Википедия
altwiki
https://alt.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D3%A7%D1%81_%D0%B1%D3%B1%D0%BA
MediaWiki 1.47.0-wmf.12
first-letter
Медиа
Аҥылу
Шӱӱжӱ
Туружаачы
Туружаачыны шӱӱжери
Википедия
Википедияти шӱӱжери
Файл
Файлды шӱӱжери
MediaWiki
MediaWiki-ни шӱӱжери
Ӱлекер
Ӱлекерди шӱӱжери
Болуш
Болушты шӱӱжери
Категория
Категорияны шӱӱжери
TimedText
TimedText talk
Модуль
Модульды шӱӱжери
Event
Event talk
Чаган айдыҥ 15 кӱни
0
2364
49148
49076
2026-07-21T03:00:55Z
InternetArchiveBot
26
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
49148
wikitext
text/x-wiki
{{Чаган ай}}'''Чаган айдыҥ 15 кӱни''' ({{lang-ru|15 января}}) — [[григориан кӱнтизӱ]]де јылдыҥ 15 кӱни. Јылдыҥ учына јетире 350 кӱн арткан (високосный јылда 351 кӱн).
Чаган айдыҥ 15 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча [[1582 јыл]]дыҥ [[Ӱлӱрген айдыҥ 15 кӱни|ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине]] јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — чаган айдыҥ 15 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда [[юлиан кӱнтизӱ]]ле [[чаган айдыҥ 2 кӱни]] болгон<ref>XX ле XXI чактарда григориан кӱнтизӱ юлиан кӱнтизӱни 13 кӱнге озолоп јат. Ӧскӧ чактарда григориан ла юлиан кӱнтизӱлерде ӧй башка эдип чотолот: чике эдип тоолоорго, окылу [https://web.archive.org/web/20210521104114/http://direct-time.ru/index.php?id=12 конвертер датла] тузаланарга јараар</ref>.
== Байрамдар ==
=== Эл-јондык ===
* {{Египеттиҥ маанызы}} [[Египет]], {{Иорданияныҥ маанызы}} [[Иордания]] — Агаш отургызар кӱн.
* {{Хорватияныҥ маанызы}} [[Хорватия]] — Эл-јондор ортодо признаниениҥ кӱни ([[1992 јыл|1992]])
* {{Россияныҥ маанызы}} [[Россия]] — Следственный комитеттиҥ тӧзӧлгӧн кӱни ([[2011 јыл|2011]])
=== Кудайлык ===
; [[Файл:OrthodoxCross(black,contoured).svg|12px]] Православие<ref name="azb">[http://azbyka.ru/days/2017-01-15 Старый стиль, 2 января, Новый стиль 15 января, воскресенье] // Православный церковный календарь</ref>
: — Серафим Саровский чудотворецтиҥ эземи ([[1991 јыл|1991]]);
: — агару Сильвестр I эземи (335);
: — агару Феоген Парийскийдиҥ эземи, епископ Парийский (320 ј.киреде)<ref>[https://azbyka.ru/otechnik/Dmitrij_Rostovskij/zhitija-svjatykh/6 Память святого священномученика Феогена, епископа Парийского — Жития святых свт. Димитрия Ростовского]</ref>;
: — кыйналган Василий Петровтыҥ эземи ([[1942]]).
=== Бу кӱнде чыккандарга ат ===
* Католический:
* ''Эр улуска'': Макарий, Павел;
* ''Ӱй улуска'': Ита.
* Православный:
* ''Эр улуска'': Аммон, Василий, Егор, Домн, Закхей, Зорсис, Кузьма, Марк, Модест, Пётр, Серафим, Сергей, Сидор, Сильвестр, Феоген, Феопемпт, Феопист.
* ''Ӱй улуска'': Ульяна, Федотья.
== Керектер ==
=== Алтай Республика ===
=== Калыктар ортодо ===
=== XIX чак ===
* [[1831 јыл|1831]] — Демидовский премия јӧптӧлгӧн «билимде ачылталарга», баштапкы орус улай берилер сый{{нет АИ|5|03|2019}}.
* [[1969 јыл|1969]] — совет космический корабль '''«Союз-5»''' учкан.
=== XXI чак ===
* [[2001 јыл|2001]] — «[[Википедия]]» деп сайт иштеп баштаган.<ref>[wiki-энциклопедияhttps://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/651. Википедия. Академик]</ref>
== Бу кӱнде чыккандар ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[1622 јыл|1622]] — Мольер (настоящее имя ''Жан Батист Поклен''; [[1673 јыл|1673]] ј.бож.), француз драматург, актёр, театрал ишчи<ref>{{Cite web |title=Мольер. БРЭ |url=https://bigenc.ru/c/mol-er-d99021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240225185511/https://bigenc.ru/c/mol-er-d99021 |archivedate=1708887311 |deadlink=yes |accessdate=1697106554 }}</ref>.
* [[1725 јыл|1725]] — граф Румянцев-Задунайский, Пётр Александрович ([[1796 гјылод|1796]] ј.бож.), орус тергеелик ишчи, генерал-фельдмаршал.
* [[1763 јыл|1763]] — Тальма, Франсуа-Жозеф ([[1826 јыл|1826]] ј.бож.), француз актёр, театрал искусствоныҥ реформаторы.
* [[1785 јыл|1785]] — Праут, Уильям ([[1850 јыл|1850]] ј.бож.), англий химик, врач, кудайлык ишчи, философ.
* [[1795 јыл|1795]] — Грибоедов, Александр Сергеевич ([[1829 јыл|1829]] ј.бож.), орус дипломат, ӱлгерчи, драматург, пианист ле композитор.
=== XIX чак ===
* [[1809 јыл|1809]] — Прудон, Пьер-Жозеф ([[1865 јыл|1865]] ј.бож.), француз политик, экономист, философ, социолог.
* [[1831 јыл|1831]] — Бочаров, Михаил Ильич ([[1895 јыл|1895]] ј.бож.), орус театрал декоратор ло живописец.
* [[1842 јыл|1842]]
** Лафарг, Поль|Поль Лафарг ( [[1911 јыл|1911]] ј.бож.), француз экономист ле политик, марксизмниҥ теоретиги.
* [[1850 јыл|1850]]
** [[1850 јыл|1850]] — Ковалевская, Софья Васильевна ([[1891 јыл|1891]] ј.бож.), орус математик, публицист, бичиичи<ref>{{Cite web |title=Ковалевская С.В. БРЭ |url=https://bigenc.ru/c/kovalevskaia-sof-ia-vasil-evna-ac5208 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231221120013/https://bigenc.ru/c/kovalevskaia-sof-ia-vasil-evna-ac5208 |archivedate=1703160013 |deadlink=yes |accessdate=1697106554 }}</ref>.
** Эминеску, Михай ([[1889 год|1889]]), молдавский ле румын ӱлгерчи-романтик.
* [[1857 јыл|1857]] — Якимович, Алексей Александрович ([[1919 јыл|1919]] ј.бож.), генерал-лейтенант, ''Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона'' деп сӧзликтиҥ тургузаачыларыныҥ бирӱзи.
* [[1869 јыл|1869]] — Выспяньский, Станислав ([[1907 јыл|1907]] ј.бож.), польский ӱлгерчи, драматург, јурукчы.
* [[1872 јыл|1872]] — Коцоев, Арсен Борисович ([[1944 јыл|1944]] ј.бож.), осетин совет бичиичи, кӧчӱреечи, публицист, осетин художественный прозаны тӧзӧгӧндӧрдиҥ бирӱзи.
* [[1872 јыл|1872]] — Юрьев, Юрий Михайлович ([[1948]] ј.бож.), орус актёр театр ла киноныҥ, чтец, театрал таскадаачы, СССР-дыҥ эл артисти.
* [[1873 јыл|1873]] — Бабушкин, Иван Васильевич ([[1906 јыл|1906]] ј.бож.), россий революционер, большевик, «Искра» газеттиҥ курьеры<ref>[http://www.hrono.ru/biograf/bio_b/babushkin_iv.php Бабушкин И.В. Хронос]</ref>.
* [[1895 јыл|1895]] — Виртанен, Арттури Илмари ([[1973 јыл|1973]] ј.бож.), фин биохимик, Нобельдиҥ химиия аайынча сыйыныҥ лауреады ([[1945 јыл|1945]]).
=== XX чак ===
* [[1902 јыл|1902]]
** Радчук, Фёдор Иванович ([[1986 јыл|1986]] ј.бож.), актёр театр ла киноныҥ, Украин ССР-дыҥ эл артисти.
** Рындин, Вадим Фёдорович ([[1974 јыл|1974]] ј.бож.), совет јурукчы, театрал јурукчык, сценограф.
* [[1907 јыл|1907]]
** Исаев, Константин Фёдорович ([[1977 јыл|1977]] ј. бож.), совет киносценарист, драматург.
** Кусочиньский, Януш|Януш Кусочиньский ([[1940 јыл|1940]] ј.бож.), польский бегун, олимпий чемпион [[1932 јыл|1932]], польский сопротивлениениҥ туружаачызы.
* [[1908 јыл|1908]] — Теллер, Эдвард ([[2003 јыл|2003]] ј.бож.), американ физик-теоретик, «водородный бомба» эткен.
* [[1909 јыл|1909]]
** Туманов, Иосиф Михайлович (чын ады''Туманишвили''; [[1981 јыл|1981]] ј.бож.), актёр театр ла массовый представлениелердиҥ, таскадаачы, ССР-дыҥ эл артисти.
** Флакс, Ефрем Борисович ([[1982 јыл|1982]] ј. бож.), певец-бас, РСФСР-дыҥ кӱндӱлӱ артисти.
* [[1913 јыл|1913]] — Маринеско, Александр Иванович ([[1963 јыл|1963]] ј.бож.), Краснознамённый подводный керептиҥ командири С-13, 3-чи рангту капитан, Советский Союзтыҥ Геройы.
* [[1916 јыл|1916]] — Ивлиев, Иван Дмитриевич ([[1966 јылјыл|1966]]ј.бож.), совет военачальник, генерал-лейтенант, Советский Союзтыҥ Геройы.
* [[1917 јыл|1917]] — Лебедев, Евгений Алексеевич ([[1997 јыл|1997]] ј.бож.), актёр театра и кино,
* [[1917 јыл|1917]] — Петров, Василий Иванович ([[2014 јыл|2014]] ј.бож.), военачальник, Советский Союзтыҥ Маршалы, Советский Союзтыҥ Геройы<ref>[https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=1937 Петров В.И. Герои страны]</ref>.
* [[1925 јыл|1925]] — Носов, Евгений Иванович ([[2002 јыл|2002]] ј.бож.), орус совет бичиичи, Социалистический Иштиҥ Геройы<ref>[http://www.hrono.ru/biograf/bio_n/nosovei.php Носов Е.И. Хронос]</ref>.
* [[1926 јыл|1926]]
** Нишанов, Рафик Нишанович, совет ле узбек тергеелик ишчи, политик, дипломат.
** Шелл, Мария| ([[2005 јыл|2005]] ј.бож.), австрийско-швейцар актриса театр ла киноныҥ.
* [[1928 јыл|1928]] — Уфимцев, Иван Васильевич ([[2010 јыл|2010]] ј.бож.), совет ле россий режиссёр-мультипликатор, РФ-ныҥ эл артисти.
* [[1929 јыл|1929]] — Кинг, Мартин Лютер ([[1968 год|1968]] ј.бож.), американ священнослужитель, кара американцтердиҥ граждан тап-эриктери учун тартышкан лидер.
* [[1931 јыл|1931]] — Кажлаев, Мурад Магомедович, дагестан композитор, дирижёр, таскадаачы, СССР-дыҥ эл артисти.
* [[1935 јыл|1935]] — Силверберг, Роберт, американ бичиичи, научно-фантастический бичимелдериле јарлу.
* [[1945 јыл|1945]] — Дунаевский, Максим Исаакович, совет ле россий композитор, пианист, РФ-ныҥ эл артисти.
* [[1956 јыл|1956]]
** Зозуля, Вера Васильевна, совет саночница, олимпий чемпион ([[1980 јыл|1980]] ј.бож.), телекей ле Европаныҥ чемпионы.
** Калоев, Виталий Константинович, совет ле россий архитектор.
* [[1965 јыл|1965]] — Хопкинс, Бернард, американ боксёр-профессионал, телекейдиҥ экс-чемпионы.
* [[1966 јыл|1966]] — Кончаловский, Егор Андреевич (чын ады ''Георгий Михалков''), россий кинорежиссёр, актёр, сценарист ле продюсер.
* [[1979 јыл|1979]] — Кинтерос, Паоло, аргентино-итальян баскетболист, олимпий призёр.
* [[1990 јыл|1990]] — Войнов, Вячеслав Леонидович, россий хоккеист, эки катап Кубок Стэнли алган, олимпий чемпион ([[2018 јыл|2018]]).
* [[1991 јыл|1991]]
** Бартра, Марк, испан футболист.
** Клишина, Дарья Игоревна, россий ыраагыеа калыыр спортчы, Европаныҥ чемпионы.
== Бу кӱнде божогондор ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[69 јыл|69]] — Гальба ([[3 јыл до н. э.|3 до н. э.]] ј.чык.), римский император (тӧрт императордыҥ јылы) (68—69).
* [[1595 јыл|1595]] — Мурад III ([[1546 јыл|1546]] ј.чык.), Осман империяныҥ 12-чи султаны ([[1574 јыл|1574]]—[[1595 јыл|1595]]).
=== XIX чак ===
* [[1813 јыл|1813]] — Бернолак, Антон ([[1762 јыл|1762]] ј.чык.), словацк филолог, католический священник.
* [[1818 јыл|1818]] — граф Платов, Матвей Иванович ([[1753 јыл|1753]] ј.чык.), россий военачальник, Донской казактардыҥ атаманы, кавалерияныҥ генералы.
* [[1826 јыл|1826]] — граф Румянцев, Николай Петрович ([[1754 јыл|1754]] ј.чык.), Арасей империяныҥ иностранный керектерле министры ([[1808 јыл|1808]]—1814).
* [[1833 јыл|1833]] — Тарлетон, Банастр ([[1754 јыл|1754]] ј.чык.), британ военный ла политикалык ишчи, США-ныҥ јайымы учуун јууныҥ тупужаачызы.
* [[1854 јыл|1854]] — Роелоф Хесселс Хоммема ([[1791 јыл|1791]] ј.чык.), Фризыда јердиҥ ээзи, садучы, астроном ло натуралист.
=== XX чак ===
* [[1904 јыл|1904]] — Лассен, Эдуард ([[1830 јыл|1830]] ј.чык.), датский композитор, дирижёр ло музыкальный таскадаачы.
* [[1909 јыл|1909]] — Вильденбрух, Эрнст фон ([[1845 јыл|1845]] ј.чык.), немец бичиичи ле дипломат.
* [[1911 јыл|1911]] — Коронадо, Каролина ([[1821 јыл|1821]] ј.чык.), испан ӱлгерчи.
* [[1919 јыл|1919]] — ӧлтӱрткен:
** Либкнехт, Карл ([[1871 јыл|1871]] ј.чык.), Германияныҥ Коммунистический партиязыныҥ тӧзӧӧчилериниҥ бирӱзи;
** Люксембург, Роза ([[1871 јыл|1871]] ј.чык.), немец коммунист, марксизмниҥ теоретиги, публицист.
* [[1934 јыл|1934]] — Бар, Герман ([[1863 јыл|1863]] ј.чык.), австрий бичиичип, драматург, театрал режиссёр ло критик.
* [[1940 јыл|1940]] — Плудонис, Вилис (чын ӧбӧкӧзи ''Лейниекс''; [[1874 јыл|1874]] ј.чык.), латыш ӱлгерчи.
* [[1955 јыл|1955]] — Танги, Ив ([[1900 јыл|1900]]), американ јурукчы-сюрреалист, француз ук-тӧстӱ.
* [[1958 јыл|1958]] — Шварц, Евгений Львович ([[1896 јыл|1896]] ј.чык.), орус совет бичиичи.
* [[1967 јыл|1967]] — Бурлюк, Давид Давидович ([[1882 јыл|1882]] ј.чык.), орус ӱлгерчиле јурукчы, футуризмниҥ тӧзӧӧчилериниҥ бирӱзи.
* [[1968 јыл|1968]] — Инфельд, Леопольд ([[1898 јыл|1898]] ј.чык.), польский физик-теоретик, академик.
* [[1970 јыл|1970]] — Гольдберг, Леа ([[1911 јыл|1911]] ј.чык.), израиль ӱлгерчи, литературовед, кӧчӱреечи, критик.
* [[1984]] — Захаров, Ростислав Владимирович ([[1907 јыл|1907]] ј.чык.), балеттиҥ артисти, балетмейстер, режиссёр, таскадаачы, ССС-дыҥ эл артисти<ref>{{Cite web |title=Захаров Р.В. БРЭ |url=https://bigenc.ru/c/zakharov-rostislav-vladimirovich-b5a649 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231202125208/https://bigenc.ru/c/zakharov-rostislav-vladimirovich-b5a649 |archivedate=1701521528 |deadlink=yes |accessdate=1697106554 }}</ref>.
* [[1988]] — Макбрайд, Шон ([[1904 јыл|1904]] ј.чык.), ирланд политик ле јондык ишчи, Нобельдиҥ амыр-энчӱ аайынча сыйыныҥ лауреады ([[1974 јыл|1974]]).
* [[1990]] — Джексон, Гордон ([[1923 јыл|1923]] ј.чык.), шотланд актёр, обладатель премии «Эмми» деп сый алган.
* [[1993 јыл|1993]] — Кан, Сэмми ([[1913 јыл|1913]] ј.чык.), американ ӱлгерчи ле музыкант, кожоҥдордыҥ авторы.
* [[1995 јыл|1995]] — Каштелян, Сергей Андреевич ([[1910 јыл|1910]] ј.чык.), оригинал жанрдыҥ артисти, режиссёр, таскадаачы, РСФСР-дыҥ эл артисти.
* [[2000 јыл|2000]]
** Иванов, Сергей Петрович ([[1951 јыл|1951]] ј.чык.), совет ле украин киноактёр, кинорежиссёр, сценарист.
** Косых, Иван Сергеевич ([[1925 јыл|1925]] ј.чык.), киноактёр, мастер эпизодтыҥ узы, РСФСР-дыҥ кӱндӱлӱ артисти.
=== XXI чак ===
* [[2002 јыл|2002]] — Битюков, Борис Валентинович ([[1921 јыл|1921]] ј.чык.), совет киноактёр.
* [[2008 јыл|2008]] — Сергеев, Артём Фёдорович ([[1921 јыл|1921]] ј.чык.), артиллерияныҥ генерал-майоры, Сталин, Иосиф Виссарионовичтиҥ азыранты уулы.
* [[2009 јыл|2009]] — Дударова, Вероника Борисовна ([[1916 јыл|1916]] ј.чык.), дирижёр, таскадаачы, СССР-дыҥ эл артисти.
* [[2010 јыл|2010]] — Ниренберг, Маршалл ([[1927 јыл|1927]] ј.чык.), американ биохимик ле генетик, Нобельдиҥ физиология ла медицина аайынча сыйыныҥ лауреа ды ([[1968 јыл|1968]]).
* [[2012 јыл|2012]] — Гинзбург, Евгений Александрович ([[1945 јыл|1945]] ј.чык.), совет ле россий режиссёр, сценарист.
* [[2013 јыл|2013]] — Осима, Нагиса ([[1932 јыл|1932]] ј.чык.),јопон кинорежиссёр, сценарист ле актёр.
* [[2015 јыл|2015]] — Маркова, Римма Васильевна ([[1925 јыл|1925]] ј.чык.), совет ле россий актриса театр ла киноныҥ, Россияныҥ эл артисти<ref>[https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/ros/2708/bio/ Маркова Р.В. Кино-Театр.Ру]</ref>.
* [[2018 јыл|2018]] — О’Риордан, Долорес ([[1971 јыл|1971]] ј.чык.), ирланд кожоҥчы, «The Cranberries» деп рок-группаныҥ вокалисты, кожоҥдордыҥ авторы.
== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
{{Айлар ла јылдыҥ кӱндери}}
[[Категория:Чаган ай]]
[[Категория:Чаган айдыҥ 15 кӱни]]
t96o022i7qlo8j1kplpl7iztld6mdq8
Чаган айдыҥ 21 кӱни
0
2370
49149
49089
2026-07-21T03:14:49Z
InternetArchiveBot
26
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
49149
wikitext
text/x-wiki
{{Чаган ай}}
'''Чаган айдыҥ 21 кӱни''' ({{lang-ru|21 января}}) — [[григориан кӱнтизӱ]]де јылдыҥ 21 кӱни. Јылдыҥ учына јетире 344 кӱн арткан (високосный јылда 345 кӱн).
Чаган айдыҥ 21 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — чаган айдыҥ 21 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда [[юлиан кӱнтизӱ]]ле чаган айдыҥ 8 кӱни болгон<ref>XX ле XXI чактарда григориан кӱнтизӱ юлиан кӱнтизӱни 13 кӱнге озолоп јат. Ӧскӧ чактарда григориан ла юлиан кӱнтизӱлерде ӧй башка эдип чотолот: чике эдип тоолоорго, окылу [https://web.archive.org/web/20210521104114/http://direct-time.ru/index.php?id=12 конвертер датла] тузаланарга јараар.</ref>.
== Байрамдар ==
=== Элјондык ===
* Кучакташтыҥ калыктар ортодо байрамы.
=== Калыктардыҥ ===
* {{Доминиканская республиканыҥ маанызы}} [[Доминиканская Республика]] — Агару Альтаграсияныҥ кӱни
* {{Россияныҥ маанызы}} [[Россия]] — инженерный черӱлердиҥ кӱни<ref>{{cite news|url=https://ria.ru/20180121/1512918024.html|title=День инженерных войск России|date=2018-01-21|publisher=РИА Новости|accessdate=2019-01-21|archivedate=2019-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190121232629/https://ria.ru/20180121/1512918024.html}}</ref>
* {{Польшаныҥ маанызы}} [[Польша]] — Јаанактардыҥ кӱни.
=== Кудайлык ===
; [[Файл:Christian cross.svg|12px]] Католицизм
: — агару Агнесса Римскийдиҥ;
: — кыйналган агару Фруктуоз Таррагонскийдиҥ эземи;
: — Майнрад Айнзидельнскийдиҥ эземи.
; [[Файл:OrthodoxCross(black,contoured).svg|12px]] Православие<ref name="azb">[http://azbyka.ru/days/2017-01-21 Старый стиль, 8 января, Новый стиль 21 января, суббота] // Православный церковный календарь</ref>
: кыйналган агару Усов Виктор Семёновичтиҥ, пресвитер ({{Јыл|1937}});
: — кыйналган агару Георгия Хозевиттиҥ эземи (VII в.)<ref>Память преподобного Георгия Хозевита</ref> ле священноисповедник Емилианныҥ (епископ Кизический), (IX ч.)<ref> преподобного Емилиана Исповедника</ref>;
: — кыйналган агару Григорий Печерскийдиҥ эземи ({{Јыл|1093}});
: — кыйналган агару Розов Михаил Петрович, исповедник, пресвитер ({{Јыл|1941}});
=== Бу кӱнде чыккандарга ат ===
* Католический: Агнесса, Мейнард, Фруктуоз.
* Православный: Або, Анастасий, Антоний, Антон, Аттик, Василиса, Виктор, Владимир, Георгий, Григорий, Дмитрий, Домна, Евгений, Емельян, Эмиль, Зотик, Илья, Исидор, Картерий, Келсий/Кельсий, Кир, Марионилла, Михаил, Паисий, Феоктист, Феофил, Элладий, Юлиан.
== Керектер ==
=== Алтай Республика ===
=== Калыктар ортодо ===
* [[1701 јыл|1701]] — Петр I каан [[Москва|Москвада]] открыта математический ле навигация билимдердиҥ школын ачар деп јӧп чыгарган (Школа пушкарского приказа)<ref>{{Cite web |title=Петр I. БРЭ |url=https://bigenc.ru/c/piotr-i-ed3825 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250903193433/https://bigenc.ru/c/piotr-i-ed3825 |archivedate=1756928073 |deadlink=yes |accessdate=1697148499 }}</ref>.
* [[1775 јыл|1775]] — [[Москва|Москвда]] Болотный тепсеҥде Пугачёв Емельян Иванович<ref>{{Cite web |title=Пугачёв Е.И. БРЭ |url=https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/3172640 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230221200235/https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/3172640 |archivedate=1677009755 |deadlink=yes |accessdate=1697148499 }}</ref> ӧлтӱрткен.
* [[1925 јыл|1925]] — СССР-ды Япония керекке алган. Јопон черӱлер Ыраак Кӱнчыгыштыҥ јерлеринеҥ јайлаган.
* [[1945 јыл|1945]] — Москвада СССР-дыҥ Билим Академиязыныҥ Баш ботанический сады тӧзӧлгӧн.
== Бу кӱнде чыккандар ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* {{Јыл|1338}} — Карл V Мудрый ({{Јыл|1380}} ј.бож.), Францияныҥ кааны ({{Јыл|1364}} ј.ала), Валуа династиянаҥ.
* {{Јыл|1743}} — Джон Фитч ({{Јыл|1798}} ј.бож.), американ изобретатель, США-да баштапкы пароходты туткан.
* [[1763 јыл|1763]] — Огюстен Робеспьер ([[1794 јыл|1794]] ј.ӧлтӱрткен), адвокат, Национал конвенттиҥ депутады, военный комиссар.
* {{Јыл|1775}} — Мануэль Гарсиа ({{Јыл|1832}} ј.бож.), испан оперный кожоҥчы, гитарист, композитор, вокал аайынча таскадаачы.
=== XIX чак ===
* {{Јыл|1850}} — Мушкетов Иван Васильевич ([[1902 јыл|1902]] ј.бож.), орус геолог, географ, јорыкчы.
* {{Јыл|1855}} — Джон Браунинг ({{Јыл|1926}} ј.бож.), американ изобретатель, мылтык јепселдиҥ конструкторы<ref>{{Cite web |title=Джон Браунинг. БРЭ |url=https://bigenc.ru/c/brauning-dzhon-0c67e6 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230923015616/https://bigenc.ru/c/brauning-dzhon-0c67e6 |archivedate=1695434176 |deadlink=yes |accessdate=1697148499 }}</ref>.
* {{Јыл|1869}} — [[Распутин, Григорий Ефимович|Распутин Григорий Ефимович]] ([[1916 јыл|1916]] ј.ӧлтӱрткен), Николай II каанныҥ билезиниҥ јуук кижизи<ref>[http://hrono.ru/biograf/bio_r/rasputin_ge.php Распутин Г.Е. Хронос]</ref>.
* {{Јыл|1882}} — [[Флоренский, Павел Александрович|Флоренский Павел Александрович]] ({{Јыл|1937}} ј.бож.), орус кудай јаҥ аайынча философ ло билимчи.
* {{Јыл|1885}} — Умберто Нобиле ({{Јыл|1978}} ј.бож.), итальян дирижабльдардыҥ конструкторы ла полярный шиҥдеечи.
* {{Јыл|1900}} — Волков Олег Васильевич ({{Јыл|1996}} ј.бож.), орус совет бичиичи, публицист, мемуарист.
=== XX чак ===
* [[1902 јыл|1902]] — Оболенский Леонид Леонидович ({{Јыл|1991}} ј.бож.), киноактёр, режиссёр, јурукчы-декоратор, РСФСР-дыҥ эл артисти.
* [[1903 јыл|1903]]
** [[Курчатов, Игорь Васильевич|Курчатов Игорь Васильевич]] ({{Јыл|1960}} ј.бож.), физик-ядерщик, академик, советский атомный бомба эткен<ref>{{Cite web |title=Курчатов И.В. БРЭ |url=https://bigenc.ru/c/kurchatov-igor-vasil-evich-593aa7 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004105300/https://bigenc.ru/c/kurchatov-igor-vasil-evich-593aa7 |archivedate=1696416780 |deadlink=yes |accessdate=1697148499 }}</ref>.
** Нисский Георгий Григорьевич ({{Јыл|1987}} ј.бож.), совет јурукчы , АХ СССР-дыҥ академиги.
* {{Јыл|1906}} — [[Моисеев, Игорь Александрович|Моисеев Игорь Александрович]] ({{Јыл|2007}} ј.бож.), артист балеттиҥ, балетмейстер, хореограф, таскадаачы, СССР-дыҥ эл артисти<ref>{{Cite web |title=Моисеев И.А. БРЭ |url=https://old.bigenc.ru/theatre_and_cinema/text/2222956 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231204232002/https://old.bigenc.ru/theatre_and_cinema/text/2222956 |archivedate=1701732002 |deadlink=yes |accessdate=1697148499 }}</ref>.
* {{Јыл|1912}} — Шпрингфельд Павел Александрович ({{Јыл|1971}} ј.бож.), актёр театр ла киноныҥ, РСФСР-дыҥ кӱндӱлӱ артисти .
* {{Јыл|1920}} — Трофимов Николай Николаевич ({{Јыл|2005}} ј.бож.), актёр театра ла киноныҥ, СССР-дыҥ эл артисти.
* {{Јыл|1921}} — Ежов Валентин Иванович ({{Јыл|2004}} ј.бож.), совет ле россий кинодраматург, таскадаачы.
* {{Јыл|1941}}
** [[Доминго, Пласидо|Доминго Пласидо]], испан оперный кожоҥчы, дирижёр.
** Щербаков Евгений Васильевич ({{Јыл|2014}} ј.бож.), совет ле россий артист балет, балетмейстер, таскадаачы.
* {{Јыл|1944}} — Нахапетов Родион Рафаилович, совет, американ ла россий актёр, кинорежиссёр, сценарист, РФ-ныҥ эл артисти.
* [[1952 јыл|1952]] — Терехова Татьяна Геннадьевна, балерина, балетле таскадаачы, РФ-ныҥ эл артисти.
* {{Јыл|1960}} — Харатьян Дмитрий Вадимович, совет ле россий актёр, телеведущий, кожоҥчы, музыкант, РФ-ныҥ эл артисти.
* {{Јыл|1980}} — Александр Ус, норвеж биатлонист.
* {{Јыл|1981}} — Дэни Хитли, канад хоккеист, олимпий чемпион ({{Јыл|2010}}), эки катап телекейдиҥ чемпионы.
* {{Јыл|1983}} — Ходченкова Светлана Викторовна, россий актриса театр, кино, телевидение ле дубляж.
* {{Јыл|1989}} — Мхитарян Генрих Гамлетович, армян футболист.
* {{Јыл|1990}} — Келли Рорбах, американ модель ле актриса.
* {{Јыл|1994}} — Марни Кеннеди, австралий актриса.
* {{Јыл|1996}} — Асенсио Марко, испан футболист.
* {{Јыл|1999}} — Али Рубина, индий киноактриса («Миллионер из трущоб»).
=== XXI чак ===
* {{Јыл|2002}} — Бойкова Александра Игоревна, россий фигурист (эштӱ јыҥылаш), Европаныҥ чемпионы ({{Јыл|2020}}).
== Бу кӱнде божогондор ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* {{Јыл|843}} — Феофил, византийский император-иконоборец.
* {{Јыл|1666}} — Анна Австрийская ({{Јыл|1601}} ј.чык.), королева Францияныҥ кааны, король Людовик XIII ӱй кижизи.
* {{Јыл|1743}} — Андре де Флери ({{Јыл|1653}} ј.чык.), француз кардинал, Людовик XV башкарузыныҥ јааны.
* {{Јыл|1798}} — Каннабих Кристиан ({{Јыл|1173}} ј.чык.), немец капельмейстер, скрипач ла композитор.
=== XIX чак ===
* {{Јыл|1813}} — Кристоф Мартин Виланд ({{Јыл|1733}} ј.чык.), немец бичиичи.
* [[1831 јыл|1831]] — Христиан Фридрих фон Глюк ([[1755 јыл|1755]] ј.чык.), немец юрист ле таскадаачы.
* {{Јыл|1875}} — Жан Милле ({{Јыл|1814}} ), француз јурукчы.
* {{Јыл|1882}} — Зайцев Варфоломей Александрович ({{Јыл|1842}} ј.чык.), орус публицист ле литературалык критик.
* {{Јыл|1882}}— Альмединген Екатерина Николаевна ({{Јыл|1853}} ј.чык.), россий балдардыҥ бичиичизи ле кӧчӱреечи.
* {{Јыл|1896}} — Дашков Василий Андреевич ({{Јыл|1819}} ј.чык.), орус этнограф, меценат ла коллекционер.
* {{Јыл|1900}} — Павленков Флорентий Фёдорович ({{Јыл|1839}} ј.чык.), орус книгоиздатель ле просветитель<ref>[http://www.hrono.ru/biograf/bio_p/pavlenkovff.php Павленков Ф.Ф. Хронос]</ref>.
=== XX чак ===
* {{Јыл|1905}} — Аверкиев Дмитрий Васильевич ({{Јыл|1836}} ј.чык.), орус бичиичи.
* [[1912 јыл|1912]] — Голубинский Евгений Евсигнеевич ([[1834 јыл|1834]] ј.чык.), Орус серикпе ле оныҥ архитектуразыныҥ тӱӱкичи.
* {{Јыл|1918}} — Наливкин Владимир Петрович ({{Јыл|1852}} ј.чык.), офицер, Туркестанда Удурум башкаруныҥ комитединиҥ јааны.
* {{Јыл|1944}} — Кэттелл Джеймс Маккин ({{Јыл|1860}} ј.чык.), американ психолог.
* {{Јыл|1949}} — Голодный Михаил Семёнович ({{Јыл|1903}} ј.чык.), орус совет ӱлгерчи, кӧчӱреечи, журналист, военный корреспондент.
* {{Јыл|1954}} — Горбатов Борис Леонтьевич ({{Јыл|1908}} ј.чык.), бичиичи ле сценарист<ref>[https://www.kino-teatr.ru/kino/screenwriter/sov/136154/bio/ Горбатов Б.Л. Кино-Театр.Ру]</ref>.
* {{Јыл|1968}} — Малюгин Леонид Антонович ({{Јыл|1909}} ј.чык.), орус совет драматург, киносценарист, публицист, литературалык критик.
* {{Јыл|1977}} — Джаббарзаде Зейнал Алаббас оглы ({{Јыл|1920}} ј.чык.), азербайджан совет ӱлгерчи ле публицист.
* {{Јыл|1983}} — Гарринча ({{Јыл|1933}} ј.чык.), бразиль футболист.
* {{Јыл|1984}}
** Джонни Вайсмюллер ({{Јыл|1904}} ј.чык.), американ пловец, беш катап олимпий чемпион.
** Бен-Хаим Пауль({{Јыл|1897}} ј.чык.), израиль композитор, дирижёр.
* {{Јыл|1990}} — Барбара Стэнвик, ({{Јыл|1908}} ј.чык.), американ актриса.
* {{Јыл|1991}} — Сенье Луи ({{Јыл|1903}} ј.чык.), француз актёр.
* {{Јыл|1993}} — Одри Хепбёрн, ({{Јыл|1929}} ј.чык.), британ киноактриса, «Оскар» алган.
* {{Јыл|1994}} — Мэтт Басби, ({{Јыл|1909}} ј.чык.), англий футбольный тренер.
* {{Јыл|1996}} — Джерри Маллиген ({{Јыл|1927}} ј.чык.), американ джаз музыкант.
* {{Јыл|1997}} — [[Макарова, Тамара Фёдоровна|Макарова Тамара Фёдоровна]] ({{Јыл|1907}} ј.чык.), киноактриса, таскадаачы, СССР-дыҥ эл артисти.
* {{Јыл|2000}} — [[Юрьева, Изабелла Даниловна|Юрьева Изабелла Даниловна]] ({{Јыл|1899}} ј.чык.), орус эстрадалык кожоҥчы<ref>[https://biographe.ru/znamenitosti/izabella-yureva/ Юрьева И.Д. Биограф.Ру]</ref>.
=== XXI чак ===
* {{Јыл|2010}} — Горячев Юрий Фролович ({{Јыл|1938}} ), Ульяновский областьтыҥ губернаторы ({{Јыл|1992}}—{{Јыл|2001}}).
* [[2012 јыл|2012]] — Этта Джеймс [[1938 јыл|1938]]), американ блюзовый ла ритм-н-блюз-кожоҥчы.
* [[2014 јыл|2014]] — Клаудио Аббадо ([[1933 јыл|1933]] ), итальян дирижёр, Венский операныҥ музыкальный директоры
* [[2015 јыл|2015]] — Белогурова Лариса Владимировна ([[1960 јыл|1960]] ), совет ле россий гимнастка ла киноактриса.
* [[2016 јыл|2016]] — Эдмонда Шарль-Ру ([[1920 јыл|1920]]), француз бичиичи, журналист.
* [[2017 јыл|2017]] — Бучин Виктор Николаевич ([[1919 јыл|1919]]), совет лыжник, СССР-дыҥ кӱндӱлӱ тренери.
* [[2021 јыл|2021]] — Мира Фурлан ([[1955 јыл|1955]] ), хорват актриса ла кожоҥчы.
== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
{{Айлар ла јылдыҥ кӱндери}}
[[Категория:Чаган ай]]
[[Категория:Чаган айдыҥ 21 кӱни]]
klge6oilmf1a8icre3isycxnvl8bu15
Чаган айдыҥ 23 кӱни
0
2372
49150
48348
2026-07-21T03:21:50Z
InternetArchiveBot
26
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
49150
wikitext
text/x-wiki
{{Чаган ай}}
'''Чаган айдыҥ 23 кӱни''' ({{lang-ru|23 января}}) — [[григориан кӱнтизӱ]]де јылдыҥ 23 кӱни. Јылдыҥ учына јетире 342 кӱн арткан (високосный јылда 343 кӱн).
Чаган айдыҥ 23 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — чаган айдыҥ 23 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда [[юлиан кӱнтизӱ]]ле чаган айдыҥ 10 кӱни болгон<ref>XX ле XXI чактарда григориан кӱнтизӱ юлиан кӱнтизӱни 13 кӱнге озолоп јат. Ӧскӧ чактарда григориан ла юлиан кӱнтизӱлерде ӧй башка эдип чотолот: чике эдип тоолоорго, окылу [https://web.archive.org/web/20210521104114/http://direct-time.ru/index.php?id=12 конвертер датла] тузаланарга јараар.</ref>.
== Байрамдар ==
=== Элјондык ===
* {{ООН-ныҥ маанызы}} [[ООН]] — Почерктиҥ кӱни. Колло бичиништиҥ телекейлик кӱни.
=== Калыктардыҥ ===
* {{Тайваньныҥ маанызы}} — [[Телекейде јайымныҥ кӱни]]
=== Кудайлык ===
; [[Файл:Christian cross.svg|12px]] '''Католицизм'''
: — [[Коуп, Марианна|Марианны Коуп]];
: — память Эмеренцианы.
; [[Файл:OrthodoxCross(black,contoured).svg|12px]] '''Православие'''<ref name="azb">[http://azbyka.ru/days/2017-01-23 Старый стиль, 10 января, Новый стиль 23 января, понедельник] // Православный церковный календарь</ref>
: — святитель [[Григорий Нисский]], епископ Нисскийдиҥ эземи ({{Јыл|395}});
: — кыйналган [[Сутормин, Зиновий Евстафьевич]] пресвитердиҥ ({{Јыл|1920}});
: — кыйналган [[Успенский, Пётр Николаевич]] пресвитердиҥ эземи ({{Јыл|1930}});
: — кыйналган [[Анатолий (Грисюк)]], митрополит Одесскийдиҥ эземи ({{Јыл|1938}});
: — преподобного [[Макарий Писемский|Макария Писемского]] эземи (XIV ч.).
* Католические: Апа, [[Марианна]], [[Эмерентиана]]
* Православные: Аммоний, [[Анатолий]], [[Антипа]], Арсения, [[Григорий]], Дометиан, [[Зиновий]], Маркиан, [[Макарий]], [[Павел]], [[Пётр]], Феозва (Феосевия), [[Феофан]]
== Керектер ==
=== Алтай Республика ===
=== Калыктар ортодо ===
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[1656 јыл|1656]] — [[Паскаль, Блез|Блеза Паскальдыҥ]] «Письма к провинциалуныҥ» баштапкы самаразы кепке базылып чыккан.
* {{Јыл|1755}} — императрица [[Елизавета Петровна]] [[Москва|Москвада]] баштапкы россий [[Московский государственный университет имени М. В. Ломоносова|университеттиҥ]] ачыларын јӧптӧгӧн, [[Ломоносов, Михаил Васильевич|М. В. Ломоносовтыҥ]] ла графа [[Шувалов, Иван Иванович|И. И. Шуваловтыҥ]] проекти аайынча.
=== XIX чак ===
* {{Јыл|1881}} — [[Чайковский, Пётр Ильич|П. И. Чайковскийдиҥ]]<ref>{{Cite web |title=Чайковский П.И. БРЭ |url=https://bigenc.ru/c/chaikovskii-piotr-il-ich-c6ac01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231111130959/https://bigenc.ru/c/chaikovskii-piotr-il-ich-c6ac01 |archivedate=1699708199 |deadlink=yes |accessdate=1697151180 }}</ref> «Евгений Онегин» деп операзыныҥ премьеразы московский [[Большой театр|Большой театрдыҥ]] сценазында болгон.
* {{Јыл|1895}} — [[Антарктида|Антарктиданыҥ]] јарадына баштапкы катап улус «Антарктик» деп норвеж промысловый керептиҥ капитаны ла пассажиры тӱшкен.
=== XX чак ===
* [[1912 јыл|1912]] — [[Гаага|Гаагада]] ''Международный опиумный конвенция'' јӧптӧлгӧн, ''Наркотиктерди ајаруда тудары јанынаҥ'' калыктар ортодо баштапкы јӧптӧжӱ.
* [[1924 јыл|1924]] — [[Москва|Москвада]] Павелецкий вокзалга паровоз ''У127'' [[Ленин, Владимир Ильич|В. И. Ленинниҥ]] сӧӧгин тарткан траурный поездти јетирген.
* [[1942 јыл|1942]] — ада-энези јок арткан балдарды кичеери керегинде јӧп чыккан. (''«Об устройстве детей, оставшихся без родителей»'')
=== XXI чак ===
* {{Јыл|2003}} — [[НАСА]] «[[Пионер-10]]» деп автоматический межпланетный станцияныҥ калганчы сигналы келген.
* [[2018 јыл|2018]] — [[Аляска|Аляскада]] заливте магнитудазы 7.9. болор јерсилкиниш болгон.
* [[2020 јыл|2020]] — ВОЗ јарлаган, [[пандемия COVID-19]] элјон ортодо, калыктардыҥ су-кадыгы јанынаҥ ([[чрезвычайная ситуация в области общественного здравоохранения, имеющая международное значение|чрезвычайной ситуацией в области общественного здравоохранения, имеющей международное значение]]) сӱрекей јеткерлӱ айалга.
== Бу кӱнде чыккандар ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* {{Јыл|1734}} — [[Кемпелен, Вольфганг фон|Вольфганг фон Кемпелен]] ({{Јыл|1804}} ј.бож.), австрий ле венгер изобретатель, автоматический машиналар.
* {{Јыл|1783}} — [[Стендаль]] (чын ады ''Мари-Анри Бейль''; {{Јыл|1842}} ј.бож.), француз бичиичи, психологиялык романныҥ тӧзӧӧчилериниҥ бирӱзи<ref>{{Cite web |title=Стендаль. БРЭ |url=https://old.bigenc.ru/literature/text/4165278 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230616153824/https://old.bigenc.ru/literature/text/4165278 |archivedate=1686929904 |deadlink=yes |accessdate=1697151180 }}</ref>.
* {{Јыл|1785}} — [[Агард, Карл Адольф|Карл Адольф Агард]] ({{Јыл|1859}} ј.бож.), швед ботаник, альголог, теолог, энциклопедист.
* {{Јыл|1786}} — [[Монферран, Огюст|Огюст Монферран]] ({{Јыл|1858}} ј.бож.), россий архитектор француз ук-тӧстӱ , [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургта]] Исаакиевский собор ло Александровский колоннаныҥ авторы.
=== XIX чак ===
* {{Јыл|1820}} — [[Серов, Александр Николаевич (композитор)|Александр Серов]] ({{Јыл|1871}} ј.бож.), орус композитор ло музыкальный критик, јурукчы [[Серов, Валентин Александрович|Валентина Серовтыҥ]] адазы.
* {{Јыл|1839}} — [[Мещерский, Владимир Петрович|Владимир Мещерский]] ({{Јыл|1914}} ј.бож.), орус бичиичи, публицист, «[[Гражданин (журнал)|Гражданин]]» деп журналдыҥ издатели.
* {{Јыл|1840}} — [[Аббе, Эрнст|Эрнст Аббе]] ({{Јыл|1905}} ј.бож.), немец физик-оптик, астроном, изобретатель.
* [[1857 јыл|1857]] — [[Мохоровичич, Андрей|Андрей Мохоровичич]] ([[1936 јыл|1936]] ј.бож.), хорват геофизик ле сейсмолог.
* {{Јыл|1862}} — [[Гильберт, Давид|Давид Гильберт]] ({{Јыл|1943}} ј.бож.), немец математик.
* {{Јыл|1870}} — [[Морган, Уильям Джордж|Уильям Джордж Морган]] ({{Јыл|1942}} ј.бож.), американ таскадаачы, волейболдыҥ изобретатели.
=== XX чак ===
* {{Јыл|1901}} — [[Калесник, Станислав Викентьевич|Станислав Калесник]] ({{Јыл|1977}} ј.бож.), совет билимчи-географ, [[АН СССР]] академик.
* {{Јыл|1903}}— [[Александров, Григорий Васильевич (режиссёр)|Григорий Александров]] (чын ады ''Мормоненко''; {{Јыл|1983}} ј.бож.), кинорежиссёр, актёр, сценарист, СССР-дыҥ эл артист.
* {{Јыл|1907}} — [[Юкава, Хидэки|Хидэки Юкава]] ({{Јыл|1981}} ј.бож.), јопон физик-теоретик, Нобельдиҥ сыйын алган баштапкы японец<ref>{{Cite web |title=Хидэки Юкава. БРЭ |url=https://bigenc.ru/c/iukava-khideki-47d8f6 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230508121000/https://bigenc.ru/c/iukava-khideki-47d8f6 |archivedate=1683547800 |deadlink=yes |accessdate=1697151180 }}</ref> ({{Јыл|1949}}).
* {{Јыл|1930}} — [[Уолкотт, Дерек|Дерек Уолкотт]] ({{Јыл|2017}} ј.бож.), британ бичиичи ле драматург, [[Сент-Люсия|Сент-Люсияда]] чыккан, Нобельдиҥ сыйыныҥ лауреады ({{Јыл|1992}}).
* {{Јыл|1935}}— [[Голицын, Георгий Сергеевич|Георгий Голицын]], совет ле россий геофизик, по атмосфераныҥ ла теҥистиҥ физиказыныҥ специалисти, климаттыҥ теориязы, [[АН СССР]] ла [[Российская академия наук|РАН]] академиги.
** {{Јыл|1946}} — [[Фортов, Владимир Евгеньевич|Владимир Фортов]] ([[2020 јыл|2020]] ј.бож.), совет ле россий физик, академик, {{Јыл|2013}}—{{Јыл|2017}} јј. РАН-ныҥ президенти<ref>[https://tass.ru/info/10123457 Владимир Фортов. ТАСС]</ref>.
== Бу кӱнде божогондор ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* {{Јыл|1766}} — Кэзлон, Уильям ({{Јыл|1692 }} эмезе {{Јыл|1693}} ј.чык.), англий јепсел эдер кижи (оружейник), гравёр, шрифттер эткен.
=== XIX чак ===
* {{Јыл|1810}} — [[Риттер, Иоганн Вильгельм|Иоганн Вильгельм Риттер]] ({{Јыл|1776}} ј.чык.), немец химик ле физик, ''ультрафиолет излучение'' тапкан.
* {{Јыл|1870}} — [[Вельтман, Александр Фомич|Александр Вельтман]] ({{Јыл|1800}} ј.чык.), россий бичиичи, археолог, тӱӱкичи, фольклорист, топограф.
* {{Јыл|1879}} — [[Чернецов, Никанор Григорьевич|Никанор Чернецов]] ({{Јыл|1805}} ј.чык.), орус јурукчы.
=== XX чак ===
* {{Јыл|1902}}
** [[Кожевников, Алексей Яковлевич|Алексей Кожевников]] ({{Јыл|1836}} ј.чык.), врач-психиатр, Россияда [[невропатология|невропатологияныҥ]] тӧзӧӧчизи.
** [[Мушкетов, Иван Васильевич|Иван Мушкетов]] ({{Јыл|1850}} ј.чык.), орус геолог, географ, јорыкчы.
* {{Јыл|1931}} — [[Павлова, Анна Павловна|Анна Павлова]] ({{Јыл|1881}} ј.чык.), орус артист балеттиҥ, XX чактыҥ улу балериназы<ref>[https://biographe.ru/znamenitosti/anna-pavlova/ Павлова А.П. Биограф.Ру]</ref>.
* {{Јыл|1933}} — [[Васнецов, Аполлинарий Михайлович|Аполлинарий Васнецов]] ({{Јыл|1856}} ј.чык.), орус јурукчы ла график, искусствовед<ref>[https://www.culture.ru/materials/127705/mladshii-vasnecov Васнецов А.М. Култура.РФ]</ref>.
** [[Руденко, Роман Андреевич|Роман Руденко]] ({{Јыл|1907}} ј.чык.), юрист, [[Союз Советских Социалистических Республик|СССР-дыҥ]] адынаҥ ''обвинитель'' [[Нюрнбергский процесс|Нюрнбергском процессте]], СССР-дыҥ Генеральный прокуроры<ref>[http://www.hrono.ru/biograf/bio_r/rudenko.php Роман Руденко. Хронос]</ref>.
* {{Јыл|1989}} — [[Дали, Сальвадор|Сальвадор Дали]] ({{Јыл|1904}} ј.чык.), испан јорыкчы-[[Сюрреализм|сюрреалист]], јурукчы, график, скульптор, режиссёр, бичиичи<ref>[https://muzei-mira.com/biografia_hudojnikov/774-biografiya-salvadora-dali.html Сальвадор Дали. Музеи мира]</ref>.
* {{Јыл|1993}} — [[Винокуров, Евгений Михайлович|Евгений Винокуров]] ({{Јыл|1925}} ј.чык.), орус совет ӱлгерчи, кӧчӱреечи, таскадаачы.
* {{Јыл|1994}} — [[Огарков, Николай Васильевич|Николай Огарков]] ({{Јыл|1917}} ј.чык.), СССР-дыҥ черӱлериниҥ Генштабыныҥ јааны ({{Јыл|1977}}—{{Јыл|1984}}), Советский Союзтыҥ Маршалы, Советский Союзтыҥ Геройы<ref>[https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=%201506 Николай Огарков. Герои СССР]</ref>.
=== XXI чак ===
* {{Јыл|2002}} — [[Бурдьё, Пьер|Пьер Бурдьё]] ({{Јыл|1930}} ј.чык.), француз социолог ло философ, ''социальное поле'' теорияны тӧзӧгӧн.
* {{Јыл|2005}} — [[Карасик, Юлий Юрьевич|Юлий Карасик]] ({{Јыл|1923}} ј.чык.), совет кинорежиссёр ло сценарист, РСФСР-дыҥ эл артисти.
* {{Јыл|2011}} — [[Шумский, Вячеслав Михайлович|Вячеслав Шумский]] ({{Јыл|1921}} ј.чык.), кинооператор, РСФСР-дыҥ эл артисти, Ленинский премияныҥ лауреады.
== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
{{Айлар ла јылдыҥ кӱндери}}
[[Категория:Чаган ай]]
[[Категория:Чаган айдыҥ 23 кӱни]]
fp0d2q8hcz1jtx32g0iyu9xfycd78n8
Кочкор айдыҥ 3 кӱни
0
2383
49143
45866
2026-07-20T16:59:31Z
InternetArchiveBot
26
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
49143
wikitext
text/x-wiki
{{Кочкор ай}}
'''Кочкор айдыҥ 3 кӱни''' ({{lang-ru|3 февраля}})— [[григориан кӱнтизӱ]]де јылдыҥ 34 кӱни. Јылдыҥ учына јетире 331 кӱн арткан (високосный јылда 332 кӱн).
Кочкор айдыҥ 3 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча [[1582 јыл|1582]] јылдыҥ [[Ӱлӱрген айдыҥ 15 кӱни|ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине]] јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кочкор айдыҥ 3 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда [[юлиан кӱнтизӱ]]ле чаган айдыҥ 21 кӱни болгон<ref>XX ле XXI чактарда григориан кӱнтизӱ юлиан кӱнтизӱни 13 кӱнге озолоп јат. Ӧскӧ чактарда григориан ла юлиан кӱнтизӱлерде ӧй башка эдип чотолот: чике эдип тоолоорго, окылу [https://web.archive.org/web/20210521104114/http://direct-time.ru/index.php?id=12 конвертер датла] тузаланарга јараар.</ref>.
== Байрамдар ==
=== Калыктар ортодо ===
* {{Вьетнамныҥ маанызы}} [[Вьетнам]] — Коммунистический партияныҥ тӧзӧлгӧн кӱни
* {{Мозамбиктиҥ маанызы}} [[Мозамбик]] — Геройлордыҥ кӱни
* {{США-ныҥ маанызы}} [[США]] — Тӧрт капелланныҥ кӱни
* {{Таиландтыҥ маанызы}} [[Таиланд]] — Ветерандардыҥ кӱни
* {{Јопонныҥ маанызы}} [[Япония]] — Сэцубун байрам
=== Кудайлык ===
==== [[Файл:Christian cross.svg|12px]] Католицизм ====
* Власий Севастийскийдиҥ эземи;
* агару епископ Ансгардыҥ эземи;
* агару Маргарита Английскаяныҥ эземи ([[1192 јыл|1192]]);
==== [[Файл:OrthodoxCross(black,contoured).svg|12px]] Православие<ref name="azb">[http://azbyka.ru/days/2017-02-03 Старый стиль, 21 января, Новый стиль 3 февраля, пятница] // Православный церковный календарь</ref> ====
* преподобный Максим Гректиҥ эземи ([[1556 јыл|1556]]);
* кыйналган Агнесса Римская, деваныҥ эземи ([[304 јыл|304]] ј.киреде);
* священномученик Илия Березовский, пресвитердиҥ эземи ([[1938 јыл|1938]]).
=== Бу кӱнде чыккандарга ат ===
* Католический: Берлинда, Блейз, Гаделин, Келс, [[Маргарита]], Нон, [[Оскар (имя)|Оскар]]
* Православный: [[Агнесса]], [[Акила]], [[Анастасий]], [[Анна (имя)|Анна]], [[Валерьян]], [[Евгений]], [[Иван]], [[Илья]], [[Кандид (значения)|Кандид]], [[Максим (имя)|Максим]], Неофит, [[Тимофей]], [[Феодосий (имя)|Феодосий]]
== Керектер ==
=== Алтай Республика ===
=== Калыктар ортодо ===
=== XIX чактаҥ озо ===
* {{Јыл|1451}} — Мехмед II экинчи катап Осман империяныҥ султаны болгон.
* {{Јыл|1488}} — Бартоломеу Диаш тӱштӱк Африкада ''мыс Доброй Надеждыга'' јеткен.
* {{Јыл|1565}} — московский князь [[Иван Грозный]] опричнина тургускан.
* {{Јыл|1637}} — тюльпаномания Нидерландыда. Тюльпан садып тургандардыҥ тоозы алып турганынаҥ кӧп болгон. Биржевой паника башталган; бир ле тӱнге муҥдар тоолу голландецтер иш, акча јок арткан.
=== XIX чак ===
* {{Јыл|1826}} — [[Грибоедов, Александр Сергеевич|Александр Грибоедов]] декабристтердиҥ тӱймеениле колбулу деп серемјиге кирип, арестке тутурткан.
* {{Јыл|1830}} — Европаныҥ ӱч јаан тнргеези — [[Арасей империя]], [[Великобритания]] ла [[Франция]] — Лондонский протоколго кол салган {{Јыл|1830}}, онойдо Греция Осман империядаҥ камааны јок болгонын јараткан.
* {{Јыл|1867}} — Муцухито Японияныҥ императоры (император Мэйдзи) болгон.
* {{Јыл|1870}} — США-ныҥ Конституцизыныҥ 15-чи тӱзедӱзи талдаштарда туружар тап-эрикти јаратпазы, раса, чырайыныҥ ӧҥи, алдында кул болгон учун јаратпастарды токтодорын кезем некеген.
=== XX чак ===
* {{Јыл|1910}} — Арсеньевтиҥ {{Јыл|1908}}—{{Јыл|1910}} јј. экспедицияязы тӱгенген. [[Арсеньев, Владимир Клавдиевич|В. К. Арсеньевтиҥ]] ӱчинчи Сихотэ-Алиньский экспедицияларыныҥ эҥ јаны «Юбилейный»<ref>[https://www.fessl.ru/resources/elektronnye-resursy/kraj-zamechatelnykh-lyudej/601-arsenev-vk Арсеньев В.К. Дальневосточная государственная научная библиотека]</ref>.
* {{Јыл|1920}} — [[РСФСР]]-да [[Гохран]] тӧзӧлгӧн (Государственное хранилище ценностей).
* {{Јыл|1925}} — [[Большой театрдаҥ]] баштапкы катап «Князь Игорь» опера аайынча [[Бородин, Александр Порфирьевич|А. П. Бородинниҥ]] радиопостановказы јарлалган.
* {{Јыл|1944}} — Ленинградско-Новгородская операция: Ленинградский фронттыҥ 2-чи ударный армиязы Нарва сууны кечип, Эстонский ССР-дыҥ јерине кирген.
* {{Јыл|1972}} — [[Саппоро]]до Кышкы Олимпий ойындар ачылган {{Јыл|1972}}.
** [[Иран]]да шуурганга алдыртып, 4000 кижи божогон<ref>{{Cite web |url=http://www.noaanews.noaa.gov/stories/s334b.htm |title=NOAA’s Top Global Weather; Water and Climate Events of The 20th Century |access-date=2013-02-02 |archive-date=2011-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111019080450/http://www.noaanews.noaa.gov/stories/s334b.htm |deadlink=no }}</ref>.
* {{Јыл|1994}} — баштапкы россий космонавт аамерикан космический керепте учкан. [[Крикалёв, Сергей Константинович]] шаттл «Дискавери», [[STS-60]].
=== XXI чак ===
* {{Јыл|2010}}
** Грецияныҥ президенти [[Папульяс, Каролос|Каролос Папульясты]] парламент экинчи катап президент болзын деп јӧптӧгӧн.
** Сергей Фурсенко Российский футбольный биригӱниҥ бажына турган.
== Бу кӱнде чыккандар ==
=== XVIII чактаҥ озо ===
[[Файл:Johana Bourbon.jpg|мини|110px|'''''[[Жанна де Бурбон]]''''']]
* {{Јыл|1338}} — Жанна де Бурбон ({{Јыл|1378}} ј.бож.), Карл V Мудрый Францияныҥ кааныныҥ ӱй кижизи.
* {{Јыл|1677}} — Ян Сантини (''Джованни Бьяджо Сантини''; {{Јыл|1723}} ј.бож.), чех архитектор итальян ук-тӧстӱ, Орто Европада ''барокко стильди'' бир канча башка эдип кӧргӱскен.
* {{Јыл|1689}} — Блас де Лесо ({{Јыл|1741}} ј.бож.), адмирал, испан военно-морской флоттыҥ јаан стратеги.
* {{Јыл|1690}} — Ричард Роулинсон ({{Јыл|1755}} ј.бож.), англий священник, тӱӱкичи ле антиквар, Оксфордский университеттиҥ Бодлианский библиотеказына јууган озогы бичиктерин ле рукописьтердиҥ коллекциязын артыргыскан.
=== XVIII чак ===
* {{Јыл|1702}} — Михаэль Адельбульнер ({{Јыл|1779}} ј.бож.), немец математик, физик ле астроном.
* {{Јыл|1777}} — Джон Чейн ({{Јыл|1836}} ј.бож.), британ военный врач, оныҥ адыла симптом — «дыхание Чейна — Стокса» адалган.
* {{Јыл|1790}} — Гидеон Мантелл ({{Јыл|1852}} ј.бож.), англий акушер, геолог ло палеонтолог.
=== XIX чак ===
[[Файл:Mendelssohn Bartholdy.jpg|thumb|110px|''[[Мендельсон, Феликс|Мендельсон]]'']]
[[Файл:Finlandia Hall, Helsinki - DSC03963.JPG|мини|180px|''[[Аалто, Алвар|Алвар Аалто]].<br>[[Финляндия (концертный зал)|Дворец «Финляндия»]]{{ref-en}}, Хельсинки ({{Јыл|1967}}—{{Јыл|1971}})'']]
* {{Јыл|1809}} — [[Мендельсон, Феликс|Феликс Мендельсон]] ({{Јыл|1874}} ј.бож.), немец композитор, пианист, дирижёр, таскадаачы.
* {{Јыл|1823}} — Спенсер Фуллертон Бэрд ({{Јыл|1887}} ј.бож.), американ орнитолог, ихтиолог ло герпетолог.
* {{Јыл|1854}} — [[Корсаков, Сергей Сергеевич|Сергей Корсаков]] ({{Јыл|1900}}), орус психиатр, московский психиатрияныҥ школын тӧзӧгӧн.<ref>{{Cite web |title=Корсаков С.С.БРЭ |url=https://bigenc.ru/c/korsakov-sergei-sergeevich-f3e0ed |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230410035509/https://bigenc.ru/c/korsakov-sergei-sergeevich-f3e0ed |archivedate=1681098909 |deadlink=yes |accessdate=1694757914 }}</ref>
* {{Јыл|1859}} — Хуго Юнкерс ({{Јыл|1935}} ј.бож.), немец инженер, изобретатель, авиаконструктор, Junkers & Co компанияны тӧзӧгӧн.
* {{Јыл|1872 }}— [[Фомин, Иван Александрович|Иван Фомин]] ({{Јыл|1936}} ј.бож.), орус совет архитектор, таскадаачы, архитектураныҥ тӱӱкичизи.
* {{Јыл|1884}} — [[Агапкин, Василий Иванович|Василий Агапкин]] ({{Јыл|1964}} ј.бож.), орус военный дирижёр ло композитор, «Прощание славянки» марштыҥ авторы.
=== XX чак ===
* {{Јыл|1906}} — [[Токарская, Валентина Георгиевна|Валентина Токарская]] ([[1996 јыл|1996]] ј.бож.), совет актриса театр ла киноныҥ, Московский мюзик-холлдыҥ Театр сатиры, РФ-ныҥ эл артисти.
* {{Јыл|1934}} — [[Петров, Александр Александрович (математик)|Александр Петров]] ({{Јыл|2011}} ј.бож.), экономикалык системалардыҥ математический моделированиезиниҥ школын тӧзӧгӧн, академик РАН<ref>[https://www.ras.ru/win/DB/show_per.asp?H=show_per&P=.prn-y.id-999.ln-ru.dl-.pr-inf.uk-12& Петров А.А. РАН.]</ref>.
* {{Јыл|1970}}
** Уорик Дэвис, британ актёр.
** Оскар Кордоба, колумбий футболист, вратарь.
* {{Јыл|1974}}
** Евгения Игумнова, россий актриса театр ла киноныҥ, телевидение ле ӱнделтиштиҥ (озвучивание).
** Флориан Руссо, француз велогонщик, ӱч катап олимпий чемпион.
* {{Јыл|1988}} — Тимофей Лапшин, южнокорей биатлонист, Россия учун {{Јыл|2017}} јылга јетире турушкан.
== Бу кӱнде божогондор ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* {{Јыл|1252}} — Святослав Всеволодович ({{Јыл|1196}} ј.чык.), улу князь владимирский, Всеволод Юрьевичтиҥ уулы, княживший в Новгородто, [[Суздаль]]да, [[Владимир (город, Россия)|Владимире]].
* {{Јыл|1468}} — Иоганн Гутенберг ({{Јыл|1397}} ле {{Јыл|1400}} јј. ортозында чыккан), немец первопечатник, бичиктер кепке базар революционный эп-арга тапкан.
* {{Јыл|1687}} — Эберхард Кейль ({{Јыл|1624}} ј.чык.), датский јурукчы барокко ӧйдиҥ.
* {{Јыл|1714}} — Пьетро Антонио Фиокко ({{Јыл|1632}} ј.чык.), итальян, оноҥ нидерланд композитор ло дирижёр.
=== XIX чак ===
* {{Јыл|1806}} — Никола Ретиф де ла Бретонн ({{Јыл|1734}} ј.чык.), француз бичиичи.
* {{Јыл|1846}} — князь [[Шаховской, Александр Александрович|Александр Шаховской]] ({{Јыл|1777}} ј.чык.), драматург, ӱлгерчи, Российский Академияныҥ турчызы.
* {{Јыл|1849}} — [[Филомафитский, Алексей Матвеевич|Алексей Филомафитский]] ({{Јыл|1807}} ј.чык.), врач, орус физиологияныҥ тӧзӧӧчизи.
* {{Јыл|1870}} — [[Данзас, Константин Карлович|Константин Данзас]] ({{Јыл|1801}} ј.чык.), орус черӱниҥ генерал-майоры , [[Пушкин, Александр Сергеевич|А. С. Пушкинниҥ]] Чёрный речкада калганчы дуэльде секунданты.
* {{Јыл|1890}} — [[Загоскин, Лаврентий Алексеевич|Лаврентий Загоскин]] ({{Јыл|1808}} ј.чык.), россий морской офицер, Орусской Американыҥ шиҥдеечизи.
=== XX чак ===
* {{Јыл|1919}} — Эдуард Чарлз Пикеринг ({{Јыл|1846}} ј.чык.), американ астроном, академик.
* {{Јыл|1922}}
** Джон Батлер Йейтс ({{Јыл|1839}} ј.чык.), ирланд јурукчы, Нобельдиҥ литературала сыйыныҥ лауреады ӱлгерчи У. Б. Йейтстиҥ адазы.
** Владимир ({{Јыл|1859}} ј.чык.), орус ботаник ле биохимик, Петербургский АН-тыҥ академи<ref>{{Cite web |title=Палладин В.И. БРЭ. |url=https://bigenc.ru/c/palladin-vladimir-ivanovich-aff32d |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231001045047/https://bigenc.ru/c/palladin-vladimir-ivanovich-aff32d |archivedate=1696135847 |deadlink=yes |accessdate=1694750675 }}</ref>.
* {{Јыл|1925}} — Оливер Хевисайд ({{Јыл|1850}} ј.чык.), англий математик, физик, ионосфераныҥ барын озолондыра айткан.
* {{Јыл|1935}} — Хуго Юнкерс ({{Јыл|1859}} ј.чык.), немец авиаконструктор ло промышленник.
* {{Јыл|1951}}— [[Хорьх, Аугуст|Август Хорьх]] ({{Јыл|1868}} ј.чык.), немец автоконструктор, кӧӧлик промышленностьтыҥ озочылдарыныҥ бирӱзи.
* {{Јыл|1956}} — [[Борель, Эмиль|Эмиль Борель]] ({{Јыл|1871}} ј.чык.), француз математик ле политикалык ишчи.
* {{Јыл|1974}} — [[Большаков, Григорий Филиппович|Григорий Большаков]] ({{Јыл|1904}} ј.чык.), оперный кожоҥчы (тенор), РСФСР-дыҥ эл артисти.
* {{Јыл|1994}} — [[Александров, Анатолий Петрович|Анатолий Александров]] ({{Јыл|1903}} ј.чык.), совет физик, {{Јыл|1975}}—{{Јыл|1986}} јылдарда СССР-дыҥ Билим Академиязыныҥ президенти<ref>[https://www.ras.ru/presidents/2283944c-4a20-4900-a0b3-30689d2c0dc6.aspx. Александров А.П. РАН.]</ref>
=== XXI чак ===
* [[2011 јыл|2011]] —Татьяна Шмыга ({{Јыл|1928}} ј.чык.), совет ле россий актриса, СССР-дыҥ эл артисти.
* [[2013 јыл|2013]] — [[Фельцман, Оскар Борисович|Оскар Фельцман]] ({{Јыл|1921}} ј.чык.), композитор, РСФСР-дыҥ эл артисти<ref>[https://music-museum.ru/about/news/100-let-so-dnya-rozhdeniya-oskara-borisovicha-felczmana.html Фельцман О.Б. Музей музыки.]</ref>.
== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
{{Айлар ла јылдыҥ кӱндери}}
[[Категория:Кочкор ай|03]]
[[Категория:Кочкор айдыҥ 3 кӱни]]
7lwnltrjlkut5b14laz0ranhi5y79uc
Кочкор айдыҥ 4 кӱни
0
2384
49144
47567
2026-07-20T17:02:16Z
InternetArchiveBot
26
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
49144
wikitext
text/x-wiki
{{Кочкор ай}}
'''Кочкор айдыҥ 4 кӱни''' ({{lang-ru|4 февраля}})— [[григориан кӱнтизӱ]]де јылдыҥ 35 кӱни. Јылдыҥ учына јетире 330 кӱн арткан (високосный јылда 331 кӱн).
Кочкор айдыҥ 4 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча [[1582 јыл|1582 јылдыҥ]] ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кочкор айдыҥ 4 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда [[юлиан кӱнтизӱ]]ле [[Чаган айдыҥ 22 кӱни|чаган айдыҥ 22 кӱни]] болгон<ref>XX ле XXI чактарда григориан кӱнтизӱ юлиан кӱнтизӱни 13 кӱнге озолоп јат. Ӧскӧ чактарда григориан ла юлиан кӱнтизӱлерде ӧй башка эдип чотолот: чике эдип тоолоорго, окылу [https://web.archive.org/web/20210521104114/http://direct-time.ru/index.php?id=12 конвертер датла] тузаланарга јараар.</ref>.
== Байрамдар ==
=== Калыктар ортодо ===
* [[Файл:The Earth seen from Apollo 17.jpg|25px]] Ракка удура телекейлик кӱн
=== Эл-јондык ===
* {{Анголаныҥ маанызы}} [[Ангола]] — Јуу-јепселдӱ тӱймеенниҥ кӱни.
* {{Шри-Ланканыҥ маанызы}} [[Шри-Ланка]] — Јайымныҥ кӱни.
* {{Јопонныҥ маанызы}} [[Јопон]] — Сэцубун,Риссюн — Јастыҥ башталганы (Јаҥы јыл).
=== Кудайлык ===
; [[Файл:Christian cross.svg|12px]] Католицизм
: — агару Верониканыҥ эземи;
: — Екатерина де Риччиниҥ эземи;
: — Римберттиҥ (архиепископ Гамбургский) эземи;
; [[Файл:OrthodoxCross(black,contoured).svg|12px]] Православие<ref name="azb">[http://azbyka.ru/days/2017-02-04 Старый стиль, 22 января, Новый стиль 4 февраля, суббота] // Православный церковный календарь</ref>
: ⟨Орус православный скрикпе⟩
: — Тимофей Эфесскийдиҥ (епископ Эфесский) эземи ({{Јыл|96}}—{{Јыл|97}} јј.киреде);
: — Анастасия Персиянинаныҥ эземи ({{Јыл|628}});
: — священномучениктер Иоанн Успенский ле Евфимий Тихонравов, пресвитерлердиҥ эземи ({{Јыл|1938}}).
=== Бу кӱнде чыккандарга ат ===
* Католический: [[Андрей|Андреа]], [[Вероника (имя)|Вероника]], [[Гильберт|Гилберт]], [[Джон]], [[Екатерина]], Римберт
* Православный: [[Агафон]], Ананий, [[Анастасий]], [[Гавриил]], [[Георгий]], [[Евфимий]], [[Иван]], [[Иосиф]], [[Леонт]], [[Леонтий]], [[Макарий]], [[Мануил]], [[Николай]], Парод, [[Пётр]], Сионий, [[Тимофей]], [[Яков]]
== Керектер ==
=== Алтай Республика ===
* [[1934 јыл|1934 јылда]] Ойрот-Турада каланыҥ строительный конторазы «горстрой» тӧзӧлгӧн.
=== Калыктар ортодо ===
=== XVIII чактаҥ озо ===
* [[1582 јыл|1582]] — Речь Посполитаяныҥ черӱлери [[Псков]]ты узак ӧйгӧ курчуда туткан кийнинеҥ кайра болгон ({{Јыл|1581}}—{{Јыл|1582}}).
=== XVIII чак ===
* [[1719 јыл|1719]] — [[Пётр I]] каан [[Арасей империя]] ичинде эл-јонныҥ тоозын алары керегинде јакаан чыгарган.
* [[1722 јыл|1722]] — Пётр I каан «Табель о рангах» јӧптӧгӧн.
* [[1755 јыл|1755]] — императрица Елизавета Петровна Московский университет тӧзӧӧри јанынаҥ јакаан чыгарган.
* [[1794 јыл|1794]] — Улу француз революция: [[Национальный конвент]] кулданышты [[Франция|Францияда]] ла оныҥ колонияларында јоголткон.
=== XIX чак ===
* [[1824 јыл|1824]] — американ изобретатель ле бизнесмен Чарльз Гудрич [[Бостон]]до улуска эрезин калош јазаган.
* [[1858 јыл|1858]] — Герман Гольдшмидт [[(52) Европа|52 Европа]] деп астероид ачкан.
* [[1900 јыл|1900]] — [[Дзержинский, Феликс Эдмундович|Феликс Дзержинский]]<ref>[http://hrono.ru/biograf/bio_d/dzerzhin_fe.php Дзержинский Ф.Э. Хронос.]</ref> Варшавский цитадельге тӱрмелеткен.
=== XX чак ===
* [[1915 јыл|1915]] — [[Баштапкы телекейлик јуу]]: [[Германия]] [[Британияга]]удура јуу баштаган.
* [[1921 јыл|1921]]
* [[1931 јыл|1931]] — [[Курск]]та Россия ичинде баштапкы (Ветроэлектростанция Уфимцева) салкынэлектростанция иштеп баштаган.
* [[1932 јыл|1932]]
** Бухта Нагаевке (Охотский талай) «Сахалин» деп пароход келген, ол Колымага «Дальстрой» тресттиҥ башкарузы ла тӱрмелеткендердиҥ баштапкы группазын экелген. Олор тузалу казынтыларды таап, оны казар иштер ӧткӱрер учурлу болгон.
** [[Лейк-Плэсид]]те Кышкы Олимпий ойындар ачылган [[1932 јыл|1932]].
* [[1934 јыл|1934]] — СССР ла Венгрия ортодо дипломатический колбулар тургузылган.
* [[1935 јыл|1935]] — Московский метрополитенниҥ ченелтелӱ баштапкы поезди маҥтаган.
* [[1938 јыл|1938]] — [[Адольф Гитлер]] Вермахттыҥ башчызы болуп турган. Иоахим фон Риббентроп министр иностранных дел деп постко кӧстӧлгӧн.
* [[1939 јыл|1939]] — Пензенский область тӧзӧлгӧн.
* [[1944 јыл|1944]] — совет лётчик-ас [[Кожедуб, Иван Никитович|Иван Кожедубка]] Советский Союзтыҥ Геройы деп ат-нере берилген<ref>[https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=403 Кожедуб И.Н. Герои страны.]</ref>.
[[Файл:Jalta 1945.jpg|300 px|thumb|right|[[Черчилль, Уинстон]]<ref>[https://tass.ru/encyclopedia/person/cherchill-uinston У.Черчиль ТАСС.]</ref>, [[Рузвельт, Франклин Делано|Рузвельт]]<ref>[https://tass.ru/encyclopedia/person/ruzvelt-franklin Рузвельт Ф.Д. ТАСС.]</ref>, [[Сталин, Иосиф Виссарионович|Сталин]]<ref>[https://tass.ru/encyclopedia/person/stalin-iosif-vissarionovich Сталин И.В. ТАСС.]</ref> Ялтада. Кочкор ай [[1945 јыл|1945]]]]
* [[1945 јыл|1945]]
** Бельгия немец оккупациянаҥ јайымдалган.
** Ливадийский ӧргӧӧдӧ Крымский (Ялтинский) конференция башталган.
** 3-чи Белорусский фронтто И. Д. Черняховский башкарган 43-чи черӱ Кранц гаваньда гарнизонды јоголтып, Балтий талайдыҥ јарадына чыккан.
* [[1948 јыл|1948]] — [[Шри-Ланка]] јайым болуп Доминион Цейлон деп атту боло берген (бойы онойдо ло [[Великобритания|Великобританияныҥ]] доминионы болуп арткан).
* [[1976 јыл|1976]] — [[Инсбрук]]та Кышкы Олимпий ойындар ачылган.
* [[1990 јыл|1990]] — [[Москва|Москвада]] 300-муҥ кижилӱ демонстрация болгон. Демократический реформалар учун, [[КПСС]]-тыҥ политикалык монополиязын тургускан СССР-дыҥ Конституциязында 6-чы статьяны јоголтсын деп демонстрация некеген<ref>{{Cite web |url=http://ria.ru/spravka/20100314/213855855.html |title=Справка РИА новости |access-date=2013-01-09 |archive-date=2013-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130505033125/http://ria.ru/spravka/20100314/213855855.html |deadlink=no }}</ref>.
=== XXI чак ===
* [[2006 јыл|2006]]
** «Карикатурный скандал»({{Јыл|2005}}—{{Јыл|2006}}): [[Дамаск]] ла [[Бейрут]]та тӱймеегендер Дании ла Норвегияныҥ посольстволорын ӧртӧп ийген.
** Кышкы Олимпий ойындар башталарынаҥ бир канча кӱн озо {{Јыл|2006}} јылда Туринде метрополитен ачылган.
* [[2022 јыл|2022]] — XXIV-чи Кышкы Олимпий ойындар ачылган, [[Пекин]] ([[КНР]]).
== Бу кӱнде чыккандар ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[1643 јыл|1643]] — [[Ньютон, Исаак|Исаак Ньютон]] ([[1727 јыл|1727]] ј.бож.), англий физик, математик, астроном, философ, теолог.
* [[1716 јыл|1716]] — Аппиан Буонафеде ([[1793 јыл|1793]]), итальян философ.
* [[1766 јыл|1766]] — Джузеппе Каммарано ([[1850 јыл|1850]]), итальян јурукчы.
* [[1785 јыл|1785]] — Якоб Гримм ([[1863 јыл|1863]]), немец филолог, немец фольклор јууган карындаштардыҥ бирӱзи.
* [[1797 јыл|1797]] — Вильгельм Бер ([[1850 јыл|1850]]), немец банкир ле астроном-любитель.
=== XIX чак ===
* [[1809 јыл|1809]] — [[Брайль, Луи|Луи Брайль]] ([[1852 јыл|1852]] ), француз таскадаачы, кӧстӧҥ ајарбас улуска шрифт Брайля, точечно-рельефны шрифт эткен<ref>{{Cite web |title=Брайль Л. БРЭ |url=https://bigenc.ru/c/brail-lui-37d4b7 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231209073510/https://bigenc.ru/c/brail-lui-37d4b7 |archivedate=1702107310 |deadlink=yes |accessdate=1694760494 }}</ref>.
* [[1812 јыл|1812]] — [[Ростопчина, Евдокия Петровна|Евдокия Ростопчина]] ([[1858 јыл|1858]] ), орус ӱлгерчи, кӧчӱреечи, драматург ла прозаик.
* [[1881 јыл|1881]] — [[Бакланов, Георгий Андреевич|Георгий Бакланов]] (чын ады ''Альфонс-Георг Бакис''; [[1938 јыл|1938]] ), орус оперный кожоҥчы (баритон) латыш ук-тӧстӱ.
* [[1895 јыл|1895]] — Густав Клуцис ([[1938 јыл|1938]] ј.аттырткан), латыш ла совет јурукчы-авангардист.
* [[1896 јыл|1896]] — Андре Массон ([[1987 јыл|1987]] ), француз јурукчы лаграфик.
=== XX чак ===
* [[1907 јыл|1907]] — [[Дубинин, Николай Петрович|Николай Дубинин]] ([[1998 јыл|1998]] ), совет ле россий генетик, академик, Социалистический Иштиҥ Геройы.
* [[1927 јыл|1927]] — [[Сарнов, Бенедикт Михайлович|Бенедикт Сарнов]] ([[2014 јыл|2014]] ), совет ле россий бичиичи, литературовед ле критик.
* [[1934 јыл|1934]] — [[Церетели, Зураб Константинович|Зураб Церетели]], совет, грузин ле россий скульптор, јурукчы, СССР-дыҥ эл јурукчызы<ref>[https://rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=51284 Церетели З.К. Российская Академия художеств]</ref>.
* [[1949 јыл|1949]] — [[Нетыкса, Тамара Ивановна|Тамара Нетыкса]], совет ле россий разведчица-нелегал, Тыш разведканыҥ службазыныҥ отставкада полковниги.
* [[1956 јыл|1956]] — [[Уваров, Павел Юрьевич|Павел Уваров]], совет ле россий билимчи, тӱӱкичи-медиевист.
* [[1967 јыл|1967]] — [[Шувалов, Игорь Иванович|Игорь Шувалов]], россий тергеелик ишчи, 1-чи классту ''действительный государственный советник'' .
* [[1990 јыл|1990]] — Тони Кроос, немец футболист, телекейдиҥ чемпионы ({{Јыл|2014}}), 4 катап Лига чемпионовтыҥ јеҥӱчили, УЕФА.
=== XXI век ===
* [[2001 јыл|2001]] — [[Степанова, Вероника Сергеевна|Вероника Степанова]], россий чанаачы, олимпий чемпион эстафетада, ({{Јыл|2022}}).
== Бу кӱнде божогондор ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[1695 јыл|1695]] — Люксембург Франсуа Анри де Монморанси ([[1628 јыл|1628]] ј.чык.), француз полководец.
* [[1730 јыл|1730]] — Жан-Батист Анри де Валенкур ([[1653 јыл|1653]] ј.чык.), француз прозаик, кӧчӱреечи, тӱӱкичи, лингвист, Француз академияныҥ турчызы
* [[1752 јыл|1752]] — Габриэль Крамер ([[1704 јыл|1704]] ј.чык.), швейцар математик, линейный алгебраны тапкандардыҥ бирӱзи.
* [[1786 јыл|1786]] — [[Мендельсон, Мозес|Мозес Мендельсон]] ([[1729 јыл|1729]] ј.чык.), немецк философ-идеалист, «германский Сократ» деп адаткан.
=== XIX чак ===
* [[1830 јыл|1830]] — [[Глазунов, Матвей Петрович|Матвей Глазунов]] ([[1757 јыл|1757]] ј.чык.), москов којойым, бичик садар аргачы.
* [[1877 јыл|1877]] — Корнелиус Вандербильт ([[1794 јыл|1794]] ј.чык.), американ керептер ла темирјол магнат, голландский ук-тӧстӱ.
* [[1882 јыл|1882]] — [[Дрейпер, Джон Уильям|Джон Дрейпер]] ([[1811 јыл|1811]] ј.чык.), американ химик, [[Ай (спутник)|айдыҥ]] баштапкы фотојуругын эткен кижи.
* [[1883 јыл|1883]] — [[Инсарский, Василий Антонович|Василий Инсарский]] ([[1814 јыл|1814]] ј.чык.), орус бичиичи-мемуарист.
* [[1886 јыл|1886]] — [[Ткачёв, Пётр Никитич|Пётр Ткачёв]] ([[1844 јыл|1844]] ј.чык.), орус литературалык критик, публицист, ''революционный народничествоныҥ'' башчыларыныҥ бирӱзи.
=== XX чак ===
* [[1904 јыл|1904]] — [[Беляев, Митрофан Петрович|Митрофан Беляев]] ({{Јыл|1836}} ј.чык.), орус кӱӱлик издатель ле меценат.
* [[1904 јыл|1904]] — Фридрих фон Йолли]], немец врач ({{Јыл|1844}}).
* [[1943 јыл|1943]] — [[Раскова, Марина Михайловна|Марина Раскова]] ({{Јыл|1912}} ј.чык.), совет лётчик-штурман, Советский Союзтыҥ Геройы болгон ӱй улустыҥ бирӱзи.
* [[1960 јыл|1960]] — Камю Альбер ({{Јыл|1913}} ј.чык.), француз бичиичи философ, Нобельдиҥ литературала сыйыныҥ лауреады ({{Јыл|1957}}).
* [[1961 јыл|1961]] — [[Шрёдингер, Эрвин|Эрвин Шрёдингер]]<ref>[http://www.physchem.chimfak.sfedu.ru/Source/History/Persones/Schroedinger.html Шрёдингер Э. Южный Федеральный Университет]</ref> ({{Јыл|1887}} ј.чык.), австрий физик, Нобельдиҥ физикала сыйыныҥ лауреады ({{Јыл|1933}}).
* [[1965 јыл|1965]] — [[Элиот, Томас Стернз|Томас Стернз Элиот]] (род. {{Јыл|1888}} ј.чык.), англо-американский поэт, Нобельдиҥ литературала сыйыныҥ лауреады ({{Јыл|1948}} ј.чык.).
* [[1995 јыл|1995]]
** [[Стивенс, Брукс|Брукс Стивенс]] ({{Јыл|1911}} ј.чык.), мотоциклдер эткен инженер, «Harley-Davidson».
** Валерий Носик ({{Јыл|1940}}), актёр театр ла киноныҥ, Россияныҥ эл артисти.
* [[1996 јыл|1996]] — Кира Смирнова ({{Јыл|1922}} ј.чык.), пародист, романстар кожоҥчызы.
=== XXI чак ===
* [[2010 јыл|2010]]
** [[Манякин, Сергей Иосифович|Сергей Манякин]] ([[1923 јыл|1923]] ј.чык.), совет ле россий тергеелик ишчи.
** Кейси Джонсон ([[1979 јыл|1979]] ј.чык.), бизнес-империяныҥ наследницазы «[[Johnson & Johnson]]».
* [[2021 јыл|2021]]
** Мартинус Велтман ([[1931 јыл|1931]]), нидерлан физик, Нобельдиҥ физикала сыйынҥ лауреады ({{Јыл|1999}}). Нидерландский королевский билим академияныҥ турчызы ({{Јыл|1980}} ј.чык.).
** Джонас Ньюбауэр ([[1981 јыл|1981]] ј.чык.), Классический тетрисле телекейлик чемпионаттыҥ 7 катап јеҥӱчили.
* [[2022 јыл|2022]] — [[Куксов, Анатолий Яковлевич|Анатолий Куксов]] ({{Јыл|1949}} ј.чык.), совет футболист ле украин футбольный тренер.
== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
{{Айлар ла јылдыҥ кӱндери}}
[[Категория:Кочкор ай|04]]
[[Категория:Кочкор айдыҥ 4 кӱни]]
eapehddf2takpud4e6be74rvxdip6o7
Кочкор айдыҥ 10 кӱни
0
2390
49137
48085
2026-07-20T16:17:47Z
InternetArchiveBot
26
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
49137
wikitext
text/x-wiki
{{Кочкор ай}}
'''Кочкор айдыҥ 10 кӱни''' ({{lang-ru|10 февраля}}) — [[григориан кӱнтизӱ]]де јылдыҥ 41 кӱни. Јылдыҥ учына јетире 324 кӱн арткан (високосный јылда 325 кӱн).
Кочкор айдыҥ 10 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кочкор айдыҥ 10 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда [[юлиан кӱнтизӱ]]ле чаган айдыҥ 28 кӱни болгон<ref>XX ле XXI чактарда григориан кӱнтизӱ юлиан кӱнтизӱни 13 кӱнге озолоп јат. Ӧскӧ чактарда григориан ла юлиан кӱнтизӱлерде ӧй башка эдип чотолот: чике эдип тоолоорго, окылу [https://web.archive.org/web/20210521104114/http://direct-time.ru/index.php?id=12 конвертер датла] тузаланарга јараар.</ref>.
== Байрамдар ==
* {{ООН-ныҥ маанызы}} [[ООН]] — ООН-ныҥ Генеральный Ассамблеязыныҥ баштапкы сессиязы ачылган кӱн ({{Јыл|1946}})
* {{Бенинниҥ маанызы}} — ''Вудуныҥ'' кӱни.
=== Кудайлык ===
; [[Файл:OrthodoxCross(black,contoured).svg|12px]] Православие<ref name="azb">[http://azbyka.ru/days/2017-01-10 Старый стиль, 28 декабря, Новый стиль 10 января, вторник] // Православный церковный календарь</ref><ref name="prav_mir">[http://calendar.pravmir.ru/2017/1/10 10 января 2017 года] // Православие и мир, православный календарь, 2017 г.</ref>
: — преподобный Игнатий Ломский, Ярославскийдиҥ эземи ({{Јыл|1591}});
: — преподобный Корнилий Крыпецкийдиҥ эземи ({{Јыл|1903}});
: — священномученик Александр Дагаев, пресвитердиҥ эземи ({{Јыл|1920}});
: — священномучениктер Александр Цицеронов ло Ареф Акимович Насонов, пресвитерлердиҥ эземи ({{Јыл|1938}}).
; [[Файл:Christian cross.svg|12px]] Католицизм
: — пророк Авдийдиҥ эземи;
: — Вильгельма Буржскийдиҥ эземи;
: — Пьетро I Орсеолоныҥ эземи;
: — папа римский Агафонныҥ эземи.
{{^|0.75em}}
=== Бу кӱнде чыккандарга ат ===
* Православный: Агафья, [[Александр]], [[Арефа]], [[Аркадий]], [[Вавила]], Гликерий, Горгоний, [[Давид (имя)|Давид]], [[Домна (имя)|Домна]], [[Дорофей]], [[Евфимий]]/[[Ефим]], [[Зинон]], [[Игнатий]], Индис, [[Иосиф]], [[Корнилий]], [[Леонид]], Мардоний, Мигдоний, [[Никанор]], [[Никодим (имя)|Никодим]], [[Николай]], [[Пётр]], [[Симон]], [[Феоктист]], [[Феофил]], Феофила, [[Яков]]
* Католические: Авдий, [[Агафон]], Пьетро
== Керектер ==
=== Алтай Республика ===
=== Калыктар ортодо ===
=== XX чактаҥ озо ===
* [[1429 јыл|1429]] — герцог Бургундский Филипп III Алтын руноныҥ орденин чыгарган.
* [[1514 јыл|1514]] — Испанияда ''Комплютенская Полиглотта'' — баштапкы катап кӧп тилдерле чыккан издание.
* [[1861 јыл|1861]] — [[сецессия]] [[Флорида|Флориды]].
* [[1863 јыл|1863]] — [[Лондон]] калада метрополитен иштеп баштаган (3,6 км).
* [[1878 јыл|1878]] — Шейноводо јуу-согушта орус ла болгар черӱ Шипка (кала) јанында Весиль-пашага башкарткан 30-муҥ турецкий черӱни оодо соккон .
=== XX чак ===
* [[1943 јыл|1943]] — Операция «Кольцо» башталган (1943), Сталинград учун калганчы јуу.
* [[1946 јыл|1946]] — Генеральый Ассамблея ООН баштапкы катап јуундаган, мында 51 тергее турушкан.
=== XXI чак ===
* [[2001 јыл|2001]] — [[Википедия|Википедии]] «Нупедияныҥ» бӧлӱги болуп чыккан. Је 5 ле кӱннеҥ Википедия таҥынаҥ сайт боло берген.
* [[2010 јыл|2010]] — [[Россия|Россия Федерацияда]] јаҥы кезедӱ чыккан — «домашний арест»
== Бу кӱнде чыккандар ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[1585 јыл|1585]] — Анджело Карозелли ([[1652 јыл|1652]] ј.бож.), итальян јурукчы барокко эпоханыҥ.
* [[1696 јыл|1696]] — Иоганн Мельхиор Мольтер ([[1765 јыл|1765]] ј.бож.), немец композитор ло скрипач барокко эпоха ла эрте классицизмниҥ ӧйи.
* [[1785 јыл|1785]] — Клод-Луи Навье ([[1836 јыл|1836]] ј.бож.), француз механик ле инженер.
* [[1791 јыл|1791]] — Франческо Айец ([[1836 јыл|1882]] ј.бож.), итальян јурукчы.
=== XIX чак ===
* [[1831 јыл|1831]] — Надежда фон Мекк ([[1894 јыл|1894]]ј.бож.), орус меценат, нӧкӧри [[Чайковский, Пётр Ильич|П. И. Чайковскийдиҥ]].
* [[1835 јыл|1835]] — [[Гензен, Виктор|Виктор Гензен]] ([[1924 јыл|1924]]), немецкий зоолог; ввёл в науку термин ''[[планктон]]''.
* [[1890 јыл|1890]] — [[Пастернак, Борис Леонидович|Борис Пастернак]] ([[1960 јыл|1960]] ј.бож.), [[Русский язык|русский]] советский писатель, поэт, переводчик, лауреат Нобелевской премии (1958).
* [[1898 јыл|1898]] — [[Брехт, Бертольт|Бертольт Брехт]] ([[1956 јыл|1956]]ј.бож.), немецкий драматург, поэт, режиссёр, театральный деятель, теоретик искусства.
=== XX чак ===
* [[1902 јыл|1902]] — Уолтер Браттейн ([[1987 јыл|1987]] ј.бож.), американ физик, [[транзистор]] эткендердиҥ бирӱзи, Нобельдиҥ сыйыныҥ лауреады ({{ЈЫЛ|1956}}).
* [[1903 јыл|1903]]
** [[Блантер, Матвей Исаакович|Матвей Блантер]] ([[1990 јыл|1990]] ј.бож.), кӱӱ-кожоҥ чӱмдеечи, народный СССР-дыҥ эл артисти, Социалистический Иштиҥ Геройы.
* [[1907 јыл|1907]] — [[Ремесло, Василий Николаевич|Василий Ремесло]] ([[1983 јыл|1983]] ј.бож.), украин совет селекционер, академик, текши таргаган аш культуралардыҥ авторы, эки катап Социалистический Иштиҥ Геройы.
* [[1908 јыл|1908]] — Александр Мнушкин ([[1993 јыл|1993]] ј.бож.), француз кинопродюсер, «Сезар» деп сыйдыҥ лауреады.
* [[1911 јыл|1911]] — [[Келдыш, Мстислав Всеволодович|Мстислав Келдыш]] ([[1978 јыл|1978]] ј.бож.), математик ле механик, организатор совет билимниҥ башкараачызы, ӱч катап Социалистический Иштиҥ Геройы, {{ЈЫЛ|1961}}—{{ЈЫЛ|1975}} јј. АН СССР президенти<ref>[https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=10573 Келдыш М.В. Герои страны]</ref>.
* [[1915 јыл|1915]] — [[Зельдин, Владимир Михайлович|Владимир Зельдин]] ({{ЈЫЛ|2016}} ј.бож.), актёр театр ла киноныҥ, СССР-дыҥ эл артисти<ref>[https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/ros/1614/bio/ Зельдин В.М. Кино-Театр.ру]</ref>.
* [[1917 јыл|1917]]
* [[1936 јыл|1936]] — Алексей Мажуков ([[2011 јыл|2011]] ј.бож.), совет композитор.
* [[1939 јыл|1939]] — [[Касатонов, Игорь Владимирович|Игорь Касатонов]], совет ле россий военачальник, адмирал, {{ЈЫЛ|1992}}—{{ЈЫЛ|1999}} јј. Главнокомандующий ВМФ РФ баштапкы ордынчызы.
* {{ЈЫЛ|1992}} — Сакари Маннинен, фин хоккеист, олимпий чемпион ({{ЈЫЛ|2022}}), телекейдиҥ эки катап чемпионы.
== Бу кӱнде божогондор ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[1107 јыл|1107]] — Преподобный Прохор Печерский.
* [[1567 јыл|1567]] — ӧлтӱрткен Генри Стюарт ([[1545 јыл|1545]] ј.чык.), Шотландияныҥ кааны Мария Стюарттыҥ эжи.
* [[1745 јыл|1745]] — [[Бланк, Иван Яковлевич|Иван Яковлевич Бланк]] ([[1708 јыл|1708]] ј.чык.), орус архитектор.
* [[1755 јыл|1755]] — [[Шарль Луи де Монтескьё]] ([[1689 јыл|1689]] ј.чык.), французский правовед и философ, писатель-энциклопедист.
=== XIX чак ===
* [[1836 јыл|1836]] — [[Гильфердинг, Иван Фёдорович|Иван Фёдорович Гильфердинг]] ([[1771 јыл|1771]] ј.чык.), коллежский советник, таскадаачы ла кӧчӱреечи.
* [[1837 јыл|1837]] — [[Пушкин, Александр Сергеевич|Александр Сергеевич Пушкин]] ([[1799 јыл|1799]] ј.чык.), улу орус бичиичи<ref>{{Cite web |title=Пушкин А.С. Культура РФ |url=https://www.culture.ru/persons/8195/aleksandr-pushkin |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230927112836/https://www.culture.ru/persons/8195/aleksandr-pushkin |archivedate=1695814116 |deadlink=yes |accessdate=1695110214 }}</ref>.
* [[1865 јыл|1865]] — Эмилий Христианович Ленц ([[1804 јыл|1804]] ј.чык.), россий физик ле электротехник, Петербургский АН академиги.
* [[1868 јыл|1868]] — Дейвид Брюстер ([[1781 јыл|1781]] ј.чык.), шотланд физик.
* [[1878 јыл|1878]] — Клод Бернар ([[1813 јыл|1813]] ј.чык.), француз психолог, экспериментал психологияныҥ тӧзӧӧчизи.
* [[1879 јыл|1879]] — Оноре Домье ([[1808 јыл|1808]] ј.чык.), француз график, јурукчы ла скульптор, политикалык карикатураныҥ узы.
* [[1891 јыл|1891]] — [[Ковалевская, Софья Васильевна|Софья Ковалевская]] ([[1850 јыл|1850]] ј.чык.), орус математик, баштапкы ӱй кижи — Петербургский АН корреспондент-турчызы<ref>{{Cite web |title=Ковалевская С. БРЭ |url=https://bigenc.ru/c/kovalevskaia-sof-ia-vasil-evna-ac5208 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231221120013/https://bigenc.ru/c/kovalevskaia-sof-ia-vasil-evna-ac5208 |archivedate=1703160013 |deadlink=yes |accessdate=1695110214 }}</ref> ({{Јыл|1889}}).
=== XX чак ===
* [[1901 јыл|1901]] — [[Петтенкофер, Макс фон|Макс фон Петтенкофер]] ([[1818 јыл|1818]] ј.чык.), немецкий естествоиспытатель, химик и учёный-[[гигиена|гигиенист]].
* [[1904 јыл|1904]] — [[Михайловский, Николай Константинович|Николай Константинович Михайловский]] ([[1842 јыл|1842]]), орус публицист, социолог, литературалык критик, народничествоныҥ теоретиги.
* [[1912 јыл|1912]] — Джозеф Листер ([[1827 јыл|1827]] ј.чык.), англий хирург, медицина практикада антисептика јанынаҥ иштеген.
* [[1942 год|1942]] — Николай Тырса ([[1887 јыл|1887]] ј.чык.), орус совет јурукчы, бичиктердиҥ иллюстраторы.
* [[1963 јыл|1963]] — Эмиль Кроткий ([[1892 јыл|1892]] ј.чык.), россий ле совет ӱлгерчи, сатирик, фельетонист.
* [[1964 јыл|1964]] — Эйген Зенгер ([[1905 јыл|1905]] ј.чык.), немец ракетостроитель, первый Международный астронавтик федерацияныҥ баштапкы президенти.
* [[1979 јыл|1979]]
** [[Нестеров, Анатолий Иннокентьевич|Анатолий Нестеров]] ([[1895 јыл|1895]] ј.чык.), орус совет врач-ревматолог, АМН СССР академиги<ref>[https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=11472 Нестеров А.И. Герои страны]</ref>.
** Татьяна Барышева ([[1896 јыл|1896]]), совет актриса театр ла киноныҥ.
* [[1996 јыл|1996]] — [[Волков, Олег Васильевич|Олег Волков]] ([[1900 јыл|1900]] ј.чык.), орус прозаик, публицист, мемуарист.
=== XXI чак ===
* [[2005 јыл|2005]]
** Артур Миллер ([[1915 јыл|1915]] ј.чык.), американ драматург.
** [[Ледогоров, Игорь Вадимович|Игорь Ледогоров]] ([[1932 јыл|1932]] ј.чык.), актёр театр ла киноныҥ, РСФСР-дыҥ эл артисти.
* [[2017 јыл|2017]] — Юрий Поярков ([[1937 јыл|1937]] ј.чык.), совет волейболист, эки катап олимпий чемпион ло телекейдиҥ чемпионы.
== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
{{Айлар ла јылдыҥ кӱндери}}
[[Категория:Кочкор ай]]
[[Категория:Кочкор айдыҥ 10 кӱни]]
jblqd915d3xvmnqwgg1h2knytji3uzm
Кочкор айдыҥ 11 кӱни
0
2391
49138
48086
2026-07-20T16:22:47Z
InternetArchiveBot
26
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
49138
wikitext
text/x-wiki
{{Кочкор ай}}
'''Кочкор айдыҥ 11 кӱни''' ({{lang-ru|11 февраля}}) — [[григориан кӱнтизӱ]]де јылдыҥ 42 кӱни. Јылдыҥ учына јетире 323 кӱн арткан (високосный јылда 324 кӱн).
Кочкор айдыҥ 11 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кочкор айдыҥ 11 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда [[юлиан кӱнтизӱ]]ле чаган айдыҥ 29 кӱни болгон<ref>XX ле XXI чактарда григориан кӱнтизӱ юлиан кӱнтизӱни 13 кӱнге озолоп јат. Ӧскӧ чактарда григориан ла юлиан кӱнтизӱлерде ӧй башка эдип чотолот: чике эдип тоолоорго, окылу [https://web.archive.org/web/20210521104114/http://direct-time.ru/index.php?id=12 конвертер датла] тузаланарга јараар.</ref>.
== Байрамдар ==
=== Эл јон ортодо ===
* {{Флаг ООН}} [[ООН]] — Элјондык билимде кыстар ла ӱй улустыҥ байрамы<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-days/index.html|title=Международные дни|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200419204831/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-days/index.html|deadlink=no}}</ref>.
* [[Файл:Earth flag PD.jpg|25px]] Оору кижиниҥ телекейлик кӱни.
=== Калыктардыҥ ===
* {{Камерунныҥ маанызы}} [[Камерун]]— Јииттердиҥ кӱни.
* {{Либерияныҥ маанызы}} [[Либерия]]— Јуучыл кӱчтердиҥ кӱни.
* {{Польшаныҥ маанызы}} [[Польша]] — Агаш-аразында аҥ-куштарды кичеер кӱн<ref>{{Cite web |url=http://www.cafeanimal.pl/artykuly/do-poczytania/Dzien-Dokarmiania-Zwierzyny-Lesnej,2297 |title=Dzień Dokarmiania Zwierzyny Leśnej |access-date=2013-02-10 |archive-date=2014-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222050500/http://www.cafeanimal.pl/artykuly/do-poczytania/Dzien-Dokarmiania-Zwierzyny-Lesnej,2297 |deadlink=no }}</ref>.
* {{США-ныҥ маанызы}} [[США]] — Изобретатель ле рационализатордыҥ кӱни.
* {{Филиппиныныҥ маанызы}} [[Филиппины]] — Эвелио Хавьераныҥ кӱни.
* {{Јопонныҥ маанызы}} [[Япония]] — Тергеениҥ тӧзӧлгӧн кӱни.
=== Кудайлык ===
==== [[Файл:Christian cross.svg|12px]] Католицизм ====
* Папа Римский Григорий II эземи;
* Богоматерь Лурдскаяныҥ эземи;
* Бенедикт Анианскийдиҥ эземи.
==== [[Файл:OrthodoxCross(black,contoured).svg|12px]] Православие<ref name="azb">[http://azbyka.ru/days/2018-02-11 Старый стиль, 29 января, Новый стиль 11 февраля, воскресенье] // Православный церковный календарь</ref> ====
* кыйналгандар Сильван епископ, Лука диакон ло Мокий чтецтиҥ эземи ({{Јыл|312}})
* святитель Лаврентий, затворник Печерский, епископ Туровскийдиҥ эземи ({{Јыл|1194}})
* святительдер Герасим ({{Јыл|1441}}—{{Јыл|1467}} јј. киреде), Питирим ({{Јыл|1455}}) ла Ионаныҥ эземи ({{Јыл|1470}}), оВеликопермский, Устьвымский епископтор;
=== Бу кӱнде чыккандарга ат ===
* Католический: [[Венедикт|Бенедикт]], [[Григорий|Грегори]], [[Мария (имя)|Мария]]
* Православный: [[Авив (имя)|Авив]], Афраат, Варсимей, [[Герасим]], [[Дмитрий]], [[Иван]], [[Игнатий]], Иона, Иперихий, [[Константин]], [[Лаврентий]], [[Леонтий]], [[Лука (имя)|Лука]], Мокий, Паригорий, [[Питирим]], [[Роман (имя)|Роман]], Сильван, Фафуил, [[Филофей]], [[Юлиан]], [[Яков]].
== Керектер ==
=== Алтай Республика ===
=== Калыктар ортодо ===
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[1695 јыл|1695]] — Польско-турецкий јуу : великий коронный гетман Станислав Ян Яблоновский Львовто јуу-согушта татар башчы Шебас-Гирейдиҥ черӱлерин сӱрген.
* [[1697 јыл|1697]] — [[Пётр I]]<ref>{{Cite web |title=Пётр I. БРЭ |url=https://bigenc.ru/c/piotr-i-ed3825 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250903193433/https://bigenc.ru/c/piotr-i-ed3825 |archivedate=1756928073 |deadlink=yes |accessdate=1695183006 }}</ref> каан таҥкыны садарын јараткан.
* [[1720 јыл|1720]] — Плотник Ефим Никонов јажытту кеме, кереп тудуп баштаган («потаённое судно», суу алдында јӱрер кеме, субмарина).
* [[1727 јыл|1727]] — Англо-испан јуу: Гибралтардыҥ осадазы башталган.
=== XIX чак ===
* {{Јыл|1809}} — Роберт Фултон пароход патенттеген.
* {{Јыл|1826}} — Лондонныҥ колледжине тайанып, Лондонский университет ачылган. [[Лондон]]до баштапкы университет.
* {{Јыл|1889 }}— Јопон империяныҥ Конституциязы, Конституция Мэйдзи чыгырылган, ол монархию прусский конституцияга тӱҥей. Конституцияныҥ ӱлекерин јазаарын Ито Хиробуми башкарган. Јопон јеринде Конституция алынган, Азияда баштапкы парламент Јопон јеринде табылган.
=== XX чак ===
* {{Јыл|1928}} — швейцар [[Санкт-Мориц]] калада Кышкы Олимпий ойындар ачылган (1928).
* [[1940 јыл|1940]] — Линия Маннергейма ӱзӱлген, Кызыл черӱ Совет-фин јууда (1939—1940) туружып, [[Финляндия|Финляндияны]] бактырган.
* [[1943 јыл|1943]] — [[Сталин, Иосиф Виссарионович|Сталин]]<ref>{{Cite web |title=Сталин И.В. БРЭ |url=https://bigenc.ru/c/stalin-iosif-vissarionovich-3693f5 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230101182333/https://bigenc.ru/domestic_history/text/4162452 |archivedate=1672597413 |deadlink=yes |accessdate=1695183006 }}</ref> «СССР-да ядернояй јуу-јепсел атомный бомба эдери керегинде» Государственный комитет обороныныҥ (ГКО) чыгарган јӧбине кол салган .
* [[1944 јыл|1944]] — Ровно-Луцкий операция: 60-чы армияныҥ 1-чи Украинский фронттыҥ черӱлери кала ла Шепетовка деп јаан темирјол узелди јайымдаган.
* [[1956 јыл|1956]] — баштапкы Военно-транспортный самолёт ''Ан-8'' (лётчик-испытательдер Я. И. Верников (командир) В. П. Васин (экинчи пилот) Святошино аэродромноҥ учып чыккан.
* [[1970 јыл|1970]] — баштапкы Јопон спутник «Осуми» орбитага чыккан, Јердиҥ искусственный спутниги.
* [[1978 јыл|1978]] — Кыдат тергееде [[Аристотель|Аристотельдиҥ]], [[Шекспир, Уильям|Шекспирдиҥ]] ле [[Диккенс, Чарльз|Диккенстиҥ]] бичиктерин ойто кычырар эдип јараткан.
* [[1980 јыл|1980]] — [[Меньшов, Владимир Валентинович|Владимир Меньшовтыҥ]] «Москва слезам не верит» деп кинозыныҥ премьеразы ӧткӧн.
* [[1990 јыл|1990]] — Фредерик де Клерк, ЮАР-дыҥ алганчы ак президенти АНК конгресс ле ӧскӧ дӧ апартеидке удура болгон кыймыгуларды легелизовать эдер деп указ чыгарган, 27 јыл тӱрмеде отурган Нельсон Мандела јайымга чыккан.
* [[1991 јыл|1991]] — [[Гаага|Гаагада]] Представительствозы јок калыктардыҥ биригӱзи ({{lang-ru|Организация наций и народов, не имеющих представительства}}) тӧзӧлгӧн. Исландия Литваны јайым ороон деп јӧпсинген.
* {{Јыл|1997}} — команда Дискавери (шаттл) STS-82 Хаббл телескопты јаҥырта јазаарга атанган.
=== XXI чак ===
* {{Јыл|2001}} — создан компьютерный вирус [[Anna Kournikova]].
* [[2009 јыл|2009]] — ракета-носитель «Протон-М» [[Байконур]] космодромноҥ, Јердиҥ орбитазына эки јаҥы россий искусственный спутник ''ИСЗ'' «Экспресс-АМ44» ле «Экспресс МД1» јетирген.
* {{Јыл|2016}} — Гравитациялык толкуларды эксперимент эдип ченеп кӧрӧри јарлалган.
== Бу кӱнде чыккандар ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[1624 јыл|1624]] — Ламберт Домер ([[1700 јыл|1700]] ј.бож.), нидерланд јурукчы барокко ӧйдиҥ.
* [[1657 јыл|1657]] — [[Фонтенель, Бернар Ле Бовье де|Бернар Ле Бовье де Фонтенель]] ([[1757 јыл|1757]] ј.бож.), француз бичиичи ле билимчи.
* [[1776 јыл|1776]] — Иоанн Каподи́стрия ([[1831 јыл|1831]] ј.бож.), россий ле грек тергеелик ишчи, Россияныҥ тыш керектерле министры ({{Јыл|1816}}—{{Јыл|1822}}), јайым Грецияныҥ баштапкы башкараачызы ({{Јыл|1827}}—{{Јыл|1831}}).
* [[1800 јыл|1800]] — Уильям Генри Фокс Тальбот ([[1877 јыл|1877]] ј.бож.), англий физик ле химик, фотојурук эткендердиҥ бирӱзи.
=== XIX чак ===
* [[1847 јыл|1847]] — [[Эдисон, Томас Алва|Томас Эдисон]] ([[1931 јыл|1931]] ј.бож.), американ изобретатель ле аргачы<ref>[https://biographe.ru/uchenie/tomas-edison/ Эдисон Т. Биограф.ру]</ref>.
* [[1874 јыл|1874]] — [[Бесков, Эльза|Эльза Бесков]] ([[1953 јыл|1953]] ј.бож.), швед бичиичи, балдардыҥ бичиктериниҥ иллюстраторы.
* [[1875 јыл|1875]] — [[Качалов, Василий Иванович|Василий Качалов]] (чын ӧбӧкӧзи ''Шверубович''; [[1948 јыл|1948]] ј.бож.), актёр театр, киноныҥ ла ӱнделтериниҥ, художественный сӧстиҥ узы, таскадаачы, СССР-дыҥ эл артизи.
* [[1887 јыл|1887]]
** [[Кржижановский, Сигизмунд Доминикович|Сигизмунд Кржижановский]] ([[1950 јыл|1950]] ј.бож.), совет бичиичи, драматург, философ, театровед.
** [[Шадр, Иван Дмитриевич|Иван Шадр]] (чын ӧбӧкӧзи ''Иванов''; [[1941 јыл|1941]] ј.бож.), орус совет скульптор-монументалист.
* [[1894 јыл|1894]] — [[Бианки, Виталий Валентинович|Виталий Бианки]] ([[1959 јыл|1959]]ј.бож.), совет балдардыҥ бичиичи<ref>[зиhttps://biographe.ru/znamenitosti/vitaliy-bianki/ Бианки В.В. Биограф.ру]</ref>.
* [[1898 јыл|1898]] — [[Силард, Лео|Лео Силард]] ([[1964 јыл|1964]] ј.бож.), американ физик, баштапкы ядерный реактордыҥ авторлорыныҥ бирӱзи.
=== XX чак ===
* [[1902 јыл|1902]]
** [[Орлова, Любовь Петровна|Любовь Орлова]] ([[1975 јыл|1975]] ј.бож.), актриса театр ла киноныҥ, кожоҥчы ла бијечи, пианист, СССР-дыҥ эл артизи<ref>{{Cite web |title=Орлова Л.П. Культура РФ |url=https://www.culture.ru/persons/2265/lyubov-orlova |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108095404/https://www.culture.ru/persons/2265/lyubov-orlova |archivedate=1699437244 |deadlink=yes |accessdate=1695183006 }}</ref>.
** Яков Ромас ([[1969 јыл|1969]] ј.бож.), јурукчы, сценограф, оформительский искусствоныҥ узы, јурукчы, СССР-дыҥ эл јурукчызы.
* [[1917 јыл|1917]]
** Джузеппе де Сантис ([[1997 јыл|1997]] ј.бож.), итальян кинорежиссёр ло сценарист.
** Сидни Шелдон (чын ӧбӧкӧзи ''Шехтель''; [[2007 јыл|2007]] ј.бож.), американ бичиичи ле сценарист.
* [[1930 јыл|1930]] — [[Котик, Валентин Александрович|Валя Котик]] ([[1944]] ј.бож.), [[Ада-Тӧрӧл учун Улу јуу|Ада-Тӧрӧл учун Улу јууныҥ]] јиит партизаны, кайуучыл, [[ Советский Союзтыҥ Геройы]] ({{Јыл|1958}}, божогон кийнинде).
* [[1932 јыл|1932]] — [[Горбунов, Евгений Петрович|Евгений Горбунов]], совет ле россий физик, ''Управляемый термоядерный синтез'' аайынча иштеп баштагандардыҥ бирӱзи.
* [[1938 јыл|1938]]
** [[Майоров, Борис Александрович|Борис Майоров]], совет хоккеист, эки катап олимпий чемпион, кӧп катап телекей ле Европаныҥ чемпионы.
** [[Майоров, Евгений Александрович|Евгений Майоров]] ([[1997 јыл|1997]] ј.бож.), совет хоккеист, олимпий чемпион, эки катап телекейдиҥ чемпионы, спортивный комментатор, брат-близнец Борис Майоровтыҥ карындажы, ийгистиҥ келтейи.
* [[1964 јыл|1964]]
** Аркадий Волож, «Яндекстиҥ» баш директоры.
** Адриан Хаслер, лихтенштейнде политик, премьер-министр {{Јыл|2013 }} јылдаҥ ала.
* {{Јыл|1994}} — [[Зобнин, Роман Сергеевич|Роман Зобнин]], россий футболист.
* {{Јыл|1996}} — [[Медведев, Даниил Сергеевич|Даниил Медведев]], россий теннисист, бывшая первая ракетка мира, победитель Открытого чемпионата США ({{Јыл|2021}}).
== Бу кӱнде божогондор ==
=== XIX чактаҥ озо ===
[[Файл:Descartes2.jpg|thumb|100px|''Декарт'']]
* {{Јыл|55}} — Тиберий Клавдий Цезарь [[Британник]] ({{Јыл|41}} ј.чык.), римский император Клавдийдиҥ уулы, Нерон корондоткон.
* {{Јыл|244}} — Гордиан III ({{Јыл|225}} ј.чык.), римский император ({{Јыл|238}} ј.ала).
* [[867 јыл|867]] — Блаженная Феодора ([[815 јыл|815]] ј.чык.), византий императрица.
* [[1406 јыл|1406]] — Димитрий Прилуцкий, монах, преподобный Орус серикпениҥ, Спасо-Прилуцкий монастыр тӧзӧгӧн.
* [[1507 јыл|1507]] — Ян Глоговчик ([[1445 јыл|1445]] ј.чык.), польский астроном, математик, богослов, философ, врач ла таскадаачы.
* [[1650 јыл|1650]] — Рене Декарт ([[1596 јыл|1596]]), француз философ, математик, физик.
* [[1755 јыл|1755]] — Шипионе Маффеи ([[1675 јыл|1675]] ј.чык.), итальянский поэт, драматург, археолог, искусствовед.
=== XIX чак ===
* [[1824 јыл|1824]] — [[Горчаков, Дмитрий Петрович|Дмитрий Горчаков]] ([[1758 јыл|1758]] ј.чык.), орус ӱлгерчи, драматург.
* [[1829 јыл|1829]] — [[Тегеран]]да [[Грибоедов, Александр Сергеевич|Александр Сергеевич Грибоедов]] ӧлтӱрткен ([[1795 јыл|1795]] ј.чык.), орус ӱлгерчи, драматург, дипломат.
* [[1840 јыл|1840]] — [[Козлов, Иван Иванович|Иван Козлов]] ([[1779 јыл|1779]] ј.чык.), орус ӱлгерчи, кӧчӱреечи.
* [[1868 јыл|1868]] — Жан Бернар Леон Фуко ([[1819 јыл|1819]] ј.чык.), француз физик ле астроном.
=== XX чак ===
* [[1904 јыл|1904]] — [[Марковников, Владимир Васильевич|Владимир Марковников]] ([[1838 јыл|1838]] ј.чык.), орус химик, билим школ тӧзӧгӧн.
* [[1923 јыл|1923]] — Вильгельм Киллинг ([[1847 јыл|1847]] ј.чык.), немец математик.
* [[1924 јыл|1924]]
** [[Кайгородов, Дмитрий Никифорович|Дмитрий Кайгородов]] ([[1846 јыл|1846]] ј.чык.), орус лесовод, естествоиспытатель, орус фенологияныҥ «адазы».
** Жан-Франсуа Рафаэлли ([[1850]] ј.чык.), француз јурукчы, гравёр, иллюстратор, Парижтиҥ бытописатели.
* [[1939 јыл|1939]] — [[Насонов, Николай Викторович|Николай Насонов]] ([[1855 јыл|1855]] ј.чык.), орус совет зоолог, Петербургский билим академияныҥ академиги.
* [[1948 јыл|1948]] — [[Эйзенштейн, Сергей Михайлович|Сергей Эйзенштейн]] ([[1898 јыл|1898]] ј.чык.), совет кинорежиссёр, сценарист, теоретик кино<ref>[https://biographe.ru/znamenitosti/sergej-ehjzenshtejn/https://biographe.ru/znamenitosti/sergej-ehjzenshtejn/ Эйзенштейн С.М. Биограф.ру]</ref>.
* [[1973 јыл|1973]] — Ханс Йенсен ([[1907 јыл|1907]] ј.чык.), немец физик, Нобельдиҥ сыйыныҥ лауреады ({{Јыл|1963}}) «за открытие оболочечной структуры ядра».
* [[1990 јыл|1990]] — [[Беляев, Владимир Павлович|Владимир Беляев]] ([[1909 јыл|1909]] ј.чык.), орус ла украин совет бичиичи.
=== XXI чак ===
* [[2005 јыл|2005]]
** [[Котельников, Владимир Александрович|Владимир Котельников]] ([[1908 јыл|1908]] ј.чык.), совет россий билимчи (радиотехника).
* [[2010 јыл|2010]]
** [[Архипова, Ирина Константиновна|Ирина Архипова]] ([[1925 јыл|1925]] ј.чык.), операныҥ кожоҥчызы, СССР-дыҥ эл артисти.
** [[Дмитриев, Роман Михайлович|Роман Дмитриев]] ([[1949 јыл|1949]] ј.чык.), совет борец јайым стиль, телекейдиҥ чемпионы ла Олимпий ойындардыҥ чемпионы.
** [[Масленникова, Ирина Ивановна|Ирина Масленникова]] ([[1918 јыл|1918]] ј.чык.), операныҥ кожоҥчызы, таскадаачы, РСФСР-дыҥ эл артисти.
== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
{{Айлар ла јылдыҥ кӱндери}}
[[Категория:Кочкор ай]]
[[Категория:Кочкор айдыҥ 11 кӱни]]
6zp8g6uxt27swtkezx7v0700wqoly0j
Кочкор айдыҥ 16 кӱни
0
2396
49139
48088
2026-07-20T16:32:54Z
InternetArchiveBot
26
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
49139
wikitext
text/x-wiki
{{Кочкор ай}}
'''Кочкор айдыҥ 16 кӱни''' ({{lang-ru|16 февраля}}) — [[григориан кӱнтизӱ]]де јылдыҥ 47 кӱни. Јылдыҥ учына јетире 318 кӱн арткан (високосный јылда 319 кӱн).
Кочкор айдыҥ 16 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кочкор айдыҥ 16 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда [[юлиан кӱнтизӱ]]ле кочкор айдыҥ 3 кӱни болгон<ref>XX ле XXI чактарда григориан кӱнтизӱ юлиан кӱнтизӱни 13 кӱнге озолоп јат. Ӧскӧ чактарда григориан ла юлиан кӱнтизӱлерде ӧй башка эдип чотолот: чике эдип тоолоорго, окылу [https://web.archive.org/web/20210521104114/http://direct-time.ru/index.php?id=12 конвертер датла] тузаланарга јараар.</ref>.
== Байрамдар ==
=== Калыктардыҥ ===
* {{КНДР-дыҥ маанызы}} [[КНДР]] — Чокту јылдыстыҥ кӱни. ([[Ким Чен Ир]]дыҥ чыккан кӱни).
* {{Литваныҥ маанызы}} [[Литва]] — Тергеелик орныккан кӱн.
=== Кудайлык ===
==== [[Файл:Christian cross.svg|12px]] Католицизм ====
* Иулиания Никомидийскаяныҥ эземи;
* агару Онисимус Византийскийдиҥ эземи;
==== [[Файл:OrthodoxCross(black,contoured).svg|12px]] Православие<ref name="azb">[http://azbyka.ru/days/2017-02-16 Старый стиль, 3 февраля, Новый стиль 16 февраля, четверг] {{Wayback|url=http://azbyka.ru/days/2017-02-16 |date=20170206103510 }} // Православный церковный календарь</ref> ====
* равноапостольный Николай (Касаткин), архиепископ Японскийдиҥ эземи (1912);
* благоверный князь [[Роман Владимирович (князь углицкий)|Роман Угличскийдиҥ]] эземи (1285);
* святитель [[Симеон (епископ Тверской)|Симеон, епископ Полоцкий ле Тверскойдыҥ]] эземи (1289);
* попразднство [[Сретение Господне|Сретение Господне кӱни]].
=== Бу кӱнде чыккандарга ат ===
* Католический: [[Даниил (имя)|Даниил]], [[Иеремия (значения)|Иеремия]], Исайя, [[Онисим]], [[Самуил (имя)|Самуил]], [[Илья|Элиас]], [[Юлиана (значения)|Юлиана]]
* Православный: [[Адриан (имя)|Адриан]], [[Азария]], [[Анна (имя)|Анна]], [[Василий]], [[Владимир (имя)|Владимир]], Власий/Вукол, [[Диодор]], Еввул, [[Иван]], [[Клавдиан]], [[Клавдий (имя)|Клавдий]], [[Михаил]], [[Николай]], [[Павел]], Папий, [[Роман (имя)|Роман]], [[Симеон]], [[Симон]], [[Тимофей]]
== Керектер ==
=== Алтай Республика ===
=== Калыктар ортодо ===
=== XX чактаҥ озо ===
* [[1571 јыл|1571]] — [[Иван Грозный]]<ref>[https://histrf.ru/read/biographies/ivan-iv-groznyi Иван Грозный. История РФ]</ref> Арасейде баштапкы воинский устав — «Боярский приговор о станичной и сторожевой службе» чыгарган.
* [[1722 јыл|1722]] — Пётр <ref>[Ihttps://bigenc.ru/c/piotr-i-ed3825 Петр Первый. БРЭ]</ref> подписал «[[Указ о престолонаследии (1722)|Указ о наследии престола]]» деп јакару чыгарган.
* [[1854 јыл|1854]] — ''Верный'' деп шибее тӧзӧлгӧн (1921 ј.ала — [[Алма-Ата]]да, Казахстанныҥ тӧс калазы 1929—1997 јј.)
=== XX чак ===
* [[1916 јыл|1916]] — Баштапкы телекейлик јуу: орус черӱ турецкий Эрзурум каланы колго алган.
* [[1948 јыл|1948]] — американ астроном Джерард Койпер ''Миранда'' [[Уран (планета)|Уранныҥ]] спутнигин ачкан.
* [[1957 јыл|1957]] — СССР медаль чыгарган «Медаль «За спасение утопающих».
* [[1976 јыл|1976]] — СССР-да КамАЗ кӧӧлик конвейердеҥ тӱшкен.
== Бу кӱнде чыккандар ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[1514 јыл|1514]] — Георг Иоахим фон Ретик ([[1574 јыл|1574]] ј.бож.), немец математик ле астроном, [[Коперник, Николай|Николая Коперниктиҥ]] јаҥыс ӱренчиги.
* [[1698 јыл|1698]] — Пьер Бугер ([[1758 јыл|1758]] ј.бож.), французбилимчи, фотометрия тӧзӧгӧндӧрдиҥ бирӱзи.
* [[1731 јыл|1731]] — Марчелло Баччарелли ([[1818 јыл|1818]] ј.бож.), итальян јурукчы-портретист, барокко.
* [[1740 јыл|1740]] — Джамбаттиста Бодони ([[1813 јыл|1813]] ј.бож.), итальян издатель, типограф, јурукчы-шрифтовик, гравёр.
=== XIX чак ===
* [[1821 јыл|1821]] — Генрих Барт ([[1865 јыл|1865]] ј.бож.), немец тӱӱкичи, филолог, географ, јорыкчы, Африканы шиҥдеген.
* [[1822 јыл|1822]] — [[Гальтон, Фрэнсис|Фрэнсис Гальтон]] ({{Јыл|1911}} ј.бож.), англий исследователь, антрополог, психолог, интеллекттиҥ баштапкы тесттерин эткен.
* [[1831 јыл|1831]] — [[Лесков, Николай Семёнович|Николай Лесков]] ({{Јыл|1895}} ј.бож.), орус бичиичи, публицист, литературалык критик<ref>[http://www.hrono.ru/biograf/bio_l/leskov_ns.php Н.Лесков. Хронос].</ref>
* [[1834 јыл|1834]] — Эрнст Геккель ([[1919 јыл|1919]] ј.бож.), немец естествоиспытатель, философ, ''[[питекантроп]]'', ''[[экология]]'' ла о.ӧ. терминдердиҥ авторы.
* [[1865 јыл|1865]] — [[Болотнов, Василий Демьянович|Василий Болотнов]] ([[1939 јыл|1939]] ј.бож.), орус совет јурукчы.
* [[1880 јыл|1880]] — [[Подвойский, Николай Ильич|Николай Подвойский]] ([[1948 јыл|1948]] ј.бож.), совет партийный ла военный ишчи.
* [[1891 јыл|1891]] — [[Мусхелишвили, Николай Иванович|Николай Мусхелишвили]] ([[1976 јыл|1976]] ј.бож.), грузин совет математик ле механик, Грузин ССР-дыҥ билим Академиязыныҥ президенти ({{Јыл|1941}}—{{Јыл|1972}}), Социалистический иштиҥ Геройы.
* [[1893 јыл|1893]]
** [[Тухачевский, Михаил Николаевич|Михаил Тухачевский]] ({{Јыл|1937}} ј.адып салган), военачальник, Советский Союзтыҥ Маршалы, Граждан јууныҥ геройы<ref>[http://www.hrono.ru/biograf/bio_t/tuhachevski.php М.Тухачевский. Хронос]</ref>.
=== XX чак ===
* [[1905 јыл|1905]] — [[Румянцев, Алексей Матвеевич|Алексей Румянцев]] ([[1993 јыл|1993]] ј.бож.), совет ле россий экономист, обществовед, социолог, академик.
* [[1920 јыл|1920]] — [[Андреев, Николай Дмитриевич|Николай Андреев]] ([[1997 јыл|1997]] ј.бож.), советле россий лингвист, профессор, билимдердиҥ докторы.
* [[1926]] — Джон Шлезингер ([[2003 јыл|2003]] ј.бож.), британ режиссёр театр ла киноныҥ, «Оскар» алган.
* [[1934 јыл|1934]] — [[Палкин, Эркемен Матынович|Эркемен Матынович Палкин]]<ref>{{Cite web |title=Э.Палкин.БРЭ |url=https://bigenc.ru/c/palkin-erkemen-matynovich-79198b |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230419050025/https://bigenc.ru/c/palkin-erkemen-matynovich-79198b |archivedate=1681880425 |deadlink=yes |accessdate=1696911084 }}</ref>, ([[1991 јыл|1991]] ј.бож.) ― алтай поэт, прозаик, јарлу публицист, эл-јонныҥ ишчизи. СССР-диҥ бичиичилер Биригӱзиниҥ турчызы (1958), РСФСР культуразыныҥ ат-нерелӱ ишчизи (1982). СССР ла РСФСР-дыҥ бичиичилер ортодо кӧп тоолу јуундардыҥ делегады. Кала ла областной Советтердиҥ депутады, «Современник» деп издательствоныҥ редакционный соведине кирген, Азия ла Африка ороондорыныҥ бичиичилер ортодо колбулар јанынаҥ рабочий комитеттиҥ турчызы. Сӧӧги — тӧӧлӧс.
* [[1968 јыл|1968]] — [[Непомнящий, Александр Евгеньевич|Александр Непомнящий]] ([[2007 јыл|2007]] ј.бож.), орус ӱлгерчи, бард, рок-музыкант.
== Бу кӱнде божогондор ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[309 јыл|309]] — Памфил Кесарийский ({{Јыл|240}} ј.чык.), эртехристиан богослов.
=== XIX чак ===
* [[1857 јыл|1857]] — Илайша Кейн ([[1820 јыл|1820]] ј.чык.), американ врач ла полярный шиҥжӱчи.
* [[1871 јыл|1871]] — Шамиль ([[1797 јыл|1797]] ), кавказ горецтердиҥ башчызы, Тӱндӱк-Кавказтыҥ имамы.
* [[1892 јыл|1892]] — Генри Уолтер Бейтс ([[1825 јыл|1825]] ј.чык.), англий естествоиспытатель ле јорыкчы.
* [[1899 јыл|1899]] — Феликс Фор ([[1841 јыл|1841]] ј.чык.), француз политик, Францияныҥ президенти ({{Јыл|1895}}—{{Јыл|1899}}).
=== XX чак ===
* [[1904 јыл|1904]] — [[Чичерин, Борис Николаевич|Борис Чичерин]] ([[1828 јыл|1828]] ј.чык.), правовед, философ, тӱӱкичи, один из основоположников Россияныҥ конституционный правозыныҥ тӧзӧӧчилериниҥ бирӱзи.
* [[1907 јыл|1907]] — Джозуэ Кардуччи ([[1835 јыл|1835]] ј.чык.), италья ӱлгерчи, Нобельдиҥ литературала сыйын алган ({{Јыл|1906}}).
* [[1912 јыл|1912]] — [[Николай Японский|Николай Касаткин]] (чын ады ''Иван Дмитриевич''; [[1836 јыл|1836]] ј.чык.), орус православный миссионер, Японияда православный серикпениҥ архиепископы.
* [[1932 јыл|1932]] —Фердинанд Бюиссон ([[1841 јыл|1841]] ј.чык.), француз ӱредӱчи-реформатор, эл-јондык ишчи, Нобельдиҥ амыр-энчӱниҥ сыйын алган ({{Јыл|1927}}).
* [[1934 јыл|1934]] — [[Багрицкий, Эдуард Георгиевич|Эдуард Багрицкий]] ([[1895 јыл|1895]] ј.чык.), орус совет ӱлгерчи, кӧчӱреечи, драматург<ref>{{Cite web |title=Э.Багрицкий. Культура РФ |url=https://www.culture.ru/literature/poems/author-eduard-bagritskiy |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240301165940/https://www.culture.ru/literature/poems/author-eduard-bagritskiy |archivedate=1709312380 |deadlink=yes |accessdate=1696911084 }}</ref>.
* [[1938 јыл|1938]] — [[Седов, Лев Львович|Лев Седов]] ([[1906 јыл|1906]] ј.чык.), революционер, издатель, [[Троцкий, Лев Давыдович|Льва Троцкийдиҥ]] јаан уулы.
* [[1970 јыл|1970]] — Фрэнсис Пейтон Роус ([[1879 јыл|1879]] ј.чык.), американ патолог, онкогенный вирустарды тапкан, Нобельдиҥ физиология ла медицинала сыйын алган ({{Јыл|1966}}).
* [[1980 јыл|1980]] — Эрих Хюккель ([[1896 јыл|1896]] ј.чык.), немец физик ле химик, квантовый химия тӧзӧӧчилердиҥ бирӱзи.
* [[1996 јыл|1996]] — [[Мигуля, Владимир Георгиевич|Владимир Мигуля]] ([[1945 јыл|1945]]ј.чык. ), совет ле россий композитор ло кожоҥчы.
=== XXI чак ===
* [[2001 јыл|2001]] — Уильям Мастерс ([[1915 јыл|1915]] ј.чык.), американ гинеколог, сексолог-шиҥжӱчи.
* [[2006 јыл|2006]] — [[Цыганков, Геннадий Дмитриевич|Геннадий Цыганков]] ([[1947 јыл|1947]] ј.чык.), совет ле россий хоккеист, эки катап олимпий чемпион.
* [[2016 јыл|2016]] — Бутрос Бутрос-Гали ([[1922 јыл|1922]] ј.чык.), египетский дипломат, ООН-ныҥ 6-чы Генеральный секретари ({{Јыл|1992}}—{{Јыл|1996}}).
* [[2022 јыл|2022]] — [[Лопатов, Андрей Вячеславович|Андрей Лопатов]] ([[1957 јыл|1957]] ј.чык.), совет баскетболист, телекейдиҥ ле Европаныҥ чемпионы.
== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
{{Айлар ла јылдыҥ кӱндери}}
[[Категория:Кочкор ай]]
[[Категория:Кочкор айдыҥ 16 кӱни]]
41g1d54bhia5n70r0jokqywyn8gedps
Кочкор айдыҥ 20 кӱни
0
2400
49140
47910
2026-07-20T16:42:19Z
InternetArchiveBot
26
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
49140
wikitext
text/x-wiki
{{Кочкор ай}}
'''Кочкор айдыҥ 20 кӱни''' ({{lang-ru|20 февраля}}) — [[григориан кӱнтизӱ]]де јылдыҥ 51 кӱни. Јылдыҥ учына јетире 314 кӱн арткан (високосный јылда 315 кӱн).
Кочкор айдыҥ 20 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча [[1582 јыл|1582]] јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ [[Ӱлӱрген айдыҥ 15 кӱни|ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ]] ала — кочкор айдыҥ 20 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда [[юлиан кӱнтизӱ]]ле кочкор айдыҥ 7 кӱни болгон<ref>XX ле XXI чактарда григориан кӱнтизӱ юлиан кӱнтизӱни 13 кӱнге озолоп јат. Ӧскӧ чактарда григориан ла юлиан кӱнтизӱлерде ӧй башка эдип чотолот: чике эдип тоолоорго, окылу [https://web.archive.org/web/20210521104114/http://direct-time.ru/index.php?id=12 конвертер датла] тузаланарга јараар.</ref>.
== Байрамдар ==
=== Калыктар ортодо ===
* {{ООН-ныҥ маанызы}} [[ООН]] — [[Всемирный день социальной справедливости]]<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/ru/sections/observances/international-days/index.html|title=Международные дни|date=2015-01-06|publisher=www.un.org|lang=ru|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200419204831/https://www.un.org/ru/sections/observances/international-days/index.html|deadlink=no}}</ref>
=== Кудайлык ===
==== [[Файл:Christian cross.svg|12px]] Католицизм ====
* Вулфрик Хейзелберийскийдиҥ эземи;
* Элевтерий Турнескийдиҥ эземи.
==== [[Файл:OrthodoxCross(black,contoured).svg|12px]] Православие<ref>Православный церковный календарь с тропарями и кондаками, 2010. — М., 2009. — С. 173.</ref> ====
* Парфений Лампсакийский, епископтыҥ эземи (IV чак);
* Лука Елладскийдиҥ эземи ({{Јыл|946}} ј.киреде);
* Талызин Александр Ивановичтиҥ эземи, пресвитер ({{Јыл|1938}});
* Алексий Троицкийдиҥ, пресвитер эземи ({{Јыл|1942}});
* преподобный Вонифатий Феофановский, Киевскийдиҥ эземи ({{Јыл|1871}}).
=== Бу кӱнде чыккандарга ат ===
* Католический: Вулфрик, Элевтерий.
* Православный: [[Агафангел Мученик|Агафангел]], [[Александр Шаблыкинский|Александр]], [[Алексий Филёвский|Алексей]], [[Авгул Британский|Авгул]], [[Авдат Фригийский|Авдат]], [[Априон Кипрский|Априон]], [[Вигилий]], [[Вонифатий Киевский|Вонифатий]], [[Георгий Аликианский|Георгий]], [[Лука Елладский|Лука]], [[Мастридия Иерусалимская|Мастридия]], [[Парфений Лампсакийский|Парфений]], [[Пётр Моноватийский|Пётр]], [[Серапион Кипрский|Серапион]], [[Феопемпт Мученик|Феопемпт]].
== Керектер ==
=== Алтай Республика ===
=== Калыктар ортодо ===
=== XX чактаҥ озо ===
* {{Јыл|197}} — Лугдунда јуу-согуш токтогон, Клодий Альбин римский император Септимий Северге јеҥдирткен.
* {{Јыл|395}} — Вифлеемде эпши улуска баштапкы монастыр ачылган.
* {{Јыл|1705}} — Арасейде [[Пётр I]] каан рекрутский набор баштаган.
* [[1818 јыл|1818]] — [[Москва|Москвада]], Кызыл тепсеҥде, Минин ле Пожарскийге кереес тургузылган.
* {{Јыл|1819}} — Санкт-Петербургский тергеелик университет ачылган.
* {{Јыл|1872}} — [[Нью-Йорк]]то Метрополитен-музей ачылган.
=== XX чак ===
* [[1927 јыл|1927]] — Кировский завод «Красный путиловец» Ленинградка баштапкы трамвайный вагондорды јазаган.
* {{Јыл|1945}} — [[Москва|Москвага]] уральский эвакуациянаҥ ''Оружейный палата'' јанган.
* {{Јыл|1964 }}— СССР ла Республика Камерунныҥ ортодо дипломатический колбулар тургузылган.
* {{Јыл|1988}} — «Агата Кристи» рок-группа иштеп баштаган.
* {{Јыл|1999}} — «Мир» деген орбитальный станцияга ''Союз ТМ-29'' экспедиция атанган
* {{Јыл|2000}} — Жогорку Кенеш (парламент) Киргизияда ӧткӧн.
=== XXI чак ===
* {{Јыл|2005}} — ''Звезда'' телеканал табылган.
== Бу кӱнде чыккандар ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* {{Јыл|1729}} — [[Волков, Фёдор Григорьевич|Фёдор Волков]] ({{Јыл|1763}} ј.бож.), актёр ло театрал ишчи, создатель баштапкы улай иштеер орус театр ачкан.
* {{Јыл|1759}} — Иоганн Христиан Рейль ({{Јыл|1813}} ј.бож.), немец медик, физиолог, философ ло таскадаачы .
* {{Јыл|1789}} — [[Жандр, Андрей Андреевич|Андрей Жандр]] ({{Јыл|1873}} ј.бож.), орус драматург ла кӧчӱреечи.
* [[1795 јыл|1795]] — [[Перовский, Василий Алексеевич|Василий Перовский]] ([[1857 јыл|1857]] ј.бож.), россий тергеелик ишчи ле военачальник, кавалерияныҥ генералы, генерал-адъютант.
=== XIX чак ===
* [[1852 јыл|1852]] — [[Гарин-Михайловский, Николай Георгиевич|Николай Гарин-Михайловский]] ([[1906 јыл|1906]] ј.бож.), орус инженер, бичиичи ле јорыкчы.
* [[1862 јыл|1862]] — [[Айналов, Дмитрий Власьевич|Дмитрий Айналов]] ([[1939 јыл|1939]] ј.бож.), россий ле совет кеендиктиҥ тӱӱкичизи.
* {{Јыл|1877}} — [[Вивульский, Антоний|Антоний Вивульский]] ({{Јыл|1919}} ј.бож.), польский ле литов архитектор ло скульптор.
* {{Јыл|1882}} — Николай Гартман ({{Јыл|1950}} ј.бож.), немец философ, критический онтологияны тӧзӧгӧн.
* {{Јыл|1895}} — [[Саркисов, Семён Александрович|Семён Саркисов]] ({{Јыл|1971}} ј.бож.), совет невролог ло нейрофизиолог, АМН СССР академиги.
* {{Јыл|1897}} — Айвен Олбрайт ({{Јыл|1983}} ј.бож.), американ јурукчы.
* {{Јыл|1898}} — [[Иванов, Порфирий Корнеевич|Порфирий Иванов]] ({{Јыл|1983}} ј.бож.), орус духовный учитель Ивановцы оздоровительный система «Детка» ачкан.
=== XX чак ===
* {{Јыл|1903}}
** [[Доватор, Лев Михайлович|Лев Доватор]] ([[1941 јыл|1941]] ј.бож.), совет военачальник, генерал-майор, Советский Союзтыҥ Геройы (посмертно).
** [[Бей-Биенко, Григорий Яковлевич|Григорий Бей-Биенко]] ([[1971 јыл|1971]] ј.бож.), совет энтомолог, {{Јыл|1966}} ј.ала ВсБастырасоюзный энтомологический обществоныҥ президенти.
* [[1908 јыл|1908]] — [[Бахчиванджи, Григорий Яковлевич|Григорий Бахчиванджи]] ([[1943 јыл|1943]] ј.бож.), совет лётчик-испытатель, Советский Союзтыҥ Геройы (посмертно).
* [[1909 јыл|1909]]
** [[Шпак, Владимир Степанович|Владимир Шпак]] ([[2009 јыл|2009]] ј.бож.), совет ле россий билимчи-химик, исследователь, АН СССР ла РАН академиги.
* [[1918 јыл|1918]] — [[Шатров, Игорь Владимирович|Игорь Шатров]] ({{Јыл|1991}} ј.бож.), кинооператор, кинорежиссёр, сценарист, РСФСР-ныҥ кӱндӱлӱ ишчизи.
* [[1920 јыл|1920]] — [[Драгунов, Евгений Фёдорович|Евгений Драгунов]] ({{Јыл|1991}}), совет конструктор стрелковый јепселдиҥ.
* {{Јыл|1941}} — [[Алисов, Вадим Валентинович|Вадим Алисов]] ({{Јыл|2021}} ј.бож.), совет ле россий кинооператор, РФ-ныҥ эл артисти.
* {{Јыл|1944}} — [[Амнуэль, Павел Рафаэлович|Павел Амнуэль]], совет ле израиль физик ле бичиичи-фантаст.
* {{Јыл|1962}} — [[Байрышев, Владимир Трыкович |Болот Байрышев]] — кожоҥчы, [[Алтай Республика|Алтай республика]] ла [[Россия|Россия Федерацияныҥ]] нерелӱ артизи, ЮНЕСКО-ныҥ окылу сыйын алган (Самарканд, {{Јыл|2001}}), Алтын медаль фольклор фестивальда (Австрия, Мольн, {{Јыл|1998}}), Алтын медаль фольклор фестивальда (Анкара, {{Јыл|1999}}), Г.И.Чорос-Гуркинниҥ сыйыныҥ лауреады.
* {{Јыл|1962}} — [[Глинка, Елизавета Петровна|Доктор Лиза]] (чын ады ''Елизавета Глинка''; {{Јыл|2016}} ј.блж.), россий врач-реаниматолог, элјондык ишчиобщественный деятель, правозащитница ла филантроп.
* {{Јыл|1964}}
** [[Гордон, Александр Гарриевич|Александр Гордон]], россий радио- ло телеведущий, журналист, актёр ло режиссёр.
** [[Гулькина, Наталия Валерьевна|Наталия Гулькина]], совет ле россий эстрадалык кожоҥчы, «Мираж» ла «Звёзды» поп-группалардыҥ экс-солисти.
== Бу кӱнде божогондор ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* {{Јыл|1054}} — Ярослав Владимирович Мудрый ({{Јыл|978}} ј.киреде), улу князь Киевский.
* {{Јыл|1431}} — Мартин V, (чын ады ''Оддоне Колонна'') ({{Јыл|1368}} ј.чык.), папа римский.
* {{Јыл|1762}} — Тобиас Майер ({{Јыл|1723}} ј.чык.), немец картограф ла астроном, [[Ай (спутник)|Айдыҥ]] јолын шиҥдеген.
* {{Јыл|1799}} — Жан-Шарль де Борда ({{Јыл|1733}} ј.чык.), француз физик ле геодезист, [[Париж]]те ''секундный маятниктиҥ узунын'' тапкан.
=== XIX чак ===
* {{Јыл|1806}} — [[Цицианов, Павел Дмитриевич|Павел Дмитриевич Цицианов]] ({{Јыл|1754}} ј.чык.), князь, орус военный ишчи, инфантерияныҥ генералы.
* {{Јыл|1810}} — [[Почобут-Одляницкий, Мартин|Мартин Почобут-Одляницкий]], белорус ла литов просветитель, астроном, математик, ''Главный виленский школдыҥ'' ректоры ({{Јыл|1728}} ј.чык.).
* {{Јыл|1864}} — [[Востоков, Александр Христофорович|Александр Христофорович Востоков]] ({{Јыл|1781}} ј.чык.), Петербургский билим академияныҥ академиги<ref>[https://www.philol.msu.ru/~fonetica/bibl/vos.htm Востоков А.Х. МГУ]</ref> ({{Јыл|1841}} ј.ала).
* [[1892 јыл|1892]] — Герман Франц Мориц Копп ({{Јыл|1817}} ј.чык.), немец химик.
=== XX чак ===
* {{Јыл|1907}} — Анри Муассан ({{Јыл|1852}} ј.чык.), француз химик, фтор тапкан, Нобельдиҥ сыйыныҥ лауреады {{Јыл|1906}}.
* {{Јыл|1922}} — Рейнхард Маннесман, немец инженер ле аргачы, «Mannesmann AG» концерн тӧзӧгӧн карындаштардыҥ бирӱзи ({{Јыл|1856}} ј.чык.).
* {{Јыл|1923}} — [[Дамдин Сухэ-Батор|Сухэ-Батор]] ({{Јыл|1893}} ј.чык.), Монгол революцияныҥ башчызы, один из основателей Монгольскй инародно-революционный партияны тӧзӧшкӧш<ref>[http://www.hrono.ru/biograf/bio_s/suhebator.php. Сухэ-Батор. Хронос]</ref>
* {{Јыл|1941}}— Жорж Минне (Минн) ({{Јыл|1866}}), бельгий скульптор.
* {{Јыл|1949}} — [[Лебедев-Кумач, Василий Иванович|Василий Иванович Лебедев-Кумач]], орус совет ӱлгерчи<ref>{{Cite web |title=В.И.Лебедев-Кумач. Культура РФ |url=https://www.culture.ru/catalog/muzyka_o_rodine/ru/item/person/lebedev-kumach-vasiliy-ivanovich |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211114032303/https://www.culture.ru/catalog/muzyka_o_rodine/ru/item/person/lebedev-kumach-vasiliy-ivanovich |archivedate=1636860183 |deadlink=yes |accessdate=1696849474 }}</ref> ({{Јыл|1898}} ј.чык.).
* {{Јыл|1953}} — Видунас (Вилюс Стороста), литов драматург, публицист, философ ({{Јыл|1868}} ј.чык.).
* {{Јыл|1960}} — Леонард Вулли, англий археолог, јебрен Урдыҥ мӧҥкӱзин тапкан ({{Јыл|1880}} ј.чык.).
* {{Јыл|1962}} — [[Ермольев, Иосиф Николаевич|Иосиф Ермольев]] ({{Јыл|1889}} ј.чык.), орус кинопредприниматель, продюсер.
* {{Јыл|1972}} — [[Гёпперт-Майер, Мария|Мария Гёпперт-Майер]] ({{Јыл|1906}} ј.чык.), немец физик, Нобельдиҥ сыйыныҥ лауреады<ref>{{Cite web |title=Гёпперт-Майер. БРЭ |url=https://bigenc.ru/c/gioppert-maier-mariia-de907b |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231111132651/https://bigenc.ru/c/gioppert-maier-mariia-de907b |archivedate=1699709211 |deadlink=yes |accessdate=1696849474 }}</ref> ({{Јыл|1963}}).
* {{Јыл|1975}} — [[Соколов-Микитов, Иван Сергеевич|Иван Сергеевич Соколов-Микитов]] ({{Јыл|1892}} ј.чык.), бичиичи, публицист, мемуарист.
* {{Јыл|1985}} — [[Урванцев, Николай Николаевич|Николай Урванцев]] ({{Јыл|1893}} ј.чык.), совет билимчи-геолог, Арктиканыҥ шиҥжӱчили.
* {{Јыл|1989}} — [[Ардаматский, Василий Иванович|Василий Иванович Ардаматский]] ({{Јыл|1911}} ј.чык.), бичиичи («„Сатурн“ почти не виден», «Возмездие»).
* {{Јыл|1993}} — [[Ламборгини, Ферруччо|Ферруччио Ламборгини]], [[Италия|итальянский]] автопромышленник, создавший быстрые и дорогие [[автомобиль|автомобили]] спортивного класса ({{Јыл|1916}} ј.чык.).
* [[1999 јыл|1999]] — [[Векилова, Лейла Махат кызы|Лейла Векилова]] ({{Јыл|1927}} ј.чык.), азербайджан балерина, балетмейстер, таскадаачы, СССР-дыҥ эл артисти.
=== XXI чак ===
* {{Јыл|2001}} — [[Бугримова, Ирина Николаевна|Ирина Николаевна Бугримова]], Россияда — казыр аҥ јобожыдар (дрессировка животных) баштапкы ӱй кижи, СССР-дыҥ эл артисти.
* {{Јыл|2005}} — Хантер Стоктон Томпсон ({{Јыл|1937}} ј.чык.), американ бичиичи ле журналист, родоначальник «гонзо-журналистиканы» баштаган.
* {{Јыл|2012}} — Ренато Дульбекко ({{Јыл|1914}} ј.чык.), американ вирусолог итальян укту, Нобельдиҥ сыйыныҥ лауреады ({{Јыл|1975}}).
* {{Јыл|2017}}
** архимандрит Кирилл<ref>[https://biographe.ru/znamenitosti/kirill-pavlov/ Архимандрит Кирилл. Биограф.ру]</ref> (чын ады ''Иван Дмитриевич Павлов''; {{Јыл|1919}} ј.чык.), духовник Троице-Сергиева лаврада, ''духовный отец'' ӱч орус патриархтыҥ.
** [[Селезнёв, Игорь Сергеевич|Игорь Селезнёв]] ({{Јыл|1931}} ј.чык.), советский и российский конструктор ракетного оружия, Герой Социалистического Труда.
** [[Чуркин, Виталий Иванович|Виталий Чуркин]] ({{Јыл|1952}} ј.чык.), постоянный представитель России при ООН<ref>[https://tass.ru/encyclopedia/person/churkin-vitaliy-ivanovich Чуркин В.И. ТАСС]</ref>.
* [[2018 јыл|2018]] — [[Круз, Андрей|Андрей Круз]] (чын ады Андрей Юрьевич Хамидулин; {{Јыл|1965}}), јарлу орус бичиичи-фантаст.
== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
{{Айлар ла јылдыҥ кӱндери}}
[[Категория:Кочкор ай]]
[[Категория:Кочкор айдыҥ 20 кӱни]]
mifudzxbsjw5c6gc3qkbk0i70qx7eob
Кочкор айдыҥ 21 кӱни
0
2401
49141
48359
2026-07-20T16:45:51Z
InternetArchiveBot
26
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
49141
wikitext
text/x-wiki
{{Кочкор ай}}
'''Кочкор айдыҥ 21 кӱни''' ({{lang-ru|21 февраля}}) — [[григориан кӱнтизӱ]]де јылдыҥ 52 кӱни. Јылдыҥ учына јетире 313 кӱн арткан (високосный јылда 314 кӱн).
Кочкор айдыҥ 21 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча [[1582 јыл|1582]] јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ ала — кочкор айдыҥ 21 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда [[юлиан кӱнтизӱ]]ле [[Кочкор айдыҥ 8 кӱни|кочкор айдыҥ 8 кӱни]] болгон<ref>XX ле XXI чактарда григориан кӱнтизӱ юлиан кӱнтизӱни 13 кӱнге озолоп јат. Ӧскӧ чактарда григориан ла юлиан кӱнтизӱлерде ӧй башка эдип чотолот: чике эдип тоолоорго, окылу [https://web.archive.org/web/20210521104114/http://direct-time.ru/index.php?id=12 конвертер датла] тузаланарга јараар.</ref>.
== Байрамдар ==
=== Эл јондык ===
* {{ЮНЕСКО-ныҥ маанызы}} — Тӧрӧл тилдиҥ калыктар ортодо кӱни.
=== Кудайлык ===
==== [[Файл:Christian cross.svg|12px]] Католицизм ====
* Рандоальд Грандвальскийдиҥ эземи;
* Пётр Дамианиниҥ эземи.
==== [[Файл:OrthodoxCross(black,contoured).svg|12px]] Православие<ref name="azb">[http://azbyka.ru/days/2017-02-21 Старый стиль, 8 февраля, Новый стиль 21 февраля, вторник] // Православный церковный календарь</ref><ref name="prav_mir">[http://calendar.pravmir.ru/2017/2/21 21 февраля 2017 года] // Православие и мир, православный календарь, 2017 г.</ref> ====
* Сретение Господне;
* пророк Захарийдиҥ эземи бистиҥ эрадаҥ озо {{Јыл|520}} ј.киреде);
* Феодор Стратилаттыҥ эземи ({{Јыл|319}});
* Савва II Сербскийдиҥ эземи ({{Јыл|1269}}—{{Јыл|1271}} јј.киреде);
* Симеон Кульгавец, Андрей Добрынин, Сергий Любомудров ло Петр Марковтыҥ эземи, пресвитерлер ({{Јыл|1938}});
* Александр Абиссов, пресвитердиҥ эземи ({{Јыл|1942}}).
=== Бу кӱнде чыккандарга ат ===
* Католический: [[Пётр]], Рандоальд
* Православный: [[Александр]], [[Андрей]], [[Захар]]ия, [[Макар]]ий, [[Ничипор|Никифор]], [[Пётр]], [[Поликарп (имя)|Поликарп]], [[Савва]], [[Сергей]], [[Симеон (имя)|Симеон]], [[Степан|Стефан]], [[Фёдор]]
== Керектер ==
=== Алтай Республика ===
=== Калыктар ортодо ===
=== XIX чактаҥ озо ===
* {{Јыл|1440}} — Прусский союз бӱткен.
* {{Јыл|1613}} — ''Земский собор'' Михаил Фёдоровичти јаҥыс ӱнле каан эдип талдаган, Арасей империяда онойдо Романовтордыҥ угынаҥ улалып, каандар барган.
* {{Јыл|1784}} — Екатерина II каанныҥ јакылтазыла, [[Крым]]да порт ло шибее [[Севастополь]] деп адалган.
* [[1797 јыл|1797]] — Фишгардский десант башталган, французтар высадиться на берег Британияныҥ јарадына тӱжӱп болбогондор.
=== XIX век ===
* {{Јыл|1804}} — англичан Ричард Тревитик баштапкы катап улуска бойы маҥтаар рельсте паровой повозка кӧргӱскен, эмдиги паровозко тӱҥей.
* {{Јыл|1808}} — Орус черӱлер јуу баштаганын озолондыра айдыш јоктоҥ Швецияныҥ кыйуларын кечип Абборфорсеге јеткен, кӱнчыгыш Финляндия, онойдо Орус-шведс јуу ({{Јыл|1808}}—{{Јыл|1809}}) башталган, [[Швеция]] Россияга ороонныҥ кӱнчыгыш јанын (Финляндияны) берип ийген.
* {{Јыл|1811}} — Гемфри Дэви бойы тапкан ''хлор'' деп газтыҥ аҥылу темдектерин јартаган.
* {{Јыл|1828}} — «Cherokee Phoenix» деп газеттиҥ баштапкы бӱги чыккан. ''Письмо чероки'' оны ''черокилердиҥ башчызы Секвойя'' сананып тапкан.
* {{Јыл|1842}} — Джон Гриноу США-да кӧктӧнӧр машинаны патенттеген.
* {{Јыл|1848}} — [[Маркс, Карл|Карл Маркс]] ла [[Энгельс, Фридрих|Фридрих Энгельс]] «Манифест коммунистической партии» кепке баскан.
* {{Јыл|1872}} — Александр II император Москвада Государственный Тӱӱкилик музей ачары јанынаҥ указ чыгарган.
* {{Јыл|1886}} — [[Мусоргский, Модест Петрович|М. П. Мусоргскийдиҥ]] «Хованщина» деп операзы баштапкы катап кӧргӱзилген.
=== XX чак ===
* {{Јыл|1920}} — (Государственная комиссия по электрификации России) ''ГОЭЛРО'' тӧзӧлгӧн.
* {{Јыл|1935}} — [[Москва|Москвада]] баштапкы Московский Международный кинофестиваль ачылган.
* {{Јыл|1942}} — [[Алтыгы Новгород|Горькийде]] бронепоездтердиҥ 31-чи аҥылу Горьковский дивизионы тургузылган.
* {{Јыл|1961}} — Агентство печати Новости (''АПН''), эмдиги РАМИ «РИА Новости» иштеп баштаган.
* {{Јыл|1965}} — СССР-да Јердиҥ искусственный спутниктери «Космос-54», «Космос-55» ло «Космос-56» учкан.
* {{Јыл|1995}}
** [[Эстония|Эстонияда]] Тил керегинде јасак чыккан.
** Најылык керегинде јӧптӧжӱ («Договор о дружбе), [[Россия]] ла [[Белоруссия]] ортодо 10 јылга тургузылган.
=== XXI чак ===
* {{Јыл|2008}}
** 03:26 ([[UTC]]) ӧйдӧ (время максимальной фазы) [[Ай (спутник)|Ай]] карыккан.
** Венесуэлада, Мериданыҥ јанында самолёт ATR 42-320, компания Santa Barbara Airlines, ӱрелип келип тӱшкен, 46 кижи корогон.
* {{Јыл|2022}} — Россияныҥ президенти, [[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]] указка кол салган, ДНР ла ЛНР-дыҥ ''Международно-правовой статусын'' јӧптӧӧр<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20220221/priznanie-1774187776.html|access-date=2022-02-21|publisher= РИА «Новости» // ria.ru|title=Путин подписал указы о признании ЛНР и ДНР. — Президент России Владимир Путин подписал указы о признании Луганской и Донецкой народных республик|date=21 февраля 2022 года|archive-date=2022-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220221194607/https://ria.ru/20220221/priznanie-1774187776.html|deadlink=no}}</ref>
== Бу кӱнде чыккандар ==
[[Файл:Harald V Norway-Agencia Brasil.jpg|150px|right|thumb|[[Норвегия|Норвегияныҥ]] кааны [[Харальд V]].]]
[[Файл:Chuck_Palahniuk_on_tour.png|150px|right|thumb|Американ бичиичи Чарльз Майкл Паланик.]]
=== XIX чактаҥ озо ===
* {{Јыл|1609}} — Раймунд Монтекукколи ({{Јыл|1680}} ј.бож.), Римская империяяныҥ полководеци, генералиссимус.
* {{Јыл|1728}} — Пётр III ({{Јыл|1762}} ӧлтӱрткен), россий император ({{Јыл|1762}} ј.бож.).
* {{Јыл|1783}} — [[Толстой, Фёдор Петрович|Фёдор Толстой]] ({{Јыл|1873}} ј.бож.), орус јурукчы, медальер ле скульптор.
=== XIX чак ===
* [[1829 јыл|1829]] — [[Гирс, Константин Александрович|Константин Гирс]] ([[1888 јыл|1888]] ј.бож.), контр-адмирал [[Российский императорский флот|Российского императорского флота]].
* {{Јыл|1835}} — [[Микешин, Михаил Осипович|Михаил Микешин]] ({{Јыл|1896}} ј.бож.), орус јурукчы, график-иллюстратор ло скульптор.
* {{Јыл|1866}} — [[Вассерман, Август|Август Вассерман]] ({{Јыл|1925}} ј.бож.), немец микробиолог ло иммунолог.
* {{Јыл|1874}} — [[Гулиа, Дмитрий Иосифович|Дмитрий Гулиа]] ({{Јыл|1960}} ј.бож.), народный поэт [[Абхазия|Абхазияныҥ]] эл ӱлгерчизи, абхаз литератураныҥ тӧзӧӧчизи.
* {{Јыл|1876}}
** [[Кончаловский, Пётр Петрович|Пётр Кончаловский]] ({{Јыл|1956}} ј.бож.), орус совет јурукчы.
* {{Јыл|1886}} — [[Кручёных, Алексей Елисеевич|Алексей Кручёных]] ({{Јыл|1968}} ј.бож.), орус ӱлгерчи-футурист.
* {{Јыл|1888}} — [[Бонч-Бруевич, Михаил Александрович|Михаил Бонч-Бруевич]] ({{Јыл|1940}} ј.бож.), радиотехник, совет радиоламповый промышленностьты тӧзӧгӧн.
* {{Јыл|1893}} — [[Сеговия, Андрес|Андрес Сеговиа]] ({{Јыл|1987}} ј.бож.), испан гитарист ле композитор.
* {{Јыл|1895}} — Хенрик Дам ({{Јыл|1976}} ј.бож.), датский биохимик ле физиолог, Нобельдиҥ физиология ла медицинада сыйын алган ({{Јыл|1943}}).
* {{Јыл|1895}} — [[Беляев, Евгений Александрович|Евгений Беляев]] ({{Јыл|1964}} ј.бож.), совет востоковед, арабист, трудов по истории исламныҥ тӱӱкизи керегинде бичимелдердиҥ авторы, Египеттиҥ Билим Академиязыныҥ кӱндӱлӱ турчызы<ref>{{Cite web |title=Е.Беляев. БРЭ |url=https://old.bigenc.ru/world_history/text/1874334 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230221210651/https://old.bigenc.ru/world_history/text/1874334 |archivedate=1677013611 |deadlink=yes |accessdate=1696840231 }}</ref>.
=== XX чак ===
* {{Јыл|1904}} — [[Косыгин, Алексей Николаевич|Алексей Косыгин]] ({{Јыл|1980}} ј.бож.), СССР-дыҥ Башкарузыныҥ јааны ({{Јыл|1943}}—{{Јыл|1946}} ла {{Јыл|1964}}—{{Јыл|1980}}), эки катап Социалистический Иштиҥ Геройы.
* {{Јыл|1905}} — [[Атаманов, Лев Константинович|Лев Атаманов]] ({{Јыл|1981}} ј.бож.), кинорежиссёр, советский јуралган мультипликацияныҥ пионеры, РСФСР-дыҥ эл артисти.
* {{Јыл|1915}} — [[Лифшиц, Евгений Михайлович|Евгений Лифшиц]] ({{Јыл|1985}} ј.бож.), физик-теоретик, академик АН СССР<ref>[http://letopis.msu.ru/peoples/2922 Е.Лифшиц. МГУ, летопись]</ref>.
* [[1921 јыл|1921]] — [[Бромлей, Юлиан Владимирович|Юлиан Бромлей]] ({{Јыл|1990}} ј.бож.), совет тӱӱкичи ле этнограф, академик АН СССР.
* {{Јыл|1922}} — [[Лохвицкий, Михаил Юрьевич|Михаил Лохвицкий]] ({{Јыл|1989}} ј.бож.), совет бичиичи ле журналист.
* {{Јыл|1925}}
** [[Парамонов, Алексей Александрович|Алексей Парамонов]] ({{Јыл|2018}} ј.бож.), совет футболист, олимпий чемпион ({{Јыл|1956}}).
** Сэм Пекинпа ({{Јыл|1984}} ј.бож.), американ кинорежиссёр, сценарист, постановщик.
* {{Јыл|1927}} — Юбер Живанши ({{Јыл|2018}} ј.бож.), француз модельер.
* {{Јыл|1935}} — [[Скулачёв, Владимир Петрович|Владимир Скулачёв]], совет ле россий биохимик, академик [[АН СССР]] ле [[РАН]].
* {{Јыл|1936}} — [[Ресин, Владимир Иосифович|Владимир Ресин]], россий тергеелик ишчи, {{Јыл|2001}}—{{Јыл|2011}} јј. Москваныҥ јааныныҥ ордынчызы.
* {{Јыл|1942}} — [[Алентова, Вера Валентиновна|Вера Алентова]], актриса театр ла киноныҥ, народная артистка РФ-ныҥ эл артисти.
* {{Јыл|1943}} — [[Улицкая, Людмила Евгеньевна|Людмила Улицкая]], россий бичиичи.
* {{Јыл|1946}} — Алан Рикман ({{Јыл|2016}} ј.бож.), англий актёр, режиссёр, «Золотой глобус» ла о.ӧ. сыйлар алган.
* {{Јыл|1949}} — [[Квинт, Владимир Львович|Владимир Квинт]], американский и российский экономист, иностранный член РАН.
* {{Јыл|1957}} — [[Расторгуев, Николай Вячеславович|Николай Расторгуев]], кожоҥчы, «[[Любэ]]» группаныҥ башкараачызы, Россияныҥ эл артисти.
== Бу кӱнде божогондор ==
[[Файл:Spinoza.jpg|150px|thumb|right|Голланд философ [[Спиноза, Бенедикт|Бенедикт Спиноза]]]]
[[Файл:Kamerlingh portret.jpg|150px|thumb|right|Хейке Камерлинг-Оннес — Нобельдиҥ физикала сыйыныҥ лауреады ({{Јыл|1913}})]]
=== XX чактаҥ озо ===
* {{Јыл|1513}} — Юлий II, (чын ады Джулиано делла Ровере, {{Јыл|1443} ј.чык.), Папа Римский.
* [[1575 јыл|1575]] — [[Клод Валуа]], француз каан Генрих II ле Екатерина Медичиниҥ экинчи кызы.
* {{Јыл|1624}} — Дирк (Теодор) ван Бабюрен, голланд јурукчы барокко ӧйдиҥ. ''Караваджизмниҥ утрехтский школын'' тӧзӧгӧн.
* {{Јыл|1677}} — [[Спиноза, Бенедикт|Бенедикт Спиноза]] ({{Јыл|1632}} ј.чык.), нидерланд философ<ref>{{Cite web |title=Б.Спиноза. БРЭ |url=https://bigenc.ru/c/spinoza-benedikt-02a36f. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241130133127/https://bigenc.ru/c/spinoza-benedikt-02a36f. |archivedate=1732973487 |deadlink=yes |accessdate=1696840231 }}</ref>
* {{Јыл|1730}} — Бенедикт XIII (чын ады ''Пьетро Франческо Винченцо Мария Орсини де Гравина'') ({{Јыл|1649}} ј.чык.), Папа Римский.
* {{Јыл|1784}} — [[Яковлев, Савва Яковлевич|Савва Яковлев]] ({{Јыл|1712}} ј.чык.), орус аргачы, заводчик, меценат.
* [[1813 јыл|1813]] — [[Марин, Сергей Никифорович|Сергей Марин]] ([[1776 јыл|1776]] ј.чык.), орус офицер наполеонло јуу тушта, ӱлгерчи-сатирик.
* [[1824 јыл|1824]] — Эжен Роз (Евгений) де Богарне ([[1781 јыл|1781]] ј.чык.), француз генерал, герцог Лейхтенбергский, Италияныҥ вице-короли.
* {{Јыл|1880}} — [[Срезневский, Измаил Иванович|Измаил Иванович Срезневский]] ({{Јыл|1812}} ј.чык.), орус филолог-славист.
=== XX чак ===
* {{Јыл|1919}} — [[Кулаковский, Юлиан Андреевич|Юлиан Андреевич Кулаковский]] ({{Јыл|1855}} ј.чык.), орусский филолог, тӱӱкичи, археолог, Римский империя ла Византияны јакшы билер.
* {{Јыл|1920}} — [[Маковский, Владимир Егорович|Владимир Егорович Маковский]] ({{Јыл|1846}} ј.чык.), орус јурукчы.
* {{Јыл|1926}} — [[Камерлинг-Оннес, Хейке|Хейке Камерлинг-Оннес]] ({{Јыл|1853}} ), голланд физик, {{Јыл|1911}} јылда ''сверхпроводимость'' тапкан, Нобельдиҥ сыйын алган ({{Јыл|1913}}).
* {{Јыл|1938}}
** Джордж Эллери Хейл ({{Јыл|1868}} ј.чык.), американ астроном, АН СССР-дыҥ Билим Академиязыныҥ иностранный турчы-корреспонденти.
** аттырткан [[Джунковский, Владимир Фёдорович|Владимир Джунковский]] ({{Јыл|1865}} ј.чык.), россий тергеелик ишчи.
** аттырткан [[Корнилов, Борис Петрович|Борис Корнилов]] ({{Јыл|1907}} ј.чык.), совет ӱлгерчи ле элјондык ишчи, комсомол.
* {{Јыл|1941}} — сэр Фредерик Грант Бантинг ({{Јыл|1891}} ј.чык.), канад врач ла физиолог, ''гормон инсулин'' ачкан, Нобельдиҥ сыйыныҥ лауреады ({{Јыл|1923}}).
* {{Јыл|1944}} — [[Леселидзе, Константин Николаевич|Константин Леселидзе]] ({{Јыл|1903}} ј.чык.), совет военачальник, генерал-полковник, Советский Союзтыҥ Геройы.
* {{Јыл|1968}} — [[Кузнецов, Павел Варфоломеевич|Павел Варфоломеевич Кузнецов]] ({{Јыл|1878}} ј.чык.), орус јурукчы.
* {{Јыл|1968}} — Ховард Уолтер Флори, ({{Јыл|1898}} ј.чык.), австралий патолог, Эрнст Чейнле кожо ''пенициллинди арчыыр'' иш ӧткӱрген, оны англий билимчи Александр Флеминг {{Јыл|1945}} јылда ачкан болгон, билимчилердиҥ ӱчӱлезине Нобельдиҥ сыйлары берилген.
* {{Јыл|1972}} — [[Адамович, Георгий Викторович|Георгий Викторович Адамович]] ({{Јыл|1892}} ј.чык.), орус ӱлгерчи ле литературалык критик.
* {{Јыл|1984}} — [[Шолохов, Михаил Александрович|Михаил Александрович Шолохов]] ({{Јыл|1905}} ј.чык.), орус бичиичи, Нобельдиҥ литературала сыйыныҥ лауреады<ref>[https://web.archive.org/web/20230829023028/https://www.culture.ru/persons/12670/mikhail-sholokhov Шолохов М.А.] Культура РФ</ref> ({{Јыл|1965}}) .
* {{Јыл|1993}}
** [[Дмитриев, Лев Александрович|Лев Дмитриев]] ({{Јыл|1921}} ј.чык.), совет билимчи-литературовед, јебренорус литератураны шиҥдеген.
** Инге Леманн ({{Јыл|1888}} ), датский геофизик ле сейсмолог эпши кижи.
* {{Јыл|1999}} — [[Нетребин, Даниил Матвеевич|Даниил Нетребин]] ({{Јыл|1928}} ј.чык.), актёр театр ла киноныҥ, РСФСР-дыҥ кӱндӱлӱ артисти.
=== XXI чак ===
* {{Јыл|2003}} — [[Дмитриева, Нина Александровна|Нина Дмитриева]] ({{Јыл|1917}} ј.чык.), совет ле россий искусствовед, кеендиктиҥ теоретиги ле тӱӱкичизи, литератор.
* {{Јыл|2004}} — [[Аверинцев, Сергей Сергеевич|Сергей Сергеевич Аверинцев]] ({{Јыл|1937}} ј.чык.), Россияда эҥ ле јарлу филолог.
* {{Јыл|2006}} — [[Айги, Геннадий Николаевич|Геннадий Николаевич Айги]] (чын ӧбӧкӧзи ''Лисин'', {{Јыл|1934}} ј.чык.), чуваш ӱлгерчи<ref>{{Cite web |title=Г.Айги. Чувашская нац.библиотека |url=http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/ajjgi/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230928203950/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/ajjgi/ |archivedate=1695933590 |deadlink=yes |accessdate=1696840231 }}</ref>.
* {{Јыл|2010}} — [[Мотыль, Владимир Яковлевич|Владимир Яковлевич Мотыль]] ({{Јыл|1927}} ј.чык.), совет ле россий режиссёр театр ла киноныҥ, сценарист («Женя, Женечка и «катюша», «Белое солнце пустыни» ле о.ӧ.).
* {{Јыл|2013}} — [[Герман, Алексей Юрьевич|Алексей Юрьевич Герман]] ({{Јыл|1938}} ј.чык.), совет ле россий кинорежиссёр, РСФСР-дыҥ эл артисти.
* {{Јыл|2015}}
** [[Носик, Борис Михайлович|Борис Носик]] ({{Јыл|1931}} ј.чык.), орусский бичиичи ле журналист, драматург, кӧчӱреечи.
** [[Губарев, Алексей Александрович|Алексей Губарев]] ([[1931 јыл|1931]] ј.чык.), совет лётчик-космонавт, авиацияныҥ генерал-майоры, эки катап Советский Союзтыҥ Героы.
== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
{{Айлар ла јылдыҥ кӱндери}}
[[Категория:Кочкор ай]]
[[Категория:Кочкор айдыҥ 21 кӱни]]
3698w43tgd7clgm3976yaye3fl5c4l7
Кочкор айдыҥ 25 кӱни
0
2405
49142
45861
2026-07-20T16:51:45Z
InternetArchiveBot
26
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
49142
wikitext
text/x-wiki
{{Кочкор ай}}
'''Кочкор айдыҥ 25 кӱни''' ({{lang-ru|25 февраля}}) — [[григориан кӱнтизӱ]]де јылдыҥ 56 кӱни. Јылдыҥ учына јетире 309 кӱн арткан (високосный јылда 310 кӱн).
Кочкор айдыҥ 25 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча [[1582 јыл|1582]] јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ [[Ӱлӱрген айдыҥ 15 кӱни|ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ]] ала — кочкор айдыҥ 25 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX-чы ла XXI-чи чактарда [[юлиан кӱнтизӱ]]ле кочкор айдыҥ 12 кӱни болгон<ref>XX ле XXI чактарда григориан кӱнтизӱ юлиан кӱнтизӱни 13 кӱнге озолоп јат. Ӧскӧ чактарда григориан ла юлиан кӱнтизӱлерде ӧй башка эдип чотолот: чике эдип тоолоорго, окылу [https://web.archive.org/web/20210521104114/http://direct-time.ru/index.php?id=12 конвертер датла] тузаланарга јараар.</ref>.
== Байрамдар ==
=== Калыктардыҥ ===
* {{Кувейттиҥ маанызы}} [[Кувейт]] — Калыктыҥ кӱни
=== Кудайлык ===
==== [[Файл:Christian cross.svg|12px]] Католицизм ====
* Мария Адеодата Пизаниниҥ эземи;
* Тарасий Константинопольскийдиҥ эземи;
* Вальпургя Хайденхаймскаяныҥ эземи.
==== [[Файл:OrthodoxCross(black,contoured).svg|12px]] Православие<ref>Mospat.Ru, Pravoslavie.Ru, Drevo-Info.Ru</ref><ref name="azb">[http://azbyka.ru/days/2018-02-25 Старый стиль, 12 февраля, Новый стиль 25 февраля, воскресенье] // Православный церковный календарь</ref> ====
* Мелетий Антиохийскийбиҥ эземи ({{Јыл|381}});
* Вассиан Угличскийдиҥ эземи ({{Јыл|1509}});
* Мелетий, архиепископ Харьковскийдиҥ эземи ({{Јыл|1840}});
=== Бу кӱнде чыккандарга ат ===
* Католический: Адеодата, Вальпурга, [[Мария (имя)|Мария]], [[Тарасий]]
* Православный: [[Алексей]], [[Антон]]ий, Вассиан, [[Евгений]], [[Мария (имя)|Мария]], [[Мелентий|Мелетий]], Плутин, Саторнил, Урван, Христ
== Керектер ==
=== Алтай Республика ===
=== Калыктар ортодо ===
=== XX чактаҥ озо ===
* [[1831 јыл|1831]] — Гроховто јуу-согуш, орус черӱ польский тӱймеенди јаба баскан.
* [[1836 јыл|1836]] — [[Кольт, Сэмюэл|Сэмюэл Кольт]] США-да револьвер Кольтты патенттеген.
* [[1848 јыл|1848]] — [[Франция|Францияда]] Экинчи француз республика тӧзӧлгӧн.
* [[1856 јыл|1856]] — Парижский конгресс иштеп баштаган, ондо Парижский амыр-энчӱниҥ јӧптӧжӱзи Парижский трактатка кол салынган.
=== XX чак ===
* [[1921 јыл|1921]] — Грузинская Советская Социалистическая Республика тӧзӧлгӧн.
* [[1924 јыл|1924]] — СССР ла Австрияныҥ ортодо дипломатиялык колбулар тургузылган.
* [[1964 јыл|1964]]
** [[Санкт-Петербург|Ленинградта]] кардиохирург [[Колесов, Василий Иванович|Василий Колесов]] СССР-да баштапкы катап ''коронарное шунтированиени'' эткен.
* [[1977 јыл|1977]] — «Россия» гостиница кӱйген, 42 кижи божогон, 52 шыркалу чыккан.
* [[1992 јыл|1992]] — Федерал космический агентство ачылган.
* [[1999 јыл|1999]] — [[Казахстан]]да эл-јондык тооалыш башталган.
=== XXI чак ===
* [[2001 јыл|2001]] — [[Молдавия|Молдавияда]] парламентский талдаштар ӧткӧн.
* [[2003 јыл|2003]] — Москвага јарлу фигуристтер [[Белоусова, Людмила Евгеньевна|Людмила Белоусова]] ла [[Протопопов, Олег Алексеевич|Олег Протопопов]] учуп келгендер, тӧрӧлинде 1979 јылдаҥ ала болбогон.
* [[2010 јыл|2010]] — [[Киев]]те Украинаныҥ президенти [[Янукович, Виктор Фёдорович|Виктор Януковичтиҥ]] инаугурациязы болгон.
== Бу кӱнде чыккандар ==
=== XIX чактаҥ озо ===
[[Файл:Statua di Carlo Goldoni (Firenze).JPG|thumb|100px|''[[Гольдони, Карло|Гольдони]]'']]
* [[449 јыл|449]] — [[Лю Цзые]] ({{Јыл|466}} ј.бож.), 6-чы император [[Лю Сун|Южной Сун]].
* [[1304 јыл|1304]] — [[Ибн Баттута]] ({{Јыл|1377}} ј.бож.), јарлу араб јорыкчы ла којойым.
* [[1643 јыл|1643]] — [[Ахмед II]] ({{Јыл|1695}} ј.бож.), Османской империяда султан({{Јыл|1691}} јылдаҥ ала).
* [[1682 јыл|1682]] — [[Морганьи, Джованни Баттиста|Джованни Баттиста Морганьи]] ({{Јыл|1771}} ј.бож.), итальян врач, патологической анатомияны баштаган.
* [[1707 јыл|1707]] — [[Гольдони, Карло|Карло Гольдони]] ({{Јыл|1793}} ј.бож.), итальян драматург ла либреттист.
* [[1725 јыл|1725]] — [[Куньо, Николя-Жозеф|Никола Жозеф Кюньо]] ({{Јыл|1804}} ј.бож.), француз инженер, баштапкы самоходный машинаны эткен.
=== XIX чак ===
* [[1822 јыл|1822]] — [[Мей, Лев Александрович|Лев Мей]] ({{Јыл|1862}} ј.бож.), орус ӱлгерчи, прозаик, драматург, кӧчӱреечи.
* [[1873 јыл|1873]] — [[Карузо, Энрико|Энрико Карузо]] ({{Јыл|1921}} ј.бож.), улу итальян оперный кожоҥчы (тенор)<ref>[https://biographe.ru/znamenitosti/ehnriko-karuzo/ Э.Карузо.Биограф.ру]</ref>.
* [[1893 јыл|1893]] — [[Ярон, Григорий Маркович|Григорий Ярон]] ({{Јыл|1963}} ј.бож.), опереттаныҥ артисти, режиссёр, либреттист, РСФС-дыҥ эл артисти.
* [[1894 јыл|1894]] — [[Хренов, Константин Константинович|Константин Хренов]] ({{Јыл|1984}} ј.бож.), совет билимчи, электродуговой ло гипербарическая сварка технологиязын сананып тапкан, турчы-корреспондент [[Академия наук СССР|АН СССР]]<ref>{{Cite web |title=Хренов К.К. БРЭ. |url=https://bigenc.ru/c/khrenov-konstantin-konstantinovich-5a3235. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250126150508/https://bigenc.ru/c/khrenov-konstantin-konstantinovich-5a3235. |archivedate=1737903908 |deadlink=yes |accessdate=1694504365 }}</ref>
=== XX чак ===
* [[1905 јыл|1905]] — [[Вирский, Павел Павлович|Павел Вирский]] ({{Јыл|1975}} ј.бож.), балеттиҥ артисти, балетмейстер, хореограф, таскадаачы, СССР-дыҥ эл артисти.
* [[1909 јыл|1909]] — [[Арцимович, Лев Андреевич|Лев Арцимович]] ({{Јыл|1973}} ј.бож.), совет физик, академик АН СССР, Социалистический Иштиҥ Геройы.
* [[1907 јыл|1907]] — [[Али, Сабахаттин|Сабахаттин Али]] ({{Јыл|1948}}), турецкий бичиичи ле ӱлгерчи.
* [[1912 јыл в театре|1912]] — [[Санаев, Всеволод Васильевич|Всеволод Санаев]] ({{Јыл|1996}} ј.бож.), актёр театр ла киноныҥ, СССР-дыҥ эл артисти<ref>[https://biography-life.ru/art/2206-vsevolod-sanaev.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F В.Санаев. Биограф.ру]</ref>.
* [[1919 јыл|1919]] — [[Андре, Жак|Жак Андре]] ({{Јыл|1988}} ј.бож.), француз лётчик, Советский Союзтыҥ Геройы.
* [[1921 јыл|1921]] — [[Качанов, Роман Абелевич|Роман Качанов]] ({{Јыл|1993}} ј.бож.), совет наадай мультипликацияны тӧзӧгӧндӧрдиҥ бирӱзи.
* [[1937 јыл|1937]]
** [[Панченко, Александр Михайлович|Александр Панченко]] ({{Јыл|2002}} ј.бож.), филолог, орус литература ла культураныҥ шиҥжӱчили, академик [[Российская академия наук|РАН]].
** [[Строев, Егор Семёнович|Егор Строев]], совет ле россий политик ле тергеелик ишчи.
* [[1938 јыл|1938]] — [[Косичкин, Виктор Иванович|Виктор Косичкин]] ({{Јыл|2012}} ј.бож.), совет конькобежец, олимпий чемпион ({{Јыл|1960}}), телекей ле Европаныҥ чемпионы.
* [[1951 јыл|1951]] — [[Герасимов, Евгений Владимирович|Евгений Герасимов]], актёр театр ла киноныҥ, кинорежиссёр, Россияныҥ эл артисти, Мосгордуманыҥ депутады.
* {{Јыл|1975}} — [[Баранова-Масалкина, Наталья Ивановна|Наталья Баранова-Масалкина]]<ref>[https://infosport.ru/person/lijnie-gonki/baranova-masalkina-nataliya-ivanovna Баранова-Масалкина. Россия спортивная.]</ref>, россий чанаачы, олимпий чемпион ({{Јыл|2006}}).
* {{Јыл|1982}} — [[Волченков, Антон Алексеевич|Антон Волченков]], россий хоккеист, телекейдиҥ чемпионы ({{Јыл|2009}}).
* {{Јыл|1988}} — [[Цзоу Кай]], кыдат гимнаст, 5 катап олимпий чемпион ({{Јыл|2008}}, {{Јыл|2012}}), 5 катап телекейдиҥ чемпионы.
* {{Јыл|1999}}
** [[Доннарумма, Джанлуиджи|Джанлуииджи Доннарумма]], итальян футболист, вратарь.
** [[Сафонов, Матвей Евгеньевич|Матвей Cафонов]], россий футболист, вратарь.
== Бу кӱнде божогондор ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[806 јыл|806]] — [[Тарасий (Патриарх Константинопольский)|Тарасий]], патриарх Константинопольский.
* [[1713 јыл|1713]] — [[Фридрих I (король Пруссии)|Фридрих I]] ({{Јыл|1657}} ј.чык.), король [[Пруссия|Пруссии]] ({{Јыл|1701}}—{{Јыл|1713}}).
=== XIX чак ===
* [[1844 јыл|1844]] — [[Мятлев, Иван Петрович|Иван Мятлев]] ([[1796 јыл|1796]] ј.чык.), русский поэт-сатирик.
* [[1850 јыл|1850]] — император [[Даогуан]] ([[1782 јыл|1782]] ј.чык.), 6-й император [[Китай|Китая]], 8-й [[Маньчжуры|маньчжурский]] император из [[Империя Цин|династии Цин]].
* [[1852 јыл|1852]] — [[Мур, Томас|Томас Мур]] ({{Јыл|1779}} ј.чык.), английский поэт.
* [[1865 јыл|1865]] — [[Бобрищев-Пушкин, Павел Сергеевич|Павел Бобрищев-Пушкин]] ([[1802 јыл|1802]] ј.чык.), русский поэт, декабрист.
* [[1889 јыл|1889]] — [[Варынский, Людвиг-Фаддей Северинович|Людвик Тадеуш Варыньский]] ([[1856 јыл|1856]] ј.чык.), деятель польского и российского [[революция|революционного]] движения.
* [[1899 јыл|1899]] — [[Ройтер, Пол Джулиус|Пол Джулиус Рейтер]] ({{Јыл|1816}} ј.чык.), немецкий журналист, основатель агентства «[[Рейтер]]».
=== XX чак ===
* [[1901 јыл|1901]] — [[Манассеин, Вячеслав Авксентьевич|Вячеслав Манассеин]] ([[1841 јыл|1841]] ј.чык.), орус врач, государственный ла земский медицинаны баштаган.
* [[1903 јыл|1903]] — [[Головачёв, Алексей Адрианович|Алексей Головачёв]] ({{Јыл|1819}} ј.чык.), орус бичиичи ле элјондык ишчи.
* [[1906 јыл|1906]] — [[Аренский, Антон Степанович|Антон Аренский]] ({{Јыл|1861}} ј.чык.), орус композитор.
* [[1942 јыл|1942]] — [[Кондратюк, Юрий Васильевич|Юрий Кондратюк]] ([[1897 јыл|1897]] ј.чык.), совет билимчи, космонавтиканы тӧзӧгӧндӧрдиҥ бирӱзи.
* [[1944 јыл|1944]] — [[Борисяк, Алексей Алексеевич|Алексей Борисяк]] ([[1872 јыл|1872]] ј.чык.), россий ле совет палеонтолог ло геолог, академик [[АН СССР]].
* [[1945 јыл|1945]] — [[Масанов, Иван Филиппович|Иван Масанов]] ([[1874 јыл|1874]] ј.чык.), орус совет тӱӱкичи, библиограф.
* [[1950 јыл|1950]] — [[Майнот, Джордж|Джордж Ричардс Майнот]] ({{Јыл|1885}} ј.чык.), американ гематолог ло патофизиолог, Нобельдиҥ сыйыныҥ лауреады ({{Јыл|1934}}).
* [[1957 јыл|1957]] — [[Алданов, Марк Александрович|Марк Алданов]] (чын ӧбӧкӧзи ''Ландау''; [[1886 јыл|1886]] ј.чык.), россий прозаик, публицист, философ ло химик, эмигрант.
* [[1971 јыл|1971]] — [[Сведберг, Теодор|Теодор Сведберг]] ({{Јыл|1884}} ј.чык.), швед физико-химик, Нобельдиҥ сыйыныҥ лауреады ({{Јыл|1926}}).
* [[1976 јыл|1976]] — [[Ардов, Виктор Ефимович|Виктор Ардов]] (настоящая фамилия ''Зигберман''; {{Јыл|1900}} ј.чык.), бичиичи-сатирик.
* [[1986 јыл|1986]] — [[Феста-Кампаниле, Паскуале|Паскуале Феста-Кампаниле]] ({{Јыл|1927}} ј.чык.), итальян режиссёр, сценарист ле бичиичи.
* [[1992 јыл|1992]] — [[Резников, Виктор Михайлович|Виктор Резников]] ([[1952 јыл|1952]] ј.чык.), совет ле россий композитор ло ӱлгерчи.
* [[1999 јыл|1999]] — [[Сиборг, Гленн Теодор|Гленн Теодор Сиборг]] ({{Јыл|1912}} ј.чык.), американ физик ле химик-ядерщик, Нобельдиҥ сыйыныҥ лауреады ({{Јыл|1951}}).
=== XXI чак ===
* [[2008 јыл|2008]] — [[Трошин, Владимир Константинович|Владимир Трошин]] ([[1926 јыл|1926]] ј.чык.), кожоҥчы, актёр театр ла киноныҥ, РСФСР-дыҥ эл артисти.
* [[2016 јыл|2016]] — [[Гулиева, Ильхама Мазахир кызы|Ильхама Гулиева]] ([[1943 јыл|1943]] ј.чык.), азербайджан кожоҥчы, Азербайджанныҥ эл артисти.
* [[2020 јыл|2020]]
** [[Язов, Дмитрий Тимофеевич|Дмитрий Язов]]<ref>[https://gvardiya.ru/authors/yazov-dmitriy-timofeevich Язов Д.Т. Молодая гвардия,]</ref> ([[1924 јыл|1924]] ј.чык.), Советский Союзтыҥ Маршалы, министр обороны СССР ({{Јыл|1987}}—{{Јыл|1991}}).
** [[Мубарак, Хосни|Хосни Мубарак]] ([[1928 јыл|1928]] ј.чык.), египетский военный ла политикалык ишчи, Египттиҥ президенти ({{Јыл|1981}}—{{Јыл|2011}}).
== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
{{Айлар ла јылдыҥ кӱндери}}
[[Категория:Кочкор ай]]
[[Категория:Кочкор айдыҥ 25 кӱни]]
p3ndrh9rfzgplksqlg3ua5vtuscggql
Тулаан айдыҥ 7 кӱни
0
2454
49147
48120
2026-07-21T01:56:59Z
InternetArchiveBot
26
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
49147
wikitext
text/x-wiki
{{Тулаан ай}}
'''Тулаан айдыҥ 7 кӱни''' ({{lang-ru|7 марта}}) — [[григориан кӱнтизӱ]]де јылдыҥ 66 кӱни (високосный јылда 67 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 299 кӱн арткан.
Тулаан айдыҥ 7 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча [[1582 jыл|1582]] јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ [[Ӱлӱрген айдыҥ 15 кӱни|ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ]] ала — тулаан айдыҥ 7 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX ла XXI чактарда юлиан кӱнтизӱ аайынча високосный эмес јылдарда [[Кочкор айдыҥ 22 кӱни|кочкор айдыҥ 22 кӱни]], високосный јылда [[Кочкор айдыҥ 23 кӱни|кочкор айдыҥ 23 кӱни]] болгон<ref>XX ле XXI чактарда григориан кӱнтизӱ юлиан кӱнтизӱни 13 кӱнге озолоп јат. Ӧскӧ чактарда григориан ла юлиан кӱнтизӱлерде ӧй башка эдип чотолот: чике эдип тоолоорго, окылу [https://web.archive.org/web/20210521104114/http://direct-time.ru/index.php?id=12 конвертер датла] тузаланарга јараар.</ref>.
== Байрамдар ==
=== Эмдиги öйдиҥ ===
* {{Албанияныҥ маанызы}} (Албания) — Ӱредÿчилердиҥ кÿни<ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://rus.team/holidays/den-uchitelya-v-albanii|title=День учителя в Албании - Праздник|website=rus.team|access-date=2022-03-07|archive-date=2022-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307145634/https://rus.team/holidays/den-uchitelya-v-albanii|deadlink=no}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik-ossetia.ru/20220306/kakoy-eto-prazdnik-v-rossii-i-mire-7-marta-15805213.html|title=Какой сегодня праздник в России и мире - 7 марта|author=Sputnik Южная Осетия|website=Sputnik Южная Осетия|date=20220306T2252+0300|access-date=2022-03-07|archive-date=2022-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307145640/https://sputnik-ossetia.ru/20220306/kakoy-eto-prazdnik-v-rossii-i-mire-7-marta-15805213.html|deadlink=no}}</ref>.
* {{Туркменияныҥ маанызы}} (Туркмения) — Транспорт ло связьтыҥ ишчилериниҥ кÿни<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://turkmenportal.com/blog/10190|title=В Туркменистане учрежден День работников сферы транспорта и связи {{!}} Культура|author=turkmenportal|website=Туркменистан, интернет портал о культурной, деловой и развлекательной жизни в Туркменистане|access-date=2022-03-07|archive-date=2022-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307150208/https://turkmenportal.com/blog/10190|deadlink=no}}</ref>.
=== Тÿÿкилик ===
* [[Jебрен Рим]] — [[Ведийовтыҥ байрвмы]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://ingailm.com/calendar/07-03-rim-prazdnik-vedijova-odin-iz-htonicheskij-bogov-podzemnogo-mira-v-drevnerimskoj-mifologii-yupiter-podzemnogo-tsarstva/|title=07.03…Рим — Праздник Ведийова, (один из хтонический богов подземного мира в древнеримской мифологии, Юпитер подземного царства)///|website=Инга Ильм|date=2022-03-07|access-date=2022-03-07|archive-date=2022-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307145634/https://ingailm.com/calendar/07-03-rim-prazdnik-vedijova-odin-iz-htonicheskij-bogov-podzemnogo-mira-v-drevnerimskoj-mifologii-yupiter-podzemnogo-tsarstva/|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ancientrome.ru/obbyt/kalendar.htm|title=Календарь праздничных и памятных дней Древнего Рима.|website=ancientrome.ru|access-date=2022-03-07|archive-date=2009-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090210225815/http://ancientrome.ru/obbyt/kalendar.htm|deadlink=no}}</ref>.
=== Кудайлык ===
==== [[Файл:Christian cross.svg|12px]] Католицизм ====
* агару отшельник [[Павел Препростый|Павел Препростойдыҥ]] эземи (IV);
* агару игумен [[Дейфер]]диҥ эземи (VI);
* [[Реди, Анна Мария|Терез Маргаританыҥ]] эземи.
==== [[Файл:OrthodoxCross(black,contoured).svg|12px]] Православие<ref name="azb">[http://azbyka.ru/days/2015-03-07 Старый стиль, 22 февраля, Новый стиль 7 марта, суббота] // Православный церковный календарь</ref><ref name="prav_mir">[http://calendar.pravmir.ru/2015/3/7 7 марта 2015 года] // православный календарь, 2015 г.</ref> ====
* Варвара Лосеваныҥ эземи (1938);
* Андрей Гневышевтиҥ эземи (1941);
* преподобномученик [[Филарет (Пряхин)|Филарет (Пряхин)]], игуменниҥ эземи (1942).
=== Бу кÿнде чыккандарга ат ===
* Католический: [[Маргарита]], Перпетуя, [[Тереза]], Фелицитата.
* Православный: Агарнасе, [[Андрей]], [[Антипа]], Анфуса, [[Афанасий]], Бакар, Бардзим, [[Вавила]], Варадат, [[Варвара]], Ваче, [[Виктор]], [[Владимир (имя)|Владимир]], Гурам, Дача, Джуаншер, [[Елизавета]], [[Иван]], [[Иосиф]], [[Ирина]], Лимний, Маврикий, [[Михаил]], [[Николай]], Параскева, Парсман, Разумник, Рамаз, [[Сергей]], Синет, [[Степан]], Телесоф, [[Тит (имя)|Тит]], Фалассий, [[Фёдор]], [[Филарет]], [[Филипп]], Фотин.
== Керектер ==
=== Алтай Республика ===
=== Калыктар ортодо ===
=== XVIII чактаҥ озо ===
* [[1573]] — [[Иван Фёдоров]] [[Львов]]то [[Типография|типография]] ачкан<ref>[https://histrf.ru/read/articles/piervopiechatnik-istoriia-ivana-fi.edorova Иван Фёдоров. История.РФ]</ref>.
* [[1609]] — Васили Шуйскийди jаҥнаҥ аҥтарар амадулу орус боярлар баштаган туйка удурлажуны туй баскандар.
* [[1657]] — [[Людовик XIV]] француз каан Американыҥ индеецтерине аракы сатпас jöп чыгарган.
=== XVIII чак ===
* [[1757]] — [[Санкт-Петербург|Петербургта]] Россий империяда баштапкы акционер компания — «Российская в Константинополе…» иштеп баштаган.
* [[1799 jыл|1799]] — [[Наполеон Бонапарт]] Яффаны колго jедимдÿ алып, олjолоткон албан улусты кырган (2 440 ала 4 100 кире кижи).
=== XIX чак ===
* [[1824]] — 12 jашту [[Лист, Ференц|Ференц Лист]]<ref>[https://biographe.ru/znamenitosti/ferenc-list/ Ференц Лист. Биограф.Ру]</ref> [[Париж]]те баштапкы концертин берген. Кайкамчык тыҥ болгон.
* [[1876]] — [[Белл, Александр Грейам|Александр Белл]] телефонго патент алган.
* [[1891]] — [[Россия|Россия]] ла Люксембург ортодо дипломатиялык колбулар тургузылган.
=== XX чак ===
* [[1917]] — [[Николай II]] император [[Санкт-Петербург|Петроградтаҥ]] [[Могилёв]] jаар (Ставка Верховного главнокомандующего), тöс калада айалга кем öк деп иженген.
* [[1924]] — РКП(б)]] [[СССР]]-да акча реформа öткÿрилерин jарлаган (переход к твёрдой валюте).
* [[1957]] — [[Ан-10]] пассажирский турбовинтовый самолёт баштап учкан.
* [[1960]]
** СССР-да jирме военный лётчиктеҥ турган космонавттардыҥ отряды тöзöлгöн.
* [[1967]] — ЦК КПСС, СМ СССР ла ВЦСПС ишмекчи улусты неделеде беш кÿн иштеер, эки амыраар кÿн деп jöп чыгарган <ref>{{Cite web|url=https://docs.cntd.ru/document/765711599|title=О переводе рабочих и служащих предприятий, учреждений и организаций на пятидневную рабочую неделю с двумя выходными днями|date=1967-03-07|publisher=|access-date=2023-03-06|lang=ru|archive-date=2023-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306123625/https://docs.cntd.ru/document/765711599|deadlink=no}}</ref>.
=== XXI чак ===
* [[2014]] — Кышкы Паралимпий ойындар [[Сочи]]де ачылган, [[Россия]].
== Бу кӱнде чыккандар ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[1605 jыл|1605]] — [[Дежнёв, Семён Иванович|Семён Дежнёв]] ([[1673 jыл|1673]] j.бож.), россий талайчы- мореплаватель, исследователь<ref>[https://histrf.ru/read/biographies/diezhniov-siemion-ivanovich Дежнёв С.И. История.РФ]</ref>.
* [[1771]] — [[Двигубский, Иван Алексеевич|Иван Двигубский]] ([[1840]] j.бож.), россий естествоиспытатель, орус [[Биноминальная номенклатура|ботанический номенклатура]] ачкан, Московский университеттиҥ ректоры.
* [[1788]] — [[Беккерель, Антуан Сезар|Антуан Сезар Беккерель]] ([[1878]] j.бож.), француз физик.
=== XIX век ===
* [[1806]] — [[Дараган, Анна Михайловна|Анна Дараган]] ([[1877]] j.бож.), орус таскадаачы ла балдардыҥ бичиичизи.
* [[1872]]
** [[Золотарёв, Василий Андреевич|Василий Золотарёв]] ([[1964]] j.бож.), белорус композитор, Белорус ССР эл артисти.
** [[Мондриан, Пит|Пит Мондриан]] ([[1944]]), нидерланд jурукчы, абстрактный jурамалдар баштаган.
* [[1878]] — [[Кустодиев, Борис Михайлович|Борис Кустодиев]] ([[1927]] j.бож.), орус совет jурукчы, jурамалдыҥ академиги<ref>{{Cite web |title=Кустодиев Б.М. Культура.РФ |url=https://www.culture.ru/persons/8241/boris-kustodiev |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211217192548/https://www.culture.ru/persons/8241/boris-kustodiev |archivedate=1639769148 |deadlink=yes |accessdate=1697528073 }}</ref>.
* [[1894]] — [[Лазо, Сергей Георгиевич|Сергей Лазо]] ([[1920]] j.бож.), большевик военачальник ле тергеелик ишчи, Сибир ле Ыраак Кÿнчыгышта совет jаҥ тургузарында эрчимдÿ турушкан.
* [[1895]] — [[Какабадзе, Поликарп Малхазович|Поликарп Какабадзе]] ([[1972]] j.бож.), грузин совет драматург.
* [[1899]] — [[Селин, Фёдор Ильич|Фёдор Селин]] ([[1960]] j.бож.), россий ле совет футболист.
=== XX чак ===
* [[1903]] — [[Леонтович, Михаил Александрович|Михаил Леонтович]] ([[1981]] j.бож.), совет физик, академик.
* [[1904]]
** [[Гейдрих, Рейнхард|Рейнхард Гейдрих]] ([[1942]] j.бож.), нацист Германияныҥ тергеелик ле политикалык ишчизи.
** [[Аникеев, Серафим Михайлович|Серафим Аникеев]] ([[1962]] j.бож.), опереттанын артисти, РСФСР эл артисти.
* [[1908]] — [[Маньяни, Анна|Анна Маньяни]] ([[1973]] j.бож.), «Оскар» сый алган баштапкы итальян актриса (1955).
* [[1909]] — [[Янкелевич, Юрий Исаевич|Юрий Янкелевич]] ([[1973]] j.бож.), совет скрипач ла таскадаачы.
* [[1922]] — [[Ладыженская, Ольга Александровна|Ольга Ладыженская]] ([[2004]] j.бож.), совет ле россий математик, академик<ref>{{Cite web |title=Ладыженская О.А. БРЭ |url=https://bigenc.ru/c/ladyzhenskaia-ol-ga-aleksandrovna-542df1 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230416183103/https://bigenc.ru/c/ladyzhenskaia-ol-ga-aleksandrovna-542df1 |archivedate=1681669863 |deadlink=yes |accessdate=1697528073 }}</ref>.
* [[1928]] — [[Чивилихин, Владимир Алексеевич|Владимир Чивилихин]] ([[1984]] j.бож.), орус совет бичиичи, тергеелик сыйдыҥ лауреады.
* [[1936]]
** [[Иванова, Лидия Михайловна|Лидия Иванова]] ([[2007]] j.бож.), россий бичиичи, журналист, актриса ла телеведущий.
* [[1940]] — [[Савиных, Виктор Петрович|Виктор Савиных]], совет космонавт, эки катап Советский Союзтыҥ Геройы.
* [[1941]] — [[Миронов, Андрей Александрович|Андрей Миронов]] ([[1987]] j.бож.), актёр театр ла киноныҥ, РСФСР эл артисти<ref>{{Cite web |title=Миронов А.А. Культура. РФ |url=https://www.culture.ru/persons/8830/andrei-mironov |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231030151059/https://www.culture.ru/persons/8830/andrei-mironov |archivedate=1698678659 |deadlink=yes |accessdate=1697528073 }}</ref>.
* [[1948]] — [[Тарпищев, Шамиль Анвярович|Шамиль Тарпищев]], россий ле совет теннисист, тренер.
* [[1957]] — [[Темеев,Сергей Сарыевич|Сергей Темеев]] — журналист, ''Восточно-Сибирский институт культуры'' божоткон (1981,Улан-Удэ), ИТАРТАСС-тыҥ корреспонденти (20 јыл, 90-чы јылдар, Москва), Эл Курултайдыҥ пресссекретари (1993—1997), Алтай Республиканыҥ Кӱндӱлӱ журналисти (2007)<ref>Темеев С.С.[https://gosarhiv-ra.ru/wp-content/uploads/2018/04/hronograf2016.pdf.]</ref>.
* [[1964 jыл|1964]]
** [[Смирнов, Владимир Михайлович (лыжник)|Владимир Смирнов]], совет ле казах чанаачы, олимпий чемпион (1994), 4 катап телекейдиҥ чемпионы.
** [[Эллис, Брет Истон|Брет Истон Эллис]], американ бичиичи.
** [[Сайкс, Ванда|Ванда Сайкс]], американ актриса, комик ле сценарист.
== Бу кӱнде божогондор ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[161 jыл|161]] — [[Антонин Пий|Тит Элий Цезарь Антонин]] ([[86 jыл|86]] j.чык.), jебренрим император (138—161).
* [[1274 jыл|1274]] — Святой [[Фома Аквинский]] ([[1225 jыл|1225]] j.чык.), итальян философ ло богослов.
* [[1625 jыл|1625]] — [[Байер, Иоганн|Иоганн Байер]] ([[1572 jыл|1572]] j.чык.), немец астроном.
=== XIX чак ===
* [[1803 jыл|1803]] — [[Жемчугова, Прасковья Ивановна|Прасковья Жемчугова]] ([[1768 jыл|1768]] j.чык.), россий актриса ла кожоҥчы (сопрано).
=== XX век ===
[[Файл:MariaPushkina.jpg|мини|144px|Мария Пушкина (Гартунг)]]
* [[1919]] — [[Пушкина, Мария Александровна|Мария Пушкина]] ([[1832]] j.чык.), поэт [[Пушкин, Александр Сергеевич|А. С. Пушкинниҥ]] jаан кызы.
* [[1958]] — [[Янковский, Фёдор Георгиевич|Фёдор Янковский]] ([[1897]] j.чык.), совет военный ишчи, артиллериянын генерал-майоры.
* [[1975]]
** [[Бахтин, Михаил Михайлович|Михаил Бахтин]] ([[1895]] j.чык.), орус совет культуролог, литературовед, кеендиктиҥ теоретиги, философ.
=== XXI чак ===
* [[2014]] — [[Кузнецов, Анатолий Борисович|Анатолий Кузнецов]] ([[1930]] j.чык.), актёр театр ла киноныҥ, РСФСР эл артисти.
* [[2016]] — [[Ремон, Жан-Бернар|Жан-Бернар Ремон]] ([[1926]] j.чык.), француз дипломат, политик.
* [[2017]] — [[Демельт, Ханс Георг|Ханс Георг Демельт]] ([[1922]] j.чык.), американ физик немец укту, Нобельдиҥ сыйыныҥ лауреады (1989).
== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
{{Айлар ла јылдыҥ кӱндери}}
[[Категория:Тулаан ай|07]]
[[Категория:Тулаан айдыҥ 7 кӱни]]
m1ryg9xttf5hrim2c6drd5x8acm48cl
Тулаан айдыҥ 13 кӱни
0
2460
49146
49126
2026-07-21T01:07:39Z
InternetArchiveBot
26
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
49146
wikitext
text/x-wiki
{{Тулаан ай}}
'''Тулаан айдыҥ 13 кӱни''' ({{lang-ru|13 марта}}) — [[григориан кӱнтизӱ]]де јылдыҥ 72 кӱни (високосный јылда 73 кӱни). Јылдыҥ учына јетире 293 кӱн арткан.
Тулаан айдыҥ 13 кӱни — юлиан кӱнтизӱ аайынча [[1582 jыл|1582]] јылдыҥ ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнине јетире болгон, 1582 јылдыҥ [[Ӱлӱрген айдыҥ 15 кӱни|ӱлӱрген айыныҥ 15 кӱнинеҥ]] ала — тулаан айдыҥ 13 кӱни григориан кӱнтизӱ аайынча болгон.
XX ла XXI чактарда юлиан кӱнтизӱ аайынча високосный эмес јылдарда [[Кочкор айдыҥ 28 кӱни|кочкор айдыҥ 28 кӱни]], високосный јылда [[Кочкор айдыҥ 29 кӱни|кочкор айдыҥ 29 кӱни]] болгон<ref>XX ле XXI чактарда григориан кӱнтизӱ юлиан кӱнтизӱни 13 кӱнге озолоп јат. Ӧскӧ чактарда григориан ла юлиан кӱнтизӱлерде ӧй башка эдип чотолот: чике эдип тоолоорго, окылу [https://web.archive.org/web/20210521104114/http://direct-time.ru/index.php?id=12 конвертер датла] тузаланарга јараар.</ref>.
== Байрамдар ==
=== Национал ===
* {{Гренаданыҥ маанызы}} (Гренада) — Революция кÿни.
* {{Канаданыҥ маанызы}} (Канада) — Граждан байрам.
* {{США-ныҥ маанызы}}, (США) [[Иллинойс]] — Плутонныҥ кÿни.
* {{Таиландтыҥ маанызы}} (Таиланд) — Слонныҥ кÿни.
* {{США-ныҥ маанызы}} (США) — Кокос торттыҥ кÿни<ref>{{https://m.webplus.info/index.php?page=5&event=202729 |title=13 марта — Национальный день куриного супа с лапшой и День кокосового торта в США. Календарь :: Праздники и события<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2020-03-13 |archive-date=2021-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203171150/https://m.webplus.info/index.php?page=5&event=202729 |deadlink=no }}</ref>.
* {{Люксембургтыҥ маанызы}} (Люксембург) — [[Бургзонндег]] (Оттыҥ фестивали).
* {{Японияныҥ маанызы}} — (Jопон) [[Касуга тайся|Касуга-мацури]].
=== Кудайлык ===
==== [[Файл:Christian cross.svg|12px]] Католицизм ====
* агару [[Родерик (святой)|Родерик]] эземи;
* Авив Гермополисский эземи.
==== [[Файл:OrthodoxCross(black,contoured).svg|12px]] Православие<ref name="azb">[https://azbyka.ru/days/2017-03-13 Старый стиль, 28 февраля, Новый стиль 13 марта, понедельник] // Православный церковный календарь</ref><ref name="prav_mir">[http://calendar.pravmir.ru/2017/3/13 13 марта 2017 года] // Православие и мир, православный календарь, 2017 г.</ref> ====
* священномученик Нестор, епископ Магидийский эземи (ок. 250);
* Марина ла Кира эземи (ок. 450);
=== Бу кунде чыккандарга ат ===
* Католический: [[Авив (имя)|Авив]], Джеральд, [[Евпраксия|Евфрасия]], [[Леандр]], [[Летиция]], [[Никифор]], [[Родерик]].
* Православный: [[Арсений]], [[Варсонофий]], [[Василий]], [[Иван]], [[Кассиан]], [[Кира (женское имя)|Кира]], [[Марина]], [[Нестор]], [[Николай]], Протерий, Феоктирист<ref name="azb" /><ref name="prav_mir" />.
== Керектер ==
=== Алтай Республика ===
=== Калыктар ортодо ===
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[1656 jыл|1656]] — Jаҥы Амстердамда (эмдиги [[Нью-Йорк]]) еврейлерге [[синагога]] тударга jарабас болгон.
* [[1669 jыл|1669]] — украин казактар , заключённый между [[Москва|Москвала]] jöптöжÿ тургускан.
* [[1781 jыл|1781]] — Англий астроном [[Гершель, Уильям|Вильям Гершель]] бойы эткен телескопло Уран (планета) ачкан. «Звездой Георга» деп адаган, кийнинде немец астроном [[Боде, Иоганн Элерт|Иоганн Боде]] Уран деп ат сананып тапкан.
=== XIX чак ===
[[Файл:Attentat mortal Alexander II (1881).jpg|мини|Александр II каанды öлтÿрерге ченешкени ]]
* [[1869 jыл|1869]] — химик [[Менделеев, Дмитрий Иванович|Д. И. Менделеев]] [[Периодическая система химических элементов|Периодический таблицазын]] jетире эткен<ref>{{Cite web |title=Менделеев Д.И. БРЭ |url=https://bigenc.ru/c/mendeleev-dmitrii-ivanovich-d3d5df |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230523104132/https://bigenc.ru/c/mendeleev-dmitrii-ivanovich-d3d5df |archivedate=1684838492 |deadlink=yes |accessdate=1698385591 }}</ref>.
* [[1899 jыл|1899]] — Пермь-Котлас деп темирjол бöлÿги иштеп баштаган, [[Николай II|Николай II каан]] казнаныҥ акчазыла тудуп баштаган.
=== XX чак ===
* [[1917 jыл|1917]] — Петроградта «Известия Петроградского Совета рабочих и солдатских депутатов» деп газет чыккан (эмдиги «[[Известия (газета)|Известия]]»).
* [[1921 jыл|1921]] — [[Богдо-ханский Монголия|Монголия]] (алдындагы Тыш Монголия) Кыдаттаҥ (Бэйянский башкару) камааны jок, jайым болгонын jарлаган.
* [[1938 jыл|1938]]
** [[Орус тил]] СССР школдорында кыйалтазы jок ÿренетен предмет болуп кийдирилген.
* [[1940 jыл|1940]] — [[Совет-финс jуу (1939—1940)|Совет-фин jуу]] токтогон.
* [[1944]] — [[Херсон]] немец оккупациядаҥ айрылган
* [[1954 jыл|1954]] — [[Комитет государственной безопасности СССР]] тöзöлгöн.
* {{Jыл|1974}} — [[Париж]]те Шарля де Голльдыҥ адыла адалган аэропорт ачылган.
* {{Jыл|1989}} — ([[World Wide Web]], [[WWW]]), [[Интернет]] табылган. Интернетти эткен кижи англий билимчи [[Тим Бернерс-Ли]]<ref>{{Cite web |title=Тим Бернерс-Ли. Сибирское отделение РАН |url=http://db4.sbras.ru/elbib/data/show_page.phtml?76+161 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231027054659/http://db4.sbras.ru/elbib/data/show_page.phtml?76%20161 |archivedate=1698385619 |deadlink=yes |accessdate=1698385591 }}</ref> ле оныҥ коллегалары.
=== XXI чак ===
* {{Jыл|2004}}
** Роботтордыҥ маргаандары табылган [[DARPA Grand Challenge]].
** оперный тенор [[Паваротти, Лучано|Лучано Павароттини]]<ref>[https://tass.ru/encyclopedia/person/pavarotti-luchano Лучано Паваротти. ТАСС
]</ref> «[[Метрополитен-опера]]» сценада кöрööчилери ÿйдешкен.
== Бу кӱнде чыккандар ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[963]] — [[Анна Византийская|Анна]] ([[1011]]—[[1012]] j.бож.), византий царевна Македонский ук-тöсту, киевский улу князь [[Владимир I Святославич|Владимира Святославичтиҥ]] ÿй кижизи.
* [[1615 jыл|1615]] — [[Иннокентий XII]] (тегин ады ''Антонио Пиньятелли дель Растрелло''; [[1700 jыл|1700]] j.бож.), 242-чи папа римский (1691—1700).
* [[1779 jыл|1779]] — [[Демут-Малиновский, Василий Иванович|Василий Демут-Малиновский]] ([[1846 год|1846]] j.бож.), орус скульптор-монументалист.
* [[1781 jыл|1781]] — [[Шинкель, Карл Фридрих|Карл Фридрих Шинкель]] ([[1841 jыл|1841]] j.бож.), немец архитектор ло jурукчы.
* [[1797 jыл|1797]] — [[Ремюза, Франсуа Мари Шарль де|Шарль Франсуа Мари де Ремюза]] ([[1875 jыл|1875]] j.бож.), француз политикалык ишчи ле бичиичи.
=== XIX чак ===
* [[1823 jыл|1823]] — граф [[Толстой, Дмитрий Андреевич|Дмитрий Андреевич Толстой]] ([[1889 jыл|1889]] j.бож.), россий тергеелик ишчи, бичиичи.
* [[1838 jыл|1838]] — [[Джованьоли, Рафаэлло|Рафаэлло Джованьоли]] (ум. [[1915 jыл|1915]] j.бож.), итальян бичиичи, «[[Спартак (роман)|Спартак]]» деп романныҥ авторы, [[Гарибальди, Джузеппе|Дж. Гарибальдиниҥ]] нöкöри.
* [[1839 jыл|1839]] — [[Навроцкий, Александр Александрович (1839—1914)|Александр Навроцкий]] ([[1914 jыл|1914]] j.бож.), орус ÿлгерчи, драматург, «Утёс Стеньки Разина» кожоҥныҥ сöстöриниҥ авторы.
* [[1845 jыл|1845]]
** [[Бодуэн де Куртенэ, Иван Александрович|Иван Бодуэн де Куртене]]<ref>[https://tatarica.org/ru/razdely/nauka/personalii/boduen-de-kurtene-ivan-aleksandrovich Бодуэн де Куртене. Татарская энциклопедия]</ref> ([[1929 jыл|1929]] j.бож.), орус языковед, Петербургский АН турчы-корреспонденти.
** [[Белелюбский, Николай Аполлонович|Николай Белелюбский]] ([[1922 jыл|1922]] j.бож.), орус инженер, строительный механика ла мостостроение аайынча билимчи.
* [[1888 jыл|1888]]
** [[Макаренко, Антон Семёнович|Антон Макаренко]] ([[1939 jыл|1939]] j.бож.), совет бичиичи ле таскадаачы.
** [[Турищев, Алексей Сергеевич|Алексей Турищев]] ([[1962 jыл|1962]] j.бож.), орус совет музыкант, композитор, дирижёр, «Врагу не сдаётся наш гордый «Варяг» кожоҥ-марштыҥ кÿÿзиниҥ авторы.
* [[1900 jыл|1900]] — [[Сеферис, Йоргос|Гиоргос Сеферис]] ([[1971 jыл|1971]] j.бож.), грек ÿлгерчи, Нобельдиҥ литературала сыйыныҥ лауреады (1963).
=== XX чак ===
* [[1910 jыл|1910]] — [[Бугримова, Ирина Николаевна|Ирина Бугримова]] ([[2001 jыл|2001]] j.бож.), цирктиҥ артисти (арсландар дрессировщиги), СССР-да баштапкы ÿй кижи-дрессировщик, СССР эл артисти.
* [[1913 jыл|1913]] — [[Михалков, Сергей Владимирович|Сергей Михалков]] ( [[2009 jыл|2009]] j.бож.), орус совет бичиичи, драматург, баснописец, СССР ла Россия мак кожоҥыныҥ сöстöриниҥ авторы<ref>{{Cite web |title=Сергей Михалков. Культура.РФ |url=https://www.culture.ru/persons/8781/sergei-mikhalkov |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231027054641/https://www.culture.ru/persons/8781/sergei-mikhalkov |archivedate=1698385601 |deadlink=yes |accessdate=1698385591 }}</ref>.
* [[1922 jыл|1922]] — [[Кугультинов, Давид Никитович|Давид Кугультинов]] ( [[2006 jыл|2006]] j.бож.), ÿлгерчи, журналист, военный корреспондент, Калмыкиянын эл артисти.
* [[1944 jыл|1944]] — [[Кио, Игорь Эмильевич|Игорь Кио]] ([[2006]] j.бож.), артист циркте, иллюзионист, РФ эл артисти.
* [[1955 jыл|1955]]
** [[Билялетдинов, Зинэтула Хайдарович|Зинэтула Билялетдинов]], совет хоккеист россий хоккейный тренер, олимпий чемпион (1984), телекейдиҥ кöп катап чемпионы.
* [[1970 jыл|1970]] — [[Самокутяев, Александр Михайлович|Александр Самокутяев]], россий [[Лётчик-космонавт Российской Федерации|лётчик-космонавт]], [[Герой Российской Федерации| Россиянын Геройы]].
== Бу кӱнде божогондор ==
=== XIX чактаҥ озо ===
* [[565 jыл|565]] — [[Велизарий]] ([[505 jыл|505]] j.чык.), византий военачальник.
* [[1711 jыл|1711]] — [[Буало, Никола|Никола Буало-Депрео]] ([[1636 jыл|1636]] j.чык.), француз ÿлгерчи, критик, классицизм теоретиги.
* [[1719 jыл|1719]] — [[Бёттгер, Иоганн Фридрих|Иоганн Фридрих Бёттгер]] ( [[1682 jыл|1682]] j.чык.), немецкий алхимик, открывший тайну [[фарфор]]а.
[[Файл:Alexander II of Russia photo.jpg|мини|120пкс|Александр II]]
=== XIX чак ===
* [[1842 jыл|1842]] — [[Шрэпнел, Генри|Генри Шрэпнел]] ([[1761 jыл|1761]] j.чык.), англий артиллерийский офицер, шрапнель (картечный окторлу снаря сананып тапкан.
* [[1891 jыл|1891]] — [[Банвиль, Теодор де|Теодор де Банвиль]] ([[1823 jыл|1823]] j.чык.), француз ÿлгерчи, драматург, критик, журналист, бичиичи.
* [[1892 jыл|1892]] — [[Людвиг IV (великий герцог Гессенский)|Людвиг IV Гессенский]] ([[1837 jыл|1837]] j.чык.), улу герцог Гессенский (1877—1892), россий императрица Александр Фёдоровнаныҥ адазы.
=== XX чак ===
* [[1919 jыл|1919]] — [[Бубнов, Иван Григорьевич|Иван Бубнов]] ([[1872 jыл|1872]] j.чык.), орус керептер эдер инженер, математик ле механик<ref>{{Cite web |title=Бубнов И.Г. БРЭ |url=https://bigenc.ru/c/bubnov-ivan-grigor-evich-9db60b |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404095607/https://bigenc.ru/c/bubnov-ivan-grigor-evich-9db60b |archivedate=1680602167 |deadlink=yes |accessdate=1698392160 }}</ref>.
* [[1939 jыл|1939]] — [[Леви-Брюль, Люсьен|Люсьен Леви-Брюль]] ([[1857 jыл|1857]] j.чык.), француз философ, антрополог, этнолог.
* [[1959 jыл|1959]] — [[Иванов, Александр Васильевич (художник-мультипликатор)|Александр Иванов]] ([[1899 jыл|1899]] j.чык.), jурукчы ла режиссёр, совет мультипликация тöзöгöндöрдиҥ бирÿзи.
* [[1963 jыл|1963]] — [[Куприянов, Пётр Андреевич|Пётр Куприянов]] ([[1893 jыл|1893]] j.чык.), совет хирург, генерал-лейтенант медицинский службаныҥ, академик [[Академия медицинских наук СССР|АМН СССР]], Социалистический иштиҥ Геройы<ref>[https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=11569 Куприянов П.А. Герои страны]</ref>.
* [[1978 jыл|1978]] — [[Андрианов, Кузьма Андрианович|Кузьма Андрианов]] ( [[1903 jыл|1903]] j.чык.), совет химик, академик, Социалистический иштиҥ Геройы.
* [[1983 jыл|1983]] — [[Сперанский, Сергей Борисович|Сергей Сперанский]] ( [[1914 |1914]] j.чык.), совет архитектор, [[Ленинград]]ты туткан кижи, 1950—1960j.j..
* [[1999 jыл|1999]] — [[Свободин, Александр Петрович|Александр Свободин]] ( [[1922 jыл|1922]] j.чык.), совет ле россий театровед, критик, журналист, драматург, тÿÿкичи.
=== XXI чак ===
* [[2009 jыл|2009]] — [[Алиев, Гулям Алиевич|Гулям Алиев]] ([[1915 jыл|1915]] j.чык.), совет ле таджик билимчи-животновод, академик, политик, тергеелик ишчи.
* [[2011 jыл|2011]] — [[Вульф, Виталий Яковлевич|Виталий Вульф]] ([[1930 jыл|1930]] j.чык.), совет ле россий искусствовед, театровед, литературовед, теле- ле радиоведущий.
== Ајарулар ==
{{Ајарулар}}
{{Айлар ла јылдыҥ кӱндери}}
[[Категория:Тулаан ай|13]]
[[Категория:Тулаан айдыҥ 13 кӱни]]
9mun4euztr37ey3kt0bumwijd1h1gj3
Ӱлекер:Кабо-Вердениҥ маанызы
10
4021
49152
37817
2026-07-21T17:30:27Z
CommonsDelinker
38
Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu
49152
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag of Cape Verde (10-17).svg|border|{{{1|22px}}}|Кабо-Вердениҥ маанызы]]<noinclude>
[[Категория:Ӱлекерлер:Тергеелердин маанылары:Африка]]
[[Категория:Ӱлекерлер:Алфавите маанылар]]
</noinclude>
dazvo0f20nxdcc3n76iv4yl6k6oxtbm
Ӱлекер:Potd/2026-07-21
10
7648
49145
2026-07-20T18:21:22Z
Frhdkazan
290
Јаҥы бӱк: "STS-135 Atlantis' final tow back.jpg"
49145
wikitext
text/x-wiki
STS-135 Atlantis' final tow back.jpg
eqtwxi7sgwvf9mokxslkov24hoelvey
Ӱлекер:Potd/2026-07-22
10
7649
49151
2026-07-21T15:10:37Z
Frhdkazan
290
Јаҥы бӱк: "St. Georg - Mundelfingen - High altar 04.jpg"
49151
wikitext
text/x-wiki
St. Georg - Mundelfingen - High altar 04.jpg
qyu4p5q2pktdqjuc1n2fonjqwo8r3zz
Ӱлекер:Potd/2026-07-23
10
7650
49153
2026-07-22T17:15:10Z
Frhdkazan
290
Јаҥы бӱк: "024 Male green kingfisher in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg"
49153
wikitext
text/x-wiki
024 Male green kingfisher in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg
h03tdp1h2iy22zh5z5auoonn8yn6abk