskussion:Kurcke|Diskussion]]) 16:58, 27. Feb. 2026 (MEZ) ::Hallo, Holder. ::Ich ziehe den Antrag zurück, da der Dateitext übersetzt und die Karte im Artikel hinzugefügt wurde. ::Mit freundlichen Grüßen, [[Benutzer:Kurcke|Kurcke]] ([[Benutzer Diskussion:Kurcke|Diskussion]]) 23:07, 18. Mär. 2026 (MEZ) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:29, 28. Apr. 2026 (MESZ) </div> == Alemannisch == Hello. I'm looking for Alemannic translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Benutzer:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Benutzer Diskussion:Eurohunter|Diskussion]]) 19:41, 7. Mai 2026 (MESZ) :Hi [[Benutzer:Eurohunter|Eurohunter]], which ones do you mean? I can have a look. Regards --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 17:02, 8. Mai 2026 (MESZ) :: I'm looking for: ::: "studio album by Basshunter" ::: "compilation album by Basshunter" ::: "song by Käärijä and Basshunter" ::: "single by Käärijä and Basshunter" ::: "promotional single by Basshunter" ::: "music video by Basshunter" ::: "lyric video by Basshunter" :::: [[Benutzer:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Benutzer Diskussion:Eurohunter|Diskussion]]) 20:02, 8. Mai 2026 (MESZ) Here your are: :::: "studio album by Basshunter" > ''Studioalbum vum Basshunter'' :::: "compilation album by Basshunter" > ''Kompilation vum Basshunter'' :::: "song by Käärijä and Basshunter" > ''Lied vum Käärijä un em Basshunter'' :::: "single by Käärijä and Basshunter" > ''Single vum Käärijä un em Basshunter'' :::: "promotional single by Basshunter" > ''Promosingle vum Basshunter'' :::: "music video by Basshunter" > ''Musikvideo vum Basshunter'' :::: "lyric video by Basshunter" > ''Lyrikvideo vum Basshunter'' --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 20:21, 8. Mai 2026 (MESZ) ::::: All added. Thank you. "Kompilation vum Basshunter" different to German "Kompilations'''album''' von Basshunter"? [[Benutzer:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Benutzer Diskussion:Eurohunter|Diskussion]]) 21:17, 15. Mai 2026 (MESZ) ::::::Yes, that's different. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 13:04, 17. Mai 2026 (MESZ) ::::::: Thanks. Added. [[Benutzer:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Benutzer Diskussion:Eurohunter|Diskussion]]) 20:16, 21. Mai 2026 (MESZ) == <span lang="de" dir="ltr">Möglicherweise bist du bei der U4C-Wahl wahlberechtigt!</span> == <div lang="de" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Ich wende mich an dich, da Du bereits an früheren Wahlen zum Koordinierungsausschuss für den [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universellen Verhaltenskodex (U4C)]] teilgenommen hast. Möglicherweise bist du bei der aktuellen U4C-Wahl wahlberechtigt, die derzeit läuft und am 2. Juni 2026 endet. Weitere Informationen zu den Kandidaten und zur Wahl findest du auf der [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|Wahlseite auf Meta]]; von dort aus gelangst du auch zur Abstimmung. Deine Teilnahme an diesen Wahlen ist für die Funktion der Wikimedia-Communities von großer Bedeutung, und wir wissen es sehr zu schätzen, dass du dir die Zeit nimmst, dich über die Kandidaten zu informieren und deine Stimme abzugeben. -- In Zusammenarbeit mit dem U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:16, 20. Mai 2026 (MESZ) == Importwünsch? == Höi Holder. Tüend ihr eigetli au Versione importiere wie's in [[:de:Wikipedia:Importwünsche|deWP]] dr Fall isch, oder länget [[Vorlage:Übersetzungshinweis]]? I sött scho lang mau einisch en Artikel über [[:de:Borghetto di Borbera]] ahleegge will ichs am Admin vo de [[:lij:Discûscioîn_ûtente:Ziv#file replacement|ligurische Wikipedia]] versproche han. I has dänkt i nimme eifach de dütschrachigi Artikel so wie ers vorgschlage het und übersetze dä. Wär ja no efach, aber numme isches ja de eigetli ned min Text. Beschti Grüess, <span style="font-family:Comic Sans MS;">[[Benutzerin:Ziv|זיו「Ziv」]] • <small>[[Benutzerin Diskussion:Ziv|Geredt mit di Ziv du vunderlakhe Mentsh]]</small></span> 09:51, 7. Jun. 2026 (MESZ) :Sali [[Benutzerin:Ziv|זיו「Ziv」]], nai bi uns mache mer kaini Import bi Ibersetzige. Des macht nume d dewiki, wel des friejer emol vu dr alte freie Lizänz (GNU) verlangt wooren isch. Syt d Wikipedia unter dr CC-BY-SA Lizänz stoot, bruucht s kai Import me, do längt die Ibersetzigsvorlag. Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 14:17, 7. Jun. 2026 (MESZ) ::Merci viu mau für die schnälli Antwort. De machi das so wie verlangt. Beschti Grüess und e schöne Sunntig. <span style="font-family:Comic Sans MS;">[[Benutzerin:Ziv|זיו「Ziv」]] • <small>[[Benutzerin Diskussion:Ziv|Geredt mit di Ziv du vunderlakhe Mentsh]]</small></span> 14:44, 7. Jun. 2026 (MESZ) == Personen ohne Wikidata-Item == * Kein Wikidata-Item für [[Nannette_Stengel]] * Kein Wikidata-Item für [[Laura_Ragni]] * Kein Wikidata-Item für [[Katalin_Gödrös]] * Kein Wikidata-Item für [[Thekla_Wickert]] * Kein Wikidata-Item für [[Barbara_Glaubrecht]] * Kein Wikidata-Item für [[Elise_Resin]] * Kein Wikidata-Item für [[Jane_Mumford]] * Kein Wikidata-Item für [[Ilona_Christen]] * Kein Wikidata-Item für [[Amos]] * Kein Wikidata-Item für [[Ulrich_Ammann]] * Kein Wikidata-Item für [[Johann_Melchior_Grob]] * Kein Wikidata-Item für [[Joseph_Looser]] * Kein Wikidata-Item für [[Wendelin_Looser]] * Kein Wikidata-Item für [[Laurent_Litzenburger]] * Kein Wikidata-Item für [[Josias_Gasser]] * Kein Wikidata-Item für [[Wulf_Müller]] * Kein Wikidata-Item für [[Ignatius_Kohlund]] * Kein Wikidata-Item für [[Karl_Friedrich_Rieber]] * Kein Wikidata-Item für [[Emil_Johannes_Preusch]] * Kein Wikidata-Item für [[Erich_Roth]] * Kein Wikidata-Item für [[Carl_Friedrich_Raupp]] * Kein Wikidata-Item für [[Eduard_Rung]] * Kein Wikidata-Item für [[Karl_Ernst_Wiemann]] * Kein Wikidata-Item für [[Karl_Friedrich_Ringwald]] * Kein Wikidata-Item für [[Johannes_Reichert]] * Kein Wikidata-Item für [[Johann_Thoma]] * Kein Wikidata-Item für [[Otto_Kopp]] * Kein Wikidata-Item für [[Alois_Schreiber]] * Kein Wikidata-Item für [[Kurt_Rittweger]] * Kein Wikidata-Item für [[August_Friedrich_Raif]] * Kein Wikidata-Item für [[Franz_Joseph_Schunggart]] * Kein Wikidata-Item für [[Arthur_Hauptmann]] Wenn du das woanders haben willst, nur zu. --[[Benutzer:Wurgl|Wurgl]] ([[Benutzer Diskussion:Wurgl|Diskussion]]) 13:45, 29. Okt. 2026 (MEZ) == Fehlendes Sterbedatum == Hoffentlich sind nicht zu viele falsch-positve darunter, im Freitext die Lebensdaten rausfischen ist nicht gar so einfach. Verwikilinkte Jahre sollten alle gefunden werden, bei unverlinkten kann es Probleme geben. {| class="wikitable sortable" |- ! Artikel || Wikidata || Problem |- |[[Sylvia Michel]] || [[:d:Q119606]] || Sterbedatum '''24. Juni 2025''' fehlt im Artikel |- |[[Trudel Wulle]] || [[:d:Q106954]] || Sterbedatum '''15. November 2021''' fehlt im Artikel |- |[[Rosemarie Bauer]] || [[:d:Q1630090]] || Sterbedatum '''2014''' fehlt im Artikel |- |[[Marie-Luise Nikuta]] || [[:d:Q106051]] || Sterbedatum '''25. Februar 2020''' fehlt im Artikel |- |[[Ellen Ringier]] || [[:d:Q61596147]] || Sterbedatum '''19. März 2025''' fehlt im Artikel |- |[[Richard Dindo]] || [[:d:Q117866]] || Geburtsdatum '''5. Juni 1944''' in Wikidata unterschiedlich zu '''1944''' im Artikel<br> Sterbedatum '''12. Februar 2025''' fehlt im Artikel |- |[[Sam Jaun]] || [[:d:Q121552]] || Sterbedatum '''9. Februar 2018''' fehlt im Artikel |- |[[Albert Camus]] || [[:d:Q34670]] || Geburtsdatum '''7. November 1913''' fehlt im Artikel<br> Sterbedatum '''4. Januar 1960''' fehlt im Artikel |- |[[Ronald Golias]] || [[:d:Q44407]] || Geburtsdatum '''4. Mai 1929''' fehlt im Artikel<br> Sterbedatum '''27. September 2005''' fehlt im Artikel |- |[[Antoni Pichot]] || [[:d:Q4776190]] || Sterbedatum '''12. Juni 2015''' fehlt im Artikel |- |[[Lothar Eiermann]] || [[:d:Q1870805]] || Sterbedatum '''10. Februar 2024''' fehlt im Artikel |- |[[Willi Halder]] || [[:d:Q1437584]] || Sterbedatum '''20. November 2025''' fehlt im Artikel |- |[[Peter Bieri]] || [[:d:Q115630]] || Sterbedatum '''27. Juni 2023''' fehlt im Artikel |- |[[Joshua Wheeler]] || [[:d:Q21189767]] || Geburtsdatum '''22. November 1975''' fehlt im Artikel<br> Sterbedatum '''22. Oktober 2015''' fehlt im Artikel |- |[[Jürgen Habermas]] || [[:d:Q76357]] || Sterbedatum '''14. März 2026''' fehlt im Artikel |- |[[Manfred Eichhorn]] || [[:d:Q1889326]] || Sterbedatum '''1. August 2023''' fehlt im Artikel |- |[[Erich Honecker]] || [[:d:Q2607]] || Geburtsdatum '''25. August 1912''' fehlt im Artikel<br> Sterbedatum '''29. Mai 1994''' fehlt im Artikel |- |[[Dieter Pröttel]] || [[:d:Q1222642]] || Sterbedatum '''26. Dezember 2022''' fehlt im Artikel |- |[[Martin Rößler]] || [[:d:Q1617051]] || Geburtsdatum '''1934''' oder '''28. April 1934''' in Wikidata unterschiedlich zu '''28. März 1934''' im Artikel<br> Sterbedatum '''31. Oktober 2024''' fehlt im Artikel |- |[[Daniel Brélaz]] || [[:d:Q118484]] || Sterbedatum '''28. Dezember 2025''' fehlt im Artikel |- |[[Anton Egloff]] || [[:d:Q589113]] || Sterbedatum '''19. Juli 2025''' fehlt im Artikel |- |[[Jost Meier]] || [[:d:Q1708807]] || Sterbedatum '''5. Dezember 2022''' fehlt im Artikel |- |[[Roger Pirenne]] || [[:d:Q2161848]] || Sterbedatum '''6. August 2023''' fehlt im Artikel |- |[[Didier Berthet]] || [[:d:Q24623135]] || Sterbedatum '''8. September 2023''' fehlt im Artikel |- |[[Alexander Krannhals]] || [[:d:Q4237595]] || Geburtsdatum '''16. Februar 1908''' fehlt im Artikel<br> Sterbedatum '''15. März 1961''' fehlt im Artikel |} Viel Spaß --[[Benutzer:Wurgl|Wurgl]] ([[Benutzer Diskussion:Wurgl|Diskussion]]) 18:21, 1. Nov. 2026 (MEZ) :Großartig! Vielen Dank --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 19:05, 1. Nov. 2026 (MEZ) == Die ersten paar sind durch == Sorry, am Anfang waren ein paar Fehler, die sind jetzt gefixt. Übrig sind ein paar Schnellösch-Anträge. Asche auf mein Haupt! Siehe [[:Kategorie:Uf d Wält cho im 20. Johrhundert]] und [[:Kategorie:Gstorbe im 21. Johrhundert]] Ich könnte jetzt alle mit exaktem und eindeutigem Geburtsjahr durchlaufen lassen. Da wird es aber etliche geben, wo es eine Fehlermeldung gibt. Zum Beispiel: [[Carmen Fenk]] wo alsWP 1979 als Geburtsjahr hat und Wikidata (importiert aus deWP) 1978. Irgendwann in 2008 hat eine IP das geändert: [[:de:Spezial:diff/52595208]] hab ein wenig gegoogelt und dann auch noch den Geburtsort gefunden und in deEP eingetragen. Apple-Music liefert im Google-Suchsnipplet auch 1978, auf der Seite sehe ich das nicht. --[[Benutzer:Wurgl|Wurgl]] ([[Benutzer Diskussion:Wurgl|Diskussion]]) 10:37, 6. Nov. 2026 (MEZ) 5vd6si1lwv7hy3cd2ly9ra989hg591v 1090267 1090264 2026-11-06T11:31:34Z Holder 491 /* Die ersten paar sind durch */ 1090267 wikitext text/x-wiki '''Archiv:''' [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv1|Archiv 1]] - [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv2|Archiv 2]] - [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv3|Archiv 3]] - [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv4|Archiv 4]] - [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv5|Archiv 5]] - [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv6|Archiv 6]] - [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv7|Archiv 7]] - [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv8|Archiv 8]] - [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv9|Archiv 9]] - [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv10|Archiv 10]] - [[Benutzer Diskussion:Holder/Archiv11|Archiv 11]] == Corsican Wikipedia == Hello Holder, thank you for your support in co.wiki. As a result of an user's contributes the [[:co:Template:C]] which was a template for stubs (under construction) has become a template for categories. Now I would ask you if you can remove this template in the linked items using AWB which you ran sometimes in this wiki. <br/>Thank you, --[[Benutzer:Jumpy01|Jumpy01]] ([[Benutzer Diskussion:Jumpy01|Diskussion]]) 23:58, 4. Jan. 2021 (MEZ) :Hi [[Benutzer:Jumpy01|Jumpy01]]. I've now deleted the template from the articles. Best regards --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:44, 5. Jan. 2021 (MEZ) [[File:Myrtus communis9.jpg|right|thumb|155px|Myrte]] ::Thank you very much for removing the template from the articles. Great job for a small wiki! --[[Benutzer:Jumpy01|Jumpy01]] ([[Benutzer Diskussion:Jumpy01|Diskussion]]) 21:51, 6. Jan. 2021 (MEZ) == Benutzer Mälde == Sälü Holder hüt abe het e anonyme Benutzer Syte gläärt. Wo cha me so Nutzer eigentlech mälde? I ha so gschichte scho me beobachtet.--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] ([[Benutzer Diskussion:MerengeManu|Diskussion]]) 20:37, 13. Jan. 2021 (MEZ) :Sali [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]], mir hän kai aigeni Syte fir sonigi Mäldige, im Zwyfelsfalls schrybsch aifach [[Wikipedia:Ammanne#Ammanne und Bürokrate uf als.wikipedia.org|däne Lyt]] uf iri Diskussionssyte. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 22:21, 13. Jan. 2021 (MEZ) ::Sälü Holder mir hei mal wider eine da Wo seich macht. Kümmerisch du di drum? I studiere scho chly lenger drüber nache öb i nid d Adminrächt söll bewärbe. Gruess --[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] ([[Benutzer Diskussion:MerengeManu|Diskussion]]) 17:53, 15. Jan. 2021 (MEZ) :::Sali [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]], fänd i guet, wänn du kandidiere deetsch! --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:16, 15. Jan. 2021 (MEZ) :::: Wosch du my Vorschla oder söll i d Kanditatur usfülle?--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] ([[Benutzer Diskussion:MerengeManu|Diskussion]]) 18:30, 15. Jan. 2021 (MEZ) :::::Ich cha di gärn vorschlaa. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:57, 16. Jan. 2021 (MEZ) ::::::Danke für ds Vorschla. Jitz bini ja gspannt öps glängt het. D Abstimmig isch ja hüt am Morge usglüffe. Gruess--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für z [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 10:12, 6. Feb. 2021 (MEZ) == Vorlag Bibel == Sälü Holder i ergere mi grad mit er Vorlag Bibel u de derzue ghörige Vorlage desume. I kenne d Abchürzige vo de Lucccumer Richtlinie uswändig, u weni zwyfel ha lyt sogar e usdruckti Lischte näb mer. Us irgend em ne grund funktioniere aber nid alli. Lut Luccumer Richtlinie gits für gwüssi Büeche zwee Chürzel u für anderi nur eis. Was mi chly irritier isch das er weder Samuel no d Chronik frisst. Cha natürlech a der fählende lücke lige. Das hani bis lang nid usprobiert. Chönntisch du mal luege weli Chürzel Funktioniere u mir die düre gä? Es git leider nur e Lische für d Bibelübersetzige aber nid e Lischte für d Chürzel vo de Büeche. Ansonschte muess i de so Verwyse wider vo Hand ygä. Mersi Gruss--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] ([[Benutzer Diskussion:MerengeManu|Diskussion]]) 20:33, 16. Jan. 2021 (MEZ) :Sali [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]], des lyt nit an unsre Vorlag, die laitet nume wyter uf d Websyte https://www.bibleserver.com, un dert sin die Abchirzige derno Dail vu dr http_Adräss, ich glaub du muesch imfall aifach luege, wie des Buech dert in dr Web-Adräss abgchirzt wird. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 07:38, 17. Jan. 2021 (MEZ) :::Der Link zum Server isch Ywandfrei. Er nume der Internlink zum Buech nimmt är nid. Das cha doch nid am Bibelserver lige das d Vorlag di Interne Links zu de Büecher nid härstellt. Gruess--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] ([[Benutzer Diskussion:MerengeManu|Diskussion]]) 11:41, 17. Jan. 2021 (MEZ) ::::Wu chan i mir denn eso ne fählerhafte Link mol aaluege? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 15:04, 17. Jan. 2021 (MEZ) :::::Im neuste artikel vo mir [[Kusch (Bibel)]] D Mose u d Chronik verlinkige. Gruess--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] ([[Benutzer Diskussion:MerengeManu|Diskussion]]) 15:17, 17. Jan. 2021 (MEZ) ::::::Ah, jetz haan i s. Des chunnt nit us dr [[:Vorlage:Bibel]], nai, des isch us unsre [[:Vorlage:B]], wu derzue ghert. Dert sin au d Abchirzige din, wu d Vorlag chännt, [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Vorlage:B&action=edit lueg do]. In dr Zylede mit <code><nowiki>|1 Mos|Gen|Genesis=1. Buch Mose</nowiki></code> siit mer, wie mer no anderi Abchirzige cha ergänze. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 15:27, 17. Jan. 2021 (MEZ) :::::::Danke vil mal. I ha mer d Chürzel mal agluegt u ha gseh das einigi nid der Luccumer Richtlini entspräche obwohl das i der Beschrybig vo der Vorlag steit. So öppis isch immer ungünstig. Sobald i d Paramete i mym eigete Artikel gflickt ha lueg i die Parameter i er Vorlag no z korrigiere. De muess me dä Satz nämlech nid us der Vorlag lösche u cha sech druuf verla das d Chürzel vo der Luccumer Richtlinie ou funktioniere. Wenn i nid sälber Bibelübersetzere wär u i druum immer versueche d Bibelartikle ohni Übersetzig z schrybe wäre die Fählende Parameter warschienlech niemerem uf galle. :-D Gruess--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] ([[Benutzer Diskussion:MerengeManu|Diskussion]]) 17:52, 17. Jan. 2021 (MEZ) == Wort:Österreichisch für Andre == Weil dr Arddikl '' für '''Andre''''' hoissd isch es eso. AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 08:23, 19. Jan. 2021 (MEZ) :Un fir was brucht s bi uns en Artikel <u>uf Hochdytsch</u>??? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 08:31, 19. Jan. 2021 (MEZ) == Portalsyte == Sälü Holder gitz eigentlech irgendwelchi Regle ab wenn me es Portal darf erstelle. Zum bispil e Bestimmti mängi vo Artikle wi das bi de Kategorie derfall isch? Gurss--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] ([[Benutzer Diskussion:MerengeManu|Diskussion]]) 20:17, 20. Jan. 2021 (MEZ) :Sali [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]], nai, mir hän do kaini Regle, du chasch zue jedem Thema e Portalsyte aalege, wänn du gärn aini deetsch mache. Gruess --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:57, 21. Jan. 2021 (MEZ) ::Sälü Holder. Mersi für diny Antwort. Das Portal woni umbedingt ha welle erstelle isch jitz da. E Frag zu de Schablone. We das teili sötti grösser wärde, muess me d Schablone erwytere oder chame eifach d Erwyterig im Portal eifach erwytere? De hani no grad e Info für di. Dämnächscht chunnt vo mir der Artikel zum Arabische Wolf. Dä chame de süsch i der Tierlischte verhänke. I muess aber grad säge das i grad nid weis wi der Latinisch Name vom Arabische Wolf isch. I wünsche dir e schöne Abe. E Gruess mit neuer Signatur. --[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] Byträg für z [[Portal:Bible|Portal Bible]] 17:53, 28. Jan. 2021 (MEZ) :::Sali [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]], was gnau wettscht in däm Portal greßer haa? :::Dr Arabisch Wolf zellt mer hite im Ibrige zum Eurasische Wolf (''Canis lupus lupus''), friejer het me no dänkt, ass es e aingei Unterart sei. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:10, 28. Jan. 2021 (MEZ) ::::Im Momänt muess i nüt grösser ha. I ha hüt ds Thema Gschicht gstriche. Wil i der überzügig bi gsi das weni e Abschnitt meh deytue d Schablone das nid Akzeptiert. I Hätti dert voralem Schriftfunde u alles was mit Gschichtlechem z tüe gha hätti dry ta. I weis ja ou nid öp i das mal um ne Abschnitt muess erwytere drum frag i. I weiss efektif no nid so genau wi si funktioniert. ::::I bringe mal der Arabisch Wolf u irgendeinisch chunnt de sicher mal der Eurasisch. Tier ghöre bimir zu de Absolute Lieblings Theme. Gruess--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - Byträg für z [[Portal:Bible|Portal Bible]] 18:18, 28. Jan. 2021 (MEZ) :::::Ah, wän du ne zuesätzli Chäschtli, z. B. zue Gschicht, wettsch haa, no muesch es [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Portal:Bible&action=edit do] ergänze. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:21, 28. Jan. 2021 (MEZ) ::::::Mersi vil mal.--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - Byträg für z [[Portal:Bible|Portal Bible]] 18:25, 28. Jan. 2021 (MEZ) :::::::Du wisch doch das sicher [[Benutzer:Holder|Holder]]. Di Gmeini Alroune söll agäblech Ässbar sy we d Fucht ryff isch. I weis das d Alraune giftig isch. Stimmt das das me di Rifi Frucht cha ässe? U der Arabisch Wolf hani mal im Portal Natur u Umwält zu de neue Artikle da. Wyter ytreit hani ne i däm Portal nid. I ha kei ahnig gha wo hi dermit. Gruess--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für z [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 18:25, 29. Jan. 2021 (MEZ) ::::::::Hm, des waiß i so spontan au nit, ich deet bi re Gifpflanze aber nit in Artikel schrybe, ass d Beere ässbar sin, wänn des nit ganz aidytig isch. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:31, 29. Jan. 2021 (MEZ) == InternetArchiveBot == Hello, Holder. I am working on fixing InternetArchiveBot bugs. I notice you disabled the bot last year because of there being too many mistakes. Can you describe the mistakes so that I can investigate them? Thank you, [[Benutzer:Harej|Harej]] ([[Benutzer Diskussion:Harej|Diskussion]]) 20:53, 25. Jan. 2021 (MEZ) :Hi [[Benutzer:Harej|Harej]], about half of the links where the bot used an archive version were wrong, because the link was still correct and the website was reachable. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:59, 26. Jan. 2021 (MEZ) :: Thank you Holder. That issue (which affected many wikis) should be fixed now; would it be okay if I re-activated the bot and watched it for a bit to make sure the edits are correct? [[Benutzer:Harej|Harej]] ([[Benutzer Diskussion:Harej|Diskussion]]) 06:45, 26. Jan. 2021 (MEZ) :::Ok, if these problems are fixed, I think we can test the bot once again for a while. Would it be possible to do say 250 edits and then evaluate? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 07:27, 26. Jan. 2021 (MEZ) :::: I will run the bot for 250 edits and let you know once it's complete. [[Benutzer:Harej|Harej]] ([[Benutzer Diskussion:Harej|Diskussion]]) 19:53, 29. Jan. 2021 (MEZ) ::::: The bot has now made the test edits, a bit more than you requested. Sorry about that. I will review them for false positives; you are welcome to do so as well. [[Benutzer:Harej|Harej]] ([[Benutzer Diskussion:Harej|Diskussion]]) 23:20, 20. Feb. 2021 (MEZ) Hello [[Benutzer:Holder|Holder]], have you had a chance to look through the test edits? [[Benutzer:Harej|Harej]] ([[Benutzer Diskussion:Harej|Diskussion]]) 19:13, 9. Aug. 2021 (MESZ) {{Ping|Holder}} Update? --[[Benutzer:Nintendofan885|Nintendofan885]] ([[Benutzer Diskussion:Nintendofan885|Diskussion]]) 09:25, 29. Okt. 2022 (MESZ) == Novél sèrvor dèdiê a l'arpetan == Bonjorn, Nos vegnens de crèar un sèrvor Discord dèdiê a l'arpetan, que nos amerians vêre grossir et prospèrar por en fére un veretâbllo pouent de rancârd por los arpitano-parlants et totes les pèrsones entèrèssiêes per la lengoua et la cultura arpetanes. Se cen vos entèrèsse, il vos sufét d'enstalar sen payér Discord sur voutron computor et/ou sur voutron tèlèfone et de clicar sur lo lim siuvent : https://discord.gg/n35R3eGy por rejuendre imèdiatament lo sèrvor. Por lo moment, lo sèrvor contint de salons dèdiês a la convèrsacion ècrita (arpetan, dèbutant, entèrnacionâl, politica), a la cultura (musica, litèratura, vidèos, sitos Internet, Vouiquipèdia), a l'aprentissâjo (ressôrses, grafies, frâses du jorn), ux difèrents dialèctos, et pués un salon vocâl. Châcun est libro d'alimentar los divèrs salons avouéc tuéts tipos de ressôrses en fonccion de lors tèmos rèspèctifs. Nos serians grôs herox de vos comptar permié nos, voutra éde serêt prèciosa. Se vos mêtreyéd pas Discord, ôcun coueson, le logicièl est grôs simpllo et nos serens lé por vos guidar pâs a pâs. En èsperant vos y retrovar d'abôrd. Cordialament, e viva l'arpetan ! Rafèu de Provença a.k.a. Rafèr de Domba. == Doppelbelegig vonere Kategorie == Sälü Holder i ha e Frag. Dir erwartet i de Kategorie Einzahl. I der Biologie Tier chunnts us däm grund zu nere Doppelbelegig. Der Wolf ghört ja zu de Hünd. D Einzahl dervo wär Hund. Die Kategorie isch aber dür e Huushund beleit. Isch i somene Fall e Kategorie benennig Hünd also e Kategorie Name in Mehrzahl für die Biologischi Familie erloubt oder nid? Bi der Chatz u em Ross chunnts irgendeinisch zum glyche Problem. I ha di Biologischi Familie Hund mal Umschrybend als Kategorie agleit. Gruess--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für ds [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 23:19, 6. Feb. 2021 (MEZ) :Sali [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]], d Näme vu sischtematische biologische Gruppe wie Familie, Ornig, Klasse usw. sin in dr Biology immer in Meezahl un vo dohär sotte au alli unsri Kategorie vu sonige Gruppe in Meezahl syy. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:56, 7. Feb. 2021 (MEZ) ::Also, wänn du eso ebis siisch wie unsri [[:Kategorie:Wirbeldier]]: des isch e Meezaalform! --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:00, 7. Feb. 2021 (MEZ) :::Sälü Holder wärsch du so nät d Kategorie Singvogel mit der änglische Kategorie Passeri‎ z verlinke i ha das geschter merfach versuecht z ändere i schaffe das aber nid. We mir üs d Kategorie Spatzevögel mit de Singvögle verboue wärde mer problem übercho mit de Schreivögel u de andere Ungergruppe wos bi de Spatzevögel no git wo äbe kei Singvögel sind. U i wär froh we du mir im Artikel Kiritimati mal würtsch luege wiso das da der Punkt nid erschint. I ha für die Syte extra e Vorlag agleit das d Charte Richtig azeigt wird es funktioniert geng no nid so wys sötti. Mersi Gruess --[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für ds [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 01:19, 11. Feb. 2021 (MEZ) ::::Sali [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]], d [[:Kategorie:Singvogel]] isch jetz verschobe uf [[:Kategorie:Singvögel]] un verbunde mit dr [[:en:Category:Passeri]], derzue haan i d [[:Kategorie:Spatzevögel]] wider firigholt un au no gly d [[:Kategorie:Vogel]] uf [[:Kategorie:Vögel]] verschobe. Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:34, 11. Feb. 2021 (MEZ) :::::Sälü Holder jitz muess i di no öppis frage. Gits eigentlech irgent e Filter oder e Syte wo mir der Inhalt vonere Kategorie vonere andere Wikipedia Sprach cha azeige u mer nur die Artikle usspuckt wos e Alemannischi Version derzue git? Die Frag stell i mir scho lang. I verzwyfle scho fasch chly da dran, jede einzel Artikel ufzrüefe u z prüefe öps ne uf Alemannisch git. U i dänke mer geng wider das muess doch eifacher ga. Gruess --[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für ds [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 22:15, 13. Feb. 2021 (MEZ) ::::::Hm, im Prinzip goht des bstimmt, un zwar mit ere [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Data_access/de Querry-Abfrog uf Wikidata], aber wie des funktioniert haan i kai Ahnig. Do mießtesch villicht emol [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Forum doo nofroge]. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 04:29, 14. Feb. 2021 (MEZ) :::::::Tuet mer leid Holder aber i ha dyni Antwort devinitiv erscht hüt u das us purluterem Zuefall bim lösche vonere Syte gseh. Mersi vil mal für d Antwort. I ha zersch e mal sälber chly usbrobiert u woni nid bi düre gstige hani im Forum gmäldet. Mal luege was die säge. Sötte si mir chönne säge wi's funktioniert wettisch du das när ou wüsse? Gruess--[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für ds [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 23:44, 20. Mär. 2021 (MEZ) ::::::::Sali [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]], wänn des aifach goht, no schryb doch ebis derzue am Stammtisch. Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:52, 21. Mär. 2021 (MEZ) == Hello and Happy New Year! == Sali, I see that you are still doing a great work everywhere you go! Congratulations! I hope that you are doing fine. Sorry to write in English... I wish you a happy new year 2021, hoping that everything will improve soon for everyone. I am now writing to you because I am trying to collect short videos (maximum 15 seconds) of wikipedians in their native language saying a few things freely (the easiest thing is probably introducing oneself and talking about the work/link with Wikipedias or something more creative, displaying monuments, places or elements of your culture/language/region/country) and then wishing in Catalan "Bon aniversari" and/or "per molts anys" (that is "for many years") in order to celebrate the 20th anniversary of the Catalan Viquipèdia. I would be honored and pleased to count on you and let Catalan people know about your language and wikipedia! :) I will tell you more about it if you should be interested. Take real care and have a great week! Gruess! Claudi/[[Benutzer:Capsot|Capsot]] ([[Benutzer Diskussion:Capsot|Diskussion]]) 23:23, 10. Feb. 2021 (MEZ) == tw.wp == Salü Holder. Kannst Du Dir mal bitte tw.wikipedia.org anschauen? Da sollte eigentlich die Hauptseite aufpoppen, aber bei Eingabe von https://tw.wikipedia.org/ im Browser lande ich automatisch auf der nichtexistierenden Seite https://tw.wikipedia.org/wiki/Krataa_Fuforo . Ich kann den Fehler nicht finden. Beste Grüße, --[[Benutzer:Gereon K.|Gereon K.]] ([[Benutzer Diskussion:Gereon K.|Diskussion]]) 21:37, 16. Feb. 2021 (MEZ) :Hallo [[Benutzer:Gereon K.|Gereon K.]], das liegt daran, dass vor einiger Zeit [https://translatewiki.net/w/i.php?title=MediaWiki:Mainpage/tw&action=history hier auf dem Translatewiki] die Startseite so übersetzt wurde. Die bisherige Startseite ist hier: [[:tw:Main_Page]]. Eigentlich sollte man nun diese Seite verschieben auf den neuen Namen, die Main Page ist aber voll geschützt un da ich mittlerweile kein global admin mehr bin, kann ich das nicht machen. :{{Ping|WikiBayer}} Könntest du bitte die Seite https://tw.wikipedia.org/wiki/Main_Page auf https://tw.wikipedia.org/wiki/Krataa_Fuforo verschieben? Und bitte auch den Schutz von admin only auf user only setzten. Die tw-wiki hat keine Admins, d. h. niemand kann etwas an der Startseite ändern. Danke und Gruß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 21:51, 16. Feb. 2021 (MEZ) :erledigt--[[Benutzer:WikiBayer|WikiBayer]] ([[Benutzer Diskussion:WikiBayer|Diskussion]]) 21:58, 16. Feb. 2021 (MEZ) ::Danke euch beiden! --[[Benutzer:Gereon K.|Gereon K.]] ([[Benutzer Diskussion:Gereon K.|Diskussion]]) 22:28, 16. Feb. 2021 (MEZ) == File:Heidelberg Mensur.ogv == Auf Seite https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Heidelberg_Mensur.ogv könntest du unterstützen damit {{User:AntiCompositeBot/NoLicense/tag|month=February|day=28|year=2021}} das Video nicht löscht/entfernt? Gruß, [[Benutzer:Wname1|Wname1]] ([[Benutzer Diskussion:Wname1|Diskussion]]) 07:50, 4. Mär. 2021 (MEZ) :Hallo [[Benutzer:Wname1|Wname1]]. Bei dem Video fehlt die Angabe einer [[:commons:Commons:Choosing_a_license|Lizenz]] und da das Video laut Angabe von der Verbindung kommt, wäre es sinnvoll die Freigabe unter dieser Lizenz per Mail an das [[:commons:Commons:OTRS|OTRS-Team]] zu bestätigen. Das musst du mit deinem Account machen, da du die Datei hochgeladen hast. Dann sollte das eigentlich passen. Viele Grüße --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 08:01, 4. Mär. 2021 (MEZ) == 24.251.26.66 == Info: Bei der IP [[Spezial:Byytreeg/24.251.26.66]] handelt es sich um den Crosswiki Spam-Troll der Artikel mit "is a amerikanischa..." anlegt--[[Benutzer:WikiBayer|WikiBayer]] ([[Benutzer Diskussion:WikiBayer|Diskussion]]) 11:38, 31. Mär. 2021 (MESZ) :Hi [[Benutzer:WikiBayer|WikiBayer]], danke für den Hinweis. Benutzer der eine dynamische IP ist ist die stabil? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 12:18, 31. Mär. 2021 (MESZ) ::Die nutzt der Troll schon länger siehe Missbrauchsfilter (global) [[Benutzer:WikiBayer|WikiBayer]] ([[Benutzer Diskussion:WikiBayer|Diskussion]]) 12:52, 31. Mär. 2021 (MESZ) :::Ok, danke, ich habe die IP mal für ein Jahr gesperrt. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 13:08, 31. Mär. 2021 (MESZ) == Pietro Axerio == Hoi Holder! Vilicht wäisch es scho, vilicht au nööd: Im Originaalmateriaal vom SDS (lueg [https://digital.sprachatlas.ch/scans/?ortlist=IT+5&fblist=#page/41/mode/1up daa]) häts zimli am Aafang Aforismen und Gedicht vom Pietro Axerio, wo de Hotzeköherli 1952 zämeträit hät (alem Aaschy naa i der Originaalschrybig vom Axerio). Äifach für de Fall, das d die emaal wottsch i d Wikipedia übernèè, wos ja scho e paar Sache vom Axerio hät. En liebe Gruez vom --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 10:43, 4. Mai 2021 (MESZ) :Sali [[Benutzer:Freigut|Freiguet]], merci vylmol, des haan i nit gwisst. Do lueg i mol, ass i die Sache abschrybe due fir d Wikipedia. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 13:27, 4. Mai 2021 (MESZ) == co.wiki == Hi Holder, there is a small(er) work for Corsican Wikipedia I would like to submit to you : put [[:co:Speciale:TemplateSenzaCategorie|uncategorized templates]] in the [[:co:Categoria:Mudellu|category:templates]]. Can you do it using AWB? Then I will think about subcategories.. Vielen Danken, --[[Benutzer:Jumpy01|Jumpy01]] ([[Benutzer Diskussion:Jumpy01|Diskussion]]) 00:00, 2. Jun. 2021 (MESZ) :Hi [[Benutzer:Jumpy01|Jumpy01]]. All done. Best regards --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 07:04, 2. Jun. 2021 (MESZ) == Wikipedia: Ussespiegel == Grüzi Holder, Mir ist aufgefallen, dass Sie meine Cleanup-Änderungen rückgängig gemacht haben. Leider wurde es keine Notizen hinterlassen, warum. Könnten Sie mir bitte erklären, warum Sie diese toten Links, die nicht mehr nützlich sind, wiederherstellen? Danke. <small>nöd signierte Biitrag vom Derf1177</small> :Hallo [[Benutzer:Derf1177|Derf1177]], solche toten Links sind m. E. durchaus noch nützlich, da man z. B. im Internetarchiv nach diesen früheren Seiten suchen kann. Wenn es dir aber wichtig ist, aktuelle von toten Links zu trennen, könnte man diese auch einfach in einen Abschnitt ganz unten unter dem Stichwort "nicht mehr vorhandenen Seiten" o. ä. schieben. Gruss --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 16:17, 21. Jun. 2021 (MESZ) == Schwarzwald-Stadion == Sälü Holder bi der Saisonale Aktualisiertig hani mit übercho das ds [[Schwarzwald-Stadion]] e Neue Name übercho het. I ha i däm Artikel es bar sache um gschreib u e Neue Abschnit derzue da. I ha gseh das du der Artikel gschribe hesch. Chasch du mir der Gfalle tue u das was i Gschribe ha i di Dialäkt umformuliere. Damit das nid so komisch dönt? I Verschiebe der Artikel de no grad a z rächte ort häre. Da derfür muess i aber zersch platz mache. Grüessli --[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für ds [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 11:54, 2. Jul. 2021 (MESZ) == About WPWP 2021 == Hi! In an article, I added a video. https://de.wikipedia.org/wiki/Wasserstoff You said, "I don't think that this is needed here, see #WPWP: "Only add a photo to an article that has no photo." But please check the link below. There is a section of the prize category that states we can add video in an article. https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Pages_Wanting_Photos_2021 Hope you keep the video in that article. Thank you! == Translation request == Hello. Can you translate and upload the article [[:de:Flagge Aserbaidschans]] → [[D Faane vo Aserbaidschan]] in Alemannic Wikipedia? It does not need to be long like the German version. Yours sincerely, [[Benutzer:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Benutzer Diskussion:Multituberculata|Diskussion]]) 13:23, 4. Aug. 2021 (MESZ) == UN-Resolution 68/262 == Hallo lieber Holder,<br/> Ich möchte Dich höflichst bitten, den kleinen [[w:simple:United Nations General Assembly Resolution 68/262|Artikel]] (lediglich 5 Sätze) ins Alemannisch zu übersetzen/publizieren. Vielen Dank im voraus und alles Gute! == [[Spezial:Kaputti_Wyterlaitige|Broken redirects]] deletion in Alemannic Wikipedia == Hello! Ready to deleted [[Spezial:Kaputti_Wyterlaitige|broken empty redirects]] from Alemannic Wikipedia (only red links no blue) --[[Spezial:Byytreeg/93.157.169.14|93.157.169.14]] 17:46, 2. Dez. 2021 (MEZ) :Thanks! I'll have a look on these broken redirects. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 17:59, 2. Dez. 2021 (MEZ) There is one more redirect, which you can delete an empty redirect. --[[Spezial:Byytreeg/93.157.169.14|93.157.169.14]], 11. Dez. 2021 (MEZ) == Badische Ständeversammlung – und d Groosshèrzöög == Liebe Holder, hoffetli chunt au na en Artikel über s badisch Parlamänt i de Groosshèrzogzyt! :-) En liebe Gruez vom --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 11:55, 3. Dez. 2021 (MEZ) – Und au über d Groosshèrzöög! --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 11:59, 3. Dez. 2021 (MEZ) :Sali [[Benutzer:Freigut|Freiguet]], im Rame vum aktuälle Schrybwettbewärb sicher nit, aber ich bii nonig fertig mit allne inträssante Theme us em Badische :-). --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 14:30, 3. Dez. 2021 (MEZ) == How we will see unregistered users == <div lang="de" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hallo! Du erhältst diese Nachricht, da du Administrator in einem Wikimedia-Wiki bist. Wenn heute jemand unangemeldet eine Bearbeitung in einem Wikimedia-Wiki vornimmt, zeigen wir dessen IP-Adresse an. Wie viele von euch bereits wissen, werden wir dies in der Zukunft nicht mehr tun können. Dies ist eine Entscheidung der Rechtsabteilung der Wikimedia Foundation aufgrund der Änderung von Normen und Vorschriften zum Datenschutz im Internet. Statt der IP-Adresse zeigen wir eine maskierte Identität. Als Admin '''wirst du weiterhin auf die IP zugreifen können'''. Es wird auch neue Benutzerrechte für diejenigen geben, die die vollständigen IPs von unangemeldeten Benutzern sehen müssen, um Vandalismus, Belästigung und Spam bekämpfen zu können ohne Admin zu sein. Kontrollierer werden ebenfalls Teile der IP sehen können, auch ohne dieses Benutzerrecht. Wir arbeiten auch an [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|besseren Werkzeugen]] zur Unterstützung. Wenn du die Seite noch nicht gesehen hast, kannst du [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/de|auf Meta mehr lesen]]. Wenn du sicherstellen möchtest, keine technischen Änderungen in den Wikimedia-Wikis zu verpassen, kannst du [[m:Tech/News/de|den wöchentlichen technischen Newsletter]] [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|abonnieren]]. Wir haben [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|zwei Möglichkeiten vorgeschlagen]], wie diese Identität funktionieren kann. '''Wir würden uns über deine Rückmeldung freuen''', welche Möglichkeit für dich und dein Wiki am besten funktionieren würde, jetzt und in der Zukunft. Du kannst [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|es uns auf der Diskussionsseite wissen lassen]]. Du kannst in deiner Sprache schreiben. Die Vorschläge wurden im Oktober veröffentlicht und wir werden nach dem 17. Januar entscheiden. Danke. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 19:10, 4. Jan. 2022 (MEZ) <!-- Nachricht versandt von Benutzer:Johan (WMF)@metawiki durch Verwendung der Liste unter https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(1)&oldid=22532492 --> == Tialäktfraag == Isch «steht» i dym Tialäkt e Pluraalform? I referieren uf ''D Siiger steht fescht!'' :-) LG, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 10:03, 18. Jan. 2022 (MEZ) :[https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Sitenotice&curid=7622&diff=1005029&oldid=1005023 Ach je], nit emol dr Dialäkt vum Holder isch no ächte Dialäkt ... --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 10:53, 18. Jan. 2022 (MEZ) ::Ja, me wäiss ja nie, s git gspässigi Forme … Schlaane mi ebe grad mit Morfology ume. :-) --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 11:08, 18. Jan. 2022 (MEZ) == Alemannischi Charte (lang=gsw wird unvollständig usgwertet) == Salli Holder, ich bin jo sit > 10 Johr do nimmi aktiv, hab aber e Problem mit de Wiki-Charte uf Grundlag vu Openstreetmap. Konkret: S'Kartplugin mit lang=gsw Modul, wo uf d'Sproochversion gsw verwiist, zeigt zwar d'Gwanne uf Alemannisch, aber de Ortsnamme Ebringen un Talhausen uf Hochditsch. Es stoht da aber in Openstreetmap "name:gsw=Dalhpüse" bzw. "name:gsw=Ebringe". Es wird in dere Uflösig ignoriert. Noch seltsamer: Wolfewiler, Pfaffewiler, Ehlischwiler: alles brav uf Alemannisch, wemmer d'Charte separat ufrueft. Sehr seltsam. Wenn ich aber die Charte ufruef: https://www.osm.ch/lang/ isch alles uf Alemannisch, wo in OSM mit name:gsw taggt isch. Sehr seltsam. Die Wikipedia-Chrate isch eweng aktueller. Worum wertet des Modul die Sproch falsch us? Irgendei technisches Problem? Gruess --[[Benutzer:W-j-s|W-j-s]] ([[Benutzer Diskussion:W-j-s|Diskussion]]) 22:08, 26. Jan. 2022 (MEZ) :Sali [[Benutzer:W-j-s|W-j-s]], oh je, vu Open Street Map haan i iberhaupt kai Ahnig. Des Modul bi uns hämer ibernuu us dr dewiki, villicht chasch mol dert noofroge: [[:de:Wikipedia:WikiProjekt Georeferenzierung]]. Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:59, 27. Jan. 2022 (MEZ) == Artikelusszeichnig == Solly Holder, Dyn Artikel [[Eduard August Rübel]] isch jetz als „[[Wikipedia:Bsunders glungeni Artikel|bsundersch glunge]]“ usszeichnet worde! Glückwùnsch ùn en liebe Gruess, --[[Benutzer:Terfili|Terfili]] ([[Benutzer Diskussion:Terfili|Diskussion]]) 13:10, 2. Mär. 2022 (MEZ) == Laarzaicha-n-ìm Frànzeescha == Sàlü Holder, Ìm Frànzeescha-n-ìsch ìmmer a Laarzaicha vor’m Doppelpunkt un em Froogazaicha. Därf ìch [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Luc_Ravel&curid=83273&diff=1007431&oldid=999280 dia Änderung] ruckgàngig màcha? Grüass, [[Benutzer:Mathieu Kappler|Mathieu Kappler]] ([[Benutzer Diskussion:Mathieu Kappler|Diskussion]]) 20:54, 8. Mär. 2022 (MEZ) :Sali [[Benutzer:Mathieu Kappler|Mathieu Kappler]], ah, des haan i nit gwisst. Mach s rueig ruckgängig. Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 21:34, 8. Mär. 2022 (MEZ) == Hoi == Hoi == Fribirg == Hoi Holder, gitses Tieleggt, wo Fribirg sägid? Die Form chunnt do foor: [[Oskar Saier]], [[Robert Zollitsch]], [[Liste der Klöster in Freiburg im Breisgau]]. Oder litt d u-Taste znööch bi de i-Taste? Liebi Grüez --[[Benutzer:Al-qamar|al-Qamar]] ([[Benutzer Diskussion:Al-qamar|Diskussion]]) 22:43, 10. Mai 2022 (MESZ) :Sali [[Benutzer:Al-qamar|al-Qamar]], nai, des lyt an dr Taschtatur. Dankschen und Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:56, 11. Mai 2022 (MESZ) == Stefanija Turkewytsch == Hello Holder, Thanks so much for this Alemannisch article! [[Benutzer:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Benutzer Diskussion:Nicola Mitchell|Diskussion]]) 13:03, 23. Mai 2022 (MESZ) == Vandal == Kannst du bitte die ip verabschieden (mind. 1 Woche) https://als.wikipedia.org/wiki/Spezial:Byytreeg/1.43.31.239 [[Benutzer:WikiBayer|WikiBayer]] ([[Benutzer Diskussion:WikiBayer|Diskussion]]) 13:30, 17. Jul. 2022 (MESZ) == Borgward == @[[Benutzer:Holder|Holder]] Hallo, Bitte können Sie zu diesem Artikel beitragen, indem Sie Sprachfehler korrigieren, da ich ein wenig Alemannisch-Deutsch spreche, eher ich Deutsch spreche. Fügen Sie auch mehr Inhalt dafür hinzu. Danke [[Benutzer:SSHTALBI|SSHTALBI]] ([[Benutzer Diskussion:SSHTALBI|Diskussion]]) 06:44, 4. Aug. 2022 (MESZ) == Toyota == @[[Benutzer:Holder|Holder]] Hallo, Mir ist aufgefallen, dass Sie den Artikel für Toyota in der alemannischen Wikipedia gelöscht haben, da ich Inhalte von einer anderen Seite dieser Wikipedia aus der Mercedes-Benz Gruppe kopiert habe. Da Sie es gelöscht haben, können Sie es mir mit anderen Inhalten, die mit dieser Seite zusammenhängen, erneut erstellen, da ich kein Alemannisch verstehe, sondern nur Deutsch. Vielen Dank[[Benutzer:SSHTALBI|SSHTALBI]] ([[Benutzer Diskussion:SSHTALBI|Diskussion]]) 17:26, 18. Aug. 2022 (MESZ) @[[Benutzer:Holder|Holder]] Hallo, warum löschst du immer wieder diese Seite, die verschiedene Leute erstellen? Auf der alemannischen Wikipedia gibt es eine Seite für Toyota LiteAce und keine Seite für den Haupthersteller. Wenn Sie der Meinung sind, dass es Fehler in der Sprache oder beim Kopieren von verschiedenen Seiten gibt, erstellen Sie sie bitte selbst. Danke[[Benutzer:SSHTALBI|SSHTALBI]] ([[Benutzer Diskussion:SSHTALBI|Diskussion]]) 08:14, 27. Aug. 2022 (MESZ) == Übrbländig bi de Froue == Sälü @[[Benutzer:Holder|Holder]] i ha e chlyne Hywis im bezug uf d überbländig bi de froue. Ds Wort Opfer wird als Opferi überbländet u we me ds wort dr mal als der schriebt de macht d überbländig deri druus. Grüessli [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für ds [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 08:44, 19. Sep. 2022 (MESZ) :Sali [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]], mersi fir dr Hiwys, s sott jetz gflick sy. Grueß ::@[[Benutzer:Holder|Holder]] jetzt isch mir grad d Überbländig Mordopferi begägnet. :::@[[Benutzer:Holder|Holder]] solang i am Sortiere bi sött i dir äuä besser mitteilde we e Kategori bim überblände schwirikeite macht wird. Die hie wird das ufjedefall mache Kategorie:Staatsaghörige vo Trinidad u Tobago. --[[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für ds [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 19:13, 22. Sep. 2022 (MESZ) ::::Gärn, mäld di rueig, Trinidad u Tobago isch jetz gflickt. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 19:41, 22. Sep. 2022 (MESZ) :::::Wird i gärn mache @[[Benutzer:Holder|Holder]] danke für ds Flicke. Jetzt hani aber no e anderi bitt a di. Da derfür hani jetzt nid e neue Abschnitt wellen afa. Bi einige Artikle es si leider nid wenigi, hei e Geografischi Aagab. Di Geografischi Agab im rächte obere Egge überdeckt bi fasch allen Artikle wo so öppis hei der Text. [[Flughafen Moskau-Domadedowo]] Das isch nur eis Bispil. Bi der Dütsche Wikipeida befinde sech d Korrdiante vil witerobe. Cha du dir das mal aluege u guge was me da cha mache. Es cha ja nid sy das d Korrdienate der Text unläsbar mache. Vile dank für dyni Arbeit. Gruess [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für ds [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 01:21, 24. Sep. 2022 (MESZ) ::::::Sali [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]], oh je, du hesch rächt, des Brobläm hämer scho lang. Ich haa mer des au scho aagluegt un kai Grund un au kai Lesig gfunde. Bi dr Dytschsprochige Wikipedia wette si d Koordinate irgendwänn mit ere andere Tächnik in d Artikel yybinde, ich hoff, ass si do mol bal firschicheme un no unser Brobläm au mitglest wird. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 17:17, 25. Sep. 2022 (MESZ) :::::::@[[Benutzer:Holder|Holder]] hie mal wider e Kategori für di die bruucht gar kei überbländig das e sechs um ne Sachverhalt geit. Kategorie:Eröffnete Seligsprächigsprozäss Gruess u danke [[Benutzer:MerengeManu|MerengeManu]] - <small>Byträg für ds [[Portal:Bible|Portal Bible]]</small> 17:24, 29. Sep. 2022 (MESZ) == Lohr /Bilder einbinde == Hallo @[[Benutzer:Holder|Holder]], hättest du was dagegen wenn ich ein paar weitere Bilder bei dem Artikel Chrysanthema Lohr [[https://als.wikipedia.org/wiki/Chrysanthema]] einbinde? Viele Herzliche Grüße [[Benutzer:Armin Pangerl|Armin Pangerl]] ([[Benutzer Diskussion:Armin Pangerl|Diskussion]]) 21:28, 5. Nov. 2022 (MEZ) :Hallo [[Benutzer:Armin Pangerl|Armin Pangerl]], nur zu! Gruß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:30, 6. Nov. 2022 (MEZ) == Flower of the month == I don't know whether you welcome suggestions for your Flower of the Month award, but https://kw.wikipedia.org/wiki/Devnydhyer:Aqchampion has been doing a wonderful job in Kernewek wikipedia over several years in classifying pages. I really value his work, and he is always ready to help with any query. Thank you [[Benutzer:Brwynog|Brwynog]] ([[Benutzer Diskussion:Brwynog|Diskussion]]) 22:33, 19. Jan. 2023 (MEZ) :Hi [[Benutzer:Brwynog|Brwynog]]. Thank you very much, I am very happy about your suggestion and I will put it on my list. Best regards --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:08, 20. Jan. 2023 (MEZ) == Artikelusszeichnig == De Artikel Toni Rothmund isch jetz als "läsig" usszeichnet worde, un de über de Emil Gött als "bsunderscht glunge". Glückwunsch! [[Benutzer:Terfili|Terfili]] ([[Benutzer Diskussion:Terfili|Diskussion]]) 15:27, 13. Feb. 2023 (MEZ) :Dankschen. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 15:32, 13. Feb. 2023 (MEZ) == Place for article requests? == Hi! I have been checking to see which Germanic languages would be relevant to particular overseas Japanese schools. I found [[:en:Japanese_School_in_Zurich|:en:Japanese School in Zurich]] doesn't yet have articles in Standard German nor in Alemannic German. Is there a place where I can keep a list of article requests for Alemannic German? (there is one other Japanese school in Switzerland, [[:en:Kumon Leysin Academy of Switzerland]], but it is in the Romandie, not the German speaking part) Thank you, [[Benutzer:WhisperToMe|WhisperToMe]] ([[Benutzer Diskussion:WhisperToMe|Diskussion]]) 05:39, 10. Mär. 2023 (MEZ) == Wiese(n)tal == Hallo Holder, ich sehe, dass du dich besonders auch für südbadisch-alemannische Themen interessierst. Willst Du dir bitte das Thema "Wiesentalbrücke" [[:de:Diskussion:Wiesentalbrücke#Name_der_Br%C3%BCcke|hier]] mal ansehen? Grüsse! Legatorix [[Benutzer:Legatorix|Legatorix]] ([[Benutzer Diskussion:Legatorix|Diskussion]]) 08:10, 16. Apr. 2023 (MESZ) == Global ban proposal for Piermark == Hi! I see you [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Stammtisch&diff=prev&oldid=1035308 deleted] the mass message posted on [[Wikipedia:Stammtisch]] regarding the global ban of Piermark. It's probably not obvious, so I just wanted to let you know that this long-term abuser uses a lot of sockpuppets and made edits on alswiki at least using the following ones: [https://als.wikipedia.org/wiki/Spezial:Byytreeg/Radio_Evangelo_Piemonte_88,6_FM_Via_Lein%C3%AC_54_,10155_Torino], [https://als.wikipedia.org/wiki/Spezial:Byytreeg/Jean_Plantin_45-3_Route_de_Vourles_69230_Saint-Genis-Laval], [https://als.wikipedia.org/wiki/Spezial:Byytreeg/Action_fran%C3%A7aise_Radio_Courtoisie_la_voix_du_Nationalisme_int%C3%A9gral_ou_Maurrassisme], [https://als.wikipedia.org/wiki/Spezial:Byytreeg/Arabic_Russia_Today_RT_support_Radio_Gamma_5_Campodarsego_Via_Antoniana66_Shirel_Levi], [https://als.wikipedia.org/wiki/Spezial:Byytreeg/%C3%87IRA_TV_DENG_%C3%9B_RENG%C3%8A_%C3%8AZIDXAN%C3%8A], [https://als.wikipedia.org/wiki/Spezial:Byytreeg/Radio_BIP_radio_Bisontine,_de_Besan%C3%A7on_noyaut%C3%A9e_par_un_petit_parti_trotskiste_OCT]. The als community might be interested in that global ban proposal. --[[Benutzer:Golmote|Golmote]] ([[Benutzer Diskussion:Golmote|Diskussion]]) 20:12, 4. Mai 2023 (MESZ) == ''[[Das Markgräflerland]]. Beiträge zu seiner Geschichte und Kultur'' == ... sett i der alemanische Wikipedia doch en Artikel haa – mäinsch nöd au? {{S|:)}} En liebe Gruez vom --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 13:50, 7. Jun. 2023 (MESZ) :Jo, scho, aber villicht zerscht emol [[Geschichtsverein Markgräflerland|dr Verain derzue]], oder? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:48, 8. Jun. 2023 (MESZ) ::Uf jede Fall! :-) --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 09:39, 8. Jun. 2023 (MESZ) == [[:de:Achalm]] == Liebe Holder – i hoffe, du bisch zfride ... Und bi de Stadt Reitlenga wiird i emaal voorstelig ... LG, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 13:59, 21. Aug. 2023 (MESZ). – Grad han i gsee, das es die Reitlenger Websyte mit de lätzen Erchlèèrig gaar nüme git (oder versteckt die sich suscht nöimets?). --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 14:04, 21. Aug. 2023 (MESZ) – Ou doch, es git si läider na&nbsp;... --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 14:22, 21. Aug. 2023 (MESZ) :Sali [[Benutzer:Freigut|Freiguet]], dankschen vylmol, ändli het si do mol ebis due ;-)! :Ich bii im Ibrige die Wuche z Züri. Hättsch du am Frytig iber dr Mittag oder am Nomittag mol Zyt? :LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 17:22, 21. Aug. 2023 (MESZ) ::Gèèrn über de Mittaag, bi nämli zur Zyt echli im Minus, drum wett i lieber nöd am Namittaag. :-) Fröi mi! --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 17:50, 21. Aug. 2023 (MESZ) – Muesch dänn d Änderig under [[Achalm#Name]] na kontroliere, öb das na markgrööflerisch isch&nbsp;… --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 18:02, 21. Aug. 2023 (MESZ) :::Guet, basst s so am halber ais zum zmittag? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 11:39, 22. Aug. 2023 (MESZ) ::::Tiptop. --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 15:23, 22. Aug. 2023 (MESZ) == (PvZ) articles == To note that this person is persistent and operates a bot, and I have seen hits in the abuselog for over an hour for every minute. I had to add title blacklist terms to [[w:ab:mediawiki:titleblacklist]] and other places to do preventative measures. I may in the end to something to the global list, though that is my last resort as this is not visibly logged. [[Benutzer:Billinghurst|Billinghurst]] ([[Benutzer Diskussion:Billinghurst|Diskussion]]) 01:24, 2. Sep. 2023 (MESZ) :Hi [[Benutzer:Billinghurst|Billinghurst]]. Thank you very much for your advice. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:39, 2. Sep. 2023 (MESZ) == Mobili aasicht vo de Meischt gläsene Artikel i de Alemannische Wikipedia == Sali Holder, jo do han i jetzt a frog. Die mobili Aasicht (also uf em Mobiltelefon) vo de Meischt gläsene Artikel in dr Alemannische wikipedia beschribt die Artikel als söttigi vo de Albanische wikipedia. Ich ha [[c:File:Am_meisten_gelesen_in_der_Alemannischen_Wikipedia.jpg|do en screenshot]] bigfüegt. Welsch wie me das ka repariere? Wenn nit, könnte mer au en Aatrag bi der Wikimedia CH stelle han i dänggt. E liebe Gruess, [[Benutzer:Paradise Chronicle|Paradise Chronicle]] ([[Benutzer Diskussion:Paradise Chronicle|Diskussion]]) 22:47, 6. Sep. 2023 (MESZ) :Sali [[Benutzer:Paradise Chronicle|Paradise Chronicle]], oh je, des chene mir do nit flicke. Des lyt dodra, ass dr Code ''als'' in dr ISO Norm 639 fir (Toskisch-)Albanisch stoht un ebe nit fir s Alemannisch, un die mobil Aasicht uf irged e Code-Lischt zuegryft, wu d ISO derhinter lyt. Wikimedia CH het do aber nyt dermit z due, do mießt me an d Programmierer bi dr Wikimedia Foundation z San Francisco. Wu findet me dänn die Lischt vu dr maischt gläsene Artikel in dr mobile Aasicht? LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 04:11, 7. Sep. 2023 (MESZ) ::Also uf mim Mobiltelefon isches eso. Lueg e mol bi dim nooch. Eifach d'Wikipedia app installiere und denn unter Meine Sprachen au die Alemannischi aawähle. E liebe Gruess [[Benutzer:Paradise Chronicle|Paradise Chronicle]] ([[Benutzer Diskussion:Paradise Chronicle|Diskussion]]) 16:17, 7. Sep. 2023 (MESZ) :::Das het sich denn immer nonig g'änderet. Finds e biz komisch. Ich han Wikimedia CH sicher zweimal gschriibe und eimol au em Hauptsitz in San Francisco. Irgendwie hets do glaub es Kommunikationsproblem. Sie könnte jo wenigstens antworte und schriibe dass es grad käi Priorität het. [[Benutzer:Paradise Chronicle|Paradise Chronicle]] ([[Benutzer Diskussion:Paradise Chronicle|Diskussion]]) 08:39, 31. Jan. 2024 (MEZ) ::::Jo nu, do het schyns nit emol e Antwort Prioritet ... --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 08:54, 31. Jan. 2024 (MEZ) == [[User:Nightgsvra5613]] == Good day, please check and [[Special:Nuke/Nightgsvra5613|nuke]] the contribs if needed. Thanks. [[Benutzer:Minorax|Minorax]] ([[Benutzer Diskussion:Minorax|Diskussion]]) 07:41, 23. Sep. 2023 (MESZ) :[[User:Njufga|this as well]]. [[Benutzer:Minorax|Minorax]] ([[Benutzer Diskussion:Minorax|Diskussion]]) 07:43, 23. Sep. 2023 (MESZ) == Alarmschtufè Rot == Salli Holder, irgendèn Bot odder Offender odder suscht èn Schäreschliifer hèt übber Nacht èn Huufè Fake-Artikel neu erschtellt. D Artikel sin in Änglisch vofasst un enthaaltet XML-Code o.ä. Dõdemit isch è Mittel-Ryysè-Buff entschtandè. Chasch Dr sèll èmòl aaluègè un evtl. übber dè Stammtisch odder so dè Status Quo dokumentyrè ? Villmòl Merci für s Troubleshooting. --[[Benutzer:Fideli|fideli]] ([[Benutzer Diskussion:Fideli|Diskussion]]) 08:00, 23. Sep. 2023 (MESZ) :Sali [[Benutzer:Fideli|fideli]], des isch e Troll, wu scho syt lengerem in allne metglige Sprochversionen sonigi Artikel uf Änglisch aalait. Au scho ne baar mol bi uns. Per Masseleschig cha mer eso ebis aber mit zwai Klick lesche. Vo där: kai Grund zur Sorg. Hesch gsää, ass mir am Stammtisch e Dräffe im Novämber blane? Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 10:56, 24. Sep. 2023 (MESZ) ::::Wo s nit efange überall Troll hèt... Stammtisch han i gsää, weiß bloß nit, ob's mir gluschtet. ::[[Benutzer:Fideli|fideli]] ([[Benutzer Diskussion:Fideli|Diskussion]]) 19:41, 24. Sep. 2023 (MESZ) == Schwäbische Juden == Morom? I fend, so a groaße Endrong sodd ma dischkudiera! AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 15:11, 26. Sep. 2023 (MESZ) AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 15:11, 26. Sep. 2023 (MESZ) : Oh des duet mer laid, des isch natyrli ne Versää gsii, ich haa nume welle di fählerhafte Dateioptione („mini“) us dr Gallery welle lesche, haa die Leschig jetz ruggängig gmacht. Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 15:26, 26. Sep. 2023 (MESZ) :: Schao reachd. Dankschöö. Mid 83 ond weil e andre Prioridäda han, bin I nemme so up-to-date ! Gruaß AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 15:45, 26. Sep. 2023 (MESZ) :::Oha, 83 isch jo au ne stolz Alter. Do winsch i dir vor allem gueti Gsundhait! Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) == [[Spezial:Byytreeg/UKihbvfa]] == Braucht offenbar Hilfe beim lesen. Bitte den Benutzer mit dem Leserecht ausstatten. Ist bis jetzt [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Spezial:Missbruchsfilter-Logbuech&wpSearchAction=any&wpSearchActionTaken=&wpSearchFilter=global-300&wpSearchImpact=0&wpSearchPeriodEnd=&wpSearchPeriodStart=&wpSearchTitle=&wpSearchUser=UKihbvfa&offset=&limit=2500 1961 mal] gescheitert. [[Benutzer:WikiBayer|WikiBayer]] ([[Benutzer Diskussion:WikiBayer|Diskussion]]) 16:44, 26. Sep. 2023 (MESZ) :Ist jetzt gesperrt, danke für den Hinweis. Sehen wir uns eigentlich in Linz? Gruß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:58, 26. Sep. 2023 (MESZ) ::Ja, bin dabei. [[Benutzer:WikiBayer|WikiBayer]] ([[Benutzer Diskussion:WikiBayer|Diskussion]]) 19:50, 26. Sep. 2023 (MESZ) :::Schön, dann bis Freitag! --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 19:56, 26. Sep. 2023 (MESZ) ::::[[Benutzer:Gsrtgsry]] der Depp ist wieder da, bitte auch Diskussionsseite dichtmachen. [[Benutzer:WikiBayer|WikiBayer]] ([[Benutzer Diskussion:WikiBayer|Diskussion]]) 11:15, 27. Sep. 2023 (MESZ) == 20 Jahre alemannische Wikipedia == Hallo @[[Benutzer:Holder|Holder]], du hast kürzlich an Wikimedia CH geschrieben. Ich habe geantwortet. Könntest du mir bitte Bescheid geben, ob dir mein Vorschlag zusagt? Weil das alles eine gewisse Vorbereitung braucht, wäre es gut, bald von dir zu hören. Herzliche Grüsse Kerstin von WMCH [[Benutzer:Kerstin Sonnekalb (WMCH)|Kerstin Sonnekalb (WMCH)]] ([[Benutzer Diskussion:Kerstin Sonnekalb (WMCH)|Diskussion]]) 19:56, 9. Okt. 2023 (MESZ) :Liebe [[Benutzer:Kerstin Sonnekalb (WMCH)|Kerstin]], vielen Dank, ich habe dir eine Mail geschrieben. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 07:33, 10. Okt. 2023 (MESZ) == (g)freid mi == I (g)frei me sehr, dass'd mei Idee guud gfunne haosch un uf [[:hu:Szerkesztő:Eino81/Novellám_számiul#Ich_(alemann_változat)]] des Tekschtele grschriewe. Bleibt die Fraog: :Wie kennt mer des hu-Projeggd sichtbar uff die Wikipedias verlinge, speziell von de Regionalsprache? N kurze Artiggel ? Wers wert. Prädikat Kulturell wertvoll. Mit mei'm Fußgaängerschwäbisch kann ich auf dem als-WP nix schreiben. GRUß ! [[Benutzer:MistaPPPP|MistaPPPP]] ([[Benutzer Diskussion:MistaPPPP|Diskussion]]) 18:07, 28. Okt. 2023 (MESZ) [[:de:Benutzer:MistaPPPP]] == Ich verstehe diese Sprache nicht so gut. Ist es eine mischlinge Sprache? == Teilweise gibt es einige deutsche Wörter. [[Benutzer:Gologmine|Gologmine]] ([[Benutzer Diskussion:Gologmine|Diskussion]]) 16:35, 20. Dez. 2023 (MEZ) :Hi [[Benutzer:Gologmine|Gologmine]]. Alemannic is a group of [[:en:Dialect#Dialect_as_linguistic_variety_of_a_language|dialects]] of the German Language. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 20:37, 20. Dez. 2023 (MEZ) ::аан заза [[Benutzer:Gologmine|Gologmine]] ([[Benutzer Diskussion:Gologmine|Diskussion]]) 11:13, 21. Dez. 2023 (MEZ) ::Миний Герман хэл өөрт чинь таалагдсангүй юу? Би Англи хэл муу чадна. харамсалтай байна [[Benutzer:Gologmine|Gologmine]] ([[Benutzer Diskussion:Gologmine|Diskussion]]) 16:37, 21. Dez. 2023 (MEZ) :::Ach, ich finde es einfach höflicher, Menschen, deren Muttersprache nicht Deutsch ist, u. U. in Englisch zu antworten, damit wollte ich nichts über deine Deutschkenntnisse aussagen. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 17:40, 21. Dez. 2023 (MEZ) == Vandale == Moin Holder, ich wäre dir sehr dankbar, wenn du [[Spezial:Byytreeg/91.23.86.184]] sperren könntest. LG, [[Benutzer:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Benutzer Diskussion:TenWhile6|Diskussion]]) 08:19, 12. Mär. 2024 (MEZ) :Hallo [[Benutzer:TenWhile6|TenWhile6]], vielen Dank, ist erledigt. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 08:22, 12. Mär. 2024 (MEZ) :: S Problem bei IP-Adressa isch, dass mr se oifach ibr da Router ändra kaa. Gruaß AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 08:35, 13. Mär. 2024 (MEZ) :::Do hesch rächt, wäg däm duen i IP au als nume fir ai Dag speere, lenger loont nit. Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 08:52, 13. Mär. 2024 (MEZ) :::Moin Holder, ich hätte da mal eine Frage… mein Skript [[m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] soll auf jedem Wiki, auf dem Global Sysops keine Rechte haben, die Möglichkeit bieten, vandalierende Benutzer / IP-Adressen zu melden. Dies soll SWMT-Mitgliedern die Suche nach Ansprechpartnern vereinfachen. Soweit ich weiß, hat alswiki weder GS aktiviert noch existiert eine VM. :::Daher folgende Frage/Bitte: Könnte so eine Seite eventuell eingerichtet werden? LG, [[Benutzer:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Benutzer Diskussion:TenWhile6|Diskussion]]) 12:21, 24. Apr. 2024 (MESZ) ::::Hallo [[Benutzer:TenWhile6|TenWhile6]], hiermit eingericht: [[Wikipedia:Vandalismusmeldung]]. Wir können das ja hier gerne mal testen, ob es hilfreich ist. Gruß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 13:22, 24. Apr. 2024 (MESZ) :::::Danke dir. Ich baue die Seite dann heute oder morgen in das Skript ein. [[Benutzer:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Benutzer Diskussion:TenWhile6|Diskussion]]) 13:29, 24. Apr. 2024 (MESZ) :::::Magst du bitte noch [[de:Vorlage:Benutzer]] und [[de:Vorlage:Artikel]] in dieses Wiki importieren? Ich würde die alswiki-VM dann im Skript einfach exakt nach dewiki-Vorbild konfigurieren. [[Benutzer:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Benutzer Diskussion:TenWhile6|Diskussion]]) 23:16, 25. Apr. 2024 (MESZ) ::::::Hallo [[Benutzer:TenWhile6|TenWhile6]], ich habe die beiden Vorlagen nun auch hier angelegt mit demselben Inhalt wie auf dewiki. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 20:29, 3. Mai 2024 (MESZ) :::::::Es funktioniert, herzlichen Dank für die Unterstützung! [[Benutzer:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Benutzer Diskussion:TenWhile6|Diskussion]]) 22:07, 3. Mai 2024 (MESZ) == Romanischti == Hoi Holder. Säg äinisch, häisst das bi diär tatsächlich «[[Romanistik|Romanischti]]», wiä dui das bim [[Bruno Epple]] vor Jaarä [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Bruno_Epple&diff=prev&oldid=350620 iträid] hesch? Fir mich wäär ä Romanischti eender ä Froi, aber äifach äsoo wett ichs nid korrigiärä. – Mid ämä Friäligsgruäss --[[Benutzer:B.A.Enz|B.A.Enz]] ([[Benutzer Diskussion:B.A.Enz|Diskussion]]) 10:27, 5. Apr. 2024 (MESZ) :Sali [[Benutzer:B.A.Enz|B.A.Enz]], du hesch rächt, gmaint isch natyrli ''Romanischtik'', dankschen fir där Hiwys. Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 11:51, 5. Apr. 2024 (MESZ) == [[user:TaxonBot]] == Hallo Holder, vergibst Du TaxonBot für den Hauptseiten-Purge-Job ein Botflag bitte? Danke sehr, [[Benutzer:Doc Taxon|Doc Taxon]] ([[Benutzer Diskussion:Doc Taxon|Diskussion]]) 11:19, 21. Apr. 2024 (MESZ) :Hallo [[Benutzer:Doc Taxon|Doc Taxon]], ist [https://als.wikipedia.org/wiki/Spezial:Logbuech?type=rights&user=&page=Benutzer%3ATaxonBot&wpdate=&tagfilter=&subtype=&wpFormIdentifier=logeventslist erledigt]. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 12:56, 21. Apr. 2024 (MESZ) ::von meiner Seite aus funktioniert das auch schon. Wenn Du da Unregelmäßigkeiten bemerkst (nicht aktualisierte Bestandteile), gib Bescheid. Liebe Grüße, [[Benutzer:Doc Taxon|Doc Taxon]] ([[Benutzer Diskussion:Doc Taxon|Diskussion]]) 13:28, 21. Apr. 2024 (MESZ) == <span lang="de" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Erinnerung: Stimm jetzt über die Mitglieder des ersten U4C ab</span> == <div lang="de" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|Diese Nachricht liegt auf Meta-Wiki auch in weitere Sprachen übersetzt vor.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Liebe:r Wikimedianer:in, du erhältst diese Nachricht, weil du dich zuvor am UCoC-Prozess beteiligt hast. Das ist eine Erinnerung daran, dass die Abstimmungsphase für das Koordinationskomitee des universellen Verhaltenskodex (U4C) am 9. Mai 2024 endet. Auf der [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Wahlseite im Meta-Wiki]] könnt ihr mehr über die Wahl und die Wahlberechtigung erfahren. Das Koordinationskomitee des universellen Verhaltenskodex (U4C) ist eine globale Gruppe, die sich für eine gerechte und konsequente Umsetzung des UCoC einsetzt. Communitymitglieder waren eingeladen, sich für das U4C zu bewerben. Mehr Informationen über das U4C und seine Aufgaben sind in [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|der U4C-Satzung]] zu finden. Bitte teile diese Nachricht mit Mitgliedern deiner Community, sodass sie sich auch beteiligen können. Für das UCoC-Projektteam<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 01:15, 3. Mai 2024 (MESZ) <!-- Nachricht versandt von Benutzer:RamzyM (WMF)@metawiki durch Verwendung der Liste unter https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list&oldid=26721206 --> == Wikidata Wikipedia:WikiProject Cities == Hallo Holder, Du hast ja das plattdüütsche [[:nds:Wikipedia:Wikiprojekt Öörd|Wikiprojekt Öörd]] bei Wikidata zu [[d:Q5497514]] hinzugefügt. Hat das einen bestimmten Grund? Das englische Wikiproject Cities finde ich, ist nicht so recht das beste "Match". So sind auch die Interlinks zu ein paar anderen Ortsprojekten in Regional- und Minderheitensprachen verloren gegangen, für uns am wichtigsten zum Beispiel das Projekt auf der nedersaksischen Wiki. Das habe ich aber auf Wikidata hinzugefügt. Viele Grüße aus dem Norden der deutschen Regionalsprachen- und Dialektwikis! [[Benutzer:Flaverius|Flaverius]] ([[Benutzer Diskussion:Flaverius|Diskussion]]) 11:14, 12. Jul. 2024 (MESZ) :Hallo [[Benutzer:Flaverius|Flaverius]] , das hatte keine tieferen Grund, ich hatte das halt einfach irgendwie verknüpft, du kannst das jederzeit so ändern, wie es dir sinnvoller erscheint. Viele Grüße aus dem Südwesten. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 13:54, 12. Jul. 2024 (MESZ) == Artikel [[Gerhard Götz (Weinbaufachmann)]] == Hallo Holder, warum hältst du dich nicht an die Regelungen unter [[WP:RU#Urheberrächt]]? Gruß [[Benutzer:Rosenzweig|Rosenzweig]] ([[Benutzer Diskussion:Rosenzweig|Diskussion]]) 22:55, 12. Jul. 2024 (MESZ) :Hallo [[Benutzer:Rosenzweig|Rosenzweig]], war keine Absicht, ich war einfach noch nicht fertig, jetzt habe ich die Vorlage mit dem Übersetzungshinweis eingefügt [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Gerhard_G%C3%B6tz_(Weinbaufachmann)&diff=prev&oldid=1057828]. Gruß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:50, 13. Jul. 2024 (MESZ) == Änderung == Hi Holder, nix gohd mai! Blos d de:WP vrhäld se no normal - isch des blos bei mir aso? AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 08:16, 6. Sep. 2024 (MESZ) AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 08:16, 6. Sep. 2024 (MESZ) :Sali [[Benutzer:Avernarius|Avernarius]], bi mir git s kai Probläm. Aber mänkmol dien si halt ebis an dr Software ändere, un no isch d Datebank fir e baar Minute gsperrt. Git s denn bi dir allno Probläm? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 09:46, 6. Sep. 2024 (MESZ) :Dr ganze Kopf vo dr Awzte isch weg AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 07:29, 7. Sep. 2024 (MESZ) AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 07:29, 7. Sep. 2024 (MESZ) ::`Was maisch du mit 'Awzte'? ::Wänn du Probläm hesch mit eme neie Design vu dr Wikipesia (d dewiki het des nit), no chasch fir dii uf [[Spezial:Ystellige#mw-prefsection-rendering]] s alt design (Vector 2010) yystelle. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 08:27, 7. Sep. 2024 (MESZ) ::En dr fr:WP hod's s gleich Problem geba, do muaß e abr d'alt Versioo nemma! AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 08:14, 10. Sep. 2024 (MESZ) ::Danke. Des 'Awzte' war a Typo. AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 07:38, 10. Sep. 2024 (MESZ) == Noochricht == Sàlut! Ich hàb keni Mail bikumme. Ich weiss nit emols meh, wel e-Adress vun mr àn dr Funktion verbunde-n-ésch. Sichr e gànz àlti... Un jetz? -- [[Benutzer:Stephele|Stephele]] ([[Benutzer Diskussion:Stephele|Diskussion]]) 12:43, 22. Sep. 2024 (MESZ) P.S.: Un ich weiss nit, wi mr do signiert! - Ah - `S geht otomàtisch! :Sali Stephele, kai Problämn, ich haa dir nume gschribe, ass es villicht e Dräffe im Novämber git, villicht im Elsass, lueg mol [[Wikipedia:Stammtisch#Novämberdräffe?|do]]. Weli Mailadräss mit dym Konto verchnipft isch, chasch [[Spezial:Ystellige|doo]] nooluege. Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:06, 22. Sep. 2024 (MESZ) == Zruggsetze vo minere Syte-Verschiebig == Hello Hodler, I recently moved the page "[[Liechtensteinerisch]]" to "[[Liachtaschtänerisch]]" to align the title with the URL, as there was a clear inconsistency between the two. However, I noticed that you reverted this change. Could you kindly explain the reason for this reversal and on what rule or guideline this decision is based? At the very least, a redirect from the other name would help users find the article more easily. Looking forward to your response. Regards — '''[[Benutzer:Baidax|Baidax]]'''&nbsp;<sup>[[Benutzer Diskussion:Baidax|💬]]</sup> 12:58, 24. Okt. 2024 (MESZ) :Hi Baidax, as there are different language varieties and also different orthographic systems in Alemannic, we have decided many years ago that all articles should all be listed under a standard german lemma. Forwarding in the different language varieties is not desired. Best regards --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 14:52, 24. Okt. 2024 (MESZ) ::Thank you for your answer and explanation, Holder. However, I remain convinced that this does not help accessibility and adds confusion, especially when the title is eventually changed and the URL title does not appear. The way linguistic versions with the same issue (Ligurian, Norman, Picard, etc.) work is that they specify the linguistic variety in which the article is written and maintain the correspondence between the URL and the title (even when there are multiple possible spellings). — '''[[Benutzer:Baidax|Baidax]]'''&nbsp;<sup>[[Benutzer Diskussion:Baidax|💬]]</sup> 16:42, 24. Okt. 2024 (MESZ) :::Many thanks for your perspective. You know, we have already discussed this question several times, but so far we are not convinced of other solutions. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:36, 24. Okt. 2024 (MESZ) ::::Such proposal stem from ah kind of thinking, quite opposite to the roots of regional Wikipedias. Unfortunately some Wikipedians try again and again, to force others into their way of thinking, instead of respecting others, and - if having different views - not asking BEFORE modifying in areas they aren't familiar with. AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 07:59, 25. Okt. 2024 (MESZ) == Unused files == Hello! You have uploaded [[:Datei:Zedler-Pokal 1.JPG]] and [[:Datei:Zedler-Pokal 2.JPG]] that are not in use. Were they meant as user page images or for use in an article? If there are article about any of you perhaps you can add a wiki-link? If the files are no longer relevant perhaps they could be deleted? [[Benutzer:MGA73|MGA73]] ([[Benutzer Diskussion:MGA73|Diskussion]]) 21:01, 29. Okt. 2024 (MEZ) :Why should we delete them? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:57, 30. Okt. 2024 (MEZ) ::If they are not usable and are not likely ever to be used they are of no use to Wikipedia. But if a good description is added the files may be usable somewhere. Especially if they are moved to Commons and added to a relevant category. --[[Benutzer:MGA73|MGA73]] ([[Benutzer Diskussion:MGA73|Diskussion]]) 20:25, 30. Okt. 2024 (MEZ) :::I don't share your view that images are of no use to Wikipedia if they are not included on pages. But of course you can move them to Commons. Best regards --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 20:30, 30. Okt. 2024 (MEZ) :::: Files can also be of use if they are in a relevant category. For example if it is a Wikipedia meetup. But if the description or categories does not explain what or who is on the photos then the chance anyone will benefit from the photos are very low. That is why I suggested to add wiki links so people will know. --[[Benutzer:MGA73|MGA73]] ([[Benutzer Diskussion:MGA73|Diskussion]]) 20:42, 30. Okt. 2024 (MEZ) ::::: Stimmt scho, Holder, die Bilder setted na Kategorye zueggoordnet wèèrde. En Gruez, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 21:08, 30. Okt. 2024 (MEZ) ::::::I've moved the files to Commons and deleted the local uploads. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 05:51, 31. Okt. 2024 (MEZ) ::::::: I noticed the files on Commons are categorized very nicely :-) ::::::: I also noticed that [[Template:NowCommons]] put files in [[:Kategorie:Wikipedia:Lösche]]. If files moved to Commons are not deleted perhaps change the category to "NowCommons" or make a telplate like [[:en:Template:Keep local]] to add on the files that are not deleted locally. --[[Benutzer:MGA73|MGA73]] ([[Benutzer Diskussion:MGA73|Diskussion]]) 13:38, 31. Okt. 2024 (MEZ) ::::::::Griaß Gott MGA73, ::::::::mir send en dr allemannischa Wikipedia! S isch guadr Brauch, en jedr Wikipedia dia Schbroch z nemma, mo drzua ghairt. ::::::::Hi MGA73, ::::::::rhia is the allemannic Wikipedia. Usually for communication in a Wikipedia the appropriate language should be used AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 07:20, 1. Nov. 2024 (MEZ) :::::::::Mir mien do nit päpschtliger wie dr Papscht sy. If the colleague asks me in English, I will answer in English as well. Best regards --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 09:46, 1. Nov. 2024 (MEZ) == Bitte um Die Löschung meiner Benutzerseite == Lieber Holder, ich wünsche die Löschung meiner Benutzerseite. [[Benutzer:Blidfried]] Vielen herzlichen Dank Blidfried [[Benutzer:Blidfried|Blidfried]] ([[Benutzer Diskussion:Blidfried|Diskussion]]) 18:15, 9. Nov. 2024 (MEZ) == Featured articles in kleinen Wikis == Lieber Holder! Eine Frage an dich als "Kleine-Wikis-Experte". Wir haben zur Zeit eine annonyme englsich schreibende IP ([[:nds:Spezial:Bidrääg/90.154.71.206]]) in der plattdeutschen Wiki, die zahlreiche Änderungen an den Seiten [[:nds:Wikipedia:Uns Beste]] un [[:nds:Wikipedia:Utwählt Artikel dissen Maand]] vorgenommen hat und vorschlägt unsere Kategorie für ''featured articles'' "Uns Beste" wieder ins Leben zu holen (siehe [[:nds:Wikipedia:Ik bruuk Hülp#Uns Beste (Featured articles)]]) Da zur Zeit nur ich und Eastfrisian aktiv sind, sehe ich nicht die Kapazitäten "Uns Beste" mit den bisherigen Kriterein und Wahlverfahren wieder ins Leben zu holen. In der alemannischen Wiki läuft es gut mit den "läsigen" un "bsunders glungeni Artikel". Weißt du wie die Wahl in anderen kleinen Wikis läuft, die wie wir im Moment nur wenige aktive Benutzer haben? Entscheiden dort einfach Admins welche Artikel sie auszeichnen oder wie läuft das? Viele Grüße aus der plattdeutschen Wiki [[Benutzer:Flaverius|Flaverius]] ([[Benutzer Diskussion:Flaverius|Diskussion]]) 11:27, 12. Nov. 2024 (MEZ) :Hallo [[Benutzer:Flaverius|Flaverius]], es gibt da keine projektübergreifenden Vorschriften, wie Entscheidungen zu Featured Articles getroffen werden müssen (im Gegensatz zu Adminwahlen). Das könnt ihr wenigen Aktiven in der plattdeutschen Wikipedia völlig selbstständig entscheiden. Dazu benötigt es auch keine Adminrechte. In anderen kleinen Sprachversionen, die ähnlich wenige Aktive haben, gibt es meinem Eindruck nach meist gar keine solchen Artikelauszeichnungen. Aber warum solltet ihr da nicht einen eigenen Weg gehen. Diese Regeln, die bei euch mal erstellt wurden, sind ja nicht in Stein gemeißelt und können von euch jederzeit geändert werden, so wie es für euch passend ist. Viele Grüße und viel Erfolg dabei! --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:39, 12. Nov. 2024 (MEZ) ::Okay vielen Dank! Mal sehen, was mit unseren begrenzten Resoourcen möglich ist. Schön wär's ja, wenn die plattdeutsche Wiki nach so langer langer Zeit auch einige "featured articles" bekommt. Ein paar gute Artikel verstecken sich ja bei uns. [[Benutzer:Flaverius|Flaverius]] ([[Benutzer Diskussion:Flaverius|Diskussion]]) 19:34, 12. Nov. 2024 (MEZ) == Wikihistory-Kram == Kannst du bitte bei Gelegenheit [[:de:Benutzer:Wurgl/WikiHistory.js]] nach [[Benutzer:APPER/WikiHistory.js]] kopieren. Das Ding hab ich um alles außer BNR und Diskussionsseiten erweitert. Danke. --[[Benutzer:Wurgl|Wurgl]] ([[Benutzer Diskussion:Wurgl|Diskussion]]) 16:00, 19. Dez. 2024 (MEZ) :Hallo [[Benutzer:Wurgl|Wurgl]], ist erledigt. Gruß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:33, 19. Dez. 2024 (MEZ) == Doppelartikel == Sàlü, M'r hann a Doppelàrtìkel [[Arrondissement Val-de-Briey]] (wuni grààd ärschtällt hàà) un [[Arrondissement Briey]] (dr ehamooliga Nàmma). Kààsch ainer vu da baida leescha? Märsi [[Benutzer:Mathieu Kappler|Mathieu Kappler]] ([[Benutzer Diskussion:Mathieu Kappler|Diskussion]]) 17:26, 16. Jan. 2025 (MEZ) :Kai Problem, ich haa us em alte Artikel mol e Wyterlaitig drus gmacht. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:09, 16. Jan. 2025 (MEZ) ::Un jetz per Versionzämefierig zämedue. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 19:40, 16. Jan. 2025 (MEZ) == File Mover uf Commons == Salü Holder Wie ich gshe bisch du hie Admin und mir kenned üs scho vo deWP. I bi hie eigetli numme im Sinn vo Commons tätig, entweder per Script oder mängisch halt manuell au am Bilder tuusche. Wärs dir ned möglich, das du min Account hoochstuffe chöntsch? Denn müend er mini Biiträg künftig au nümme zersch checke. Darfsch sälbserständlich au nei säge, denn muess i halt zerscht meh Biiträg leischte. Liebi Grüessli us der Schwiiz. [[Benutzer:Ziv|Ziv]] ([[Benutzer Diskussion:Ziv|Diskussion]]) 16:26, 17. Jan. 2025 (MEZ) :[[Datei:Dancer in Sari.jpg|mini|100px|häb dank!]] :Merci viu mau, du bisch e Schatz. E schööns Wucheend. [[Benutzer:Ziv|Ziv]] ([[Benutzer Diskussion:Ziv|Diskussion]]) 16:53, 17. Jan. 2025 (MEZ) ::Sali Ziv, gäärn gschää, dir au e scheen Wuchenänd. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 17:11, 17. Jan. 2025 (MEZ) == Proxi == Hoi Holder: Du, was isch e Proxi-Speerig? Mer händ da en IP, wo alewyl wider wandaliert, aso schynts e feschti IP, käini, wo all Taag änderet. En Gruez vom --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 14:13, 25. Feb. 2025 (MEZ) :Sali Freiguet, was gnau mainsch? Wel isch denn die fescht IP? Där Vandal het doch ab un zue amig e neii. Un was het des mit Proxys z due? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 16:38, 25. Feb. 2025 (MEZ) ::Lueg daa: [[Spezial:Byytreeg/178.197.206.229]]. Wämmer speert, gits irged e Wariante mit «Proxy»: ''IP-spezifischi Sperrgründ. Proxy, wäge Vandalismus vo einzelne Benutzer lengerfrischtig gsperrt'' – und die häsch duu vor Churzem emal pruucht. --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 16:55, 25. Feb. 2025 (MEZ) :::Ah so, s git e Regle vu dr WMF, ass me nit mit uffige Proxys derf editiere, lueg [[:meta:No_open_proxies/de]]. IPs mit uffige Proxys solle zum Schutz vu dr Wikipedia alli diräkt gesperrt wäre, egal was si mache. Sälle Sperrgrund chasch aber rueig au nee, isch halt fir wämer e IP lenger sperrt. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 17:05, 25. Feb. 2025 (MEZ) == Kategorie:Benutzer uss Lieschtel == Hoi Holder: Under de ''Kategorie:Benutzer uss dr Nordweschtschwiiz'' schynt d ''Kategorie:Benutzer uss Lieschtel'' ändloos z sy. Was isch daa lätz? LG, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 10:38, 17. Mär. 2025 (MEZ) :Des isch dohär chuu, ass sälli Vorlag in dr Kategori yybunde gsii isch, ich haa si jetz mol uusegnuu. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 17:18, 17. Mär. 2025 (MEZ) ::Ah – merci! --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 17:42, 17. Mär. 2025 (MEZ) ==[[Alemannische Vogelnamen|Alemannischi Fogelnäme]]== Hoi Holder, i ha de Artikel noi aaglait. chasch Du bitte emole im Aafang bi de Iilaitig öberprüeffe. öb da mit de Tielekt ase stimmt. Di noi Versioon isch müesamm zom schaffe. Wie chamer z.B. di rooti Deppelini uuschalte. Wiso chunnt die inere Sprooch wo kai gregleti Schriibig hett? --[[Benutzer:Al-qamar|al-Qamar]] ([[Benutzer Diskussion:Al-qamar|Diskussion]]) 12:45, 29. Mär. 2025 (MEZ) :Sali [[Benutzer:Al-qamar|al-Qamar]], ich haa allno Vector 2010 yygstellt un nit di nei Version. Was gnau mainsch mit ''di rooti Deppelini''? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 13:07, 30. Mär. 2025 (MESZ) ::Bi meer werd jedes Wort root underwelelet, wenns faltsch gschriben isch :-( --[[Benutzer:Al-qamar|al-Qamar]] ([[Benutzer Diskussion:Al-qamar|Diskussion]]) 18:44, 30. Mär. 2025 (MESZ) :::Ah stimt, des het s au bi mir, au in dr alte Yystellige. Ich glaub, do muesch mol uf dr dewiki noofroge, villicht do [[:de:WP:FZW]]. S cha aber au syy, ass des gar nyt z due het mit dr Wikipedia un aifach vu dr automatische Rächtschrybbriefig vum Browser chunnt. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:56, 30. Mär. 2025 (MESZ) == [[User:Der Wolf im Wald|Der Wolf im Wald]] == Might I ask why you blocked this user four years after he made a single (seemingly constructive) edit? [[Benutzer:JayCubby|JayCubby]] ([[Benutzer Diskussion:JayCubby|Diskussion]]) 00:57, 11. Apr. 2025 (MESZ) :Hi [[Benutzer:JayCubby|JayCubby]]. This user uses his own pictures in articles and if these pictures are reused by readers, but the license is not exactly observed, he has lawyers send out warning letters with costs of several thousand Euros. This user has developed a business model to earn a lot of money with free licenced pictures. I think this is a massive project damage to Wikipedia. Best regards --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 07:26, 11. Apr. 2025 (MESZ) ::Ah. I did not realize that, thanks for explaining. [[Benutzer:JayCubby|JayCubby]] ([[Benutzer Diskussion:JayCubby|Diskussion]]) 19:53, 11. Apr. 2025 (MESZ) == Gmeene im Waadtland == Salü Holder I bü grad vermehrt da am Wappe tuusche u i ha vor es paar Täg gmerkt, das bi einige Artikel da wohl d'Chöpf ned stimmed. Wappe, Charte, Koordinate usw... . [[Saint-Livres]] benutzt Saint-Oyens, [[Saint-Oyens]] het Saint-Prex u wemmer zu [[Saint-Prex]] göht, so hets Saint-Saphorin (Lavaux) drinn. I weiss ned welli Artikel da schüsch no betroffe sind, öppis hani mau gwächslet, aber chasch vellech mau säuber no drübergugge? Du hesch dye besser im Griff. Merci viumau. Schöns Wucheend u liebi Grüess, <span style="font-family:Comic Sans MS;">[[Benutzerin:Ziv|זיו「Ziv」]] • <small>[[Benutzerin Diskussion:Ziv|Geredt mit di Ziv du vunderlakhe Mentsh]]</small></span> 18:40, 19. Jul. 2025 (MESZ) :Sali [[Benutzerin:Ziv|Ziv]], dankschen fir där Hiiwys. Ich haa dodmol die Artikel us ere Datebank use gmacht, un do isch schyns ebis in dr Zylede verrutscht gsii. Wänn i wider us dr Ferie zrugg bii, lueg i mol druf. Gruess --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 09:16, 4. Aug. 2025 (MESZ) ::Isch am Änd nume no ai Gmai gsii, wu nonig korrigiert gsii isch. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 16:25, 7. Aug. 2025 (MESZ) == nodäm == Hoi Holder: Mir fallt uuf, das es i vile vo dynen Artikel s Wöörtli «nodäm» git. Gits das i dynere Mundaart würkli? Aso s Opfiger Wöörterbuech häts nööd. Ja, ich ha gsee, das es sporaadisch (nöd alewyl us de beschte Quäle!) au vom Idiotikon biläit wiird. Aber trotzdèm ... Äimaal han i s jetz usegrüert, aber vilicht isch das übergriffig gsy – bi jetz gspanen uf dyni Mäinig. (Was i aber korigiert ha, das isch «je nodäm» – das sind ja drüü Wöörter: «je no däm». Au nöd grad klassischi Mundaart, aber halt modèrni.) En liebe Gruez vom --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 19:17, 20. Sep. 2025 (MESZ) :Sali [[Benutzer:Freigut|Freiguet]], jo, in e Dail Fäll sott i statt «nodäm» besser «wu» schrybe, wie do z. B. bi ''<s>Nodäm</s> Wu si 1938 us dr Haft entloo woore isch, het si zeerscht as Kunterischti in dr Wäärchstatt Theodor Krafft z Stuagert gschafft.'' Aber in mym Sprochgfiel haißt «wu» au, ass des im zweete Dail diräkt druf bassiert un nit erscht vyl speter, un in sonige Fäll, wu dr zweet Dail vum Satz erscht vyl speter bassiert, schryb derno ender «nodäm». Aber villicht isch des halt au aifach bi mir massiv iberformt dur d Standardsproch un im klassische Dialäkt sait me iberall «wu». Du chasch des au rueig korrigiere un ich will mer au Miei gee no klassischer z schrybe ;-). LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:44, 21. Sep. 2025 (MESZ) ::Ja, bi de Passiwierig wirds unklaar, öb glychzytig oder voorzytig. Bi der aktyve Formulierig (wo ja di tialäktaaler isch) hilft s topplet Phèrfäkt, das klaar z mache – so sind ämel ali Bileeg im Idiotikon under ''[https://digital.idiotikon.ch/p/loc/15/17 wā C1c]''. --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 11:03, 22. Sep. 2025 (MESZ) == Benutzername == Hallo mein Holder, ein Filter findet, dass mein Foto-Benutzername [[user:Harald Krichel|Harald Krichel]] ungeeignet ist. Das trifft wahrscheinlich für jeden Benutzernamen mit dieser Zeichenfolge zu, mit Ausnahme von diesem. Liebe Grüße, [[Benutzer:Seewolf|Seewolf]] ([[Benutzer Diskussion:Seewolf|Diskussion]]) 18:14, 23. Okt. 2025 (MESZ) :Hi [[Benutzer:Seewolf|Seewolf]] ich habe den Filter jetzt mal geändert. Probiere es gerne noch einmal. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:26, 23. Okt. 2025 (MESZ) == Film der Krönung von Valerie die II in Lahr/Chrysanthema 2025 == Lieber @[[Benutzer:Holder|Holder]] es git en Film dazu https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kr%C3%B6nung_von_Valerie_II_f%C3%BCr_die_Chrysanthema_2025_in_Lahr.webm und ne Categorie dazu beschde Grüssle --[[Benutzer:Armin Pangerl|Armin Pangerl]] ([[Benutzer Diskussion:Armin Pangerl|Diskussion]]) 20:52, 26. Okt. 2025 (MEZ) :Sali [[Benutzer:Armin Pangerl|Armin]], dankschen fir des Video, ich haa s in Artikel dryydue. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:35, 27. Okt. 2025 (MEZ) == Wikiscan == Salü Holder! Warum taucht d'als-wp hier nicht auf: https://wikiscan.org/?menu=allsites&group=wikipedia Glückauf, fcm. --[[Benutzer:Frank C. Müller|Frank C. Müller]] ([[Benutzer Diskussion:Frank C. Müller|Diskussion]]) 20:12, 6. Nov. 2025 (MEZ) :Hallo [[Benutzer:Frank C. Müller|Frank]], der Direktlink funktioniert: https://als.wikiscan.org/, aber warum die alswiki in der Übersicht nicht mehr gelistet wird, weiß ich nicht, früher war sie dort dabei. LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 06:41, 7. Nov. 2025 (MEZ) :: Vielen Dank, der Direktlink tuts zuerst ja mal auch! Glückauf, fcm. --[[Benutzer:Frank C. Müller|Frank C. Müller]] ([[Benutzer Diskussion:Frank C. Müller|Diskussion]]) 13:31, 7. Nov. 2025 (MEZ) == Labialisierter stimmhafter velarer Aproximant == Hi, Holder. Auf der Alemanischen Wikipedia schreibst du, dass in der höchstalemanischen Varietät der Gemeinde Eischeme in Norditalien der labialisierte stimmhafte velarer Approximant (im entsprechenden Artikel von dir analog zum englischsprachigen Ausdruck stimmhafter labiovelarer Aproximant genannt) durch romanischen Einfluss entstanden sei. Gerne wollte ich wissen, ob dass wirklich so sei, denn so weit ich weiß, gibt es diesen Laut bereits im Mittel- und Althochdeutschen. Letzteres führt einfach protogermanisches /w/ fort, bei dem es sich doch auch um einen stimmhaften labiovelaren Approximanten handelt. Wenn es tatsächlich so ist wie du schreibst, wäre es vielleicht interessant zu erfahren, aus welchem ursprünglichem Laut sich /w/ im Eischemer Dialekt entwickelt hat. Ich will dir da auch gar nicht zu nahe treten, denn du kennst dich da vermutlich besser aus. Also nicht als Kritik vetstehen. Bist du denn Sprachwissenschaftler? Gerne wollte ich dich auch fragen, ob die allemanischen Sprachinseln in der Schweiz denn nach deren Besiedlung isoliert waren oder noch in Kontakt zum Waliserdeutschen Sprachgebiet in der Schweiz standen, also Teil des kontinental westgermanischen Dialektkontinuums waren. Denn ich habe als Usserschwiizer keine Chance da was zu verstehen. Bei den Dialekten im Oberwalis ist das schon etwas einfacher, wenn auch sehr schwierig. Da ich leider nicht angemeldet bin, wäre ich dankbar, wenn du mir nicht hier sondern einfach auf der Diskussionsseite des entsprechenden Artikels antwortest. Chansch geru öich uf titschu antwortu. Vieliicht bigriiffu ich ja öppis😅 Allerbeste Grüße😀 P.S. Ich weiß, dass hier normalerweise Alemanisch gesprochen wird, aber als Norddeutscher kann ich leider kein einziges Wort Alemanisch. [[Spezial:Byytreeg/&#126;2025-34596-20|&#126;2025-34596-20]] ([[Benutzer Diskussion:&#126;2025-34596-20|Diskussion]]) 22:42, 18. Nov. 2025 (MEZ) :Hallo, ich kann hierzu auch nicht mehr als das sagen, was [[Benutzer:Freigut|Freigut]] [[Diskussion:Südwalserdeutsch#Stimmhafte_ahd._f,_s_als_Romanismen|hier geantwortet analog hat]]. Zum Sprachkontakt ist es vielleicht noch interessant zu wissen, dass die Händler von Gressoney seit dem 16 Jh. Handel mit Gebieten in der Schweiz und Deutschland geführt haben und damit Kontakt dorthin hatten, während die Handwerker von Issime seit dem 17. Jh. nach Savoyen, nach Frankreich und in die Romandie gegangen sind. Gruß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 07:41, 19. Nov. 2025 (MEZ) ::Ich habe aktuell leider die Literatur nicht mehr vorliegen, die ich damals verwendet habe (außer denjenigen, die mittlerweile als Digitalisate vorliegen), deshalb kann ich auch nicht mehr so einfach nachschauen. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 07:45, 19. Nov. 2025 (MEZ) :::Ich danke dir trotzdem! :::VG. [[Spezial:Byytreeg/&#126;2025-34800-57|&#126;2025-34800-57]] ([[Benutzer Diskussion:&#126;2025-34800-57|Diskussion]]) 10:40, 19. Nov. 2025 (MEZ) ::Noch etwas zum Sprachkontakt: Ja, gewisse Leute aus Gressoney hatten Kontakt mit dem deutschen Sprachraum nördlich der Alpen (siehe Holders Antwort). Darüber hinaus hatte auch ein Teil der Bevölkerung in Macugnaga und Pomatt/Formazza über das Säumerwesen Kontakt mit dem Saasertal (nördlich von Macugnaga) bzw. dem Goms und dem Hasli (nördlich von Formazza). In beiden Orten, also Macugnaga und Formazza, fand im 19. Jahrhundert auch noch einmal eine gewisse Zuwanderung aus dem Saasertal bzw. Goms statt. Issime aber war, wie Rimella, vollständig auf die romanische Welt ausgerichtet. Diese beiden Orte haben auch ein Lautsystem, das weitgehend mit demjenigen ihrer jeweiligen romanischen Nachbarmundarten übereinstimmt. Schon im 19. Jahrhundert und wieder im 20. Jahrhundert wurde berichtet, dass man als Besucher zunächst meine, die Leute sprächen eine romanische Mundart, bis man merkt, dass die Wörter deutsch sind&nbsp;... Gruss, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 10:39, 19. Nov. 2025 (MEZ) :::Danke Freiguet. Aber mehr kannst du nicht zum stimmhaften labiovelaren Approximanten sagen? :::Beste Grüße [[Spezial:Byytreeg/&#126;2025-34897-78|&#126;2025-34897-78]] ([[Benutzer Diskussion:&#126;2025-34897-78|Diskussion]]) 10:52, 19. Nov. 2025 (MEZ) ::::Ich gebe [https://als.wikipedia.org/wiki/Diskussion:S%C3%BCdwalserdeutsch#Stimmhafte_ahd._f,_s_als_Romanismen hier] Antwort, damit alles «zusammenbleibt». LG, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 16:40, 19. Nov. 2025 (MEZ) == Nochricht:Dialäkt-Neuigkeite/Bücher == Hoi Holder: I dère Rubrik han i chuum jee Nöis ietaa – ghöört daa ali nöi Mundaartliteratuur ine? Dänn müesst me wol rächt vill naaträäge (nu scho d Schobinger-Krimi, wo i groosser Zaal usechömed – die trääg i deet ali naa). Falls d findsch, da ghööri ali Mundaartbeletrischtik ine, chan i ja emaal aafange, wänns mer langwylig sett sy&nbsp;... Wöörterbüecher degäge han i zimli konsequänt i di deetig Lyschten inetaa. En Gruez, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 09:24, 19. Dez. 2025 (MEZ) :Sali [[Benutzer:Freigut|Freiguet]], wänn s no mir goot, cha me do alli Biecher dryydue, wu ebis z due hän mit alemannische Dialäkt, also di ganz sprochwisseschaftli Literatur und au di ganz Dialäktliteratur! LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 09:38, 19. Dez. 2025 (MEZ) ::Jesses Gott, die au na ... :-) Spraachwüsseschaftlichi Literatuur chunt aber hauptsächli i de Form vo Uufsätz use --> ? --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 09:59, 19. Dez. 2025 (MEZ) :::Feel free to make a selection! --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 11:18, 19. Dez. 2025 (MEZ) == HLS-Voorlaag == Hoi Holder: Wurum gits i de HLS-Voorlaag vo der alemanische WP äigetlich nach em Lemma ekäin Punkt me? Lueg öppen under [[Eduard Schönenberger#Literatuur]]. LG, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 12:07, 29. Dez. 2025 (MEZ) == Händi-Wèrsioon == I de Mobilwèrsioon wird zB. i de hoochtüütsche WP nöd aazäiget, das es der Artikel au i der alemanische WP git. S ghäisst dän äifach: Es git der Artikel i käneren andere Spraach – was nöd stimmt&nbsp;... Was chönnt mer daa ächt mache? En Gruez, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 14:36, 12. Jan. 2026 (MEZ) :Hesch do mol e Byschpel derfir? No frog i bi dr Tächnische Hilf vu WMDE aa. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 14:39, 12. Jan. 2026 (MEZ) ::Chunt per Mail. --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 14:57, 12. Jan. 2026 (MEZ) :::Guada Morga! :::Zom Thema 'Soziale Medie', mo moischdens mobil gnutzt werred: Wann I ebbes auf TikTok fend, mo ma d als:WP erwähna kennd, no mach I des. AVS -<small> Beidräg zom [[Portal:Schwoba]]</small> 07:21, 13. Jan. 2026 (MEZ) ::::Find i guet, git s do Reaktione druf? --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 07:26, 13. Jan. 2026 (MEZ) == Diskussion == Hello. Was [https://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskussion:Basshunter&diff=prev&oldid=1079900 this] edit a missclick? [[Benutzer:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Benutzer Diskussion:Eurohunter|Diskussion]]) 14:32, 20. Jan. 2026 (MEZ) :I think you should place such a wish for pictures in a bigger language version, e.g . the Swedish Wp. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 18:26, 20. Jan. 2026 (MEZ) == «Was verwyst do druff» == Hoi Holder: Klickt mer uf «Was verwyst do druff» (bi miir links uf de Syte, jetz glaub standardmèèssig nüme deet), chunt mer uf d Syte mit de Link, und deet ghäissts: «Di folgende Sytene händ en Link wo da ane führt:» Woo cha me das alemanisiere? «folgend», «führt» isch hoochtüüsch, und über «Sytene» cha me ja stryte&nbsp;... LG, --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 11:18, 27. Jan. 2026 (MEZ) :Sali [[Benutzer:Freigut|Freiguet]], die Syschtemmäldig chasch do korrigiere: [[MediaWiki:Linkshere]]. Des het im Ibrige no dr [[Benutzer:Transalpin|Transalpin]] anne 2004 yydrait ghaa ... LG --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 19:04, 27. Jan. 2026 (MEZ) ::Super, danke! --[[Benutzer:Freigut|Freiguet]] ([[Benutzer Diskussion:Freigut|Diskussion]]) 14:32, 28. Jan. 2026 (MEZ) == Datei:Southern aegean volcanic arc.jpg == Hallo, Holder. Können Sie den Text der [[:Datei:Southern aegean volcanic arc.jpg|thumb|250px|Der vulkanische Kykladenbogen in der Ägäis]] ins Alemannische übersetzen und die Datei am Anfang des Artikels [[Ägäischer Vulkanbogen]] einfügen? Mit freundlichen Grüßen, [[Benutzer:Kurcke|Kurcke]] ([[Benutzer Diskussion:Kurcke|Diskussion]]) 16:58, 27. Feb. 2026 (MEZ) ::Hallo, Holder. ::Ich ziehe den Antrag zurück, da der Dateitext übersetzt und die Karte im Artikel hinzugefügt wurde. ::Mit freundlichen Grüßen, [[Benutzer:Kurcke|Kurcke]] ([[Benutzer Diskussion:Kurcke|Diskussion]]) 23:07, 18. Mär. 2026 (MEZ) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:29, 28. Apr. 2026 (MESZ) </div> == Alemannisch == Hello. I'm looking for Alemannic translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Benutzer:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Benutzer Diskussion:Eurohunter|Diskussion]]) 19:41, 7. Mai 2026 (MESZ) :Hi [[Benutzer:Eurohunter|Eurohunter]], which ones do you mean? I can have a look. Regards --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 17:02, 8. Mai 2026 (MESZ) :: I'm looking for: ::: "studio album by Basshunter" ::: "compilation album by Basshunter" ::: "song by Käärijä and Basshunter" ::: "single by Käärijä and Basshunter" ::: "promotional single by Basshunter" ::: "music video by Basshunter" ::: "lyric video by Basshunter" :::: [[Benutzer:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Benutzer Diskussion:Eurohunter|Diskussion]]) 20:02, 8. Mai 2026 (MESZ) Here your are: :::: "studio album by Basshunter" > ''Studioalbum vum Basshunter'' :::: "compilation album by Basshunter" > ''Kompilation vum Basshunter'' :::: "song by Käärijä and Basshunter" > ''Lied vum Käärijä un em Basshunter'' :::: "single by Käärijä and Basshunter" > ''Single vum Käärijä un em Basshunter'' :::: "promotional single by Basshunter" > ''Promosingle vum Basshunter'' :::: "music video by Basshunter" > ''Musikvideo vum Basshunter'' :::: "lyric video by Basshunter" > ''Lyrikvideo vum Basshunter'' --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 20:21, 8. Mai 2026 (MESZ) ::::: All added. Thank you. "Kompilation vum Basshunter" different to German "Kompilations'''album''' von Basshunter"? [[Benutzer:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Benutzer Diskussion:Eurohunter|Diskussion]]) 21:17, 15. Mai 2026 (MESZ) ::::::Yes, that's different. --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 13:04, 17. Mai 2026 (MESZ) ::::::: Thanks. Added. [[Benutzer:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Benutzer Diskussion:Eurohunter|Diskussion]]) 20:16, 21. Mai 2026 (MESZ) == <span lang="de" dir="ltr">Möglicherweise bist du bei der U4C-Wahl wahlberechtigt!</span> == <div lang="de" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Ich wende mich an dich, da Du bereits an früheren Wahlen zum Koordinierungsausschuss für den [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universellen Verhaltenskodex (U4C)]] teilgenommen hast. Möglicherweise bist du bei der aktuellen U4C-Wahl wahlberechtigt, die derzeit läuft und am 2. Juni 2026 endet. Weitere Informationen zu den Kandidaten und zur Wahl findest du auf der [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|Wahlseite auf Meta]]; von dort aus gelangst du auch zur Abstimmung. Deine Teilnahme an diesen Wahlen ist für die Funktion der Wikimedia-Communities von großer Bedeutung, und wir wissen es sehr zu schätzen, dass du dir die Zeit nimmst, dich über die Kandidaten zu informieren und deine Stimme abzugeben. -- In Zusammenarbeit mit dem U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:16, 20. Mai 2026 (MESZ) == Importwünsch? == Höi Holder. Tüend ihr eigetli au Versione importiere wie's in [[:de:Wikipedia:Importwünsche|deWP]] dr Fall isch, oder länget [[Vorlage:Übersetzungshinweis]]? I sött scho lang mau einisch en Artikel über [[:de:Borghetto di Borbera]] ahleegge will ichs am Admin vo de [[:lij:Discûscioîn_ûtente:Ziv#file replacement|ligurische Wikipedia]] versproche han. I has dänkt i nimme eifach de dütschrachigi Artikel so wie ers vorgschlage het und übersetze dä. Wär ja no efach, aber numme isches ja de eigetli ned min Text. Beschti Grüess, <span style="font-family:Comic Sans MS;">[[Benutzerin:Ziv|זיו「Ziv」]] • <small>[[Benutzerin Diskussion:Ziv|Geredt mit di Ziv du vunderlakhe Mentsh]]</small></span> 09:51, 7. Jun. 2026 (MESZ) :Sali [[Benutzerin:Ziv|זיו「Ziv」]], nai bi uns mache mer kaini Import bi Ibersetzige. Des macht nume d dewiki, wel des friejer emol vu dr alte freie Lizänz (GNU) verlangt wooren isch. Syt d Wikipedia unter dr CC-BY-SA Lizänz stoot, bruucht s kai Import me, do längt die Ibersetzigsvorlag. Grueß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 14:17, 7. Jun. 2026 (MESZ) ::Merci viu mau für die schnälli Antwort. De machi das so wie verlangt. Beschti Grüess und e schöne Sunntig. <span style="font-family:Comic Sans MS;">[[Benutzerin:Ziv|זיו「Ziv」]] • <small>[[Benutzerin Diskussion:Ziv|Geredt mit di Ziv du vunderlakhe Mentsh]]</small></span> 14:44, 7. Jun. 2026 (MESZ) == Personen ohne Wikidata-Item == * Kein Wikidata-Item für [[Nannette_Stengel]] * Kein Wikidata-Item für [[Laura_Ragni]] * Kein Wikidata-Item für [[Katalin_Gödrös]] * Kein Wikidata-Item für [[Thekla_Wickert]] * Kein Wikidata-Item für [[Barbara_Glaubrecht]] * Kein Wikidata-Item für [[Elise_Resin]] * Kein Wikidata-Item für [[Jane_Mumford]] * Kein Wikidata-Item für [[Ilona_Christen]] * Kein Wikidata-Item für [[Amos]] * Kein Wikidata-Item für [[Ulrich_Ammann]] * Kein Wikidata-Item für [[Johann_Melchior_Grob]] * Kein Wikidata-Item für [[Joseph_Looser]] * Kein Wikidata-Item für [[Wendelin_Looser]] * Kein Wikidata-Item für [[Laurent_Litzenburger]] * Kein Wikidata-Item für [[Josias_Gasser]] * Kein Wikidata-Item für [[Wulf_Müller]] * Kein Wikidata-Item für [[Ignatius_Kohlund]] * Kein Wikidata-Item für [[Karl_Friedrich_Rieber]] * Kein Wikidata-Item für [[Emil_Johannes_Preusch]] * Kein Wikidata-Item für [[Erich_Roth]] * Kein Wikidata-Item für [[Carl_Friedrich_Raupp]] * Kein Wikidata-Item für [[Eduard_Rung]] * Kein Wikidata-Item für [[Karl_Ernst_Wiemann]] * Kein Wikidata-Item für [[Karl_Friedrich_Ringwald]] * Kein Wikidata-Item für [[Johannes_Reichert]] * Kein Wikidata-Item für [[Johann_Thoma]] * Kein Wikidata-Item für [[Otto_Kopp]] * Kein Wikidata-Item für [[Alois_Schreiber]] * Kein Wikidata-Item für [[Kurt_Rittweger]] * Kein Wikidata-Item für [[August_Friedrich_Raif]] * Kein Wikidata-Item für [[Franz_Joseph_Schunggart]] * Kein Wikidata-Item für [[Arthur_Hauptmann]] Wenn du das woanders haben willst, nur zu. --[[Benutzer:Wurgl|Wurgl]] ([[Benutzer Diskussion:Wurgl|Diskussion]]) 13:45, 29. Okt. 2026 (MEZ) == Fehlendes Sterbedatum == Hoffentlich sind nicht zu viele falsch-positve darunter, im Freitext die Lebensdaten rausfischen ist nicht gar so einfach. Verwikilinkte Jahre sollten alle gefunden werden, bei unverlinkten kann es Probleme geben. {| class="wikitable sortable" |- ! Artikel || Wikidata || Problem |- |[[Sylvia Michel]] || [[:d:Q119606]] || Sterbedatum '''24. Juni 2025''' fehlt im Artikel |- |[[Trudel Wulle]] || [[:d:Q106954]] || Sterbedatum '''15. November 2021''' fehlt im Artikel |- |[[Rosemarie Bauer]] || [[:d:Q1630090]] || Sterbedatum '''2014''' fehlt im Artikel |- |[[Marie-Luise Nikuta]] || [[:d:Q106051]] || Sterbedatum '''25. Februar 2020''' fehlt im Artikel |- |[[Ellen Ringier]] || [[:d:Q61596147]] || Sterbedatum '''19. März 2025''' fehlt im Artikel |- |[[Richard Dindo]] || [[:d:Q117866]] || Geburtsdatum '''5. Juni 1944''' in Wikidata unterschiedlich zu '''1944''' im Artikel<br> Sterbedatum '''12. Februar 2025''' fehlt im Artikel |- |[[Sam Jaun]] || [[:d:Q121552]] || Sterbedatum '''9. Februar 2018''' fehlt im Artikel |- |[[Albert Camus]] || [[:d:Q34670]] || Geburtsdatum '''7. November 1913''' fehlt im Artikel<br> Sterbedatum '''4. Januar 1960''' fehlt im Artikel |- |[[Ronald Golias]] || [[:d:Q44407]] || Geburtsdatum '''4. Mai 1929''' fehlt im Artikel<br> Sterbedatum '''27. September 2005''' fehlt im Artikel |- |[[Antoni Pichot]] || [[:d:Q4776190]] || Sterbedatum '''12. Juni 2015''' fehlt im Artikel |- |[[Lothar Eiermann]] || [[:d:Q1870805]] || Sterbedatum '''10. Februar 2024''' fehlt im Artikel |- |[[Willi Halder]] || [[:d:Q1437584]] || Sterbedatum '''20. November 2025''' fehlt im Artikel |- |[[Peter Bieri]] || [[:d:Q115630]] || Sterbedatum '''27. Juni 2023''' fehlt im Artikel |- |[[Joshua Wheeler]] || [[:d:Q21189767]] || Geburtsdatum '''22. November 1975''' fehlt im Artikel<br> Sterbedatum '''22. Oktober 2015''' fehlt im Artikel |- |[[Jürgen Habermas]] || [[:d:Q76357]] || Sterbedatum '''14. März 2026''' fehlt im Artikel |- |[[Manfred Eichhorn]] || [[:d:Q1889326]] || Sterbedatum '''1. August 2023''' fehlt im Artikel |- |[[Erich Honecker]] || [[:d:Q2607]] || Geburtsdatum '''25. August 1912''' fehlt im Artikel<br> Sterbedatum '''29. Mai 1994''' fehlt im Artikel |- |[[Dieter Pröttel]] || [[:d:Q1222642]] || Sterbedatum '''26. Dezember 2022''' fehlt im Artikel |- |[[Martin Rößler]] || [[:d:Q1617051]] || Geburtsdatum '''1934''' oder '''28. April 1934''' in Wikidata unterschiedlich zu '''28. März 1934''' im Artikel<br> Sterbedatum '''31. Oktober 2024''' fehlt im Artikel |- |[[Daniel Brélaz]] || [[:d:Q118484]] || Sterbedatum '''28. Dezember 2025''' fehlt im Artikel |- |[[Anton Egloff]] || [[:d:Q589113]] || Sterbedatum '''19. Juli 2025''' fehlt im Artikel |- |[[Jost Meier]] || [[:d:Q1708807]] || Sterbedatum '''5. Dezember 2022''' fehlt im Artikel |- |[[Roger Pirenne]] || [[:d:Q2161848]] || Sterbedatum '''6. August 2023''' fehlt im Artikel |- |[[Didier Berthet]] || [[:d:Q24623135]] || Sterbedatum '''8. September 2023''' fehlt im Artikel |- |[[Alexander Krannhals]] || [[:d:Q4237595]] || Geburtsdatum '''16. Februar 1908''' fehlt im Artikel<br> Sterbedatum '''15. März 1961''' fehlt im Artikel |} Viel Spaß --[[Benutzer:Wurgl|Wurgl]] ([[Benutzer Diskussion:Wurgl|Diskussion]]) 18:21, 1. Nov. 2026 (MEZ) :Großartig! Vielen Dank --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 19:05, 1. Nov. 2026 (MEZ) == Die ersten paar sind durch == Sorry, am Anfang waren ein paar Fehler, die sind jetzt gefixt. Übrig sind ein paar Schnellösch-Anträge. Asche auf mein Haupt! Siehe [[:Kategorie:Uf d Wält cho im 20. Johrhundert]] und [[:Kategorie:Gstorbe im 21. Johrhundert]] Ich könnte jetzt alle mit exaktem und eindeutigem Geburtsjahr durchlaufen lassen. Da wird es aber etliche geben, wo es eine Fehlermeldung gibt. Zum Beispiel: [[Carmen Fenk]] wo alsWP 1979 als Geburtsjahr hat und Wikidata (importiert aus deWP) 1978. Irgendwann in 2008 hat eine IP das geändert: [[:de:Spezial:diff/52595208]] hab ein wenig gegoogelt und dann auch noch den Geburtsort gefunden und in deEP eingetragen. Apple-Music liefert im Google-Suchsnipplet auch 1978, auf der Seite sehe ich das nicht. --[[Benutzer:Wurgl|Wurgl]] ([[Benutzer Diskussion:Wurgl|Diskussion]]) 10:37, 6. Nov. 2026 (MEZ) :Hallo [[Benutzer:Wurgl|Wurgl]], vielen Dank. Nur zu, und wenn es viele Fehlermeldungen gibt, dann ist das ein guter Anlass für mich, diese Artikel genauer anzuschauen und zu aktualisieren. Gruß --[[Benutzer:Holder|Holder]] ([[Benutzer Diskussion:Holder|Diskussion]]) 12:31, 6. Nov. 2026 (MEZ) 5mbt7j6xnuvbniy4obx5lntcwnrvvyb Vorlage:Wechselkursdaten/EZB 10 53385 1090213 1090174 2026-11-05T19:07:40Z LkhBot 98539 Bot: Aktualisierung 1090213 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}} |STAND=2026-11-05 |USD = 1.1224 |JPY = 177.85 |BGN = 1.9558 |CZK = 24.289 |DKK = 7.4747 |GBP = 0.83393 |HUF = 363.18 |PLN = 4.389 |RON = 5.3385 |SEK = 10.9845 |CHF = 0.918 |ISK = 136.8 |NOK = 10.4365 |HRK = 7.5365 |RUB = 117.2010 |TRY = 56.1729 |AUD = 1.6033 |BRL = 6.1355 |CAD = 1.5675 |CNY = 7.4846 |HKD = 8.8055 |IDR = 20281.15 |ILS = 3.5598 |INR = 106.0395 |KRW = 1509.28 |MXN = 20.8655 |MYR = 4.5412 |NZD = 1.9966 |PHP = 70.706 |SGD = 1.4336 |THB = 37.533 |QUELLE=[http://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml EZB Euro foreign exchange reference rates] }}</includeonly><noinclude> Liefert den Gegenwert von 1 EUR in einer Fremdwährung. Datenquelle: http://www.ecb.int/stats/exchange/eurofxref/html/index.en.html [[Kategorie:Vorlage:Metadaten|Wechselkursdaten/EZB]] </noinclude> iyfrpcej8cbzdypmsqn10azjmoayg68 Julie Delpy 0 92995 1090220 1065864 2026-11-06T09:00:52Z APPERbot 110827 Bot: +Lebenskats 1090220 wikitext text/x-wiki [[Datei:Julie Delpy at the 2024 Toronto International Film Festival (cropped).jpg|mini|hochkant|d Julie Delpy bim Toronto International Film Festival (2024)]] D '''Julie Delpy''' (* [[21. Dezember|21. Dezämber]] [[1969]] z [[Paris]]) isch e [[Frankreich|franzeesisch]]-[[Vereinigte Staaten|US-amerikaanischi]] [[Schauspieler|Schauspiiler]], [[Regisseur|Reschiseeri]], [[Drehbuchautor|Draibuechautoori]] un [[Gesang|Sängeri]]. == Lääbe == [[Datei:Julie Delpy Cannes.jpg|mini|hochkant|d Delpy bim Filmfeschtiwäl vu Cannes (2002)]] D Julie Delpy isch e Doochter vum franzeesische Schauspiilebaar Marie Pillet un Albert Delpy. Im Alter vu fimf joor isch si zum eerschte Mool uf ere Theaterbiini gstande.<ref>''Julie Delpy''. In: ''Internationales Biographisches Archiv'' 48/2016, 29. Novämber 2016, Munzinger Online.</ref> An dr Filmhoochschuel z [[New York City|New York]] het si Reschy studiert un läbt syter anne 1992 z [[Los Angeles]]. E eerschti chlaineri roll het si im Film ''Détective'' vum [[Jean-Luc Godard]] (1985) iiberchuu. Fir iri Roll in ''Die Nacht ist jung'' (1986) isch sin 1987 fir dr César as Beschti Noowugsdaarstelleri nominiert woore. Iri eerscht grooß Hauptroll het si anne 1987 im Film ''Die Passion der Beatrice'' vum [[Bertrand Tavernier]] ghaa. Mit em z Dytschland seli erfolgryyche Film ''Hitlerjunge Salomon'' vu dr Agnieszka Holland (1990), wu si di wyybli Hauptroll gspiilt het, het iri internazionaal Karrieere aagfange. Si het nocherdani unter Reschiseer wie Volker Schlöndorff in ''Homo Faber'' gspiilt, was ere ne Nominierig fir dr Europäisch Filmbryys yybrocht het. Au het si di wyyblig Hauptroll in ''Drei Farben: Weiß'' vum Krzysztof Kieślowski ibernuu. Im Disney-Film ''Die drei Musketiere'' vu 1993 het me si in ere Nääberoll chenne sää. Derzue het si 1997 im Film ''American Werewolf in Paris'' di zwoot Hauptroll vu dr Serafine Pigot gspiilt. Uf dr [[Internationale Filmfestspiele Berlin|Berlinale]] isch si mit em US-amerikaanische Reschiseer Richard Linklater un irem Schauspiilkolleeg Ethan Hawke drei Mool verdrätte gsii: 1995 mit ''Before Sunrise,'' 2004 mit ''Before Sunset'' un schließli 2013 mit ''Before Midnight,'' ere Liebesgschiicht in drei Dail, wu iiber 18 Joor goot. As Ko-Draibuechautoori vu ''Before Sunset'' un ''Before Midnight'' het d Delpy baid Mool e [[Oscar]]-Nominierig iiberchuu, derwyylscht iri schauspiilerisch Laischtig im dritte Dail e [[Golden Globe Award|Golden-Globe]]-Nominierig kriegt het. Anne 2001 het si in siibe Folge vu dr US-Erfolgsseeri ''Emergency Room – Die Notaufnahme'' d Fryndin vum Dr. Kovac gspiilt. Im Spootjoor 2003 isch e CD mit elf Chanson in änglischer un franzeesischer Sprooch uusechuu, wu si gsunge un derzue Gitarre gspiilt het. Im Joor 2007 het si uf dr 57. Berlinale ire Reschydebüt ''2 Tage Paris'' voorgstellt, 2009 het si mit ''Die Gräfin'' iri Verfilmig vum Lääbe vu dr ungaarische „Bluetgreefi“ Elisabeth Báthory bresäntiert. Mit ''2 Tage New York'' het d Delpy 2012 dr Fuurtsetzigsfilm vu ''2 Tage Paris'' in d Kino broocht. Boodi Kummeedine hän di kulturälle Unterschiide zwische Amerika un Frankryych parodiert. Si heeb s Kunzäpt vu dr fräche Franzoose gäärn, het d Delpy as Grund fir iri Ussenandersetzig mit em Teema aagee.<ref>Paul Katzenberger: [https://www.sueddeutsche.de/kultur/julie-delpy-ueber-ihre-franzoesischen-wurzeln-obszoenitaeten-in-frankreich-ganz-normaler-slang-1.1393589 ''„Obszönitäten? In Frankreich ganz normaler Slang“''], ''Süddeutsche Zeitung'', 5. Juuli 2012 (Interview).</ref> Dää Film het si z Dytschland uf em Münchener Filmfescht voorgstellt. 2015 un 2019 sin mit ''Lolo – Drei ist einer zu viel'' un ''My Zoe'' nomool zwee Fil chuu, wu sii inszeniert het, 2024 isch ''Les barbares'' uusechuu. Fir iri Film duet si au d Draibiecher schryybe. Anne 2017 het d Delpy dr Europäisch Filmbryys in dr Kategory ''Beschti europäisch Laischtig im Wältkino'' iiberchuu. Vu 2004 bis 2013 isch d Delpy mit em dytsche Filmkumpenischt Marc Streitenfeld liiert gsii.<ref>Franziska von Mutius: [https://www.morgenpost.de/printarchiv/leute/article102564666/Julie-Delpy-mit-deutschem-Freund-im-Kino.html ''Julie Delpy mit deutschem Freund im Kino.''] In: ''[[Berliner Morgenpost]]'', 6. Jänner 2008.</ref> Us däre Bezieig isch im Jänner 2009 e Suhn firigange.<ref>Katrin Sachse: [https://www.focus.de/politik/deutschland/profile-deutsch-franzoesische-dreisamkeit_aid_395434.html ''Deutsch-französische Dreisamkeit.''] In: ''Focus'', 4. Mai 2009.</ref> == Uusglääseni Filmografy == [[Datei:Julie Delpy 1991 -a.jpg|mini|hochkant|d Julie Delpy (1991)]] ; as Daarstelleri * 1985: ''Détective'' * 1986: ''Die Nacht ist jung'' ''(Mauvais Sang)'' * 1987: ''Die Passion der Beatrice'' ''(La Passion Béatrice)'' * 1990: ''Hitlerjunge Salomon'' * 1991: ''Homo Faber'' * 1993: ''Killing Zoe'' * 1993: ''Younger and Younger'' * 1993: ''Die drei Musketiere'' ''(The Three Musketeers)'' * 1994: ''Drei Farben: Weiß '' ''(Trzy kolory: Biały)'' * 1994: ''Geschichte(n) des Kinos – 2(a) Allein das Kinos '' ''(Histoire(s) du cinéma – 2(a) Seul le cinéma)'' * 1995: ''Before Sunrise'' * 1996: ''Tykho Moon'' * 1997: ''American Werewolf in Paris'' * 1998: ''L.A. Without a Map'' * 1998: ''Schuld und Sühne '' ''(Crime and Punishment)'' * 2001: ''Investigating Sex'' * 2001: ''Waking Life'' * 2001: ''Emergency Room – Die Notaufnahme '' (''ER'', Fäärnseeseerie 7 Folge) * 2002: ''CinéMagique '' (Disney-Attrakzioon) * 2004: ''Before Sunset'' * 2004: ''Die Kreatur – Gehasst und gejagt '' (''Frankenstein'', Miniseerie) * 2005: ''Broken Flowers'' * 2006: ''The Hoax'' * 2006: ''Guilty Hearts'' * 2006: ''The Legend of Lucy Keyes'' * 2007: ''2 Tage Paris '' ''(2 Days in Paris)'' * 2009: ''Die Gräfin '' ''(The Countess)'' * 2009: ''The Air I Breathe – Die Macht des Schicksals'' ''(The Air I Breathe)'' * 2011: ''Familientreffen mit Hindernissen '' ''(Le Skylab)'' * 2012: ''2 Tage New York '' ''(2 Days in New York)'' * 2013: ''Before Midnight'' * 2014: ''Avengers: Age of Ultron'' * 2015: ''Lolo – Drei ist einer zu viel'' ''(Lolo)'' * 2016: ''Wiener Dog '' ''(Wiener-Dog)'' * 2017: ''Bachelors – Der Weg zurück ins Leben '' ''(The Bachelors)'' * 2018: ''Burning Shadow'' * 2019: ''My Zoe'' * 2021: ''On the Verge '' (Fäärnseeseerie, 12 Folge) * 2023: ''The Lesson'' * 2024: ''Les barbares'' ; Reschy un Draibuech * 2007: ''2 Tage Paris '' ''(Deux jours à Paris)'' * 2009: ''Die Gräfin'' ''(The Countess)'' * 2011: ''Familientreffen mit Hindernissen '' ''(Le Skylab,'' au Draibuech) * 2012: ''2 Tage New York'' ''(2 Days in New York)'' * 2015: ''Lolo – Drei ist einer zu viel '' ''(Lolo)'' * 2019: ''My Zoe'' * 2024: ''Les barbares'' (au Draibuech) == Diskografy == * 2003: ''Julie Delpy'' * 2009: ''Die Gräfin'' == Uusglääseni Uuszaichnige == * 1987: César-Nominierig fir ''Die Nacht ist jung'' (Beschti Noowugsdaarstelleri) * 1988: César-Nominierig fir ''Die Leidenschaft der Beatrice'' (Beschti Noowugsdaarstelleri) * 1991: Nominierig fir dr Europäisch Filmbryys fir ''Homo Faber'' (Beschti Daarstelleri) * 2005: Empire Award fir ''Before Sunset'' (Beschti Daarstelleri) * 2004: ''San Francisco Film Critics Circle Award'' fir ''Before Sunset'' (Beschti Hauptdaarstelleri) * 2005: Oscar-Nominierig fir ''Before Sunset'' (Bescht adaptiert Draibuech – zäme mit em Richard Linklater, em Ethan Hawke un dr Kim Krizan) * 2007: Publikumsbryys vum Tallinn Black Nights Film Festival fir ''2 Tage Paris'' * 2008: César-Nominierig fir ''2 Tage Paris'' (Bescht Originaaldraibuech) * 2008: Prix SACD (Noowugsbryys – Film) * 2010: Reschybryys vum ''Cabourg Romantic Film Festival'' fir ''Die Gräfin'' * 2011: Speziaalbryys vu dr Jury vum Festival Internacional de Cine de San Sebastián fir ''Skylab'' * 2013: ''Dublin Film Critics Circle Award'' fir ''Before Midnight'' (Bescht Draibuech – zäme mit em Richard Linklater un em Ethan Hawke) * 2013: ''Hollywood Film Award'' fir ''Before Midnight'' (Bescht Draibuech – zäme mit em Richard Linklater un em Ethan Hawke) * 2013: Los Angeles Film Critics Association Award fir ''Before Midnight'' (''Bescht Drehbuch'' – zäme mit em Richard Linklater un em Ethan Hawke) * 2013: ''San Diego Film Critics Society Award'' fir ''Before Midnight'' (Bescht Draibuech – zäme mit em Richard Linklater un em Ethan Hawke) * 2014: ''Boston Online Film Critics Association Award'' fir ''Before Midnight'' (Bescht Draibuech – zäme mit em Richard Linklater un em Ethan Hawke) * 2014: Golden-Globe-Nominierig fir ''Before Midnight'' (Beschti Hauptdaarstelleri – Kumeedi oder Musical) * 2014: National Society of Film Critics Award fir ''Before Midnight'' (Bescht Draibuech – zäme mit em Richard Linklater un em Ethan Hawke) * 2014: Oscar-Nominierig fir ''Before Midnight'' (Bescht adaptiert Draibuech – zäme mit em Richard Linklater un em Ethan Hawke) * 2017: Europäische Filmbryys (Beschti europäischi Laischtig im Wältkino) == Weblink == {{Commonscat|3=S}} * {{Discogs|263724}} * {{IMDb|nm0000365}} == Fueßnote == <references /> {{Normdaten}} {{Übersetzungshinweis|1 = de |2 = Julie_Delpy |3 = dütsch |4 = 252055118 }} {{SORTIERUNG:Delpy, Julie}} [[Kategorie:Schauspiler]] [[Kategorie:Regisseur]] [[Kategorie:Dräibuechautor]] [[Kategorie:Chansonsänger]] [[Kategorie:Person (Paris)]] [[Kategorie:US-Amerikaner]] [[Kategorie:Franzoos]] [[Kategorie:Läbigi Person]] [[Uf d Wält cho 1969]] [[Kategorie:Frau]] lc29jolrdebenimxj6mv5w99hd75j00 1090226 1090220 2026-11-06T09:06:29Z Wurgl 36664 fix 1090226 wikitext text/x-wiki [[Datei:Julie Delpy at the 2024 Toronto International Film Festival (cropped).jpg|mini|hochkant|d Julie Delpy bim Toronto International Film Festival (2024)]] D '''Julie Delpy''' (* [[21. Dezember|21. Dezämber]] [[1969]] z [[Paris]]) isch e [[Frankreich|franzeesisch]]-[[Vereinigte Staaten|US-amerikaanischi]] [[Schauspieler|Schauspiiler]], [[Regisseur|Reschiseeri]], [[Drehbuchautor|Draibuechautoori]] un [[Gesang|Sängeri]]. == Lääbe == [[Datei:Julie Delpy Cannes.jpg|mini|hochkant|d Delpy bim Filmfeschtiwäl vu Cannes (2002)]] D Julie Delpy isch e Doochter vum franzeesische Schauspiilebaar Marie Pillet un Albert Delpy. Im Alter vu fimf joor isch si zum eerschte Mool uf ere Theaterbiini gstande.<ref>''Julie Delpy''. In: ''Internationales Biographisches Archiv'' 48/2016, 29. Novämber 2016, Munzinger Online.</ref> An dr Filmhoochschuel z [[New York City|New York]] het si Reschy studiert un läbt syter anne 1992 z [[Los Angeles]]. E eerschti chlaineri roll het si im Film ''Détective'' vum [[Jean-Luc Godard]] (1985) iiberchuu. Fir iri Roll in ''Die Nacht ist jung'' (1986) isch sin 1987 fir dr César as Beschti Noowugsdaarstelleri nominiert woore. Iri eerscht grooß Hauptroll het si anne 1987 im Film ''Die Passion der Beatrice'' vum [[Bertrand Tavernier]] ghaa. Mit em z Dytschland seli erfolgryyche Film ''Hitlerjunge Salomon'' vu dr Agnieszka Holland (1990), wu si di wyybli Hauptroll gspiilt het, het iri internazionaal Karrieere aagfange. Si het nocherdani unter Reschiseer wie Volker Schlöndorff in ''Homo Faber'' gspiilt, was ere ne Nominierig fir dr Europäisch Filmbryys yybrocht het. Au het si di wyyblig Hauptroll in ''Drei Farben: Weiß'' vum Krzysztof Kieślowski ibernuu. Im Disney-Film ''Die drei Musketiere'' vu 1993 het me si in ere Nääberoll chenne sää. Derzue het si 1997 im Film ''American Werewolf in Paris'' di zwoot Hauptroll vu dr Serafine Pigot gspiilt. Uf dr [[Internationale Filmfestspiele Berlin|Berlinale]] isch si mit em US-amerikaanische Reschiseer Richard Linklater un irem Schauspiilkolleeg Ethan Hawke drei Mool verdrätte gsii: 1995 mit ''Before Sunrise,'' 2004 mit ''Before Sunset'' un schließli 2013 mit ''Before Midnight,'' ere Liebesgschiicht in drei Dail, wu iiber 18 Joor goot. As Ko-Draibuechautoori vu ''Before Sunset'' un ''Before Midnight'' het d Delpy baid Mool e [[Oscar]]-Nominierig iiberchuu, derwyylscht iri schauspiilerisch Laischtig im dritte Dail e [[Golden Globe Award|Golden-Globe]]-Nominierig kriegt het. Anne 2001 het si in siibe Folge vu dr US-Erfolgsseeri ''Emergency Room – Die Notaufnahme'' d Fryndin vum Dr. Kovac gspiilt. Im Spootjoor 2003 isch e CD mit elf Chanson in änglischer un franzeesischer Sprooch uusechuu, wu si gsunge un derzue Gitarre gspiilt het. Im Joor 2007 het si uf dr 57. Berlinale ire Reschydebüt ''2 Tage Paris'' voorgstellt, 2009 het si mit ''Die Gräfin'' iri Verfilmig vum Lääbe vu dr ungaarische „Bluetgreefi“ Elisabeth Báthory bresäntiert. Mit ''2 Tage New York'' het d Delpy 2012 dr Fuurtsetzigsfilm vu ''2 Tage Paris'' in d Kino broocht. Boodi Kummeedine hän di kulturälle Unterschiide zwische Amerika un Frankryych parodiert. Si heeb s Kunzäpt vu dr fräche Franzoose gäärn, het d Delpy as Grund fir iri Ussenandersetzig mit em Teema aagee.<ref>Paul Katzenberger: [https://www.sueddeutsche.de/kultur/julie-delpy-ueber-ihre-franzoesischen-wurzeln-obszoenitaeten-in-frankreich-ganz-normaler-slang-1.1393589 ''„Obszönitäten? In Frankreich ganz normaler Slang“''], ''Süddeutsche Zeitung'', 5. Juuli 2012 (Interview).</ref> Dää Film het si z Dytschland uf em Münchener Filmfescht voorgstellt. 2015 un 2019 sin mit ''Lolo – Drei ist einer zu viel'' un ''My Zoe'' nomool zwee Fil chuu, wu sii inszeniert het, 2024 isch ''Les barbares'' uusechuu. Fir iri Film duet si au d Draibiecher schryybe. Anne 2017 het d Delpy dr Europäisch Filmbryys in dr Kategory ''Beschti europäisch Laischtig im Wältkino'' iiberchuu. Vu 2004 bis 2013 isch d Delpy mit em dytsche Filmkumpenischt Marc Streitenfeld liiert gsii.<ref>Franziska von Mutius: [https://www.morgenpost.de/printarchiv/leute/article102564666/Julie-Delpy-mit-deutschem-Freund-im-Kino.html ''Julie Delpy mit deutschem Freund im Kino.''] In: ''[[Berliner Morgenpost]]'', 6. Jänner 2008.</ref> Us däre Bezieig isch im Jänner 2009 e Suhn firigange.<ref>Katrin Sachse: [https://www.focus.de/politik/deutschland/profile-deutsch-franzoesische-dreisamkeit_aid_395434.html ''Deutsch-französische Dreisamkeit.''] In: ''Focus'', 4. Mai 2009.</ref> == Uusglääseni Filmografy == [[Datei:Julie Delpy 1991 -a.jpg|mini|hochkant|d Julie Delpy (1991)]] ; as Daarstelleri * 1985: ''Détective'' * 1986: ''Die Nacht ist jung'' ''(Mauvais Sang)'' * 1987: ''Die Passion der Beatrice'' ''(La Passion Béatrice)'' * 1990: ''Hitlerjunge Salomon'' * 1991: ''Homo Faber'' * 1993: ''Killing Zoe'' * 1993: ''Younger and Younger'' * 1993: ''Die drei Musketiere'' ''(The Three Musketeers)'' * 1994: ''Drei Farben: Weiß '' ''(Trzy kolory: Biały)'' * 1994: ''Geschichte(n) des Kinos – 2(a) Allein das Kinos '' ''(Histoire(s) du cinéma – 2(a) Seul le cinéma)'' * 1995: ''Before Sunrise'' * 1996: ''Tykho Moon'' * 1997: ''American Werewolf in Paris'' * 1998: ''L.A. Without a Map'' * 1998: ''Schuld und Sühne '' ''(Crime and Punishment)'' * 2001: ''Investigating Sex'' * 2001: ''Waking Life'' * 2001: ''Emergency Room – Die Notaufnahme '' (''ER'', Fäärnseeseerie 7 Folge) * 2002: ''CinéMagique '' (Disney-Attrakzioon) * 2004: ''Before Sunset'' * 2004: ''Die Kreatur – Gehasst und gejagt '' (''Frankenstein'', Miniseerie) * 2005: ''Broken Flowers'' * 2006: ''The Hoax'' * 2006: ''Guilty Hearts'' * 2006: ''The Legend of Lucy Keyes'' * 2007: ''2 Tage Paris '' ''(2 Days in Paris)'' * 2009: ''Die Gräfin '' ''(The Countess)'' * 2009: ''The Air I Breathe – Die Macht des Schicksals'' ''(The Air I Breathe)'' * 2011: ''Familientreffen mit Hindernissen '' ''(Le Skylab)'' * 2012: ''2 Tage New York '' ''(2 Days in New York)'' * 2013: ''Before Midnight'' * 2014: ''Avengers: Age of Ultron'' * 2015: ''Lolo – Drei ist einer zu viel'' ''(Lolo)'' * 2016: ''Wiener Dog '' ''(Wiener-Dog)'' * 2017: ''Bachelors – Der Weg zurück ins Leben '' ''(The Bachelors)'' * 2018: ''Burning Shadow'' * 2019: ''My Zoe'' * 2021: ''On the Verge '' (Fäärnseeseerie, 12 Folge) * 2023: ''The Lesson'' * 2024: ''Les barbares'' ; Reschy un Draibuech * 2007: ''2 Tage Paris '' ''(Deux jours à Paris)'' * 2009: ''Die Gräfin'' ''(The Countess)'' * 2011: ''Familientreffen mit Hindernissen '' ''(Le Skylab,'' au Draibuech) * 2012: ''2 Tage New York'' ''(2 Days in New York)'' * 2015: ''Lolo – Drei ist einer zu viel '' ''(Lolo)'' * 2019: ''My Zoe'' * 2024: ''Les barbares'' (au Draibuech) == Diskografy == * 2003: ''Julie Delpy'' * 2009: ''Die Gräfin'' == Uusglääseni Uuszaichnige == * 1987: César-Nominierig fir ''Die Nacht ist jung'' (Beschti Noowugsdaarstelleri) * 1988: César-Nominierig fir ''Die Leidenschaft der Beatrice'' (Beschti Noowugsdaarstelleri) * 1991: Nominierig fir dr Europäisch Filmbryys fir ''Homo Faber'' (Beschti Daarstelleri) * 2005: Empire Award fir ''Before Sunset'' (Beschti Daarstelleri) * 2004: ''San Francisco Film Critics Circle Award'' fir ''Before Sunset'' (Beschti Hauptdaarstelleri) * 2005: Oscar-Nominierig fir ''Before Sunset'' (Bescht adaptiert Draibuech – zäme mit em Richard Linklater, em Ethan Hawke un dr Kim Krizan) * 2007: Publikumsbryys vum Tallinn Black Nights Film Festival fir ''2 Tage Paris'' * 2008: César-Nominierig fir ''2 Tage Paris'' (Bescht Originaaldraibuech) * 2008: Prix SACD (Noowugsbryys – Film) * 2010: Reschybryys vum ''Cabourg Romantic Film Festival'' fir ''Die Gräfin'' * 2011: Speziaalbryys vu dr Jury vum Festival Internacional de Cine de San Sebastián fir ''Skylab'' * 2013: ''Dublin Film Critics Circle Award'' fir ''Before Midnight'' (Bescht Draibuech – zäme mit em Richard Linklater un em Ethan Hawke) * 2013: ''Hollywood Film Award'' fir ''Before Midnight'' (Bescht Draibuech – zäme mit em Richard Linklater un em Ethan Hawke) * 2013: Los Angeles Film Critics Association Award fir ''Before Midnight'' (''Bescht Drehbuch'' – zäme mit em Richard Linklater un em Ethan Hawke) * 2013: ''San Diego Film Critics Society Award'' fir ''Before Midnight'' (Bescht Draibuech – zäme mit em Richard Linklater un em Ethan Hawke) * 2014: ''Boston Online Film Critics Association Award'' fir ''Before Midnight'' (Bescht Draibuech – zäme mit em Richard Linklater un em Ethan Hawke) * 2014: Golden-Globe-Nominierig fir ''Before Midnight'' (Beschti Hauptdaarstelleri – Kumeedi oder Musical) * 2014: National Society of Film Critics Award fir ''Before Midnight'' (Bescht Draibuech – zäme mit em Richard Linklater un em Ethan Hawke) * 2014: Oscar-Nominierig fir ''Before Midnight'' (Bescht adaptiert Draibuech – zäme mit em Richard Linklater un em Ethan Hawke) * 2017: Europäische Filmbryys (Beschti europäischi Laischtig im Wältkino) == Weblink == {{Commonscat|3=S}} * {{Discogs|263724}} * {{IMDb|nm0000365}} == Fueßnote == <references /> {{Normdaten}} {{Übersetzungshinweis|1 = de |2 = Julie_Delpy |3 = dütsch |4 = 252055118 }} {{SORTIERUNG:Delpy, Julie}} [[Kategorie:Schauspiler]] [[Kategorie:Regisseur]] [[Kategorie:Dräibuechautor]] [[Kategorie:Chansonsänger]] [[Kategorie:Person (Paris)]] [[Kategorie:US-Amerikaner]] [[Kategorie:Franzoos]] [[Kategorie:Läbigi Person]] [[Kategorie:Uf d Wält cho 1969]] [[Kategorie:Frau]] 9gi6a2afjfjoxi5v20urc81d3zltq64 Kimsy von Reischach 0 93002 1090222 1065349 2026-11-06T09:01:06Z APPERbot 110827 Bot: +Lebenskats 1090222 wikitext text/x-wiki [[Datei:Kimsy von Reischach.jpg|mini|d Kimsy von Reischach (2019)]] D '''Kimsy von Reischach''', aigetli '''Kimberly Karen Daisy Louise Gräfin von Reischach'''<ref name="StZ">[https://www.stuttgarter-zeitung.de/inhalt.kimsy-von-reischach-frueher-mtv-moderatorin-heute-schlossherrin.1baec18c-1b56-4caf-a5c4-6e4977cbd242.html ''Früher MTV-Moderatorin, heute Schlossherrin.''] In: ''Stuttgarter Zeitung.'' 4. Mai 2017.</ref> (* [[24. November|24. Novämber]] [[1974]] z [[Bad Cannstatt|Stuagert-Bad Cannstatt]])<ref name="sophie">[https://www.sophie19.de/alle-moderatoren/detail/kimsy-von-reischach/lebenslauf/ ''Lebenslauf''] sophie19.de</ref> isch e [[Deutschland|dytschi]] [[Journalist|Schurnalischti]] un [[Moderator|Moderatoori]]. == Karrieere == Ire Abituur het d Kimsy von Reischach 1994 am Friedrich-Abel-Gimnaasium [[Vaihingen an der Enz|Vaihenga]] gmacht. Ab 1995 het si an dr Uniwersiteet-Gsamthoochschuel Essen Kummenikazioonswisseschafte, Neieri Gschiicht un Änglisch studiert.<ref name="sophie" /> In de Joor 1995 bis 1998 het si verschiideni Formaat bi MTV moderiert. Wu ire Verdraag uusglofen isch, isch si uf New York gange un deert u e Schauspiilschuel, em New Actors Workshop unter dr Laitig vum Mike Nichols. Syt 2000 het si e baar Ufdritt in Fäärnsee- un Theaterprodukzioone ghaa<ref>{{Internetquelle |url=https://www.swrfernsehen.de/stadt-land-quiz/namedy-gegen-vaihingen-enz-100.html |titel=Namedy gegen Vaihingen-Enz |abruf=2020-11-30 |sprache=de}}</ref><ref name="StZ" />. Hite schafft si as Moderatoori fir Wiirtschaftsunternäme, Bolitik, Minischteerie, Chinschtler*ne un Verbänd uf dr Biini un voor dr Kamera.<ref>{{Internetquelle |autor=SOPHiE19 - Moderation & Management |url=https://www.youtube.com/watch?v=vhGcLq8fDbs |titel=Landesschau - SWR - Portrait: Kimsy von Reischach |datum=2017-08-02 |zugriff=2019-03-12}}</ref> Näbe Dytsch schwätzt si au Änglisch uf muetersproochligem Niwoo un Franzeesisch.<ref>[https://www.sophie19.de/all-presenters/detail/kimsy-von-reischach/lebenslauf/?L=1%25252525252525252525252527A%2525252525253D0&cHash=6f27d60a9e950b53452b7fdb4f9727f9 sophie19.de]</ref> == Familie == D Kimsy von Reischach isch e Doochter vum Dietrich Eck Hans Alfred Graf von Reischach un syre Frau Christa Marianne Gräfin von Reischach. Si het e Schweschter, Kristen Charlotta (* 1969).<ref name="StZ" /> D Familie gheert zum Aadelsgschläächt Reischach. Mit irem Mann, em iirische DJ Shit Robot, (buurgerli Marcus Lambkin) het si zwoo Deechtere. Si läbt mit ire Familie, ire Schweschter un ire Eltere uf [[Schloss Riet]], wu mittlerwyyli iire un iire Schweschte gheert.<ref name="StZ" /> == Weblink == * {{IMDb}} == Fueßnote == <references /> {{Normdaten}} {{Übersetzungshinweis|1 = de |2 = Kimsy_von_Reischach|3 = dütsch |4 = 250953570 }} {{SORTIERUNG:Reischach, Kimsy von}} [[Kategorie:Moderator]] [[Kategorie:Schauspiler]] [[Kategorie:Dütsche]] [[Kategorie:Läbigi Person]] [[Uf d Wält cho 1974]] [[Kategorie:Frau]] ahl37ubk9gm9dizk4kryz5mxtweav5m 1090233 1090222 2026-11-06T09:10:18Z Wurgl 36664 fix 1090233 wikitext text/x-wiki [[Datei:Kimsy von Reischach.jpg|mini|d Kimsy von Reischach (2019)]] D '''Kimsy von Reischach''', aigetli '''Kimberly Karen Daisy Louise Gräfin von Reischach'''<ref name="StZ">[https://www.stuttgarter-zeitung.de/inhalt.kimsy-von-reischach-frueher-mtv-moderatorin-heute-schlossherrin.1baec18c-1b56-4caf-a5c4-6e4977cbd242.html ''Früher MTV-Moderatorin, heute Schlossherrin.''] In: ''Stuttgarter Zeitung.'' 4. Mai 2017.</ref> (* [[24. November|24. Novämber]] [[1974]] z [[Bad Cannstatt|Stuagert-Bad Cannstatt]])<ref name="sophie">[https://www.sophie19.de/alle-moderatoren/detail/kimsy-von-reischach/lebenslauf/ ''Lebenslauf''] sophie19.de</ref> isch e [[Deutschland|dytschi]] [[Journalist|Schurnalischti]] un [[Moderator|Moderatoori]]. == Karrieere == Ire Abituur het d Kimsy von Reischach 1994 am Friedrich-Abel-Gimnaasium [[Vaihingen an der Enz|Vaihenga]] gmacht. Ab 1995 het si an dr Uniwersiteet-Gsamthoochschuel Essen Kummenikazioonswisseschafte, Neieri Gschiicht un Änglisch studiert.<ref name="sophie" /> In de Joor 1995 bis 1998 het si verschiideni Formaat bi MTV moderiert. Wu ire Verdraag uusglofen isch, isch si uf New York gange un deert u e Schauspiilschuel, em New Actors Workshop unter dr Laitig vum Mike Nichols. Syt 2000 het si e baar Ufdritt in Fäärnsee- un Theaterprodukzioone ghaa<ref>{{Internetquelle |url=https://www.swrfernsehen.de/stadt-land-quiz/namedy-gegen-vaihingen-enz-100.html |titel=Namedy gegen Vaihingen-Enz |abruf=2020-11-30 |sprache=de}}</ref><ref name="StZ" />. Hite schafft si as Moderatoori fir Wiirtschaftsunternäme, Bolitik, Minischteerie, Chinschtler*ne un Verbänd uf dr Biini un voor dr Kamera.<ref>{{Internetquelle |autor=SOPHiE19 - Moderation & Management |url=https://www.youtube.com/watch?v=vhGcLq8fDbs |titel=Landesschau - SWR - Portrait: Kimsy von Reischach |datum=2017-08-02 |zugriff=2019-03-12}}</ref> Näbe Dytsch schwätzt si au Änglisch uf muetersproochligem Niwoo un Franzeesisch.<ref>[https://www.sophie19.de/all-presenters/detail/kimsy-von-reischach/lebenslauf/?L=1%25252525252525252525252527A%2525252525253D0&cHash=6f27d60a9e950b53452b7fdb4f9727f9 sophie19.de]</ref> == Familie == D Kimsy von Reischach isch e Doochter vum Dietrich Eck Hans Alfred Graf von Reischach un syre Frau Christa Marianne Gräfin von Reischach. Si het e Schweschter, Kristen Charlotta (* 1969).<ref name="StZ" /> D Familie gheert zum Aadelsgschläächt Reischach. Mit irem Mann, em iirische DJ Shit Robot, (buurgerli Marcus Lambkin) het si zwoo Deechtere. Si läbt mit ire Familie, ire Schweschter un ire Eltere uf [[Schloss Riet]], wu mittlerwyyli iire un iire Schweschte gheert.<ref name="StZ" /> == Weblink == * {{IMDb}} == Fueßnote == <references /> {{Normdaten}} {{Übersetzungshinweis|1 = de |2 = Kimsy_von_Reischach|3 = dütsch |4 = 250953570 }} {{SORTIERUNG:Reischach, Kimsy von}} [[Kategorie:Moderator]] [[Kategorie:Schauspiler]] [[Kategorie:Dütsche]] [[Kategorie:Läbigi Person]] [[Kategorie:Uf d Wält cho 1974]] [[Kategorie:Frau]] durkotrrgi0aqabna4iru397c7wbnf0 Shermine Shahrivar 0 93009 1090224 1065865 2026-11-06T09:01:19Z APPERbot 110827 Bot: +Lebenskats 1090224 wikitext text/x-wiki [[Datei:AV0A1388 Shermine Shahrivar.jpg|mini|d’ Shermine Shahrivar ànna 2018]]{{Dialekt|Elsässisch|Milhüserisch|Mìlhüüserdiitsch}} D’ '''Shermine Shahrivar''' (uff [[Persische Sprache|Persisch]] schribbt m’r {{lang|fa|شرمینه شهریور}}; * [[20. November|20. Nowamber]]<ref>{{Internetquelle|sprache=en|url=http://www.whosdatedwho.com/dating/shermine-sharivar |titel=Born Shermine Shahrivar on 20th November, 1982 in Teheran, Iran|abruf=2025-02-10|archiv-url=|archiv-datum=}}</ref> [[1982]] z’ [[Teheran]], [[Iran|Irààn]]) ìsch a [[Deutschland|diitsch]] [[Model|Fotomodäll]] un Scheenhaitskeenigin. == ìhra Kàrriar == D’ Shahrivar hàt [[Politikwissenschaft|Politikwìssaschàft]] z’ [[Duisburg]] g’schtudiart. Àm 17. Janner 2004, wu sa noch Schtüdanta gsìì ìsch, ìsch sa àls Miss Süüddiitschlànd un schpeeter àls Miss Diitschlànd kreent worra.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.welt.de/print-wams/article106271/Die-Schoensten-im-Land.html |titel=Andreas Fasel: Die Schönsten im Land |werk=Die Welt |sprache=de |abruf=2023-04-18}}</ref> Ìm saalwa Joohr ìsch sa ìm Jüüni àls Kàndidààtin ìm Wättb’warb Miss Universe ufftratta. Ìm Jüüli hàt sa bii dr Miss International ìn dr [[Volksrepublik China|Volksrepüblik Kiina]] bis ìn d’ Hàlbfinààla àànakumma un ìsch àm 12. März 2005 z’ [[Paris|Pàriis]] àls Mis Europe kreent worra. Vu Dezamber 2004 bis ìm Àuigscht 2005 ìsch sa [[Moderator|Moderàtoora]] vu Traumpartner TV gsìì. Üsserdam hàt sa ànna 2005 ìn’ra frànzeescha Farnsahfolga sìch salbscht g’schpììlt un hàt ànna 2006 àm Video-Clip ''Dinle'' vum tìrkischa Schàuischpììler un Reschissöör Mahsun Kırmızıgül mìtg’màcht. Zitter Janner 2007 düat sa d’ Schàuischpììlschüal vu Lee Strasberg z’ [[New York City|Näi York]] b’süacha. Witterscht hàt sa àls Modäll fìr Americal Apparel g’schàfft un ìsch zitter 2008 ìn verschììdana Warbakàmpàània z’ sah gsìì. Ìhra Hàuiptàgantüür ìsch One 1 Modelmanagement, wo ìhr Hàuiptsìtz z’ [[Berlin|Berliin]] hàt. Seeds Media kìmmert sìch um ìhra Schàuischpììlkàrriar un hàt eewafàlls ìhr Sìtz z’ Berliin. Ànna 2010 ìsch sa ìn dr Oktoower-Üssgààb vu dr Zittschrìft ''Playboy'' z’ sah ìsch. Ànna 2013 un 2018 ìsch sa ìn dr VOX-Sandung ''Promi Shopping Queen'' z’ sah gsìì. Ìm Nowamber 2016 hàt sa àn dr Tànzshow ''Deutschland tanzt'' uff ProSieben tailg’numma. Ìm Septamber 2023 ìsch sa àn dr Schpììlsandung Die Verräter – Vertraue Niemandem! mìtg’màcht.<ref>{{Internetquelle |autor=SWP |url=https://www.swp.de/unterhaltung/tv/die-verraeter-vertraue-niemandem-rtl-cast-teilnehmer-71553097.html |titel=Die Verräter : Das sind die 16 Teilnehmer der neuen Show |datum=2023-09-13 |sprache=de |abruf=2023-09-17}}</ref> == ìhr Prìwààtlaawa == Wu sa ain Joohr àlt gsìì ìsch, ìsch sa mìt ìhra iràànischa Äältra ìn Diitschlànd kumma ku laawa. Sa ìsch ìn [[Aachen|Ààcha]]-n-uffg’wàcksa. Naawa [[Deutsche Sprache|Diitsch]] un [[Persische Sprache|Persisch]] reedet sa fliassend [[Englische Sprache|Anglisch]] un [[Französische Sprache|Frànzeesch]]. Ànna 2004 ìsch d’ Shahrivar ain Joohr làng d’ G’fährtin vum Schàuischpììler Ralf Bauer gsìì. Sa hàt vìllicht a Beziihung zem Prìnz Albert vu Monaco g’hàà — z’ mìndescht hàt m’r d’rìwwer vììl ìn da diitscha Meedia g’rädd. Vu 2009 bis ìm Jüüno 2010 ìsch sa ìn’ra Beziihung mìt’m diitscha Schàuischpììler Thomas Kretschmann gsìì.<ref>{{Internetquelle|sprache=de|url=http://www.tikonline.de/top-stories/detail.php?nr=50614&rubric=Top-Stories|titel=Thomas Kretschmann und Shermine Sharivar gestehen ihre Liebe!|werk=TIKonline.de|datum=2009-04-21|abruf=2025-02-10|archiv-url=https://web.archive.org/web/20161108135910/http://www.tikonline.de/?p=50614|archiv-datum=2016-11-08}}</ref> Ànna 2010 ìsch sa mìt’m Schàuischpììler Xavier Samuel ìn’ra Beziihung gsìì.<ref>{{Webarchiv|url=http://xaviernews.com/2012/04/27/xavier-samuel-and-shermine-shahrivar-arent-together-anymore-now-its-official/ |wayback=20130623023809 |text=„Xavier Samuel and Shermine Shahrivar aren’t together anymore“}}, Xavier Samuel News, 27. April 2012.</ref> Àb 2012 ìsch sa mìt’m Desäigner Markus Klosseck zamma gsìì un hàt mìt ema z’ [[Berlin|Berliin]] g’laabt.<ref>{{Internetquelle|sprache=de|url=http://www.shopping-queen.tv/promi-klassentreffen-berlin/|titel=„Klassentreffen – Promi-Shopping in Berlin“|werk=shopping-queen.tv|datum=2013-03-10|archiv-url=https://web.archive.org/web/20230510093248/http://www.shopping-queen.tv/promi-klassentreffen-berlin/|archiv-datum=2023-05-10|abruf=2025-02-10}}</ref> Àm Ààfàng vun Àuigscht 2013 hàt s’ Pààr a Tochter bikumma. Kurz vor Wiinàchta 2013 hann sìch dr Klossek un d’ Shahrivar getrännt.<ref>{{Internetquelle|sprache=de|url=http://www.bild.de/unterhaltung/leute/shermine-shahrivar/trennung-von-markus-klosseck-33888076.bild.html |titel=Shermine Shahrivar: Trennung vom Vater ihres Babys!|datum=2013-09-17|werk=Bild|archiv-url=https://web.archive.org/web/20250126235536/https://www.bild.de/unterhaltung/leute/shermine-shahrivar/trennung-von-markus-klosseck-33888076.bild.html|archiv-datum=2025-01-26|abruf=2025-02-10}}</ref> Ìm Summer 2016 hàt sa viar Moneeta làng a Liawesàffara mìt’m itàliaanischa Fiat-Äärwa Lapo Elkann g’hàà.<ref>{{Internetquelle|sprache=de|url=https://kurier.at/stars/italiens-ober-playboy-lapo-elkann-laesst-shermine-shahrivar-sitzen/223.291.916|titel=Italiens Ober-Playboy lässt alle Models sitzen|werk=Kurier|datum=2016-09-28|abruf=2025-02-10|archiv-url=https://web.archive.org/web/20241127060253/https://kurier.at/stars/italiens-ober-playboy-lapo-elkann-laesst-shermine-shahrivar-sitzen/223.291.916|archiv-datum=2024-11-27}}</ref> == Weblìnks == {{Commonscat}} * {{IMDb Name|1874708}} == Ainzelnoohwiisa == <references responsive /> {{Normdaten}} {{Übersetzungshinweis|de|Shermine_Shahrivar|hochdütsch|237556967}} {{SORTIERUNG:Shahrivar, Shermine}} [[Kategorie:Model]] [[Kategorie:Dütsche]] [[Kategorie:Iraner]] [[Kategorie:Emigrant]] [[Uf d Wält cho 1982]] [[Kategorie:Frau]] [[Kategorie:Läbigi Person]] har4awqi29fqpbes82k8ozxqsswipfl 1090237 1090224 2026-11-06T09:13:44Z Wurgl 36664 fix 1090237 wikitext text/x-wiki [[Datei:AV0A1388 Shermine Shahrivar.jpg|mini|d’ Shermine Shahrivar ànna 2018]]{{Dialekt|Elsässisch|Milhüserisch|Mìlhüüserdiitsch}} D’ '''Shermine Shahrivar''' (uff [[Persische Sprache|Persisch]] schribbt m’r {{lang|fa|شرمینه شهریور}}; * [[20. November|20. Nowamber]]<ref>{{Internetquelle|sprache=en|url=http://www.whosdatedwho.com/dating/shermine-sharivar |titel=Born Shermine Shahrivar on 20th November, 1982 in Teheran, Iran|abruf=2025-02-10|archiv-url=|archiv-datum=}}</ref> [[1982]] z’ [[Teheran]], [[Iran|Irààn]]) ìsch a [[Deutschland|diitsch]] [[Model|Fotomodäll]] un Scheenhaitskeenigin. == ìhra Kàrriar == D’ Shahrivar hàt [[Politikwissenschaft|Politikwìssaschàft]] z’ [[Duisburg]] g’schtudiart. Àm 17. Janner 2004, wu sa noch Schtüdanta gsìì ìsch, ìsch sa àls Miss Süüddiitschlànd un schpeeter àls Miss Diitschlànd kreent worra.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.welt.de/print-wams/article106271/Die-Schoensten-im-Land.html |titel=Andreas Fasel: Die Schönsten im Land |werk=Die Welt |sprache=de |abruf=2023-04-18}}</ref> Ìm saalwa Joohr ìsch sa ìm Jüüni àls Kàndidààtin ìm Wättb’warb Miss Universe ufftratta. Ìm Jüüli hàt sa bii dr Miss International ìn dr [[Volksrepublik China|Volksrepüblik Kiina]] bis ìn d’ Hàlbfinààla àànakumma un ìsch àm 12. März 2005 z’ [[Paris|Pàriis]] àls Mis Europe kreent worra. Vu Dezamber 2004 bis ìm Àuigscht 2005 ìsch sa [[Moderator|Moderàtoora]] vu Traumpartner TV gsìì. Üsserdam hàt sa ànna 2005 ìn’ra frànzeescha Farnsahfolga sìch salbscht g’schpììlt un hàt ànna 2006 àm Video-Clip ''Dinle'' vum tìrkischa Schàuischpììler un Reschissöör Mahsun Kırmızıgül mìtg’màcht. Zitter Janner 2007 düat sa d’ Schàuischpììlschüal vu Lee Strasberg z’ [[New York City|Näi York]] b’süacha. Witterscht hàt sa àls Modäll fìr Americal Apparel g’schàfft un ìsch zitter 2008 ìn verschììdana Warbakàmpàània z’ sah gsìì. Ìhra Hàuiptàgantüür ìsch One 1 Modelmanagement, wo ìhr Hàuiptsìtz z’ [[Berlin|Berliin]] hàt. Seeds Media kìmmert sìch um ìhra Schàuischpììlkàrriar un hàt eewafàlls ìhr Sìtz z’ Berliin. Ànna 2010 ìsch sa ìn dr Oktoower-Üssgààb vu dr Zittschrìft ''Playboy'' z’ sah ìsch. Ànna 2013 un 2018 ìsch sa ìn dr VOX-Sandung ''Promi Shopping Queen'' z’ sah gsìì. Ìm Nowamber 2016 hàt sa àn dr Tànzshow ''Deutschland tanzt'' uff ProSieben tailg’numma. Ìm Septamber 2023 ìsch sa àn dr Schpììlsandung Die Verräter – Vertraue Niemandem! mìtg’màcht.<ref>{{Internetquelle |autor=SWP |url=https://www.swp.de/unterhaltung/tv/die-verraeter-vertraue-niemandem-rtl-cast-teilnehmer-71553097.html |titel=Die Verräter : Das sind die 16 Teilnehmer der neuen Show |datum=2023-09-13 |sprache=de |abruf=2023-09-17}}</ref> == ìhr Prìwààtlaawa == Wu sa ain Joohr àlt gsìì ìsch, ìsch sa mìt ìhra iràànischa Äältra ìn Diitschlànd kumma ku laawa. Sa ìsch ìn [[Aachen|Ààcha]]-n-uffg’wàcksa. Naawa [[Deutsche Sprache|Diitsch]] un [[Persische Sprache|Persisch]] reedet sa fliassend [[Englische Sprache|Anglisch]] un [[Französische Sprache|Frànzeesch]]. Ànna 2004 ìsch d’ Shahrivar ain Joohr làng d’ G’fährtin vum Schàuischpììler Ralf Bauer gsìì. Sa hàt vìllicht a Beziihung zem Prìnz Albert vu Monaco g’hàà — z’ mìndescht hàt m’r d’rìwwer vììl ìn da diitscha Meedia g’rädd. Vu 2009 bis ìm Jüüno 2010 ìsch sa ìn’ra Beziihung mìt’m diitscha Schàuischpììler Thomas Kretschmann gsìì.<ref>{{Internetquelle|sprache=de|url=http://www.tikonline.de/top-stories/detail.php?nr=50614&rubric=Top-Stories|titel=Thomas Kretschmann und Shermine Sharivar gestehen ihre Liebe!|werk=TIKonline.de|datum=2009-04-21|abruf=2025-02-10|archiv-url=https://web.archive.org/web/20161108135910/http://www.tikonline.de/?p=50614|archiv-datum=2016-11-08}}</ref> Ànna 2010 ìsch sa mìt’m Schàuischpììler Xavier Samuel ìn’ra Beziihung gsìì.<ref>{{Webarchiv|url=http://xaviernews.com/2012/04/27/xavier-samuel-and-shermine-shahrivar-arent-together-anymore-now-its-official/ |wayback=20130623023809 |text=„Xavier Samuel and Shermine Shahrivar aren’t together anymore“}}, Xavier Samuel News, 27. April 2012.</ref> Àb 2012 ìsch sa mìt’m Desäigner Markus Klosseck zamma gsìì un hàt mìt ema z’ [[Berlin|Berliin]] g’laabt.<ref>{{Internetquelle|sprache=de|url=http://www.shopping-queen.tv/promi-klassentreffen-berlin/|titel=„Klassentreffen – Promi-Shopping in Berlin“|werk=shopping-queen.tv|datum=2013-03-10|archiv-url=https://web.archive.org/web/20230510093248/http://www.shopping-queen.tv/promi-klassentreffen-berlin/|archiv-datum=2023-05-10|abruf=2025-02-10}}</ref> Àm Ààfàng vun Àuigscht 2013 hàt s’ Pààr a Tochter bikumma. Kurz vor Wiinàchta 2013 hann sìch dr Klossek un d’ Shahrivar getrännt.<ref>{{Internetquelle|sprache=de|url=http://www.bild.de/unterhaltung/leute/shermine-shahrivar/trennung-von-markus-klosseck-33888076.bild.html |titel=Shermine Shahrivar: Trennung vom Vater ihres Babys!|datum=2013-09-17|werk=Bild|archiv-url=https://web.archive.org/web/20250126235536/https://www.bild.de/unterhaltung/leute/shermine-shahrivar/trennung-von-markus-klosseck-33888076.bild.html|archiv-datum=2025-01-26|abruf=2025-02-10}}</ref> Ìm Summer 2016 hàt sa viar Moneeta làng a Liawesàffara mìt’m itàliaanischa Fiat-Äärwa Lapo Elkann g’hàà.<ref>{{Internetquelle|sprache=de|url=https://kurier.at/stars/italiens-ober-playboy-lapo-elkann-laesst-shermine-shahrivar-sitzen/223.291.916|titel=Italiens Ober-Playboy lässt alle Models sitzen|werk=Kurier|datum=2016-09-28|abruf=2025-02-10|archiv-url=https://web.archive.org/web/20241127060253/https://kurier.at/stars/italiens-ober-playboy-lapo-elkann-laesst-shermine-shahrivar-sitzen/223.291.916|archiv-datum=2024-11-27}}</ref> == Weblìnks == {{Commonscat}} * {{IMDb Name|1874708}} == Ainzelnoohwiisa == <references responsive /> {{Normdaten}} {{Übersetzungshinweis|de|Shermine_Shahrivar|hochdütsch|237556967}} {{SORTIERUNG:Shahrivar, Shermine}} [[Kategorie:Model]] [[Kategorie:Dütsche]] [[Kategorie:Iraner]] [[Kategorie:Emigrant]] [[Kategorie:Uf d Wält cho 1982]] [[Kategorie:Frau]] [[Kategorie:Läbigi Person]] od678junkzk0hvd2r0xc4plxhiq0hzc Carmen Jaquier 0 93014 1090246 1065405 2026-11-06T09:20:28Z APPERbot 110827 Bot: +Lebenskats 1090246 wikitext text/x-wiki D '''Carmen Jaquier''' (* [[1985]] z [[Genf|Gämf]]) isch e [[Schweiz|Schwyzer]] Filmreschiseeri un -autoori. == Lääbe == D Jaquier het Graafikeri gleert un druf Film an dr École cantonale d’art de Lausanne (écal) studiert, anne 2011 het si mit em Bachelor abgschlosse. Si het drei Joor as Reschiseeri gschafft un derno e Master an dr écal un an dr Haute école d’art et de design (HEAD) z Gämf Beraich Draibuechschryybe gmacht.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.xenix.ch/programm/september-2018/meet-the-talent/carmen-jaquier |titel=Meet the Talent: Carmen Jaquier |hrsg=Kino Xenix |abruf=2022-12-14}}</ref> Ire Abschlussfilm, dr Chuurzfilm ''Le Tombeau des filles'', isch anne 2011 am [[Locarno Film Festival]] urufgfiert un mit em ''Pardino d’argento'' uuszaichnet woore.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.locarnofestival.ch/en/LFF/program/archive/film?fid=562680&eid=64 |hrsg=Locarno Film Festival |titel=Le Tombeau des filles |sprache=en |abruf=2023-04-19}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Michael Sennhauser |url=https://sennhausersfilmblog.ch/2011/08/13/locarno-11-die-preise/ |titel=Locarno 11: Die Preise |werk=Sennhausers Filmblog |abruf=2023-04-19}}</ref> 2015 isch au ''La Rivière sous la langue'' im Chuurzfilmwettbewäärb z Locarno zaigt woore.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.locarnofestival.ch/en/LFF/program/archive/person?pid=562682&eid=68 |titel=Carmen Jaquier |hrsg=Locarno Film Festival |sprache=en |abruf=2022-12-14}}</ref> Si gheert zue dr Gruppe vu zee Reschiseer*ne vum kollektiive Spiilfilm ''Heimatland'', wu 2015 z Locarno ufgfiert wooren isch.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.locarnofestival.ch/en/LFF/program/archive/film?fid=816515&eid=68 |titel=Heimatland |hrsg=Locarno Film Festival |sprache=en |abruf=2022-12-14}}</ref> D Carmen Jaquier isch im Joor 2018 Bryysdreegeri vum Suissimage-Kultuurbryys gsii. Si het där Bryys mir dr franzeesisch-schwyzerische Reschiseeri [[Ursula Meier]] dailt. Dr Bryys het si mit 400'000 CHF in dr Häärstellig vu iirem eerschte lange Spiilfilm ''Foudre (Thunder)'' unterstitzt.<ref>{{Internetquelle |url=https://cinebulletin.ch/de_CH/news/ursula-meier-und-carmen-jaquier-gewinnen-den-suissimage-kulturpreis |titel=Ursula Meier und Carmen Jaquier gewinnen den Suissimage-Kulturpreis |werk=[[Cinébulletin]] |datum=2018-08-06 |abruf=2022-12-14}}</ref> Dr Film isch anne 2022 feertiggstellt woore un het sy Premiere am Toronto International Film Festival gfyyrt.<ref>{{Internetquelle |url=https://tiff.net/events/thunder |titel=Thunder / Foudre |hrsg=TIFF |sprache=en |abruf=2022-12-14}}</ref> D Schwyz het där Film as Byydraag fir d Kategory beschte internazionaale Film fir dr [[Oscar]] 2024 uusgweelt.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.srf.ch/news/schweiz/anwaerter-auf-einen-oscar-foudre-soll-fuer-die-schweiz-einen-oscar-holen |titel=«Foudre» soll für die Schweiz einen Oscar holen |datum=2023-08-04|abruf=2023-08-04|werk=srf.ch}}</ref> Um des Zyt het si mit em Reschiseer un Paartner [[Jan Gassmann (Regisseur)|Jan Gassman]] an eme andere lange Spiilfilm, ''Les paradis de Diane'' (2024), gschafft, wu s um e Frau goot, wu ire Chind un däm sy Vater no dr Entbindig verlosst.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.cineforom.ch/carmen-jaquier |titel=Carmen Jaquier |werk=Cinéforom |abruf=2022-12-14}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://issue-journal.ch/flux-posts/les-arcanes-dun-scenario/ |titel=Les arcanes d’un scénario |autor=Carmen Jaquier, Mariama Balde |werk=Issue |sprache=fr |datum=2021-06-18 |abruf=2022-12-14}}</ref> D Jaquier isch im Glauben ufgwagse, ass es ire Schicksal as Frau wäär irgedwänn Mueter z gee. Friejer sdei si nie uf d Idee chuu, des z hinterfrooge. Si un dr Gassmann heebe gaant, ass es e dunkli Syte vu dr Mueterschaft geeb un des heeb s inträssiert.<ref>{{Internetquelle |autor=Jacqueline Krause |url=https://www.annabelle.ch/kultur/der-schweizer-film-les-paradis-de-diane-beleuchtet-die-dunkle-seite-der-mutterschaft/ |titel=Der Schweizer Film «Les Paradis de Diane» beleuchtet die dunkle Seite der Mutterschaft |datum=2024-03-14 |sprache=de |abruf=2024-10-01}}</ref> ''Les paradis de Diane'' isch im Jänner 2024 as Ereffnigsfilm an de [[Solothurner Filmtage|Soledurner Filmdääg]] zaigt woore; di internazionaal Premiere isch im Februar 2024 an de [[Internationale Filmfestspiele Berlin|Berlinale]] in dr Sekzioon Panorama gsii.<ref>{{Internetquelle |autor=CINEBULLETIN |url=https://cinebulletin.ch/de_CH/mitteilungen/spielfilm-les-paradis-de-diane-eroffnet-59-solothurner-filmtage |titel=Spielfilm «Les paradis de Diane» eröffnet 59. Solothurner Filmtage - CINEBULLETIN |sprache=de |abruf=2024-01-03}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.berlinale.de/de/2024/programm/202407169.html |titel=Les Paradis de Diane {{!}} Paradises of Diane |hrsg=Berlinale |sprache=de |abruf=2024-01-03}}</ref> In ire Filmografy inszeniert d Carmen Jaquier e wyybligi Wält, wu si dur iri aigene Daarstellige illuschtriert un wu si ne wyyblige Blickwinkel bietet, wu wyt ewäg isch vu dr Kuntroll dur männligi Bschryybige. Si stellt d Verwandlig vu junge Maidli in Fraue daar, zaigt di wyybli Sexualiteet un zyygt vu dr Kunschtrukzioon vu dr wyyblige Identiteet.<ref>{{Internetquelle |url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/429825/ |autor=Giorgia Del Don |titel=Review: Thunder |werk=Cineuropa |sprache=en |datum=2022-09-12 |abruf=2022-12-14}}</ref> == Filmografy == * 2004: ''Bouffe-moi'' * 2010: ''Ça ne veut pas dire que je ne t’aime pas'' * 2011: ''Le Tombeau des filles'' * 2013: ''Le Bal des sirènes'' * 2015: ''La Rivière sous la langue'' * 2015: ''Heimatland'' * 2016: ''Plante un poète'' * 2022: ''Foudre (Thunder)'' * 2024: ''Les paradis de Diane'' == Uuszaichnige == * [[Locarno Film Festival|Locarno Film Feschtiwäl]]: Silver Pardino – Leopards of Tomorrow fir ''Le Tombeau des filles'', 2011 * [[Zurich Film Festival|Züri Film Feschtiwäl]]: Zurich Film Award fir ''Heimatland'', 2015 * Feschtiwäl Max Ophüls Bryys 2016: Bryys fir dr soziaal relewanteschte Film fir ''Heimatland'', 2016 * [[Zurich Film Festival| Züri Film Feschtiwäl]]: Kritikerbryys un Bryys vu dr Zürcher Chilche fir ''Foudre'', 2022<ref>{{Internetquelle |url=https://www.zhkath.ch/kirche-aktuell/gesellschaft-politik/regisseurin-carmen-jaquier-ueber-ihren-gewinnerfilm-foudre |titel=Regisseurin Carmen Jaquier über ihren Gewinnerfilm «Foudre» |hrsg=Katholische Kirche im Kanton Zürich |datum=2011-10-12 |abruf=2022-12-14}}</ref> * Internazionaal Filmfeschtiwäl Marrakech: Bryys fir di bescht Reschy fir ''Foudre'', 2022<ref>{{Internetquelle |url=https://www.rts.ch/info/culture/cinema/13561087-la-realisatrice-suisse-carmen-jaquier-primee-a-marrakech-pour-son-film-foudre.html |titel=La réalisatrice suisse Carmen Jaquier primée à Marrakech pour son film «Foudre» |hrsg=[[Radio Télévision Suisse]] |datum=2022-11-21 |sprache=fr |abruf=2022-12-14}}</ref> * [[Schweizer Filmpreis|Schwyzer Filmbryys]]: Beschte Spiilfilm (Nominierig) fir ''Foudre'', 2023<ref>{{Internetquelle |url=https://www.quartz.ch/sfp/Nominationen-2023.html |titel=Nominationen 2023 Schweizer Filmpreis |werk=quartz.ch |abruf=2023-03-19}}</ref> == Weblink == * {{IMDb|nm4911735}} * {{Swiss Films|D04007DF10EA43018D72483506A69B8E}} == Fueßnote == <references /> {{Normdaten}} {{Übersetzungshinweis|1 = de |2 = Carmen_Jaquier |3 = dütsch |4 = 253144944 }} {{SORTIERUNG:Jaquier, Carmen}} [[Kategorie:Regisseur]] [[Kategorie:Dräibuechautor]] [[Kategorie:Person (Gämf)]] [[Kategorie:Schwiizer]] [[Kategorie:Läbigi Person]] [[Kategorie:Uf d Wält cho 1985]] [[Kategorie:Frau]] pu3fbswr2jov9x5tbcpqiipr7q2no74 Edith Mathis 0 93016 1090249 1065437 2026-11-06T09:20:48Z APPERbot 110827 Bot: +Lebenskats 1090249 wikitext text/x-wiki [[Datei:Edith Mathis 1969.jpg|mini|d Edith Mathis, Amsterdam 1969]] D '''Edith Mathis''' (* [[11. Februar]] [[1938]] z [[Luzern|Lozärn]]; † [[9. Februar]] [[2025]]<ref>{{Internetquelle |autor=Malte Krasting |url=https://www.staatsoper.de/ueber-uns/nachrufe/edith-mathis |titel=KS Edith Mathis verstorben |werk=staatsoper.de |hrsg=Bayerische Staatsoper |datum=2025-02-11 |sprache=de |abruf=2025-02-11}}</ref>) isch e [[Schweiz|Schwyzer]] Ooperesängeri ([[Sopran|Sopraan]]) un Hoochschuel-Brofässeri gsii. Si het as aini vu dr brofilierteschte [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]]-Interbreetene vu ire Zyt gulte. == Lääbe == D Edith Mathis het am Kunservatoorium vu Lozärn un privaat bi dr [[Elisabeth Bossart]] z [[Zürich|Züri]] studiert. Iri eerschte Biinenerfaarige het si in iire Haimetstadt gsammlet. Am Stadttheater Lozärn het si anne 1956 ire Debüt as 2. Bue in s Mozarts ''Zauberflöte'' gee. Bis 1957/58 isch si städnige Gascht z Lozärn un 1958/59 am Stadttheater Züri gsii. Vu 1959 bis 1963 het si ne fescht Engaschmänt an dr Biine vu dr Stadt [[Köln]] ghaa, ab 1963 isch si Mitgliid vum Ensemble vu dr Dytsche Oopere [[Berlin]] gsii. Si het Gaschspiil an dr Staatsoopere [[Hamburg]] gee, bim Glyndebourne Festival un bi dr [[Salzburger Festspiele|Salzburger Feschtspiil]]. Anderi wiichtigi Stazioone sin unter anderem Amsterdam, d Covent Garden Opera [[London]], di Bayerisch Staatsoopere [[München]], d Metropolitan Opera [[New York City|New York]], d [[Wien]]er Staatsoopere, s Gran Theatre del Liceu [[Barcelona]], d Opéra de [[Paris]], s Stadttheater [[Bern|Bärn]] (1990 Feldmarschallin), s Grand Théâtre z [[Genf|Gämf]], un s Ooperehuus Züri (1990 Nettchen in ere kunzertante Uffierig vu ''Kleider machen Leute'' vum Zemlinsky, 1991/92 Feldmarschallin) gsii. Au wänn si kai Spezialischti fir neii Musik gsii isch, het si ainewääg bi wiichtige Uuruffierige mitgmacht, unter anderem in dr Oopere ''Der Zerrissene'' vum Gottfried von Einem am 17. Septämber 1964 an dr Hamburgische Staatsoopere (as Kathi, Reschy: Oscar Fritz Schuh, musikaalischi Laitig: Wolfgang Sawallisch), in ''Der junge Lord'' vum Hans Werner Henze am 7. April 1965 am Dytsche Ooperehuus Berlin (as Luise, 1965, Reschy: Gustav Rudolf Sellner, musikaalischi Laitig: Christoph von Dohnányi), in ''Hilfe, Hilfe, die Globolinks'' vum Gian Carlo Menotti am 21. Dezämber 1968 an dr Hamburgische Staatsoopere (as Emily, Reschy: Gian Carlo Menotti, musikaalischi Laitig: Mattias Kuntzsch) un in ''Le Roi Bérenger'' vum [[Heinrich Sutermeister]] 1985 am Cuvilliés-Theater z München (as Cheenigi Marie, Reschy: Jorge Lavelli, musikaalischi Laitig: Wolfgang Sawallisch). Ire Gsang het musikaalischui Uusdruckschraft ghaa un e Scheeni in dr Stimm. Zum Repertoire vu dr Sopranischti vu Wältrang hän unter anderem di lyychte liirische Partie vum Mozart gheert (Despina, Cherubino, Susanna, Zerlina, aber au d Contessa in ''Die Hochzeit des Figaro''. Dernääbe sin au d Marzelline in ''Fidelio'' vum Beethoven, Mélisande in ''Pelléas et Mélisande'' vum Debussy, d Zdenka in ''Arabella'' un d Sophie un d Feldmarschallin in ''Der Rosenkavalier'' vum [[Richard Strauss]], d Nannetta in ''Falstaff'' vum Verdis un s Ännchen in Webers ''Der Freischütz'' wiichtigi Rolle in irem Biinerepertoire gsii D Edith Mathis het e Hufe Ooperegsamtufnaame gmacht, vor allem Wäärch vum [[Joseph Haydn]], em Mozart un em [[Franz Schubert]]). Si het unter em [[Herbert von Karajan]], em [[Karl Böhm]] un em Karl Richter e baar vu iire wiichtigschte Schallblattenyyspiilige gsunge (DGG, EMI, Philips usw.). Ire Ännchen im ''Freischütz'' un au iri Susanna in ''Le Nozze di Figaro'' gälte an Maasstaab fir die Rolle. Au as Chunschtlied- un Oratooriesängeri het si d Edith Mathis e Name gmacht. Bsundersch am Häärze isch ere di gaischtli Musik vum [[Johann Sebastian Bach]] glääge. Anne 1979 isch d Edith Mathis zur bayerische Chammersängeri ernännt woore.<ref name="lucernefestival.ch 2008">[https://www.lucernefestival.ch/de/programm/kuenstlerverzeichnis/edith_mathis/2726 Edith Mathis] lucernefestival.ch, Stand: Juli 2018</ref> Vu 1992 bis 2006<ref name="lucernefestival.ch 2008" /> isch si Brofässeri fir Lied- un Oratoorieninterpretazioon an dr Uniwersitet fir Musik un daarstellendi chunscht Wien gsii. Anne 2001 isch si vu dr Biini zruggdrätte.<ref>[https://www.nzz.ch/feuilleton/singen-nichts-als-singen-ld.1403315 ''Edith Mathis: Singen, nichts als singen!''] nzz.ch, 4. August 2018.</ref> Si het e Hufe Maischterkiirs z Europa, z Japan, z Korea, z Kanada un in de USA glaitet. Aini vu ire Schuelerne isch d Diana Damrau gsii. D Edith Mathis isch mit em Dirigänt un Pianischt [[Bernhard Klee]] ghyroote gsii. == Uuszaichnige == * Mozart-Medaille vu dr Internazionaale Stiftig Mozarteum Salzburg (1976) * [[Hans Reinhart-Ring]] (1978) * [[Kunst- und Kulturpreis der Stadt Luzern|Chunscht- un Kultuurbryys vu dr Stadt Lozärn]] (1978) * Bayerischi Chammersängeri (1979) * Buxtehude-Bryys vum Lübecker Senaat (1981) * Prix Mondial du Disque (Montreux) == Uusglääseni Diskografy == * Johann Sebastian Bach ''Matthäus Passion'' (Uusziig), Münchner Bach-Orchester, Dirigänt: Karl Richter, 1980 * Johann Sebastian Bach ''Kantaten (Gsamtyyspiilig), Münchner Bach-Orchester, Dirigänt: Karl Richter, 1958-1979 * Gustav Mahler ''Sinfonie Nr. 4 G-Dur'', Berliner Philharmoniker, Dirigänt: Herbert von Karajan, 1979 * Wolfgang Amadeus Mozart ''Requiem'', Wiener Philharmoniker, Dirigänt: Karl Böhm, 1985 * Wolfgang Amadeus Mozart ''Krönungsmesse'', Simfonyorcheschter vum Bayerische Rundfunk, Dirigänt: Rafael Kubelik, 1984 * Wolfgang Amadeus Mozart ''Krönungsmesse'', Staatskapelle Dresden, Dirigänt: Peter Schreier, 1993 * Wolfgang Amadeus Mozart ''Don Giovanni'', Wiener Philharmoniker, Dirigänt: Karl Böhm, 1977 * Wolfgang Amadeus Mozart ''Don Giovanni'', Gürzenich Orchester, Dirigänt: Wofgang Sawallisch, 1960 * Wolfgang Amadeus Mozart ''Don Giovanni'', Simfonyorcheschter vum Bayerische Rundfunk, Dirigänt: Rafael Kubelik, 1985 * Wolfgang Amadeus Mozart ''Die Hochzeit des Figaro'', Orcheschter vu dr Dytsche Oopere Berlin, Dirigänt: Karl Böhm, 1990 * Wolfgang Amadeus Mozart ''Die Zauberflöte'', Berliner Philharmoniker, Dirigänt: Herbert von Karajan, 1984 * Wolfgang Amadeus Mozart ''Idomondeo'', Staatskapelle Dresden, Dirigänt: Karl Böhm, 1979 * Wolfgang Amadeus Mozart ''La Clemenza di Tito'', Staatskapelle Dresden, Dirigänt: Karl Böhm, 1979 * Robert Schumann ''Frauenliebe und -leben'', Christoph Eschenbach (Klavier), 1981 * Richard Strauss ''Der Rosenkavalier'', Wiener Philharmoniker, Dirigänt: Karl Böhm, 1969 * Carl Maria von Weber ''Der Freischütz'', Staatskapelle Dresden, Dirgent: Carlos Kleiber, 1973 * Arthur Zemlinsky ''Kleider machen Leute'', Orcheschter vum Züricher Ooperehuus, Dirigänt: Ralf Weikert, 1991 == Literatuur == * Karl-Josef Kutsch, Leo Riemens: ''Großes Sängerlexikon''. 2. Band: ''M–Z''. Bern / Stuttgart, Sp. 1893–1894. * {{Theaterlexikon|Edith Mathis|2|1199|1200|Autor=Paul Suter}} * Edith Mathis: Gemeinsam mit Peter Schreier das Liedschaffen von Wolf bekannt machen, in: Matthias Herrmann (Hrsg.), Begegnungen mit Peter Schreier, Beucha/Markkleeberg 2020, 2. Aufl. 2021, S. 89-90 == Weblink == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|124614051|TEXT=Tonträger von}} * [https://www.turba.at/deutsch/deutsch/edith-mathis-meisterkurse/ Kurzbiografie.] Künstleragentur turba.at, Stand November 2017. * {{Bach Cantatas|Bio|Mathis-Edith|Edith Mathis (Soprano)}} * {{Nationalphonothek}} == Fueßnote == <references /> {{Normdaten}} {{SORTIERUNG:Mathis, Edith}} [[Kategorie:Operesänger]] [[Kategorie:Schwiizer]] [[Kategorie:Uf d Wält cho 1938]] [[Kategorie:Gstorbe 2025]] [[Kategorie:Frau]] 968x2fldgek1pzmwvoq5wf4pcqc8a65 Natalia Wörner 0 93028 1090254 1065640 2026-11-06T09:23:02Z APPERbot 110827 Bot: +Lebenskats 1090254 wikitext text/x-wiki [[Datei:Nathalie Wörner - Deutscher Radiopreis Hamburg 2016 02.jpg|mini|d Natalia Wörner, 2016]] D '''Natalia Wörner''' (* [[7. September|7. Septämber]] [[1967]] z [[Stuttgart|Stuagert]]-[[Bad Cannstatt]]) isch e [[Deutschland|dytschi]] [[Schauspieler|Schauspiileri]]. Ire Duurbruch het si anne 1994 im Actionthriller ''Die Sieger'' vum Dominik Graf ghaa. Me chännt si au as Kummissaari Jana Winter in dr Hauptroll vu dr ZDF-Krimiraie ''Unter anderen Umständen'' un as Karla Lorenz in dr Titelroll vu dr ARD-Fäärnseeraie 'Die Diplomatin''. == Lääbe == === Häärchumft un Uusbildig === D Natalia Wörner isch zäme mit ere eltere Schweschter bi ire Mueter ufgwagse, wu as Leereri gschafft het. Mit irem Vater het si Wuchenände un Feerie verbroocht.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.stern.de/lifestyle/leute/natalia-woerner---ich-bin-mit-mir-am-allerwenigsten-geduldig--31754916.html |titel=„Ich bin mit mir am allerwenigsten geduldig“ |werk=stern.de |datum=2022-04-04 |abruf=2024-03-28}}</ref> Scho in ire Schuelzyt, wu si viermool uf aigene Wunsch d Schuel gwägslet het, het d Wörner aafange as Model schaffe. Noch em [[Abitur|Abituur]] z [[Stuttgart|Stuagert]] un eme chuurze Studium generale an ere antroposoofische Schuel (1986) het si unter anderem z [[Paris]], z [[Mailand]] un z [[Wien]] as Model gschafft. 1987/1988 het d Wörner anderthalb Joor lang Schauspiil bim Lee Strasberg am Actors Studio z [[New York City|New York]] studiert un het druf in dr deertige Off-Off-Theater gspiilt.<ref>''Natalia Wörner''. In: ''Internationales Biographisches Archiv'' 06/2011 vum 8. Februar 2011 via Munzinger Online).</ref> Si isch derno retuurchuu uf Dytschland. === Privaatlääbe === D Wörner isch zwische 1993 un 2001 mit irem Schauspiilkolleeg Herbert Knaup liiert gsii, wu si bi de Draiaarbete zue ''Die Sieger'' chännegleert ghaa het. Ab de Draiaarbete zue ''Miss Texas'' im Joor bis aafangs 2008 het d Wörner mit em Kanaadier Robert Seeliger zämegläbt. Zäme mit iim het si an de Wynäächte 2004 z Khao Lak d Fluetkataschtroof iberläb,t wu dur Äärdbeebe im Indische Ozean uusgleest wooren isch. D Wörner un dr Seeliger hän im Jänner 2006 ghyroote. Si hän zäme ne Suun, dr Jacob Lee. D Ee isch anne 2008 gschiide woore.<ref>[https://www.welt.de/vermischtes/prominente/article1518805/Natalia-Woerner-laesst-sich-scheiden.html ''Natalia Wörner lässt sich scheiden.''] In: ''Die Welt'', 4. Jänner 2008</ref> Im Früiejoor 2016 hän si d Schauspiilri un dr [[Heiko Maas]] (sällemool [[Bundesministerium der Justiz und für Verbraucherschutz|Bundesminischter vu dr Juschtiz un fir Verbruucherschutz]] im [[Kabinett Merkel III]]) zum eerschte Mool as Baar zaigt. Mitti Augschte 2023 hän d Wörner un dr Maas verchindet, ass si si scho vor lengerer Zyt drännt heebe.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.rnd.de/promis/heiko-maas-und-natalia-woerner-geben-trennung-bekannt-CECHFUG5D5LT7HQEYUI4XZ3LRY.html |titel=Heiko Maas und Natalia Wörner geben Trennung bekannt |werk=rnd.de |datum=2023-08-23 |abruf=2023-08-23}}</ref><ref name=dpa>dpa 23. August 2023: [https://ga.de/news/panorama/politik-und-glamour-woerner-und-maas-haben-sich-getrennt_aid-96254541 ''Politik und Glamour - Wörner und Maas haben sich getrennt'']</ref> == Karriere== [[Datei:Natalia Wörner.4690.jpg|mini|hochkant|D Wörner bi de dytsche Filmpremiere vu ''Die Fremde in dir'' z Berlin, 2007]] Zum eerschte Mool im dytsche Fäärnsee isch d Natalia Wörner 1992 in ''Thea und Nat'' vu dr Nina Grosse z sää gsii. 1992/93 het si bi re Casting-Show uf [[Sat.1]] zur Uuswaal vu dr Hauptdaarstelleri fir d Verfilmig vu dr Romaanfuurtsetzig vu ''Vom Winde verweht'', dr Miniseerie ''Scarlett'' mitgmacht.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.imdb.com/name/nm0944255/bio#trivia |titel=Biography for Natalia Wörner |hrsg=imdb.com |abruf=2013-03-22}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=http://www.quotenmeter.de/n/62762/der-fernsehfriedhof-die-grosse-casting-schummelei |titel=Der Fernsehfriedhof: Die große Casting-Schummelei |autor=Christian Richter |hrsg=Quotenmeter.de |datum=2013-03-21 |abruf=2013-03-22}}</ref> Ire Kinodebüt het si mit Nääberolle in ''Frauen sind was Wunderbares'' vu dr Sherry Hormann un ''De Sieger'' vum Dominik Graf (baidi 1994) gee. Unter dr Hormann het si au in dr Filmkumeedi ''Irren ist männlich'' in dr Nääberoll vu dr Susanne Sochaki gspiilt. Fir iri Daarstellig vun eme psiichisch gsteerte Säktenopfer im ''Tatort'' (Folg: ''Perfect Mind – Im Labyrinth'', 1996) het si anne 1997 dr Guldene Gong gwunne. Anne 2000 isch d Wörner fir iri Laischtig in ''Bella Block'' mit em Dytsche Fäärnseebryys in dr Kategory ''Beschti Schauspiileri in ere Hauptroll – Fäärnseefilm/Meedailer'' uuszaichnet woore. In dr Folg ''Blinde Liebe'' vu dr ZDF-Krimiraie isch si as schlichti un dailwyys vulgeeri Chrankeschweschter z sää gsii, wu si in e voorbstroofte Taxifaarer verliebt un iri behinderet Schweschter in d Brostituzioon drängt. 2002 isch si fir d ARD-Zweedailer ''Der Seerosenteich'', wu uf em glyychnamige Romaan vum Christian Pfannenschmidt basiert, an Schaublätz z [[Schleswig-Holstein| Schleeswig-Holschtain]], [[Hamburg]], [[Paris]] un [[New York City|New York]] in dr Hauptroll vu dr Moodischepferi Isabelle Corthen näb em Tim Bergmann, dr Anja Kling un dr Hannelore Elsner voor dr Kamera gstande. Syt 2006 isch d Wörner ai- bis zwaimool im Joo ras Kummissaari Jana Winter in dr Hauptroll vu dr ZDF-Krimiraie ''Unter anderen Umständen''<ref>{{Internetquelle |url=https://www.fernsehserien.de/unter-anderen-umstaenden |titel=Unter anderen Umständen |abruf=2018-04-01 |hrsg=Fernsehserien.de}}</ref> z sää. Syt 2016 spiilt si derzue in dr [[Das Erste|ARD]]-Raie ''Die Diplomatin'' d Titelroll vu dr Diplomaati Karla Lorenz.<ref>{{Internetquelle |url=http://www.daserste.de/unterhaltung/film/die-diplomatin/index.html| titel=Die Diplomatin |abruf=2018-04-01 |hrsg=Das Erste}}</ref> Im Friejoor 2021 isch si fir dr ZDF-Fäärnseefilm ''Die Welt steht still'' voor dr Kamera gstande, wu si d Dokteri Carolin Mellau spiilt, wu mit dr [[COVID-19-Pandemie|Covid-19-Pandemy]] z Dytschland z kämpfe het un si em Änd sälber mit em Virus infiziert. Im Meerz 2011 isch in dr dytsche Uusgaab vum ''Playboy''-Magaziin zäme mit eme Interview e Fotoseerie mit dr Natalia Wörner uusechuu, fotografiert vum Karl Lagerfeld.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.playboy.de/ausgabe/playboy-201103 |titel=Eine Frau wie gemalt – in allen Farben der Verführung |hrsg=Playboy |abruf=2021-09-18 |kommentar=Mit Interview, geführt von Florian Boitin}}</ref> == Filmografy == === Kinofilm === {{Mehrspaltige Liste |liste= * 1992: ''Glück 1'' * 1992: ''Thea und Nat'' * 1994: ''Leni'' * 1994: ''Die Maschine'' ''(La machine)'' * 1994: ''Frauen sind was Wunderbares'' * 1994: ''Die Sieger'' * 1995: ''Der Elefant vergisst nie'' (Kurzfilm) * 1996: ''Irren ist männlich'' * 1999: ''Das Tal der Schatten'' * 2001: ''Suck My Dick'' * 2003: ''Liebe und Verlangen'' * 2006: ''20 Nächte und ein Regentag'' * 2012: ''Die Kirche bleibt im Dorf'' * 2015: ''Täterätää! – Die Kirche bleibt im Dorf 2'' }} === Fäärseefilm === {{Mehrspaltige Liste |liste= * 1995: ''Unter Druck'' * 1995: ''Kinder der Nacht'' * 1997: ''Spiel um dein Leben'' * 1998: ''Der Rosenmörder'' * 1998: ''Zur Zeit zu zweit'' * 1998: ''Der Laden'' (Dreidailer) * 1998: ''Mammamia'' * 1998: ''Der Handymörder'' * 1999: ''Zum Sterben schön'' * 1999: ''Der Feuerteufel – Flammen des Todes'' * 2000: ''Frauen lügen besser'' * 2001: ''Klassentreffen – Mordfall unter Freunden'' * 2001: ''Verbotene Küsse'' * 2002: ''Liebe unter Verdacht'' * 2003: ''Der Seerosenteich'' (Zweedailer) * 2003: ''Wenn Weihnachten wahr wird'' * 2004: ''Experiment Bootcamp'' * 2004: ''Für immer im Herzen'' * 2005: ''Miss Texas'' * 2005: ''Das Geheimnis des Roten Hauses'' * 2006: ''Die Sturmflut'' * 2006: ''Der beste Lehrer der Welt'' * 2007: ''Durch Himmel und Hölle'' * 2008: ''Die Lüge'' * 2009: ''Mein Mann, seine Geliebte und ich'' * 2010: ''Die Säulen der Erde'' (''The Pillars of the Earth'', Vierdailer) * 2011: ''Cinderella – Ein Liebesmärchen in Rom'' (''Cenerentola'') * 2014: ''Kückückskind'' * 2014: ''Götz von Berlichingen'' * 2015: ''Tannbach – Schicksal eines Dorfes'' (Dreidailer, 1. Dail) * 2016: ''Der gute Göring'' (Dokumäntazioon) * 2017: ''Mata Hari – Tanz mit dem Tod'' * 2018: ''Vermisst in Berlin'' * 2019: ''So einfach stirbt man nicht'' * 2020: ''Das Mädchen am Strand'' (Zweedailer) * 2020: ''Wahrheit oder Lüge'' * 2021: ''Um die 50'' * 2021: ''Die Welt steht still'' * 2022: ''Die Macht der Frauen'' * 2024: ''Disko 76'' (Streaming-Seerie) }} === Fäärseeseerie un -raie === {{Mehrspaltige Liste| * 1995: ''Um die 30'' (7 Folge) * 1996: ''Tatort: Perfect Mind – Im Labyrinth'' * 1999: ''Tatort: Martinsfeuer'' * 2000: ''Bella Block: Blinde Liebe'' * 2004: ''Der letzte Zeuge – Ich hasse meine Mutter'' * syt 2006: ''Unter anderen Umständen'' ** 2006: ''Unter anderen Umständen'' ** 2007: ''Bis dass der Tod euch scheidet'' ** 2008: ''Böse Mädchen'' ** 2009: ''Auf Liebe und Tod'' ** 2010: ''Tod im Kloster'' ** 2011: ''Mord im Watt'' ** 2012: ''Spiel mit dem Feuer'' ** 2013: ''Der Mörder unter uns'' ** 2014: ''Falsche Liebe'' ** 2015: ''Das verschwundene Kind'' ** 2016: ''Das Versprechen'' ** 2016: ''Tod eines Stalkers'' ** 2017: ''Liebesrausch'' ** 2018: ''Das Geheimnis der Schwestern'' ** 2019: ''Im finsteren Tal'' ** 2020: ''Über den Tod hinaus'' ** 2020: ''Lügen und Geheimnisse'' ** 2021: ''Für immer und ewig'' ** 2022: ''Mutterseelenallein'' ** 2023: ''Dämonen'' ** 2023: ''Mütter und Söhne'' * 2007: ''Der letzte Zeuge – Toedliche Schoenheit'' * 2009: ''Rosamunde Pilcher – Vier Jahreszeiten'' * 2012: ''Rosamunde Pilcher – Die andere Frau'' (Zweedailer) * 2012: ''Joachim Vernau – Das Kindermädchen'' * 2012: ''Tatort: Tote Erde'' * 2016: ''Böser Wolf – Ein Taunuskrimi'' (Zweedailer) * syt 2016: ''Die Diplomatin'' ** 2016: ''Das Botschaftsattentat'' ** 2016: ''Entführung in Manila'' ** 2018: ''Jagd durch Prag'' ** 2019: ''Böses Spiel'' ** 2020: ''Tödliches Alibi'' ** 2021: ''Mord in St. Petersburg'' ** 2023: ''Vermisst in Rom'' * 2017: ''Berlin Station'' * 2018: ''Nachtschicht – Es lebe der Tod'' }} == Uuszaichnige == * 1996: Guldene Gong * 2000: Dytsche Fäärnseebryys * 2011: Askania Award * 2011: Romy fir ''Die Säulen der Erde'' * 2016: [[Bundesverdienstkreuz|Bundesverdienschtchryz]] am Band<ref>[https://www.faz.net/agenturmeldungen/dpa/schauspielerin-natalia-woerner-mit-bundesverdienstkreuz-ausgezeichnet-14110857.html dpa] 7. März 2016.</ref> * 2017: St. Georgs Oorde vum Semperopernball * 2020: [[Verdienstorden des Landes Baden-Württemberg| Verdienschtoorde vum Land Baade-Wiirtbäärg]] == Literatuur == * Manfred Hobsch, Ralf Krämer, Klaus Rathje: ''Filmszene D. Die 250 wichtigsten jungen deutschen Stars aus Kino und TV.'' Schwarzkopf & Schwarzkopf, Berlin 2004, ISBN 3-89602-511-2, S.&nbsp;481 f. == Weblink == {{Commonscat|3=S}} * {{DNB-Portal|128988983}} * {{Munzinger|00000024746|Natalia Wörner|28. Juli 2020}} * {{IMDb|nm0944255}} * {{Crew united Name|5331}} * {{Filmportal|1cd15eff66d74737bbd3caa05c16bd4c}} * {{Filmmakers}} * {{Schauspielervideos}} == Fueßnote == <references /> {{Normdaten}} {{Übersetzungshinweis|1 =de |2 = Natalia_Wörner |3 = dütsch |4 = 252771724 }} {{SORTIERUNG:Worner, Natalia}} [[Kategorie:Schauspiler]] [[Kategorie:Hörspiilsprächer]] [[Kategorie:Romy-Prysträger]] [[Kategorie:Träger vom Bundesverdinschtchrütz am Bändel]] [[Kategorie:Person (Stuagert)]] [[Kategorie:Dütsche]] [[Kategorie:Läbigi Person]] [[Kategorie:Uf d Wält cho 1967]] [[Kategorie:Frau]] 2kkhwmyvclil9djqmkc6gr669c6ehcs Claudia Mattai del Moro 0 93047 1090256 1065824 2026-11-06T09:23:16Z APPERbot 110827 Bot: +Lebenskats 1090256 wikitext text/x-wiki [[Datei:Claudia Mattai del Moro, 2025-2.jpg|mini|hochkant|d Claudia Mattai del Moro (2025)]] D '''Claudia Mattai del Moro''' (* [[1972]] z [[Zürich|Züri]]) isch e [[Schweiz|Schwyzer]] Filmtoonmaischteri un Chlangchinschtleri. == Lääbe == D Claudia Mattai del Moro isch in dr Schwyz ufgwagse. Bis 2004 het si as Brojäktlaiteri un Ewäntmänätscheri fir Theater-, Chinder- un Kultuurveraastaltige gscafft. Anne 2004 het si si entschlosse, iri Faszinazioon fir Chlang un Toon zum Beruef z mache un isch in dr Veraastaltigs- un Kunzärtberaich gwägslet. Im Joor 2006 isch si uf [[Hamburg]] zooge. Deert het si bi Studio Hamburg e Uusbildig zur Meediegstalteri Bild un Toon gmacht. Syterhäär schafft si freiberuefli fir Kinofilm, Fäärnseefilm un Dokumäntaarfilm as Filmtoonfrau.<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.promedianews.de/case-studies/tonmeisterin-claudia-mattai-del-moro-vertraut-auf-lectrosonics/ |titel=Tonmeisterin Claudia Mattai del Moro vertraut auf Lectrosonics |werk=promedianews.de |datum=2021-07-23 |sprache= |abruf=2023-02-19}}</ref> Fir dr Abschlussfilm ''Sadakat'' vum İlker Çatak, wu 2015 dr Student Academy Award in Gold iiberchuu het, isch d Claudia Mattai del Moro fir d Originaaltoon-Ufnaame un s ganz Sounddesign verantwoortli gsii.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.crew-united.com/de/Claudia-Mattai-del-Moro_165572.html |titel=Claudia Mattai del Moro, Filmtonmeisterin, |werk=Crew United |sprache= |abruf=2023-02-20}}</ref> D Claudia Mattai del Moro isch Mitgliid in dr Beruefsverainigung Filmtoon un im Verband vu Dytsche Toonmaischter (VDT). Si engaschiert si au fir e steerkeri Siichtbarkait vu Frauen in Filmberuef un isch Mitgliid bi Pro Quote Film un im Frauenetzwäärch ''Filmtoonfraue'',<ref>{{Internetquelle |url=https://www.filmtonfrauen.de/ |titel=Filmtonfrauen – Ein Zusammenschluss von weiblichen Filmtonschaffenden |hrsg=Filmtonfrauen |sprache= |abruf=2023-02-19}}</ref> eme brofässionälle Zämeschluss vu Frauen us allne Filmtoonberaich. Nääben iren Aarbet fir dr Film schafft d Claudia Mattai del Moro au as Chinschtleri un schafft Chlanginstallazioone, Videoinstallazioone un Ufdraagsaarbete fir anderi Chinschtler*ne. Si sälber umschrybt in eme Interview mit dr Zytschrift ''Film & TV Kamera'' iri Wäärch as „Klanglandschaften, Soundscapes oder irgendwelche schrägen Kompositionen, die man vielleicht nicht als Musik bezeichnen kann – aber Kompositionen würde ich sie auf alle Fälle nennen“.<ref>{{Internetquelle |autor= |url=https://www.filmundtvkamera.de/branche/drei-fragen-an-claudia-mattai-del-moro/ |titel=Drei Fragen an … Claudia Mattai del Moro |werk=Film & TV Kamera |datum=2021-09-24 |sprache= |abruf=2023-02-19}}</ref> Anne 2024 isch si in di Dytsch Filmakademy ufgnuu woore.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.deutsche-filmakademie.de/mitglieder-unterstuetzer/mitglieder/ |titel=Mitglieder |werk=deutsche-filmakademie.de |abruf=2025-02-15}}</ref> == Uusglääseni Filmografy == [[Datei:Claudia Mattai del Moro 2021.jpg|mini|Am Set vu ''Eldorado KaDeWe – Jetzt ist unsere Zeit'' z Budapest (2021). Tonrecorder SD 688 vu Sounddevices mit Funkempfänger vu Wisycom un dr Mischkonsole CL12.]] * 2013: ''Der fast perfekte Mann.'' (Spiilfilm, Reschy: Vanessa Jopp) * 2014: ''Bach in Brasil.'' (Kinofilm, Reschy: Ansgar Ehlers) * 2014: ''Sadakat.'' (Chuurzfilm, Reschy: İlker Çatak) * 2016: ''Werner Nekes. Das Leben zwischen den Bildern.'' (Dokumäntaarfilm, Reschy: Ulrike Pfeiffer) * 2019: ''Nur ein Augenblick.'' (Spiilfilm, Reschy: Randa Chahoud) * 2020: ''Willi und die Wunderkröte.'' (Kinofilm, Reschy: Markus Dietrich) * 2021: ''Eldorado KaDeWe.'' (TV-Miniserie, Reschy: Julia von Heinz) * 2021: ''Immer der Nase nach.'' (Fäärnseespiilfilm, Reschy: Kerstin Polte) * 2022: ''Gewalten.''.'', Spielfilm, Reschy: Constantin Hatz) * 2022: ''Tatort: Die Kälte der Erde.'', Reschy: Kerstin Polte) * 2022: ''WaPo Elbe'' (Fäärnseeseerie) * 2023: ''Gäste zum Essen'' (Fäärnseespiilfilm, Reschy: Carolin Otterbach) * 2024: ''Road Runner'' (Videochunscht, Reschy: Cemile Sahin) == Weblink == * [http://www.klangfaerberei.com/ Offiziälli Websyte] vu dr Claudia Mattai del Moro * {{IMDb|nm3541108}} * {{Filmportal|6f4ae8f200c9431aa2d20811fe116ed6}} * [https://www.crew-united.com/de/Claudia-Mattai-del-Moro_165572.html d Claudia Mattai del Moro] uf Crew United * [https://www.filmtonfrauen.de/claudia-mattai-del-moro-2/ d Claudia Mattai del Moro] uf dr Websyte vu dr Filmtonfraue == Fueßnote == <references /> {{Normdaten}} {{Übersetzungshinweis|1 = de |2 = Claudia_Mattai_del_Moro |3 = dütsch|4 = 240192249 }} {{SORTIERUNG:Mattai del Moro, Claudia}} [[Kategorie:Tonmaischter]] [[Kategorie:Schwiizer]] [[Kategorie:Läbigi Person]] [[Kategorie:Uf d Wält cho 1972]] [[Kategorie:Frau]] jxhhypxkfgzep6xqtc97ggg7jg6fbot Deborah Neininger 0 93048 1090258 1065868 2026-11-06T09:24:34Z APPERbot 110827 Bot: +Lebenskats 1090258 wikitext text/x-wiki D '''Deborah Neininger''' (* [[21. Juli]] [[1983]] z [[Schaffhausen|Schafuuse]]) isch e [[Schweiz|Schwyzer]] [[Regisseur|Reschiseeri]]. == Lääbe == D Deborah Neininger isch z [[Schaffhausen|Schafuuse]] uf d Wält chuu un ufgwagse. Si HET VU 2006 bis 2012 Aagwändti Theaterwisseschafte an dr Justus-Liebig-Uniwersitet Gießen un an dr Aristotle University of Thessaloniki (AUTH) studiert. Noch dm Abschluss het si an verschiidene [[Theater]]- un Performacebrojäkt gschafft, unter anderem as Dail vum Kolläktiiv "We Ate Lobster"<ref>{{Internetquelle |url=https://www.vice.com/de/article/xdkmza/in-dieser-basler-wohnung-kannst-du-wahnsinn-besichtigen-789 |titel=Diese Basler Wohnung wurde von psychisch kranken Straftätern gestaltet |abruf=2021-05-11 |werk=vice.com}}</ref> zäem mit em Schriftsteller [[Lukas Linder]] un dr Schauspiileri [[Laura Lienhard]]. 2013 un 2020 isch si mit em Schafuuser Kultuurfeerderbryys<ref>{{Internetquelle |url=https://www.shn.ch/region/kultur/2020-07-08/kulturfoerderung-das-sind-die-preistraeger |titel=Kulturförderung: Das sind die Preisträger |abruf=2021-05-11}}</ref> un 2015 mit em Bryys fir Kultuurvermittlig kult&co vu baide Baasel uuszaichnet woore.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.pd.bs.ch/nm/2015-01-05-pd-001.html |titel=Gewinnerprojekte des Kunstvermittlungswettbewerbs kult&co 2015 stehen fest |abruf=2021-05-11}}</ref> D Neininger schafft au as TV- un Wäärbe-Reschiseeri. Me chännt si unter anderem dur d Comedy-Seerie "Güsel. Die Abfalldetektive", wu si zäme mit em Gabriel Vetter un em Jan Sulzer 2014-2015 in zwoo Stapfl umgsetzt het.<ref>{{Internetquelle |autor=Marianne van der Kooi |url=https://filmpuls.info/deborah-neininger-jan-sulzer/ |titel=Deborah Neininger und Jan Sulzer: auf Erfolgskurs mit Humor |abruf=2021-05-11}}</ref> 2018/19 het me iri Nei-Inszenierig vum Musical „Traumfrau-Mutter“ in verschiidene Stedt in dr Dytschwyz un am St. Pauli Theater z [[Hamburg]] chenne sää.<ref>{{Internetquelle |url=https://traumfrau-mutter.ch/kreativteam/ |titel=Kreativteam |werk=Traumfrau Mutter {{!}} MAAG Halle Zürich |abruf=2021-05-11 |sprache=de-CH}}</ref> D Deborah Neininger isch Kummissioonsmitgliid bi SWAN – Swiss Women’s Audiovisual Network.<ref>{{Internetquelle |autor=S. Swan |url=https://dx.doi.org/10.1037/e628622012-188 |titel=Women's Use of Violence in Intimate Relationships |datum=2005 |abruf=2021-05-11}}</ref> Syt 2021 schrybt si Kolumne fir d Wuchezytig [[Schaffhauser AZ|Schafuuser AZ]]. == Theater/Performance/Musical (Uuswaal) == * ''Traumfrau Mutter'', Musical, 2018/2019 (Reschy un Buechneibearbaitig) * ''Twenty Four'', Theaterstugg Wildwuchs Festival Basel, 2017 (Reschy)<ref>{{Internetquelle |url=https://tageswoche.ch/kultur/buehnenreifer-kontrollverlust/ |titel=Bühnenreifer Kontrollverlust |datum=2016-09-15 |abruf=2021-05-11 |werk=Tageswoche |sprache=de-CH}}</ref> * ''Komm auf meine Seite'', Performance an de Treibstoff Theatertage Baasel, 2015 (Reschy) <ref>{{Internetquelle |url=http://2015.treibstoffbasel.ch/projekte/komm-auf-meine-seite |titel=Treibstoff Theatertage Basel - Komm auf meine Seite |abruf=2021-05-11}}</ref> * ''And For The Rest'', Pooschterbrojäkt vum Chinschtler Tim Etchells z Baasel, 2015 (Interview)<ref>{{Internetquelle |url=https://timetchells.com/projects/and-for-the-rest-basel/ |titel=And For The Rest (Basel) |abruf=2021-05-11 |sprache=en-GB}}</ref> * ''Nuancen sind oft sehr wichtig, aber selten entscheidend'', Kobrodukzioon vum Hessische Landestheater Marburg, dr Hessische Theaterakademie unen Institut für Angewandte Theaterwissenschaft Gießen (Reschy, zäme mit em Ferdinand Klüsener) * ''Bekenntnisse'', Performance am Künstlerhaus Mousonturm z [[Frankfurt am Main]], 2012 (Kunzäpt un Inszenierig, zäme mit andere Chinschtler*ne)<ref>{{Internetquelle |url=https://www.mousonturm.de/events/bekenntnisse/ |titel=Künstlerhaus Mousonturm - Bekenntnisse |abruf=2021-05-11}}</ref> == Uusglääseni Filmografy == * ''Tour Retour'', Chuurzfilm, 2008 (Reschy, zäme mit em Jan Sulzer, un Draibuech)<ref>{{Internetquelle |url=http://filmstudieren.ch/tour-retour |titel=Tour Retour |abruf=2021-05-11}}</ref> * ''Güsel. Die Abfalldetektive'', Webserie SRF, 2014–2015 (Reschy) == Wäärbefilm == * ''Migros – Die Backe'', 2017 (Reschy), Brodukzioonsfiirma: Jung von Matt<ref>{{Crew united Titel|235971|Migros - Die Backe, Commercial, 2017|Abruf=2021-05-11}}</ref> * ''Sanagate – Einfach geht anders. Tanzkurs, Berndeutsch, Mathestunde'', 2017 (Reschy, Brodukzioonsfiirma: Stories AG)<ref>{{Crew united Titel|235966|Sanagate - Einfach geht anders. Tanzkurs, Berndeutsch, Mathestunde|Abruf=2021-05-11}}</ref> == Weblink == * [http://www.deborahneininger.com/ Websyte vu dr Deborah Neininger] * {{IMDb|nm12350609}} * [https://swissfilms.ch/de/person/neininger-deborah/94A78D63BDC04AD29EAC76497E8AB4FA d Deborah Neininger] uf swissfilms.ch * [https://www.srf.ch/play/tv/sendung/guesel--die-abfalldetektive?id=c611232f-11d0-0001-6221-184d1abc1d0b ''Güsel. Die Abfalldetektive''] bim SRF == Fueßnote == <references /> {{Übersetzungshinweis|1 = de |2 = Deborah_Neininger |3 = dütsch |4 = 250037825 }} {{SORTIERUNG:Neininger, Deborah}} [[Kategorie:Regisseur]] [[Kategorie:Schwiizer]] [[Kategorie:Läbigi Person]] [[Kategorie:Uf d Wält cho 1983]] [[Kategorie:Frau]] ieizjfh2ytnrpb1ek42qcx6np1mz2ih Adrian Ramsauer 0 95039 1090214 1090109 2026-11-05T20:20:12Z Regain~dewiki 123727 Beleg: Katalogiiträg vo de Dütsche ond de Schwiizerische Nationalbibliothek för vier Publikazione 1090214 wikitext text/x-wiki {{Dialekt|Ostschweizerdeutsch|Ostschwizertütsch|Appezeller Henderländer Tüütsch}} [[Datei:Adrian Ramsauer 2021.jpg|mini|Adrian Ramsauer]] '''Adrian Ramsauer''' (* [[20. Mai]] [[1959]], [[Bürgerort|Bürger]] vo [[Winterthur]] ond [[Herisau]]) isch en [[Schweiz|Schwizer]] [[Rechtsanwalt|Aawalt]], [[Politiker]] ([[Grüne Partei der Schweiz|Grüeni Schwiz]]) ond [[Autor]]. Er füert z Winterthur e Aawaltskanzlei ond isch II. Vizepresident vom Bezirksroot Winterthur.<ref>[https://zeitungsarchiv.nzz.ch/neue-zuercher-zeitung-vom-09-02-2009-seite-30.html?hint=8591637 ''Neue Zürcher Zeitung''] vom 9. Februar 2009, S. 30.</ref> (Ufsichts-, Rechtsmittel- ond grichtlichi Beschwerdeinschtanz bim Chindes- ond Erwachseneschutz). Am 28. Oktober 2024 isch er för d Amtsduur 2025 bis 2029 beschtätiget worde<ref>[https://amtsblatt.zh.ch/#!/search/publications/detail/db50fdbe-cf50-40cd-8301-3c536061023d Amtsblatt vom Kanton Züri vom 1.11.2024]</ref> == Lebeslauf == 1995 isch de Ramsauer as Mitglid vom [[Einwohnerrat|Grosse Gmendroot]] vo de Stadt Winterthur en vo de eerschte Parlamentarier i de Schwiiz gsee, wo offe zu sinere [[Homosexualität]] gschtande sind.<ref>Barbara Lukesch: ''Karriere vor Transparenz – Schwule Politiker.'' I: ''Die Weltwoche,'' 2. Januar 1997, 23.</ref> Er hed Vorstöss för d Umwelt ond d Gliichstellig iigreicht, d Fraktion mit Lüüt vo de [[Grüne Partei der Schweiz|Grüene]], de Alternative Lischte, de Demokratische Partei (spööter Die andere Partei) ond vom [[Landesring der Unabhängigen|Landesring vo de Unabhängige]] presidiert ond isch zwää Komissione vorgschtande. As LGBT-Aktivischt hed er 1996 i de ganze Schwiz of ere Plakatkampagne vo de Werbeagentur Schmid & Hostettler & Fabrikant för s Blööterliwasser Passugger gworbe – mit em Sproch «Ich will meinen Freund heiraten dürfen / Je veux pouvoir épouser mon ami / Chiedo il diritto di poter sposare mio compagno» –, ond sich för di rechtlich Gliichstellig vo gliichgschlechtleche Beziehige iigsetzt.<ref>Rolf Thalmann: ''So nicht!, umstrittene Plakate in der Schweiz 1883–2009.'' Basel 2009, ISBN 978-3-03919-130-7, S. 193.</ref> Er hed en Vorschlag usgschaffet, wie mer di gliichgschlechtleche Ehe is [[Schweizerisches Zivilgesetzbuch|Schwizerisch Zivilgsetzbuech]] chönnt itue.<ref>[https://www.e-newspaperarchives.ch/?a=d&d=NVE19971105-01.2.16.9&e=-------de-20--41--img-txIN-adrian+ramsauer-------0----- ''Le Nouvelliste'' du 5 novembre 1997, S. 8]; Valérie de Graffenried, [https://www.e-newspaperarchives.ch/?a=d&d=LLE19990626-01.2.284 ''La Liberté'' du 26 juin 1999, S. 45]</ref> Gforderet het er das scho 1992 s eerscht Mool öffentlech.<ref>Adrian Ramsauer: ''Auf, und Feuer frei zum Sturm auf die letzte Bastion!'' I: ''Die Weltwoche,'' 3. September 1992, S. 74.</ref> Of en parlamentarische Vorschtoss vo em isch di eerscht Antidiskriminierigsbeschtimmig im Schwizer Recht entschtande. S Personalstatut vo de Stadt Winterthur vom 12. April 1999 verpflichtet d Stadt, d Toleranz ond d Akzeptanz gegenöber de Mitarbeitende z fördere, wo wege de gschlechtleche Orientierig chönnted benochteiliget see.<ref>[https://winterthur.tlex.ch/app/de/texts_of_law/1.4.5-1 ''Personalstatut der Stadt Winterthur'', Art. 5]; Thomas Paul, «Winterthur auf dem Weg zu einer schwulen Modellstadt». I: ''Der Landbote,'' 14. April 1999, 13</ref> As Bezirksaawalt hed er d Aalaufschtell vo de Justiz- ond Polizeibehörde för Opfer vo homophober Gwalt z Zöri, z Zug ond z Winterthur gründet.<ref>Barbara Lukesch: ''Endlich nicht mehr schweigen.'' I: ''Die Weltwoche.'' 12. März 1999, 25 ([https://zeitungsarchiv.nzz.ch/neue-zuercher-zeitung-vom-27-03-1999-seite-48.html?hint=8617577 Thomas Felber, Arbeitsgruppe gegen antihomosexuelle Gewalt, Neue Zürcher Zeitung vom 27./28. März 1999, 48])</ref> En Strofverfahre wege sexuelle Handlige mit Chend, wo ohni gnüegende Tatpfedacht gege en gfüet wode isch, isch iigschtellt wode, ond s Obergrecht vom Kanton Zöri hed de Ramsauer rehabilitiert.<ref>Ernst Meyer: ''Obergericht rehabilitiert Adrian Ramsauer.'' I: ''[[Neue Zürcher Zeitung]].'' 9. November 2002 ([https://www.nzz.ch/article8IGBK-1.438075 nzz.ch], abgrüeft am 26. Septämber 2019).</ref> 2004 hed er im sogenannte «Zentnerprojekt» öppe 50 Kilo abgnoo.<ref>«Abgespeckt: Adrian Ramsauer, Winterthurs profiliertester Grüne hat sich gewandelt», Martin Gmür, ''Tages-Anzeiger'', 21. Januar 2005, 21; Peter Fritsche, ''Der Landbote'', 22. Januar 2005, 13</ref> 1982 hed er onder anderem em Kant sini ''Metaphysik der Sitten'' för di Schwiizerischi Bibliothek för Blindi, Seh- ond Lesebehindereti of Band glese.<ref>[https://online.sbs.ch/iguana/www.main.cls?surl=search&p=*#recordId=1.23130 Katalogiitrag vo de SBS], abgrüeft am 2. November 2026.</ref> 1984 isch er Noochrichtespreche vo de eerschte Stond bim Radio Eulach (hüt Radio Top) gsee.<ref>''Hosenlupf, Eklat und kiloweise Gipfeli.'' I: ''Der Landbote,'' 2. August 2007, S. 13.</ref> Nebet Artikel i Büecher ond Ziitschrifte, juristische ond politische Schrefte, Satire – onder anderem för d Winterthurer Wandzeitung<ref>{{Internetquelle |url=https://www.wandzeitung.ch/kontakt.php?tid=29 |titel=Kontakt zur Wandzeitung |abruf=2023-11-03 |archiv-url=http://web.archive.org/web/20160129210554/http://www.wandzeitung.ch:80/kontakt.php?tid=29 |archiv-datum=2016-01-29 |offline=ja}}</ref> – ond Kabarettprogramm<ref>''… Adrian Ramsauer, der den Wahlkampf der Grünen mit seinem Kabarettprogramm «Schwubarett» belebt.'' I: ''[[Neue Zürcher Zeitung]].'' 26. August 1999, 45 ([https://zeitungsarchiv.nzz.ch/neue-zuercher-zeitung-vom-26-08-1999-seite-45.html?hint=8591423 zeitungsarchiv.nzz.ch], abgrüeft am 26. Septämber 2019).</ref> get de Ramsauer Büecher öber d Iisebahgschicht use. 1984 isch er en vo de eerschte Laie-Zogfüerer gsee, wo d [[Schweizerische Bundesbahnen|Schwiizerische Bundesbahne SBB]] zueglo hend,<ref>{{Internetquelle |url=https://dvzo.ch/dvzo-super-8-film-aus-den-80ern/ |titel=DVZO Super 8 Film aus den 80ern - DVZO |sprache=de-DE |abruf=2026-10-11}}</ref> ond hüt isch er Fahrdienstleiter<ref>{{Internetquelle |url=https://www.telezueri.ch/zuerinews/uerikon-bauma-bahn-nostalgiefahrt-rund-um-den-bachtel-165723638/ |titel=Kurzinterview Transportleitung Bahnhof Bäretswil anlässlich Jubiläum 125 Jahre Uerikon-Bauma-Bahn |sprache=gsw |abruf=2026-10-11}}</ref> bim Dampfbahn-Verein Zürcher Oberland. == Publikazione (Uswahl) == * mit em [[Hans-Peter Bärtschi]] ond em Jürg Hauswirth: ''Die Bodenseebahn.'' Luzärn 2005, ISBN 3-907014-18-9.<ref>[https://d-nb.info/980536391 Katalogiitrag vo de Dütsche Nationalbibliothek], abgrüeft am 28. Oktober 2026. Lueg au de [https://nb-helveticat.primo.exlibrisgroup.com/discovery/fulldisplay?docid=alma991002673659703976&context=L&vid=41SNL_51_INST:helveticall Iitrag im Katalog vo de Schwiizerische Nationalbibliothek (Helveticat)].</ref> * mit de Katja Ammann: ''Rechtstipps für gleichgeschlechtliche Paare.'' 6. Uflaag, Bärn 2005. * mit de Gertrud Müller: ''Rechtstips für die gleichgeschlechtliche Partnerschaft.'' 3., unveränderti Uflaag, Pink-Cross-Verlag, Bärn 1995.<ref>[https://d-nb.info/960048022 Katalogiitrag vo de Dütsche Nationalbibliothek], abgrüeft am 28. Oktober 2026. Lueg au de [https://nb-helveticat.primo.exlibrisgroup.com/discovery/fulldisplay?docid=alma991002314099703976&context=L&vid=41SNL_51_INST:helveticall Iitrag im Katalog vo de Schwiizerische Nationalbibliothek (Helveticat)].</ref> * mit em Michael Töngi ond em Martin Abele: ''Grün heisst auch gleichberechtigt gleichgeschlechtlich.'' Züri 1995 ([https://www.michael-toengi.ch/2021/08/18/das-kaleidoskop-40-jahre-schwuler-erfahrungen/ Titelbild vo de Broschüre]). * mit em Bruno Homberger ond em Mathias Rosskopf: ''Ungewöhnliche Geschichten um ein ungewöhnliches Projekt. 25 Jahre Dampfbahn-Verein Zürcher Oberland.'' Wetzikon 1994, ISBN 3-85981-169-X.<ref>[https://nb-helveticat.primo.exlibrisgroup.com/discovery/fulldisplay?docid=alma991000752469703976&context=L&vid=41SNL_51_INST:helveticall Katalogiitrag vo de Schwiizerische Nationalbibliothek (Helveticat)], abgrüeft am 28. Oktober 2026.</ref> * ''Zehn aktuelle Grundrechtsthesen.'' I: Rüdiger Lautmann, Martin Winter u.&nbsp;a.: ''Dokumentation des 2. Symposiums Homosexualität Aids und Menschenrechte in memoriam Siegfried Dunde.'' Köln 1993. * ''Grundrechtsentwicklung in der Schweiz in bezug auf Homosexualität und Aids.'' I: ''Schriftenreihe Koordinationsstelle für Homosexualität und Wissenschaft.'' Züri 1993 ([https://swisscovery.slsp.ch/discovery/fulldisplay?docid=alma991120804719705501&context=L&vid=41SLSP_NETWORK:VU1_UNION&lang=de&search_scope=DN_and_CI&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=41SLSP_NETWORK&query=any,contains,ramsauer%20grundrechtsentwicklung&offset=0 swisscovery]). * mit em Hans Baumgartner: ''125 Jahre Thurtallinie.'' Frauefeld 1980 ([https://fotostiftung.zetcom.net/de/artists/artist/1198/ fotostiftung.ch]).<ref>[https://d-nb.info/941975827 Katalogiitrag vo de Dütsche Nationalbibliothek], abgrüeft am 28. Oktober 2026. Lueg au de [https://nb-helveticat.primo.exlibrisgroup.com/discovery/fulldisplay?docid=alma991009181829703976&context=L&vid=41SNL_51_INST:helveticall Iitrag im Katalog vo de Schwiizerische Nationalbibliothek (Helveticat)].</ref> == Literatur == * ''Gleichstellung für homosexuelle Paare.'' I: ''Thuner Tagblatt.'' 5. November 1997, S. 3 ([https://www.e-newspaperarchives.ch/?a=d&d=TTB19971105-01.2.16.5&srpos=11&e=-------de-20--1--img-txIN-adrian+ramsauer-------0----- Digitalisat] uf e-newspaperarchives.ch). == Weblink == * [https://ramses.ch/ Websiite vom Adrian Ramsauer] * [https://www.zh.ch/de/direktion-der-justiz-und-des-innern/statthalteraemter-bezirksratskanzleien/bezirk-winterthur.html Adrian Ramsauer] uf de Websiite vo de Justizdirektion vom Kanton Züri * [https://parlament.winterthur.ch/behoerdenmitglieder/286585 Adrian Ramsauer] uf de Websiite vom Grosse Gmendroot vo de Stadt Winterthur * [https://www.emuseum.ch/en/objects/24244/adrian-ramsauer-gemeinderat---ich-will-meinen-freund-hei?ctx=00dca6a0-2c15-40b6-9dfa-3b072be62504&idx=26 Adrian Ramsauer] i de Sammlig vom Museum für Gestaltung z Züri * [https://www.aphorismen.de/suche?f_autor=11815_Adrian+Ramsauer/ Aphoristiker uf aphorismen.de] == Einzelnoochwiis == <references /> {{Normdaten}} {{Übersetzungshinweis|1 = de|2 = Adrian_Ramsauer|3 = dütsch |4 = 271255580}} {{SORTIERUNG:Ramsauer, Adrian}} [[Kategorie:Rächtsawalt]] [[Kategorie:Gmeindspolitiker]] [[Kategorie:GPS-Mitgliid]] [[Kategorie:Autor]] [[Kategorie:LGBT-Aktivischt]] [[Kategorie:Schwiizer]] [[Kategorie:Läbigi Person]] [[Kategorie:Maa]] 4adnx49aetwdf6gitskl15jp3uezhzp Hubert Aiwanger 0 95116 1090200 1090194 2026-11-05T14:46:06Z Holder 491 Verschidnigs entlinkt 1090200 wikitext text/x-wiki [[Datei:2023-05-23-Hubert Aiwanger-Maischberger-6164.jpg|mini|dr Hubert Aiwanger (2023) [[Datei:Unterschrift Hubert Aiwanger deutscher Politiker.png|rahmenlos|zentriert|klasse=notpageimage skin-invert-image|Unterschrift vum Hubert Aiwanger dytsche Bolitiker]]]] Dr '''Hubert Aiwanger''' (*&nbsp;[[26. Januar|26.Jänner]] [[1971]] z Ergoldsbach; †&nbsp;[[4. November|4. Noväber]] [[2026]] z [[Berlin]]) isch e [[Deutschland|dytsche]] [[Politiker|Bolitiker]] ([[Freie Wähler (Partei)|Freii Weeler]]) gsii. Är isch vu 2018 bis zue sym Dood stellverdrättende [[Bayern|bayerische]] [[Ministerpräsident|Minischterbresidänt]] un Staatsminischter fir Wiirtschaft, Landesentwicklig un Energy gsii. Är isch Bundes- un bayerische Landesvorsitzer vu de [[Freie Wähler (Partei)|Freie Weeler]] un vu 2008 bis 2018 au Frakzioonsvoorsitzer im Bayerische [[Landtag|Landdaag]] gsii. Ab 2008 isch er Mitgliid vum Bayerische Landdaag gsii. Sy Waalchrais isch Niiderbayern gsii, sy Stimmchrais Landshuat, wun er bi dr Landdaagswaal 2023 zum eerschte Mool diräkt het chenne gwinne. == Lääbe == === Familie un Beruef === Dr Hubert Aiwanger isch e Suun vun eme [[Landwirt|Buur gsii]]. Är isch mit eme ai Joor eltere Brueder un ere zee Joor jingere Schweschter <ref>{{Internetquelle |autor=Thomas Sabin |url=https://www.focus.de/politik/deutschland/wirbel-um-kz-flugblatt_id_203053704.html |titel=Sitzenbleiber, Jäger, Waffenhändler - so tickt Aiwangers Bruder Helmut |werk=focus.de |datum=2023-08-31 |abruf=2023-08-31}}</ref> z Rahstorf (bis 1978 zue dr Gmai Inkofen, syterhäär zue dr Stadt Rottenburg an der Laaber) ufgwagse un het syterhäär deert gläbt. In syre Juuged isch dr Aiwanger Voorsitzer vu dr Kadoolische Landjuugedbeweegig gsii.<ref>Patricia Hofmann: Den Egoismus endlich begraben. In: Münchner Kirchenzeitung, 17. Dezämber 2016</ref> Noch em [[Abitur|Abituur]] am Burkhart-Gimnaasium z Mallersdorf-Pfaffenberg anne 1990 un em Grundweerdienscht het dr Aiwanger vu 1991 bis 1995 mit eme Stipändium vu dr CSU-nooche Hanns-Seidel-Stiftig an dr Fachhoochschuel Weihenstephan Landwiirtschaft studiert un as Diploom-Agraaringenieur (FH) abgschlosse.Är het zäme mit syne Eltere uf em Hoof mit Milchvii un Zuuchtsöue buurt.<ref>{{cite web|url=https://www.deutschlandfunk.de/angriff-auf-das-csu-imperium.724.de.html?dram:article_id=99208|title=Angriff auf das CSU-Imperium|publisher=Deutschlandfunk|date=2008-08-20|accessdate=2017-02-14}}</ref> Dr Aiwanger isch [[Römisch-katholische Kirche|reemisch-kadoolisch]] gsii.<ref name=":0">{{Internetquelle |url=https://www.bayern.landtag.de/abgeordnete/abgeordnete-von-a-z/profil/hubert-aiwanger/ |titel=Bayerischer Landtag: Abgeordnetenprofil Hubert Aiwanger |hrsg=Bayerischer Landtag |abruf=2024-10-23}}</ref> Är isch mit dr [[Tanja Schweiger]] liiert gsii, nodäm si baidi fir di Freie Weeeler 2008 in dr bayerisch Landdaag gwqeelt woore sin.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.mittelbayerische.de/nachrichten/bayern/aiwanger-und-schweiger-sind-ein-paar-11313611 |titel=Aiwanger und Schweiger sind ein Paar |werk=Mittelbayerische Zeitung |datum=2012-04-17 |abruf=2026-11-04}}</ref> Us dääre Partnerschaft sin zwee Siin fiirigange (*&nbsp;2012, *&nbsp;2016).<ref>{{Internetquelle |url=https://www.sueddeutsche.de/bayern/nachwuchs-zweiter-sohn-fuer-aiwanger-1.3210577 |titel=Nachwuchs: Zweiter Sohn für Aiwanger |werk=Süddeutsche Zeitung |datum=2016-10-17 |abruf=2026-11-04}}</ref> Am 4. Novämber 2026 isch dr Aiwanger im Hotel „Neuer Fritz“ z Berlin-Mitte doot ufgfunde woore.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.tagesschau.de/eilmeldung/eilmeldung-9608.html |titel=Bayerns Wirtschaftsminister Hubert Aiwanger ist tot |werk=tagesschau.de |datum=2026-11-04 |sprache=de |abruf=2026-11-04}}</ref> === Kummenaalbolitik === [[Datei:2016-02-02 BYL Aktuelle Stunde 0262.JPG|mini|dr Aiwanger im Bayerische Landdaag (2016)]] Dr Aiwanger het si 2001 de Freie Weeler aagschlosse un bi de Kummenaalwaale 2002 fir dr Stadtroot vu Rottenburg an der Laaber kandidiert. Är isch Oortsvoorsitzer vu Rottenburg woore, isch ab Novämber 2004 Chraisvoorsitzer z [[Landshut|Landshuat]] gsii un e chuurzi Amtszy eerschte Beziirksvoorsitzer z Niiderbayern. Uf dr Delegierteversammlig vu de [[Landesvereinigung Freie Wähler Bayern|Freie Weeler z Bayern]] am 25.&nbsp;Meerz 2006 z Garching isch dr Aiwanger zum Voorsitzer vum ''Landesverband der Freien Wähler in Bayern e.&nbsp;V.'' un dr Weelergruppe ''Freie Wähler Bayern e.&nbsp;V.'', wu scho ne baarmool bi Landdaagswaale mitgmacht ghaa het, gweelt woore. Nodäm di bishäärige Voorsitzer nimi kandidiert hän, het er in ere Stichwaal mit 340 zue 322 Stimme gwunne un het doodemit d Noofolg vum langjeerige Voorsitzer Armin Grein aadrätte. Dr Aiwanger het ab Meerz 2008 as Stadtroot z Rottenburg an der Laaber un Chraisdaagsmitgliid z Landshuat amtiert. === Landes- un Bundesbolitik === Sy bis deert greescht bolitisch Erfolg het dr Aiwanger bi dr Landdaagswaal am 28.&nbsp;Septämber 2008 ghaa, wun er mit de Freie Weeler mit 10,2 % zum eerschte Mool in [[Bayerischer Landtag|Bayerische Landdaag]] gweelt wooren isch iber e Mandaat im Waalchrais Niiderbayern errang. Am 3.&nbsp;Oktoober 2008 isch er zum Frakzioonsvoorsitzer gweelt woore. Em Aiwanger sy Zyyl, di Freie Weeler ins Europabarlemänt z fiere isch, 2009 an de sällemool no bruuchte<ref>{{Internetquelle |url=https://www.bundesverfassungsgericht.de/pressemitteilungen/bvg11-070.html |titel=Pressemitteilung des Bundesverfassungsgerichts, Nr. 70/2011 |werk=bundesverfassungsgericht.de |abruf=2025-01-28}}</ref> und 2014 abgeschafften<ref>{{Internetquelle |url=https://www.tagesschau.de/inland/drei-prozent-huerde102.html |titel=Karlsruhe kippt Drei-Prozent-Hürde |werk=tagesschau.de |abruf=2025-01-28}}</ref>) Fimfbrozänthuurd gschyteret. Am 20.&nbsp;Februar 2010 isch z [[Münster]] d [[Freie Wähler (Partei)|Bundesvereinigung Freie Wähler]] as Bartei grindet woore, dr Aiwanger isch zum Grindigsvoorsitzer gweelt woore. Bis Ändi Jänner 2012 isch di bayerisch Weelergruppe as neii Landesvereinigung Bayern in d Bundespartei integriert woore.<ref>{{Literatur |Autor=Landesvereinigung FREIE WÄHLER Bayern e. V. |Titel=Satzung der Landesvereinigung FREIE WÄHLER Bayern e. V. |Ort=Berngau |Datum=2011-10-22}}</ref> Bi de Voorstandswaale vum Bundesverband vu de Freie Weeler z Berlin am 27.&nbsp;Meerz 2010 isch dr Aiwanger au zum neie Bundesvoorsitzer vum Weelergruppe-Verband gweelt woore. Wie uf Landeseebeni isch er au in däm Amt Noofolger vum Armin Grein woore. == Weblink == {{Commonscat|audio=0|video=1}} * {{Landtag Bayern|hubert-aiwanger}} * {{Abgeordnetenwatch|hubert_aiwanger-1480-77984}} == Fueßnote == <references responsive /> {{Normdaten}} {{Übersetzungshinweis|1 = de |2 = Hubert_Aiwanger|3 = dütsch|4 = 271899151}} {{SORTIERUNG:Aiwanger, Hubert}} [[Kategorie:Minischter vu Bayern]] [[Kategorie:FW-Mitglid]] [[Kategorie:Bolitiker (Bayern)]] [[Kategorie:Dütsche]] [[Kategorie:Uf d Wält cho 1971]] [[Kategorie:Gstorbe 2026]] [[Kategorie:Maa]] 1wgneoaz4jqak1p67djoks71ift6dyk 1090201 1090200 2026-11-05T14:46:41Z Holder 491 1090201 wikitext text/x-wiki [[Datei:2023-05-23-Hubert Aiwanger-Maischberger-6164.jpg|mini|dr Hubert Aiwanger (2023) [[Datei:Unterschrift Hubert Aiwanger deutscher Politiker.png|rahmenlos|zentriert|klasse=notpageimage skin-invert-image|Unterschrift vum Hubert Aiwanger dytsche Bolitiker]]]] Dr '''Hubert Aiwanger''' (*&nbsp;[[26. Januar|26.Jänner]] [[1971]] z Ergoldsbach; †&nbsp;[[4. November|4. Noväber]] [[2026]] z [[Berlin]]) isch e [[Deutschland|dytsche]] [[Politiker|Bolitiker]] (Freii Weeler) gsii. Är isch vu 2018 bis zue sym Dood stellverdrättende [[Bayern|bayerische]] [[Ministerpräsident|Minischterbresidänt]] un Staatsminischter fir Wiirtschaft, Landesentwicklig un Energy gsii. Är isch Bundes- un bayerische Landesvorsitzer vu de Freie Weeler un vu 2008 bis 2018 au Frakzioonsvoorsitzer im Bayerische [[Landtag|Landdaag]] gsii. Ab 2008 isch er Mitgliid vum Bayerische Landdaag gsii. Sy Waalchrais isch Niiderbayern gsii, sy Stimmchrais Landshuat, wun er bi dr Landdaagswaal 2023 zum eerschte Mool diräkt het chenne gwinne. == Lääbe == === Familie un Beruef === Dr Hubert Aiwanger isch e Suun vun eme [[Landwirt|Buur gsii]]. Är isch mit eme ai Joor eltere Brueder un ere zee Joor jingere Schweschter <ref>{{Internetquelle |autor=Thomas Sabin |url=https://www.focus.de/politik/deutschland/wirbel-um-kz-flugblatt_id_203053704.html |titel=Sitzenbleiber, Jäger, Waffenhändler - so tickt Aiwangers Bruder Helmut |werk=focus.de |datum=2023-08-31 |abruf=2023-08-31}}</ref> z Rahstorf (bis 1978 zue dr Gmai Inkofen, syterhäär zue dr Stadt Rottenburg an der Laaber) ufgwagse un het syterhäär deert gläbt. In syre Juuged isch dr Aiwanger Voorsitzer vu dr Kadoolische Landjuugedbeweegig gsii.<ref>Patricia Hofmann: Den Egoismus endlich begraben. In: Münchner Kirchenzeitung, 17. Dezämber 2016</ref> Noch em [[Abitur|Abituur]] am Burkhart-Gimnaasium z Mallersdorf-Pfaffenberg anne 1990 un em Grundweerdienscht het dr Aiwanger vu 1991 bis 1995 mit eme Stipändium vu dr CSU-nooche Hanns-Seidel-Stiftig an dr Fachhoochschuel Weihenstephan Landwiirtschaft studiert un as Diploom-Agraaringenieur (FH) abgschlosse.Är het zäme mit syne Eltere uf em Hoof mit Milchvii un Zuuchtsöue buurt.<ref>{{cite web|url=https://www.deutschlandfunk.de/angriff-auf-das-csu-imperium.724.de.html?dram:article_id=99208|title=Angriff auf das CSU-Imperium|publisher=Deutschlandfunk|date=2008-08-20|accessdate=2017-02-14}}</ref> Dr Aiwanger isch [[Römisch-katholische Kirche|reemisch-kadoolisch]] gsii.<ref name=":0">{{Internetquelle |url=https://www.bayern.landtag.de/abgeordnete/abgeordnete-von-a-z/profil/hubert-aiwanger/ |titel=Bayerischer Landtag: Abgeordnetenprofil Hubert Aiwanger |hrsg=Bayerischer Landtag |abruf=2024-10-23}}</ref> Är isch mit dr [[Tanja Schweiger]] liiert gsii, nodäm si baidi fir di Freie Weeeler 2008 in dr bayerisch Landdaag gwqeelt woore sin.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.mittelbayerische.de/nachrichten/bayern/aiwanger-und-schweiger-sind-ein-paar-11313611 |titel=Aiwanger und Schweiger sind ein Paar |werk=Mittelbayerische Zeitung |datum=2012-04-17 |abruf=2026-11-04}}</ref> Us dääre Partnerschaft sin zwee Siin fiirigange (*&nbsp;2012, *&nbsp;2016).<ref>{{Internetquelle |url=https://www.sueddeutsche.de/bayern/nachwuchs-zweiter-sohn-fuer-aiwanger-1.3210577 |titel=Nachwuchs: Zweiter Sohn für Aiwanger |werk=Süddeutsche Zeitung |datum=2016-10-17 |abruf=2026-11-04}}</ref> Am 4. Novämber 2026 isch dr Aiwanger im Hotel „Neuer Fritz“ z Berlin-Mitte doot ufgfunde woore.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.tagesschau.de/eilmeldung/eilmeldung-9608.html |titel=Bayerns Wirtschaftsminister Hubert Aiwanger ist tot |werk=tagesschau.de |datum=2026-11-04 |sprache=de |abruf=2026-11-04}}</ref> === Kummenaalbolitik === [[Datei:2016-02-02 BYL Aktuelle Stunde 0262.JPG|mini|dr Aiwanger im Bayerische Landdaag (2016)]] Dr Aiwanger het si 2001 de Freie Weeler aagschlosse un bi de Kummenaalwaale 2002 fir dr Stadtroot vu Rottenburg an der Laaber kandidiert. Är isch Oortsvoorsitzer vu Rottenburg woore, isch ab Novämber 2004 Chraisvoorsitzer z [[Landshut|Landshuat]] gsii un e chuurzi Amtszy eerschte Beziirksvoorsitzer z Niiderbayern. Uf dr Delegierteversammlig vu de [[Landesvereinigung Freie Wähler Bayern|Freie Weeler z Bayern]] am 25.&nbsp;Meerz 2006 z Garching isch dr Aiwanger zum Voorsitzer vum ''Landesverband der Freien Wähler in Bayern e.&nbsp;V.'' un dr Weelergruppe ''Freie Wähler Bayern e.&nbsp;V.'', wu scho ne baarmool bi Landdaagswaale mitgmacht ghaa het, gweelt woore. Nodäm di bishäärige Voorsitzer nimi kandidiert hän, het er in ere Stichwaal mit 340 zue 322 Stimme gwunne un het doodemit d Noofolg vum langjeerige Voorsitzer Armin Grein aadrätte. Dr Aiwanger het ab Meerz 2008 as Stadtroot z Rottenburg an der Laaber un Chraisdaagsmitgliid z Landshuat amtiert. === Landes- un Bundesbolitik === Sy bis deert greescht bolitisch Erfolg het dr Aiwanger bi dr Landdaagswaal am 28.&nbsp;Septämber 2008 ghaa, wun er mit de Freie Weeler mit 10,2 % zum eerschte Mool in [[Bayerischer Landtag|Bayerische Landdaag]] gweelt wooren isch iber e Mandaat im Waalchrais Niiderbayern errang. Am 3.&nbsp;Oktoober 2008 isch er zum Frakzioonsvoorsitzer gweelt woore. Em Aiwanger sy Zyyl, di Freie Weeler ins Europabarlemänt z fiere isch, 2009 an de sällemool no bruuchte<ref>{{Internetquelle |url=https://www.bundesverfassungsgericht.de/pressemitteilungen/bvg11-070.html |titel=Pressemitteilung des Bundesverfassungsgerichts, Nr. 70/2011 |werk=bundesverfassungsgericht.de |abruf=2025-01-28}}</ref> und 2014 abgeschafften<ref>{{Internetquelle |url=https://www.tagesschau.de/inland/drei-prozent-huerde102.html |titel=Karlsruhe kippt Drei-Prozent-Hürde |werk=tagesschau.de |abruf=2025-01-28}}</ref>) Fimfbrozänthuurd gschyteret. Am 20.&nbsp;Februar 2010 isch z [[Münster]] d [[Freie Wähler (Partei)|Bundesvereinigung Freie Wähler]] as Bartei grindet woore, dr Aiwanger isch zum Grindigsvoorsitzer gweelt woore. Bis Ändi Jänner 2012 isch di bayerisch Weelergruppe as neii Landesvereinigung Bayern in d Bundespartei integriert woore.<ref>{{Literatur |Autor=Landesvereinigung FREIE WÄHLER Bayern e. V. |Titel=Satzung der Landesvereinigung FREIE WÄHLER Bayern e. V. |Ort=Berngau |Datum=2011-10-22}}</ref> Bi de Voorstandswaale vum Bundesverband vu de Freie Weeler z Berlin am 27.&nbsp;Meerz 2010 isch dr Aiwanger au zum neie Bundesvoorsitzer vum Weelergruppe-Verband gweelt woore. Wie uf Landeseebeni isch er au in däm Amt Noofolger vum Armin Grein woore. == Weblink == {{Commonscat|audio=0|video=1}} * {{Landtag Bayern|hubert-aiwanger}} * {{Abgeordnetenwatch|hubert_aiwanger-1480-77984}} == Fueßnote == <references responsive /> {{Normdaten}} {{Übersetzungshinweis|1 = de |2 = Hubert_Aiwanger|3 = dütsch|4 = 271899151}} {{SORTIERUNG:Aiwanger, Hubert}} [[Kategorie:Minischter vu Bayern]] [[Kategorie:FW-Mitglid]] [[Kategorie:Bolitiker (Bayern)]] [[Kategorie:Dütsche]] [[Kategorie:Uf d Wält cho 1971]] [[Kategorie:Gstorbe 2026]] [[Kategorie:Maa]] 8gym3a67aetto6ycoh12yd7a2ffbqau 1090202 1090201 2026-11-05T14:55:46Z Holder 491 1090202 wikitext text/x-wiki [[Datei:2023-05-23-Hubert Aiwanger-Maischberger-6164.jpg|mini|dr Hubert Aiwanger (2023) [[Datei:Unterschrift Hubert Aiwanger deutscher Politiker.png|rahmenlos|zentriert|klasse=notpageimage skin-invert-image|Unterschrift vum Hubert Aiwanger dytsche Bolitiker]]]] Dr '''Hubert Aiwanger''' (*&nbsp;[[26. Januar|26.Jänner]] [[1971]] z Ergoldsbach; †&nbsp;[[4. November|4. Noväber]] [[2026]] z [[Berlin]]) isch e [[Deutschland|dytsche]] [[Politiker|Bolitiker]] (Freii Weeler) gsii. Är isch vu 2018 bis zue sym Dood stellverdrättende [[Bayern|bayerische]] [[Ministerpräsident|Minischterbresidänt]] un Staatsminischter fir Wiirtschaft, Landesentwicklig un Energy gsii. Är isch Bundes- un bayerische Landesvorsitzer vu de Freie Weeler un vu 2008 bis 2018 au Frakzioonsvoorsitzer im Bayerische [[Landtag|Landdaag]] gsii. Ab 2008 isch er Mitgliid vum Bayerische Landdaag gsii. Sy Waalchrais isch Niiderbayern gsii, sy Stimmchrais Landshuat, wun er bi dr Landdaagswaal 2023 zum eerschte Mool diräkt het chenne gwinne. == Lääbe == === Familie un Beruef === Dr Hubert Aiwanger isch e Suun vun eme [[Landwirt|Buur gsii]]. Är isch mit eme ai Joor eltere Brueder un ere zee Joor jingere Schweschter <ref>{{Internetquelle |autor=Thomas Sabin |url=https://www.focus.de/politik/deutschland/wirbel-um-kz-flugblatt_id_203053704.html |titel=Sitzenbleiber, Jäger, Waffenhändler - so tickt Aiwangers Bruder Helmut |werk=focus.de |datum=2023-08-31 |abruf=2023-08-31}}</ref> z Rahstorf (bis 1978 zue dr Gmai Inkofen, syterhäär zue dr Stadt Rottenburg an der Laaber) ufgwagse un het syterhäär deert gläbt. In syre Juuged isch dr Aiwanger Voorsitzer vu dr Kadoolische Landjuugedbeweegig gsii.<ref>Patricia Hofmann: Den Egoismus endlich begraben. In: Münchner Kirchenzeitung, 17. Dezämber 2016</ref> Noch em [[Abitur|Abituur]] am Burkhart-Gimnaasium z Mallersdorf-Pfaffenberg anne 1990 un em Grundweerdienscht het dr Aiwanger vu 1991 bis 1995 mit eme Stipändium vu dr CSU-nooche Hanns-Seidel-Stiftig an dr Fachhoochschuel Weihenstephan Landwiirtschaft studiert un as Diploom-Agraaringenieur (FH) abgschlosse.Är het zäme mit syne Eltere uf em Hoof mit Milchvii un Zuuchtsöue buurt.<ref>{{cite web|url=https://www.deutschlandfunk.de/angriff-auf-das-csu-imperium.724.de.html?dram:article_id=99208|title=Angriff auf das CSU-Imperium|publisher=Deutschlandfunk|date=2008-08-20|accessdate=2017-02-14}}</ref> Dr Aiwanger isch [[Römisch-katholische Kirche|reemisch-kadoolisch]] gsii.<ref name=":0">{{Internetquelle |url=https://www.bayern.landtag.de/abgeordnete/abgeordnete-von-a-z/profil/hubert-aiwanger/ |titel=Bayerischer Landtag: Abgeordnetenprofil Hubert Aiwanger |hrsg=Bayerischer Landtag |abruf=2024-10-23}}</ref> Är isch mit dr [[Tanja Schweiger]] liiert gsii, nodäm si baidi fir di Freie Weeeler 2008 in dr bayerisch Landdaag gwqeelt woore sin.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.mittelbayerische.de/nachrichten/bayern/aiwanger-und-schweiger-sind-ein-paar-11313611 |titel=Aiwanger und Schweiger sind ein Paar |werk=Mittelbayerische Zeitung |datum=2012-04-17 |abruf=2026-11-04}}</ref> Us dääre Partnerschaft sin zwee Siin fiirigange (*&nbsp;2012, *&nbsp;2016).<ref>{{Internetquelle |url=https://www.sueddeutsche.de/bayern/nachwuchs-zweiter-sohn-fuer-aiwanger-1.3210577 |titel=Nachwuchs: Zweiter Sohn für Aiwanger |werk=Süddeutsche Zeitung |datum=2016-10-17 |abruf=2026-11-04}}</ref> Am 4. Novämber 2026 isch dr Aiwanger im Hotel „Neuer Fritz“ z Berlin-Mitte doot ufgfunde woore.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.tagesschau.de/eilmeldung/eilmeldung-9608.html |titel=Bayerns Wirtschaftsminister Hubert Aiwanger ist tot |werk=tagesschau.de |datum=2026-11-04 |sprache=de |abruf=2026-11-04}}</ref> === Kummenaalbolitik === [[Datei:2016-02-02 BYL Aktuelle Stunde 0262.JPG|mini|dr Aiwanger im Bayerische Landdaag (2016)]] Dr Aiwanger het si 2001 de Freie Weeler aagschlosse un bi de Kummenaalwaale 2002 fir dr Stadtroot vu Rottenburg an der Laaber kandidiert. Är isch Oortsvoorsitzer vu Rottenburg woore, isch ab Novämber 2004 Chraisvoorsitzer z [[Landshut|Landshuat]] gsii un e chuurzi Amtszy eerschte Beziirksvoorsitzer z Niiderbayern. Uf dr Delegierteversammlig vu de [[Landesvereinigung Freie Wähler Bayern|Freie Weeler z Bayern]] am 25.&nbsp;Meerz 2006 z Garching isch dr Aiwanger zum Voorsitzer vum ''Landesverband der Freien Wähler in Bayern e.&nbsp;V.'' un dr Weelergruppe ''Freie Wähler Bayern e.&nbsp;V.'', wu scho ne baarmool bi Landdaagswaale mitgmacht ghaa het, gweelt woore. Nodäm di bishäärige Voorsitzer nimi kandidiert hän, het er in ere Stichwaal mit 340 zue 322 Stimme gwunne un het doodemit d Noofolg vum langjeerige Voorsitzer Armin Grein aadrätte. Dr Aiwanger het ab Meerz 2008 as Stadtroot z Rottenburg an der Laaber un Chraisdaagsmitgliid z Landshuat amtiert. === Landes- un Bundesbolitik === Sy bis deert greescht bolitisch Erfolg het dr Aiwanger bi dr Landdaagswaal am 28.&nbsp;Septämber 2008 ghaa, wun er mit de Freie Weeler mit 10,2 % zum eerschte Mool in [[Bayerischer Landtag|Bayerische Landdaag]] gweelt wooren isch iber e Mandaat im Waalchrais Niiderbayern errang. Am 3.&nbsp;Oktoober 2008 isch er zum Frakzioonsvoorsitzer gweelt woore. Em Aiwanger sy Zyyl, di Freie Weeler ins Europabarlemänt z fiere isch, 2009 an de sällemool no bruuchte<ref>{{Internetquelle |url=https://www.bundesverfassungsgericht.de/pressemitteilungen/bvg11-070.html |titel=Pressemitteilung des Bundesverfassungsgerichts, Nr. 70/2011 |werk=bundesverfassungsgericht.de |abruf=2025-01-28}}</ref> und 2014 abgeschafften<ref>{{Internetquelle |url=https://www.tagesschau.de/inland/drei-prozent-huerde102.html |titel=Karlsruhe kippt Drei-Prozent-Hürde |werk=tagesschau.de |abruf=2025-01-28}}</ref>) Fimfbrozänthuurd gschyteret. Am 20.&nbsp;Februar 2010 isch z [[Münster]] d [[Freie Wähler (Partei)|Bundesvereinigung Freie Wähler]] as Bartei grindet woore, dr Aiwanger isch zum Grindigsvoorsitzer gweelt woore. Bis Ändi Jänner 2012 isch di bayerisch Weelergruppe as neii Landesvereinigung Bayern in d Bundespartei integriert woore.<ref>{{Literatur |Autor=Landesvereinigung FREIE WÄHLER Bayern e. V. |Titel=Satzung der Landesvereinigung FREIE WÄHLER Bayern e. V. |Ort=Berngau |Datum=2011-10-22}}</ref> Bi de Voorstandswaale vum Bundesverband vu de Freie Weeler z Berlin am 27.&nbsp;Meerz 2010 isch dr Aiwanger au zum neie Bundesvoorsitzer vum Weelergruppe-Verband gweelt woore. Wie uf Landeseebeni isch er au in däm Amt Noofolger vum Armin Grein woore. Am 13. Oktoober 2012 isch er as Spitzekandidaat vu de Freie Weeler zn Bayern fir di deertig Landdaagswaal nominiert woore.<ref>Klares Votum für Aiwanger, Mittelbayerische Zeitung, 13. Oktoober 2012</ref> Är het fir dr Stimmchrais Landshuat kandidiert, het d Lischt vu Niiderbayern mit rund 58.000&nbsp;Gsamtstimme aagfiert un isch im Septämber 2013 zum zwaite Mool in Landdaag yyzooge. Bi dr Landdaagswaal am 14.&nbsp;Oktober 2018 het er im Stimmchrais Landshuat 25,0&nbsp;Brozänt vu de Eerschtstimme iiberchuu; mit 102.691 Gsamtstimme isch er iber d Lischt vum Waalchrais Niiderbayern wiider gweelt woore. Ab Novämber 2018 isch dr Aiwanger stellverdrättende Minischterbresidänt vu Bayern un Staatsminischter fir Wiirtschaft, Landesentwicklig un Energy (Kabinett Söder II un III). Bi dr Landdaagswaal am 8.&nbsp;Oktoober 2023 het dr Aiwanger mit 37,2 % vu dr Eerschtstimme ais vu zwai Diräkltmandaat fir di Freie Weeler gwunne.<ref>{{Internetquelle |autor=Martin Jarde, Anja Bischof, Susanne Pfaller, Birgit Grundner, Elisabeth Kagermeier |url=https://www.br.de/nachrichten/bayern/landtagswahl-in-bayern-2023-freie-waehler-gewinnen-erstmals-direktmandate,Ts6kBbg |titel=Landtagswahl: Freie Wähler gewinnen erstmals Direktmandate |werk=BR24 |datum=2023-10-09 |abruf=2023-10-09}}</ref> Bi dr [[Bundestagswahl 2025|Bundesdaagswaal 2025]] het dr Aiwanger as Spitzekandidaat vu syre Bartei kandidiert un as Diräktkandiodaat im Bundesdaagswahlchrais Rottal-Inn,<ref>{{Internetquelle |url=https://www.faz.net/agenturmeldungen/dpa/aiwanger-als-bundesvorsitzender-der-freien-waehler-bestaetigt-110115871.html |titel=Aiwanger als Bundesvorsitzender der Freien Wähler bestätigt |werk=FAZ.net |datum=2024-11-16 |abruf=2024-11-16}}</ref><ref>{{Internetquelle |autor=Astrid Halder |url=https://www.br.de/nachrichten/bayern/aiwanger-will-csu-bei-direktmandaten-herausfordern,UBQRgsx |titel=Aiwanger will CSU bei Direktmandaten herausfordern |werk=br.de |datum=2024-11-16 |abruf=2024-11-16}}</ref> dr Waalchrais het aber dr CSU-Bolitiker Günter Baumgartner gwunne. == Weblink == {{Commonscat|audio=0|video=1}} * {{Landtag Bayern|hubert-aiwanger}} * {{Abgeordnetenwatch|hubert_aiwanger-1480-77984}} == Fueßnote == <references responsive /> {{Normdaten}} {{Übersetzungshinweis|1 = de |2 = Hubert_Aiwanger|3 = dütsch|4 = 271899151}} {{SORTIERUNG:Aiwanger, Hubert}} [[Kategorie:Minischter vu Bayern]] [[Kategorie:FW-Mitglid]] [[Kategorie:Bolitiker (Bayern)]] [[Kategorie:Dütsche]] [[Kategorie:Uf d Wält cho 1971]] [[Kategorie:Gstorbe 2026]] [[Kategorie:Maa]] 2htqn19mn9mo0i7mxcrw87fwyccrp9n Joy Matter 0 95119 1090210 2026-11-05T16:26:52Z Khatschaturjan 47408 Die Syte isch nöi erstellt worde: [[File:ETH-BIB-Joy Matter-Com LC1501-00M-018-001.tif|thumb|Joy Matter (um 1990)]] D '''Joy Matter''' (''Joyce Matter-Doebeli''; * [[7. Oktober]] [[1935]]; † [[8. Oktober]] [[2025]]) isch e [[schwiz]]erischi Leererin und [[Politiker]]in gsy. Sie het vo 1959 bis 1998 als Änglischlehrerin i Sekundarschuele gschafft u het sech i der [[Frauenbewegung|Frouebewegig]] engagiert. Vo 1989 bis 1996 isch si Schueldiäktorin im [[Gemeinderat (Bern)|Gmeindraat]] vo… 1090210 wikitext text/x-wiki [[File:ETH-BIB-Joy Matter-Com LC1501-00M-018-001.tif|thumb|Joy Matter (um 1990)]] D '''Joy Matter''' (''Joyce Matter-Doebeli''; * [[7. Oktober]] [[1935]]; † [[8. Oktober]] [[2025]]) isch e [[schwiz]]erischi Leererin und [[Politiker]]in gsy. Sie het vo 1959 bis 1998 als Änglischlehrerin i Sekundarschuele gschafft u het sech i der [[Frauenbewegung|Frouebewegig]] engagiert. Vo 1989 bis 1996 isch si Schueldiäktorin im [[Gemeinderat (Bern)|Gmeindraat]] vo der Stat Bärn gsy.<ref>[https://www.swissinfo.ch/ger/langj%C3%A4hrige-berner-schuldirektorin-joy-matter-verstorben/90149802 swissinfo.ch, 11. Oktober 2025]</ref> Vo 1998 bis 1007 isch si Presidäntin vo der ''Schtiftig [[Gertrud Kurz]]'' gsy, wo sech für d'Integration vo [[Ausländer|Ussländer]] engagiert. Vo 1963 bis zu sym Tod 1972 isch d Joy Matter mit em Bärndütsch-Liedermacher [[Mani Matter]] verhüraatet gsy u het syni Wärch useggä. Si hei zäme drü Chind gha, drunger d Regisseurin [[Meret Matter]]. Si het z Waabere bi Bärn gwohnt und isch ei Tag nach irem 90. Geburtstag gschtorbe. == Fuessnote == <references/> == Weblink == * {{Helveticat-GND|gnd=135103630}} * Brigitte Walser, Stefan Schnyder: [https://www.20min.ch/story/berner-politikerin-joy-matter-ist-tot-witwe-von-mani-matter-wurde-90-jahre-alt-103431869 ''Joy Matter prägte die Wende zum rot-grünen Bern mit''], [[20 Minuten]], 11. Oktober 2025 {{DEFAULTSORT:Matter, Joy}} [[Kategorie:Gmeindspolitiker]] [[Kategorie:Bärner]] [[Kategorie:Frau]] n3z80lzue76joy2ycz0m88imhr37381 1090211 1090210 2026-11-05T18:58:13Z Khatschaturjan 47408 1090211 wikitext text/x-wiki [[File:ETH-BIB-Joy Matter-Com LC1501-00M-018-001.tif|thumb|Joy Matter (um 1990)]] D '''Joy Matter''' (''Joyce Matter-Doebeli''; * [[7. Oktober]] [[1935]]; † [[8. Oktober]] [[2025]]) isch e [[schwiz]]erischi Leererin und [[Politiker]]in gsy. Sie het vo 1959 bis 1998 als Änglischlehrerin i Sekundarschuele gschafft u het sech i der [[Frauenbewegung|Frouebewegig]] engagiert. Vo 1989 bis 1996 isch si Schueldiräktorin im [[Gemeinderat (Bern)|Gmeindraat]] vo der Stat Bärn gsy.<ref>[https://www.swissinfo.ch/ger/langj%C3%A4hrige-berner-schuldirektorin-joy-matter-verstorben/90149802 swissinfo.ch, 11. Oktober 2025]</ref> Vo 1998 bis 1007 isch si Presidäntin vo der ''Schtiftig [[Gertrud Kurz]]'' gsy, wo sech für d'Integration vo [[Ausländer|Ussländer]] engagiert. Vo 1963 bis zu sym Tod 1972 isch d Joy Matter mit em Bärndütsch-Liedermacher [[Mani Matter]] verhüraatet gsy u het syni Wärch useggä. Si hei zäme drü Chind gha, drunger d Regisseurin [[Meret Matter]]. Si het z Waabere bi Bärn gwohnt und isch ei Tag nach irem 90. Geburtstag gschtorbe. == Fuessnote == <references/> == Weblink == * {{Helveticat-GND|gnd=135103630}} * Brigitte Walser, Stefan Schnyder: [https://www.20min.ch/story/berner-politikerin-joy-matter-ist-tot-witwe-von-mani-matter-wurde-90-jahre-alt-103431869 ''Joy Matter prägte die Wende zum rot-grünen Bern mit''], [[20 Minuten]], 11. Oktober 2025 {{DEFAULTSORT:Matter, Joy}} [[Kategorie:Gmeindspolitiker]] [[Kategorie:Bärner]] [[Kategorie:Frau]] b27jve1ldlgo07jmfiaqh92w7fyzde1 1090212 1090211 2026-11-05T19:01:03Z Khatschaturjan 47408 1090212 wikitext text/x-wiki [[File:ETH-BIB-Joy Matter-Com LC1501-00M-018-001.tif|thumb|Joy Matter (um 1990)]] D '''Joy Matter''' (''Joyce Matter-Doebeli''; * [[7. Oktober]] [[1935]]; † [[8. Oktober]] [[2025]]) isch e [[schwiz]]erischi Leererin und [[Politiker]]in gsy. Sie het vo 1959 bis 1998 als Änglischlehrerin i Sekundarschuele gschafft u het sech i der [[Frauenbewegung|Frouebewegig]] engagiert. Vo 1989 bis 1996 isch si Schueldiräktorin im [[Gemeinderat (Bern)|Gmeindraat]] vo der Stat Bärn gsy.<ref>[https://www.swissinfo.ch/ger/langj%C3%A4hrige-berner-schuldirektorin-joy-matter-verstorben/90149802 swissinfo.ch, 11. Oktober 2025]</ref> Vo 1998 bis 2007 isch si Presidäntin vo der ''Schtiftig [[Gertrud Kurz]]'' gsy, wo sech für d'Integration vo [[Ausländer|Ussländer]] engagiert. Vo 1963 bis zu sym Tod 1972 isch d Joy Matter mit em Bärndütsch-Liedermacher [[Mani Matter]] verhüraatet gsy u het syni Wärch useggä. Si hei zäme drü Chind gha, drunger d Regisseurin [[Meret Matter]]. Si het z Waabere bi Bärn gwohnt und isch ei Tag nach irem 90. Geburtstag gschtorbe. == Fuessnote == <references/> == Weblink == * {{Helveticat-GND|gnd=135103630}} * Brigitte Walser, Stefan Schnyder: [https://www.20min.ch/story/berner-politikerin-joy-matter-ist-tot-witwe-von-mani-matter-wurde-90-jahre-alt-103431869 ''Joy Matter prägte die Wende zum rot-grünen Bern mit''], [[20 Minuten]], 11. Oktober 2025 {{DEFAULTSORT:Matter, Joy}} [[Kategorie:Gmeindspolitiker]] [[Kategorie:Bärner]] [[Kategorie:Frau]] bt0rugz5mq8oh95k43yazfjvwyvwnlz 1090215 1090212 2026-11-05T20:40:04Z Khatschaturjan 47408 1090215 wikitext text/x-wiki [[File:ETH-BIB-Joy Matter-Com LC1501-00M-018-001.tif|thumb|Joy Matter (um 1990)]] D '''Joy Matter''' (''Joyce Matter-Doebeli''; * [[7. Oktober]] [[1935]]; † [[8. Oktober]] [[2025]]) isch e [[schwiz]]erischi Leererin und [[Politiker]]in gsy. Sie het vo 1959 bis 1998 als Änglischlehrerin i Sekundarschuele gschafft u het sech i der [[Frauenbewegung|Frouebewegig]] engagiert. Vo 1989 bis 1996 isch si Schueldiräktorin im [[Gemeinderat (Bern)|Gmeindraat]] vo der Stat [[Bern|Bärn]] gsy.<ref>[https://www.swissinfo.ch/ger/langj%C3%A4hrige-berner-schuldirektorin-joy-matter-verstorben/90149802 swissinfo.ch, 11. Oktober 2025]</ref> Vo 1998 bis 2007 isch si Presidäntin vo der ''Schtiftig [[Gertrud Kurz]]'' gsy, wo sech für d'Integration vo [[Ausländer|Ussländer]] engagiert. Vo 1963 bis zu sym Tod 1972 isch d Joy Matter mit em Bärndütsch-Liedermacher [[Mani Matter]] verhüraatet gsy u het syni Wärch useggä. Si hei zäme drü Chind gha, drunger d Regisseurin [[Meret Matter]]. Si het z Waabere bi Bärn gwohnt und isch ei Tag nach irem 90. Geburtstag gschtorbe. == Fuessnote == <references/> == Weblink == * {{Helveticat-GND|gnd=135103630}} * Brigitte Walser, Stefan Schnyder: [https://www.20min.ch/story/berner-politikerin-joy-matter-ist-tot-witwe-von-mani-matter-wurde-90-jahre-alt-103431869 ''Joy Matter prägte die Wende zum rot-grünen Bern mit''], [[20 Minuten]], 11. Oktober 2025 {{DEFAULTSORT:Matter, Joy}} [[Kategorie:Gmeindspolitiker]] [[Kategorie:Bärner]] [[Kategorie:Frau]] e7fb9tuhwzhyojgzgzee9jg82mgoy6a 1090216 1090215 2026-11-05T21:24:08Z B.A.Enz 19520 ooni Aposchtrof, wiä suscht hiä im Artikel 1090216 wikitext text/x-wiki [[File:ETH-BIB-Joy Matter-Com LC1501-00M-018-001.tif|thumb|Joy Matter (um 1990)]] D '''Joy Matter''' (''Joyce Matter-Doebeli''; * [[7. Oktober]] [[1935]]; † [[8. Oktober]] [[2025]]) isch e [[schwiz]]erischi Leererin und [[Politiker]]in gsy. Sie het vo 1959 bis 1998 als Änglischlehrerin i Sekundarschuele gschafft u het sech i der [[Frauenbewegung|Frouebewegig]] engagiert. Vo 1989 bis 1996 isch si Schueldiräktorin im [[Gemeinderat (Bern)|Gmeindraat]] vo der Stat [[Bern|Bärn]] gsy.<ref>[https://www.swissinfo.ch/ger/langj%C3%A4hrige-berner-schuldirektorin-joy-matter-verstorben/90149802 swissinfo.ch, 11. Oktober 2025]</ref> Vo 1998 bis 2007 isch si Presidäntin vo der ''Schtiftig [[Gertrud Kurz]]'' gsy, wo sech für d Integration vo [[Ausländer|Ussländer]] engagiert. Vo 1963 bis zu sym Tod 1972 isch d Joy Matter mit em Bärndütsch-Liedermacher [[Mani Matter]] verhüraatet gsy u het syni Wärch useggä. Si hei zäme drü Chind gha, drunger d Regisseurin [[Meret Matter]]. Si het z Waabere bi Bärn gwohnt und isch ei Tag nach irem 90. Geburtstag gschtorbe. == Fuessnote == <references/> == Weblink == * {{Helveticat-GND|gnd=135103630}} * Brigitte Walser, Stefan Schnyder: [https://www.20min.ch/story/berner-politikerin-joy-matter-ist-tot-witwe-von-mani-matter-wurde-90-jahre-alt-103431869 ''Joy Matter prägte die Wende zum rot-grünen Bern mit''], [[20 Minuten]], 11. Oktober 2025 {{DEFAULTSORT:Matter, Joy}} [[Kategorie:Gmeindspolitiker]] [[Kategorie:Bärner]] [[Kategorie:Frau]] ebkgyb56ogpg03t31a2r46yzdikkl5l 1090217 1090216 2026-11-05T21:28:13Z B.A.Enz 19520 WiLi 1090217 wikitext text/x-wiki [[File:ETH-BIB-Joy Matter-Com LC1501-00M-018-001.tif|thumb|Joy Matter (um 1990)]] D '''Joy Matter''' (''Joyce Matter-Doebeli''; * [[7. Oktober]] [[1935]]; † [[8. Oktober]] [[2025]]) isch e [[schwiz]]erischi Leererin und [[Politiker]]in gsy. Sie het vo 1959 bis 1998 als Änglischlehrerin i Sekundarschuele gschafft u het sech i der [[Frauenbewegung|Frouebewegig]] engagiert. Vo 1989 bis 1996 isch si Schueldiräktorin im [[Gemeinderat (Bern)|Gmeindraat]] vo der Stat [[Bern|Bärn]] gsy.<ref>[https://www.swissinfo.ch/ger/langj%C3%A4hrige-berner-schuldirektorin-joy-matter-verstorben/90149802 swissinfo.ch, 11. Oktober 2025]</ref> Vo 1998 bis 2007 isch si Presidäntin vo der ''Schtiftig [[Gertrud Kurz]]'' gsy, wo sech für d Integration vo [[Ausländer|Ussländer]] engagiert. Vo 1963 bis zu sym Tod 1972 isch d Joy Matter mit em Bärndütsch-Liedermacher [[Mani Matter]] verhüraatet gsy u het syni Wärch useggä. Si hei zäme drü Chind gha, drunger d Regisseurin [[Meret Matter]]. Si het z [[Köniz|Waabere bi Bärn]] gwohnt und isch ei Tag nach irem 90. Geburtstag gschtorbe. == Fuessnote == <references/> == Weblink == * {{Helveticat-GND|gnd=135103630}} * Brigitte Walser, Stefan Schnyder: [https://www.20min.ch/story/berner-politikerin-joy-matter-ist-tot-witwe-von-mani-matter-wurde-90-jahre-alt-103431869 ''Joy Matter prägte die Wende zum rot-grünen Bern mit''], [[20 Minuten]], 11. Oktober 2025 {{DEFAULTSORT:Matter, Joy}} [[Kategorie:Gmeindspolitiker]] [[Kategorie:Bärner]] [[Kategorie:Frau]] 981wnslrhrunqzvg6a17970jxaouvi1 Kategorie:Uf d Wält cho 1969 14 95121 1090219 2026-11-06T09:00:46Z APPERbot 110827 Bot: neue Kategorie 1090219 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Uf d Wält cho im 20 Johrhundert]] p7hpzaj7ny5u1rgvfkg4uwzkud4tb63 1090227 1090219 2026-11-06T09:07:44Z Wurgl 36664 Dr Wurgl het d Seite [[Uf d Wält cho 1969]] uf [[Kategorie:Uf d Wält cho 1969]] verschobe: fix 1090219 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Uf d Wält cho im 20 Johrhundert]] p7hpzaj7ny5u1rgvfkg4uwzkud4tb63 1090241 1090227 2026-11-06T09:17:40Z Wurgl 36664 fix 1090241 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Uf d Wält cho im 20. Johrhundert]] 7rn9dvrqsyhdegtgqj86738hq1cwhlu Kategorie:Uf d Wält cho 1974 14 95122 1090221 2026-11-06T09:00:59Z APPERbot 110827 Bot: neue Kategorie 1090221 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Uf d Wält cho im 20 Johrhundert]] p7hpzaj7ny5u1rgvfkg4uwzkud4tb63 1090234 1090221 2026-11-06T09:12:37Z Wurgl 36664 Dr Wurgl het d Seite [[Uf d Wält cho 1974]] uf [[Kategorie:Uf d Wält cho 1974]] verschobe 1090221 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Uf d Wält cho im 20 Johrhundert]] p7hpzaj7ny5u1rgvfkg4uwzkud4tb63 1090242 1090234 2026-11-06T09:18:02Z Wurgl 36664 fix 1090242 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Uf d Wält cho im 20. Johrhundert]] 7rn9dvrqsyhdegtgqj86738hq1cwhlu Kategorie:Uf d Wält cho 1982 14 95123 1090223 2026-11-06T09:01:12Z APPERbot 110827 Bot: neue Kategorie 1090223 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Uf d Wält cho im 20 Johrhundert]] p7hpzaj7ny5u1rgvfkg4uwzkud4tb63 1090238 1090223 2026-11-06T09:14:09Z Wurgl 36664 Dr Wurgl het d Seite [[Uf d Wält cho 1982]] uf [[Kategorie:Uf d Wält cho 1982]] verschobe 1090223 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Uf d Wält cho im 20 Johrhundert]] p7hpzaj7ny5u1rgvfkg4uwzkud4tb63 1090243 1090238 2026-11-06T09:18:29Z Wurgl 36664 fix 1090243 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Uf d Wält cho im 20. Johrhundert]] 7rn9dvrqsyhdegtgqj86738hq1cwhlu Benutzer:APPERbot 2 95124 1090225 2026-11-06T09:05:38Z Wurgl 36664 neu 1090225 wikitext text/x-wiki Siehe [[:de:Benutzer:APPERbot]] k80qre6opp70yamr42j5y8w0duykcun Kategorie:Uf d Wält cho 1985 14 95129 1090245 2026-11-06T09:20:22Z APPERbot 110827 Bot: neue Kategorie 1090245 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Uf d Wält cho im 20 Johrhundert]] p7hpzaj7ny5u1rgvfkg4uwzkud4tb63 1090250 1090245 2026-11-06T09:21:00Z Wurgl 36664 fix 1090250 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Uf d Wält cho im 20. Johrhundert]] 7rn9dvrqsyhdegtgqj86738hq1cwhlu Kategorie:Uf d Wält cho 1938 14 95130 1090247 2026-11-06T09:20:36Z APPERbot 110827 Bot: neue Kategorie 1090247 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Uf d Wält cho im 20 Johrhundert]] p7hpzaj7ny5u1rgvfkg4uwzkud4tb63 1090251 1090247 2026-11-06T09:21:57Z Wurgl 36664 dix 1090251 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Uf d Wält cho im 20. Johrhundert]] 7rn9dvrqsyhdegtgqj86738hq1cwhlu Kategorie:Gstorbe 2025 14 95131 1090248 2026-11-06T09:20:42Z APPERbot 110827 Bot: neue Kategorie 1090248 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Gstorbe im 21 Johrhundert]] jjcmmm4b2s7vjo5r9ex93d7rx0b6b2y 1090252 1090248 2026-11-06T09:22:17Z Wurgl 36664 fix 1090252 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Gstorbe im 21. Johrhundert]] kkf1lb7xwnglilv3pagckk1s0p9yyuc Kategorie:Uf d Wält cho 1967 14 95132 1090253 2026-11-06T09:22:56Z APPERbot 110827 Bot: neue Kategorie 1090253 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Uf d Wält cho im 20. Johrhundert]] 7rn9dvrqsyhdegtgqj86738hq1cwhlu Kategorie:Uf d Wält cho 1972 14 95133 1090255 2026-11-06T09:23:10Z APPERbot 110827 Bot: neue Kategorie 1090255 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Uf d Wält cho im 20. Johrhundert]] 7rn9dvrqsyhdegtgqj86738hq1cwhlu Kategorie:Uf d Wält cho 1983 14 95134 1090257 2026-11-06T09:24:28Z APPERbot 110827 Bot: neue Kategorie 1090257 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Uf d Wält cho im 20. Johrhundert]] 7rn9dvrqsyhdegtgqj86738hq1cwhlu Kategorie:Uf d Wält cho 1951 14 95135 1090259 2026-11-06T09:24:41Z APPERbot 110827 Bot: neue Kategorie 1090259 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Uf d Wält cho im 20. Johrhundert]] 7rn9dvrqsyhdegtgqj86738hq1cwhlu Kategorie:Gstorbe 2010 14 95136 1090261 2026-11-06T09:24:54Z APPERbot 110827 Bot: neue Kategorie 1090261 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Gstorbe im 21. Johrhundert]] kkf1lb7xwnglilv3pagckk1s0p9yyuc