Wìkìpedia
annwiki
https://ann.wikipedia.org/wiki/Uwu
MediaWiki 1.48.0-wmf.1
first-letter
Midia
Esese
Ukpatu
Òsikwaan̄
Ukpatu òsikwaan̄
Wìkìpedia
Ukpatu Wìkìpedia
Failu
Ukpatu failu
MediaWiki
Ukpatu MediaWiki
Tempulet
Ukpatu tempulet
Ntap-ubọk
Ukpatu ntap-ubọk
Ọgbọn̄
Ukpatu ọgbọn̄
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Ebi Obolo me Ujọn̄ọ Ere
0
138
5192
849
2026-10-28T18:30:52Z
Pi bot
1578
Pywikibot touch edit
5192
wikitext
text/x-wiki
'''Ebi Obolo Me Ujọn̄ọ Ere''' mè ìre '''Obolo ìkup me ujọn̄ọ ere''' ìre ebi Obolo kpeluk me lek ijọn̄ Obolo. Usini kiban̄ mîrak iluk me mgbọ òraraka, ire, mgbọ keyi kpeyaka iluk. Inu òrọrọ ema ekayaka ìluk môkọt ire akọn̄, mbubek mè ìre gọlọgọlọ. Usini ebi Obolo ìkup me ujọn̄ọ ere ìre [[Ibunọ]], [[Oyafia]], [[Kala-Ido]], [[Ọrọn]], [[Ogoloma]], [[Abua]], [[Agbalama]] mè [[Tombia]].<ref>Ejituwu M.C. ''An Outline of Obolo (Andoni) History in Modern Times.'' p. 7-20. University of Port Harcourt, Nigeria</ref>
{{Reflist}}
<!--Categories-->
54dwguo5rblrbgpq3ayo6q5swjgpra7
Egop ubọọn̄
0
148
5193
4201
2026-10-28T18:30:59Z
Pi bot
1578
Pywikibot touch edit
5193
wikitext
text/x-wiki
'''Egop ubọọn̄''' ìre inu ge òkimọnọ irek me emen efet sa me ukut utoon̄ ikekebe igwu ikom, inwunwunu iwene oniin̄ mè ìre ikpọkpọk ichon mgbọ îchichinibe nchọi mun̄ me emen efet. Egop-ubọọn̄ ìkisibi me isinyọn̄ mgbọ ibot isiborep, mgbọ ibot orepbe ifieek mè ìre mgbọ oduku inyọn̄ isigbaan̄ ititiin̄.
[[Failu:Rainbow_30737_20130815160755.JPG|alt=|center|thumb|Egop ubọọn̄]]
Mîkimun̄ si egop ubọọn̄ me mgbọ utoon̄ ojebe itibi emen umọọn̄ ulobo akpọk kubọk ogugo ògọgọọk yi ojeen̄be:
[[Failu:Dispersive Prism Illustration by Spigget.jpg|alt=|thumb|Utoon̄ isije inin̄ emen umọọn̄, ira inwunu, ikpọk ichon mè itibi isibi me agan̄ keyilọ kire egop ubọọn̄.]]
Egop ubọọn̄ ìkaan̄ unwen [colour] jaaba: ''nziik, ulaza, yilo, geren̄geren̄, oluku, ndigò mè vayolet.'' Unwen jaaba chi egbaan̄ iriaak inyi okuket utoon̄ eji ekimun̄ me ere. Me mgbọ ukut utoon̄ [ray] isije itibi emen umọọn̄ ulobo akpọk [prism], umọọn̄ ya îra iyiyala ukut utọọn̄ ya me ichon ema isan̄a isun̄ esese esese, egop ubọọn̄ îra isibi iman.
[[Failu:Rainbow Icon.png|alt=|thumb|Ogugo yi îkaan̄ otutuuk unwen jaaba cha ìkup me lek egop-ubọọn̄]]
{{Reflist}}
<!--Categories-->
l41u4088sh5r1b2s90iuxojg1hkd3xp
Esuwatini
0
167
5194
1074
2026-10-28T18:31:08Z
Pi bot
1578
Pywikibot touch edit
5194
wikitext
text/x-wiki
'''Esuwatini''' (òrere '''Kingdom of Eswatini''' me usem uket-chieen̄) ìre ido kpunu emen-awaji, òkup me [[Afirika agan̄ Osiki]]. Me adasi mgbọ, ekigwen ido yi '''Suwazilan''' sabum eninwene erieen̄ ya me acha 2018.<ref>"Swaziland king changes the country's name". BBC News. 19 April 2018.</ref><ref>"Kingdom of Swaziland Change Now Official". Times Of Swaziland. 18 May 2018.</ref> Ido [[Mozambik]] okup ọmọ me agan̄ inyọn̄ mbum-ura, sà [[Afirika Osiki]] otap ikana ọmọ me agan̄ inyọn̄, agan̄ ichep-ura, agan̄ osiki mè agan̄ osiki ichep-ura. Ido yi ìre ge me lek ebi kè ido ìsisip ichit me [[Afirika]]. Nan̄a me agan̄ inyọn̄ kan̄ re agan̄ osiki ìkamin ìraka 200 km; nan̄a me agan̄ mbum-ura re agan̄ ichep-ura kan̄ ìkmin ìre 130 km. Ubọk geelek îrebe ikeya, <topography> kan̄ înwene me ere ire ere, bene me agan̄ ogoon̄ ogoon̄ ìfifiik re agan̄ iteke ijọn̄ ìyoyok.
[[Failu:Flag_of_Eswatini.svg|thumb|Egop Esuwatini]]
[[Failu:Coat_of_arms_of_Eswatini.svg|thumb|Iman̄ ido]]
[[Failu:National_anthem_of_the_Kingdom_of_Eswatini.ogg|thumb|Okwa ido]]
[[Failu:Location_Eswatini_AU_Africa.svg|thumb|Ogugo-ijọn̄]]
<!--Do not remove this section-->
{{Reflist}}
<!--Categories-->
ctwycgz293nnhdslm745gpqkzadh9fk
Ido Obolo
0
197
5195
1322
2026-10-28T18:31:22Z
Pi bot
1578
Pywikibot touch edit
5195
wikitext
text/x-wiki
'''Ido Obolo''' ìre erieen̄ ama ere ebi Obolo elukbe. Isiberọ inye ibe ke îre ama ke ekitumu ikọ ifolek, mîra ibe ''Ama Obolo'' mè ìyaka ire ''Ido Obolo.'' Ama Obolo îwa; ge ìre [[Obolo agan̄ Ichep-ura]] eriọọn̄be kire [[Andọni]]. Eyilọ ore [[Obolo agan̄ Mbum-ura]] òkichieek ''Eastern Obolo'' me usem Uket-chieen̄. Ama kechichilọ ìre echi ekibe ìre [[Ebi Obolo me Ujọn̄ọ Ere|ebi Obolo ìkup me ujọn̄ọ ere]]. Ema ere [[Ibunọ]], [[Oyafia]], [[Kala-Ido]], [[Ọrọn]], [[Ogoloma]], [[Abua]], [[Agbalama]] mè [[Tombia]].<ref>Ejituwu M.C. ''An Outline of Obolo (Andọni) History in Modern Times.'' p. 7-20. University of Port Harcourt, Nigeria</ref>
{{Reflist}}
<!--Categories-->
k4tjv37utp7bhc1vd3equy6buiff6eu
Ikwaan̄ Ukechieen̄ Jisọs Orọbe
0
208
5196
1398
2026-10-28T18:31:36Z
Pi bot
1578
Pywikibot touch edit
5196
wikitext
text/x-wiki
Ike Okaan̄-ene [[Jisọs Karais]] okije ikana linyọn̄ ikirọ ata inu, îrọ si owuwa inu ukechieen̄. Îre ukpatu ugwem kan̄ òfolek inu ukechieen̄ cha ke etiten̄e inan̄a me [[Ata Etip|ata etip]] ini cha, mè isa inige me ere yi inye owu òfuk.
==Jisọs îgwa owuwa ebi==
Jisọs onenikijijen̄e ikana me Galili, mè ikijeen̄ inu me uwu ntitiin̄ [[ebi Ju]], mè ikilook ata etip eyi mkpulu [[Awaji]], mè ikigwa esese chieen̄ orukan̄ mè ufiak me lek ebi ene. Etip kan̄ okekitaan̄ ikana otutuuk ido [[Siria]]. Ebi ene ekekikpulu otutuuk ebi chieen̄ orukan̄ geelek okifiak, mè ebi lek okinaan̄, mè ebi ijo erumun̄ okisisaak, mè ebi mkpikpi, mè ebi ngọm, isa ijet Jisọs ibe igwa. Igwagwa otutuuk kiban.
==Efet me okwaan̄==
Mgbọ Jisọs omun̄be ogbogbo ebi ene cha ìkekeke ikana ọmọ, itutumu inyi ebi udun̄ kan̄ ibe, ema enesaba okwaan̄ ya esi agan̄ keyilọ. Jisọs oneninin̄ emen uji, ọmọ mè ebi udun̄ kan̄, mè ibene ikikọp isaba okwaan̄ oyô ya. Ema mêkikọp me inyọn̄ isi mun̄ ya, egwijo okpọkpọ ibene me ema ekakpọge chieen̄.
{{Reflist}}
<!--Categories-->
ndak4cqpvkedj42hnn7v19urpwn5gvj
Inu òbelek
0
214
5197
1438
2026-10-28T18:31:43Z
Pi bot
1578
Pywikibot touch edit
5197
wikitext
text/x-wiki
'''Inu òbelek''' (òrere '''iò.''' me mgbidim; mè ire '''circa''' mè '''c.''' me usem Uket-chieen̄) ìre ikọ ekigebe me isi acha ire ebege usen-onyan̄ inu omọnọbe irek, ire, kpechubọk iriọọn̄ achubọk acha inu ya omọnọbe irek mije îfiin̄ mgbọ, mèlek si, môkọt ire ibe ke kpege etip òfolek inu ya itap me ikpa mfufuk me mgbọ îmọnọbe irek; eya onenirọ ibe iyọt ikọkọt iriọọn̄ mgbọ ya. Ire inu ikup ikeya, mêge ''"iò."'' me isi acha ya isasa irọ inyi eriọọn̄ ibe ke inu ya ìmọnọ irek me emen mgbọ ya, ire, ke kpechubọk iriọọn̄ achubọk acha.
etawtmqodiph49uar9n4o34c2xd3rut
Mun̄-ikpa
0
304
5198
2025
2026-10-28T18:32:10Z
Pi bot
1578
Pywikibot touch edit
5198
wikitext
text/x-wiki
'''Mun̄ ikpa''' ìre inu ge òkup mun̄ mun̄ mè ìre eyi òtọtọbọ etapbe inu unwen [colourant] me lek, eyi ekisa ige inu mè ìre igwook inu. Ekisa mun̄ ikpa iken me lek ikpa mè ufi inu isa ige inu mè ìre igwook inu. Ekitap mun̄ ikpa me emen [[utikpa]] isa ige inu, mè itap me lek ògwugwọk ugwook [paint brush] isa igwook inu.
Isikisa utikpa ige inu, mun̄ ikpa òkup me emen utikpa ya môkisibi igwook me lek ikpa mè igwat lek ichat, mè isa me ikeya irọ ibe ikup mfufet igege inu.
bv7vsel28ali0nq9a6wh977qc2lstlq
Unen Ebilene
0
426
5199
2893
2026-10-28T18:33:12Z
Pi bot
1578
Pywikibot touch edit
5199
wikitext
text/x-wiki
'''Unen ebilene''' (òrere '''Human Right''' me usem uketchieen̄) ìre ikan òtutumu isibi ebi kè eru mè ike ebi ene mêkirọbe inu melek ebi ene ibe kiban̄. Ìkidọmọ oke ebi ene ebekiluk ugwem mè ike ema ebekirọ inu me lek ebilene ibe kiban̄. Ikan linyọn̄ [International law] okibem ibe ebi ene ekarọ inu ìkeme Unen Ebilene. Eriọọn̄ unen ebilene kire unen echi ìkagbe ibe ebọkọ ene; ema ere unen ìkup me uyọt, ire ema kpekup, ofifi unen ìkpokup [fundamental], ebi ene ekaan̄ unen chi sa me ema erebe ebilene, ìkakaan̄ inu geege irọrọ melek otu-ifuk acha ugwem, otoko iman, ere nluk, otu usem, eru-mfaka, mok. Ebi ene mêkọt ikinwọọn̄ unen chi me ere geelek mè mgbọ geelek; unen chi si ìre ìkike inyi otutuuk ene. Ìkido ibe ebi ene ekekaan̄ ejit nsan me lek ebilene ibe kiban̄ mè ekemin Mkpulu eyi Ikan [Rule of Law]. Ìkido si ibe ebi ene ekekaan̄ ulibi enyi unen ebi ibe kiban̄; mè ekabọkọ unen chi ìsan̄a ene me lek îtata mè ìre ike unen ubọk irọ-inu [due process] odobe.
{{Reflist}}
<!--Categories-->
kowl6ujmfysc7huu30ocowsg573qcyc
Usem iman
0
435
5200
2958
2026-10-28T18:33:29Z
Pi bot
1578
Pywikibot touch edit
5200
wikitext
text/x-wiki
'''Usem iman''' ìre usem ama ene onan̄abe, ògak ge, usem ebi owot iman ene (nte nte mè nga nga) ekitumu. Eyi ìkare usem ene okween̄be mè ikitumu mè ìyaka ire eyi ebi nte ene mè nga ene ekween̄be iriọọn̄ mè isa ikpukpo ene isibi. Îre usem ama iman ene, eyi, ire ebeweek ugwun̄-ijọn̄ ene mè ìyaka ire ǹtibi ene, mêsa ama ya mè usem ya iweek ene ya iriọọn̄.
a21wkv7d19z90acgrfgyzi3wrguyvdc
Usem Ọrọn
0
436
5201
2960
2026-10-28T18:33:36Z
Pi bot
1578
Pywikibot touch edit
5201
wikitext
text/x-wiki
'''Usem Ọrọn''' ìre usem ge òkup me ọgbọn̄ usem Agan̄ Òsiki Okwaan̄ Kurọs. Îre [[Ebi Ọrọn]] ìkup me [[Naijiria]] ekitumu usem yi. Ida òkup me usem yi ìre: obook ida - í, ε, e, a, o, ɔ, u; ǹchit ida eyi kpus [plosive] – b, kp, d, t, k; ǹchit ida eyi emen inwọm [nasal] - m, ŋ, n, ǹchit ida eyi <fricative> - f, s, h, ida ǹchit-obook [semi-vowel] - w, y mè ǹchit ida eyi <lateral> - l.
2etj2qjoh68lzbtgkk0dqctgcqjzrk0
Usọ usem
0
439
5202
2970
2026-10-28T18:33:55Z
Pi bot
1578
Pywikibot touch edit
5202
wikitext
text/x-wiki
'''Usọ usem''' ìre ikween̄-inu eyi òkiwọlọ usem igọọk me ubọk irọ-inu ebi ifuk-ibot nrom.
Usọ usem ìkaan̄ atagọọk go òsisibi isi: ikween̄-inu ofolek ida-amọn, ikween̄-inu ofolek okpọkọ cha òkup me lek ikọ, ikween̄-inu ofolek onineen̄ ikọ mè ike ekititiin̄ ikọ me emen usem, ikween̄-inu ofolek inu ikọ ge ge osibibe mè ikween̄-inu ofolek usem etumube osibibe.
5wjjqvsokksgmbli6op6d7a2y69waks
Utemun̄
0
440
5203
2972
2026-10-28T18:34:03Z
Pi bot
1578
Pywikibot touch edit
5203
wikitext
text/x-wiki
'''Utemun̄''' ìre anam-irin̄ òkiluk me [[emen-awaji]] mè [[Okwaan̄ ile]]. Ike îkupbe me lek ebi kè ofifi anam-irin̄, ema ekifuuk [[ọsijin]] ònan̄a me lek [[efet]], mè ikaan̄ [[ijeek]] inen mè inen me akpalek; eje kiban̄ si ìre eyi òkiyoyok.
[[Failu:Southern right whale.jpg|thumb|Utemun̄]]
[[Failu:Sperm whale fluke 2.jpg|thumb|Edim utemun̄]]
rapq744ks8a7l5xdkxey2s9ajv0d3hw
Uwu-ikpoko Linyọn̄
0
445
5204
3052
2026-10-28T18:34:13Z
Pi bot
1578
Pywikibot touch edit
5204
wikitext
text/x-wiki
'''Uwu-ikpoko Linyọn̄''' ìre uwu-ikpoko owuwa ido eyi òkifọọk ikpoko mè inyi esese esese ntap-ubọk inyi ebi kè ido ìkisasa lek ibebene ìgwuun̄, inyi ema esa enama ido kiban̄ ebene egwuun̄. Inu uwu-ikpoko yi okiweek ìre irọrọ inyi ugbọọri igele.
8en7jvpyfvdethno1rild9rvo1wm343