ውክፔዲያ amwiki https://am.wikipedia.org/wiki/%E1%8B%8B%E1%8A%93%E1%8B%8D_%E1%8C%88%E1%8C%BD MediaWiki 1.48.0-wmf.4 first-letter ፋይል ልዩ ውይይት አባል አባል ውይይት ውክፔዲያ ውክፔዲያ ውይይት ስዕል ስዕል ውይይት መልዕክት መልዕክት ውይይት መለጠፊያ መለጠፊያ ውይይት እርዳታ እርዳታ ውይይት መደብ መደብ ውይይት በር በር ውይይት TimedText TimedText talk ሞጁል ሞጁል ውይይት Event Event talk 0 19730 395347 394664 2026-11-11T21:32:42Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261111) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 395347 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:EMcherera.jpg|thumb|520px|right| የኤሌክትሮመግነጢስ ጨረራ ስፔክትረም (አይነቶች)]] በ[[የብርሃን ፍጥነት|ብርሃን ፍጥነት]] የሚጓዙ [[ሞገድ|ሞገዶች]] '''ኤሌክትሮመግነጢስ ጨረራ''' ይሰኛሉ። እያንዳንዳቸው ሞገዶች እርስ በርሳቸው [[ቀጤ ነክ]](ፐርፔንዲኩላር) የሆኑና በአንድ [[ቅድሚያ]] (ፌዝ) የሚርገበገቡ የ[[ኤሌክትሪክ መስክ]] እና የ[[መግነጢስ መስክ]] አላቸው። ሁለቱም መስኮች በተራቸው ሞገዶቹ ለሚጓዝበት አቅጣጫ ቀጤ ነክ ናቸው። የኤሌክትሮመግነጢስ ጨረራ በሚኖረው የሞገድ [[ድግግሞሽ]] ይከፈላል። ከዝቅተኛ ድግግሞሽ ተነስቶ ወደ ከፍተኛ ድግግሞሽ ሲዘረዘር፣ በጣም ዝቅተኛው የኤሌክትሮመግንጢስ ጨረራ ድግግም የ[[ራዲዮ ሞገድ]] ሲሆን፣ ከዚያ [[ማይክሮዌቭ]]፣ [[ታህታይ ቀይ]]፣ በሰው ዓይን የሚታይ [[ብርሃን]]፣ [[ላዕላይ ወይንጸጅ]]፣ [[ኤክስ ሬይ]] ይልና ከሁሉ ከፍተኛ ድግግሞሽ ያለውን [[ጋማ ጨረር]]ን በመያዝ ይጠቀለላል። እነዚህ የብርሃን ወንድሞች በተፈጥሯቸው ከብርሃን ጋር አንድ ቢሆኑም ፣ የሰው [[ዓይን]] ሊያያቸው ስለማይችል ብርሃን አይባሉም። ሆኖም ግን አንድ አንድ እንስሳት እነዚህን ሞገዶች መመልከት ይችላላሉ። ለምሳሌ ታህታይ ቀይ የሚባለው የብርሃን ታናሽ ወንድም፣ ለሰዎች እንደ ሙቀት ሆኖ ይሳመላ። ለምሳሌ የፀሐይ መሞቅ ከምትተፋው የታህታይ ቀይ ጨረራ ይመነጫል። በበረሃ የሚንከላዎሱ እባቦች ይህን ሞገድ በአይናቸው መመልከት ስለሚችሉ፣ ሙቀት ያለውን ማንኛውንም ነገር በጭለማ ሳይቀር ማየት ይችላሉ። ንቦች በተቃራኒ፣ የሰው ልጅ እማያየውን [[ላዕላይ ወይን ጠጅ]] ሞገድ በዓይናቸው ማየት ስለሚችሉ፣ አበቦች ለንቦች ከሰው ልጅ የተለየ መልክና መልዕክት ያስተላልፋሉ። የኤሌክትሮመግነጢስ ጨረራ፣ ከሞገድነት ባሻገር የ[[እኑስ|እኑስነት]] ባህርይም ያሳያል። የጨረራው መሰረታዊ እኑስ [[ፎቶን]] ሲባል ለሞገዱ [[ጉልበት ተሸካሚ]] ነው። በአጠቃላይ መልኩ ማናቸውም የኤሌክትሮመግነጢስ ጨረራ [[አቅም]] እና [[እንድርድሪት]] አለው፤ መኖር ብቻ ሳይሆን ይህ አቅምና እንድርድሪት ወደ [[ቁስ]] አካላት ሊሻገር ይችላል። == የተፈጥሮ ህግጋት ጥናት (ፊዚክስ) == === ኅልዮት === === ጸባዮች === === ሞገዳዊ ሞዴል === === እኑሳዊ ሞዴል === === የጉዞ ፍጥነት === == የሙቀት ጨረራ እና ኤሌክትሮመግነጢስ ጨረራ የሙቀት አይነት ስለመሆኑ == == ኤሌክትሮመግነጢስ ስፔክትረም == [[Image:Light spectrum.svg|right|frame|'''ማውጫ:'''<br /> γ = [[ጋማ ጨረራ]]<br /> HX = ጠንካራ [[ኤክስ ሬይ]]s<br /> SX = ለስላሳ ኤክስር ሬይ<br /> EUV = ኃይለኛ [[ላዕላይ ወይንጸጅ]]<br /> NUV = ቅርብ ላዕላይ ወይንጸጅ<br /> [[ብርሃን|በዓይን የሚታይ ብርሃን]]<br /> NIR = ቅርብ [[ታህታይ ቀይ]]<br /> MIR = መካከለኛ ታህታይ ቀይ<br /> FIR = ሩቅ ታህታይ ቀይ<br /> <br /> '''[[ራዲዮ ሞገዶች]]:'''<br /> EHF = [[በጣም እጅግ ከፍተኛ ተደጋጋሚ]] (ማይክሮዌቭ)<br /> SHF = [[እጅግ ከፍተኛ ተደጋጋሚ]] (ማይክሮዌቭ)<br /> UHF = [[ልዩ ከፍተኛ ተደጋጋሚ]]<br /> VHF = [[በጣም ከፍተኛ ተደጋጋሚ]]<br /> HF = [[ከፍተኛ ተደጋጋሚ]]<br /> MF = [[መካከለኛ ተደጋጋሚ]]<br /> LF = [[ዝቅተኛ ተደጋጋሚ]]<br /> VLF = [[በጣም ዝቅተኛ ተደጋጋሚ]]<br /> VF = [[ድምጽ ተደጋጋሚ]]<br /> ULF = [[ልዩ ዝቅተኛ ተደጋጋሚ]]<br /> SLF = [[እጅግ ዝቅተኛ ተደጋጋሚ]]<br /> ELF = [[በጣም እጅግ ዝቅተኛ ተደጋጋሚ]]]] === ብርሃን === [[ብርሃን]] === ራዲዮ ሞገድ === == ሂሳባዊ ቀመር == == ዋቢ መጻሕፍት == <div class="references-small"> <!--See http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Footnotes for an explanation of how to generate footnotes using the <ref(erences/)> tags--> <references/> </div> * {{cite book | last = Hecht | first = Eugene | title = Optics | url = https://archive.org/details/optics0000hech_t2d8 | edition = 4th | publisher = Pearson Education | year = 2001 | isbn = 0-8053-8566-5 }} * {{cite book | last = Serway | first = Raymond A. | coauthors = Jewett, John W. | title = Physics for Scientists and Engineers | url = https://archive.org/details/physicsforscient0000serw_b7w2 | edition = 6th | publisher = Brooks Cole | year = 2004 | isbn = 0-534-40842-7 }} * {{cite book | last = Tipler | first = Paul | title = Physics for Scientists and Engineers: Electricity, Magnetism, Light, and Elementary Modern Physics | url = https://archive.org/details/physicsforscient0000tipl_y7c5 | edition = 5th | publisher = W. H. Freeman | year = 2004 | isbn = 0-7167-0810-8 }} * {{cite book | last = Reitz | first = John | coauthors = Milford, Frederick; Christy, Robert | title = Foundations of Electromagnetic Theory | edition = 4th | publisher = Addison Wesley | year = 1992 | isbn = 0-201-52624-7 }} * {{cite book | last = Jackson | first = John David | authorlink = J. D. Jackson | title = Classical Electrodynamics | url = https://archive.org/details/classicalelectro0000jack_e8g9 | edition = 3rd | publisher = John Wiley & Sons | year = 1999 | isbn = 0-471-30932-X }} * {{cite book | author=[[Allen Taflove]] and Susan C. Hagness | title=Computational Electrodynamics: The Finite-Difference Time-Domain Method, 3rd ed | url=https://archive.org/details/computationalele0000tafl_03ed | publisher=Artech House Publishers | year=2005 | isbn=1-58053-832-0 }} == የውጭ ማያያዣ == {{Wikisource|QST/December 1915/Pictured Electromagnetic Waves|Pictured Electro-Magnetic Waves}} * [http://www.lightandmatter.com/html_books/0sn/ch11/ch11.html Electromagnetism] {{Wayback|url=http://www.lightandmatter.com/html_books/0sn/ch11/ch11.html |date=20110603233123 }} - a chapter from an online textbook * [http://www.cvel.clemson.edu/emc/tutorials/Radiation/EM_Radiation.html Electromagnetic Radiation] {{Wayback|url=http://www.cvel.clemson.edu/emc/tutorials/Radiation/EM_Radiation.html |date=20171119042830 }} - an introduction for electrical engineers * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m210.pdf '' Electromagnetic Waves from Maxwell's Equations ''] on [http://www.physnet.org Project PHYSNET]. * [http://www.hydrogenlab.de/elektronium/HTML/einleitung_hauptseite_uk.html Radiation of atoms? e-m wave, Polarisation, ...] {{Wayback|url=http://www.hydrogenlab.de/elektronium/HTML/einleitung_hauptseite_uk.html |date=20100417023635 }} * [http://scripts.mit.edu/~raskar/lightfields/index.php?title=An_Introduction_to_The_Wigner_Distribution_in_Geometric_Optics An Introduction to The Wigner Distribution in Geometric Optics] [[መደብ:ብርሃን| ]] [[መደብ:ኤሌክትሮመግነጢስ ጨረራ|*]] [[መደብ:የተፈጥሮ ህግጋት ጥናት]] b3wjzwjreofp365o8hj6vtegx77ma2d 0 55978 395345 395313 2026-11-11T16:47:11Z RitaLem 61471 395345 wikitext text/x-wiki [[ስዕል:Saumira (daughter of Tubal).png|thumb|200px|ሳውሚራ]] '''ሳውሚራ''' ([[እስፓንኛ]]፦ Saumira [[ዕብራይስጥ]]፦ סאומירה [[ጂዮርጅኛ]]፦ საუმირა) በእስፓንያ አፈ ታሪክ ዘንድ የ[[ቶቤል]] እና የኖያ ሴት ልጅ፣ እንዲሁም የ[[ኢቤሩስ]] እህት የሆነች ታዋቂ እና አፈ ታሪካዊ ቀደምት ማትሪያርክ ነበረች። በ22ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. ግድም አባቷ ቶቤል አሁን [[ካስትሮ-ኡርዲያሌስ]] በሚባለው የባህር ዳርቻ ላይ ሰፍሮ የመጀመሪያውን ቋሚ ሠፈር ሲመሠርት፣ ሳውሚራ በዚያ መሠረት ውስጥ የተወለደች የመጀመሪያዋ ሰው ነበረች። አባቷ [[ቶቤል]] በመላው [[የኢቤሪያ ልሳነ ምድር|ኢቤሪያ]] ዙሪያ ሰፈሮችን መመሥረቱን ሲቀጥል፣ ሳውሚራ ግን በተወለደችበት ምድር ላይ ጸንታ ቆይታለች። በታሪኩ እና በአካባቢው ልማድ መሠረት ሳውሚራ የባህር ዳርቻው ማህበረሰብ ታላቅ ማትሪያርክ እና የአውትሪጎኖች ቀደምት እናት በመባል ትታወቃለች። በተጨማሪም ዝናብን አስቀድሞ በመተንበይ እና ስለ ዕፅዋት መድኃኒቶች የነበራት ጥልቅ እውቀት ለህብረተሰቡ ትልቅ አስተዋጽኦ እንደነበረው ይገለጻል። [[መደብ:አፈ ታሪክ]] eys42yodwv42zs8d6lve9cb2agdto1u 0 55979 395346 395336 2026-11-11T21:30:12Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261111) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 395346 wikitext text/x-wiki '''የሲፕ ዘፈን ቻው ታይ''' ("አስራ ሁለት የታይ ካንቶኖች" {{langx|vi|Mười hai châu Thái}} or {{Lang|vi|Mười hai xứ Thái}} ; {{langx|th|สิบสองจุไท}} ወይም {{Lang|th|สิบสองเจ้าไท}} ; {{langx|lo|ສິບສອງຈຸໄຕ}} {{Lang|lo|ສິບສອງເຈົ້າໄຕ}} ፤ {{lang-zh|t=泰族十二州}} ; የታይ ግድብ {{Lang|blt|ꪵꪠ꪿ꪙꪒꪲꪙꪼꪕ}} "የታይ ፌዴሬሽን" ) ቢያንስ እስከ 17ኛው ክፍለ ዘመን ድረስ ባለው [[ቬት ናም|የቬትናም]] ተራራማ ሰሜን ምዕራብ የሚገኙ የታይ ግድብ ("ጥቁር ታይ")፣ የታይ ዶን ("ነጭ ታይ") እና የታይ ዳንግ ("ቀይ ታይ") ዋና መስተዳድሮች ኮንፌዴሬሽን ነበር። <ref name="Michaud2000">{{Cite book|first=Jean|last=Michaud|date=2000|chapter=A Historical Panorama of the Montagnards in Northern Vietnam under French Rule|chapter-url=https://books.google.com/books?id=gVtcAgAAQBAJ|editor-last=Michaud|editor-first=Jean|title=Turbulent Times and Enduring Peoples: Mountain Minorities in the South-East Asian Massif|publisher=Curzon Press|isbn=0-7007-1180-5}}</ref> በ1889 የቶንኪን የፈረንሳይ ጥበቃ እና በዚህም ምክንያት የፈረንሳይ ኢንዶቺና ግዛት ራስ ገዝ አካል ሆነ። በ1948 G.C በመጀመሪያው ኢንዶቻይንኛ ጦርነት የታይ ፌደሬሸን ተብሎ ሲጠራ(ፈረንሰኛ:Federation Tai,ቬትናምኛ:Thai Lien Doan)የተጋጣሚ ቦታ ተብሎ ይጠራ ነበር::{{rp|page=67|quote=An accord was finally promulgated in July 1948, creating an independent Tai Federation in the ''Union française'', a Federation grouping together the provinces of Lai Chau, Phong Tho and Son La.}} በ1950 የቬትናም ንጉሠ ነገሥት ቦኦ ቻይ ዘውድ ግዛት ሆነች፤ ከቬትናም ግዛት ጋር አልተዋሃደም። <ref name="Thompson1955">{{Cite book|first=Virginia|last=Thompson|title=Minority Problems in Southeast Asia|year=1955|url=https://archive.org/details/minorityproblems0000virg|publisher=Stanford University Press}}</ref>{{rp|page=216}}<ref>{{Cite book|first=Andrew|last=Hardy|title=State Visions, Migrant Decisions: Population Movements since the End of the Vietnam War|publisher=Rowman & Littlefield|year=2003|page=134}}</ref> በ1954 የጄኔቫ ስምምነቶች ከተፈረሰ በኋላ ተፈርሷል። c1uch6hexolzkbad0i5iq0ae2fmphwg 0 55980 395348 395338 2026-11-11T21:33:25Z InternetArchiveBot 35471 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261111) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 395348 wikitext text/x-wiki   '''የጋላባት ጦርነት''' ('''የመተማ ጦርነት)''' ከመጋቢት 9-10 ቀን 1889 በማህዲስት [[ሱዳን|ሱዳናውያን]] እና በኢትዮጵያ ኃይሎች መካከል በመጋቢት 1881 ዓ.ም. (እ.ኤ.አ. መጋቢት 9–10 ቀን 1889) የተካሄደ ጦርነት ነው። ይህ ጦርነት በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ወሳኝ ክስተት የሚያደርገው የንጉሠ ነገሥት ዮሐንስ አራተኛ በዚህ ጦርነት ላይ ሕይወታቸውን ማጣታቸው እና በማህዲስት ጦርነት ወቅት በኢትዮጵያ ግንባር የተካሄደ የመጨረሻው ትልቅ ጦርነት መሆኑ ነው። ጦርነቱ የተካሄደው ጋላባት (በአሁኑ ሱዳን) እና መተማ (በአሁኑ ኢትዮጵያ) በተባሉት መንትያ ሰፈሮች አካባቢ ነው። == የጀርባ ታሪክ == ማህዲስቶች [[ግብፅ|በግብፃውያን]] ላይ ባመጹ ጊዜ፣ ብዙ የግብፅ ጦር ሰፈሮች በሱዳን ተገልለው ቀሩ። በዚህም ምክንያት በወቅቱ ግብጽን ያስተዳድሩ የነበሩት [[የተባበሩት የሀገር ንጉሳዊ አገዛዝ|እንግሊዛውያን]] ሰኔ 3 ቀን 1884 ዓ.ም.ከኢትዮጵያው ንጉሠ ነገሥት ዮሐንስ አራተኛ ጋር ሰኔ 3 ቀን 1884 ዓ.ም. የአድዋ ስምምነትን ተፈራረሙ።በዚህ ስምምነት መሰረት የግብፅ ጦር በኢትዮጵያ ግዛት በኩል ወደ [[ምጽዋ]] እንዲሰደዱ ተፈቀደላቸው። ከዚያ በኋላ የማህዲስት ከሊፋ የሆኑት አብደላሂ ኢብኑ ሙሐመድ ኢትዮጵያውያንን እንደ ጠላት ቆጥረው ኢትጵያን ለማጥቃት ጦር ላኩ። የጋላባት እና የመተማ መንትያ ማህበረሰቦች [[አባይ ወንዝ (ናይል)|ከአባይ]] ወደ አሮጌው የኢምፔሪያል ዋና ከተማ ወደ [[ጎንደር ከተማ|ጎንደር]] በሚወስደው የንግድ መስመር ላይ ይገኙ ነበር፤ ማህዲስቶች እነዚህን ማህበረሰቦች በኢትዮጵያ ላይ ለሚሰነዘሩ ጥቃቶች እንደ መሠረታቸው ይጠቀሙባቸው ነበር። በጥር ወር 1887 እ.ኤ.አ.፣ ተክለ ሃይማኖት ትዕግስታቸው ተሟጦ 30,000 በሚሆኑ ወታደሮች ጋላባትን አጠቁ። የሱዳን ጦር ሸሽቶ፣ መሐመድ ዋድ አርባ በጦርነቱ ተገደለ። ከዚያም ኢትዮጵያውያን የገዳርፍን ክልል ዘረፉና ዘረፉ። የቆሰሉት ተገደሉ፣ የሞቱት ተቆርጠው ሴቶቹም ወደ ምርኮ ተወሰዱ። <ref>{{Cite book|last=Keown-Boyd|first=Henry|url=https://books.google.com/books?id=lcyXAwAAQBAJ&dq=Tekle+Haymanot+Gallabat&pg=PA137|title=A Good Dusting: The Sudan Campaigns 1883-1899|publisher=Pen and Sword|year=1986|isbn=978-0-436-23288-6|location=|pages=137|language=en}}</ref> በቀጣዩ ዓመት፣ [[Abu Anga?action=edit&redlink=1|በአቡ አንጋ]] በአቡ አንጋ የሚመሩ የማህዲስት ኃይሎች 81,000 ወታደሮችን ይዘው ወደ ኢትዮጵያ ዘመቱ።<ref>{{Cite book|last=Ohrwalder|first=Joseph|title=Ten Years' Captivity in the Mahdi's Camp, 1882-1892: From the Original Manuscripts of Father Joseph Ohrwalder|url=https://archive.org/details/tenyearscaptivit00ohrwuoft|publisher=|year=1893|isbn=|language=en}}</ref> ተክለ ሃይማኖት በጥር 18 ቀን 1888 ዓ.ም. በሳር ዌሃ ( በደምቢያ ) ጦርነት ላይ ተሸነፉ። <ref>{{Cite book|last=Tucker|first=Spencer C.|url=|title=A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East [6 volumes]|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-85109-672-5|pages=1488|language=en}}</ref> ጦርነቱን በአካል የተመለከቱት ጆሴፍ ኦርዋልደር እንደገለጹት፣ የተክለ ሃይማኖት ኃይሎች አገራቸውንና ሃይማኖታቸውን ከሙስሊም ወራሪዎች ለመከላከል "እንደ አንበሳ " ቢታገሉም፣ በተሻለ ዲሲፕሊን በሚመራው የማህዲስት ጦር ኃይል መሸነፋቸውን ገልጸዋል።[<ref name="Mordechai32">{{Cite book|last=Ohrwalder|first=Joseph|title=Ten Years' Captivity in the Mahdi's Camp, 1882-1892: From the Original Manuscripts of Father Joseph Ohrwalder|publisher=|year=1893|isbn=|location=|pages=[https://archive.org/details/tenyearscaptivit00ohrwuoft/page/292 292]}}</ref> በዚህ ምክንያት፣ ሰሜን ምዕራብ ኢትዮጵያ ጎንደርን ለመዝረፍ ወደ ምዕራብ የገቡት የማህዲስት ወታደሮች ክፍት ነበረች። ብዙ አብያተ ክርስቲያናት ተቃጥለዋል፣ ተዘርፈዋል፣ ካህናት ከጣሪያ ላይ ተወርውረው ተገድለዋል፣ ብዙ ሰዎች ተጨፍጭፈዋል፣ በመቶዎች የሚቆጠሩ ሴቶችና ሕፃናትም በባርነት ተይዘዋል። <ref name="Tafla">{{Cite book|last=Ohrwalder|first=Joseph|title=Ten Years' Captivity in the Mahdi's Camp, 1882-1892: From the Original Manuscripts of Father Joseph Ohrwalder|publisher=|year=1893|isbn=|location=|pages=[https://archive.org/details/tenyearscaptivit00ohrwuoft/page/292 293]}}</ref> ይህ ታሪካዊ ዋና ከተማ ላይ ጉዳት ቢደርስም፣ አፄ ዮሐንስ በወቅቱ [[ሸዋ|የሸዋ]] ገዥ የነበሩትን [[ዳግማዊ ምኒልክ|ዳግማዊ ምኒልክን]] በተመለከተ በነበራቸው ጥርጣሬ ምክንያት ከመልሶ ማጥቃት ተቆጥበዋል።በምኒልክ ላይ ዘመቻ ለማድረግ ቢፈልጉም፣ የሃይማኖት አባቶች እና ከፍተኛ ወታደራዊ መኮንኖቻቸው ግን በመጀመሪያ ማህዲስቶችን እንዲያስወግዱ አጥብቀው አሳሰቧቸው። ''በራስ'' [[ራስ ጎበና ዳጨ ከ1882-1889|ጎባና ዳቸ]] የሚመሩት ኢትዮጵያውያን በወለጋ ጠቅላይ ግዛት [[ወለጋ|በጉቴ]] ዲሊ ጦርነት ጥቅምት 14 ቀን 1888 ማህዲስቶችን አሸነፉ። ይህንን ድል ተከትሎ ንጉሠ ነገሥቱ የሕዝቡን ምክር ተቀበሉ፣ አለቃ ላምላም እንደተናገሩትም ንጉሰነገስቱ "ከተመለስኩ በኋላ ከሸዋ ጋር መዋጋት እችላለሁ፤ ሆኖም ግን በመተማ በማህዲስቶች  እጅ ብሞት ወደ መንግሥተ ሰማያት እሄዳለሁ" ብለው መናራቸውን ይገልጻሉ። == ውጊያ == በጥር ወር መጨረሻ 1889 ዮሐንስ በደንቢያ 130,000 እግረኛ እና 20,000 ፈረሰኞችን ያቀፈ ግዙፍ ሠራዊት አሰባሰቡ። በሌላ በኩል ሱዳናውያን 85,000 የሚደርስ ሠራዊት አሰባስበው ጋላባት ውስጥ ተደራጁ፤ ከተማዋንም እንደ እሾሃማ ሽቦ አጥር በሚያገለግል፣ እርስ በርስ በተጠላለፉ የእሾህ ቁጥቋጦዎች በተሠራ ግዙፍ አጥር (ዘሪባ) ከበቧት። አቡ አንጋ በህመም ከሞቱ በኋላ፣ ከሊፋው ዘኪ ቱማልን ከአንጋ ሌተናዎች አንዱ የሆነውን በጋላባት ወደሚገኘው ጦር አዛዥነት ሾሙት። በመጋቢት 8 ቀን 1889 የኢትዮጵያ ሠራዊት ጋላባትን ማየት ወደሚቻልበት ርቀት ደረሰ፤ ጦርነቱም በሚቀጥለው ቀን በይፋ ተጀመረ። ክንፎቹ የሚመሩት በንጉሠ ነገሥቱ የወንድም ልጆች፣ ራስ ኃይለ ማርያም ጉግሳ በግራ ክንፍ እና ራስ መንገሻ በቀኝ ክንፍ ነበር። ራስ ኃይለ ማርያም ጉግሳ በጥይት ተመትተው መሞታቸው ንጉሠ ነገሥቱ ወደ ፊት በመውጣት ሠራዊቱን በግል እንዲመሩ አስገደዳቸው። ኢትዮጵያውያን ጥቃታቸውን በመከላከያ መስመሩ በአንድ የተወሰነ ክፍል ላይ በማተኮር የማህዲስቶችን መስመር ሰብረው ለመግባት ቻሉ።የአሊ ዋድ ሂሉ ክፍለ ጦር ሙሉ በሙሉ ከሞላ ጎደል ወድሟል። ኢትዮጵያውያን ዘረፋ ለመፈጸም ወደ ከተማዋ በመጉረፍ ሴቶችንና ህጻናትን ያለርህራሄ መግደል ጀመሩ። የሱዳን ተከላካዮች ሙሉ በሙሉ ሊሸነፉና ሊበተኑ በተቃረቡበት ወቅት፣ የጦርነቱ የድል ሚዛን ወደነሱ አደላ። ሠራዊታቸውን ከፊት ሆነው ሲመሩ የነበሩት ንጉሠ ነገሥት ዮሐንስ አንድ ጥይት በእጃቸው ላይ ቢያርፍም፣ ሁለተኛው ጥይት ደረታቸው ላይ በመምታቱ ለሞት የሚዳርግ ከባድ ጉዳት አደረሰባቸው። አደጋው እንደደረሰባቸው ወደ ድንኳናቸው የተወሰዱ ሲሆን፣ በዚያው ምሽት ህይወታቸው አለፈ። ከመሞታቸው በፊት፣ ዮሐንስ መኳንንቶቻቸውን ሥጋዊ ልጁን ራስ መንገሻን እንደ ተተኪያቸው እንዲቀበሉት አዘዟቸው። በገዢያቸው ሞት ተስፋ የቆረጡት ኢትዮጵያውያን፣ ሊይዙት የሚችሉትን ምርኮ ሁሉ ይዘው አጠቃላይ ማፈግፈግ ጀመሩ። ሱዳናውያን ጠላትን ለማሳደድ የሚያስችል አቅም አልነበራቸውም፤ ነገር ግን በሚቀጥለው ቀን ጥቃቱ ሳይደገም በመቅረቱ፣ ጠላታቸው ወደ አትባራ ወንዝ አቅጣጫ እያፈገፈገ መሆኑን አወቁ።ሰላይ ልከው ሁኔታውን እስኪረዱ ድረስ ማህዲስቶች ንጉሰነገስቱ መሞታቸውን አላወቁም ነበር። ከዚያም ሽንፈት ተቃርቧቸው የነበሩት የሱዳን ኃይሎች ከምሽጋቸው (ከዛሪባ)  በመውጣት፣ ተስፋ የቆረጡትን የኢትዮጵያ ሠራዊት ልክ እንደ ወፍ መንጋ በተኑት።መጋቢት 12 ቀን የሱዳኑ አዛዥ ዘኪ ቱማል ጦር፣ የንጉሠ ነገሥቱን አስከሬን በሰላም ለማሸሽ ሲሞክር የነበረውን እና በራስ አሉላ ይመራ የነበረውን የጦሩን የኋላ ደጀን በአትባራ ወንዝ አቅራቢያ ደረሰባቸው።ማህዲስታኖች በኢትዮጵያውያን ላይ ከባድ ኪሳራ አድርሰው የሞተውን ንጉሠ ነገሥት አስከሬን ያዙ፤ ጭንቅላታቸውንም ቆርጠው ለኦምዱርማን እንደ ዋንጫ ላኩ። {{Reflist}} 8o7ddqddnhdqx4rbpn8xdl8hv5gukzi