অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2318 604959 604821 2026-05-06T16:52:37Z ~2026-27624-38 49753 604959 wikitext text/x-wiki {{নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধ}} {{Infobox musical artist | bgcolour = lightgray | name = জুবিন গাৰ্গ | image = File:Zubin Garg Live performance (cropped).jpg | caption = ২০২৫ চনত জুবিন গাৰ্গ | image_size = 300px | birth_date = {{Birth date|1972|11|18}} | background = solo_singer | birth_name = জুবিন বৰঠাকুৰ | alias = {{hlist|গ’ল্ডী<ref>{{cite web|last=Goswami|first=Darshana|title=The wonder boy called Goldie|website=Thumbprint NE|date=2025-09-22|url=https://thumbprintmag.in/single_post.php?id=the-wonder-boy-called-goldie|access-date=2025-09-22}}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|অসমৰ হাৰ্টথ্ৰব|লুইতকণ্ঠ|হামিং সম্ৰাট|জুবিনদা|হিয়াৰ আমঠু<ref>{{cite news |last1=Baruah |first1=Sukrita |date=19 September 2025 |title=Zubeen da, voice of a generation, who listened to his own conscience|url=https://indianexpress.com/article/india/zubeen-da-voice-of-a-generation-who-listened-to-his-own-conscience-10259892/ |work=The Indian Express |access-date=20 September 2025}}</ref>|সোণটি}} | birth_place = [[তুৰা, মেঘালয়|তুৰা]], [[মেঘালয়]], [[ভাৰত]] {{flagicon|IND}} | death_date = {{Death date and age|2025|09|19|1972|11|18}} | death_place=[[Singapore General Hospital|ছিংগাপুৰ জেনেৰেল হস্পিটেল]], [[বুকিত মেৰাহ]], [[ছিংগাপুৰৰ কেন্দ্ৰীয় এলেকা]] {{flagicon|Singapore}}<ref>{{cite web|title=Singer Zubeen Garg died in Singapore while swimming, not during scuba diving: report|website=The Hindu|date=2 Oct 2025|url=https://www.thehindu.com/news/national/singer-zubeen-garg-died-in-singapore-while-swimming-not-during-scuba-diving-report/article70117336.ece/|access-date=5 Oct 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Zubeen Garg is No More – Pratidin Time |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/zubeen-garg-is-no-more-10479313 | access-date=19 September 2025 |work=Pratidin Time |date=19 September 2025 |language=en}}</ref> | death_cause = | genre = {{hlist|[[অসমীয়া লোকগীত]]|[[ৰক সংগীত]]|[[বিহুগীত|বিহু]]|[[চলচ্চিত্ৰ]] [[সংগীত]]|[[অসমীয়া গীতি সাহিত্য]]|[[ভাৰতীয় লোক-সংগীত]]}} | occupation = {{hlist|কণ্ঠশিল্পী|নেপথ্য গায়ক|সংগীত পৰিচালক|সুৰকাৰ|গীতিকাৰ|সংগীত ব্যৱস্থাপক|চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা|পৰিচালক|প্ৰযোজক|বাদ্যযন্ত্ৰী|কবি|সমাজকৰ্মী|অভিনেতা}} | instrument = {{hlist|কীব’ৰ্ড|গীটাৰ|তবলা|মেণ্ড’লিন|দগৰ|পাৰকিউছন|আদি}} | nationality = {{flagicon|IND}} ভাৰতীয় | Ethnicity = [[অসমীয়া]] | label = {{hlist|এন.কে. প্ৰডাকশ্যন|ছ’নী মিউজিক|মেগনাছাউণ্ড ৰেকৰ্ড্‌ছ|ইউনিভাৰ্ছেল মিউজিক গ্ৰুপ|টাইম্‌ছ মিউজিক|টি-ছিৰীজ|জী মিউজিক কোম্পানী|ইৰʼছ নাও|সাৰেগামা|এছ.ভি.এফ.|সুৰিন্দৰ ফিল্ম্‌ছ|ইস্কে মুভীজ|ইক’ মিউজিক|ধ্বনি ৰেকৰ্ড্‌ছ|জুবিন গাৰ্গ মিউজিক|আপোন ৰেকৰ্ড্‌ছ|এ.চি. মাল্টিমিডিয়া|জলীউড নাও মিউজিক}} | years_active = ১৯৯২ - ২০২৫ | spouse = গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ | website = |Birth_name=জুবিন বৰঠাকুৰ|Work=[[জুবিন গাৰ্গে ৰেকৰ্ডিং কৰা গীতৰ তালিকা]]}} '''জুবিন গাৰ্গ''' ({{Lang-en|[[:en:Zubeen Garg|Zubeen Garg]]}}; [[১৮ নৱেম্বৰ]], ১৯৭২ – [[১৯ ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৫]]) [[অসম]], [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ কণ্ঠশিল্পী। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ এগৰাকী [[সংগীত]] পৰিচালক, গীতিকাৰ, সুৰকাৰ, [[অভিনেতা]], চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক, [[চলচ্চিত্ৰ]] পৰিচালক, চিত্ৰনাট্যকাৰ, বাদ্যযন্ত্ৰী, [[কবি]] আৰু সমাজকৰ্মী।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Zubeen-Garg-on-a-different-track/articleshow/7791874.cms|title=Zubeen Garg on a different track|last=Ganguly|first=Ruman|date=26 March 2011|work=[[Indiatimes]]|access-date=2 July 2012|archive-date=8 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130308021824/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-03-26/news-interviews/29191918_1_zubeen-garg-bengali-films-bengali-version|url-status=live}}</ref> [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], [[বাংলা ভাষা|বাংলা]], [[বড়ো ভাষা|বড়ো]], [[কোচ ৰাজবংশী ভাষা|কোচ-ৰাজবংশী]] ([[কামতাপুৰী ভাষা|কামতাপুৰী]]/[[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]]), [[অসমৰ চাহ জনগোষ্ঠী|চাহ বাগানীয়া]], [[হাজং ভাষা|হাজং]], [[মিচিং ভাষা|মিচিং]], [[কাৰ্বি ভাষা|কাৰ্বি]], [[গাৰো ভাষা|গাৰো]], [[ৰাভা ভাষা|ৰাভা]], [[পাতিৰাভা]], [[ডিমাচা ভাষা|ডিমাচা]], [[আহোম ভাষা|টাই-আহোম]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী]], [[নেপালী ভাষা|নেপালী]], [[ভোজপুৰী ভাষা|ভোজপুৰী]], [[বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী ভাষা|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]], [[ককবৰক ভাষা|ককবৰক]], [[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]], [[তামিল ভাষা|তামিল]], [[তেলুগু ভাষা|তেলুগু]], [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]], [[আদি ভাষা|আদি]], [[গালো ভাষা|গালো]], [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]], [[নিচি ভাষা|নিচি]], [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]], [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]], [[সংস্কৃত]], [[সিন্ধী]], [[উৰ্দু]] ইত্যাদি বিভিন্ন [[ভাষা|ভাষাত]] তেওঁ‌ কণ্ঠদান কৰিছে।<ref>{{Cite news|title=Zubeen's arrived|url=https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html|access-date=10 January 2021|work=The Pioneer|language=en|date=26 May 2013|archive-date=4 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404000432/https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html|url-status=live|archivedate=4 April 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404000432/https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news |title=Singer Zubeen Garg hospitalised after head injury |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/singer-zubeen-garg-hospitalised-in-assam-after-head-injury-8041184/ |work=The Indian Express |date=20 July 2022 |access-date=12 February 2023 |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327154132/https://indianexpress.com/article/entertainment/music/singer-zubeen-garg-hospitalised-in-assam-after-head-injury-8041184/ |url-status=live }}</ref> ১৯৯২ চনত জুবিনৰ প্ৰথমটো এলবাম ''[[অনামিকা (শ্ৰব্য এলবাম)|অনামিকা]]'' মুক্তি পোৱাৰ<ref name="futuresounds1">{{cite web | url=http://www.futuresounds.in/store/anamika/ | title=About Zubeen's debut album Anamika at futuresounds.com | publisher=futuresounds.com | accessdate= 4 September 2015}}</ref> লগে লগে পেছাদাৰী সংগীত জগতখনৰ সৈতে জুবিন জড়িত হৈ পৰে। [[বাংলা]] চলচ্চিত্ৰ ''শুধু তুমি''ৰ কাৰণে জুবিনে ২০০৫ চনত শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালকৰ বঁটা লাভ কৰিছিল। [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী ভাষাৰ]] ''য়া আলি'' গীতটোৰ বাবে জুবিনে ২০০৬ চনত ''গ্ল’বেল ইণ্ডিয়ান ফিল্ম এৱাৰ্ড (GIFA)'' আৰু ''ষ্টাৰডাষ্ট এৱাৰ্ড''ত ''শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী (পুৰুষ)'' বঁটা লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ''Echoes of Silence'' (ইংৰাজী-খাচী) ছবিৰ বাবে ''শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক'' হিচাপে তেওঁ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা|ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা (ৰজত কমল)]] লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Assam shines with five honours at 71st National Film Awards |url=https://assamtribune.com/assam/assam-shines-with-five-honours-at-71st-national-film-awards-1587082 |website=The Assam Tribune |date=2 August 2025 |access-date=6 January 2025 |language=en}}</ref> আধুনিক অসমীয়া সংগীতত নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰাৰ বাবে ২০১৪ চনত জুবিন গাৰ্গলৈ [[ৰেনেছাঁ অসম বঁটা]] আগবঢ়োৱা হয়।<ref name="amarasom">{{cite web | title=জুবিন গাৰ্গলৈ ৰেনেছাঁ অসম বঁটা | publisher=[[আমাৰ অসম]] | date=১৩ মাৰ্চ ২০১৫ | accessdate=১৪ মাৰ্চ২০১৫}}</ref> ২০২৪ চনৰ ২৭ মে’ত জুবিন গাৰ্গক [[মেঘালয়|মেঘালয়ৰ]] বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়ে সন্মানীয় ডক্টৰ অৱ লিটাৰেচাৰ (ডি.লিট) ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে। ২০২৫ চনত [[বেলতলা]] বহাগী উৎসৱ সমিতিয়ে তেওঁক জীৱনজোৰা সাধনাৰ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]] বঁটা প্ৰদান কৰে। জুবিন গাৰ্গ বহুবাদ্যযন্ত্ৰী। তেওঁ বহুকেইবিধ বাদ্যযন্ত্ৰ বজাব জানিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আনন্দলহৰী, [[ঢোল]], [[দোতোৰা]], ড্ৰাম, [[গীটাৰ]], হাৰমনিকা, [[হাৰমনিয়াম]], মেণ্ড’লিন, কীব’ৰ্ড, [[তবলা]] আৰু একাধিক পাৰকিউছন বাদ্য অন্তৰ্ভুক্ত। অসমৰ সৰ্বাধিক পাৰিশ্ৰমিকপ্ৰাপ্ত কণ্ঠশিল্পীসকলৰ ভিতৰত তেওঁ অন্যতম।<ref>{{Cite web|date=16 April 2017|title=Barred from singing in Hindi, Assam singer leaves Bihu stage|url=https://indianexpress.com/article/cities/guwahati/zubeen-garg-noonmati-bihu-sanmilan-stopped-from-singing-hindi-song-assam-top-singer-quits-bihu-stage-with-an-abuse-4614435/|url-access=limited|access-date=19 December 2020|website=The Indian Express|language=en}}</ref> প্ৰায় ৩৩ বছৰজোৰা তেওঁৰ কেৰিয়াৰত জুবিন গাৰ্গে ৪০টা ভাষাত ৩৮,০০০তকৈও অধিক [[গীত]] বাণীবদ্ধ কৰিছে।<ref>{{cite news|title=Thousands of fans bid adieu to Zubeen at Guwahati stadium|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/singer-zubeen-gargs-body-arrives-at-guwahati-airport-thousands-gather-to-get-last-glimpse/article70076293.ece|access-date=23 September 2025|work=[[The Hindu]]|date=21 September 2025|language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news|last1=Deb|first1=Abhijit|title=From 'Anamika' to 'Ya Ali': Zubeen Garg, a man of many emotions, bids farewell|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/from-anamika-to-ya-ali-zubeen-garg-a-man-of-many-emotions-bids-farewell-1503488612.html|access-date=23 September 2025|work=[[The Statesman (India)|The Statesman]]|date=19 September 2025|language=en}}</ref> ২০২৫ চনৰ ১৯ ছেপ্টেম্বৰ‌ত [[ছিংগাপুৰ|ছিংগাপুৰত]] জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যু হয়। ==বংশ আৰু পৰিয়াল== ১৯৭২ চনৰ ১৮ নৱেম্বৰত [[মেঘালয়|মেঘালয়ৰ]] [[তুৰা, মেঘালয়|তুৰাত]] জুবিন গাৰ্গৰ জন্ম হয়।<ref name="Birthday">{{cite news |last1=Borkotoky |first1=Tonmoy |title=Zubeen Garg turns 48; fans shower him with birthday wishes |url=https://www.newslivetv.com/assam/zubeen-garg-turns-48-fans-shower-him-with-birthday-wishes/ |access-date=20 November 2019 |work=News Live TV |date=18 November 2019 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011231758/https://newslivetv.com/zubeen-garg-turns-48-fans-shower-him-with-birthday-wishes/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Rockstar with a humane heart – Zubeen Garg turns 48 today – Sentinelassam |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/rockstar-with-a-humane-heart-zubeen-garg-turns-48-today-512140 |access-date=18 November 2020 |work=The Sentinel |date=18 November 2020 |language=en |archive-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201118051439/https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/rockstar-with-a-humane-heart-zubeen-garg-turns-48-today-512140 |url-status=live }}</ref> জুবিনৰ পিতৃৰ নাম হৈছে মোহিনীমোহন বৰঠাকুৰ (ছদ্মনাম: কপিল ঠাকুৰ) আৰু মাতৃ স্বৰ্গীয় ইলি বৰঠাকুৰ (বিয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ইলি অধ্যাপক)।<ref name="Apr2022">{{cite news |last1=Parashar |first1=Utpal |date=29 July 2019 |title='These Brahmins should be killed,' says Assam singer Zubeen Garg; cases filed |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/these-brahmins-should-be-killed-says-assam-singer-zubeen-garg-cases-filed/story-QgaKOmiMcqiCEhzOc8K29O.html |work=Hindustan Times |access-date=12 April 2022 |archive-date=15 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115111218/https://www.hindustantimes.com/india-news/these-brahmins-should-be-killed-says-assam-singer-zubeen-garg-cases-filed/story-QgaKOmiMcqiCEhzOc8K29O.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Sharma |first1=Dristi |title=How Singer Zubeen Garg Got His Name |url=https://www.ndtv.com/entertainment/how-singer-zubeen-garg-got-his-name-9307155 |access-date=20 September 2025 |work=[[NDTV]] |date=19 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title='Ya Ali' singer Zubeen Garg provided security after ULFA threat |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/ya-ali-singer-zubeen-garg-provided-security-after-ulfa-threat/ |url-access=subscription |access-date=25 September 2025 |work=[[The Indian Express]] |date=22 April 2013 |language=en |archive-date=27 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227233959/https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/ya-ali-singer-zubeen-garg-provided-security-after-ulfa-threat/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Zubeen Garg Biography, Zubeen Garg Profile - entertainment.oneindia.in |url=http://entertainment.oneindia.in/celebs/zubeen-garg/biography.html |website=[[Oneindia]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130812032230/http://entertainment.oneindia.in/celebs/zubeen-garg/biography.html |access-date=25 September 2025 |archive-date=12 August 2013 |language=en |archivedate=12 August 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812032230/http://entertainment.oneindia.in/celebs/zubeen-garg/biography.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=Why Jibon Borthakur Chose to Become Zubeen Garg |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/why-zubeen-borthakur-chose-to-become-zubeen-garg-10481588 |access-date=25 September 2025 |work=[[Pratidin Time]] |date=20 September 2025 |language=en |archive-date=5 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251005162156/https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/why-zubeen-borthakur-chose-to-become-zubeen-garg-10481588 |url-status=live }}</ref> ইলি অধ্যাপকৰ ঘৰ যোৰহাটৰ পুলিবৰৰ ভাতেমৰা গাঁৱত আছিল। কপিল ঠাকুৰ ২৪ বছৰ বয়সত বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল আৰু বিয়াৰ পাছত কপিল ঠাকুৰৰ লগত থাকিবলৈ ইলি অধ্যাপক তুৰালৈ গৈছিল।<ref name="পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন (২)">{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=২ |language=as}}</ref> তুৰাৰ অসামৰিক চিকিৎসালয়তে তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তান জুবিনৰ জন্ম হৈছিল।<ref name="পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন (৩)">{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৩ |language=as}}</ref> জুবিনৰ প্ৰকৃত নাম জুবিন বৰঠাকুৰ। প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ জুবিন মেহতাৰ নামত জুবিনৰ নাম ৰখা হৈছিল আৰু পাছত ''গাৰ্গ'' গোত্ৰ নামটো জুবিন গাৰ্গে প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাৰ সময়ত নিজেই সংযোজন কৰি ল'লে। সংগীত জগততো তেওঁ‌ জুবিন গাৰ্গৰূপে পৰিচিত হৈছিল। জুবিন গাৰ্গৰ প্ৰতিপালনত সহায় কৰিবলৈ তেওঁৰ মাহীয়েক কুনি গৈ তুৰাত কিছুদিন আছিল।<ref name="পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন (৩)"/> জুবিনৰ পিতৃ-পৰিয়াল মূলতে [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ জিলাৰ]] [[জাঁজী|জাঁজীৰ]] অন্তৰ্গত তামোলীছিগা গাঁৱৰ। পৰৱৰ্তী সময়ত শিক্ষা আৰু চাকৰিৰ সন্ধানত তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো যোৰহাট পাইছিলহি। যোৰহাটত তেওঁলোক ভাৰাঘৰত আছিল।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=১ |language=as}}</ref> প্ৰথমতে কপিল ঠাকুৰে চৰকাৰী কাৰ্যালয়ত কেৰাণীৰ চাকৰিত কৰিছিল আৰু পুৱা-গধূলি কেইটামান টিউচন কৰিছিল। কপিল ঠাকুৰে কলা শাখাত স্নাতক উত্তীৰ্ণ হৈছিল যদিও অৰ্থাভাৱত স্নাতকোত্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব নোৱাৰিলে। কিন্তু তেওঁ কোনোপধ্যেই ভাই-ভনী আৰু নিজৰ শিক্ষা যতি পৰিবলৈ দিয়া নাছিল।<ref name="পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন (২)"/> চাকৰিৰ সন্ধান কৰি থাকোঁতেই তেওঁ তুৰাত বৰ্তমানতকৈ ভাল চাকৰি এটা পালে। আৰু তাতে ৪০ টকাত এটা ৰুম ভাৰালৈ লৈ থাকিবলৈ ল'লে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অধিক পঢ়া-শুনা কৰি অসম লোকসেৱা আয়োগৰ পৰীক্ষাত অৱতীৰ্ণ হয় আৰু সেইসূত্ৰে শ্ৰম বিভাগত নিজ দায়িত্ব পালন কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ মাটিৰ হাকিম হিচাপে (বৰ্তমানৰ চাৰ্কোল অফিচাৰ) কৰিমগঞ্জলৈ বদলি হয়।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৫ |language=as}}</ref> আৰু চাকৰি-জীৱনৰ প্ৰথমছোৱাত সঘনাই ইঠাই-সিঠাইলৈ বদলি হ’বলগীয়া হৈছিল। সেয়ে কণমানি জুবিনৰ ল’ৰালি বিভিন্ন ঠাইৰ ভিন্ন অভিজ্ঞতাৰে ভৰ-পূৰ আছিল। জুবিনৰ পিতৃয়ে ''কপিল ঠাকুৰ''ৰ ছদ্মনামত কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ আৰু উপন্যাস লিখিছে। জুবিনৰ মাতৃ ইলি বৰঠাকুৰ এগৰাকী দক্ষ নৃত্যশিল্পী, অভিনেত্ৰী আৰু সু-গায়িকা আছিল। তথাপি তেওঁ নিজৰ প্ৰতিভাক পেছা হিচাপে লোৱা নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ‌ কণমানি জুবিনক ঘৰতেই সকলো কলা শিকোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। জুবিনে মাতৃকেই নিজৰ জীৱনৰ প্ৰথম গুৰু বুলি বিবেচনা কৰিছিল। ২০০০ চনৰ ২ ছেপ্টেম্বৰত ইলি বৰঠাকুৰৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite book |title=জুবিন গাৰ্গ: জীৱনৰপৰা গানলৈ |editor-last=শইকীয়া |editor-first=মণ্টু |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০০৯ |page=৬৭ |language=as}}</ref> জুবিনৰ ভগ্নী দুগৰাকী: [[জংকী বৰঠাকুৰ]] আৰু পামী বৰঠাকুৰ। জংকী এগৰাকী গায়িকা আৰু অভিনেত্ৰী আছিল। দুৰ্ভাগ্যজনকভাৱে ২০০২ চনৰ ১২ জানুৱাৰীত [[তেজপুৰ|তেজপুৰৰ]] ওচৰত ঘটা এটা শোকাৱহ মটৰ দুৰ্ঘটনাত জংকীৰ মৃত্যু হয়।<ref name="india.com">{{cite web | url=https://www.india.com/entertainment/how-zubeen-gargs-sister-jongki-barthakurs-untimely-death-shaped-his-musical-journey-8086747/ | title=How Zubeen Garg’s sister Jongki Barthakur’s untimely death shaped his musical journey | publisher=India.com | date=7 September, 2025 | accessdate=7 October 2025 | author=Mehzabeen, Mallika}}</ref> ইয়াৰ পাছতে জুবিনে জংকীৰ স্মৃতিত ''শিশু'' নামৰ এটা এলবাম মুক্তি দিয়ে। আনগৰাকী ভগ্নী ড॰ পামী বৰঠাকুৰ এগৰাকী অধ্যাপক। ড॰ বৰঠাকুৰে ''সাংগীতিক ভূগোল''ত গৱেষণা কৰি ডক্টৰেট অৰ্জন কৰিছে। তেওঁ বৰ্তমান অসমস্থিত ৰয়েল গ্ল’বেল বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপিকা হিচাপে কৰ্মৰত।<ref name=" RGU">{{cite web | url=https://www.rgu.ac/faculty-palme-borthakur | title=Dr. Palme Borthakur | publisher=Royal Global University | accessdate=23 September 2025}}</ref><ref name="USTM">{{cite web | url=https://ustm.ac.in/32359-2/ | title=Dr. Palme Borthakur | publisher=USTM | accessdate=23 September 2025}}</ref> ২০০২ চনৰ ৪ ফেব্ৰুৱাৰীত জুবিন গাৰ্গ গৰিমা শইকীয়াৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{cite web|last=Desk|first=TOI Entertainment|title=Who is Garima Saikia Garg? Meet wife of late singer Zubeen Garg and acclaimed costume designer|website=The Times of India|date=2025-09-19|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/who-is-garima-saikia-garg-meet-wife-of-late-singer-zubeen-garg-and-acclaimed-costume-designer/articleshow/123999749.cms|access-date=2025-09-22}}</ref> == শিক্ষা == পিতৃৰ চাকৰিসূত্ৰে জুবিন গাৰ্গৰ শিশুকাল একাধিক ঠাইত বিস্তৃত হৈ আছিল। তুৰাত জন্ম হোৱা শিশু জুবিনে শৈশৱৰ দুবছৰ তেজপুৰত কটায়। ইয়াৰ পাছত পৰিয়ালটো যোৰহাটলৈ অহাত তেওঁক চিনামৰাৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ স্কুল 'কাৰ্মেল'ত নামভৰ্তি কৰাই দিয়া হ’ল।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৪ |language=as}}</ref> ===কৰিমগঞ্জত=== ইয়াৰ পাছত পিতৃৰ চাকৰি পুনৰ বদলি হোৱাত তেওঁলোক কৰিমগঞ্জলৈ যাবলগীয়া হয়। পিতৃ কপিল ঠাকুৰে এইবাৰ হাকিম হিচাপে কৰিমগঞ্জত যোগদান কৰিলে। কৰিমগঞ্জত তেওঁলোক আঠ বছৰ থাকে। পিতৃৰ দৃষ্টিত শিশু অৱস্থাত জুবিন ''দুষ্ট আৰু খট্‌খটীয়া'' হিচাপে পৰিচিত আছিল। কৰিমগঞ্জৰ বঙালী সমাজৰ মাজত থাকি তেওঁলোকে বঙালী জীৱনৰ লগত মিলি যাবলৈ চেষ্টা কৰিলে। ঘৰৰ আৰু বাহিৰত লগ পোৱা অসমীয়া মানুহৰ বাহিৰে বাকী সকলোতে তেওঁলোকে কৰিমগঞ্জৰ [[ছিলঠীয়া ভাষা|ছিলঠীয়া বঙালী]] ভাষাতেই কথা পাতিছিল। জুবিনেও সৰুৰেপৰা বাংলা ভাষা আয়ত্ত কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৬ |language=as}}</ref> পিতৃৰ এই সম্পৰ্কত ভাষ্য এনেধৰণৰ—<blockquote>কৰিমগঞ্জৰ বাংলাটো আচলতে ছিলঠীয়া বাংলা। অসমৰ কামৰূপীয়া ভাষাৰ দৰে। জুবিনো সৰুৰেপৰা বাংলাভাষী হৈ উঠিল। বঙালী সমাজৰ লগত উঠা-বহা, ফুৰা-চকা কৰি তেওঁ ৰবীন্দ্ৰনাথ, নজৰুল আদিৰ লগত এসময়ত ভালদৰে পৰিচিত হৈ পৰিছিল।</blockquote> কৰিমগঞ্জত থকা প্ৰথমটো বছৰতেই জুবিনক তাৰ একমাত্ৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বিদ্যালয় "প্ৰান্তিক কিণ্ডাৰগাৰ্টেন"ত নাম লিখাই দিয়া হ’ল। ইয়াৰ পাছত তেওঁক কৰিমগঞ্জৰ হাইস্কুলত নামভৰ্তি কৰোৱা হয়। শৈশৱৰ সময়ছোৱাত জুবিন গাৰ্গৰ [[অমিতাভ বচ্চন|অমিতাভ বচ্চনৰ]] ছবিবোৰ প্ৰিয় আছিল। আৰু অমিতাভ বচ্চনৰ অনুকৰণৰ তেওঁ থ্ৰি-পীচ ছ্যুট পিন্ধিছিল। গানৰ প্ৰতি তেওঁৰ ধাউতি দিনক-দিনে বাঢ়ি অহা দেখি জুবিনক কৰিমগঞ্জৰ বিশিষ্ট তবলাবাদক ৰবীন বেনাৰ্জীৰ অধীনত [[তবলা]] শিকিবলৈ দিয়া হ’ল। পিতৃয়ে কৰিমগঞ্জৰ যাত্ৰা-দল ''শিল্পী-তীৰ্থ''ৰ সৈতে জড়িত হৈ এটা বছৰতে তিনিখন যাত্ৰা কৰিছিল; য’ত জুবিন গাৰ্গে তেওঁক সংগ দিছিল। আনহাতে বিদ্যালয়ত বছৰেকীয়া উৎসৱত জুবিন গাৰ্গে তবলা বাদন কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৭ |language=as}}</ref> বানপীড়িত কৰিমগঞ্জত বান-সাহায্যৰ কাম আৰু নিৰ্বাচনৰ কামত ব্যস্ত হ’বলগীয়া হোৱা হেতুকে কপিল ঠাকুৰ পৰিয়ালৰ প্ৰতি কেতিয়াবা প্ৰয়োজনীয় ধ্যান দিব পৰা নাছিল। তেনেস্থলত পত্নী ইলি বৰঠাকুৰে সন্তানৰ যত্ন লৈছিল। জুবিন গাৰ্গ আৰু জংকীক প্ৰাথমিক গান শিকোৱাৰ দায়িত্ব মাতৃ ইলি বৰঠাকুৰে লৈছিল। কৰিমগঞ্জত প্ৰায় আঠ বছৰ কটাই তেওঁলোক বিজনীলৈ আহে।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৮ |language=as}}</ref> জুবিনে জীৱনৰ প্ৰথম গুৰু বুলি নিজৰ মাতৃকেই বিবেচনা কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত জুবিনে গুৰু ৰমণী ৰায়ৰ ওচৰত অসমীয়া লোক-সংগীতৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। তেওঁ তামোলপুৰ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা মেট্ৰিক পাছ কৰিছিল। [[যোৰহাট|যোৰহাটৰ]] [[জগন্নাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়|জগন্নাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়ৰ]] ছাত্ৰ জুবিনে তেওঁলোকৰ পৰিয়াল [[গুৱাহাটী|গুৱাহাটীলৈ]] স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ গুচি অহাৰ পাছত গুৱাহাটীৰ [[ভোলানাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়|বি. বৰুৱা মহাবিদ্যালয়ত]] স্নাতক বিজ্ঞান শাখাত নামভৰ্তি কৰে। কিন্তু সংগীতৰ ক্ষেত্ৰখনৰ লগত সম্পূৰ্ণৰূপে নিজকে নিয়োজিত কৰিব লগা হোৱাত তেওঁ কলেজীয়া শিক্ষা আধৰুৱা হৈ ৰয়। ==কণ্ঠশিল্পী হিচাপে== === সংগীতশিল্পী হিচাপে যাত্ৰাৰম্ভ (১৯৯২-১৯৯৫) === বি. বৰুৱা কলেজত পঢ়ি থাকোঁতেই, ১৯৯২ চনত [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ত অনুষ্ঠিত যুৱ মহোৎসৱত পাশ্চাত্য সংগীত শাখাত একক পৰিৱেশনত স্বৰ্ণ পদক অৰ্জন কৰাটোৱেই আছিল জুবিনৰ জীৱনৰ টাৰ্নিং পইণ্ট। ইয়াতেই জুবিনে কণ্ঠশিল্পীৰূপে জীৱনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে সফলতা আৰু বিশ্বাসৰ সোৱাদ পায়। ১৯৯৩ চনৰ দুৰ্গা পূজাৰ ষষ্ঠীৰদিনা এন কে প্ৰডাকচনে পৰিৱেশন কৰা প্ৰথম এলবাম ''অনামিকা'' মুক্তি হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ পেছাদাৰী সংগীত জগতখনত সোমাই পৰে।<ref>{{Cite book |title=জুবিন গাৰ্গ: জীৱনৰপৰা গানলৈ |editor-last=শইকীয়া |editor-first=মণ্টু |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০০৯ |page=৩৭ |language=as}}</ref> অৱশ্যে তেওঁৰ প্ৰথম বাণীবদ্ধ হোৱা গীত দুটা আছিল— ''তুমি জানো পাৰিবা সোণ'' আৰু ''তুমি জোনাকী সুবাস''। এই গীতদুটা তেওঁ ''ঋতু'' নামৰ এলবামটোৰ বাবে বাণীবদ্ধ কৰিছিল। কিন্তু ১৯৯৩ চন পৰ্যন্ত এইটো এলবামে মুক্তি পোৱা নাছিল। ''অনামিকা'' এলবামটোৱে অগতানুগতিকতাৰ বাবে অতি কম সময়তেই সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতত ই‌ন্‌ষ্টেণ্ট হিটৰূপে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত আৰোহণ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ছোৱাত তেওঁ ''সপোনৰ সুৰ'' (১৯৯২), ''জোনাকী মন'' (১৯৯৩), ''মায়া'' (১৯৯৪), ''আশা'' (১৯৯৫)কে প্ৰমুখ্য কৰি ভালেমান এলবাম মুকলি কৰে। <ref>{{Citation |title=Xopunor Xur - Zubeen Garg - Download or Listen Free - JioSaavn |date=6 November 2023 |url=https://www.jiosaavn.com/album/xopunor-xur/0VAyq8SQg0Q_ |access-date=21 September 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Asha • Future Sounds |url=https://www.futuresounds.in/store/asha/ |access-date=21 September 2025 |website=Future Sounds |language=en-US}}</ref><ref>{{Citation |title=Junaki Mon - Zubeen Garg, Jonki - Download or Listen Free - JioSaavn |date=18 July 2009 |url=https://www.jiosaavn.com/album/junaki-mon/ovJnC-NY70c_ |access-date=21 September 2025 |language=en-US}}</ref><ref>{{Citation |title=Maya (Original) by Zubeen Garg on Apple Music |date=8 May 2021 |url=https://music.apple.com/ca/album/maya-original/1580812170 |access-date=21 September 2025 |language=en-CA}}</ref> ১৯৯৫ চনত মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে তেওঁ ''উজান পিৰীতি'' নামৰ ব্যাৱসায়িকভাৱে সফল হোৱা এটি [[বিহু|বিহুৰ]] এলবাম মুকলি কৰিছিল।<ref>{{cite book|last=Saikia|first=Montu|title=Zubeen Garg: Jibanar Para Ganaloi|publisher=Chandra Prakash|location=Guwahati|year=2009|page=97|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452684|language=Assamese}}</ref> === বলীউড কণ্ঠশিল্পী কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিবলৈ মুম্বাইলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা (১৯৯৫-১৯৯৭) === কুৰি শতিকাৰ শেষৰ দশকৰ মাজভাগতে জুবিন গাৰ্গে [[বলিউড]] সংগীত জগতত কাম কৰিবলৈ [[মুম্বাই]]লৈ গুচি যায় আৰু তাৰপৰাই তেওঁৰ প্ৰথম ইণ্ডীপপ একক এলবাম ''চান্দনী ৰাত'' প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Citation|title=Chandni Raat by Zubeen Garg|date=9 October 2015|url=https://music.apple.com/us/album/chandni-raat/1048576498|language=en-US|access-date=24 October 2022}}</ref> পাছলৈ তেওঁ ''চন্দা (১৯৯৬)'', ''শ্ৰদ্ধাঞ্জলি খণ্ড ১ (১৯৯৬)'', ''শ্ৰদ্ধাঞ্জলি খণ্ড ২ (১৯৯৭),'' ''জলৱা (১৯৯৮)'', আদি একাধিক হিন্দী এলবাম আৰু ৰিমিক্স বাণীবদ্ধ কৰে।<ref>{{Cite news|date=19 September 2025|title=Who Was Singer Zubeen Garg? All About His Popular Songs, Family, Achievements|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/bollywood/who-was-singer-zubeen-garg-who-died-at-52-all-about-his-popular-songs-family-achievements-article-152855099|access-date=22 September 2025|work=Times Now}}</ref> === প্ৰথম বাংলা এলবাম আৰু প্ৰথম সহোদৰ এলবাম (১৯৯৭-১৯৯৮) === বলীউড আৰু অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ আৰু সংগীত উদ্যোগত গান গোৱাৰ সমান্তৰালকৈ ১৯৯৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত তেওঁ বাংলা সংগীত জগতত প্ৰৱেশ কৰে য'ত তেওঁ প্ৰথম বাংলা এলবাম ''সুৰেৰ উপহাৰ'' মুকলি কৰে য'ত মৌচুমী চহৰীয়াৰ মুখ্য সহশিল্পী আৰু মিলি বৰুৱা আৰু [[সাগৰিকা মুখাৰ্জী|সাগৰিকা]]ৰ পটভূমি কণ্ঠদান কৰা হয়, যি [[শান|চান]]ৰ ভগ্নী।<ref>{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/36797428-Zubeen-Maushumi-Surer-Upahar|title=জুবিন, মৌচুমী – সুৰেৰ উপহাৰ (কেছেট)|website=Discogs}}</ref> পিছৰ এমাহৰ ভিতৰত, তেওঁ ভগ্নী আৰু নৱাগত সহ-কণ্ঠশিল্পী জংকী বৰঠাকুৰক লৈ তেওঁৰ মুক্তি এলবামও মুকলি কৰি তেওঁলোকৰ প্ৰথম অসমীয়া ভাই-ভনীৰ যুটি এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু তেওঁলোকে নাজিয়া-জোহেব আৰু চান-সাগৰিকাৰ পৰা প্ৰেৰণা লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/35341735-Zubeen-Jonkie-Mukti|title=জুবিন, জংকি - মুক্তি (কেছেট)|website=Discogs}}</ref> এই এলবামটোও অডিঅ চিডি ফৰ্মেটত মুক্তি পোৱা প্ৰথম অসমীয়া এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই এলবামটোৰ আগতে অসমত বজাৰ আৰু অডিঅ' চিডি ফৰ্মেটত প্ৰৱেশ কৰা প্ৰথমটো এলবাম আছিল: চানৰ প্ৰথম এলবাম ''লাভ-অলজি'' আৰু ৰাগেশ্বৰীৰ প্ৰথম এলবাম ''দুনিয়া'', যিটো ১৯৯৭ চনৰ মাৰ্চ মাহত মুক্তি পাইছিল। === আত্মপ্ৰকাশ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী কেৰিয়াৰ (১৯৯৮-২০০৩) === তেওঁ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে ''পুৰাণী কবৰ'' (১৯৯৮) ছবিখনত, য'ত তেওঁ দুটা গীত গাইছিল: "কুচ তো কাহো" আৰু "দিল মেৰা চুৰয়া এক হাছিনা"। তেওঁ ''যৌবনে আমনি কৰে'' (১৯৯৮), ''দিল ছে'' (১৯৯৮)'', ড’লি ছজা কে ৰখনা'' (১৯৯৮)'', ফিজা'' (২০০০)'', কাঁটে'' (২০০২) আদি হিন্দী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰৰ বাবে গীত গাইছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodmdb.com/celebrities/biography/zubeen-garg/792|title=About Zubeen Garg|website=bollywoodmdb.com|access-date=30 April 2017|archive-date=27 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127083834/http://www.bollywoodmdb.com/celebrities/biography/zubeen-garg/792|url-status=live}}</ref> ২০০৩ চনত তেওঁ ''মুদ্দা – দি ইছ্যু'' চিনেমাৰ "ছপ্নে ছাৰে" আৰু "খোৱাবৌ কী", ''চুপকে ছে'' চিনেমাৰ "মাংগো অগৰ দিল ছে ত’ খুদা", ''মুম্বাই ছে আয়া মেৰা দৌস্ত'' চিনেমাৰ "হোলী ৰে" আৰু ''জাল: দা ট্ৰেপ'' চিনেমাৰ "জ’ প্যাৰ তুমনে" গীত গাইছিল।<ref>{{Citation|last=Array|title=Jo Pyar Tumne (Jaal – The Trap / Soundtrack Version) (Full Song) – KK, K. S. Chithra – Download or Listen Free – JioSaavn|date=14 August 2008|url=https://www.jiosaavn.com/song/jo-pyar-tumne-jaal---the-trap--soundtrack-version/MQcBSA1RBgI|access-date=8 March 2020|archive-date=20 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190220181601/https://www.jiosaavn.com/song/jo-pyar-tumne-jaal---the-trap--soundtrack-version/MQcBSA1RBgI|url-status=live}}</ref> === বাংলা ভাষাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হিচাপে (২০০৩–২০০৬) === ২০০৩ চনত [[বঙালী ভাষা|বাংলা]] সংগীত জগতত জুবিন গাৰ্গৰ অভিষেক ঘটে, য’ত তেওঁ ''মন'' চিনামাত "অ মন বোলাকা" আৰু "অভিলাশী মনে" নামৰ দুটা গীত গাইছিল। পাছৰ বছৰত তেওঁ ''শুধু তুমি'' চিনামাত তিনিটা গীত গীত গায় আৰু ছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা কৰে।<ref>{{Citation|last=Array|title=Ektuku Chhoan Lage (Shudhu Tumi / Soundtrack Version) (Full Song) – Zubeen Garg – Download or Listen Free – JioSaavn|date=5 October 2008|url=https://www.jiosaavn.com/song/ektuku-chhoan-lage-shudhu-tumi--soundtrack-version/NA48ZSFaelc|access-date=8 March 2020}}</ref> ২০০৫ চনত তেওঁ ''প্ৰেমী'' নামৰ বাংলা চিনেমাখনত "অ’ বন্ধুৰে" আৰু "লাগেনা ভালো" গাইছিল। ==='য়া আলী'ৰ সফলতা আৰু পৰৱৰ্তী সময় (২০০৬–২০২৫)=== [[চিত্ৰ:Zubeen Garg in Audio Release of "Zindagi".jpg|thumb|240x180px|২০০৭ চনত জিন্দেগী নামৰ চিনেমাখনৰ অডিঅ' মুক্তিৰ সময়ত গাৰ্গ]] [[File:Zubin & Zublee mesmerising the crowd with their iconic live performance of “Anuradha”.jpg|thumb|'অনুৰাধা' গীতৰ জৰিয়তে জুবিন গাৰ্গ আৰু [[জুবলী বৰুৱা]]ই দৰ্শকক সুকীয়া অনুভূতি প্ৰদান কৰে। ]] ''গেংষ্টাৰ'' চিনেমাখনৰ জৰিয়তে জুবিন গাৰ্গে বলীউডত সৰ্বাধিক পৰিচিতি লাভ কৰে। ইয়াত তেওঁ "য়া আলী" গীতটো গাইছিল।<ref>{{cite web|title=Music Hits 2000–2009|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&catName=MjAwMC0yMDA5|website=Boxofficeindia.com|access-date=30 April 2017|date=22 January 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090122120910/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&catName=MjAwMC0yMDA5|archive-date=22 January 2009|archivedate=15 February 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080215081557/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&catName=MjAwMC0yMDA5&PHPSESSID=108b9056cd4ca14236f9c6119d34dcce|deadurl=yes}}</ref> এই গীতটোৰ জৰিয়তে তেওঁ ২০০৬ চনত শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ ''গ্ল’বেল ইণ্ডিয়ান ফিল্ম এৱাৰ্ড্‌ছ (GIFA)'' লাভ কৰে। তেওঁৰ পৰৱৰ্তী হিন্দী এলবাম ''জিন্দেগী'' ২০০৭ চনত মুক্তি পায়।<ref>{{Cite web|title=Zubeen Garg launches new album|url=https://www.radioandmusic.com/content/editorial/news/zubeen-garg-launches-new-album|access-date=12 February 2023|website=www.radioandmusic.com|language=en}}</ref> ২০০৮ চনত তেওঁ ''মন মানে না'' চিনেমাৰ "মন মানে না", ''চিৰোদিনী তুমি যে'' আমাৰ চিনেমাৰ "পিয়া ৰে পিয়া ৰে", আৰু ''লাভ'' ''ষ্টৰী'' চিনেমাৰ "মন জেতে চায় শুধু" আদি কেইবাটাও বঙালী গীত ৰেকৰ্ডিং কৰে। == মঞ্চৰ সংগীতানুষ্ঠান == [[File:Zubeen_EUphuism.JPG|thumb|২০১১ চনত এখন সংগীতানুষ্ঠানত পৰিৱেশনৰত জুবিন গাৰ্গ]] সমগ্ৰ অসমৰ বিহু অনুষ্ঠান আৰু অন্যান্য সাংস্কৃতিক উৎসৱত জুবিন গাৰ্গে কেৱল অসমীয়া গীতেই নহয়, হিন্দী, বঙালী, আৰু অন্যান্য ভাষাতো গীত গাইছিল। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আৰু বহিঃৰাজ্যত তেওঁ অসমীয়া আৰু ভাৰতীয় সংগীতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি আহিছে। উল্লেখযোগ্য যে, তেওঁ ট্ৰিনিদাদ আৰু ট’বাগোত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল, য’ত তেওঁ কেইবাটাও হিন্দী আৰু অসমীয়া হিট গীত গাইছিল আৰু কঞ্চাৰ্টৰ শিৰোনাম দখল কৰা প্ৰথমজন অসমীয়া মনোৰঞ্জনকাৰী হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Zubeen Garg enthralls Trinidad audience |url=https://www.hindustantimes.com/music/zubeen-garg-enthralls-trinidad-audience/story-sfcF1kZq2wnEi32VcF2ukO.html |work=Hindustan Times |date=17 August 2010 |access-date=20 September 2025}} </ref> ==পেছাদাৰী সংগীত জীৱন== ====অসমীয়া এলবাম==== {{columns-list|3| * [[অনামিকা (শ্ৰব্য এলবাম)|অনামিকা]] (১৯৯২) * সপোনৰ সুৰ (১৯৯২) * জোনাকি মন (১৯৯৩) * অনুৰাধা (১৯৯৩) * [[মায়া (শ্ৰব্য এলবাম)|মায়া]] (১৯৯৪) * [[আশা (এলবাম)|আশা]] (১৯৯৫) * উজান পিৰীতি (১৯৯৫) * [[জুবিনৰ গান (শ্ৰব্য এলবাম)|জুবিনৰ গান]] (১৯৯৬) * জান মণি (১৯৯৬) * [[ৰং (শ্ৰব্য এলবাম)|ৰং]] (১৯৯৬) * [[মুক্তি (শ্ৰব্য এলবাম)|মুক্তি]] (১৯৯৭) * স্নিগ্ধ জোনাক (১৯৯৮) * শব্দ (১৯৯৮) * মেঘৰ বৰণ (১৯৯৯) * ৰাংঢালী (১৯৯৯) * ভৰ দুপৰীয়া (১৯৯৯) * সপোন (১৯৯৯) * ৰংমন (১৯৯৯) * [[পাখি]] (২০০০) * হিয়া মন (২০০১) * বান্ধৈ (২০০২) * আকৌ হিয়া মন (২০০২) * শিশু (২০০২) * চিনাকি মন (২০০৩) * পকা ধানে ৰিঙিয়া (২০০৩) * সন্ধ্যাতৰা (২০০৩) * লাজুকী মন (২০০৪) * যন্ত্ৰ (২০০৪) * ডেউকা (২০০৫) * চিনাকি সুৰ (২০০৫) * বৰষুণ (২০০৬) * সন্ধ্যাতৰা ২ (২০০৬) * মুখা (২০০৬) * সন্ধ্যা (২০০৬) * অন্তৰা (২০০৭) * মোৰ প্ৰিয় গীত (২০০৮) * ৰুমাল (২০০৮) * মোৰ গানত জ্বলে (২০০৯) * বাঁহী (২০১১) * গান (২০১১) * ৰুণজুন (২০১২) * সোণালী মন (২০১২) * মনে মনে (২০১২) * ৰক (২০১২) * মুকুতা (২০১২) * পথ (২০১৪) * কোন তুমি (২০১৪) * কিং (২০১৫) * মা (২০১৯) * চিলা (২০২০) }} ====হিন্দী আৰু বঙালী এলবাম==== {{columns-list|2| * চাঁন্দিনী ৰাত (১৯৯৫) * চঁন্দা (১৯৯৬) * য়ুহি কভী (১৯৯৮) * স্পৰ্শ (২০০০-০১) * শ্ৰদ্ধাঞ্জলি (খণ্ড ১,২,৩) * মেৰে লিয়ে<ref>{{Cite web|title=মেৰে লিয়ে (2001) - হিন্দী এলবাম, ট্ৰেকলিষ্ট, সম্পূৰ্ণ এলবাম বিৱৰণ আৰু অধিক (আৰ্কাইভ কৰা)|url=http://www.zubeendiscography.com/2021/08/451265843261439035.html|access-date=২০২১-০৯-০৯|website=ZG Discography|language=en|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828180443/http://www.zubeendiscography.com/2021/08/451265843261439035.html|deadurl=unfit}}</ref> (২০০১) * নূপুৰ (২০০১) * [[জিন্দেগী (শ্ৰব্য এলবাম)|জিন্দেগী]] (২০০৭) * [[পাকীজা (শ্ৰব্য এলবাম)|পাকীজা]] (২০১২) * চুফী ইশ্ক (২০১৭) |}} ===সংগীত পৰিচালনা=== {| class="wikitable" |- style="text-align:center; " ! colspan=4 style="background:#B0C4DE; " | অসমীয়া ছবি |- style="text-align:center; " ! style="background:#ccc; "| বৰ্ষ ! style="background:#ccc; "| কথাছবি ! style="background:#ccc; "| পৰিচালক ! style="background:#ccc; "| অন্যান্য তথ্য |- |২০২৫ |[[ৰৈ ৰৈ বিনালে (চলচ্চিত্ৰ)|ৰৈ ৰৈ বিনালে]] |ৰাজেশ ভূঞা | |- |২০২৫ |যোদ্ধা |ভাস্কৰ গোস্বামী | |- |২০২৫ |[[ভাইমন দা (চলচ্চিত্ৰ)|ভাইমন দা]] |শশাংক সমীৰ |এটি গীত (এৰা-এৰি) |- |২০২৪ |[[চিকাৰ]] |দেবাংকৰ বৰগোহাঁই | |- |২০২৩ |ৰাঘৱ |[[যতীন বৰা]] | |- |২০২৩ |দ্য শ্লেমবুক |বিষ্ণুজ্যোতি সন্দিকৈ | |- |২০২৩ |ডক্টৰ বেজবৰুৱা ২ |[[নিপন গোস্বামী]] | |- |২০১৯ |প্ৰতিঘাত |অচিন্ত শংকৰ |শীৰ্ষগীত |- | ২০১৯ || [[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]] || জুবিন গাৰ্গ || |- | ২০১৯ || [[ৰত্নাকৰ (চলচ্চিত্ৰ)|ৰত্নাকৰ]] || [[যতীন বৰা]] || |- |২০১৮ |দ্য আণ্ডাৰৱৰ্ল্ড |ৰাজেশ যশপাল | |- | ২০১৭ || প্ৰিয়াৰ প্ৰিয় || [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০১৭ || [[মিছন চাইনা]] || জুবিন গাৰ্গ || |- | ২০১৫ || [[গানে কি আনে]] || ৰাজেশ যশপাল || |- | ২০১৪ || [[ৰ'দৰ চিঠি|ৰ’দৰ চিঠি]] || [[বাহাৰুল ইছলাম]] || |- | ২০১২ || [[এখন নেদেখা নদীৰ সিপাৰে]] || বিদ্যুৎ কটকী || |- | ২০০৮ || [[মন যায়]]|| [[এম মণিৰাম]] || |- | ২০০৬ || [[আমি অসমীয়া]]|| ৰাজীৱ ভট্টাচাৰ্য্য || |- | ২০০৬ || [[অধিনায়ক (চলচ্চিত্ৰ)|অধিনায়ক]] || যতীন বৰা || |- | ২০০৪ || [[দীনবন্ধু (২০০৪ চলচ্চিত্ৰ)|দীনবন্ধু]]|| [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০৪ || [[ৰং]]|| [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০৪ || [[বাৰুদ (চলচ্চিত্ৰ)|বাৰুদ]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০৩ || জোনাকবিহীন এই জীৱন || মুন্না আহমেদ || আৱহ সংগীত |- | ২০০৩ || অগ্নিসাক্ষী|| যদুমণি দত্ত || |- | ২০০৩ || [[বিধাতা (চলচ্চিত্ৰ)|বিধাতা]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০৩|| প্ৰিয়া মিলন || মুন্না আহমেদ || |- | ২০০৩ || জুমন সুমন|| মহিবুল হক || |- |২০০২ |[[জোনাকী মন]] |জীৱৰাজ বৰ্মন | |- | ২০০২ || [[প্ৰেম আৰু প্ৰেম]]|| [[শম্ভু গুপ্তা]] || |- | ২০০২ || [[জীৱন নদীৰ দুটি পাৰ ]]|| মুন্না আহমেদ || |- | ২০০২ || [[কন্যাদান (চলচ্চিত্ৰ)|কন্যাদান]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০১ || [[নায়ক (চলচ্চিত্ৰ)|নায়ক]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০১ || শেষ উপহাৰ|| গোপাল বৰঠাকুৰ||শীৰ্ষগীত |- | ২০০১ || [[দাগ (অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ)|দাগ]]|| [[মুনিন বৰুৱা]] || |- | ২০০০|| [[তুমি মোৰ মাথোঁ মোৰ]]|| জুবিন গাৰ্গ|| |- | ২০০০ || [[হিয়া দিয়া নিয়া]]|| [[মুনিন বৰুৱা]] || |- style="text-align:center; " ! colspan=4 style="background:#B0C4DE; " | অন্য ভাষা |- style="text-align:center; " ! style="background:#ccc; "| বৰ্ষ ! style="background:#ccc; "| কথাছবি ! style="background:#ccc; "| ভাষা ! style="background:#ccc; "| অন্যান্য তথ্য |- |২০১৯ |সামসাৰা |[[বাংলা]] |মুক্তিপ্ৰাপ্ত |- | width="150"|২০১৬ || width="200"| দিল ত’ দীৱানা হ্যে || width="200"| হিন্দী || width="150"| মুক্তিপ্ৰাপ্ত |- |২০১০ |কাছে এসো তুমি |বাংলা |মুক্তিপ্ৰাপ্ত |- |২০১০ |মন নিয়ে |বাংলা |মুক্তিপ্ৰাপ্ত |- | width="150" |২০০৬ || width="200" | ষ্ট্ৰিংছ || width="200" | [[হিন্দী]] || width="150" | মুক্তিপ্ৰাপ্ত |- | width="150" | ২০০৪ || width="200" | শুধু তুমি || width="200" | বাংলা || width="150" | মুক্তিপ্ৰাপ্ত |} == অভিনয় জীৱন == জুবিন গাৰ্গে ২০০০ চনত এন কে প্ৰডাকচনৰ অধীনত নিৰ্মিত ''[[তুমি মোৰ মাথোঁ মোৰ]]'' ছবিত অভিনেতা আৰু পৰিচালক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ''[[দীনবন্ধু (চলচ্চিত্ৰ)|দীনবন্ধু]] (২০০৪), [[মন যায় (চলচ্চিত্ৰ)|মন যায়]] (২০০৮), [[গানে কি আনে|গানে কি আনে (২০১৬)]], [[মিছন চাইনা (চলচ্চিত্ৰ)|মিছন চাইনা]] (২০১৭), দ্য আণ্ডাৰৱৰ্ল্ড (২০১৮), [[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]] (২০১৯), ৰাজনীতি (২০২২), ''ডক্টৰ বেজবৰুৱা ২ (২০২৩), ৱাইড এংগল(২০২৪), চিকাৰ (২০২৪)''ত অভিনয় কৰিছিল। জুবিন অভিনীত ''[[ৰৈ ৰৈ বিনালে (চলচ্চিত্ৰ)|ৰৈ ৰৈ বিনালে]]'' ২০২৫ চনৰ ৩১ অক্টোবৰত মুক্তিলাভ কৰে।<ref name="IMDB">{{cite web | url=https://www.imdb.com/title/tt29939499/ | title=Roi Roi Binale | accessdate=23 September 2025}}</ref> জুবিন গাৰ্গে অভিনয় কৰা একাধিক ছবিয়েই বক্স অফিচত সফলতা লাভ কৰিছে। ২০১৭ চনত ৮ ছেপ্টেম্বৰত ৬৫টা চিনেমা হলত মুক্তি লাভ কৰা ''মিছন চাইনা''ক দিল্লী, বেংগালুৰু আৰু মুম্বাইকে ধৰি অসমৰ বাহিৰত থকা আঠটা চিনেমা হলত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে প্ৰথম সপ্তাহৰ ভিতৰতে মুঠ ২ কোটি ৪০ লাখ টকা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.time8.in/the-exact-box-office-collection-of-mission-china-over-the-1st-week-revealed/|title=The Exact Box Office Collection of Mission China 1st Week Revealed|access-date=16 September 2017|website=Time8.in}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.northeastguide.in/assam/mission-china-collection-box-office-movie-review-total-budget/|title=Mission China Box Office|website=Northeastguide.in|access-date=9 September 2017|archivedate=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170909095105/https://www.northeastguide.in/assam/mission-china-collection-box-office-movie-review-total-budget/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://in.bookmyshow.com/buytickets/mission-china-national-capital-region-ncr/movie-ncr-ET00061289-MT/20170911/|title=Mission China Realising Theatre |website=Bookmyshow.com|access-date=11 September 2017}}</ref> মিছন চাইনাই [[অসম|অসমত]] যথেষ্ট ব্যৱধানত ব্লকবাষ্টাৰ বাহুবলী আৰু [[ছলমান খান|ছলমান খানৰ]] [[বজৰংগী ভাইজান|বজৰংগী ভাইজানৰ]] প্ৰথম দিনৰ সংগ্ৰহৰ অভিলেখ ভংগ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|date=10 September 2017|title=Mission China: Old-fashioned projector promo helps Assamese film beat Baahubali record|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mission-china-old-fashioned-projector-promo-helps-assamese-film-beat-baahubali-record/story-OfDn0UHUMlikrueyPECFJK.html|access-date=28 January 2021|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> বৰ্তমান ই [[:en:Assamese_cinema#List_of_highest-grossing_Assamese_films|সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী অসমীয়া ছবিৰ]] ভিতৰত ৬ নং স্থানত আছে। ২০১৯ চনত মুক্তিলভা ''কাঞ্চনজংঘা''ই ১০ দিনতে ৩.৯ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰি সকলো অভিলেখ ভংগ কৰিছিল। দৰ্শকৰ ব্যাপক সঁহাৰি লাভ কৰা ছবিখনে প্ৰথমদিনাই ২২.৫ লাখ টকা সংগ্ৰহ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। তিনিদিনৰ ভিতৰতে কাঞ্চনজংঘাই কোটিৰো অধিক টকাৰ ব্যৱসায় কৰে। ২০২৫ চনত মুক্তি লভা জুবিন গাৰ্গৰ অন্তিম ছবি "ৰৈ ৰৈ বিনালে"ই ৩০ কোটি টকা ব্যৱসায় কৰি আৰু ৰাতিপুৱা ৪.০০ বজাত অসমীয়া চিনেমাৰ প্ৰথম প্ৰদৰ্শনীৰ ব্যৱস্থাৰে ৯০ বছৰীয়া অসমীয়া চিনেমাৰ জগতত ইতিহাস ৰচে। <ref name="India Today NE">{{cite web | url=https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/zubeens-kanchanjangha-sweeps-box-office-collects-3-9-crore-10-days-397330-2019-09-16 | title=Zubeen’s Kanchanjangha Sweeps Box Office, Collects 3.9 Crore in 10 days | publisher=India Today NE | date=Sep 16, 2019, Updated Jun 29, 2022, 1:43 AM IST | accessdate=23 September 2025}}</ref> [[File:গানে কি আনে চলচ্চিত্ৰ প'ষ্টাৰ.jpg|thumb|গানে কি আনে চলচ্চিত্ৰৰ প'ষ্টাৰত জুবিন গাৰ্গ]] ==অভিনীত ছবি== {| class="wikitable sortable" ! width="50" | বৰ্ষ ! width="200" | কথাছবি ! width="200" | পৰিচালক ! width="200" | চৰিত্ৰ |- |২০২৫ || [[ৰৈ ৰৈ বিনালে (চলচ্চিত্ৰ)|ৰৈ ৰৈ বিনালে]] || ৰাজেশ ভূঞা || ৰাউল (এগৰাকী অন্ধ শিল্পীৰ ৰূপত) |- |২০২৫ || যোদ্ধা || ভাস্কৰ শৰ্মা || বিশেষ এভূমুকি |- |২০২৪ || [[ৱাইড এংগল (চলচ্চিত্ৰ)|ৱাইড এংগল]]|| [[জয়ন্ত নাথ]] || গৌতম শৰ্মা |- |২০২৪ || চিকাৰ || দেবাংকৰ বৰগোহাঁই ||শংকৰ চিকাৰী |- |২০২৩ || [[ডক্তৰ বেজবৰুৱা ২|ডক্টৰ বেজবৰুৱা ২]]|| [[নিপন গোস্বামী]] || আৰক্ষী বিষয়া মহাদেৱ বৰবৰুৱা |- | ২০২২ || ৰাজনীতি || মঞ্জিত শৰ্মা || অৰিন্দম |- | ২০১৯ || [[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]] || জুবিন গাৰ্গ || অনিৰ্বাণ ভট্টাচাৰ্য |- | ২০১৮ || দি আণ্ডাৰৱৰ্ল্ড || ৰাজেশ যশপাল|| |- | ২০১৭ || প্ৰিয়াৰ প্ৰিয় || [[মুনিন বৰুৱা]] || প্ৰিয়ব্ৰত কাকতি |- | ২০১৭ || [[মিছন চাইনা]] || জুবিন গাৰ্গ ||কৰ্ণেল গোস্বামী |- | ২০১৬ || [[গানে কি আনে]] || ৰাজেশ যশপাল ||নীলাভ জোনাক বৰুৱা |- | ২০১৬ || [[সাত নম্বৰৰ সন্ধানত]] || [[আব্দুল মজিদ]] || বিশেষ এভূমুকি |- | ২০১৫ || [[অহেতুক]] || বাণী দাস || বিশেষ এভূমুকি |- | ২০১৪ || [[ৰ'দৰ চিঠি|ৰ’দৰ চিঠি]] || [[বাহাৰুল ইছলাম]] || |- | ২০১১ || [[ৰামধেনু (চলচ্চিত্ৰ)|ৰামধেনু]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || বিশেষ এভূমুকি |- | ২০০৮ || [[মন যায়]] || [[এম মণিৰাম]]|| মানৱ |- | ২০০৪ ||[[দীনবন্ধু (২০০৪ চলচ্চিত্ৰ)|দীনবন্ধু]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || বিপুল |- | ২০০২ || [[প্ৰেম আৰু প্ৰেম]] || [[শম্ভু গুপ্তা]] || বিশেষ এভূমুকি |- | ২০০০ || [[তুমি মোৰ মাথোঁ মোৰ]] || জুবিন গাৰ্গ ||ৰিচি |} ==সাহিত্য চৰ্চা== জুবিন গাৰ্গ সাহিত্য জগতৰ লগতো জড়িত হৈ আছিল। ২০১৭ চনত তেওঁ কাব্য গ্ৰন্থৰ বাবে সেউজী-সেউজী বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=Assam: Seuji-Seuji Award conferred upon singer Zubeen Garg|url=https://www.thenortheasttoday.com/current-affairs/states/assam-seuji-seuji-award-conferred-upon-singer-zubeen-garg|access-date=19 December 2020|website=The Northeast Today|date=22 December 2017}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable" |- style="background:#cfc; text-align:center; " |'''বৰ্ষ''' |'''পুথি''' |'''ভাষা''' |- |২০০৯ |''শব্দ অনুভূতি'' | rowspan="3" |অসমীয়া |- |২০১৮ |''জুবিনৰ পদ্য''<ref>{{Cite web|title=With over Rs 4.5 crores in sales and 4 lakh visitors, 20th Northeast Book Fair breaks all past records|url=https://www.guwahatiplus.com/article-detail/with-over-rs-4-5-crores-in-sales-and-4-lakh-visitors-20th-northeast-book-fair-breaks-all-past-records|access-date=23 September 2020|website=G Plus|language=en}}</ref> |- |২০২০ |''জুবিনৰ পদ্য (দ্বিতীয় সংস্কৰণ)'' |} ==সামাজিক সক্ৰিয়তা আৰু লোকহিতৈষী কৰ্ম== গাৰ্গে বিভিন্ন কামৰ বাবে ধন আগবঢ়োৱা ''কলাগুৰু আৰ্টিষ্ট ফাউণ্ডেশ্যন'' নামৰ এটা দাতব্য সংস্থা চলাইছিল। অসমত বিধ্বংসী বানপানী হ’লে তেওঁ মানুহক কাপোৰ, ঔষধ আৰু বৰঙনি দান কৰিবলৈ আহ্বান জনায়।<ref>{{cite news |title=Beyond Bollywood |url=https://www.indiatoday.in/magazine/nation/story/20181105-beyond-bollywood-1374988-2018-10-27 |access-date=18 September 2019 |work=India Today |date=5 November 2018 |language=en |archive-date=2 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190102154758/https://www.indiatoday.in/magazine/nation/story/20181105-beyond-bollywood-1374988-2018-10-27 |url-status=live }}</ref> তেওঁ [[অসম লোকসেৱা আয়োগ|এপিএছচি]]-ৰ নিযুক্তি ক্ষেত্ৰৰ দুৰ্নীতিৰ বিষয়টো লৈ তেওঁৰ [[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]] চিনেমাখন নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.guwahatiplus.com/daily-news/zubeen-s-next-film-kanchenjunga-to-be-based-on-apsc-scam|title=Zubeen's next film 'Kanchenjunga' to be based on APSC scam|website=G Plus|language=en|access-date=18 September 2019|archive-date=9 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209092909/http://www.guwahatiplus.com/daily-news/zubeen-s-next-film-kanchenjunga-to-be-based-on-apsc-scam|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/singing-sensation-zubeen-garg-and-team-visits-dhemaji-for-kanchanjangha-promotion/|title=Singing sensation Zubeen Garg and Team visits Dhemaji for Kanchanjangha Promotion|date=29 October 2018|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=18 September 2019|archive-date=31 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831065523/https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/singing-sensation-zubeen-garg-and-team-visits-dhemaji-for-kanchanjangha-promotion/|url-status=live}}</ref> জুবিন [[ফুটবল]] অনুৰাগী আছিল আৰু [[বানপানী|বানপীড়িত লোকসকলৰ]] বাবে ধন সংগ্ৰহৰ মানসেৰে মেট্‌চ খেলিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Sports/2015-10-05/Soccer-for-charity-in-Assam/179263|title=Soccer for charity in Assam|website=The Hans India|date=5 October 2015|access-date=14 May 2019|archive-date=14 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190514063145/https://www.thehansindia.com/posts/index/Sports/2015-10-05/Soccer-for-charity-in-Assam/179263|url-status=live}}</ref> গাৰ্গ অসমৰ '[[নাগৰিকত্ব (সংশোধনী) আইন, ২০১৯|কা]]'-বিৰোধী প্ৰতিবাদত আগ-ভাগ লোৱা অন্যতম অৰাজনৈতিক ব্যক্তি আছিল।<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/music-art-tie-them-as-zubeen-garg-and-a-host-of-assamese-artistes-lead-anti-caa-stir-from-the-front-2432069.html|title=Music, Art Tie Them as Zubeen Garg and a Host of Assamese Artistes Lead Anti-CAA Stir from the Front|website=News18|access-date=13 March 2020|date=21 December 2019|archive-date=14 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114054315/https://www.news18.com/news/india/music-art-tie-them-as-zubeen-garg-and-a-host-of-assamese-artistes-lead-anti-caa-stir-from-the-front-2432069.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Sengupta |first1=Aditi |title='Don't mess with Assam': Zubeen Garg |url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/cover/dont-mess-with-assam-zubeen-garg/article30404699.ece |access-date=13 March 2020 |work=@businessline |date=26 December 2019 |language=en |archive-date=17 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417192412/https://www.thehindubusinessline.com/blink/cover/dont-mess-with-assam-zubeen-garg/article30404699.ece |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=CAA 'not forgotten': Zubeen Garg |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/caa-not-forgotten-zubeen-garg/cid/1801261 |access-date=24 October 2022 |website=www.telegraphindia.com}}</ref> ২০২১ চনৰ মে’ মাহত [[কৰ'নাভাইৰাছ ৰোগ ২০১৯|ক’ভিড-১৯-ৰ]] সংক্ৰমণৰ উত্থানৰ সময়ত গাৰ্গে গুৱাহাটীত থকা দুমহলীয়া ঘৰটো ক’ভিড কেয়াৰ চেণ্টাৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিবলৈ আগবঢ়াইছিল। ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল সেইসময়ত ৰোগীৰ বাবে বিছনাৰ বৰ্ধিত চাহিদা পূৰণ কৰা।<ref>{{Cite web |date=6 May 2021 |title=Zubeen Garg offers his house to convert as Covid care centre |url=https://assamtribune.com/guwahati/zubeen-garg-offers-his-house-to-convert-as-covid-care-centre-1091844 |access-date=19 June 2024 |website=The Assam Tribune |language=en}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ২০০২ চনৰ ৪ ফেব্ৰুৱাৰীত জুবিন গাৰ্গে অসমৰ [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] নিবাসী ফেশ্বন ডিজাইনাৰ গৰিমা শইকীয়াক বিয়া কৰায়।<ref>{{cite web| url=https://thenortheasttoday.com/assam-zubeen-to-celebrate-his-birthday-by-releasing-music-album-of-mission-china/| title=Assam: Zubeen Garg to celebrate his birthday by releasing music album of 'Mission China'!| work=The North East Today| date=18 November 2016| access-date=8 September 2017| archive-date=23 May 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170523122714/http://thenortheasttoday.com/assam-zubeen-to-celebrate-his-birthday-by-releasing-music-album-of-mission-china/| url-status=live| archivedate=23 May 2017| archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523122714/http://thenortheasttoday.com/assam-zubeen-to-celebrate-his-birthday-by-releasing-music-album-of-mission-china/| deadurl=yes}}</ref> গৰিমা শইকীয়া গোলাঘাটৰ শান্তিপুৰৰ সুৰেন্দ্ৰনাথ শইকীয়া আৰু ৰুণুমী শইকীয়াৰ একমাত্ৰ জীয়ৰী। তেওঁ মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ইংৰাজী সাহিত্যত স্নাতকোত্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰে। ইয়াৰ লগতে তেওঁ এগৰাকী ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ টেবুল টেনিছ খেলুৱৈ। তেওঁলোকৰ চিনাকি ফেন-মেইলৰ জৰিয়তে হৈছিল। গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গে ডিজাইন কৰা ভালেমান সাজ-পোছাক জুবিন গাৰ্গে পৰিধান কৰে।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৫৭ |language=as}}</ref> তেওঁ সহ-প্ৰযোজক হিচাপেও একাধিক ছবিত জুবিন গাৰ্গৰ সৈতে কাম কৰিছে। ===ধৰ্মীয় দৃষ্টিভংগী আৰু ঈশ্বৰ বিশ্বাস=== জুবিন গাৰ্গে নিজকে ''ধৰ্ম-অবিশ্বাসী'' বুলি গণ্য কৰিছিল আৰু কৈছিল যে, তেওঁৰ কোনো জাতি-ধৰ্ম নাই, তেওঁ মুক্ত।<ref>{{cite news |title=I Don't Have Any Caste, Religion Or God: Zubeen Garg |url=https://m.guwahatiplus.com/article/i-don-t-have-any-caste-religion-or-god-zubeen-garg/5862/amp#amp_tf=From%20%251%24s&aoh=17141538671889&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com |work=Guwahati Plus |date=29 July 2019 |access-date=27 April 2024}}</ref> জুবিন গাৰ্গৰ ঈশ্বৰ বিশ্বাস সম্পৰ্কত স্পষ্ট অভিমত দিয়াটো প্ৰায় দুষ্কৰ বুলি পিতৃ কপিল ঠাকুৰে ''পিতৃৰ দৃষ্টিৰে জুবিন'' গ্ৰন্থত লিখিছে। জুবিন গাৰ্গে গুৱাহাটীৰ কৌটিলিংগম মন্দিৰলৈ মাজে-মধ্যে যোৱাৰ কথা তেওঁ শুনিছে। ইয়াৰ লগতে অসমৰ বাহিৰত থকা কোনো কোনো মন্দিৰ দৰ্শন কৰাৰ কথাও তেওঁ শুনিছে। অৱশ্যে এটা কথা পিতৃয়ে ক'ব বিচাৰে যে, ''জুবিন গাৰ্গৰ বুদ্ধ-দৰ্শন খুব প্ৰিয়। '' অৱশ্যে সেই সম্পৰ্কে সণ্ঢালনিকৈ অধ্যয়ন কৰিবলৈ তেওঁ ''এতিয়া সময় দুৰ্লভ'' বুলি প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৫৯ |language=as}}</ref> ==বঁটা আৰু সন্মান== [[File:Zubeen Garg receiving National Award.jpg|thumb|৫৫সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ২০০৯ত নন-ফিচাৰ ফিল্ম ''ইক’জ অৱ চাইলেঞ্চ''ৰ বাবে জুবিন গাৰ্গক ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[প্ৰতিভা পাটিল|প্ৰতিভা পাটিলে]] শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনাৰ বঁটা দিয়ে। ]] ১৯৯৬ চনত চেনেল ভি মিউজিক এৱাৰ্ড্‌ছ আৰু স্ক্ৰীন এৱাৰ্ড্‌ছত জুবিন গাৰ্গ "চান্দনী ৰাত" এলবামৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ ভাৰতীয় পপ এলবাম হিচাপে নিৰ্বাচিত হয় যিটো ক্ৰমে দলেৰ মেহেন্দীৰ এলবাম ''বলো তা ৰা ৰা'' আৰু সুচিত্ৰ কৃষ্ণমূৰ্থীৰ এলবাম ''ডোলে ডোলে''ৰ হাতত পৰাস্ত হয়। ২০১১ চনত আমেৰিকাৰ ইলিনয়ৰ অক ব্ৰুকত অনুষ্ঠিত হোৱা অসম অধিৱেশনৰদ্বাৰা জুবিন গাৰ্গক বছৰৰ অতিথি শিল্পী হিচাপে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Koch |first1=Lars-Christian |last2=Klotz |first2=Sebastian |last3=Bohlman |first3=Philip V |title=Sounding Cities : Auditory Transformations in Berlin, Chicago, and Kolkata |date=2018 |publisher=LIT |location=Zürich |isbn=978-3-643-90555-0 |pages=213 |language=English}}</ref> ২০২৪ চনৰ ২৭ মে'ত জুবিন গাৰ্গক [[মেঘালয়|মেঘালয়ৰ]] [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়, মেঘালয়|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ]] পৰা সন্মানীয় ডক্টৰ অৱ লিটাৰেচাৰ (ডি.লিট) ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Hon. D.Litt. to Zubeen Garg and Lou Majaw at 10th USTM Convocation |work=USTM |url=https://ustm.ac.in/event/hon-d-litt-to-zubeen-garg-and-lou-majaw-at-10th-ustm-convocation/ |access-date=27 August 2024 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 August 2024 |title=USTM Holds 10th Convocation, Honors Zubeen Garg and Lou Majaw |url=https://www.pratidintime.com/north-east/meghalaya/ustm-holds-10th-convocation-honors-zubeen-garg-and-lou-majaw |access-date=27 August 2024 |website=Pratidin Time |language=en}}</ref> ২০০৯ চনৰ ৫৫সংখ্যক [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা|ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটাত]] অ-কাহিনীমূলক ছবি ''ইক’জ অৱ চাইলেঞ্চ''ৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনাৰ বঁটা লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰ তাৰিখে কটন বিশ্ববিদ্যালয়ে জুবিন গাৰ্গক মৰণোত্তৰভাৱে সন্মানীয় ডক্টৰ অৱ লিটাৰেচাৰ (ডি.লিট) ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ নৱেম্বৰ তাৰিখে ভাৰতীয় ডাক বিভাগৰ অসম শাখাই শিল্পীগৰাকীৰ ৫৩ সংখ্যক জন্মদিন উপলক্ষ্যে তেওঁৰ নামত এটি বিশেষ স্মৃতিচাৰণ পোষ্ট কাৰ্ড মুকলি কৰে। ২০২৬ চনৰ ফিল্মফেয়াৰ(অসম) য়ে জুবিন গাৰ্গক মৰণোত্তৰভাৱে জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা আৰু 'ৰৈ ৰৈ বিনালে' ছবিখনৰ বাবে বিশেষ বঁটা প্ৰদান কৰে। {| class="wikitable" |- style="background:#cfc; text-align:center; " | বৰ্ষ|| '''বঁটা'''|| চলচ্চিত্ৰ/এলবাম/থিয়েটাৰ|| '''শিতান'''|| '''ফলাফল''' |- |rowspan="2" |১৯৯৬ |স্ক্ৰীন বঁটা |rowspan="2" |''চান্দনী ৰাত'' |rowspan="2" |শ্ৰেষ্ঠ ভাৰতীয় পপ এলবাম |{{nom}} |- |চেনেল ভি মিউজিক বঁটা |{{nom}} |- | rowspan="2" |২০০৫ |BFJA বঁটা|| ''শুধো তুমি''|| শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক|| {{won}} |- |প্ৰাগ চিনে বঁটা-২০০৫ |''ৰং'' |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী – "ছায়া দৰে থাকা তুমি"<ref>{{Cite web|date=7 March 2021|title=Northeast's Sensation Zubeen Garg: Early Life, Career, Awards & Controversies – Sentinelassam|url=https://www.sentinelassam.com/entertainment/wikipedia-of-northeasts-singing-sensation-zubeen-garg-527402|access-date=9 March 2021|website=www.sentinelassam.com|language=en}}</ref> |{{won}} |- |২০০৬ |গ্ল’বেল ইণ্ডিয়ান ফিল্ম এৱাৰ্ড<ref name="GIFA List Of Winners">{{cite web|title=G.I.F.A. Awards 2006: winners|date=10 December 2006|url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2006/12/10/1918/index.html|website=[[Bollywood Hungama]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121175701/http://www.bollywoodhungama.com/features/2006/12/10/1918/index.html|access-date=24 April 2017|archive-date=21 November 2008}}</ref> | rowspan="6" |গেংষ্টাৰ | rowspan="4" |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী (য়া আলি) |{{won}} |- | rowspan="5" |২০০৭ |ফিল্মফেয়াৰ বঁটা |{{nom}} |- |জী চিনে |{{nom}} |- |আইফা বঁটা<ref name=altfg>{{cite web |author=Andre Soares |url=http://www.altfg.com/blog/awards/indian-film-academy-awards-2007/ |title=Indian Film Academy Awards 2007 |publisher=Altfg.com |date=2 June 2007 |access-date=13 June 2012 |archive-date=8 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208180559/http://www.altfg.com/blog/awards/indian-film-academy-awards-2007/ |url-status=live }}</ref> |{{nom}} |- |ষ্টাৰডাষ্ট বঁটা<ref>{{cite web|title=Stardust Awards Winners for 2006|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/stardust-awards-winners-for-2006/|publisher=indicine.com|access-date=24 April 2017|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717184206/http://www.indicine.com/movies/bollywood/stardust-awards-winners-for-2006/|url-status=live}}</ref> |নতুন আলোড়নকাৰী কণ্ঠ |{{won}} |- |স্ক্ৰীন বঁটা<ref>{{Cite web |date=3 May 2022 |title=Screen Award for Best Male Playback Singer |url=https://bollywoodproduct.in/screen-award-for-best-male-playback-singer/ |access-date=2 July 2022 |website=Bollywood Product |language=en-US}}</ref> |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠ (য়া আলি) |{{nom}} |- | rowspan="2" |২০০৮ | rowspan="2" |কলাকাৰ বঁটা |জিন্দেগী | rowspan="2" |শ্ৰেষ্ঠ মিউজিক এলবাম |{{won}} |- |''তুমি'' |{{won}} |- | ২০০৯ ||৫৫সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা || ''ইক’জ অৱ চাইলেঞ্চ'' || শ্ৰেষ্ঠ অ-কাহিনীমূলক সংগীত পৰিচালনাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা|| {{won}} |- |২০১১ |প্ৰাগ চিনে বঁটা ২০১১ |''[[জেতুকা পাতৰ দৰে (চলচ্চিত্ৰ)|জেতুকা পাতৰ দৰে]]'' |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"পুৱাৰ হাঁহিত"'' |{{nom}} |- |২০১২ ||প্ৰাগ চিনে বঁটা-২০১২<ref>{{cite web |title=Prag Cine Awards 2015 to be held in Assam |date=24 January 2015 |url=http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/news-broadcasting/prag-cine-awards-2015-to-be-held-in-assam-150124 |publisher=indiantelevision.com |access-date=24 April 2017 |archive-date=1 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501001923/http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/news-broadcasting/prag-cine-awards-2015-to-be-held-in-assam-150124 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Prag Cine Award on March 21, 22|url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2815/city053|publisher=assamtribune.com|access-date=24 April 2017|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402195918/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2815%2Fcity053|url-status=live|archivedate=2 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402195918/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2815/city053|deadurl=yes}}</ref> |''[[ৰামধেনু (চলচ্চিত্ৰ)|ৰামধেনু]]'' |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"ৰং দিয়া মৰম"'' |{{nom}} |- |২০১৩ |প্ৰাগ চিনে বঁটা ২০১৩ |''মি এণ্ড মাই ছিষ্টাৰ'' |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"থুনুক-থানাক"'' |{{nom}} |- |২০১৪ |প্ৰাগ চিনে বঁটা ২০১৪ |''চিঞৰ'' |"শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"কালৰ অসুৰ"'' |{{nom}} |- | rowspan="2" | ২০১৫ | rowspan="2" |প্ৰাগ চিনে বঁটা উত্তৰ-পূব ২০১৫||''[[অহেতুক]]'' |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"অহেতুক"'' |{{won}} |- |''ৰ’দৰ চিঠি'' |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনা |{{nom}} |- | rowspan="2" |২০১৬ | rowspan="2" |গপ চপ মিউজিক বঁটা |''বলিয়া কৃষ্ণ (হেঙুল থিয়েটাৰ)'' |বছৰটোৰ শীৰ্ষক গীত – "''বলিয়া কৃষ্ণ''" |{{won}} |- | rowspan="3" |''গানে কি আনে'' |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক – ''"জানো জানো"'' |{{won}} |- | rowspan="3" |২০১৭ | rowspan="2" |প্ৰাগ চিনে নৰ্থ-ইষ্ট ২০১৭ |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনা |{{nom}} |- |শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"জানো জানো"'' |{{nom}} |- |ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ বঁটা |''[[কহিনুৰ থিয়েটাৰ|কহিনুৰ থিয়েটাৰ]]'' |ৰেড এফ এম শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী – "জনম জনম''"''<ref>{{Cite web|title=Dalmia Bharat : First Mobile Theatre Awards presented by Dalmia Cement {{!}} MarketScreener|url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/DALMIA-BHARAT-LTD-9743873/news/Dalmia-Bharat-First-Mobile-Theatre-Awards-presented-by-Dalmia-Cement-24725283/|access-date=13 February 2021|website=www.marketscreener.com|date=10 July 2017 |language=en}}</ref> |{{won}} |- | rowspan="5" | ২০১৮ | rowspan="4" |প্ৰাগ চিনে বঁটা ২০১৮<ref>{{Cite web |date=28 May 2018 |title=Prag Cine Awards North-East 2018: Best director award for Utpal Barpujari |url=http://nenow.in/north-east-news/prag-cine-awards-north-east-2018-best-director-award-for-utpal-barpujari.html |access-date=20 August 2022 |website=NORTHEAST NOW |language=en-US}}</ref>|| rowspan="3" | ''[[মিছন চাইনা (চলচ্চিত্ৰ)|মিছন চাইনা]]'' || শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (জনপ্ৰিয়) || {{won}} |- | শ্ৰেষ্ঠ ছবি (জনপ্ৰিয়) || {{won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"দিন জ্বলে ৰাতি জ্বলে"'' |{{nom}} |- |''প্ৰিয়াৰ প্ৰিয়'' |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{nom}} |- |ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ বঁটা |''[[আৱাহন থিয়েটাৰ|আৱাহন থিয়েটাৰ]]'' |ৰেড এফ এম শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"অ' মা"''<ref>{{Cite web|title=Assam's Mobile theater industry gets due recognition; Artists, writers and personalities awarded|url=https://www.thenortheasttoday.com/current-affairs/states/assams-mobile-theater-industry-gets-due-recognition-artists-writers-and-personalities-awarded|access-date=13 February 2021|website=TheNortheastToday – Read From North East (TNT)|date=22 June 2018|language=en}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |{{won}} |- |২০১৯ |ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ বঁটা |''দেউতা (চিৰঞ্জীৱ থিয়েটাৰ)'' |ৰেড এফ এম শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"অ' দেউতা"''<ref>{{Cite web|date=20 July 2019|title=Tapan Das Bags Best Theatre Actor Award|url=https://www.pratidintime.com/tapan-das-bags-best-theatre-actor-award/|access-date=13 February 2021|website=Pratidin Time|language=en-US|archivedate=2 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502130727/https://www.pratidintime.com/tapan-das-bags-best-theatre-actor-award/|deadurl=yes}}</ref> |{{won}} |- | rowspan="7" |২০২১ | rowspan="7" |প্ৰাগ চিনে বঁটা<ref>{{Cite web |title=20th Prag Cine Awards on Jan 30 |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/20th-prag-cine-awards-on-jan-30 |access-date=20 August 2022 |website=Pratidin Time |date=24 December 2020 |language=en}}</ref> | rowspan="3" |''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' |শ্ৰেষ্ঠ ছবি (জনপ্ৰিয়) |{{nom}} |- |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (জনপ্ৰিয়) |{{won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"পাঞ্চনা"'' |{{won}} |- | rowspan="2" |[[ৰত্নাকৰ (চলচ্চিত্ৰ)|ৰত্নাকৰ]] |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক |{{won}} |- |শ্ৰেষ্ঠ কথা – ''"ৰাতি ৰাতি"'' |{{nom}} |- |''প্ৰতিঘাত'' |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক |{{nom}} |- |''[[বৰনদী ভটিয়ায়]]'' |শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"বৰনদী ভটিয়ায়"'' |{{nom}} |- | rowspan="2" |২০২২ | rowspan="2" |[[প্ৰাগ চিনে বঁটা]] ২০২২<ref>{{Cite web |title=Galaxy of Stars Gathered at the 'Prag Cine Awards 2022', Check the Winners List |url=https://pragnews.com/Galaxy-of-Stars-Gathered-at-the-%27Prag-Cine-Awards-2022%27,-Check-the-Winners-List |access-date=20 August 2022 |website=pragnews.com |language=en }}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |দা ফায়াৰিং ৰেঞ্জ |শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী (২০২০) |{{nom}} |- |চন্দ্ৰাৱলী |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী (২০২১) |{{nom}} |- | rowspan="4" |২০২৩ |৮ম অসম ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা<ref>{{Cite web |date=10 March 2023 |title=8th Assam State Film Awards announced, Jonaki Porua—Fireflies, Bulbul Can Sing win best film award |url=http://nenow.in/top-news/8th-assam-state-film-awards-announced-jonaki-porua-fireflies-bulbul-can-sing-win-best-film-award.html |access-date=13 March 2023 |website=Northeast Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Citation |title='৩৫ হাজাৰ গান গোৱাৰ পিছত এতিয়া আৰু শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পীৰ বঁটা লৈ থাকিবলৈ দিন নাই' | date=13 March 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dJWoPZknc0w |access-date=13 March 2023 |language=en}}</ref> |[[কাঞ্চনজংঘা]] |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"পাঞ্চনা"'' |{{Won}} |- | rowspan="3" |ৰাজস্থান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ ''<small>(অন্যান্য ৰাজ্যিক ছবিত)</small>'' | rowspan="3" |ডক্টৰ বেজবৰুৱা ২ |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''"কি নাম দি মাতিম"'' |{{nom}} |- |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনা – "''কি নাম দি মাতিম"'' |{{nom}} |- |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী চৰিত্ৰ |{{Won}} |- |২০২৪ |ফিল্মফেয়াৰ বঁটা-অসমীয়া<ref>{{Cite web |title=Filmfare Awards Assamese 2024 Winners – Complete List Out! |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-assamese-2024/winners |access-date=5 April 2025 |website=filmfare.com |language=en}}</ref> |দা শ্লেম বুক |শ্ৰেষ্ঠ সংগীত এলবাম |{{Won}} |- |২০২৫ |ভূপেন হাজৰিকা বঁটা |বেলতলা বহাগী উৎসৱ সমিতি। কবিতা বৰুৱাৰদ্বাৰা প্ৰদান, [[ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ কনিষ্ঠ ভগ্নী |জীৱনজোৰা সাধনাৰ বঁটা<ref>{{Cite news |title=Zubeen Garg conferred the Bhupen Hazarika Award 2025 |url=https://dainikjanambhumi.com/news/dr-bhupen-hazarika-award-has-been-presented-to-zubeen-garg?utm_source=chatgpt.com |work=Dainik Janambhumi}}</ref><ref>{{Cite news |title=Zubeen Garg to be conferred with Dr. Bhupen Hazarika Award |url=https://www.sentinelassam.com/cities/guwahati-city/assam-singer-zubeen-garg-to-be-conferred-with-dr-bhupen-hazarika-award |work=The Sentinel}}</ref> |সন্মানীত |- |} ==বিতৰ্ক== জুবিন গাৰ্গ কেইবাবাৰো বিভিন্ন বিতৰ্কৰ মাজত সোমাই পৰিছিল। গান গাই থকা অৱস্থাত জখলা বগোৱাকে ধৰি মঞ্চত কৰা কেতবোৰ কাণ্ডৰ বাবে তেওঁ কেইবাবাৰো সমালোচিত হৈছিল।<ref name="timesof">{{cite web | url=http://www.timesofassam.com/headlines/zubin-garg-into-controversy-again/ | title=Zubeen Garg into controversy again | publisher=Times of Assam | date=2010-08-26 | accessdate=2013-04-27}}</ref> ২০১১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত তেওঁ ''অসম বন্ধ''ৰ বিৰুদ্ধে আৰক্ষী থানাত এজাহাৰ দাখিল কৰিছিল যদিও পাছলৈ সেয়া উঠাই লয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ===ভূপেন হাজৰিকাৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া=== ২০১১ চনৰ ৯ নৱেম্বৰত [[গুৱাহাটী]]ৰ জালুকবাৰীস্থিত [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ চৌহদত অনুষ্ঠিত [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ অন্তিম শ্ৰদ্ধাঞ্জলি অনুষ্ঠানত জুবিনক মূৰত এখন কাপোৰৰ সৈতে এটা হালধীয়া বৰণৰ গেঞ্জী পৰিহিত অৱস্থাত দেখা দিছিল। জুবিনৰ সেই পোছাকযোৰক লৈ সমগ্ৰ অসমজুৰি বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছিল। অৱশেষত জুবিন গাৰ্গে ক্ষমা-প্ৰাৰ্থনা বিচাৰি বিতৰ্কৰ শেষ কৰিছিল।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}} ===বিহু-মঞ্চত হিন্দী গান=== ২০১৩ চনত নিষিদ্ধ ঘোষিত সংগঠন [[আলফা]]ই অসমৰ গায়কসকলক বিহু-মঞ্চত হিন্দী গীত পৰিৱেশন নকৰিবলৈ জাননী দিছিল। কিন্তু এই আদেশ অমান্য কৰি জুবিন গাৰ্গে লতাশিল বিহু-মঞ্চত তেওঁৰ জনপ্ৰিয় হিন্দী গান ''য়া আলী'' পৰিৱেশন কৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিক্ৰিয়াস্বৰূপে আলফাৰ সৰ্বাধিনায়ক পৰেশ বৰুৱাই জুবিন গাৰ্গক ''ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক আগ্ৰাসনৰ এজেণ্ট''ৰূপে অভিহিত কৰি তেওঁক সংঘাতৰ বাবে সাৱধান কৰি দিছিল।<ref name="tehelka">{{cite web | url=http://tehelka.com/zubeen-hits-the-wrong-notes-for-ulfa/ | title=Zubeen hits the wrong notes for ULFA | publisher=Tehelka.com | date=2013-04-19 | accessdate=2013-04-27 | author=Ratnadip Choudhury | archivedate=2013-04-23 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130423164622/http://tehelka.com/zubeen-hits-the-wrong-notes-for-ulfa/ | deadurl=yes }}</ref> এই ঘটনাত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[তৰুণ গগৈ]]য়ে জুবিনক সমৰ্থন কৰি তেওঁক নিৰাপত্তা প্ৰদান কৰিছিল।<ref name="ইণ্ডিয়ান">{{cite web | url=http://www.indianexpress.com/news/ya-ali-singer-zubeen-garg-provided-security-after-ulfa-threat/1105979/ | title='Ya Ali' singer Zubeen Garg provided security after ULFA threat | publisher=The Indian Express | date=2013-04-22 | accessdate=2013-04-27}}</ref> অৱশ্যে কেইদিনমানৰ পাছতে এই বিবাদৰ মীমাংসা হয়। জুবিনৰ মৃত্যুত শোক প্ৰকাশ কৰি এই নিষিদ্ধ ঘোষিত সংগঠনটিয়ে এটি প্ৰেছ বিজ্ঞপ্তি প্ৰকাশ কৰিছে। ===সুৰাকণ্ঠ=== ২০১৯ চনত বঙাইগাঁও জিলাৰ বক্সিং এছ’চিয়েশ্যনৰ সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানত ব্ৰাহ্মণ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত বিতৰ্কিত মন্তব্য আগবঢ়োৱাৰ পাছত দৰং আৰু ওদালগুৰি জিলা ব্ৰাহ্মণ যুৱ মঞ্চই তেওঁক '''সুৰাকণ্ঠ''' উপাধি প্ৰদান কৰিছিল।<ref>[https://sangbad365.com/brahman-samaj-vs-zubeen/ জুবীন গাৰ্গক জুবীন গাৰ্গ নহয়, জুবীন সুৰাকণ্ঠ আখ্যা ব্ৰাহ্মণ সমাজৰ যুৱ মঞ্চই]</ref> ===মাজুলীত নিষিদ্ধ=== মাজুলীৰ পূৱেৰুণ কলা পৰিষদৰ উদ্যোগত অনুষ্ঠিত ৰঙালী বিহু সন্মিলনৰ‌ সামৰণি অনুষ্ঠানত জুবিনক ''সংগীত সিন্ধু'' উপাধি প্ৰদান কৰাৰ অৱস্থাত জুবিনে সত্ৰাধিকাৰক ''প্ৰভু ঈশ্বৰ'' সম্বোধন কৰা সম্পৰ্কত আপত্তি দৰ্শায়।<ref name=":0" /> ফলত মাজুলী জিলা সত্ৰ মহাসভাই তেওঁক মাজুলীত সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান পৰিৱেশনত নিষেধাজ্ঞা জাৰী কৰিছিল।<ref name=":0">[https://assam.news18.com/news/assam/zubeen-garg-is-banned-in-majuli-by-majuli-satra-mahasabha-for-insulting-satradhikar-tv-bhaskar-subham-g-377776.html Zubeen Garg Controversy: মাজুলীত নিষিদ্ধ জুবিন গাৰ্গ! সত্ৰাধিকাৰক অসন্মান কৰি শ্ৰীকৃষ্ণক তুচ্ছ-তাচ্ছিল্য কৰি ৰোষত পৰিল মাজুলীবাসীৰ]</ref><ref>{{cite news |last2=Raj |first2=Suhasini |last1=Walker |first1=Mark |author2-link=Suhasini Raj |title=Zubeen Garg, Singer Who Charmed India With a Bollywood Hit, Dies at 52 |url=https://www.nytimes.com/2025/09/22/world/asia/zubeen-garg-dead.html |access-date=23 September 2025 |work=[[The New York Times]] |date=22 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Assam: Zubeen Garg Faces Ban From Majuli District Satra Mahasabha |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-zubeen-garg-faces-ban-from-majuli-district-satra-mahasabha |work=Sentinel Assam |date=26 April 2024 |access-date=27 April 2024}}</ref> ===লগুণ বিতৰ্ক=== ২০১৯ চনত শিল্পীগৰাকীয়ে বিতৰ্কৰ সন্মুখীন হৈছিল যেতিয়া তেওঁ কৈছিল ''মই ব্ৰাহ্মণ, কিন্তু চিনেমাখনত মোৰ [[লগুণ]] (ব্ৰাহ্মণসকলে পিন্ধা পৱিত্ৰ সূতা) ছিঙি পেলাইছোঁ। মই আগতেও লগুণডাল আঁতৰাই পেলাইছিলোঁ আৰু এতিয়াও পিন্ধা নাই। '' পাছলৈ তেওঁ এই বক্তব্যৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰে।<ref>{{cite web | title=Assam singer Zubeen Garg says,'These Brahmins should be killed'; case registered | date=30 July 2019 | url=https://www.oneindia.com/india/assam-singer-zubeen-garg-says-these-brahmins-should-be-killed-case-registered-2926237.html }}</ref> জুবিন গাৰ্গে মিডিয়াৰ আগত স্পষ্ট কৰি দিলে যে তেওঁ আচলতে তেনেকৈ বুজাব বিচৰা নাছিল। তেওঁ কয়—'' "মই ধেমালি-ধেমালিতে কৈছিলোঁ বাবে মানুহে ভুল বুজিলে। মই বুজাব বিচাৰিছিলোঁ যে আমি উচ্চ জাতি-নিম্ন জাতিৰ ব্যৱস্থাটো নাইকিয়া কৰিব লাগে। মই সেই কঞ্চেপ্টটোত বিশ্বাস কৰোঁ। সেই প্ৰচেষ্টাত 'বামুণ' শব্দটো ভুলতে ওলাই গ’ল। মই ব্ৰাহ্মণ সমাজৰ সন্মুখত ক্ষমা বিচাৰিছোঁ যিহেতু মোৰ উদ্দেশ্য নাছিল। মই নিজেও ব্ৰাহ্মণ ল’ৰা। মানুহে অতদিনে দেখি আহিছে—মই কি কৰি আহিছোঁ।" মই সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহৰ বাবে কাম কৰিছোঁ।" '' ইয়াৰ উপৰি গাৰ্গে কয়— ''"মই সেইসময়ত ক্লান্ত হৈ পৰিছিলোঁ কাৰণ মই বিগত ৩-৪ ৰাতি ধৰি অবিৰতভাৱে অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰি আছিলোঁ। আই এম ছ’ৰী। আগলৈ আৰু এনেকুৱা নহয়।" ''<ref name="Prag News">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=D2sTTsZQ7rg |title=Zubeen-Brahmin controversy: Zubeen Garg seeks apology for the brahmin controversy}}</ref> == মৃত্যু == [[File:People gathered at the Sarusajai Bhogeswar Baurah Sports Complex in Guwahati to pay their respects to Zubeen Garg.jpg|thumb|সৰুসজাইস্থিত ভোগেশ্বৰ বৰুৱা ক্ৰীড়া প্ৰাঙ্গণত ৰখা জুবিন গাৰ্গৰ পাৰ্থিৱ শৰীৰ চাবলৈ ৰাইজ সমবেত হয়। ]] [[File:Admirers and fans of Zubeen Garg are lighting the lamps at a market of Guwahati.jpg|thumb|অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত জুবিন গাৰ্গক সুঁৱৰি সন্ধ্যা চাকি আৰু মম জ্বলোৱা হয়। ]] ২০২৫ চনৰ ১৯ ​​ছেপ্টেম্বৰ‌ তাৰিখে [[:en:Saint_John's_Island|ছেইণ্ট জ’ন্‌ছ দ্বীপ]]ৰ সমীপত থকা ছিংগাপুৰ প্ৰণালী ([[:en:Singapore_Strait|Singapore Strait]])ৰ বুকুত হোৱা এক দুৰ্ঘটনাৰ পাছত জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যু হয়। তেওঁ পানীৰ তলত উশাহ লোৱাৰ অসুবিধাৰ সন্মুখীন হৈছিল, এনে পৰিস্থিতিৰপৰা উদ্ধাৰ কৰি কাৰ্ডিঅ’পালমনাৰী ৰিছাছিটেশ্যন (চিপিআৰ) দিয়াৰ পাছত [[Singapore General Hospital|ছিংগাপুৰ জেনেৰেল হস্পিটেলৰ]] আই.চি.ইউত ভৰ্তি হোৱাৰ পাছত তেওঁক মৃত বুলি ঘোষণা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Assamese singer Zubeen Garg dies in scuba diving accident in Singapore |url=https://indianexpress.com/article/india/zubeen-garg-assamese-singer-dies-in-singapore-scuba-diving-accident-10259381/ |work=The Indian Express |date=19 September 2025 |access-date=19 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Popular Assam singer Zubeen Garg dies in Singapore accident |url=https://www.ndtv.com/entertainment/popular-assam-singer-zubeen-garg-dies-in-singapore-accident-9306555 |work=NDTV |date=19 September 2025 |access-date=19 September 2025}}</ref> তেওঁ ছিংগাপুৰত নৰ্থ ইষ্ট ইণ্ডিয়া ফেষ্টিভেলত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ গৈছিল, য’ত তেওঁ অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ কথা আছিল। ২০২৫ চনৰ ২২ ছেপ্টেম্বৰত মুখ্যমন্ত্ৰী হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই ঘোষণা কৰে যে ২৩ ছেপ্টেম্বৰত গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ কমাৰকুছি এন চি গাঁৱত গাৰ্গৰ মৃতদেহ সম্পূৰ্ণ ৰাজ্যিক সন্মানেৰে দাহ কৰা হ’ব।<ref>{{cite news |title=Zubeen Garg to be cremated with full state honours near Guwahati on September 23 |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/zubeen-garg-to-be-cremated-with-full-state-honours-near-guwahati-on-september-23/cid/2124279 |work=The Telegraph |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> যোৰহাটৰ জনসাধাৰণে অসম চৰকাৰক যোৰহাটত মৃতদেহ দাহৰ বাবে জনোৱা দাবীৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ৰাজ্যিক মন্ত্ৰীসভাৰ আলোচনা আৰু পৰিয়ালটোৰ সুবিধা তথা পছন্দ দুয়োটা দিশত বিবেচনা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল। পত্নী গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ আৰু ভগ্নী পামী বৰঠাকুৰে ৮৫বছৰীয়া পিতৃৰ দুৰ্বল স্বাস্থ্য আৰু গুৱাহাটীৰপৰা আঁতৰত ৰীতি-নীতি সমাপন কৰাত হোৱা অসুবিধাৰ কথা উল্লেখ কৰে। আপোচ হিচাপে চৰকাৰে ঘোষণা কৰে যে, গাৰ্গৰ চিতাভস্ম যোৰহাটলৈও লৈ যোৱা হ’ব। গুৱাহাটীৰ দাহস্থলীৰ লগতে যোৰহাটতো গাৰ্গৰ স্মৃতিসৌধ নিৰ্মাণ কৰা হ’ব বুলি চৰকাৰে ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam CM: Family's wish to perform Zubeen Garg's last rites near Guwahati prioritised; memorials planned in both Guwahati and Jorhat |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/zubeen-garg-to-be-cremated-with-full-state-honours-near-guwahati-on-september-23/cid/2124279 |work=The Telegraph |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> [[File:Ambulance carrying Zubeen Garg amidst crowd.jpg|thumb|ৰাইজৰ মাজেৰে যাত্ৰা কৰা জুবিন গাৰ্গৰ পাৰ্থিৱ শৰীৰ কঢ়িয়াই নিয়া এম্বুলেঞ্চখন]] স্থানীয় গাঁৱৰ লোকে স্বেচ্ছামূলকভাৱে কাম কৰা ৩.৩ একৰ চৰকাৰী আবণ্টিত মাটিত বিস্তৃত এই শ্মশান ক্ষেত্ৰখনত ৫ হাজাৰ লোকৰ উপস্থিতি সম্ভৱ যদিও অনুমাণিক ৫০ হাজাৰ লোকৰ আগমন ঘটে। গাৰ্গৰ মৃতদেহ ২৩ ছেপ্টেম্বৰৰ পুৱালৈকে গুৱাহাটীৰ অৰ্জুন ভোগেশ্বৰ বৰুৱা ক্ৰীড়া ভৱনত জনসাধাৰণে শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱাৰ বাবে ৰাজ্যিক ব্যৱস্থাৰে ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Zubeen Garg's body to be kept at Guwahati sports complex before cremation |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/zubeen-gargs-mortal-remains-to-be-kept-at-sarusajai-till-monday-assam-cm/cid/2124200 |work=The Telegraph |date=21 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ দিনটোলৈকে (২৩ ছেপ্টেম্বৰ) ৰাজ্যিক শোকৰ সময় বৃদ্ধি কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Zubeen Garg cremation: Mourning period extended by one day |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/zubeen-garg-to-be-cremated-with-full-state-honours-near-guwahati-on-september-23/cid/2124279 |work=The Telegraph |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> ২০২৫ চনৰ ১৯ ​​ছেপ্টেম্বৰত ছিংগাপুৰত তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত তাত জুবিন গাৰ্গৰ মৃতদেহৰ মৰণোত্তৰ পৰীক্ষা কৰা হয়। এই পৰীক্ষাৰ ফলাফলত পানীত ডুব যোৱা কাৰণত তেওঁৰ মৃত্যুহোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Zubeen Garg’s death certificate cites drowning as cause of death |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/why-assam-government-ordered-second-post-mortem-of-zubeen-garg-s-body-101758549639461.html |website=Hindustan Times |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> তেওঁৰ মৃতদেহ অসমলৈ অনাৰ পাছত বিভিন্নপক্ষৰপৰা জনসাধাৰণৰ দাবী আৰু আৱেদনৰ বাবে ৰাজ্য চৰকাৰে সৰ্বসাধাৰণৰ উদ্বেগ দূৰ কৰিবলৈ আৰু যিকোনো ধৰণৰ সন্দেহ নুই কৰিবলৈ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে মৰণোত্তৰ পৰীক্ষাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে।<ref>{{cite web |title=Second post-mortem on Zubeen Garg on Tuesday after demands from people, says Assam CM |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/story/second-post-mortem-on-zubeen-garg-on-tuesday-after-demands-from-people-says-assam-cm-himanta-biswa-sarma-2791537-2025-09-22 |website=India Today |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> পত্নী গৰিমা গাৰ্গৰ সন্মতি সাপেক্ষে অন্ত্যোষ্টিক্ৰিয়াৰ পূৰ্বে এইম্‌ছ গুৱাহাটীৰ এটা দলৰ সহযোগত গুৱাহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়ত এই পদ্ধতিৰ দিন ধাৰ্য কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Second post-mortem of Zubeen Garg’s body to be done on Tuesday morning |url=https://www.tribuneindia.com/news/india/second-post-mortem-of-zubeen-gargs-body-to-be-done-on-tuesday-morning/ |website=The Tribune |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> ===শ্ৰদ্ধাঞ্জলি=== জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যুত সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষতে ব্যাপক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি দিয়া হয়। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী|নৰেন্দ্ৰ মোডী]], বিৰোধী দলৰ নেতা [[ৰাহুল গান্ধী]], অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]], [[ৰাইজৰ দল]]ৰ সভাপতি [[অখিল গগৈ]], অসম জাতীয় পৰিষদৰ সভাপতি লুৰীণজ্যোতি গগৈকে ধৰি বহু উচ্চ পদস্থ ব্যক্তিয়ে গাৰ্গৰ দেহাৱসানত শোক প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news |title=Condolences pour in over death of singer Zubeen Garg |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/condolences-pour-in-over-death-of-singer-zubeen-garg/article70069962.ece |access-date=19 September 2025 |work=[[The Hindu]] |date=19 September 2025 |language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite news |date=19 September 2025 |title=Singer Zubeen Garg passes away at 52: PM Modi expresses grief; Rahul Gandhi, Kharge pay tribute |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/assam-cm-himanta-biswa-sarma-mourns-zubeen-gargs-death-calls-him-assams-favourite-rockstar/articleshow/123996813.cms |access-date=19 September 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> শ্ৰদ্ধাঞ্জলিস্বৰূপে [[অসম চৰকাৰ|অসম চৰকাৰে]] ২০ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ২২ ছেপ্টেম্বৰলৈ তিনিদিনীয়া ৰাজ্যিক শোক ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam declares three-day State mourning over singer Zubeen Garg's death |url=https://www.thehindu.com/news/national/assam/zubeen-garg-death-singapore-assam-state-mourning-three-days/article70073216.ece |access-date=20 September 2025 |work=[[The Hindu]] |date=20 September 2025 |language=en-IN}}</ref> [[পশ্চিমবংগ|, উত্তৰ পূব ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ সঙ্ঘই সাতদিনীয়াকৈ সকলো কাৰ্যসূচী স্থগিত কৰি শোক প্ৰকাশ কৰে।পশ্চিম বংগ]]ৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[মমতা বেনাৰ্জী]]য়েও শোক প্ৰকাশ কৰি গাৰ্গক তেওঁৰ "প্ৰিয় ভাতৃ" বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ "মৃদু কণ্ঠ আৰু অদম্য মনোভাব"ৰ প্ৰশংসা কৰে আৰু লগতে কয় যে, তেওঁৰ গীতসমূহ "চিৰদিনৰ বাবে অমৰ" হৈ থাকিব।<ref>{{cite news |title=Bengal CM Mamata Banerjee mourns singer Zubeen Garg's death |url=https://theprint.in/india/bengal-cm-mamata-banerjee-mourns-singer-zubeen-gargs-death/2747044/ |work=ThePrint |agency=PTI |date=19 September 2025 |access-date=23 September 2025}}</ref> ৰাজনৈতিক নেতাৰ উপৰি ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ আৰু সংগীত উদ্যোগৰ অসংখ্য ব্যক্তিয়ে গাৰ্গৰ মৃত্যুত শোক প্ৰকাশ কৰে। সহযোগী অসমীয়া গায়ক [[অংগৰাগ মহন্ত|পাপনে]] গাৰ্গক "এটা প্ৰজন্মৰ কণ্ঠ" বুলি অভিহিত কৰি ভাতৃ হেৰুৱাৰ সমান ক্ষতি বুলি অভিহিত কৰে। তেওঁৰ সৈতে ''গেংষ্টাৰ (২০০৬)'' ছবিত সহযোগ কৰা সংগীত পৰিচালক প্ৰীতম চক্ৰৱৰ্তীয়ে তেওঁ “হতভম্ব আৰু বিধ্বস্ত” হৈছে বুলি উল্লেখ কৰি গাৰ্গৰ পৰিয়াললৈ সমবেদনা জ্ঞাপন কৰে। সংগীত শিল্পী [[এ. আৰ. ৰহমান|এ আৰ ৰহমান]], প্ৰবীণ গায়ক হৰিহৰণ, সুৰকাৰ জীত গাংগুলী, ৰেপাৰ বাদশ্বাহ, গায়ক [[আলিছা চিনাই|আলিশা চিনাই]], [[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]], [[শান|চান]], অমল মালিক, [[দেৱজিৎ সাহা|দেৱজিত সাহা]], [[কল্পনা পাটোৱাৰী]], [[শিল্পা ৰাও]], [[সুনিধি চৌহান]], নেহা বাচিন, ৰাগেশ্বৰী লম্বা স্বৰূপ, [[সাগৰিকা মুখাৰ্জী|সাগৰিকা]], [[শ্ৰেয়া ঘোষাল]], [[তৰালি শৰ্মা|তৰালী শৰ্মা]], বিশাল মিশ্ৰ, বিশাল দদলানী, আৰু অভিনেতা দেৱ আৰু প্ৰসেনজিৎ চেটাৰ্জীয়েও ছ’চিয়েল মিডিয়াত শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনায়।<ref>{{cite news |last1=P |first1=Devadasan K. |title=Zubeen Garg’s final journey: India bids tearful goodbye |url=https://gulfnews.com/entertainment/zubeen-gargs-final-journey-india-bids-tearful-goodbye-1.500277469 |access-date=23 September 2025 |work=[[Gulf News]] |date=21 September 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Lubna |title=Hariharan Pays Tribute After ‘True Soul’ Zubeen Garg’s Death: ‘He Belonged To People’ |url=https://www.news18.com/movies/regional-cinema/hariharan-pays-tribute-after-true-soul-zubeen-gargs-death-he-belonged-to-people-aa-9588636.html |access-date=23 September 2025 |work=[[CNN-News18|News18]] |date=22 September 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Tanisha |title=Zubeen Garg Death: Tributes From Shaan, Papon And Others - "Devastated And Shocked" |url=https://www.ndtv.com/entertainment/zubeen-garg-death-tributes-from-pritam-armaan-malik-and-others-devastated-and-shocked-9307008 |access-date=22 September 2025 |work=[[NDTV]] |date=19 September 2025}}</ref><ref name="sangbadpratidin">{{cite news |title='ভাইকে হাৰালাম', জুবিনেৰ মৃত্যুতে বাকৰুদ্ধ পাপন, শোকপ্ৰকাশ প্ৰীতম ও দেবেৰ |trans-title='Lost a brother': Papon speechless, tributes from Pritam and Dev after Zubeen's death |url=https://www.sangbadpratidin.in/entertainment/cinema/zubeen-garg-death-pritam-papon-dev-jeet-ganguly-are-devastated-by-news/ |work=Sangbad Pratidin |date=19 September 2025 |access-date=23 September 2025 |language=bn}}</ref> অসমীয়া অভিনেতা [[আদিল হুছেইন|আদিল হুছেইনে]] অসমীয়া সংগীত আৰু চিনামাত গাৰ্গৰ সাংস্কৃতিক গুৰুত্বৰ কথা দোহাৰি সমগ্ৰ বাতৰিটোক “হৃদয়বিদাৰক” বুলি অভিহিত কৰে।<ref name="sangbadpratidin" /> ২০২৫ চনৰ ২১ ছেপ্টেম্বৰত ৰঘু ডাকাটৰ ট্ৰেইলাৰ মুকলি অনুষ্ঠানত গাৰ্গৰ স্মৃতিত কলকাতাৰ নেতাজী ইনড’ৰ ষ্টেডিয়ামত ৩০ ছেকেণ্ডৰ মৌনতা অৱলম্বন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Raghu Dakat trailer launch, Dev's 20 years in Tollywood: Event pays tribute to Zubeen Garg with silence |url=https://bengali.abplive.com/entertainment/himanta-biswa-sarma-shared-raghu-dakat-trailer-launch-video-as-they-paid-tribute-to-zubeen-garg-entertainment-news-bollywood-1153347 |work=ABP Ananda |date=21 September 2025 |access-date=23 September 2025 |language=bn}}</ref> ২০১৯ চনত গুৱাহাটীৰ [[বি বৰুৱা মহাবিদ্যালয়|বি. বৰুৱা মহাবিদ্যালয়]]ত অনুষ্ঠিত এক সংগীতানুষ্ঠানত গাৰ্গে প্ৰকাশ কৰিছিল যে "[[মায়াবিনী ৰাতিৰ বুকুত]]" গীতটো তেওঁৰ মৃত্যুৰ সময়ত বজাব লাগে। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত এই গীতটো কেৱল তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াতে নহয়—সমগ্ৰ অসমতে, ঘৰে-দোকানে আৰু ৰাজহুৱা অনুষ্ঠানত ব্যাপকভাৱে পৰিৱেশন কৰা শ্ৰদ্ধাঞ্জলিৰ সামূহিক গীত হিচাপে পৰিণত হয়।<ref>{{cite magazine |last=Das |first=Yudhajit Shankar |date=22 September 2025 |url=https://www.indiatoday.in/india/story/zubeen-garg-funeral-song-mayabini-ratir-bukut-song-anthem-procession-guwahati-fans-grief-2791423-2025-09-22 |title=Zubeen Garg funeral: The phenomenon called Zubeen Garg and how Mayabini became an anthem |magazine=India Today |accessdate=23 September 2025}}</ref> ===লিমকা বুক অৱ ৰেকৰ্ডছ=== ছিংগাপুৰৰপৰা জুবিন গাৰ্গৰ পাৰ্থিৱ শৰীৰ গুৱাহাটী আহি পোৱাৰ পাছতেই লক্ষাধিক লোক তেওঁৰ শৰীৰ কঢ়িয়াই নিয়া বাহনৰ কাষত থিয় দিয়ে। একাধিক বাতৰিৰ মতে, লিমকা বুক অৱ ৰেকৰ্ড্‌ছে সমবেত হোৱা লোকৰ সংখ্যাক পৃথিৱীৰ ভিতৰতে চতুৰ্থ সৰ্বাধিক হিচাপে অভিহিত কৰে। [[মাইকেল জেকচন]], পোপ ফ্ৰাঞ্চিছ আৰু দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ পাছতে এই সমাৱেশক চতুৰ্থ বৃহত্তম হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হয়।<ref name="HT">{{cite web | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/zubeen-gargs-funeral-in-guwahati-listed-as-fourth-biggest-gathering-enters-limca-book-of-records-101758541214756.html | title=Zubeen Garg fans queue up in thousands for last glimpse of their idol | publisher=Hindustan Times | date=Updated on: Sept 23, 2025 08:06 am IST | accessdate=24 September 2025 | author=HT NEWS DESK}}</ref> <ref name="MC">{{cite web | url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/zubeen-garg-s-funeral-becomes-forth-biggest-gathering-enters-limca-book-of-records-article-13565844.html | title=Zubeen Garg’s funeral becomes fourth biggest gathering, enters Limca Book of Records | publisher=Money Control | date=September 22, 2025 15:00 IST | accessdate=24 September 2025 | author=MONEY CONTROL}}</ref> <ref name="News Arena">{{cite web | url=https://newsarenaindia.com/nation/zubeen-s-funeral-ranked-4th-largest-global-gathering/57172 | title=Zubeen’s funeral ranked 4th largest global gathering | publisher=News Arena India | date=September 22, 2025, 02:49 PM | accessdate=24 September 2025}}</ref> ===তদন্ত=== ছিংগাপুৰ কৰ্তৃপক্ষই প্ৰদান কৰা মৃত্যুৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যুৰ কাৰণ ডুব যোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title=Zubeen Garg's cause of death revealed: Death certificate states singer died due to drowning |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/zubeen-gargs-cause-of-death-revealed-death-certificate-states-singer-died-due-to-drowning/articleshow/124030064.cms |work=The Times of India |date=20 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> গাৰ্গৰ মেনেজাৰ আৰু ফেষ্টিভেল আয়োজকৰ বিৰুদ্ধে গাফিলতি আৰু সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ অভাৱৰ অভিযোগত কেইবাখনো এজাহাৰ দাখিল কৰা হৈছিল, য'ত গাৰ্গে লাইফ জেকেট পিন্ধিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা বুলিও বাতৰি প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>{{Cite news |title=Zubeen Garg death: Assam Police file FIR against event organiser, controversy angle to be probed |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/zubeen-garg-death-assam-police-file-fir-against-event-organiser-controversy-angle-to-be-probed-101758350955318.html|work=Hindustan Times |date=21 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref><ref>{{Cite news |title=No life jacket? Controversy angle under scanner in Zubeen Garg death probe so far |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/no-life-jacket-controversy-angle-under-scanner-zubeen-garg-death-probe-so-far-101758362390294.html|work=Hindustan Times |date=21 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> পিছলৈ তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁৰ মেনেজাৰৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ বাবে আবেদন জনায়।<ref>{{Cite news |title=Withdraw FIRs against Siddhartha, says Garima |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/withdraw-firs-against-siddhartha-says-garima/articleshow/124019732.cms |work=The Times of India |date=21 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref> কিন্তু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ মেইলযোগে চিআইডিৰ ওচৰত এজাহাৰ দাখিল কৰে। এই এজাহাৰত তেওঁ সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মা, [[শ্যামকানু মহন্ত|শ্যামকানু মহন্তকে]] সাঙুৰি ছিংগাপুৰত জুবিন গাৰ্গৰ কাষত উপস্থিত থকাসকলৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তঁৰে। <ref name="Garima">{{cite news | url=https://www.patrika.com/en/national-news/wife-of-zubeen-garg-garima-garg-saikia-files-fir-against-all-accused-in-suspected-death-case-in-singapore-19981524 | title=Wife of Zubeen Garg, Garima Saikia Garg, files FIR against all accused in suspected death case in Singapore | date=Sep 28, 2025 | agency=Patrika | accessdate=3 October 2025}}</ref> <ref name="Garima1">{{cite news | url=https://thelogicalindian.com/zubeen-gargs-wife-files-cid-complaint-names-manager-organiser-in-probe-demand-over-singers-death/ | title=Zubeen Garg’s Wife Files CID Complaint, Names Manager, Organiser in Probe Demand Over Singer’s Death | date=Sep 29, 2025 | agency=The logical Indian| accessdate=3 October 2025}}</ref> <ref name="Garima2">{{cite news | url=https://www.asomiyapratidin.in/homepage/garima-saikia-garg-fir-cid-10508796 | title=কাৰ কাৰ বিৰুদ্ধে এজাহাৰ দাখিল কৰিলে গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গে?| date=Sep 27, 2025 | agency=অসমীয়া প্ৰতিদিন| accessdate=3 October 2025}}</ref> জনসাধাৰণৰ দাবীৰ পাছত অসম চৰকাৰে গাৰ্গৰ পৰিয়ালৰ সদস্যৰ সন্মতি সাপেক্ষে [[গুৱাহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় চিকিৎসালয়|গুৱাহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় চিকিৎসালয়]]ত দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে মৰণোত্তৰ পৰীক্ষাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে।<ref>{{Cite news |last=Kalita |first=Kangkan |title=Second post-mortem on Garg on Tuesday after demands from people, says Assam CM Himanta Biswa Sarma |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/story/second-post-mortem-on-zubeen-garg-on-tuesday-after-demands-from-people-says-assam-cm-himanta-biswa-sarma-2791537-2025-09-22|work=[[India Today]] |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}</ref>২৩ ছেপ্টেম্বৰৰ পুৱাৰ ভাগত তেওঁৰ মৰণোত্তৰ পৰীক্ষা সম্পন্ন হয়।<ref name="autopsy2">{{cite web |last= |first= |title=Zubeen Garg’s Second Post-Mortem Completed in Guwahati Ahead of Final Rites |url=https://www.ndtv.com/entertainment/zubeen-gargs-second-post-mortem-completed-in-guwahati-ahead-of-final-rites-9326201 |website=NDTV |publisher=NDTV |date=2025-09-23 |access-date=2025-10-12}}</ref> জনতাৰ দাবী আৰু অসমীয়া শিল্পীৰ হেঁচাত তদন্তৰ বাবে এটা বিশেষ তদন্তকাৰী দল (SIT) গঠন কৰা হয়।<ref>{{cite news |last1=Purkayastha |first1=Biswa Kalyan |title=Assam: SIT formed to probe Zubeen Garg's death; Congress demands CBI inquiry |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/assam-sit-formed-to-probe-zubeen-garg-s-death-congress-demands-cbi-inquiry-101758724645343.html |access-date=25 September 2025 |work=[[Hindustan Times]] |date=24 September 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Karmakar |first1=Sumir |title=Assam Police form SIT to probe Zubeen Garg's death following suspicion of foul play |url=https://www.deccanherald.com/india/assam/assam-police-form-sit-to-probe-zubeen-gargs-death-following-suspicion-of-foul-play-3741754 |access-date=25 September 2025 |work=[[Deccan Herald]] |date=24 September 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Son |first1=Mallika |title=Assam CM Himanta Sarma Orders SIT Probe Into Singer Zubeen Garg's Death |url=https://www.news18.com/india/assam-cm-himanta-sarma-orders-sit-probe-into-singer-zubeen-gargs-death-ws-l-9594331.html |access-date=25 September 2025 |work=[[CNN-News18|News18]] |date=24 September 2025 |language=en}}</ref> এছ আই টি-ৰ নেতৃত্বত আছিল চিআইডি-ৰ বিশেষ ডিজিপি, আইপিএছ এম পি গুপ্তা আৰু আন ৯জন আৰক্ষী বিষয়া।<ref>{{cite news |last1=Varma |first1=Ananya |title=Assam Police Form 10-Member SIT To Probe 'Suspicious' Demise Of Zubeen Garg |url=https://www.timesnownews.com/india/assam-police-form-10-member-sit-to-probe-suspicious-demise-of-zubeen-garg-article-152888057 |access-date=25 September 2025 |work=[[Times Now]] |date=24 September 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Following CM's order Assam DGP forms10-member SIT to probe into Zubeen Garg's death- The Week |url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2025/09/24/cal55-as-zubeen-ld-sit.html |access-date=25 September 2025 |work=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] |agency=[[Press Trust of India|PTI]] |date=24 September 2025}}</ref> এছআইটি-ৰ সহায়ৰ পাছত চিআইডি-এ গাৰ্গৰ সন্দেহজনক মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতাৰ ধাৰা ৬১(২), ১০৫, আৰু ১০৬(১)ৰ অধীনত এটা গোচৰ (২০২৫ চনৰ ১৮ নং গোচৰ) পঞ্জীয়ন কৰে।<ref>{{cite news |title=SIT, CID raids organiser's home amid probe into singer Zubeen Garg's demise |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/sit-cid-raids-organiser-shyamkanu-mahantas-home-amid-probe-into-singer-zubeen-gargs-demise-101758894850541.html |access-date=26 September 2025 |work=[[Hindustan Times]] |agency=[[Asian News International|ANI]] |date=26 September 2025 |language=en}}</ref> ফেষ্টিভেলৰ আয়োজক শ্যামকানু মহন্ত আৰু গাৰ্গৰ পৰিচালক সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মাৰ বাসগৃহত অভিযান চলোৱা হয় আৰু এই সময়ত ইলেক্ট্ৰনিক ৰেকৰ্ড আৰু নথি-পত্ৰ জব্দ কৰা হয়।<ref>{{cite news |last1=Maheshwari |first1=Khushi |title=Zubeen Garg Death: SIT Team Raids Houses Of Festival Organiser, His Manager |url=https://www.ndtvprofit.com/nation/zubeen-garg-death-sit-team-raids-houses-of-festival-organiser-his-manager |access-date=26 September 2025 |work=[[NDTV]] |date=25 September 2025 |language=en }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=Assam: SIT raids homes of singer Zubeen Garg’s manager, event organiser |url=https://scroll.in/latest/1087010/assam-sit-raids-homes-of-singer-zubeen-gargs-manager-event-organiser |access-date=26 September 2025 |work=[[Scroll.in]] |date=26 September 2025 |language=en}}</ref> ছিংগাপুৰত ডাইভিঙৰ সময়ত গাৰ্গৰ লগত যোৱা শেখৰ জ্যোতি গোস্বামীকো এছআইটি-এ জেৰা কৰি আটক কৰি ৰাখিছিল।<ref>{{cite news |title=Musician Shekharjyoti Goswami Arrested in Zubeen Garg Death Probe |url=https://www.sentinelassam.com/topheadlines/breaking-shekharjyoti-goswami-arrested-by-sit-in-zubeen-garg-death-case |work=The Sentinel Assam |date=25 September 2025 |access-date=26 September 2025}}</ref> অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই মন্তব্য কৰিছিল যে যদি এছআইটি-এ নিৰ্ণায়ক ফলাফল নিদিয়ে তেন্তে গোচৰটো কেন্দ্ৰীয় তদন্তকাৰী সংস্থাক (চিবিআই)ক গতাই দিয়া হ’ব।<ref>{{cite news |title=SIT questions musician in Zubeen Garg death case; CM warns probe may go to CBI if no results |url=https://m.economictimes.com/news/india/sit-questions-musician-in-zubeen-garg-death-case-cm-himanta-biswa-sarma-warns-probe-may-go-to-cbi-if-no-results/articleshow/124118501.cms |work=The Economic Times |date=23 September 2025 |access-date=26 September 2025}}</ref> জনতাৰ ক্ষোভৰ সাক্ষী হৈ সদৌ অসম অধিবক্তা সন্থাই তেওঁলোকৰ সদস্যসকলক গাৰ্গৰ মৃত্যুৰ গোচৰত অভিযুক্ত ব্যক্তিসকলক প্ৰতিনিধিত্ব নকৰিবলৈ আহ্বান জনায়।<ref>{{cite news |title=Lawyers urged not to represent accused in Zubeen Garg death case |url=https://www.thehindu.com/news/national/assam/lawyers-urged-not-to-represent-accused-in-zubeen-garg-death-case/article70098339.ece |access-date=27 September 2025 |work=[[The Hindu]] |date=26 September 2025 |language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news |title=Zubeen Garg’s death: Assam lawyers’ association urged not to represent accused; CID issues notices to witnesses |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Sep/26/zubeen-gargs-death-assam-lawyers-association-urged-not-to-represent-accused-cid-issues-notices-to-witnesses |access-date=27 September 2025 |work=[[The New Indian Express]] |date=26 September 2025 |language=en}}</ref> তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতিৰ তদন্তৰ ফলত ২০২৫ চনৰ ১ অক্টোবৰত ইভেণ্টৰ আয়োজক শ্যামকানু মহন্ত আৰু মেনেজাৰ সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।<ref name="PratidinTime2025">{{cite web | title=BREAKING: Shyamkanu Mahanta, Siddharth Sharma Arrested, Brought To Guwahati | website=Pratidin Time | date=1 October 2025 | url=https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/breaking-shyamkanu-mahanta-siddharth-sharma-arrested-brought-to-guwahati-10518028 | access-date=1 October 2025}}</ref> ২ অক্টোবৰ তাৰিখে শ্যামকানু মহন্ত, সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মাৰ বিৰুদ্ধে চিআইডি-এ ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতাৰ অধীনত ১০৩ ধাৰা আৰোপ কৰে। এইটো ধাৰা পৰিকল্পিত হত্যাৰ লগত জড়িত।<ref>{{cite news |title=Murder charges added against Shyamkanu Mahanta & Siddharth sharma in Zubeen Garg Death Case |url=https://www.guwahatiplus.com/assam/murder-charges-added-against-shyamkanu-mahanta-siddharth-sharma-in-zubeen-garg-death-case |access-date=3 October 2025 |work= The Guwahati Plus |date=2 October 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Section 103 of BNS slapped on accused in Zubeen’s death case|url=https://www.sentinelassam.com/topheadlines/assam-section-103-of-bns-slapped-on-accused-in-zubeens-death-case |access-date=3 October 2025 |work= The Sentinal |date=2 October 2025 |language=en}}</ref> ২ অক্টোবৰতে ছিংগাপুৰৰ ঘটনাস্থলীত উপস্থিত থকা শেখৰ জ্যোতি গোস্বামী আৰু কণ্ঠশিল্পী অমৃতপ্ৰভা মহন্তক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। বিশেষ তদন্তকাৰী দলৰ সূত্ৰৰ মতে, শেখৰ জ্যোতি গোস্বামীক ইতিমধ্যে ভাইৰেল হৈ পৰা ভিডিঅ’টোত গাৰ্গৰ অতি ওচৰত সাঁতুৰি থকা দেখা গৈছিল আৰু অমৃতপ্ৰভা মহন্তই সমগ্ৰ কাণ্ডটো নিজৰ চেলফোনত ৰেকৰ্ড কৰিছিল। দুয়োকে বিগত ৬ দিন ধৰি জেৰা কৰা হৈছিল।<ref name="NDTV">{{cite news | url=https://www.ndtv.com/india-news/shekhar-jyoti-goswami-amritprava-mahanta-bandmate-co-singer-arrested-in-zubeen-garg-death-case-total-now-4-sources-9386048 | title=Bandmate, Co-Singer Arrested In Zubeen Garg Death Case, Total Now 4: Sources | work=NDTV | date=Oct 03, 2025 06:52 am IST | agency=NDTV | accessdate=3 October 2025}}</ref><ref name="Northeast">{{cite news | url=https://northeasttoday.in/northeast/assam/zubeen-garg-death-case-cid-arrests-musicians-shekhar-goswami-and-amritprava-mahanta/ | title=Zubeen Garg Death Case: CID Arrests Musicians Shekhar Goswami And Amritprava Mahanta | work=Northeast | date=3rd October 2025 | agency=North East Today | accessdate=3 October 2025 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==উত্তৰাধিকাৰ== জুবিন গাৰ্গক উদ্‌যাপন কৰিবলৈ ২০২২ চনৰ ২ ডিচেম্বৰত [[ডিগবৈ|ডিগবৈত]] নাজিৰাটিং তামোলী পৰ্যটন মহোৎসৱৰ সময়ত গায়কজনৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা ২০ ফুট উচ্চতাৰ এটা মূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=3 January 2023 |title=Zubeen Garg's Statue Unveiled in Digboi |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/zubeen-gargs-statue-unveiled-in-digboi-631273 |access-date=8 January 2023 |website=www.sentinelassam.com |language=en}}</ref> টেঙাপানীৰ গাঁওবাসীয়ে ন দিহিং নদীৰ সিপাৰে নিৰ্মাণ কৰা আৰু জুবিন গাৰ্গৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা এখন বাঁহৰ দলং টেঙাপানী-থেপাবাৰীত গায়কজনে ২০২০ চনৰ ২৯ ফেব্ৰুৱাৰীত উদ্বোধন কৰে।<ref>{{Cite web |date=20 February 2020 |title='Zubeen Garg Bridge' in Kakopathar to be inaugurated by the star himself on 29 Feb |url=https://newslivetv.com/zubeen-garg-bridge-in-kakopathar-to-be-inaugurated-by-the-star-himself-on-29-feb/ |access-date=8 January 2023}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ojha |first1=Manoj Kumar |date=29 May 2020 |title=Zubeen Garg to open namesake bridge in Assam |url=https://www.telegraphindia.com/states/zubeen-garg-to-open-namesake-bridge-in-assam/cid/1749568 |work=The Telegraph |access-date=27 April 2024}}</ref> তেওঁৰ পিতৃৰ নাম আছিল কপিল বৰঠাকুৰ।কপিল বৰঠাকুৰে পুত্ৰ জুবিন গাৰ্গৰ আত্মজীৱনী লিখি উলিয়ায়। ===সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব=== জুবিন গাৰ্গৰ কৰ্মৰাজি সংৰক্ষণৰ বাবে অনুৰাগী আৰু সংৰক্ষণকাৰীয়ে একাধিক প্ৰচেষ্টা হাতত লৈছে। গুৱাহাটীৰ হাতীগাঁৱৰ বিশাল কলিতাই তেওঁৰ অনুৰাগী আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ পৰিসৰৰ ওপৰত আলোকপাত কৰি ''চান্দনী ৰাত'' এলবামৰ স্বাক্ষৰিত কপিকে ধৰি গাৰ্গৰ ৰেকৰ্ডিঙৰ ৩৩ হাজাৰৰো অধিক কেছেট আৰু চিডি সংকলন কৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। ভৌতিক সংগ্ৰহৰ উপৰি তেওঁৰ সংগীতৰ অৱদানসমূহ ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে সংৰক্ষণ আৰু সুলভ কৰিবলৈ প্ৰায় ৩৫,০০০ গীত থকা এটা ডিজিটেল আৰ্কাইভ সৃষ্টি কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title=35,000-song archive vows to keep Zubeen's voice alive |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/35000-songs-archive-vows-to-keep-zubeens-voice-alive/articleshow/124019744.cms|work=The Times of India |access-date=23 September 2025}}</ref> ==জুবিন গাৰ্গ সম্পৰ্কত বিভিন্নজন== অসমৰ বিশিষ্ট লেখক-সাহিত্যিক ড॰ [[নগেন শইকীয়া|নগেন শইকীয়া]]ই<ref name="নি১">{{cite news | url=https://niyomiyabarta.com/epaper/20092025/index.php | title= আজিৰ দিনটো শোক দিৱ হিচাপে গণ্য কৰিব লাগে| date=২০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ | agency=নিয়মীয়া বাৰ্তা | accessdate=23 September 2025 | author=[[নগেন শইকীয়া|শইকীয়া, নগেন]] | location=গুৱাহাটী | pages=১,১৩}}</ref> জুবিন গাৰ্গ সন্দৰ্ভত মন্তব্য কৰে— <blockquote>মই দেখিছোঁ জুবিনৰ কণ্ঠত এনে এক সুৰৰ যাদু আছে, যি মানুহক, শ্ৰোতাক সহজেই আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে </blockquote> অসমৰ কবি-সাহিত্যিক-গীতিকাৰ [[হীৰেন ভট্টাচাৰ্য]]ই জুবিন গাৰ্গৰ জনপ্ৰিয়তা সম্পৰ্কে কৈছে<ref>{{cite book | title=জুবিন গাৰ্গ জীৱনৰপৰা গানলৈ | publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ | author=ভট্টাচাৰ্য, হীৰেন, অনুলেখন : মণ্টু শইকীয়া | authorlink=জুবিন অসমীয়া সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত এক জোকাৰণি | year=জানুৱাৰী, ২০০৯ | location=গুৱাহাটী | pages=১,২}}</ref>— <blockquote>জুবিন সঁচাই আচৰিত। ইমান কম বয়সতে, ইমান সোনকালে জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰা দেখি আচৰিত হওঁ। জুবিন কোনো ৰেডিঅ’ৰ শিল্পী নহয়। দূৰদৰ্শনৰ শিল্পী নহয় বা তেনেধৰণৰ কোনো বেকগ্ৰাউণ্ডো নাই। জুবিনে যোগ্যতাৰ ভিত্তিত জনপ্ৰিয়তা পাইছে নিঃসন্দেহে। </blockquote> [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী অসমৰ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক [[উৎপল দত্ত (লেখক)|উৎপল দত্ত]]ই কৈছে—<blockquote> দৰ্শক আৰু সাধাৰণ মানুহক আকৰ্ষণ কৰিব পৰা যি ক্ষমতা, গীতৰ বজাৰত গীত বিক্ৰীৰ যি নিশ্চয়তা প্ৰদান, তেওঁৰ সৃষ্টিৰ পোহৰৰ প্ৰতিফলনত জিলিকি উঠাৰ যি হেঁপাহ, সেইবোৰেই তেওঁৰ নক্ষত্ৰ-স্থান স্থিৰ কৰি ৰাখিছে। সমগ্ৰ অসমৰ বিশালসংখ্যক গুণমুগ্ধৰ স্বাৰ্থহীন ভালপোৱাৰ অধিকাৰী হৈছিল জুবিন।<ref name="নি">{{cite news | url=https://niyomiyabarta.com/epaper/22092025/page7.php | title=অসমৰ বিনোদন জগতৰ অতুলনীয় নক্ষত্ৰ-জুবিন গাৰ্গ | date=২২ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯ | agency=নিয়মীয়া বাৰ্তা | accessdate=22 September 2025 | author=দত্ত, উৎপল | location=গুৱাহাটী | pages=৭}}</ref></blockquote> জুবিন গাৰ্গ সম্পৰ্কত [[ভূপেন হাজৰিকা|ভূপেন হাজৰিকাৰ]] মন্তব্য: <blockquote>জুবিন বৰ 'টেলেণ্টেড' ল'ৰা। মই ভাবোঁ সি খুব অধ্যয়ন কৰে। জুবিনে নিজক আৰু শ্ৰোতাক ভালদৰে জানে, সেই কাৰণে ইমান জনপ্ৰিয়তা আৰু তেওঁ সৃষ্টিৰ প্ৰতি শ্ৰোতাৰ ইমান আগ্ৰহ।</blockquote> ==জুবিন গাৰ্গৰ প্ৰিয়== *প্ৰিয় ব্যক্তিত্ব: কলাগুৰু [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]] *চে গুৱেভাৰা *প্ৰিয় ব্যক্তি: অভিনেতা [[চাৰ্লি চেপলিন]] *প্ৰিয় গ্ৰন্থ: 'My Autobiography' (Charlie Chaplin) *প্ৰিয় অভিনেতা: মাৰ্লন ব্ৰেণ্ডো *প্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ: 'Citizen Kane' আৰু 'The Bicycle Thief *ৰ'ল মডেল: ন্যাপোলিঅ' বোনাপাৰ্ট ==আৰু চাওক== * [[জুবিন গাৰ্গে ৰেকৰ্ডিং কৰা গীতৰ তালিকা]] * [[জুবিন|জুবিন শব্দৰ অৰ্থ]] * [[হাচটেগ জাষ্টিচ ফ'ৰ জুবিন গাৰ্গ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থসূচী== * '''পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন''', কপিল ঠাকুৰ, চন্দ্ৰ প্ৰকাশ, ২০১১ * '''জুবিন গাৰ্গ: জীৱনৰপৰা গানলৈ''', মণ্টু শইকীয়া সম্পাদিত, চন্দ্ৰ প্ৰকাশ, ২০০৯ ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://geetsankalan.com/singers/zubeen-garg গীত সংকলন ৱেবচাইটত জুবিন গাৰ্গৰ গীত] {{Commons category|Zubeen Garg|জুবিন গাৰ্গ}} {{Wikiquote}} * {{Facebook|ZUBEENsOFFICIAL}} * {{Twitter|zubeengarg1}} * {{Instagram|zubeen.garg}} * {{IMDb name|0958276}} * [https://zubeenda.online/ জুবিনদা.অনলাইন] * [https://zubeengarg.com/ জুবিনগাৰ্গ.কম] * [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452684/mode/1up জুবিনৰ গাৰ্গ — জীৱনৰ পৰা গানলৈ, মণ্টু শইকীয়া সম্পাদিত, চন্দ্ৰ প্ৰকাশ] {{জুবিন গাৰ্গ}} {{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জুবিন গাৰ্গ|*]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:বঙালী চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[ শ্ৰেণী:অসমীয়া ভাষাৰ গীতিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ সংগীতকাৰ]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:সমাজহিতৈষী]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:কবি]] [[শ্ৰেণী:চিত্ৰনাট্য লেখক]] [[শ্ৰেণী:সুৰকাৰ]] [[শ্ৰেণী:গীতিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় গীতিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সুৰকাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সংগীত পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সংগীতজ্ঞ]] [[শ্ৰেণী:বাদ্যযন্ত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (ভাৰত) বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া কবি]] [[শ্ৰেণী:কণ্ঠশিল্পী]] qg3vxd3f1xjfq91l7eq0shxs1ezcl7f 0 7670 605036 602262 2026-05-07T03:51:16Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605036 wikitext text/x-wiki {{bio-stub}} {{Infobox scientist |name = জহান্স কেপলাৰ |image = Portrait Confused With Johannes Kepler 1610.jpg|caption = কেপলাৰৰ ১৬১০ চনৰ এখন পোৰ্ট্ৰেইট, শিল্পী অজ্ঞাত |birth_date = {{Birth date|1571|12|27}} |birth_place = ষ্টুটগাৰ্টৰ সমীপৱৰ্তী ভাইল ডেআ ষ্টাটেৰ ফ্ৰি ইম্পেৰিয়াল চিটি, হলি ৰোমান এম্পায়াৰ (বৰ্তমান [[জাৰ্মানী|জাৰ্মানীৰ]] [[ষ্টুটগাৰ্ট]]) |residence = ভিআটেমবেৰ্গ, ষ্টিৰিয়া, বোহেমিয়া, আপাৰ অষ্ট্ৰিয়া |death_date = {{Death date and age|1630|11|15|1571|12|27}} |death_place = ৰেগেন্সবুৰ্গ, বাভাৰিয়াৰ ইলেক্টোৰেট, হলি ৰোমান এম্পায়াৰ (বৰ্তমান জাৰ্মানী) |field = [[জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান]], [[জ্যোতিষ শাস্ত্ৰ]], [[গণিত]] আৰু [[প্ৰাকৃতিক দৰ্শন]] |work_institutions = ইউনিভাৰ্চিটি অফ লিনৎস |alma_mater = ইউনিভাৰ্চিটি অফ টুবিঙ্গেন |advisor = মিখায়েল ম্যাষ্টলিন |known_for = [[কেপলাৰৰ গ্ৰহীয় গতিসূত্ৰ]]<br />কেপলাৰ কনজেকচাৰ |prizes = |religion = লুথাৰিয়ানিজম |signature = Unterschrift Kepler.svg |footnotes = }} '''জহান্স কেপলাৰ''' ({{lang-de|Johannes Kepler}}; ২৭ ডিচেম্বৰ, ১৫৭১ – ১৫ নৱেম্বৰ, ১৬৩০) এজন [[জাৰ্মানী|জাৰ্মান]] গণিতবিদ, জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী আৰু জ্যোতিষী আছিল। তেওঁ ১৭শ শতিকাৰ জ্যোতিৰ্বৈজ্ঞানিক বিপ্লৱৰ অন্যতম প্ৰধান ব্যক্তিত্ব আছিল। [[কেপলাৰৰ গ্ৰহীয় গতিসূত্ৰ]] আৰু [[কেপলাৰ কনজেকচাৰ]]ৰ কাৰণে তেখেত বিখ্যাত। পৰৱৰ্তীসময়ৰ জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানীসকলে তেখেতৰ লেখা 'এষ্ট্ৰনমিয়া নোভা', 'হাৰমোনিকেছ মুন্দি' আৰু 'এপিতোমে এষ্ট্ৰনমিয়াই কোপেৰনিকানাই' গ্ৰন্থসমূহৰ মাজত লেখা নীতিসমূহকে তেখেতৰ সূত্ৰ হিচাপে নামকৰণ কৰিছে। কৰ্মজীৱনত কেপলাৰ আছিল অষ্ট্ৰিয়াৰ গ্ৰাৎস চহৰত অৱস্থিত এখন স্কুলৰ গণিতৰ শিক্ষক য’ত তেওঁ প্ৰিন্স হান্স উলৰিখ ফন এগেনবেৰ্গৰ এজন ঘনিষ্ঠ সহযোগীতে পৰিণত হয়। ইয়াৰ পাছত বিখ্যাত জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী [[ট্যুকো ব্ৰাহে|ট্যুকো ব্ৰাহেৰ]] সহকাৰী হয় আৰু এটাসময়ত সম্ৰাট ৰুডলফ ২ আৰু তেওঁৰ দুই উত্তৰসূৰী মাটিয়াচ আৰু ফেৰ্ডিনাণ্ড ২ ৰ ৰাজগণিতবিদ হিচাপে কাম কৰে। ইয়াৰ বাদেও অষ্ট্ৰিয়াৰ লিনৎস চহৰত গণিত পঢ়িছিল আৰু জেনাৰেল ভালেনষ্টাইনেৰ উপদেষ্টা হিচাপেও কাম কৰিছিল। সমসাময়িকভাৱে তেওঁ [[আলোকবিজ্ঞান|আলোকবিদ্যাৰ]] মৌলিক নীতি লৈ কাম কৰিছে, প্ৰতিসৰণ দুৰবীনৰ এটা উন্নততৰ সংস্কৰণ নিৰ্মাণ কৰে যাৰ নাম বৰ্তমানেও কেপলাৰীয় দূৰবীণ হিচাপে পৰিচিত। কেপলাৰ যেতিয়া জীবিত অৱস্থাত আছিল তেতিয়া [[জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান]] আৰু [[জ্যোতিষ শাস্ত্ৰ|জ্যোতিষ শাস্ত্ৰৰ]] মাজত একো পাৰ্থক্য নাছিল, কিন্তু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ সৈতে সুস্পষ্ট পাৰ্থক্য আছিল পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ। সেইসময়ত পদাৰ্থবিজ্ঞান [[প্ৰাকৃতিক দৰ্শন|প্ৰাকৃতিক দৰ্শনৰ]] এটা শাখা আছিল আৰু জ্যোতিৰ্বিদ্যা আছিল লিবাৰেল আৰ্টচৰ অন্তৰ্ভুক্ত [[গণিত|গণিতৰ]] এটা উপশাখা। কেপলাৰেও তেখেতৰ আবিষ্কাৰসমূহক [[ধৰ্ম|ধৰ্মীয়]] যুক্তিৰ মাধ্যমেৰে সিদ্ধ কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল, তেওঁ মন কৰিছিল [[ঈশ্বৰ|ঈশ্বৰে]] এটা মহাপৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে বিশ্বজগত সৃষ্টি কৰিছে আৰু প্ৰাকৃতিক কাৰ্যকাৰণ অনুসন্ধানৰ মাধ্যমেই কেৱল সেই পৰিকল্পনাৰ কিছু বুজা সম্ভৱ।<ref>Barker and Goldstein. "Theological Foundations of Kepler's Astronomy", pp. 112–13.</ref> এইবাবেই বোধহয় কেপলাৰৰ গবেষণাকৰ্মক জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান নুবুলি জ্যোতিৰ্বিদ্যা বুলিলেই বেছি যুক্তিসঙ্গত হ’ব। তেওঁ তেখেতৰ নতুন জ্যোতিৰ্বিদ্যাৰ নাম দিছিল "খ-পদাৰ্থবিদ্যা" (celestial physics)<ref>Kepler. ''New Astronomy'', title page, tr. Donohue, pp. 26–7</ref> যাকে বিবেচনা কৰা যাব পাৰে [[এৰিষ্টটল|এৰিষ্টটলৰ]] [[অধিবিদ্যা|অধিবিদ্যাৰ]] জগতত এটা বিশেষ অভিযাত্ৰা<ref>Kepler. ''New Astronomy'', p. 48</ref> আৰু এৰিষ্টটলৰ "অন দ্য হেভেনচ" গ্ৰন্থৰ উত্তৰখণ্ড হিচাপে।<ref>''Epitome of Copernican Astronomy'' in ''Great Books of the Western World'', Vol 16, p. 845</ref> মূলকথা, জ্যোতিৰ্বিদ্যাক সৰ্বজনীন গাণিতিক পদাৰ্থবিদ্যাৰ এটা শাখা হিচাপে বিবেচনা কৰি তেওঁ ভৌত বিশ্বতত্ত্বৰ সুপ্ৰাচীন প্ৰথাক এটা নতুন আঙ্গিক মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল।<ref>Stephenson. ''Kepler's Physical Astronomy,'' pp. 1–2; Dear, ''Revolutionizing the Sciences'', pp. 74–78</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{কমন্স শ্ৰেণী|Johannes Kepler|কেপলাৰ}} * [http://www.johanneskepler.info JohannesKepler.Info], কেপলাৰ সম্পৰ্কিত সকলো তথ্যৰ ৱেবছাইট। * [http://posner.library.cmu.edu/Posner/books/book.cgi?call=520_K38PI ''Harmonices mundi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081212093141/http://posner.library.cmu.edu/Posner/books/book.cgi?call=520_K38PI |date=2008-12-12 }} ("The Harmony of the Worlds") কাৰ্নেগি-মেলন ইউনিভাৰ্সিটিত সংৰক্ষিত সম্পূৰ্ণ টেক্সট * {{SEP|kepler|Johannes Kepler|Daniel A. Di Liscia}} * [http://contentdm.lindahall.org/u?/star_atlas,6264 ''De Stella Nova in Pede Serpentarii''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171220041909/http://contentdm.lindahall.org/u?%2Fstar_atlas%2C6264 |date=2017-12-20 }} ("On the new star in Ophiuchus's foot"), লিণ্ডা হল লাইব্ৰেৰিত সংৰক্ষিত সম্পূৰ্ণ টেক্সট * {{Gutenberg|no=12406|name=Kepler|author=Walter W. Bryant}} (১৯২০-এৰ গ্ৰন্থ ''Men of Science'' ছিৰিজেৰ অংশ) * [http://www.univie.ac.at/hwastro/ ভিয়েনা ইনষ্টিটিউট অফ অ্যাষ্ট্ৰোনমিত সংৰক্ষিত বিৰল গ্ৰন্থসমূহৰৰ ইলেকট্ৰনিক সংস্কৰণ] * {{dmoz|Science/Astronomy/History/People/Kepler,_Johannes}} * অডিঅ’ – Cain/Gay (২০১০) [http://www.astronomycast.com/history/ep-189-johannes-kepler-and-his-laws-of-planetary-motion/ Astronomy Cast], ইয়োহানেস কেপলাৰ ও তাৰ গ্ৰহীয় গতিসূত্ৰ * Christianson, Gale E., [http://www.depauw.edu/sfs/backissues/8/christianson8art.htm Kepler's Somnium: Science Fiction and the Renaissance Scientist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091208070701/http://www.depauw.edu/sfs/backissues/8/christianson8art.htm |date=2009-12-08 }} * Kollerstrom, Nicholas, [http://www.skyscript.co.uk/kepler2.html Kepler's Belief in Astrology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100705143333/http://www.skyscript.co.uk/kepler2.html |date=2010-07-05 }} * [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/References/Kepler.html কেপলাৰ সম্পৰ্কিত ৰেফাৰেন্স] * Plant, David, [http://www.skyscript.co.uk/kepler.html কেপলাৰ আৰু "Music of the Spheres"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512064724/http://www.skyscript.co.uk/kepler.html |date=2012-05-12 }} * [http://www.mathpages.com/rr/s8-01/8-01.htm Kepler, Napier, and the Third Law], ম্যাথপেইজেচ * Calderón Urreiztieta, Carlos. [http://www.calderon-online.com/trabajos/kepler/harmonicemundi.html Harmonice Mundi • গ্ৰন্থখনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰে এনিমেশন] * [http://www.gabridge.com/full-long.html#God Reading the mind of God] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211160945/http://gabridge.com/full-long.html#God |date=2008-12-11 }}, কেপলাৰৰ জীৱনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰে ৰচিত নাটক, লেখক প্যাট্ৰিক গ্যাব্ৰিজ, ১৯৯৭ * [http://www.archive.org/details/JohannesKepler-henryIiiOfFrance_680 Johannes Kepler], জীৱনীমূলক নাটক, লেখক ৰবাৰ্ট ল্যালোণ্ড, ২০১০ * {{MacTutor Biography|id=Kepler|title=জহান্স কেপলাৰ}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:জাৰ্মানীৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:গণিতজ্ঞ]] ow15wgqgr4aqb088plrtvl8p8ak6epz 0 7841 604985 604752 2026-05-06T17:59:33Z Ananya Taye 28065 604985 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mandir |name = মাঘনোৱা দ’ল |image = Maghnowa Doul- Front view.jpg |image_size = 250 |image_alt = |caption = মাঘনোৱা দ’লৰ সম্মুখভাগৰ দৃশ্য |pushpin_map = India Assam |latd = 26| latm = 57| lats = 30.48| latNS = N |longd= 93| longm= 47| longs = 54.45| longEW = E |map_caption = অসমত স্থান |map_size = 250 |other_names = ফুলবাৰী দ’ল |assamese = মাঘনোৱা দ’ল |sanskrit_translit = |country = ভাৰত |state = [[অসম]] |district = [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]] |locale = [[নাৰায়ণপুৰ]]ৰ ফুলবাৰী |primary_deity = [[কালী]], শিৱ |important_festivals = |architecture = প্ৰাগ-আহোম যুগীয়া |number_of_temples = এটা |number_of_monuments = |inscriptions = |date_built = ৯-১১ শতিকা, পুণৰ নিৰ্মাণ ১৮ শতিকা |creator = প্ৰাগ-আহোম যুগৰ, পাছলৈ [[আহোম]] [[স্বৰ্গদেউ]] পুণৰ নিৰ্মাণ }} '''মাঘনোৱা দ’ল''' অসমৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ [[নাৰায়ণপুৰ]]ৰ ফুলবাৰী গাঁৱত অৱস্থিত এটা দ'ল। ইয়াক ফুলবাৰী দ’ল নামেৰেও জনা যায়। পিচলা নৈৰ পূৱে মাঘনোৱা বিলৰ পাৰত এই দ’লটো অৱস্থিত। এসময়ত ই শক্তিৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী [[কালী]]ৰ এক মুখ্য পূজন স্থলী আছিল। এই দৌলত পোৱা‌ প্ৰাগ-আহোম যুগৰ শিলৰ মূৰ্ত্তিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে এই দৌল প্ৰাগ-আহোম যুগৰ কোনো ৰজাই নিৰ্মাণ কৰোৱাইছিল। আহোম ৰাজত্বত কেইবাজনো স্বৰ্গদেৱে এই ঠাই দৰ্শন কৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। [[মানৰ অসম আক্ৰমণ|মানৰ আক্ৰমণৰ]] সময়ত দলৈ আৰু পূজাৰীসকলে ইয়াৰপৰা যাওঁতে দ’লৰ মুখ্য প্ৰতিমা (বিগ্ৰহ) ভাগ লুকুৱাই ৰখা হৈছিল কিন্তু ই দ’ললৈ পুনৰ ঘূৰি নাহিল। পিছত কলাবাৰী ঘৰ সাজি প্ৰতিমা ভাগ স্থাপন কৰা হয়। এইয়াই হ’ল বৰ্তমানৰ বৰকালিকা থান।<ref>শিৱ শৰ্মাৰ "বাৰ বৈষ্ণৱৰ স্থান নাৰায়ণপুৰ আৰু মহাপুৰুষ শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱ সমন্বিতে ইয়াৰ সন্তসকল</ref> ==দ’লৰ বিৱৰণ== মাঘনোৱা দ’লটোৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ৫ ফুট ওখ ইটাৰ বেৰ। দ’লত লাগি থকা বুলনি ঘৰৰ পাৰ প্ৰায় ১২৫ হাত দূৰত ইটাৰ বেৰত লাগি থকা বাট চ’ৰাসহ মন্দিৰ প্ৰাংগণত সোমাবলৈ এখন মাত্ৰ দুৱাৰ আছে। ইটাৰ গড়ৰ চাৰিওফালে এটি মাটিৰ গড়। মাটিৰ গড়ৰ ভিতৰৰ কালি প্ৰায় ৩৩/১৫ লোচা। গড়ৰ দক্ষিণ পূব চুকটো মাঘনোৱা বিলত লাগিছে। মাঘনোৱা বিলৰ কালি ৮৯/১৮ লোচা। দ’লটো আঠকোণীয়া আৰু সন্মুখৰ গাতে লাগি আছে বুলনি ঘৰ। দ’লটো মাটিৰ তললৈ কিমান সোমাই গৈছে সেয়া অনুমেয় নহয়। বৰ্তমান ই প্ৰায় ৩০ হাত ওখ। আঠকোণীয়া দ’লটোৰ প্ৰত্যেক বাহুৰ বাহিৰফালৰ দীঘ ৯ হাত। দ’লটোৰ বেৰৰ সাতহাত ওখত এটা কাৰ্নিচ আছে। কাৰ্নিচৰ তলৰ পৰা মাটিত লগা বেৰৰ অংশৰ মাজ ভাগ মৃদঙৰ দৰে পেটুৱা। দ’লটোৰ কাৰ্নিচৰ তলতে প্ৰত্যেক বেৰত শাৰীত পাঁচ খনকৈ দুশাৰী মূৰ্তি লগোৱা আছিল। বৰ্তমান সিমান মূৰ্তি নাই আৰু দ’লটোৰ কলচীও নাই। দ’লৰ বেৰবিলাক সাতফুট মান ডাঠ। বুলনি ঘৰ দীঘে বাৰ হাত, পথালিয়ে ন হাত আৰু ওখৈ প্ৰায় আঠ হাত। ইয়াৰ বেৰ প্ৰায় তিনি ফুট ডাঠ। দুয়োফালৰ বেৰত চাৰিওটাকৈ চাকি থোৱা থাকে। বেৰত লগোৱা তিনিখন ভগা আৰু আঠখন ভাল মূৰ্তি ইয়াত সজাই থোৱা আছে।<ref>[[মহেশ্বৰ নেওগ]]- "পবিত্ৰ অসম"</ref> ==বুৰঞ্জী== ===প্ৰাগ-আহোম যুগ=== এই দ’লটো কোনে নিৰ্মাণ কৰিছিল ক’তো পোৱা নাযায়। কিন্তু দ'লত উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰাগ-আহোম যুগৰ শিলৰ মূৰ্ত্তিয়ে দʼলটোৰ পৌৰাণিক ইতিহাস দাঙি ধৰিছে। [[File:Rock sculpture of Hindu Goddess Manasa found in Maghnowa Doul.jpg|thumb|মাঘনোৱা দৌলৰ প্ৰাংগণৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা ৯-১১ শতিকাৰ দেৱী মনসাৰ মূৰ্তি]] ===আহোম যুগ=== ঘৰ আৰু ইটাৰ ঠাঁচ চাই এই দ’ল আহোম ৰজা সকলেই পুণৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি ক’ব পাৰি। আনন্দ চন্দ্ৰ আগৰৱালাই "কামৰূপ তীৰ্থৰ বিৱৰণ" প্ৰবন্ধত (আৱাহন ৫ম বছৰ) মাঘনোৱা দ’লৰ পাৰতে বিভাণ্ডক মুণিৰ আশ্ৰম আছে বুলি লিখিছে। মাঘনোৱা দ'লৰ সম্মুখভাগত স্থাপিত তথ্য ফলকত উল্লেখ কৰা তথ্য অনুসৰি দ’লটো স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত হৈছিল। ওৱেদ চাহাবৰ বুৰঞ্জীৰ মতে [[স্বৰ্গদেউ]] [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ই (১৭৫১-১৭৬৯) পিচলা নৈত স্নান কৰি ফুলবাৰী দেৱালয়ত গোঁসানী সেৱা কৰি ৪,০০০ তিৰোতা আৰু ল’ৰা ছোৱালীক কাপোৰ, টকা আৰু সোণ দান কৰে। ==বৰ্তমান== অৱহেলাৰ বাবে দ’লটিৰ প্ৰায়বোৰ সামগ্ৰীৰ নষ্ট সাধন হৈছে। এতিয়াও প্ৰতিবছৰে পূজাৰ বাবে বহু ভক্তৰ ইয়ালৈ আগমন ঘটে। কম বেছি পৰিমাণে পৰ্যটকো দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==চিত্ৰ-বীথিকা== <gallery> Maghnowa Doul- Side view.jpg|মাঘনোৱা দ'লৰ পৃষ্ঠদেশ Maghnowa Doul- Information board.jpg|মাঘনোৱা দ'লৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত থকা তথ্যফলক </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{commons cat inline|Maghnowa Doul|মাঘনোৱা দ’ল}} * [http://www.nilacharai.com/maghnowa-doul-aaru-borkalika-than/লখিমপুৰৰ মাঘনোৱা দ'ল আৰু বৰকালিকা থান, লিখক: বিপুলচন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্য]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ৱেবছাইট: [[নীলা চৰাই ডট কম]] * [http://abhigyanom.com/?p=252 ৰুদ্ৰসিংহ,ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ কীৰ্তীচিহ্ন মাঘনোৱা দৌলৰ কিছু কথা, লিখক: নিৰুপমা বৰা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181008193520/http://abhigyanom.com/?p=252 |date=2018-10-08 }}, ৱেবচাইট: অভিজ্ঞানম ডট কম {{Hindu Temples in Assam}} [[শ্ৰেণী:নাৰায়ণপুৰ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ পুৰাতাত্বিক স্থান]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংৰক্ষিত স্মৃতিচিহ্ন]] n5idvuc3ir3pcp44amcn04cnt3cpszo 14 8146 605083 255613 2026-05-07T07:16:01Z ~2026-27504-00 49760 605083 wikitext text/x-wiki অপু ভৰদ্বাজ 5mpx9o0znbsbwr6ltdk23hd0ygssmnd 605084 605083 2026-05-07T07:16:35Z Saroj 16932 [[Special:Contributions/~2026-27504-00|~2026-27504-00]] ([[User talk:~2026-27504-00|কথা-বতৰা]])ৰ সম্পাদনাসমূহ [[User:SlowPhoton|SlowPhoton]]য়ে কৰা শেষ সংশোধনলৈ ঘূৰাই নিয়া হৈছে । 255613 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সাহিত্যিক]] dk3cbhaaisqcvfvv3rydt8avqopsfjz 0 22002 604873 513917 2026-05-06T13:33:07Z ~2026-27422-14 49749 604873 wikitext text/x-wiki [[Image:Assam Xorai.png|thumb|''শৰাই'']] [[Image:Xorai welcome to Kaziranga.jpg|thumb|পৰ্যটকক আদৰণি জনাবলৈ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ সমীপত থকা ''শৰাই'' ৰ ভাষ্কৰ্য]] '''শৰাই''' ({{lang-en|Xorai}}) [[অসমীয়া লোক সংস্কৃতি]]ৰ এক অনৱদ্য সম্পদ।<ref name="Assam General Knowledge">{{cite book|title=Assam General Knowledge|url=http://books.google.com/books?id=reuQbFK9Rz4C&pg=PA20|accessdate=21 November 2012|publisher=Bright Publications|isbn=978-81-7199-451-9|pages=20–}}</ref> দেৱতাক নৈৱেদ্য দিয়া বা কোনো মহৎ গ্ৰন্থ ৰখা আৰু ডাঙৰ মানুহক মান ধৰা এবিধ থিয় কাণেৰে খুৰা লগোৱা অসমীয়া পৰম্পৰাগত পাত্ৰ।<ref name="xobdo">{{cite web | url=http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%B6%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%87 | title=about xorai | publisher=xobdo.org | accessdate=January 20, 2013 | archivedate=July 18, 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150718023305/http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%B6%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%87 | deadurl=yes }}</ref> ই একাধাৰে সন্মানৰ প্ৰতীক, থাপনাৰ আসন তথা গৃহ-সজ্জাৰ কলাত্মক সামগ্ৰী। পিতল আৰু কাঁহেৰে শৰাই নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি ৰূপ আৰু তামেৰেও শৰাই নিৰ্মাণ কৰা দেখা যায়। ==নিৰ্মাণ== [[পিতল]] আৰু [[কাঁহ]] উভয়েৰে শৰাই নিৰ্মাণ কৰিলেও পিতলৰ শৰাইৰ প্ৰচলন অধিক। [[ৰূপ]] নতুবা [[তাম|তামেৰে]] সজা শৰাইৰো প্ৰচলন দেখা যায়। ঢাকনি থকা আৰু নথকা দুই ধৰণৰ শৰাই পোৱা যায়।<ref name="xobdo" /> বিশেষত পিতল আৰু কাঁহ নামৰ সংকৰ ধাতুৰ দ্বাৰা শৰাই নিৰ্মাণ কৰা হয়। শৰাই নিৰ্মাণ কৰিবলৈ প্ৰথমে চাক পিতল কাটি লোৱা হয়। কাটি লোৱা চাক পিতল শৰাইৰ গঠন আৰু আকৃতি মতে কাঠৰ ফৰ্মাত বহুৱাই কোৱাই লোৱা হয়। ফৰ্মাত বহুওৱাৰ আগতে চাক পিতলৰ কাটি লোৱা অংশতো জুইত সুমোৱাই তাপ দি কোমল কৰি লোৱা হয়। এনে কৰিলে ফৰ্মাত বহুৱাই পিতাৰ পিছত ফাটি নাযায়। আগতে জুইশালত ছাগলীৰ ছালেৰে তৈয়াৰী ভাটিৰ সহায়ত বতাহ লগাই পেৰা হৈছিল কিন্তু বৰ্তমান যন্ত্ৰৰ সহায়ত সেই কাম সম্পন্ন কৰা হয়। শৰাই এখন প্ৰস্তুত কৰোঁতে প্ৰথমে বেলেগ বেলেগ অংশবোৰ বনাই লোৱা হয়। চাক পিতলৰ কটা অংশ জোৰা দিবলৈ দস্তা আৰু পিতলৰ ৩:১ অনুপাতত তৈয়াৰ কৰা মিশ্ৰণ “পায়েন” ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পায়েন তৈয়াৰ কৰোঁতে পিতল আৰু দস্তাৰ মিশ্ৰণ বহল মুখৰ সৰু মাটিৰ পাত্ৰ ‘মুহী’ত দি জুইত গলাই লোৱা হয়। পিছত চেঁচা পায়েন গুড় কৰি লোহাৰ চাতুলী, ৰেতি আদি সঁজুলিৰে মিহি কৰি চাফা কৰা হয়। আগতে নিৰ্মাণ কৰি থোৱা অংশবোৰ লা লগাই সঠিক স্থানত সংযোগ কৰি এখন সম্পূৰ্ণ শৰাই নিৰ্মাণ কৰা হয়। এখন শৰাইৰ ঢাকনিখনৰ পাতি, গল আৰু চোলা আদি অংশবোৰ থাকে। শৰাইখনৰ তলৰ খণ্ডতোৰ অংশ কেইটা ক্ৰমে দাইলা, ঠগীধৰা, কলচি, কাচি আৰু পয়েৰা।<ref>{{cite web |url=https://www.dainandinbartagroup.in/the-people-of-assam-are-sarai-in-culture/ |title=অসমৰ লোক সংস্কৃতিত শৰাই |last=ডেকা |first=হেমন্ত |website=দৈনন্দিন বাৰ্তা |date=১৮ জুন ২০২০ |access-date=২২ মে ২০২৫}}</ref> ==ব্যৱহাৰ== অসমত শৰাইৰ প্ৰচলন কেতিয়াৰ পৰা হ’ল, সেই সম্পৰ্কে তথ্যৰ অভাৱ। বুৰঞ্জী সমূহত শৰাইৰ প্ৰথম উল্লেখ চুতীয়া ৰজাৰ ক্ষেত্ৰত পোৱা যায়। ১৫২৩ চনৰ চুতীয়া ৰজা নীতিপালে আহোম ৰজা চুহুংমুঙৰ লগত সন্ধি কৰিবলৈ শৰাই(টাই‌ ভাষাত “ফুন” কোৱা‌ হয়) শৰাই উপহাৰ দিছিল। চুহুংমুঙ ৰজাই চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়া দখল‌ কৰিও আন সামগ্ৰীৰ লগতে শৰাই লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজধানী শদিয়া দখল কৰি চুহুংমুঙে “মাইহাং” শৰাই পোৱা উল্লেখ আছে। ‌<ref>{{cite web |url=https://notunpohor.com/2023/05/শৰাই-শৰাইৰ-ব্যৱহাৰ/ |title=শৰাই: শৰাইৰ ব্যৱহাৰ |website=নতুন পোহৰ |date=মে ২০২৩ |access-date=২২ মে ২০২৫}}</ref> মধ্যযুগত সিংহাসনৰ সন্মুখত নৈৱেদ্য দিবলৈ আৰু সত্ৰাধিকাৰ সকলক সেই বিষ্ণু নৈৱেদ্য আগবঢ়াই দিবলৈ সন্মানাৰ্থে শৰাইৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। অসমীয়া সমাজত বৰ্তমান সময়ত সামাজিক কৰ্মাদি যেনে নামঘৰৰ অনুষ্ঠান, পূজা-পাৰ্ৱন, সকাম, [[উৎসৱ]] আদিত নৈৱেদ্য বা প্ৰসাদ আদি সজাবৰ বাবে শৰাইৰ ব্যৱহাৰ বহুলভাৱে কৰা হয়। বাঁহ, বেত তথা কাঠেৰে সজা শৰাই উপহাৰ তথা গৃহ সজ্জাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। [[আহোম ৰাজত্ব]] কালত ৰজা, ডা-ডাঙৰীয়া আৰু গুৰুজনাক [[অসমীয়া]] লোকে শৰাই আগবঢ়াই সন্মান যাঁচিছিল। ব’হাগ বিহুৰ সময়ত হুঁচৰি গাবলৈ অহা ৰাইজক ফুলাম গামোচা এখনেৰে তামোল-পাণ সহ টকা এটি শৰাইত আগবঢ়োৱাটো পুণ্যৰ কাম হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অতিথিসকলক আদৰণি জনাবলৈ আৰু কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰিবলৈ [[তামোল]]–[[পান]] আগবঢ়োৱাৰ থাল হিচাপে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সম্বৰ্দ্ধনা অনুষ্ঠানত বিশেষ অতিথি বা সন্মানীয় ব্যক্তি‌ক উপহাৰ হিচাপে শৰাই আগবঢ়োৱা হয়। [[File:সঁফুৰা.JPG|thumb|সঁফুৰা]] [[File:Tamulpanor Xorai Assam.JPG|thumb|গামোচা, তামোল-পানেৰে সজোৱা শৰাই, অসমীয়া সমাজৰ এক পৰম্পৰা]] <!-- ==ব্যৱহাৰ== *As an offering tray for ''tamul-pan'' ([[betel nut]]s and [[betel|betel leaves]]) to guests as a sign of welcome and thanks. *As an offering tray for food and other items placed in front of the altar (''naamghar'') for blessing by the Lord. *As a decorative symbol in traditional functions such as during [[Bihu dance]]s (modern usage) *As a gift to a person of honour during felicitations (modern usage) --> ==লগতে চাওক== * [[গামোছা]] * [[জাপি]] * [[তামোল#তামোল আৰু পাণৰ সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক প্ৰমূল্য|তামোল পাণ]] * [[ঠগা]] * [[অসমৰ উৎসৱসমূহৰ তালিকা|অসমৰ উৎসৱসমূহ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি|*]] qc39uqe5v4ahb3tcp8m7ppkztbquwn3 604874 604873 2026-05-06T13:46:51Z ~2026-27422-14 49749 604874 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত—দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপিও সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। “ডৌ” (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও আৰু দাৱেনকৌ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পবিত্ৰ আচারিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। === গুৱাংশী আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ স্থানান্তৰ === প্ৰায় ২,২০০ বছৰ আগতে, [[যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগ]] (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪৭৫–২২১) আৰু [[হান সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০২ – খ্ৰীষ্টাব্দ ২২০) সন্ধিক্ষণত ডৌ পাত্ৰ গুৱাংশী অঞ্চলত বিশেষভাৱে প্ৰসাৰ লাভ কৰে। এই সময়ত ডৌ কেৱল ধৰ্মীয় পাত্ৰ হৈ নাথাকি ৰাজনৈতিক শক্তি আৰু সামৰিক মৰ্যাদাৰ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। এই সময়ত দক্ষিণৰ “চু” শৈলীৰ উত্থান ঘটে, যাৰ গুৱাংশী অঞ্চলত গভীৰ প্ৰভাৱ পৰে। যুদ্ধৰ বাবে অধিক ব্ৰঞ্জ ব্যৱহাৰ হোৱাৰ ফলত শিল্পীসকলে লেকাৰ-কাম কৰা ডৌ পাত্ৰ নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰে। ফলস্বৰূপে ডৌ পাত্ৰ ধৰ্মীয় ভক্তিৰ প্ৰতীকৰ পৰা ভূখণ্ডীয় অহংকাৰ আৰু সামৰিক গৌৰৱৰ প্ৰতীকলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ইয়াৰ পিছতে টাই-কাডাই জনগোষ্ঠীৰ “মহান পশ্চিমমুখী স্থানান্তৰ” আৰম্ভ হয়, যি ৮মৰ পৰা ১৩শ শতিকাৰ ভিতৰত সংঘটিত হয়। টাং আৰু ছং সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত চীনা শক্তিয়ে গুৱাংশী আৰু গুইঝৌ অঞ্চল অধিক নিয়ন্ত্ৰণত আনিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ ফলত টাই জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰ আৰু সাংস্কৃতিক একীকৰণৰ চাপ বৃদ্ধি পায়। যেতিয়া তেওঁলোকে ইউনান আৰু ৰুইলিৰ উপত্যকাত উপনীত হয়, তেতিয়া “মুৱাং” নামে এক নতুন ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা গঢ়ি উঠে। ১১শ শতিকাৰ ভিতৰত নাম মাও (ৰুইলি) অঞ্চল এই স্থানান্তৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত পৰিণত হয়, য’ত বিভিন্ন টাই গোট মিলি “মং মাও” ৰাজ্য গঠন কৰে। টাই-শান ভাষাত এই উচ্চভিত্তিযুক্ত পাত্ৰক “হ্সুন-অক” (ဆွမ်းအုပ်) বুলি কোৱা হয়। ইয়াক পূৰ্বপুৰুষ আৰু আত্মাসকলক নিবেদন আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। === অসমলৈ আগমন === ১৩শ শতিকাত [[চাওলুং চ্যুকাফা]]ৰ নেতৃত্বত আহোমসকলৰ আগমন কেৱল জনবসতি স্থানান্তৰ নাছিল; ই আছিল এক সম্পূৰ্ণ সভ্যতাৰ স্থানান্তৰ। ১২১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত মং মাও ত্যাগ কৰাৰ সময়ত চ্যুকাফাই নিজৰ সৈতে লৈ আহিছিল বহু সাংস্কৃতিক উপাদান—বিশেষকৈ এই পবিত্ৰ উচ্চভিত্তিযুক্ত নিবেদন-পাত্ৰ। পাতকাই পৰ্বত পাৰ হৈ অসমত উপনীত হোৱা আহোমসকলৰ মাজত পূজাৰী, সম্ভ্ৰান্ত ব্যক্তি আৰু শিল্পীসকলেও এই পাত্ৰ বহন কৰিছিল। প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজদৰবাৰত ইয়াত ৰাজচিহ্ন আৰু পবিত্ৰ নিবেদন ৰখা হৈছিল। ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পিছত এই পাত্ৰ অসমীয়া সমাজত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। আহোমসকলে কাঠৰ পাত্ৰক ৰূপান্তৰিত কৰি কাঁহ আৰু পিতলৰ অনুপম শিল্পবস্তুত পৰিণত কৰে। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ নিয়মীয়া প্ৰথাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা অসমীয়া সমাজত সামাজিক সন্মানৰ এক মানদণ্ডত পৰিণত হয়। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত পবিত্ৰ আৰু সাধাৰণ জগতৰ মাজত এক স্পষ্ট সীমা নিৰ্মাণ কৰে। ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰ পৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল। == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা। আহোম ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে চুতীয়া, মৰাণ, মটক আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়েও এই পাত্ৰ নিজৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। == চাওক == * [[আহোম সাম্ৰাজ্য]] * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি|*]] [[https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History]] rn4ppnh7arrkizwzuu0uf0yv0pnczk7 604875 604874 2026-05-06T13:47:53Z ~2026-27422-14 49749 /* তথ্য সংগ্ৰহ */ 604875 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত—দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপিও সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। “ডৌ” (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও আৰু দাৱেনকৌ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পবিত্ৰ আচারিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। === গুৱাংশী আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ স্থানান্তৰ === প্ৰায় ২,২০০ বছৰ আগতে, [[যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগ]] (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪৭৫–২২১) আৰু [[হান সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০২ – খ্ৰীষ্টাব্দ ২২০) সন্ধিক্ষণত ডৌ পাত্ৰ গুৱাংশী অঞ্চলত বিশেষভাৱে প্ৰসাৰ লাভ কৰে। এই সময়ত ডৌ কেৱল ধৰ্মীয় পাত্ৰ হৈ নাথাকি ৰাজনৈতিক শক্তি আৰু সামৰিক মৰ্যাদাৰ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। এই সময়ত দক্ষিণৰ “চু” শৈলীৰ উত্থান ঘটে, যাৰ গুৱাংশী অঞ্চলত গভীৰ প্ৰভাৱ পৰে। যুদ্ধৰ বাবে অধিক ব্ৰঞ্জ ব্যৱহাৰ হোৱাৰ ফলত শিল্পীসকলে লেকাৰ-কাম কৰা ডৌ পাত্ৰ নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰে। ফলস্বৰূপে ডৌ পাত্ৰ ধৰ্মীয় ভক্তিৰ প্ৰতীকৰ পৰা ভূখণ্ডীয় অহংকাৰ আৰু সামৰিক গৌৰৱৰ প্ৰতীকলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ইয়াৰ পিছতে টাই-কাডাই জনগোষ্ঠীৰ “মহান পশ্চিমমুখী স্থানান্তৰ” আৰম্ভ হয়, যি ৮মৰ পৰা ১৩শ শতিকাৰ ভিতৰত সংঘটিত হয়। টাং আৰু ছং সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত চীনা শক্তিয়ে গুৱাংশী আৰু গুইঝৌ অঞ্চল অধিক নিয়ন্ত্ৰণত আনিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ ফলত টাই জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰ আৰু সাংস্কৃতিক একীকৰণৰ চাপ বৃদ্ধি পায়। যেতিয়া তেওঁলোকে ইউনান আৰু ৰুইলিৰ উপত্যকাত উপনীত হয়, তেতিয়া “মুৱাং” নামে এক নতুন ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা গঢ়ি উঠে। ১১শ শতিকাৰ ভিতৰত নাম মাও (ৰুইলি) অঞ্চল এই স্থানান্তৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত পৰিণত হয়, য’ত বিভিন্ন টাই গোট মিলি “মং মাও” ৰাজ্য গঠন কৰে। টাই-শান ভাষাত এই উচ্চভিত্তিযুক্ত পাত্ৰক “হ্সুন-অক” (ဆွမ်းအုပ်) বুলি কোৱা হয়। ইয়াক পূৰ্বপুৰুষ আৰু আত্মাসকলক নিবেদন আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। === অসমলৈ আগমন === ১৩শ শতিকাত [[চাওলুং চ্যুকাফা]]ৰ নেতৃত্বত আহোমসকলৰ আগমন কেৱল জনবসতি স্থানান্তৰ নাছিল; ই আছিল এক সম্পূৰ্ণ সভ্যতাৰ স্থানান্তৰ। ১২১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত মং মাও ত্যাগ কৰাৰ সময়ত চ্যুকাফাই নিজৰ সৈতে লৈ আহিছিল বহু সাংস্কৃতিক উপাদান—বিশেষকৈ এই পবিত্ৰ উচ্চভিত্তিযুক্ত নিবেদন-পাত্ৰ। পাতকাই পৰ্বত পাৰ হৈ অসমত উপনীত হোৱা আহোমসকলৰ মাজত পূজাৰী, সম্ভ্ৰান্ত ব্যক্তি আৰু শিল্পীসকলেও এই পাত্ৰ বহন কৰিছিল। প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজদৰবাৰত ইয়াত ৰাজচিহ্ন আৰু পবিত্ৰ নিবেদন ৰখা হৈছিল। ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পিছত এই পাত্ৰ অসমীয়া সমাজত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। আহোমসকলে কাঠৰ পাত্ৰক ৰূপান্তৰিত কৰি কাঁহ আৰু পিতলৰ অনুপম শিল্পবস্তুত পৰিণত কৰে। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ নিয়মীয়া প্ৰথাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা অসমীয়া সমাজত সামাজিক সন্মানৰ এক মানদণ্ডত পৰিণত হয়। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত পবিত্ৰ আৰু সাধাৰণ জগতৰ মাজত এক স্পষ্ট সীমা নিৰ্মাণ কৰে। ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰ পৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল। == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা। আহোম ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে চুতীয়া, মৰাণ, মটক আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়েও এই পাত্ৰ নিজৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। == চাওক == * [[আহোম সাম্ৰাজ্য]] * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History]] 2zvwebs6i930on2cjbr0hbppbtskcef 604876 604875 2026-05-06T13:50:20Z ~2026-27422-14 49749 /* তথ্য সংগ্ৰহ */ 604876 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত—দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপিও সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। “ডৌ” (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও আৰু দাৱেনকৌ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পবিত্ৰ আচারিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। === গুৱাংশী আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ স্থানান্তৰ === প্ৰায় ২,২০০ বছৰ আগতে, [[যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগ]] (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪৭৫–২২১) আৰু [[হান সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০২ – খ্ৰীষ্টাব্দ ২২০) সন্ধিক্ষণত ডৌ পাত্ৰ গুৱাংশী অঞ্চলত বিশেষভাৱে প্ৰসাৰ লাভ কৰে। এই সময়ত ডৌ কেৱল ধৰ্মীয় পাত্ৰ হৈ নাথাকি ৰাজনৈতিক শক্তি আৰু সামৰিক মৰ্যাদাৰ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। এই সময়ত দক্ষিণৰ “চু” শৈলীৰ উত্থান ঘটে, যাৰ গুৱাংশী অঞ্চলত গভীৰ প্ৰভাৱ পৰে। যুদ্ধৰ বাবে অধিক ব্ৰঞ্জ ব্যৱহাৰ হোৱাৰ ফলত শিল্পীসকলে লেকাৰ-কাম কৰা ডৌ পাত্ৰ নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰে। ফলস্বৰূপে ডৌ পাত্ৰ ধৰ্মীয় ভক্তিৰ প্ৰতীকৰ পৰা ভূখণ্ডীয় অহংকাৰ আৰু সামৰিক গৌৰৱৰ প্ৰতীকলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ইয়াৰ পিছতে টাই-কাডাই জনগোষ্ঠীৰ “মহান পশ্চিমমুখী স্থানান্তৰ” আৰম্ভ হয়, যি ৮মৰ পৰা ১৩শ শতিকাৰ ভিতৰত সংঘটিত হয়। টাং আৰু ছং সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত চীনা শক্তিয়ে গুৱাংশী আৰু গুইঝৌ অঞ্চল অধিক নিয়ন্ত্ৰণত আনিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ ফলত টাই জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰ আৰু সাংস্কৃতিক একীকৰণৰ চাপ বৃদ্ধি পায়। যেতিয়া তেওঁলোকে ইউনান আৰু ৰুইলিৰ উপত্যকাত উপনীত হয়, তেতিয়া “মুৱাং” নামে এক নতুন ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা গঢ়ি উঠে। ১১শ শতিকাৰ ভিতৰত নাম মাও (ৰুইলি) অঞ্চল এই স্থানান্তৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত পৰিণত হয়, য’ত বিভিন্ন টাই গোট মিলি “মং মাও” ৰাজ্য গঠন কৰে। টাই-শান ভাষাত এই উচ্চভিত্তিযুক্ত পাত্ৰক “হ্সুন-অক” (ဆွမ်းအုပ်) বুলি কোৱা হয়। ইয়াক পূৰ্বপুৰুষ আৰু আত্মাসকলক নিবেদন আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। === অসমলৈ আগমন === ১৩শ শতিকাত [[চাওলুং চ্যুকাফা]]ৰ নেতৃত্বত আহোমসকলৰ আগমন কেৱল জনবসতি স্থানান্তৰ নাছিল; ই আছিল এক সম্পূৰ্ণ সভ্যতাৰ স্থানান্তৰ। ১২১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত মং মাও ত্যাগ কৰাৰ সময়ত চ্যুকাফাই নিজৰ সৈতে লৈ আহিছিল বহু সাংস্কৃতিক উপাদান—বিশেষকৈ এই পবিত্ৰ উচ্চভিত্তিযুক্ত নিবেদন-পাত্ৰ। পাতকাই পৰ্বত পাৰ হৈ অসমত উপনীত হোৱা আহোমসকলৰ মাজত পূজাৰী, সম্ভ্ৰান্ত ব্যক্তি আৰু শিল্পীসকলেও এই পাত্ৰ বহন কৰিছিল। প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজদৰবাৰত ইয়াত ৰাজচিহ্ন আৰু পবিত্ৰ নিবেদন ৰখা হৈছিল। ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পিছত এই পাত্ৰ অসমীয়া সমাজত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। আহোমসকলে কাঠৰ পাত্ৰক ৰূপান্তৰিত কৰি কাঁহ আৰু পিতলৰ অনুপম শিল্পবস্তুত পৰিণত কৰে। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ নিয়মীয়া প্ৰথাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা অসমীয়া সমাজত সামাজিক সন্মানৰ এক মানদণ্ডত পৰিণত হয়। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত পবিত্ৰ আৰু সাধাৰণ জগতৰ মাজত এক স্পষ্ট সীমা নিৰ্মাণ কৰে। ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰ পৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল। == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা। আহোম ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে চুতীয়া, মৰাণ, মটক আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়েও এই পাত্ৰ নিজৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। == চাওক == * [[আহোম সাম্ৰাজ্য]] * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} <ref>{{Cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki |access-date= 7 April 2026 }}</ref> bsxyvo0q24wkqu2r9o0mlj49lq64wga 604878 604876 2026-05-06T13:53:41Z ~2026-27422-14 49749 /* প্ৰাচীন চীনা উৎস */ 604878 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত—দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপিও সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও আৰু দাৱেনকৌ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পবিত্ৰ আচারিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। === গুৱাংশী আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ স্থানান্তৰ === প্ৰায় ২,২০০ বছৰ আগতে, [[যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগ]] (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪৭৫–২২১) আৰু [[হান সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০২ – খ্ৰীষ্টাব্দ ২২০) সন্ধিক্ষণত ডৌ পাত্ৰ গুৱাংশী অঞ্চলত বিশেষভাৱে প্ৰসাৰ লাভ কৰে। এই সময়ত ডৌ কেৱল ধৰ্মীয় পাত্ৰ হৈ নাথাকি ৰাজনৈতিক শক্তি আৰু সামৰিক মৰ্যাদাৰ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। এই সময়ত দক্ষিণৰ “চু” শৈলীৰ উত্থান ঘটে, যাৰ গুৱাংশী অঞ্চলত গভীৰ প্ৰভাৱ পৰে। যুদ্ধৰ বাবে অধিক ব্ৰঞ্জ ব্যৱহাৰ হোৱাৰ ফলত শিল্পীসকলে লেকাৰ-কাম কৰা ডৌ পাত্ৰ নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰে। ফলস্বৰূপে ডৌ পাত্ৰ ধৰ্মীয় ভক্তিৰ প্ৰতীকৰ পৰা ভূখণ্ডীয় অহংকাৰ আৰু সামৰিক গৌৰৱৰ প্ৰতীকলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ইয়াৰ পিছতে টাই-কাডাই জনগোষ্ঠীৰ “মহান পশ্চিমমুখী স্থানান্তৰ” আৰম্ভ হয়, যি ৮মৰ পৰা ১৩শ শতিকাৰ ভিতৰত সংঘটিত হয়। টাং আৰু ছং সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত চীনা শক্তিয়ে গুৱাংশী আৰু গুইঝৌ অঞ্চল অধিক নিয়ন্ত্ৰণত আনিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ ফলত টাই জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰ আৰু সাংস্কৃতিক একীকৰণৰ চাপ বৃদ্ধি পায়। যেতিয়া তেওঁলোকে ইউনান আৰু ৰুইলিৰ উপত্যকাত উপনীত হয়, তেতিয়া “মুৱাং” নামে এক নতুন ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা গঢ়ি উঠে। ১১শ শতিকাৰ ভিতৰত নাম মাও (ৰুইলি) অঞ্চল এই স্থানান্তৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত পৰিণত হয়, য’ত বিভিন্ন টাই গোট মিলি “মং মাও” ৰাজ্য গঠন কৰে। টাই-শান ভাষাত এই উচ্চভিত্তিযুক্ত পাত্ৰক “হ্সুন-অক” (ဆွမ်းအုပ်) বুলি কোৱা হয়। ইয়াক পূৰ্বপুৰুষ আৰু আত্মাসকলক নিবেদন আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। === অসমলৈ আগমন === ১৩শ শতিকাত [[চাওলুং চ্যুকাফা]]ৰ নেতৃত্বত আহোমসকলৰ আগমন কেৱল জনবসতি স্থানান্তৰ নাছিল; ই আছিল এক সম্পূৰ্ণ সভ্যতাৰ স্থানান্তৰ। ১২১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত মং মাও ত্যাগ কৰাৰ সময়ত চ্যুকাফাই নিজৰ সৈতে লৈ আহিছিল বহু সাংস্কৃতিক উপাদান—বিশেষকৈ এই পবিত্ৰ উচ্চভিত্তিযুক্ত নিবেদন-পাত্ৰ। পাতকাই পৰ্বত পাৰ হৈ অসমত উপনীত হোৱা আহোমসকলৰ মাজত পূজাৰী, সম্ভ্ৰান্ত ব্যক্তি আৰু শিল্পীসকলেও এই পাত্ৰ বহন কৰিছিল। প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজদৰবাৰত ইয়াত ৰাজচিহ্ন আৰু পবিত্ৰ নিবেদন ৰখা হৈছিল। ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পিছত এই পাত্ৰ অসমীয়া সমাজত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। আহোমসকলে কাঠৰ পাত্ৰক ৰূপান্তৰিত কৰি কাঁহ আৰু পিতলৰ অনুপম শিল্পবস্তুত পৰিণত কৰে। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ নিয়মীয়া প্ৰথাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা অসমীয়া সমাজত সামাজিক সন্মানৰ এক মানদণ্ডত পৰিণত হয়। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত পবিত্ৰ আৰু সাধাৰণ জগতৰ মাজত এক স্পষ্ট সীমা নিৰ্মাণ কৰে। ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰ পৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল। == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা। আহোম ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে চুতীয়া, মৰাণ, মটক আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়েও এই পাত্ৰ নিজৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। == চাওক == * [[আহোম সাম্ৰাজ্য]] * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} <ref>{{Cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki |access-date= 7 April 2026 }}</ref> q26n085c7zoy5mkhlvhu5qdkam0sxcu 604894 604878 2026-05-06T14:16:12Z খুং চেং 49750 604894 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত—দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপিও সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও আৰু দাৱেনকৌ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পবিত্ৰ আচারিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। === গুৱাংশী আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ স্থানান্তৰ === প্ৰায় ২,২০০ বছৰ আগতে, [[যুদ্ধৰত ৰাজ্যৰ যুগ]] (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪৭৫–২২১) আৰু [[হান ৰাজবংশ]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০২ – খ্ৰীষ্টাব্দ ২২০) সন্ধিক্ষণত ডৌ পাত্ৰ গুৱাংশী অঞ্চলত বিশেষভাৱে প্ৰসাৰ লাভ কৰে। এই সময়ত ডৌ কেৱল ধৰ্মীয় পাত্ৰ হৈ নাথাকি ৰাজনৈতিক শক্তি আৰু সামৰিক মৰ্যাদাৰ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। এই সময়ত দক্ষিণৰ “চু” শৈলীৰ উত্থান ঘটে, যাৰ গুৱাংশী অঞ্চলত গভীৰ প্ৰভাৱ পৰে। যুদ্ধৰ বাবে অধিক ব্ৰঞ্জ ব্যৱহাৰ হোৱাৰ ফলত শিল্পীসকলে লেকাৰ-কাম কৰা ডৌ পাত্ৰ নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰে। ফলস্বৰূপে ডৌ পাত্ৰ ধৰ্মীয় ভক্তিৰ প্ৰতীকৰ পৰা ভূখণ্ডীয় অহংকাৰ আৰু সামৰিক গৌৰৱৰ প্ৰতীকলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ইয়াৰ পিছতে টাই-কাডাই জনগোষ্ঠীৰ “মহান পশ্চিমমুখী স্থানান্তৰ” আৰম্ভ হয়, যি ৮মৰ পৰা ১৩শ শতিকাৰ ভিতৰত সংঘটিত হয়। টাং আৰু ছং সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত চীনা শক্তিয়ে গুৱাংশী আৰু গুইঝৌ অঞ্চল অধিক নিয়ন্ত্ৰণত আনিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ ফলত টাই জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰ আৰু সাংস্কৃতিক একীকৰণৰ চাপ বৃদ্ধি পায়। যেতিয়া তেওঁলোকে ইউনান আৰু ৰুইলিৰ উপত্যকাত উপনীত হয়, তেতিয়া “মুৱাং” নামে এক নতুন ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা গঢ়ি উঠে। ১১শ শতিকাৰ ভিতৰত নাম মাও (ৰুইলি) অঞ্চল এই স্থানান্তৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত পৰিণত হয়, য’ত বিভিন্ন টাই গোট মিলি “মং মাও” ৰাজ্য গঠন কৰে। টাই-শান ভাষাত এই উচ্চভিত্তিযুক্ত পাত্ৰক “হ্সুন-অক” (ဆွမ်းအုပ်) বুলি কোৱা হয়। ইয়াক পূৰ্বপুৰুষ আৰু আত্মাসকলক নিবেদন আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। === অসমলৈ আগমন === ১৩শ শতিকাত [[চাওলুং চ্যুকাফা]]ৰ নেতৃত্বত আহোমসকলৰ আগমন কেৱল জনবসতি স্থানান্তৰ নাছিল; ই আছিল এক সম্পূৰ্ণ সভ্যতাৰ স্থানান্তৰ। ১২১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত মং মাও ত্যাগ কৰাৰ সময়ত চ্যুকাফাই নিজৰ সৈতে লৈ আহিছিল বহু সাংস্কৃতিক উপাদান—বিশেষকৈ এই পবিত্ৰ উচ্চভিত্তিযুক্ত নিবেদন-পাত্ৰ। পাতকাই পৰ্বত পাৰ হৈ অসমত উপনীত হোৱা আহোমসকলৰ মাজত পূজাৰী, সম্ভ্ৰান্ত ব্যক্তি আৰু শিল্পীসকলেও এই পাত্ৰ বহন কৰিছিল। প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজদৰবাৰত ইয়াত ৰাজচিহ্ন আৰু পবিত্ৰ নিবেদন ৰখা হৈছিল। ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পিছত এই পাত্ৰ অসমীয়া সমাজত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। আহোমসকলে কাঠৰ পাত্ৰক ৰূপান্তৰিত কৰি কাঁহ আৰু পিতলৰ অনুপম শিল্পবস্তুত পৰিণত কৰে। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ নিয়মীয়া প্ৰথাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা অসমীয়া সমাজত সামাজিক সন্মানৰ এক মানদণ্ডত পৰিণত হয়। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত পবিত্ৰ আৰু সাধাৰণ জগতৰ মাজত এক স্পষ্ট সীমা নিৰ্মাণ কৰে। ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰ পৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল। == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা। আহোম ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে চুতীয়া, মৰাণ, মটক আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়েও এই পাত্ৰ নিজৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। == চাওক == * [[আহোম সাম্ৰাজ্য]] * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} <ref>{{Cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki |access-date= 7 April 2026 }}</ref> 55qbyvougtvaufb2bgcvkznuho9lmnz 604899 604894 2026-05-06T14:24:48Z খুং চেং 49750 604899 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত—দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপিও সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও আৰু দাৱেনকৌ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পবিত্ৰ আচারিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। === গুৱাংশী আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ স্থানান্তৰ === প্ৰায় ২,২০০ বছৰ আগতে, [[যুদ্ধৰত ৰাজ্যৰ যুগ]] (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪৭৫–২২১) আৰু [[হান ৰাজবংশ]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০২ – খ্ৰীষ্টাব্দ ২২০) সন্ধিক্ষণত ডৌ পাত্ৰ গুৱাংশী অঞ্চলত বিশেষভাৱে প্ৰসাৰ লাভ কৰে। এই সময়ত ডৌ কেৱল ধৰ্মীয় পাত্ৰ হৈ নাথাকি ৰাজনৈতিক শক্তি আৰু সামৰিক মৰ্যাদাৰ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। এই সময়ত দক্ষিণৰ “চু” শৈলীৰ উত্থান ঘটে, যাৰ গুৱাংশী অঞ্চলত গভীৰ প্ৰভাৱ পৰে। যুদ্ধৰ বাবে অধিক ব্ৰঞ্জ ব্যৱহাৰ হোৱাৰ ফলত শিল্পীসকলে লেকাৰ-কাম কৰা ডৌ পাত্ৰ নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰে। ফলস্বৰূপে ডৌ পাত্ৰ ধৰ্মীয় ভক্তিৰ প্ৰতীকৰ পৰা ভূখণ্ডীয় অহংকাৰ আৰু সামৰিক গৌৰৱৰ প্ৰতীকলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ইয়াৰ পিছতে টাই-কাডাই জনগোষ্ঠীৰ “মহান পশ্চিমমুখী স্থানান্তৰ” আৰম্ভ হয়, যি ৮মৰ পৰা ১৩শ শতিকাৰ ভিতৰত সংঘটিত হয়। টাং আৰু ছং সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত চীনা শক্তিয়ে গুৱাংশী আৰু গুইঝৌ অঞ্চল অধিক নিয়ন্ত্ৰণত আনিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ ফলত টাই জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰ আৰু সাংস্কৃতিক একীকৰণৰ চাপ বৃদ্ধি পায়। যেতিয়া তেওঁলোকে ইউনান আৰু ৰুইলিৰ উপত্যকাত উপনীত হয়, তেতিয়া “মুৱাং” নামে এক নতুন ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা গঢ়ি উঠে। ১১শ শতিকাৰ ভিতৰত নাম মাও (ৰুইলি) অঞ্চল এই স্থানান্তৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত পৰিণত হয়, য’ত বিভিন্ন টাই গোট মিলি “মং মাও” ৰাজ্য গঠন কৰে। টাই-শান ভাষাত এই উচ্চভিত্তিযুক্ত পাত্ৰক “হ্সুন-অক” (ဆွမ်းအုပ်) বুলি কোৱা হয়। ইয়াক পূৰ্বপুৰুষ আৰু আত্মাসকলক নিবেদন আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। === অসমলৈ আগমন === ১৩শ শতিকাত [[চাওলুং চ্যুকাফা]]ৰ নেতৃত্বত আহোমসকলৰ আগমন কেৱল জনবসতি স্থানান্তৰ নাছিল; ই আছিল এক সম্পূৰ্ণ সভ্যতাৰ স্থানান্তৰ। ১২১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত মং মাও ত্যাগ কৰাৰ সময়ত চ্যুকাফাই নিজৰ সৈতে লৈ আহিছিল বহু সাংস্কৃতিক উপাদান—বিশেষকৈ এই পবিত্ৰ উচ্চভিত্তিযুক্ত নিবেদন-পাত্ৰ। পাতকাই পৰ্বত পাৰ হৈ অসমত উপনীত হোৱা আহোমসকলৰ মাজত পূজাৰী, সম্ভ্ৰান্ত ব্যক্তি আৰু শিল্পীসকলেও এই পাত্ৰ বহন কৰিছিল। প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজদৰবাৰত ইয়াত ৰাজচিহ্ন আৰু পবিত্ৰ নিবেদন ৰখা হৈছিল। ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পিছত এই পাত্ৰ অসমীয়া সমাজত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। আহোমসকলে কাঠৰ পাত্ৰক ৰূপান্তৰিত কৰি কাঁহ আৰু পিতলৰ অনুপম শিল্পবস্তুত পৰিণত কৰে। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ নিয়মীয়া প্ৰথাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা অসমীয়া সমাজত সামাজিক সন্মানৰ এক মানদণ্ডত পৰিণত হয়। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত পবিত্ৰ আৰু সাধাৰণ জগতৰ মাজত এক স্পষ্ট সীমা নিৰ্মাণ কৰে। ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰ পৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল। == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা। আহোম ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে চুতীয়া, মৰাণ, মটক আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়েও এই পাত্ৰ নিজৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। == চাওক == * [[আহোম সাম্ৰাজ্য]] * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} <ref>{{Cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki |access-date= 7 April 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850 |title=Digital Library of India Item dli.csl.7850 |website=Internet Archive |publisher=Internet Archive |access-date= 15 april 2026 }}</ref> <ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> <ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/content-index-nobin-buragohain |title=Content Index – Nobin Buragohain |website=Internet Archive |publisher=Internet Archive |access-date=6 May 2026 }}</ref> 61zwj7o5oe75wz66jthza2dqto0o9rp 604906 604899 2026-05-06T14:28:06Z খুং চেং 49750 604906 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত—দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপিও সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও আৰু দাৱেনকৌ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পবিত্ৰ আচারিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল। === গুৱাংশী আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ স্থানান্তৰ === প্ৰায় ২,২০০ বছৰ আগতে, [[যুদ্ধৰত ৰাজ্যৰ যুগ]] (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪৭৫–২২১) আৰু [[হান ৰাজবংশ]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০২ – খ্ৰীষ্টাব্দ ২২০) সন্ধিক্ষণত ডৌ পাত্ৰ গুৱাংশী অঞ্চলত বিশেষভাৱে প্ৰসাৰ লাভ কৰে। এই সময়ত ডৌ কেৱল ধৰ্মীয় পাত্ৰ হৈ নাথাকি ৰাজনৈতিক শক্তি আৰু সামৰিক মৰ্যাদাৰ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। এই সময়ত দক্ষিণৰ “চু” শৈলীৰ উত্থান ঘটে, যাৰ গুৱাংশী অঞ্চলত গভীৰ প্ৰভাৱ পৰে। যুদ্ধৰ বাবে অধিক ব্ৰঞ্জ ব্যৱহাৰ হোৱাৰ ফলত শিল্পীসকলে লেকাৰ-কাম কৰা ডৌ পাত্ৰ নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰে। ফলস্বৰূপে ডৌ পাত্ৰ ধৰ্মীয় ভক্তিৰ প্ৰতীকৰ পৰা ভূখণ্ডীয় অহংকাৰ আৰু সামৰিক গৌৰৱৰ প্ৰতীকলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ইয়াৰ পিছতে টাই-কাডাই জনগোষ্ঠীৰ “মহান পশ্চিমমুখী স্থানান্তৰ” আৰম্ভ হয়, যি ৮মৰ পৰা ১৩শ শতিকাৰ ভিতৰত সংঘটিত হয়। টাং আৰু ছং সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত চীনা শক্তিয়ে গুৱাংশী আৰু গুইঝৌ অঞ্চল অধিক নিয়ন্ত্ৰণত আনিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ ফলত টাই জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰ আৰু সাংস্কৃতিক একীকৰণৰ চাপ বৃদ্ধি পায়। যেতিয়া তেওঁলোকে ইউনান আৰু ৰুইলিৰ উপত্যকাত উপনীত হয়, তেতিয়া “মুৱাং” নামে এক নতুন ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা গঢ়ি উঠে। ১১শ শতিকাৰ ভিতৰত নাম মাও (ৰুইলি) অঞ্চল এই স্থানান্তৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত পৰিণত হয়, য’ত বিভিন্ন টাই গোট মিলি “মং মাও” ৰাজ্য গঠন কৰে। টাই-শান ভাষাত এই উচ্চভিত্তিযুক্ত পাত্ৰক “হ্সুন-অক” (ဆွမ်းအုပ်) বুলি কোৱা হয়। ইয়াক পূৰ্বপুৰুষ আৰু আত্মাসকলক নিবেদন আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। === অসমলৈ আগমন === ১৩শ শতিকাত [[চাওলুং চ্যুকাফা]]ৰ নেতৃত্বত আহোমসকলৰ আগমন কেৱল জনবসতি স্থানান্তৰ নাছিল; ই আছিল এক সম্পূৰ্ণ সভ্যতাৰ স্থানান্তৰ। ১২১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত মং মাও ত্যাগ কৰাৰ সময়ত চ্যুকাফাই নিজৰ সৈতে লৈ আহিছিল বহু সাংস্কৃতিক উপাদান—বিশেষকৈ এই পবিত্ৰ উচ্চভিত্তিযুক্ত নিবেদন-পাত্ৰ। পাতকাই পৰ্বত পাৰ হৈ অসমত উপনীত হোৱা আহোমসকলৰ মাজত পূজাৰী, সম্ভ্ৰান্ত ব্যক্তি আৰু শিল্পীসকলেও এই পাত্ৰ বহন কৰিছিল। প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজদৰবাৰত ইয়াত ৰাজচিহ্ন আৰু পবিত্ৰ নিবেদন ৰখা হৈছিল। ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পিছত এই পাত্ৰ অসমীয়া সমাজত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। আহোমসকলে কাঠৰ পাত্ৰক ৰূপান্তৰিত কৰি কাঁহ আৰু পিতলৰ অনুপম শিল্পবস্তুত পৰিণত কৰে। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ নিয়মীয়া প্ৰথাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা অসমীয়া সমাজত সামাজিক সন্মানৰ এক মানদণ্ডত পৰিণত হয়। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত পবিত্ৰ আৰু সাধাৰণ জগতৰ মাজত এক স্পষ্ট সীমা নিৰ্মাণ কৰে। ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে আহোম সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰ পৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰ পৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল। == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা। আহোম ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে চুতীয়া, মৰাণ, মটক আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়েও এই পাত্ৰ নিজৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। == চাওক == * [[আহোম সাম্ৰাজ্য]] * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} <ref>{{Cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki |access-date= 7 April 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850 |title=Digital Library of India Item dli.csl.7850 |website=Internet Archive |publisher=Internet Archive |access-date= 15 april 2026 }}</ref> <ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> <ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/content-index-nobin-buragohain |title=Content Index – Nobin Buragohain |website=Internet Archive |publisher=Internet Archive |access-date=6 May 2026 }}</ref> jrvnue0pva44neqggd0raf8df0rpdta 605055 604906 2026-05-07T05:47:25Z খুং চেং 49750 605055 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত—দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপিও সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।|<ref> url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও আৰু দাৱেনকৌ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পবিত্ৰ আচারিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল।শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> === গুৱাংশী আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ স্থানান্তৰ === প্ৰায় ২,২০০ বছৰ আগতে, [[যুদ্ধৰত ৰাজ্যৰ যুগ]] (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪৭৫–২২১) আৰু [[হান ৰাজবংশ]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০২ – খ্ৰীষ্টাব্দ ২২০) সন্ধিক্ষণত ডৌ পাত্ৰ গুৱাংশী অঞ্চলত বিশেষভাৱে প্ৰসাৰ লাভ কৰে। এই সময়ত ডৌ কেৱল ধৰ্মীয় পাত্ৰ হৈ নাথাকি ৰাজনৈতিক শক্তি আৰু সামৰিক মৰ্যাদাৰ প্ৰতীকত পৰিণত হয়।শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> এই সময়ত দক্ষিণৰ “চু” শৈলীৰ উত্থান ঘটে, যাৰ গুৱাংশী অঞ্চলত গভীৰ প্ৰভাৱ পৰে। যুদ্ধৰ বাবে অধিক ব্ৰঞ্জ ব্যৱহাৰ হোৱাৰ ফলত শিল্পীসকলে লেকাৰ-কাম কৰা ডৌ পাত্ৰ নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰে। ফলস্বৰূপে ডৌ পাত্ৰ ধৰ্মীয় ভক্তিৰ প্ৰতীকৰ পৰা ভূখণ্ডীয় অহংকাৰ আৰু সামৰিক গৌৰৱৰ প্ৰতীকলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ইয়াৰ পিছতে টাই-কাডাই জনগোষ্ঠীৰ “মহান পশ্চিমমুখী স্থানান্তৰ” আৰম্ভ হয়, যি ৮মৰ পৰা ১৩শ শতিকাৰ ভিতৰত সংঘটিত হয়। টাং আৰু ছং সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত চীনা শক্তিয়ে গুৱাংশী আৰু গুইঝৌ অঞ্চল অধিক নিয়ন্ত্ৰণত আনিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ ফলত টাই জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰ আৰু সাংস্কৃতিক একীকৰণৰ চাপ বৃদ্ধি পায়। যেতিয়া তেওঁলোকে ইউনান আৰু ৰুইলিৰ উপত্যকাত উপনীত হয়, তেতিয়া “মুৱাং” নামে এক নতুন ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা গঢ়ি উঠে। ১১শ শতিকাৰ ভিতৰত নাম মাও (ৰুইলি) অঞ্চল এই স্থানান্তৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত পৰিণত হয়, য’ত বিভিন্ন টাই গোট মিলি “মং মাও” ৰাজ্য গঠন কৰে। টাই-শান ভাষাত এই উচ্চভিত্তিযুক্ত পাত্ৰক “হ্সুন-অক” (ဆွမ်းအုပ်) বুলি কোৱা হয়। ইয়াক পূৰ্বপুৰুষ আৰু আত্মাসকলক নিবেদন আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> === অসমলৈ আগমন === ১৩শ শতিকাত [[চাওলুং চ্যুকাফা]]ৰ নেতৃত্বত আহোমসকলৰ আগমন কেৱল জনবসতি স্থানান্তৰ নাছিল; ই আছিল এক সম্পূৰ্ণ সভ্যতাৰ স্থানান্তৰ। ১২১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত মং মাও ত্যাগ কৰাৰ সময়ত চ্যুকাফাই নিজৰ সৈতে লৈ আহিছিল বহু সাংস্কৃতিক উপাদান—বিশেষকৈ এই পবিত্ৰ উচ্চভিত্তিযুক্ত নিবেদন-পাত্ৰ।শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> পাতকাই পৰ্বত পাৰ হৈ অসমত উপনীত হোৱা আহোমসকলৰ মাজত পূজাৰী, সম্ভ্ৰান্ত ব্যক্তি আৰু শিল্পীসকলেও এই পাত্ৰ বহন কৰিছিল। প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজদৰবাৰত ইয়াত ৰাজচিহ্ন আৰু পবিত্ৰ নিবেদন ৰখা হৈছিল। ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পিছত এই পাত্ৰ অসমীয়া সমাজত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। আহোমসকলে কাঠৰ পাত্ৰক ৰূপান্তৰিত কৰি কাঁহ আৰু পিতলৰ অনুপম শিল্পবস্তুত পৰিণত কৰে। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ নিয়মীয়া প্ৰথাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা অসমীয়া সমাজত সামাজিক সন্মানৰ এক মানদণ্ডত পৰিণত হয়। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত পবিত্ৰ আৰু সাধাৰণ জগতৰ মাজত এক স্পষ্ট সীমা নিৰ্মাণ কৰে। ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে আহোম সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰ পৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰ পৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা। আহোম ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে চুতীয়া, মৰাণ, মটক আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়েও এই পাত্ৰ নিজৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[আহোম সাম্ৰাজ্য]] * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} <ref>{{Cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850 |title=Digital Library of India Item dli.csl.7850 |website=Internet Archive |publisher=Internet Archive }}</ref> <ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> <ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/content-index-nobin-buragohain |title=Content Index – Nobin Buragohain |website=Internet Archive |publisher=Internet Archive }}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 |access-date=6 May 2026 }}</ref> p9lvhlu3pe59ttppcuy96n4mycx8r86 605056 605055 2026-05-07T05:49:11Z খুং চেং 49750 605056 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত—দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপিও সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> |<ref> url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও আৰু দাৱেনকৌ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পবিত্ৰ আচারিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল।শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> === গুৱাংশী আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ স্থানান্তৰ === প্ৰায় ২,২০০ বছৰ আগতে, [[যুদ্ধৰত ৰাজ্যৰ যুগ]] (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪৭৫–২২১) আৰু [[হান ৰাজবংশ]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০২ – খ্ৰীষ্টাব্দ ২২০) সন্ধিক্ষণত ডৌ পাত্ৰ গুৱাংশী অঞ্চলত বিশেষভাৱে প্ৰসাৰ লাভ কৰে। এই সময়ত ডৌ কেৱল ধৰ্মীয় পাত্ৰ হৈ নাথাকি ৰাজনৈতিক শক্তি আৰু সামৰিক মৰ্যাদাৰ প্ৰতীকত পৰিণত হয়।শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> এই সময়ত দক্ষিণৰ “চু” শৈলীৰ উত্থান ঘটে, যাৰ গুৱাংশী অঞ্চলত গভীৰ প্ৰভাৱ পৰে। যুদ্ধৰ বাবে অধিক ব্ৰঞ্জ ব্যৱহাৰ হোৱাৰ ফলত শিল্পীসকলে লেকাৰ-কাম কৰা ডৌ পাত্ৰ নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰে। ফলস্বৰূপে ডৌ পাত্ৰ ধৰ্মীয় ভক্তিৰ প্ৰতীকৰ পৰা ভূখণ্ডীয় অহংকাৰ আৰু সামৰিক গৌৰৱৰ প্ৰতীকলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ইয়াৰ পিছতে টাই-কাডাই জনগোষ্ঠীৰ “মহান পশ্চিমমুখী স্থানান্তৰ” আৰম্ভ হয়, যি ৮মৰ পৰা ১৩শ শতিকাৰ ভিতৰত সংঘটিত হয়। টাং আৰু ছং সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত চীনা শক্তিয়ে গুৱাংশী আৰু গুইঝৌ অঞ্চল অধিক নিয়ন্ত্ৰণত আনিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ ফলত টাই জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰ আৰু সাংস্কৃতিক একীকৰণৰ চাপ বৃদ্ধি পায়। যেতিয়া তেওঁলোকে ইউনান আৰু ৰুইলিৰ উপত্যকাত উপনীত হয়, তেতিয়া “মুৱাং” নামে এক নতুন ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা গঢ়ি উঠে। ১১শ শতিকাৰ ভিতৰত নাম মাও (ৰুইলি) অঞ্চল এই স্থানান্তৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত পৰিণত হয়, য’ত বিভিন্ন টাই গোট মিলি “মং মাও” ৰাজ্য গঠন কৰে। টাই-শান ভাষাত এই উচ্চভিত্তিযুক্ত পাত্ৰক “হ্সুন-অক” (ဆွမ်းအုပ်) বুলি কোৱা হয়। ইয়াক পূৰ্বপুৰুষ আৰু আত্মাসকলক নিবেদন আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> === অসমলৈ আগমন === ১৩শ শতিকাত [[চাওলুং চ্যুকাফা]]ৰ নেতৃত্বত আহোমসকলৰ আগমন কেৱল জনবসতি স্থানান্তৰ নাছিল; ই আছিল এক সম্পূৰ্ণ সভ্যতাৰ স্থানান্তৰ। ১২১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত মং মাও ত্যাগ কৰাৰ সময়ত চ্যুকাফাই নিজৰ সৈতে লৈ আহিছিল বহু সাংস্কৃতিক উপাদান—বিশেষকৈ এই পবিত্ৰ উচ্চভিত্তিযুক্ত নিবেদন-পাত্ৰ।শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> পাতকাই পৰ্বত পাৰ হৈ অসমত উপনীত হোৱা আহোমসকলৰ মাজত পূজাৰী, সম্ভ্ৰান্ত ব্যক্তি আৰু শিল্পীসকলেও এই পাত্ৰ বহন কৰিছিল। প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজদৰবাৰত ইয়াত ৰাজচিহ্ন আৰু পবিত্ৰ নিবেদন ৰখা হৈছিল। ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পিছত এই পাত্ৰ অসমীয়া সমাজত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। আহোমসকলে কাঠৰ পাত্ৰক ৰূপান্তৰিত কৰি কাঁহ আৰু পিতলৰ অনুপম শিল্পবস্তুত পৰিণত কৰে। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ নিয়মীয়া প্ৰথাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা অসমীয়া সমাজত সামাজিক সন্মানৰ এক মানদণ্ডত পৰিণত হয়। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত পবিত্ৰ আৰু সাধাৰণ জগতৰ মাজত এক স্পষ্ট সীমা নিৰ্মাণ কৰে। ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে আহোম সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰ পৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰ পৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা। আহোম ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে চুতীয়া, মৰাণ, মটক আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়েও এই পাত্ৰ নিজৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[আহোম সাম্ৰাজ্য]] * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} <ref>{{Cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850 |title=Digital Library of India Item dli.csl.7850 |website=Internet Archive |publisher=Internet Archive }}</ref> <ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> <ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/content-index-nobin-buragohain |title=Content Index – Nobin Buragohain |website=Internet Archive |publisher=Internet Archive }}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 |access-date=6 May 2026 }}</ref> pq9p7btiis6c2uzsb0k05wd3y6z3k78 605057 605056 2026-05-07T06:02:18Z খুং চেং 49750 605057 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|Xorai-শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত—দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপিও সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> |<ref> url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও আৰু দাৱেনকৌ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পবিত্ৰ আচারিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল।শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> === গুৱাংশী আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ স্থানান্তৰ === প্ৰায় ২,২০০ বছৰ আগতে, [[যুদ্ধৰত ৰাজ্যৰ যুগ]] (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪৭৫–২২১) আৰু [[হান ৰাজবংশ]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০২ – খ্ৰীষ্টাব্দ ২২০) সন্ধিক্ষণত ডৌ পাত্ৰ গুৱাংশী অঞ্চলত বিশেষভাৱে প্ৰসাৰ লাভ কৰে। এই সময়ত ডৌ কেৱল ধৰ্মীয় পাত্ৰ হৈ নাথাকি ৰাজনৈতিক শক্তি আৰু সামৰিক মৰ্যাদাৰ প্ৰতীকত পৰিণত হয়।শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> এই সময়ত দক্ষিণৰ “চু” শৈলীৰ উত্থান ঘটে, যাৰ গুৱাংশী অঞ্চলত গভীৰ প্ৰভাৱ পৰে। যুদ্ধৰ বাবে অধিক ব্ৰঞ্জ ব্যৱহাৰ হোৱাৰ ফলত শিল্পীসকলে লেকাৰ-কাম কৰা ডৌ পাত্ৰ নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰে। ফলস্বৰূপে ডৌ পাত্ৰ ধৰ্মীয় ভক্তিৰ প্ৰতীকৰ পৰা ভূখণ্ডীয় অহংকাৰ আৰু সামৰিক গৌৰৱৰ প্ৰতীকলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ইয়াৰ পিছতে টাই-কাডাই জনগোষ্ঠীৰ “মহান পশ্চিমমুখী স্থানান্তৰ” আৰম্ভ হয়, যি ৮মৰ পৰা ১৩শ শতিকাৰ ভিতৰত সংঘটিত হয়। টাং আৰু ছং সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত চীনা শক্তিয়ে গুৱাংশী আৰু গুইঝৌ অঞ্চল অধিক নিয়ন্ত্ৰণত আনিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ ফলত টাই জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰ আৰু সাংস্কৃতিক একীকৰণৰ চাপ বৃদ্ধি পায়। যেতিয়া তেওঁলোকে ইউনান আৰু ৰুইলিৰ উপত্যকাত উপনীত হয়, তেতিয়া “মুৱাং” নামে এক নতুন ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা গঢ়ি উঠে। ১১শ শতিকাৰ ভিতৰত নাম মাও (ৰুইলি) অঞ্চল এই স্থানান্তৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত পৰিণত হয়, য’ত বিভিন্ন টাই গোট মিলি “মং মাও” ৰাজ্য গঠন কৰে। টাই-শান ভাষাত এই উচ্চভিত্তিযুক্ত পাত্ৰক “হ্সুন-অক” (ဆွမ်းအုပ်) বুলি কোৱা হয়। ইয়াক পূৰ্বপুৰুষ আৰু আত্মাসকলক নিবেদন আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> === অসমলৈ আগমন === ১৩শ শতিকাত [[চাওলুং চ্যুকাফা]]ৰ নেতৃত্বত আহোমসকলৰ আগমন কেৱল জনবসতি স্থানান্তৰ নাছিল; ই আছিল এক সম্পূৰ্ণ সভ্যতাৰ স্থানান্তৰ। ১২১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত মং মাও ত্যাগ কৰাৰ সময়ত চ্যুকাফাই নিজৰ সৈতে লৈ আহিছিল বহু সাংস্কৃতিক উপাদান—বিশেষকৈ এই পবিত্ৰ উচ্চভিত্তিযুক্ত নিবেদন-পাত্ৰ।শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> পাতকাই পৰ্বত পাৰ হৈ অসমত উপনীত হোৱা আহোমসকলৰ মাজত পূজাৰী, সম্ভ্ৰান্ত ব্যক্তি আৰু শিল্পীসকলেও এই পাত্ৰ বহন কৰিছিল। প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজদৰবাৰত ইয়াত ৰাজচিহ্ন আৰু পবিত্ৰ নিবেদন ৰখা হৈছিল। ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পিছত এই পাত্ৰ অসমীয়া সমাজত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। আহোমসকলে কাঠৰ পাত্ৰক ৰূপান্তৰিত কৰি কাঁহ আৰু পিতলৰ অনুপম শিল্পবস্তুত পৰিণত কৰে। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ নিয়মীয়া প্ৰথাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা অসমীয়া সমাজত সামাজিক সন্মানৰ এক মানদণ্ডত পৰিণত হয়। == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত পবিত্ৰ আৰু সাধাৰণ জগতৰ মাজত এক স্পষ্ট সীমা নিৰ্মাণ কৰে। ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে আহোম সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰ পৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰ পৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা। আহোম ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে চুতীয়া, মৰাণ, মটক আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়েও এই পাত্ৰ নিজৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[আহোম সাম্ৰাজ্য]] * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} <ref>{{Cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850 |title=Digital Library of India Item dli.csl.7850 |website=Internet Archive |publisher=Internet Archive }}</ref> <ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> <ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/content-index-nobin-buragohain |title=Content Index – Nobin Buragohain |website=Internet Archive |publisher=Internet Archive }}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 |access-date=6 May 2026 }}</ref> cn1975p510oh8m7jelzojul6imt9563 605064 605057 2026-05-07T06:26:36Z খুং চেং 49750 605064 wikitext text/x-wiki '''শৰাই''' আৰু '''বটা''' অসমৰ অন্যতম প্ৰতীকী পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু। কাঁহ বা বেল-মেটেলৰে নিৰ্মিত এই শিল্পবস্তু অসমীয়া সমাজত মৰ্যাদা, সন্মান আৰু সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। সাধাৰণতে তলত এটা থিয়াভাগ থকা ওপৰৰ থাল সদৃশ গঠনযুক্ত শৰাই ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, সামাজিক অনুষ্ঠান আৰু বিশেষকৈ অতিথি সম্ভাষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। অসমীয়া আৰু আহোম সংস্কৃতিত শৰাই আগবঢ়োৱা মানে আন্তৰিকতা, আতিথ্য আৰু গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰা। [[File:Xorai-শৰাই.jpg|thumb|right|250px|পৰম্পৰাগত অসমীয়া শৰাই]] সাধাৰণতে ইয়াত তামোল-পাণ, মিঠাই আৰু আন আন আনুষ্ঠানিক সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হয়। কিছুমান শৰাইত অলংকৃত ঢাকনি থাকে, যিয়ে ইয়াৰ সৌন্দৰ্য আৰু আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য বৃদ্ধি কৰে; আন কিছুমান আকৌ মুকলি ৰূপত থাকে। লক্ষণীয় যে, অতিথি সম্ভাষণ আৰু ধৰ্মীয় নিবেদনৰ বাবে ব্যৱহৃত এনে উচ্চভিত্তিযুক্ত থাল বা পাত্ৰৰ ধাৰণা এছিয়াৰ আন বহু অঞ্চলতো—বিশেষকৈ চীন আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত—দেখিবলৈ পোৱা যায়। যদিও শৰাই আৰু বটা একে ধৰণৰ সামগ্ৰী আৰু মূল নক্সাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে, তথাপিও সময়ৰ লগে লগে এই দুয়োটা পৃথক শিল্পবস্তু হিচাপে বিকশিত হয়। শৰাই সাধাৰণতে ওপৰত এটা সমতল থাল আৰু তলত এটা থিয়াভাগযুক্ত, আনহাতে বটা হৈছে বাটিৰ দৰে পাত্ৰ, যি বহু সময়ত শৰাইৰ সৈতে একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> |<ref> url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 }}</ref> == ইতিহাস == === প্ৰাচীন চীনা উৎস === শৰাই আৰু বটাৰ শিকড় চীন আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ এক প্ৰাচীন সাংস্কৃতিক ধাৰাৰ সৈতে জড়িত। "Dou " (豆) নামে পৰিচিত উচ্চভিত্তিযুক্ত বাটিৰ আকৃতি প্ৰথমে চীনত নৱপ্ৰস্তৰ যুগত দেখা যায়। ওপৰত পাত্ৰ আৰু তলত থিয়াভাগ থকা এই গঠন প্ৰায় ৬,০০০–৭,০০০ বছৰ আগতে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০০–৪০০০) উৎপত্তি লাভ কৰে, আৰু ইয়াৰ মূল আকৃতি ইয়াংশাও আৰু দাৱেনকৌ সংস্কৃতিত বিকশিত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত [[ঝৌ সাম্ৰাজ্য]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৪৬–২৫৬) যুগত “ডৌ” চীনা ধৰ্মীয়-আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ প্ৰতীকত পৰিণত হয়। শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> [[File:Warring States Bronze Dou 02.jpg|thumb|right|250px|যুদ্ধৰত ৰাজ্যসমূহৰ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ]] [[File:The warring states map.jpg|thumb|wrring states map]] ঝৌ সমাজত জীৱন “লি” বা আচাৰ-ব্যৱস্থাৰ নিয়মেৰে পৰিচালিত হৈছিল। সেই ব্যৱস্থাত ডৌ কেৱল এটা খাদ্যপাত্ৰ নাছিল; ই আছিল পূৰ্বপুৰুষৰ সৈতে আত্মিক যোগাযোগ স্থাপন কৰা এক পবিত্ৰ আচারিক পাত্ৰ। ঝৌ লোকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে সঠিকভাৱে পূৰ্বপুৰুষক নিবেদন কৰিলে ঐশ্বৰিক আশীৰ্বাদ লাভ হয়—যেনে সুৰক্ষা আৰু উন্নত ফচল।শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> [[File:Dou with an inland hunting scene.jpg|thumb|right|250px|শিকাৰ দৃশ্য খোদিত প্ৰাচীন ডৌ পাত্ৰ]] [[File:Spring & Autumn Bronze Dou, Xinzheng.jpg|thumb|right|250px|বসন্ত আৰু শৰৎ যুগৰ ব্ৰঞ্জৰ ডৌ পাত্ৰ, চিনঝেং]] === গুৱাংশী আৰু টাই জনগোষ্ঠীৰ স্থানান্তৰ === প্ৰায় ২,২০০ বছৰ আগতে, [[যুদ্ধৰত ৰাজ্যৰ যুগ]] (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪৭৫–২২১) আৰু [[হান ৰাজবংশ]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০২ – খ্ৰীষ্টাব্দ ২২০) সন্ধিক্ষণত ডৌ পাত্ৰ গুৱাংশী অঞ্চলত বিশেষভাৱে প্ৰসাৰ লাভ কৰে। এই সময়ত ডৌ কেৱল ধৰ্মীয় পাত্ৰ হৈ নাথাকি ৰাজনৈতিক শক্তি আৰু সামৰিক মৰ্যাদাৰ প্ৰতীকত পৰিণত হয়।শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> এই সময়ত দক্ষিণৰ “চু” শৈলীৰ উত্থান ঘটে, যাৰ গুৱাংশী অঞ্চলত গভীৰ প্ৰভাৱ পৰে। যুদ্ধৰ বাবে অধিক ব্ৰঞ্জ ব্যৱহাৰ হোৱাৰ ফলত শিল্পীসকলে লেকাৰ-কাম কৰা ডৌ পাত্ৰ নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰে। ফলস্বৰূপে ডৌ পাত্ৰ ধৰ্মীয় ভক্তিৰ প্ৰতীকৰ পৰা ভূখণ্ডীয় অহংকাৰ আৰু সামৰিক গৌৰৱৰ প্ৰতীকলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। [[File:Great Westward Migration.png|thumb|Great Westward Migration]] ইয়াৰ পিছতে টাই-কাডাই জনগোষ্ঠীৰ “মহান পশ্চিমমুখী স্থানান্তৰ” আৰম্ভ হয়, যি ৮মৰ পৰা ১৩শ শতিকাৰ ভিতৰত সংঘটিত হয়। টাং আৰু ছং সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত চীনা শক্তিয়ে গুৱাংশী আৰু গুইঝৌ অঞ্চল অধিক নিয়ন্ত্ৰণত আনিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ ফলত টাই জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰ আৰু সাংস্কৃতিক একীকৰণৰ চাপ বৃদ্ধি পায়। যেতিয়া তেওঁলোকে ইউনান আৰু ৰুইলিৰ উপত্যকাত উপনীত হয়, তেতিয়া “মুৱাং” নামে এক নতুন ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা গঢ়ি উঠে। ১১শ শতিকাৰ ভিতৰত নাম মাও (ৰুইলি) অঞ্চল এই স্থানান্তৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত পৰিণত হয়, য’ত বিভিন্ন টাই গোট মিলি “মং মাও” ৰাজ্য গঠন কৰে। টাই-শান ভাষাত এই উচ্চভিত্তিযুক্ত পাত্ৰক “হ্সুন-অক” (ဆွမ်းအုပ်) বুলি কোৱা হয়। ইয়াক পূৰ্বপুৰুষ আৰু আত্মাসকলক নিবেদন আগবঢ়াবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> === অসমলৈ আগমন === ১৩শ শতিকাত [[চাওলুং চ্যুকাফা]]ৰ নেতৃত্বত আহোমসকলৰ আগমন কেৱল জনবসতি স্থানান্তৰ নাছিল; ই আছিল এক সম্পূৰ্ণ সভ্যতাৰ স্থানান্তৰ। ১২১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত মং মাও ত্যাগ কৰাৰ সময়ত চ্যুকাফাই নিজৰ সৈতে লৈ আহিছিল বহু সাংস্কৃতিক উপাদান—বিশেষকৈ এই পবিত্ৰ উচ্চভিত্তিযুক্ত নিবেদন-পাত্ৰ।শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> পাতকাই পৰ্বত পাৰ হৈ অসমত উপনীত হোৱা আহোমসকলৰ মাজত পূজাৰী, সম্ভ্ৰান্ত ব্যক্তি আৰু শিল্পীসকলেও এই পাত্ৰ বহন কৰিছিল। প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজদৰবাৰত ইয়াত ৰাজচিহ্ন আৰু পবিত্ৰ নিবেদন ৰখা হৈছিল। [[File:Ahom insignia plain.svg|thumb|right|200px|আহোম সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজচিহ্ন]] ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পিছত এই পাত্ৰ অসমীয়া সমাজত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। আহোমসকলে কাঠৰ পাত্ৰক ৰূপান্তৰিত কৰি কাঁহ আৰু পিতলৰ অনুপম শিল্পবস্তুত পৰিণত কৰে। তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ নিয়মীয়া প্ৰথাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা অসমীয়া সমাজত সামাজিক সন্মানৰ এক মানদণ্ডত পৰিণত হয়। [[File:Xorai worship.webp|thumb|xorai worship in namghor]] == ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য == পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সংস্কৃতিৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা শৰাই অসমীয়া সমাজ আৰু নামঘৰীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়। নামঘৰত ভাগৱত স্থাপনৰ বাবে শৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিয়ে অসমীয়া আধ্যাত্মিক জীৱনত [[File:Sankaradeva.jpg|thumb|right|220px|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] ১৫শ আৰু ১৬শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ একশৰণ নামধৰ্ম আন্দোলনে শৰাই আৰু বটাৰ তাৎপৰ্য নতুন ৰূপ দিয়ে। শংকৰদেৱে আহোম সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰ পৰা শৰাইৰ ব্যৱহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। নামঘৰৰ মাজভাগত শৰাইৰ ওপৰত ভাগৱত স্থাপন কৰি তেওঁ দেখুৱাইছিল যে ঈশ্বৰ সকলোৰে বাবে সমান। সেই নামঘৰত শৰাই হৈ উঠে “সমতাৰ প্ৰতীক”—য’ৰ পৰা সকলো ভক্তক সমানে প্ৰসাদ বিতৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> == ঐতিহ্য == শৰাই আৰু বটাৰ ঐতিহ্যৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে—ই কেৱল ৰাজকীয় বস্তু হৈ নাথাকি অসমীয়া সমাজৰ সামূহিক হৃদস্পন্দনত পৰিণত হোৱা। আহোম ৰাজ্য বিস্তাৰৰ লগে লগে চুতীয়া, মৰাণ, মটক আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়েও এই পাত্ৰ নিজৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday }}</ref> শৰাই অসমৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত শিল্পবস্তু।<ref>{{cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> তামোল-পাণ আগবঢ়োৱাৰ মাধ্যমেৰে শৰাই আৰু বটা “সন্মানৰ আচাৰ” হিচাপে সমগ্ৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত একত্ৰিত সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সৃষ্টি কৰে। এই আধ্যাত্মিক ৰূপান্তৰৰ ফলত শৰাই আৰু বটা কেৱল ৰাজকীয় ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হৈ নাথাকি সামাজিক ঐক্য, সমতা আৰু অসমীয়া জাতীয় আত্মাৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশত পৰিণত হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 }}</ref> == চাওক == * [[আহোম সাম্ৰাজ্য]] * [[অসমীয়া সংস্কৃতি]] * [[তামোল-পাণ]] * [[নামঘৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} <ref>{{Cite web |url=https://ahomwiki.vercel.app/Ahom%20History |title=Ahom History |website=Ahom Wiki }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/dli.csl.7850 |title=Digital Library of India Item dli.csl.7850 |website=Internet Archive |publisher=Internet Archive }}</ref> <ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=Fragmented Memories: Struggling to Be Tai-Ahom in India |url=https://archive.org/details/fragmentedmemori0000saik |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2004 |isbn=9780822334255 |access-date=5june 2025 }}</ref> <ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/content-index-nobin-buragohain |title=Content Index – Nobin Buragohain |website=Internet Archive |publisher=Internet Archive }}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.gktoday.in/xorai/ |title=Xorai |website=GKToday |date=20 March 2021 |access-date=6 May 2026 }}</ref> l11gkogec934r8xk8wu09brhxazrr3v 0 26832 605035 602139 2026-05-07T03:44:21Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন */ 605035 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Infobox Former Country |native_name = সধয়া/স্বধয়া |conventional_long_name = চুতীয়া সাম্ৰাজ্য |common_name= স্বধয়া, সধয়া |year_start = ১১৮৭ |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = |year_end = ৭ বহাগ ১৫২৪ (সাধনী দিৱস) |date_end = |p1 = কামৰূপ ৰাজ্য |flag_p1 = Copper Plate Seal of Kamarupa Kings.jpg |s1 = আহোম ৰাজ্য |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_map = Chutia kingdom Map.png |image_map_caption = চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ | image_coat = Chutia royal Insignia.png | symbol_type = ৰাজকীয় প্ৰতীক |capital = [[শদিয়া|সধয়াপুৰ/স্বধয়াপুৰ]] |common_languages = চুতীয়া ভাষা (ৰাজকীয়)</br>[[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] (ৰাজ্যিক) |religion = জনজাতীয় তান্ত্ৰিক (ৰাজকীয় আৰু প্ৰজা)</br> হিন্দু (একাংশ প্ৰজা) |government_type = ৰাজতন্ত্ৰ |leader1 = বীৰপাল/গয়াপাল |year_leader1 = ১১৮৭-১২২০ |leader2 = [[ৰত্নধ্বজপাল]]/গৌৰী নাৰায়ণ |year_leader2 = ১২৩০-১২৬০ |leader3 = ধৰ্মধ্বজপাল/[[ধীৰনাৰায়ণ]] |year_leader3 = ১৫২০-১৫২২ |leader4 = নীতিপাল/চন্দ্ৰ নাৰায়ণ(অন্তিম) |year_leader4 = ১৫২২-১৫২৪ |title_leader = সধেয়াধিপতি (নাৰায়ণ/পাল) |legislature = |today = [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] |}} '''চুতীয়া ৰাজ্য''' ({{lang-en|Sutiya kingdom}}) আছিল ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ উত্তৰ পাৰে দিকাৰাই নদী<ref>Acharya,N.N.,"The history of Medieval Assam",p.232</ref><ref>William Robinson, "A descriptive account of Assam",p.323.</ref><ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom,p.28</ref> আৰু দক্ষিণ পাৰে [[দিচাং নদী]]ৰ মাজত গঠন হোৱা এক বিশাল সাম্ৰাজ্য<ref name="চুতীয়া ৰাজ্য">{{cite web | url=http://enajori.com/test/history/kingdomsofAssam/kingdomofassam1.html | title=চুতীয়া ৰাজ্য | accessdate=August 11, 2012 }}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। এই ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]], [[মাজুলী জিলা|মাজুলী]] জিলাকে ধৰি‌ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ এটা অংশ আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভৈয়াম আৰু দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ইতিহাসবিদ সকলৰ মতে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ মধ্যযুগৰ সকলো ৰাজ্যৰ ভিতৰত চুতীয়া ৰাজ্যখনে আটাইতকৈ উন্নত আৰু প্ৰগতিশীল ৰাজ্য আছিল।<ref>Guha, Amalendu (December 1983), "The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)", p.5, "The period from the 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutiya, the Tai-Ahom, the Koch, the Dimasa (Kachari), the Tripuri, the Meithei (Manipuri), the Khasi (Khyriem) and the Pamar (Jaintia)—all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century. The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutiyas."</ref> ১১৮৭ চনত বীৰপালে শদিয়াক ৰাজধানী পাতি উত্তৰ-পূব অসম আৰু অৰুণাচলৰ কিছু অঞ্চল লয় চুতীয়া ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ গৌৰী নাৰায়ণে সকলো চুতীয়াক একত্ৰিত কৰি এখন বৃহৎ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ(দক্ষিণ পাৰ) আৰু বিশ্বনাথ(উত্তৰ পাৰ) জিলাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পূব দিশত অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ লৈকে এসময়ত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় সোতৰজন ৰজাই এই সাম্ৰাজ্য চলাইছিল। [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ধ্বংস হোৱাৰ লগে লগে অসমৰ উত্তৰ-পূবত চুতীয়াসকল, পশ্চিম দিশে বাৰভূঞা আৰু কমতা ৰাজ্য ক্ষমতালৈ আহিছিল<ref name="চুতীয়া ৰজা">{{cite web | url=http://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaChutiyas.htm | title=চুতীয়া ৰজা | accessdate=August 11, 2012}}</ref>। ১৪ শতিকাৰ শেষৰ ফালে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কামৰূপ আক্ৰমণ কৰা মুচলমান সকলক (সম্ভৱতঃ ১৩৮৯ত কামৰূপ দখল কৰা ঘিয়াছুদ্দিন শাহ) পৰাস্ত কৰি [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰত]] ৰজা হৈছিল আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত পোণপ্ৰথমবাৰৰ বাবে [[শদিয়া]]ৰ পৰা [[বংগ|উত্তৰ বংগ]]ৰ [[কৰতোৱা নদী|কৰতয়া]] নৈ লৈকে এখন বৃহৎ [[কামৰূপ ৰাজ্য|বৰ-কামৰূপ]] ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> অসমৰ স্থানীয় জনজাতিসকলৰ মাজত চুতীয়াসকল অন্যতম। চুতীয়া সকল কছাৰী গোষ্ঠীৰ লোক আছিল আৰু এটা সময়ত তিব্বত-বাৰ্মীজ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় তথা ধৰ্মীয় ভাষা বৰ্তমানৰ [[দেউৰী ভাষা]]। বৃটিছৰ দিনত এই ভাষাক ''দেউৰী-চুতীয়া'' ভাষা বুলি কোৱা হৈছিল। সাম্প্ৰতিক কালত, চুতীয়াসকলে [[অসমীয়া ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰে।‌ ==ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু পতনৰ কথা কেইবাখনো বুৰঞ্জীত পোৱা যায় যেনে দেওধাই অসম বুৰঞ্জী, অসম বুৰঞ্জী (SM), ইত্যাদি। সকলো বুৰঞ্জীৰ তথ্য সসূহ প্ৰায় একেই। বৃটিছ বিষয়া ''ET Dalton‌'' আৰু ''W.B.Brown''ৰ অনুসৰি একেবোৰ আখ্যান কিম্বদন্তি ৰূপত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] লোকৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W.B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher= Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote="..as it agrees in all particulars with the traditions,I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them(Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে আনুমানিক ১১৮৭ চনত চুতীয়া সকলে বিভিন্ন সৰু সৰু ৰাজ্য(বা বৃহৎ গাঁও) গঠন কৰি বাস কৰি আছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> তাৰ ভিতৰতে স্বৰ্ণগিৰি নামৰ ৰাজ্য খনত বীৰপাল নামৰ এজন লোক ৰজা হৈ আছিল। বীৰপালৰ ৰাজ্যত ৬০ টা যৌথ পৰিয়ালৰ লোকে বাস কৰিছিল, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৬০০০ লোক।<ref>Dutta, Sristidhar, "The Mataks and their kingdom", p.45. "Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred."</ref> ইয়াৰ পিছত চুবুৰীয়া চুতীয়া লোকসলক পৰাস্ত কৰি তেওঁ 'গয়াপাল' নাম লৈছিল। শদিয়াক তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। তেওঁক খুন্ত ৰজা বুলিও জনা‌ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.202</ref> ত্ৰয়োবিংশ শতিকাৰ আগভাগত [[আহোম]]সকলে অসমত তেওঁলোকৰ ৰাজ্য স্থাপন কৰিবৰ সময়ত উজনি অসমত চুতীয়াসকলেই আটাইতকৈ শক্তিশালী আছিল। চুতীয়া সকলৰ মাজত বুৰঞ্জী লিখাৰ প্ৰথা নথকাৰ বাবে তেওঁলোকৰ আটাইবোৰ ৰজাৰ নাম জনা নাযায়। দেওধাই অসম বুৰঞ্জীৰ মতে বাৰ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা ষোল্ল শতিকাৰ আগভাগলৈকে মুঠ দহজন চুতীয়া ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। নোই ইলিয়াছ চাহাবৰ "হিষ্ট্ৰী অৱ দা শ্বান্‌ছ" গ্ৰন্থৰ মতে আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[চুকাফা]]ৰ সমসাময়িক চুতীয়া ৰজা কোছীৰ আগতে তেওঁৰ বংশৰ চৌত্ৰিশজন ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল। তালৈ চাই কোনো কোনো পণ্ডিতে চুতীয়াসকলে খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকামানতে ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল বুলি অনুমান কৰে।<ref name="বুৰঞ্জী">{{cite book | title=মাধ্যমিক অসম বুৰঞ্জী | author=ড: স্বৰ্ণলতা বৰা | pages=১৮৪-১৯০ | isbn=81-85905-11-8}}</ref> ==ৰাজ্য বিস্তাৰ== বীৰপালৰ পুত্ৰ আছিল ৰত্নধ্বজপাল বা গৌৰীনাৰায়ণ। তেওঁ নিজৰ বাহু বলেৰে উজনি অসমৰ সকলো চুতীয়া ৰাজ্য (যেনে ৰঙ্গালগিৰি, স্বেতাগিৰি, চন্দ্ৰগিৰি, ধৱলগিৰি, নীলগিৰি, ইত্যাদি) একত্ৰিত কৰি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.194</ref>। সেই সময়ত প্ৰায়বোৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাহাৰীয়া বা পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত পতা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে আহোমৰ চৰাইদেউ পৰ্বত, কছাৰীৰ ডিমাপুৰ/মাইবাং, কোচৰ চিকণা পৰ্বত, ইত্যাদি। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ নগৰ যেনে চন্দনগিৰি(আজিৰ দিনৰ ৰুক্মিণীনগৰ), ভীষ্মকনগৰ, ইটানগৰ, ইত্যাদি সকলো পাহাৰৰ‌ দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে আগৰ দিনত‌ উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে পাহাৰৰ দাতিকাষৰীয়া বা‌ ওখ অঞ্চলত স্থায়ী ভাৱে থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰিছিল।<ref>উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুতো জনগোষ্ঠীৰ লোকে খেতিৰ অনুসৰি ভৈয়াম আৰু পাহাৰ দুয়ো অঞ্চলতে জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল।‌ প্ৰায়বোৰ লোকে তেতিয়াৰ দিনত আহু আৰু বাও ধানৰ খেতি কৰিছিল। শালি‌ কৰিলেও বেছি পৰিমাণে কৰা‌ নাছিল। বছৰৰ আৰম্ভণিতে আহু ধানৰ খেতি কৰি চপাই মেলি, বাও বা শালি খেতি কৰি বাৰিষাৰ বানৰ পৰা ৰোধ পাবলৈ বা বাৰিষাৰ বেমাৰ আজাৰ নহ'বলৈ পাহাৰৰ দাতিৰ‌ স্থায়ী অঞ্চল বোৰলৈ ঘূৰি গৈছিল। বৰাহী সকলে সেইবাবেই হয়টো চুকাফাক চৰাইদেউ পৰ্বতত থাকিবলৈ উপদেশ দিছিল। কালিকা পুৰাণৰ মতে দিক্কৰবাসিনী পীঠও বছৰৰ কেইবামাহ ধৰি পানীৰ তলত ডুব গৈছিল। কিছু লোকে হয়টো সেই সময়ত ভৈয়ামত স্থায়ী ৰুপে থাকি খেতি কৰিছিল আৰু সময়ত পাছলৈ বাকী লোকেও ভৈয়ামত স্থায়ী গাঁৱ পাতি থাকিবলৈ লৈছিল। বৰাহী চুতীয়া সকলৰ দুই শ্ৰেণী: চাং আৰু বাম বৰাহী হয়টো ইয়াৰে চিন। চুতীয়া ৰজা সকলে ব্ৰাহ্মণক ভূমিদানো‌ সম্ভৱতঃ এই কাৰণতে কৰিছিল যাতে চুতীয়া লোক সকলে ভৈয়ামত হিন্দু ধৰ্মত দিক্ষিত হৈ স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ লয়। পাছলৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ফলত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি নোহোৱাৰ বাবে বা সুৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা/দূৰ্গ নোহোৱাৰ বাবে সেইবোৰ অঞ্চল পাহাৰীয়া জনজাতি সকলৰ হাতলৈ যায়। সেই কাৰণতে আহোম ৰাজ্যৰ দিনত পাহাৰীয়া জনজাতি বোৰে সঘনে ভৈয়ামৰ গাঁৱ লুণ্ঠন কৰিবলৈ ধৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰোধৰ বাবে আহোম সকলে পছা প্ৰথা আৰম্ভ কৰে।</ref> গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে পাহাৰীয়া দাতিকাষৰীয়া অঞ্চলত থাকি ভৈয়ামত খেতি কৰা চুতীয়া সকলে মধ্যযুগৰ চুতীয়া ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পাছৰে পৰা ক্ৰমান্বয়ে সুসংগঠিত ভাৱে ভৈয়ামতো‌ স্থায়ী ভাৱে থাকিবলৈ লয়। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা "চুতীয়াৰ কথা"ৰ দ্বিতীয় আখ্যানৰ<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.201-202</ref> মতে বীৰপালে কিৰাতনী দেৱীৰ আশীৰ্বাদত দুটা সোণৰ মেকুৰী আৰু দণ্ড-খাট লাভ কৰি চোট-হিন্দুৱান খুন্তৱান(চুতীয়া ৰাজ্যৰ) ৰজা হৈছিল আৰু শদিয়াত আছিল ("পৰদিনা চৰুৰ ঢাকন গুচাই চালে, সোণৰ বিড়ালী দুটী পালে, দণ্ড-খাট পালে। সেইদিন ধৰি সকলৰে সোধ-পোছ দিন দিন ধৰি পালে। ছোট হিন্দুৱানৰ খুন্তৱানৰ ৰজা হ'ল। শদিয়াত সিটো ৰজা অবাক ৰূপে থাকে।")। ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে বীৰপালৰ বসতি(স্বৰ্ণগিৰি চুতীয়া ৰাজ্য) শদিয়া অঞ্চলতে আছিল। দেউধাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা চন্দ্ৰগিৰি নামৰ চুতীয়া ৰাজ্য খনো বৰ্তমান শদিয়াতে অৱস্থিত আছিল। এইখন পাছলৈ স্বৰ্ণগিৰিৰ চুতীয়া ৰজা ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ অধীনলৈ আনি বৃহৎ চুতীয়া ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চন্দ্ৰগিৰি অঞ্চলতে নীতিপালে আহোম ৰজাৰ লগত যুদ্ধ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁক "চন্দ্ৰ নাৰায়ণ" বুলিও কোৱা হৈছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.200</ref>। গোপাল চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত এই অঞ্চলটোক "দৈ-চন্দন"(টাই ভাষাত দৈ=পাহাৰ) কোৱা হৈছে। ৰানী সাধনীয়ে এই অঞ্চলতে প্ৰাণ ত্যোগ কৰিছিল।  ৰত্নধ্বজপালে বস কৰা ৰাজ্য স্বেতাগিৰি সম্ভৱত বৰ্তমান লখিমপুৰ জিলাত আছিল কাৰণ এই ৰাজ্য দখল কৰা পাছতে তেওঁ বৰ্তমান মাজুলীত নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে "ৰতনপুৰ" নামৰ এখন নগৰ গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref> । "ঢোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত। খোল বাই ক'ত? ৰতনপুৰত", এই বিখ্যাত পুৰণি গীতটো চুতীয়া ৰাজধানী ৰতনপুৰক লৈয়ে সৃষ্টি কৰা হৈছিল। এই ৰতনপুৰতে পাছলৈ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ সত্ৰ এখনো স্থাপন কৰা হৈছিল। পৰবৰ্তী কালত ৰত্নধ্বজপালে নিজৰ ৰাজধানী শদিয়াত স্থায়ী ৰূপে গঠন কৰিছিল<ref>Bhuyan, S.K., Deodhai Buranji, p.193</ref>। আহোম সকলৰ বুৰঞ্জীত উল্লেখ থকাৰ মতে চুকাফা ৰাজকুমাৰ মাও-লুং দেশত থাকোতে অসমত পাছখন ৰাজ্য আছিল: চুতীয়া, কমতেশ্বৰ, কছাৰী, বৰাহী আৰু মৰাণ। চুকাফাই চৰাইদেউত ৰাজধানী পতাৰ আগতে বাটত বহুতো চুতীয়াক লগ পাইছিল<ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.4</ref>। যিহেতু চুকাফাই চৰাইদেউত নগৰ গঢ়া আগতে নামৰুপ, তিপাম, অভয়পুৰ, হাবুং, শিমলুগুৰি আৰু চনটক বাস কৰি আহিছিল। গতিকে এইবোৰ অঞ্চলৰে কিছুমান জেগাত চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ধৰিব পৰা যায়। বহুতো চুতীয়া পৰিয়াল (যেনে চোম-চিৰিং, চাংচাই, খাতুৱাল চেতিয়া, ইত্যাদি) চুকাফাৰ দিনতে আহোম জাতিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ বিলীন হৈ গৈছিল<ref>Goswami, Hemchandra, Purani Asam Buranji, p. 23, 25</ref>। এই সকলো তথ্যৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে ১২-১৩ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্য সেই সময়ত লখিমপুৰ, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ পৰা শদিয়া আৰু অৰুণাচলৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল।  ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অঞ্চল সমূহ== ===ৰাজধানী অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ আৰু ৰাজধানী আছিল শদিয়া বা সধয়াপুৰ। চুতীয়া ৰজা সকলে নিজকে সধয়াপুৰেশ্বৰ বা সধয়াধিপতি বুলি চিনাকি দিছিল <ref>Shin, Jae-eun, Descending from Demons, Ascending to Kshatriyas, p.5.</ref> শদিয়াৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহতো চুতীয়া ৰজাৰ নাম খোদিত আছে। ভীষ্মক নগৰ আৰু ৰুক্মিণী নগৰৰ ইটাত চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ণৰ নাম খোদিত আছে<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.814</ref>। তাম্ৰেশ্বৰী শালৰ ইটাৰ দেৱালখন চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল <ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21</ref>। [[File:Brick with king Pratyakshnarayan's name.jpg|thumb|ভীষ্মক নগৰ আৰু শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত উদ্ধাৰ হোৱা নৃপতি শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষ নাৰায়ৰণ নাম খোদিত থকা ইটা। এই ৰজা জনৰ নাম ঘিলামৰাত উদ্ধাৰ হোৱা সধয়াধিপতি সত্যনাৰায়ণৰ ফলিতো উল্লেখ কৰা আছে।]] ===উত্তৰ কূলৰ অঞ্চল=== ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰৰ উত্তৰ পাৰৰ সীমাৰ কথা বুৰঞ্জী সমূহত পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ পোৱা নাযায়। তথাপিও বুৰঞ্জী সমূহত উল্লেখ কৰা আছে যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে ভৰালী‌ নৈ পাৰ হৈ ৰাউতা-তেমনীৰ (আজিৰ দিনৰ দৰং-নগাঁৱৰ অঞ্চল) ভূঞা সকলক বস কৰিছিল<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref>। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ভৰালী নদীৰ লৈকে চুতীয়া ৰাজ্য বিয়পি আছিল। ৰজা সত্এযনাৰায়ণৰ দিনত বা‌ তাৰো পাছৰ লৈকে এই পশ্চিম সীমা কমতাপুৰৰ লৈকে পাইছিল গৈ। বৰ্তমান লখিমপুৰৰ সোৱনশিৰি অঞ্চলতো চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। সেই অঞ্চল পুৰণি কালত হাবুং বুলি জনা গৈছিল। শদিয়াৰ চেপাখোৱা তামৰ ফলিত উল্লেখ থকাৰ মতে চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ আদেশত ১৪২৮ চনত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰয়েই ব্ৰাক্ষ্মণক ভূমিদান কৰিছিল<ref>Neog, Maheswar, Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh, p.818.</ref><ref>Guha, Amalendu, Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply, p. 73, “Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala”.</ref>। চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০২ চনত সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত(বৰ্তমান লক্ষিমপুৰ নগৰৰ ওচৰত) আৰু ১৩৯২ চনত সত্যনাৰায়ণ ৰজাই ধৱলী(বগীনদী) নৈৰ পাৰত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.583</ref>। ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই ঢকুৱাখনাত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.590</ref>। এই সকলো কথাৰ পৰা জনা যায় যে বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাখন সম্পূৰ্ণ ভাবে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ধেমাজি জিলাৰ চিচিবৰগাঁও-বৰদলনি অঞ্চলত বহুতো পুৰণি চুতীয়া যুগৰ ধ্বংসাৱশেষ দেখিবলৈ পোৱা যায়<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.439</ref>। জোনাইৰ ৰজাখনা অঞ্চলত ১৩-১৪ শতিকাৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইটাৰ দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.441; Indian Archaeology 1986-87, p. 22</ref>। বিশ্বনাথ জিলা যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেই কথা চুতীয়া যুগৰ কীৰ্তিচিহ্ন সমূহৰ পৰা পুহৰলৈ আহে। চুতীয়া যুগৰ খনিকৰ সকলে কিবা উল্লেখযোগ্য কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে এক বিশেষ ধৰণৰ চিহ্ন কিছুমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বিশ্বনাথ জিলাৰ অৰুণাচল সীমান্তৰ বুঢ়ৈ দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত দুৰ্গ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰৰ উমাতুমনি দ্বিপ তাৰে প্ৰমাণ। হুবহু একেই খনিকৰ চিহ্ন শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ, বুঢ়াবুঢ়ী শাল, ইটা পুখুৰী, ইত্যাদি জেগাত দেখিবলৈ পোৱা গৈছে। উল্লেখযোগ্য যে তাম্ৰেশ্বৰীৰ যিখন শিল-ইটাৰ দেৱালত এই চিহ্ন সমূহ খোদিত আছিল, সেই খন চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ চনত নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>A Sircar, D.C, Journal of Ancient Indian History, p. 21; Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.589; Journal of the Asiatic Soceity of Bengal, 1848, p.467</ref> জনা মতে নক্সাপৰ্বত(১৪০০-১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)<ref>Tada, Tage, Archaeological remains of Arunachal Pradesh up to 16th century, p.183</ref> আৰু বুঢ়ৈ দুৰ্গ<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271</ref> প্ৰায় একে যুগৰে সৃষ্টি হয়। এই সকলো তথ্যৰ ভিথিত কনকলাল বৰুৱা আৰু মহেশ্বৰ নেওগ লৈখীয়া বিশিষ্ট ইতিহাস বিধে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰিসীমা বিশ্বনাথ জিলা লৈকে থকা কথা স্বীকাৰ কৰিছে।<ref> Barua, Kanaklal, Early History of Kamrupa, p.271-272, "The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduised dynasty of local rulers who ruled over a kingdom to the north of Brahmaputra and extending from the Burai river on the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala."</ref><ref>Neog, Maheswar, "Lights on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh", p. 218, "If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutias in the early part of the sixteenth century."</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছতেই (অৰ্থাৎ ১৫২৫ চনতে) আহোম ৰজাই শদিয়া, হাবুং(লখিমপুৰ), দিহিং, টিফাও(ডিব্ৰু), বানলুং(ধেমাজি) অঞ্চল সাহস কৰিবলৈ নতুনকৈ পদবী সৃষ্টি কৰিছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.59-61; Gait, Edward, A history of Assam, p. 86</ref>। গতিকে এই সমূহ অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি গ'ম পোৱা যায়। [[File:Another section of the palace.jpg|thumb|চুতীয়া দুৰ্গ ভীষ্মক নগৰৰ ইটাৰ গড়ৰ এক অংশ]] ৰত্ননাৰায়ণ ৰজাই ৰাজ্য বিস্তাৰৰ তথ্য ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়া-চেপাখোৱা তামৰ ফলিত(১৫২৮ চনৰ) পোৱা যায়। এই ফলিত উল্লেখ কৰা মতে ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পিতৃ আছিল ৰজা ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণে এসময়ত কমতাপুৰৰ লৈকে নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল।   ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে<ref>Barua, Swarnalata, Chutia Jatir Buranji, p.587</ref>, {{Quote|text="একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ <br /> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ।   ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৫০ বছৰ আগতে গৌৰীনায়াৰণ/ৰত্নধ্বজপালেও নিজৰ পুত্ৰ শিৱনাৰায়ণৰ লগত কমতেশ্বৰ ৰজা সন্ধয়াৰ ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰাই কমতা ৰাজ্যৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিছিল। সম্ভৱতঃ এই কমতা ৰাজবংশ নাইকীয়া বা দুৰ্বল হৈ যোৱা ফলতে চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে কমতা ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল। ===দক্ষিণ কূলৰ অঞ্চল=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ দক্ষিণ পাৰৰ সীমা দিহিং নৈ আছিল। এই কথা বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ পোৱা যায় <ref>Assam Buranji(SM), p.9</ref><ref>Bhuyan, S.K., Satsari Buranji, p.56</ref> সেই সময়ত মাজুলী দ্বীপ সৃষ্টি হোৱা নাছিল আৰু দিহিং নৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষে কাষে বৈ গৈ বৰ্তমান মাজুলীৰ পশ্চিমত লগ হৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ পৰা জনা যায় যে আহোম ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চাৰাগুৱা আৰু বকতা<ref>Ahmed, Nasir, Assam-Bengal Trade in the Medieval Period: A Numismatic Perspective, p.170, "they made Bakata(on the banks of Dihing) their capital in the reign of their king Suhungmung Svarga Narayan."; Guha, Amalendu, The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714), p.19.</ref> দিহিং নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। গতিকে এই সকলো কথাৰ পৰা ধৰিব পাৰি যে বৰ্তমানৰ শিৱসাগৰ অঞ্চলৰো এটা অংশ চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। ১৫২২ চনত দিহিং মুখৰ যুদ্ধত নীতিপালৰ সৈন্য বাহিনীক পৰাস্ত কৰি আহোম সেণা চুতীয়া ৰাজ্যত প্ৰবেশ কৰিছিল। চুহুংমুঙৰ সৈন্যয়ে চুতীয়া নৌ সেনাক খেদি ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰয়ে দি উজাই আহি ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল।ডিব্ৰু মুখ, চেচামুখ, লাৰুপাৰা আৰু সোণাৰীত(তিনিচুকীয়া) পুণৰ ৰণ হৈছিল। গতিকে এই সকলো অঞ্চলতে চুতীয়া সকলৰ বসতি আছিল বুলি ক’ব পৰা যায়। দক্ষিণ সীমান্তত এলেকা তিপাম-নামৰূপ-বৰহাট অঞ্চল আছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ থকাৰ মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্তৰ অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়াল এজনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলক লগত লয় হাটখোৱা গোহাঁইৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু পৰাস্ত হৈ দিহিং/নামজিন নৈ পাৰ হৈ পূৰবৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, Ahom Buranji, p.331</ref>। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে খামজাং প্ৰদেশ পাটকাই পৰ্বতৰ‌ নং-খেও-য়ং(Lake of no return) অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। গতিকে ধৰিব পাৰি যে চুতীয়া ৰাজ্য এসময়ত সেই অঞ্চলৰ লৈকে বিয়পি আছিল। [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ ১৪৪২ চনৰ শিলৰ লিপি]] ==ৰজা সকলৰ তালিকা== {|class="wikitable" |+ '''ৰজাৰ তালিকাত''' |- ! # ! বছৰ ! ৰাজত্ব কাল ! নাম ! অন্য নাম |---- | ১. | ১১৮৭ - ১২২০ | ৩৩ ব | বীৰপাল | গয়াপাল |---- | ২. | ১২২০ - ১২৫৫ | ৩৫ ব | [[ৰত্নধ্বজপাল]] | গৌৰীনাৰায়ণ |---- | ৩. | ১২৫৫ - ১২৭০ | ১৫ ব | বিজয়ধ্বজপাল | শিৱনাৰায়ণ |---- | ৪. | ১২৭০ - ১২৮৫ | ১৫ ব | বিক্ৰমধ্বজপাল | জগতনাৰায়ণ |---- | ৫. | ১২৮৫ - ১৩০৫ | ২০ ব | গৌৰধ্বজপাল | প্ৰমত্তনাৰায়ণ |---- | ৬. | ১৩০৫ - ১৩২৫ | ২০ ব | শঙ্খধ্বজপাল | হৰিনাৰায়ণ |---- | ৭. | ১৩২৫ - ১৩৪৩ | ১৮ ব | ময়ূৰধ্বজপাল | গোলোকনাৰায়ণ |---- | ৮. | ১৩৪৩ - ১৩৬০ |১৭ ব | জয়ধ্বজপাল | বজ্ৰনাৰায়ণ |---- | ৯. | ১৩৬০ - ১৩৮০ | ২০ ব | কৰ্মধ্বজপাল | নন্দেশ্বৰ/নন্দিনৃপ |---- | ১০. | ১৩৮০ - ১৪০০ | ২০ ব | সত্যনাৰায়ণ | ৰত্ননাৰায়ণ |---- | ১১. | ১৪০০ - ১৪১৫ | ১৫ ব | লক্ষ্মীনাৰায়ণ | ধৰ্মনাৰায়ণ |---- | ১২. | ১৪১৫ - ১৪৩০ | ১৫ ব | দুৰ্লভনাৰায়ণ | |---- | ১৩. | ১৪৩০- ১৪৪৫ | ১৫ ব | মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ | |---- | ১৪. | ১৪৪৫ - ১৪৬৫ | ২০ ব | প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ/প্ৰতাপনাৰায়ণ | |---- | ১৫. | ১৪৬৫ - ১৪৮০ | ১৫ ব | যশনাৰায়ণ | |---- | ১৬. | ১৪৮০- ১৫০০ | ২০ ব | পুৰন্দৰধ্বজপাল | পুৰন্দৰনাৰায়ণ |---- | ১৭. | ১৫০০ - ১৫২২ | ২২ ব | ধৰ্মধ্বজপাল | [[ধীৰনাৰায়ণ]] |---- | ১৮. | ১৫২২ - ১৫২৪ | ২ ব | নীতিপাল/নিত্যপাল | চন্দ্ৰনাৰায়ণ |} ==চুতীয়া ৰজাৰ কমতাপুৰ বিজয়== ==চীনৰ লগত সম্পৰ্ক== ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ স্থাপত্য আৰু কীৰ্তিচিহ্ন== == যোগিনী তন্ত্ৰত উল্লেখ== ১৬ শতিকাৰ আগভাগ লিখা‌ যোগিনী তন্ত্ৰত কামৰূপৰ বিভিন্ন অঞ্চল আৰু ৰাজকীয় শক্তিসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত “সৌমাৰ”, “কূবাচ”, “যৱন” আৰু “প্লৱ” নাম উল্লেখ আছে— {{quote|পূৰ্বভাগে চ সৌমাৰঃ কূবাচ‌ পশ্চিমে‌তথা ।<br>দক্ষিণে যৱনসদ্ উত্তৰে প্লৱ এব চ ॥<br><br>এবমেব মহাদেৱি তে সৰ্বে কামৰূপকাঃ ।<br> এবং তে কথিতং দেবি সৌমাৰচৰিতং হি তৎ ॥}} অৰ্থাৎ পূৰ্বে সৌমাৰ, পশ্চিমে কূবাচ, দক্ষিণে যৱন আৰু উত্তৰে প্লৱ — এইসকল কামৰূপ অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনৰ পাচৰ অংশ সমূহত "কুবাচ"ক [[কোচ ৰাজ্য|কোচ]], "সৌমাৰ"ক [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু "যৱন"ক [[বংগ চুলতানী|মুছলমান]]/[[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই অনুসৰি ইতিহাসবিদ সকলে “প্লৱ/প্লব” শব্দটোৱে সেই সময়ৰ উত্তৰ ভাগত ৰাজত্ব কৰি থকা পাল বংশীয় চুতীয়া ৰাজ্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। ==চুতীয়া-আহোম যুদ্ধ== ১৫১২ চনত চুতীয়াৰ হাবুঙৰ প্ৰদেশৰ পানবাৰী অঞ্চলত চুহুংমুঙে প্ৰৱেশ কৰে আৰু আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। পানবাৰীত থকাৰ সময়ত আহোম ৰজাই সেনা বাহিনীৰ কিছুমানক দিহিং নৈত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়াই। দিহিঙত ডাঙৰ বৰালী ধৰিবলৈ লওঁতে চুতীয়াই আহোম সেনাক দেখে। দিহিং নৈ চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ সীমা আছিল, উত্তৰত চুতীয়া ৰাজ্য আৰু দক্ষিণত আহোম ৰাজ্য। চুতীয়াৰ পানীত মাছ ধৰিছে বুলি গম পাই মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই (সম্ভৱতঃ এইজন দিহিং উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল) মানু্হ পঠিয়াই। কিন্তু আহোম সকলে মাছৰ লগতে চুতীয়া মানু্হকো ধৰি নিয়ে। এই কথা মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ জোৱাঁই নিতাইক জনাই। নীতিপালৰ পৰা ধীৰনাৰায়ণে খবৰ পাই যে আহোম সেনাই দিহিঙৰ সীমা নামানি উত্তৰ পাৰৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>Assam Buranji (SM), p. 9</ref> ===দিখৌ-মুখৰ ৰণ=== ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই এই কথা গম পাই যুদ্ধ কৰিবলৈ মন কৰে আৰু ১৫১৩ চনত লুইতে দি আহি দিখৌমুখত কোঠ পাতে। সেই সময়ত দিখৌ মুখ আজিৰ দিনৰ কাজিৰঙা‌ ওচৰত আছিল। চুতীয়া সেনাই দিখৌ মুখ অঞ্চলত পচলা গড় নিৰ্মাণ কৰে। তাৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকটা অঞ্চলৰ নঙকামুঙ বিলৰ পাৰত কোঠ পাতে। চেৰুৱাকটাৰ পৰা এখিনি সেনা বৰনাঁৱত উঠি চিৰা আটি অঞ্চললৈ যায়। চুহুংমুঙে চাও-চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্য দি চুতীয়াৰ বৰনাঁৱ ধৰিবলৈ সেনা পঠিয়াই। তাৰ পাছত তেওঁ চেৰুৱাকটাৰ চুতীয়া সেনাক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া সেনাই শত্ৰুৰ শক্তিৰ অনুমান নাপায় যুদ্ধত পৰাজয় হব লগিয়া হয়। এই যুদ্ধত ৪ হাজাৰ চুতীয়া সৈনিক স্বহীদ হয় আৰু ৩ হাজাৰ বন্দী হয়। বন্দী সকলৰ মূৰ কাটি আহোম ৰজাই মুণ্ডমালা বান্ধিলে।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref> সাতসৰী বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি চুতীয়া সেনা দিখৌমুখৰ পৰা উজাই আহিছিল আৰু ডিব্ৰুমুখৰ তিনিমুণি অঞ্চলত ৫ দিন পুণৰ এখন ৰণ হৈছিল, য'ত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ৰজাৰ ভায়েক ঢেলা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাই ভাগ লৈছিল। যুদ্ধত মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ গাত কাড় লাগিছিল আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাকে প্ৰমুখ কৰি চুতীয়া সেনা পিছ হুঁহকি শদিয়ালৈ আহিলে। ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ কথা কিন্তু অন্য বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, গতিকে এয়া পাছত হোৱা দিহিংমুখৰ দ্বিতীয়খন ৰণৰ বৰ্ণনাও হ'ব পাৰে যিখনত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হোৱাৰ পাছত আহোম সেনাই ডিব্ৰুমুখত গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। যুদ্ধৰ পৰাজয়ৰ ফলত দিখৌ মুখত বাকী থকা চুতীয়া সেনা সেই অঞ্চলৰ পৰা ঘূৰি আহে আৰু পানবাৰী আহোমৰ হাতলৈ যায়। তাৰ পাছত ১৫১৯ চনত চুহুংমুঙ হাবুঙৰ পৰা দিহিংমুখ অঞ্চল লৈ আহে আৰু তাত এটা কোঠ/দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। তেতিয়াৰ দিহিংমুখ আজিৰ দিনৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল হয়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Goswami, Hemchandra, Purani Assam Buranji, p.40</ref> ===দিহিং-মুখৰ প্ৰথম ৰণ=== ১৫২০ চনত চুতীয়া সেনাই এইবাৰ আকৌ ভটিয়াই আহি আহোমৰ নতুনকৈ নিৰ্মিত দিহিংমুখৰ দুৰ্গ(মৌঙখ্ৰাঙ) আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা জয়ী হয় আৰু আহোম সেনাপতি খেনমোঙক মাৰি আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ফলত দিহিংমুখৰ কোঠ চুতীয়াৰ হাতলৈ যায়।<ref>Satsari Assam Buranji, p.57</ref><ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন== ===নীতিপালৰ ৰাজত্ব=== ইয়াৰ পাছতে ১৫২২ চনত ধীৰনাৰায়ণ ৰজাই [[হাবুং]] অঞ্চলৰ (বৰ্তমান ঢকুৱাখনা) ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰি সাধনী আৰু নিতাই ৰাজ্য ভাৰ দিয়ে। ৰজা হৈ নিতায়ে নীতিপাল নাম লয়। ৰজা ধীৰনাৰায়ণে ৰাজ্য ভাৰ এৰি জামাতাক যুৱৰাজ পাতি, আপোন পুত্ৰ তিনি বছৰৰ শিশু সাধক নাৰায়ণক নীতিপালৰ হাতত সমৰ্পন কৰি দেশান্তৰিত হয়। সামান্য ‌চুতীয়া ল'ৰা ৰজা হোৱাত ৰাজবংশৰ ৰাজপাট দাবীদাৰ কোঁৱৰসকল স্বাভাৱিকতে ক্ষুণ্ণ ‌হৈ পৰে। এই লোক সকলে নিত্যপালক সিংহাসনচ্যুত কৰিবলৈ ষড়যন্ত্ৰত নামে। এই ষড়যন্ত্ৰৰ মূল নায়ক ধীৰনাৰায়ণ ৰজাৰ ভায়েক সুৰজিৎ ওৰফে সুৰধ্বজপাল আছিল। ষড়যন্ত্ৰ সফল নহ'ল। নীতিপালে তেওঁৰ বিশ্বাসী চোৰাংচোৱাৰ পৰা সকলো কথা জানিব পাৰি ষড়যন্ত্ৰত লিপ্ত বিষয়াক ভাঙি নতুন মন্ত্ৰী বিষয়া নিয়োগ কৰে। পূৰ্ব্বৰ পাত্ৰ মন্ত্ৰী গুচাই সামান্য পাত্ৰ-মন্ত্ৰী পাতি লʼলে। সূৰধ্বজপালক ধৰি আনিবৰ বাবে কাচিতৰা সেনাপতিক পঠায়। কিন্তু সুৰধ্বজ দেশ এৰি পলাই যোৱাত সেই কাম সম্ভৱ নহ'ল। নীতিপালৰ দিনত নাৰায়ণ নামৰ এজন বৰসেনাপতি আৰু ৰঘূবীৰ তথা কাচিতৰা সহসেনাপতি আছিল বুলি জনা যায়। কিন্তু সময়ত নীতিপালৰ শাসন দুৰ্বল হৈ পৰে। পূৰ্বৰ সাধাৰণ বংশৰ লগৰীয়া সকলক ৰাজ্যৰ বিষয়-বাব দিবলৈ ধৰাৰ ফলত সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ লোকৰ বিশ্বাস আৰু আনুগত্য হেৰুৱাব লগা হয়। দোষ গুণৰ সুবিচাৰ নকৰি হকে-বিহকে প্ৰজাৰ ওপৰত উৎপীড়ন চলোৱাৰ বাবেই‌ [[নীতিপাল]] প্ৰজাৰ মাজত অনীতিপাল বুলি খ্যাত হৈ পৰে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia jatir Buranji, p.594.</ref> ===দিহিং-মুখৰ দ্বিতীয় ৰণ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ দুৰৱস্থাৰ বাতৰি আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং]]ৰ কাণত পৰিল। ফলত সেই বছৰৰ শেষৰ পিনে(১৫২২ চন) তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। প্ৰথমতে মাজুলীৰ নঙকঙমোঙ বীলৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁ দিহিঙমুখত(বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী অঞ্চল) কোঠ দি থকা চুতীয়াক আক্ৰমণ কৰিবলৈ সেনা পঠায়। যুদ্ধৰ নেতৃত্বত থকা বৰগোহাঁয়ে চুতীয়া সেনাক দিহিং মুখৰ পৰা পুবলৈ ঠেলি নিয়ে আৰু লাচাই-টাই নামৰ এজনক চুতীয়াৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বৰ-নাঁৱত উঠাই ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠায়। সেই সময়ত ৰজা বীলৰ পৰা আগ বাঢ়ি আহি চেৰুৱাকতা নামৰ অঞ্চল এটাত আছিল। চুহুংমুঙে লাচাই-টাইক যুদ্ধৰ খবৰ লয়। লাচাই-টাই ৰজাক জনাই যে চুতীয়া সৈন্য লুইত(টিলাও) নৈ‌ ওচৰৰ অঞ্চলৰ লগতে ডিব্ৰুমুখৰ(চোপ-নাম-টিফাও) পানীত কোঠ পাতি আছে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ইয়াৰ পাছতে হয়টো আগতে উল্লেখ কৰি অহা ডিব্ৰুগড় ৰণখন সংঘটিত হয়। ===ডিব্ৰু-মুখ/ডিব্ৰুগড়ৰ ৰণ=== ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুঙৰ আদেশত ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে নিজৰ সমস্ত সৈন্য বাহিনী লয় ডিব্ৰুমুখলৈ আগ বাঢ়ি আহি তাত এটা গড় নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুঙে চৰাইদেউ লৈ আহি ভগৱানৰ ওচৰত বলি আগ বঢ়ায়। ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুঙে সৈন্য বাহিনী লয় আগ বাঢ়ি চেঁচামুখত কোঠ দিয়ে। নীতিপালে গড় বন্ধাৰ খবৰ পাই শদিয়াৰ পৰা লাৰুপাৰা(বৰ্তমান চাবুৱাৰ ওচৰৰ) লৈ আগ বাঢ়ি আহে। তাৰ পৰা তেওঁ শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱাৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। সম্ভৱতঃ এজন ডিব্ৰু উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা আছিল। চুতীয়া সেনাপতি জনে ৰজাৰ আদেশ মতে ডিব্ৰুগড় আক্ৰমণ কৰে। আনপিনে চুহুংমুঙেও ডিব্ৰুমুখলৈ আহি যুদ্ধত ভাগ লয়। ফ্ৰাচেনমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ পথে দি আগ বাঢ়ি চুতীয়াৰ নৌ বাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়াৰ নৌ সেনাৰ নেতৃত্বত আছিল কাচিতৰা, চুলুকী চেতিয়া (GC Baruaৰ বুৰঞ্জীত এলেঙী চেতিয়া বুলি কোৱা হৈছে) আৰু বৰপাত্ৰ নামৰ তিনিজন সেনাপতি। বৰপাত্ৰ জন সম্ভৱতঃ সোৱণশিৰি উপত্যকাৰ তথা হাবুঙৰ শাসনকৰ্তা আছিল, যিজনক তামৰ ফলিত হাবুঙাধিপতি বৃহৎ পাত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। কাচিতৰা আছিল লুইত উপত্যকাৰ শাসনকৰ্তা। যুদ্ধত চুতীয়া সেনা পৰাস্ত হয়। পিছ দিনা চুহুংমুঙ ৰজাই গড়ত থকা সকলো মন্ত্ৰী ডাঙৰীয়া আৰু সেনাক লগত লৈ আগ বাঢ়ি সোণাৰী অঞ্চলত (বৰ্তমান কাকপথাৰ অঞ্চল) সোমায়। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 17.</ref> ===নীতিপালৰ সন্ধি প্ৰস্তাৱ=== ইয়াকে দেখি নীতিপালে আহোম ৰজা লৈ কটকীৰ সৈতে কিছুমান উপহাৰ পঠায়। উপহাৰ সমূহৰ মাজত আছিল সোণৰ কাণফুলী/থুৰীয়া(তং-ৰু-খাম), সোণোৱালী‌ মেখেলা(চিন-খাম), কপাহী কাপোৰ(ফ্ৰা-নোন), শৰাই/মাইহাং (ফোন), পাটি, ইত্যাদি। সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ-ৰুপৰ মেকুৰী, সোণ-ৰুপৰ ছত্ৰ, ৰাজকীয় খাট আৰু ৰাজ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়। নীতিপালে ছোৱালী আৰু হাতী দিবলৈ মান্তি হয় যদিও ৰাজকীয় সম্পদ পূৰ্বপুৰুষৰ সম্পত্তি বুলি দিবলৈ নিবিচাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে এক মাহৰ পাছত সোণ-ৰুপৰ জাপি (কোপ-খাম-ঙেন), সোণৰ আঙঠি (খোপ-খাম), সোণৰ তোম (লিউ-খাম), সোণৰ ছত্ৰ (চাং-খাম), সোণৰ খাৰু (মাউ-খাম), সোণৰ থগা (খু-টিন-খাম), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাতৰ পাটি, কটাৰী আৰু পানীকমলী কাপোৰ দি পঠায়। সমান্তৰাল ভাৱে নীতিপালে লুইতৰ পাৰত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লয় আৰু তাতে থাকে। দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ কথা শুনি, ৰাজসম্পদ নাপায় আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি চুহুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 18.</ref> ===শদিয়াৰ ৰণ=== ১৫২৪ চনৰ বহাগত লুইত নৈ পাৰ হৈ শদিয়া(সধয়াপুৰ) আক্ৰমণ কৰে। [[ব'হাগ বিহু|ব'হাগ মাহৰ বিহুৰ দিনা]] [[শদিয়া]] আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। বিহুৰ দিনা শদিয়াৰ চাৰি শালত বৰ-বলি আয়োজন কৰা হয়, যʼত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পূজাৰীৰ বাহিৰে অন্য লোকে হাতত অস্ত্ৰ লোৱাতো বৰ্জিত আছিল। আজিও এই বৰবলিৰ নিয়ম শদিয়া অঞ্চলৰ থান সমূহত পালন কৰা হয়। সেই সময়ত সৌমাৰ খণ্ডত একমাত্ৰ চুতীয়া সকলৰ মাজত হে খাৰ-বাৰুদ বা হিলৈ-বৰটোপৰ প্ৰচলন আছিল। সেই বাবে হয়তো আক্ৰমণকাৰী সকলে বিহুৰ বতৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰি লৈছিল। বুৰঞ্জী সমূহৰ মতে সেই সময়ত নীতিপালে পুখুৰী এটাও খন্দাই আছিল। শদিয়াৰ দুৰ্গত কৰা আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি নীতিপাল চন্দনগিৰি লৈ গুচি আহে আৰু কাচিতৰা দৈথাং পৰ্বতত উঠে।<ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> ===চন্দনগিৰি আৰু দৈথাং পৰ্বতৰ ৰণ=== চুহুংমুঙে শদিয়াৰ বৰনগৰত থাকি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিঙলুন ৰাজমন্ত্ৰীক(বুঢ়াগোহাঁই) চন্দনগিৰি লৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে কনচেং ধনুদাৰী গোহাঁইক (চাও-চঙ কুঙ-ৰিণ) কাচিতৰাৰ লগত যুঁজিবলৈ দৈথাং পৰ্বতলৈ পঠায়। ইফালে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱাক আহোম বাহিনীয়ে বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপন স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।<ref>Bhuyan, S.K.,''Assam Buranji(SM)'',p.10</ref> পিছত তেওঁ আহোম বিষয়াসকলক জনাইছিল যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এটা পাহাৰীয়া নৈৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে। চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া সেনাই ওপৰৰ পৰা শিল বগৰাই আৰু দলিয়াই বহুতো আক্ৰমণকাৰীৰ বধ কৰে। সাতসৰী আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ (SM)ৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত [[সতী সাধনী|সাধনী ৰাণী]] গৰ্ভৱতী আছিল। GC Baruaৰ আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণী/কোঁৱৰী গৰাকীক‌ নাঙ-লুং কোৱা হৈছে। লগতে উল্লেখ আছে ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ। যিহেতু নাঙ-লুঙৰ অৰ্থ ৰাণী নে‌ কোঁৱৰী সঠিক কয় ক'ব নোৱাৰি গতিকে এই তিনি গৰাকী লোক নাইবা ধীৰনাৰায়ণ, সাধনী আৰু নীতিপাল/সাধকনাৰায়ণ বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য যে নীতিপাল সাধনীৰ বিয়া ১৫১২ৰ আগতেই হৈ গৈছিল কাৰণ অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ অনুসৰি ১৫১৩ চনত ধীৰনাৰায়ণক আহোমৰ বিষয়ে তেওঁৰ জোঁৱায়েকে খবৰ দিছিল। সাধনী আৰু নীতিপালৰ‌ লগতে ১২০ গৰাকী কোঁৱৰীয়েও শিলা কুচাই বিৰোধী পক্ষৰ সৈনিকক মাৰে। আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবলৈ সক্ষম নহৈ পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। ইয়াৰ পাছত আক্ৰমণকাৰী সকলে ৰননীতি কৰি পৰ্বতৰ তিনিফালে বেৰি ধৰিব লয়। চাও ৰু-পক আৰু কিছু লোক ঘিলা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি পাহাৰত উঠিল, কিন্তু মানুহ নেদেখিলে। আগ বাঢ়ি গৈ এখন গাঁও পালে আৰু তাত দুকুৰিমান মানুহ দেখিলে। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই কিছু লোকক ঘিলা গছত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। হয়তো এই সকল আগতে ধৰি অনা‌ চুতীয়া বন্দী আছিল। আগৰ দিনত ঢোল বজোৱাটো যুদ্ধত জয়ৰ প্ৰতীক আছিল। ঢোল বজাই বিজয়ৰ কথা জনাই দিয়া হয়। সেই বাবে পাহাৰৰ ওপৰত উঠি থকা ৰজা ৰাণীয়ে বিহুৰ বতৰত ঢোলৰ মাত শুনি বাহিৰলৈ উলাই আহে আৰু তিনিও ফালৰ পৰা শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ বলি হয়। নীতিপালক আহোম সেনাই বৰদ্বাৰত দেখিলে। তথাপিও চুতীয়া সেনানী যি সকল আছিলে সেই সকলে আকৌ শিল দলিয়াই কিছু শত্ৰুক মাৰিলে।নীতিপালে শত্ৰুৰ গালৈ কাড় মাৰিবলৈ লয় যদিও বিৰোধী পক্ষৰ জানমোঙখাম হাতীবৰুৱাৰ (ফু-কে-চং) কাড় লাগি মৃত্যু বৰণ কৰে। সাধনীয়ে নিজৰ মহিলা সৈন্য বাহিনীক লগত লয় যুঁজ দিয়ে যদিও শেষত পৰাস্ত হৈ চন্দনগিৰিৰ পৰা জাপ মাৰে। প্ৰায় সংখ্যক বুৰঞ্জীত সাধনীয়ে আত্মবলিদান কৰিছিল বুলি আছে যদিও গোপাল চন্দ্ৰ বৰবৰুৱাৰ টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ৰাণীৰ (নাঙ-লুং) গাত যাঠি লাগিছিল বুলি উল্লেখ আছে। যিকি নহওক এই তথ্য পৰাও ৰানী সাধনীয়ে আত্মসমৰ্পণ নকৰি শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ কথাহে পোহৰলৈ আনে, কাৰণ আত্মসমৰ্পণ কৰা হ'লে তেওঁক যাঠি মাৰি আক্ৰমণ কৰা নহ'ল হয়। আনপিনে কাচিতৰাক কনচেঙে দৈথাং পৰ্বতত পৰাস্ত কৰে। <ref>Deodhai Assam Buranji, p. 19.</ref> [[File:Statue of Queen Sadhani Narayan.jpg|thumb|চুতীয়া বংশৰ শেষ ৰাণী বীৰাঙ্গনা সাধনী নাৰায়ণীৰ প্ৰতিমূর্তি]] ==ৰাজ্য পতনৰ পৰবৰ্তী পৰিস্থিতি== চুতীয়া ৰজা নীতিপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু কাচিতৰা তিনিওৰে মূৰ চন্দগিৰি আৰু দৈথাঙৰ পৰা কাটি আনি শদিয়াত থকা চুহুংমুঙৰ আগত প্ৰস্তুত কৰা হয়। দেওধাই বুৰঞ্জীৰ মতে সাধনীৰ মূৰটো কাটি অনা হৈছিল। ৰজা আৰু পুত্ৰৰ মূৰ কেইটা নচোৱাই পৰ্বতত মুণ্ডামালা বান্ধি শেষত চৰাইদেউৰ শালৰ খটখটিত পোতি থোৱা হয়। অসম বুৰঞ্জী(SM)ৰ মতে আহোম সেনাই সাধনীৰ মৃত শৰীৰৰ পৰা কঁকালত পিন্ধা সোণৰ কঙ্কালি লয় আনি শদিয়াৰ থানলৈ আনিছিল, কিন্তু তাত কিছুমান চুতীয়াই আক্ৰমণ কৰি লাপিত ফাংত্যাং দেওধাই নামৰ এজনক বধ কৰিছিল। Edward Gaitৰ‌ A History of Assamত উল্লেখ কৰা‌ মতে ৰাণীৰ মৃত্যু যাঠী লাগ হৈছিল। GC Baruaৰ Ahom Buranjiত ৰাণীৰ(নাঙ-লুং) বিষয়ে দিয়া আছে যদিও এই অংশৰ অনুবাদ দিয়া হোৱা নাই। অংশটোত "টিং" শব্দৰ উল্লেখ চাই ক'ব পাৰি যে ইয়াতো ৰাণীৰ গাত "যাঠী" লগাৰ কথাই উল্লেখ আছে। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি কোঁৱৰী কিছুমানক কাটিছিল আৰু কিছুমানক ধৰি আনিছিল<ref>Goswami, Hemchandra,"Purani Assam Buranji, p. 42</ref>। অন্য বুৰঞ্জী সমূহত এই অংশত ৰানী সাধনীৰ(নাঙ-লুং) কথ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ===চুতীয়া ৰাজ্যত পোৱা সম্পদ=== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা কমাৰ, সোণাৰি, কমাৰ, কুমাৰ, কহাৰ, তাতি, খনিকৰ, বাঢ়ৈ, বামুণ, কায়স্থ, গণক, কলিতা, ইত্যাদি বহুতো ভিন্ন ভিন্ন‌‌ বৃক্তিকৰ লোক পোৱা‌ গৈছিল। ইয়াৰ বহুতো লোকক ৰজাই নিজৰ ৰাজধানী লৈ লয় আনে।‌ চুতীয়াৰ বাহিৰে মিচিং‌,‌ দেউৰী, কিছু মৰাণ আৰু কোচ জনগোষ্ঠীৰ লোকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ নাগৰিক আছিল। তাৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ মিচিং সকলক "চুতীয়া মিৰি" কোৱা‌ হৈছিল যি‌ সকল আজিৰ দিনৰ বাৰগাম মিচিং যেনে দলে, পেগু, পায়েং, টাইদ, ইত্যাদি। চুতীয়া ৰজাৰ শুকান মাংসৰ ভৰালী জন কোচ লোক আছিল। তিনি হাজাৰ চুতীয়া কমাৰক চুহুংমুঙ ৰজাই যোৰহাট জিলাৰ বছাৰ পিনে আৰু তাৰে উজনি অঞ্চলত বহুৱাইছিল<ref>Sarma, Benudhar, ''Maniram Dewan, p.287</ref>। বন্দী হোৱা লোকৰ পৰা বিভিন্ন "চেতিয়া" খেল/বংশও সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াৰ বাহিৰে শদিয়াত বহুতো সম্পদ যেনে সোণৰ মাইহাং, কেকুৰা দোলা,‌‌ কলাই খাৰ,‌‌ সোণৰ তিনিচুকীয়া সিংহাসন, খাট, ভোগজৰা, বেলা, জাপি, পিকদান, আৰোৱান, দবা, কালি, হিলৈ, বৰটোপ (মিঠাহুলোং),‌ হিলৈ-তোলা চৰা নাও, চুতীয়া ধেনু, বৰধেনু, বাৰু-বৰ্চা, ইত্যাদি পোৱা গৈছিল। বহুতো ঘোৰা, গৰু-মʼহ আৰু হাতীও লাভ কৰা হৈছিল। সম্পদ সমূহ শদিয়াৰ পৰা দিহিং নৈয়ে দি ৰাজধানী‌ লৈ অনা হয় ‌আৰু পাছলৈ চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হয়। এখিনি চুতীয়া লোকক চাৰিঙত পাতি নাওবৈচা খেল সৃষ্টি কৰে,‌ য'ৰ পৰা পাছলৈ শেনচোৱা, তাঙোন ধৰা, বচোৱাল বোৱা, ইত্যাদি খেলৰ সৃষ্টি হয়। এই নাওবৈচা সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা পোৱা চৰানাও চলাই। একেধৰণে এখিনি লোকক লয় হিলৈধাৰী ফৈদ গঠন কৰা হৈছিল। চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰা পাছত আহোম সকলে প্ৰথম বাৰৰ বাবে মিৰি, মিচিমি, আবৰ, দফলা, ইত্যাদি পাহাৰীয়া জাতিৰ সম্পৰ্কত আহে।<ref>Satsari Assam Buranji,p.14, 61</ref> ===চুতীয়া ভূমিৰ বিতৰণ=== শদিয়া ৰাজধানী শাসন কৰিবলৈ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক তিনিশ সৈনিক দিয়া হৈছিল। শদিয়া আৰু দিহিং অঞ্চলত নতুনকৈ আহোম ৰাজ্যৰ মানুহ আনি থাকিবলৈ দিয়া হয়। ‌চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ সমূহ ভাল দৰে শাসন কৰিবলৈ বহুতো নতুন পদবী সৃষ্টি কৰা হয়। ১৫২৬ চনত চাওচেং কুঙৰিন (ধনুধৰিয়া গোহাঁই)‌ কনচেঙক থাওমৌঙ মৌঙ-তেও (ভটিয়লীয়া গোহাঁই বা নামনিয়াল সন্দিকৈ<ref>Satsari Buranji, p.62</ref>) পতা হয়। এইজনক হাবুঙ অঞ্চলত ৰখা হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথৰ, লখিমপুৰ আৰু ধেমাজি শাসন কৰিবলৈ দিয়া হয়।‌ একেই বছৰতে থাওমৌঙ বানলুং (বানলুঙীয়া গোহাঁই) খেওখেনক থাওমৌঙ লৌঙ-ক্লং (দিহিঙীয়া গোহাঁই)‌ পতা‌ হয়। সেই‌ সময়ত দিহিং নৈ পাটকাইৰ পৰা ডিগবৈ, দিহিং-পাটকাই অৰণ্য, তিপাম,‌ নাহৰকটীয়া, মৰাণহাট, চেপন, বকতা, চৰগুৱা হৈ ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাৱে বৈ গৈ পশ্চিম মাজুলী/বোকাখাত অঞ্চলত ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পাৰিছিল। এইজন গোহাঁইক দিহিং প্ৰদেশ অৰ্থাৎ মাজুলী, উত্তৰ শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড় আৰু দক্ষিণ তিনিচুকীয়া লৈকে শাসন‌ কৰিবলৈ দিয়া হয়। ১৫২৬ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলত ডিব্ৰুগড়ত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি ১৫২৭ত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, যাতে ১৫২৬ৰ দৰে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও একেই‌ সময়তে কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি তিনিচুকীয়া অঞ্চল শাসন(সোণাৰীৰ পৰা লুইতৰ লৈকে) কৰিবলৈ দিয়া হয়। শদিয়াৰ মহং (নগা পাহাৰৰ মহঙতকৈ পৃথক) অঞ্চলৰ লোণৰ খাট ৰক্ষা কৰিবলৈ "থাও-মুঙ-বক্লাঙ" বা‌ হাটখোৱা গোহাঁই নিযুক্ত কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে ১৫২৯ চনত হোৱা চুতীয়া বিদ্ৰোহত দুয়োজন গোহাঁই (ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোঁহাই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই) একেলগে শদিয়া-তিনিচুকীয়া অঞ্চলতে শাসন কৰি আছিল। একেই বছৰৰে(১৫২৭) শেষৰ পিনে কনচেঙক ভটিয়লীয়া গোহাঁইৰ পৰা নতুন পদবী‌ "চাও-চেঙলুং"‌(ৰাজমন্ত্ৰী) দিয়া হয়<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। পূৰ্বতে ৰাজমন্ত্ৰী পদবীটো বৰগোঁহাই বা বুঢ়াগোহাঁই এজনক দিয়া হৈছিল। ৰাজমন্ত্ৰী পাতি চুহুংমুঙে কনচেঙক দুয়োজন‌ গোহাঁইৰ লগত একেই শাৰিতে ৰাখি সমমৰ্যাদা দিছিল। চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ পদবীটো চুহুংমুঙৰ‌ দিনটো অব্যাহত আছিল। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ জনেই আছিল (ডিব্ৰাৰুগড় ৰণত আত্মসমৰ্পণ কৰিব পাৰে) বা‌ একেই পৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি দুটা মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> এই‌ সকলো কথাৰ পৰা সহজে ধৰিব পাৰি যে চুহুংমুঙে পূৰ্বৰ চুতীয়া বিষয়া সকলৰ ঠাইতেই একো একোটা নতুন পদবী গঠন কৰিছিল। চুতীয়া বৰপাত্ৰৰ ঠাইত প্ৰথমতে ভটিয়লীয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই, মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ঠাইত দিহিঙীয়া গোহাঁই, ডিব্ৰুৰ বুঢ়া বৰুৱাৰ ঠাইত চাওলুং চুলিঙ আৰু শদিয়া-তিনিচুকীয়াত কাচিতৰা বৰুৱা বা ৰজাৰ ঠাইত দুয়ো প্ৰমুখ গোহাঁই। ইয়াৰ পাছত দিহিঙৰ পাৰৰ বকতাত নতুন ৰাজধানী এখন নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>Ahom Buranji(GC Barua), p.64</ref> [[File:Old course of Dihing river.jpg|thumb|মেপত দিহিং নৈৰ‌ ১৬ শতিকাৰ পুৰণি সুতি দেখোৱা হৈছে। এই সময়ত চৰগুৱা, বকতা, নামৰূপ আৰু তিপাম দিহিঙৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত আছিল]] ==চুতীয়া বিদ্ৰোহ== ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতন হৈছিল যদিও চুতীয়া সকলৰ মনৰ পৰা স্বাধীনতা আৰু স্বৰাজৰ আশা নাইকিয়া হৈ যোৱা নাছিল। চিৰদিন স্বাধীন হৈ থকা চুতীয়া সকলে বীৰাঙ্গণা ৰাণী সাধনীৰ আত্মোৎসৰ্গৰ কথা সোঁৱৰি পুনৰ জাগ্ৰত হৈ উঠিল আৰু বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিলে। এই বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনৰ পৰা ১৭০০ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ লৈকে চলিছিল। ১৭৭০ দখকৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহে জাতিটোৰ শেষ বিদ্ৰোহ বুলি কব পাৰি যাৰ ফলত সকলো নহলেও এটা অংশয়ে স্বাধীন হৈ নিজৰ ৰাজ্য গঠন কৰিছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়া ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বহুতো ৰাজকোঁৱৰ আৰু সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ লোকে পাহাৰীয়া মিচিং, মিচিমি জাতিৰ লোক সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল আৰু প্ৰথম বিদ্ৰোহ এই সকল লোকে আৰম্ভ কৰিছিল। এই কথা কোচ ৰজা সকলৰ দৰং ৰাজ বংশাৱলীতো উল্লেখ কৰা হৈছে। <poem>"পূৰ্বে চুটিয়াৰ ৰজা সিঠাৱে আছিল। অন্যায়ে অসম ছল কৰিয়া মাৰিলে॥ যিমতে মাৰিল তাৰ শুনিয়ো কাহিনী। বলে নপাৰিয়া স্বৰ্গী ৰাজা মনে গুণি॥ ৩৬৪ ... তাৰ পুত্ৰ ভাই যত সকলে পলাইল। মিৰি মিচিমিত পশি প্ৰাণক ৰাখিলা॥ চুটিয়াৰ ৰাজাক মাৰিয়া ছলে বলে। লৈলা সেহি ৰাজ্যক অসমে কৌতূহলে॥ ৩৭১</poem> ===১৫২৬ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== চুতীয়া সকলে প্ৰথম বিদ্ৰোহ ১৫২৬ চনৰ ফাগুন মাহত ৰাজধানী শদিয়াত ঘোষণা কৰিছিল, অৰ্থাৎ ৰাজ্য পতনৰ ৩ বছৰৰ পাছত। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ আৰু ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইক সহযোগ কৰিবলৈ দিহিঙীয়া গোহাঁইক পঠিওৱা হৈছিল। যুদ্ধত বিদ্ৰোহী সকলৰ হাতত ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁইৰ হাতী প্লাইপাম আৰু দিহিঙীয়া গোহাঁই মৰা পৰিছিল। কিন্তু শেষ পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ উভতি যাবলৈ বাধ্য হ'ল। এই বিদ্ৰোহৰ ফলত চুহুংমুঙ ৰজাই বহুতো প্ৰশাসনীয় পৰিবৰ্তন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। ১৫২৭ চনৰ জেঠ মাহত, ডিব্ৰুগড় অঞ্চলত নতুন এখন প্ৰদেশ গঠন কৰি তাত চাওলুং চুলিঙক শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যাতে শদিয়া অঞ্চলত পুনৰ বিদ্ৰোহ হ'লে ডিব্ৰু প্ৰদেশৰ সেনাই শদিয়া বাহিনীৰ সহযোগ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক "থাও-মুঙ-বঙেন" পাতি পশ্চিম শদিয়া অঞ্চলত (তিনিচুকীয়াৰ সোণাৰিৰ(কাংখাম) পৰা লুহিত নদীৰ গুৰি লৈকে) শাসন কৰিবলৈ দিয়া হ'ল। ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== প্ৰথম বিদ্ৰোহৰ দুবছৰ পাছতে ১৫২৯ চনৰ পুহ মাহত শদিয়াৰ চুতীয়া সকলে আকৌ মুৰ দাঙি উঠিলে। এইবাৰ চুহুংমুঙ ৰজাই ফ্ৰাচেংমুঙক সহযোগ কৰিবলৈ চাও চুক্লান (তিপামৰ পৰা) আৰু কিংলুনক সহযোগ কৰিবলৈ চাওলুং চুলিঙক (ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা) পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত চুহুংমুঙে চুক্লেংমুঙ ৰাজকোঁৱৰক ৰাজধানীত ৰাখি সকলো বিষয়ববীয়াৰ সৈতে নিজে শদিয়া আহি উপস্থিত হয়। লুহিতৰ পাৰত, ডিবাং নৈৰ পাৰত, মাৰানকাও, চন্দনগিৰি পৰ্বত, দৈথাং পৰ্বত, ইত্যাদি বিভিন্ন ঠাইত কেইবাখনো যুদ্ধ হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ত বিদ্ৰোহী সকলে চাও চুলিঙক ধৰি নিবলৈ সক্ষম হৈছিল কিন্তু পাছৰ পৰ্যায়ত এৰি দিলে। বহু মাহ যুদ্ধ লগা পাছত শেষত বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হ'ল। যুদ্ধত লাভ কৰা সকলো ধন আৰু সম্পত্তি ৰজা আৰু মন্ত্ৰী সকলে নিজৰ মাজতে ভাগ কৰি ল'লে আৰু ৰজাই বৰগোহাঁই আৰু বুঢ়াগোহাঁইক শদিয়াত ৰাখি নিজে ৰাজধানী লৈ ঘূৰি গ'ল। ===১৫৪২ চনৰ বিদ্ৰোহ, দিচাং নৈৰ পাৰত=== চুতীয়া সকলে পুনৰ বাৰ ১৫৪২ চনত ৰজা চুক্লেংমুঙৰ দিনত বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে কৰিছিল। এইবাৰ ১৫৪২ চনৰ বহাগ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে শিৱসাগৰৰ দিচাং নৈৰ ওচৰত আহোম মন্ত্ৰী চেং-হাননক পৰাস্ত কৰি স্বৰাজ ঘোষণা কৰে। কিন্তু ইয়াৰ পাছতে চুক্লেংমুঙে চাওলুং তিমাক বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ পঠিয়াই আৰু দুবছৰ লৈকে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অঞ্চল ধ্বংস কৰে যাতে কোনো চুতীয়া সকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিবলৈ সাহস নকৰে। ===১৫৫০ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৫০ চনত শদিয়াখোৱা গোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পাছত, কংসপাত্ৰ নামৰ চুতীয়া নায়ক এজনে শদিয়াত বিদ্ৰোহ কৰি নিজকে ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। আহোম ৰাজ্যৰ বহুতো ৰাজকোঁৱৰে তেওঁক সহযোগ কৰিছিল আৰু শদিয়াত উপস্থিত হৈ আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ সাজু হৈছিল। এই যুদ্ধ ৩ বছৰ লৈকে চলিছিল আৰু শেষত কংসপাত্ৰৰ লগতে বহুতো চুতীয়াই মৃত্যু বৰণ কৰিছিল। ৰাজকোঁৱৰ সকলৰ ভিতৰত কিছুমানৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাকী থকা সকলক বন্দী বনাই পাছলৈ চাৰিঙত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল। ===১৫৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, নামৰূপ আৰু খেৰাম=== ১৫৬৫ চনৰ মাঘ মাহত ডিব্ৰুগড় অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি নামৰূপ আৰু খেৰাম(বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰৰ খেৰেমীয়া) অঞ্চলৰ আহোম গাঁও সমূহ আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন কৰিছিল। ৰজাই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং তিপামক পঠিয়াইছিল। বিদ্ৰোহী সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত চাওলুং তিমাৰ হাতী আহত হৈছিল যাৰ বাবে তেওঁ যুদ্ধ এৰি দিহিং পাৰ হৈ উভতি আহে। ইয়াৰ পাছত বিদ্ৰোহৰ কি পৰিণতি হ'ল গম পোৱা নাযায়। সম্ভৱতঃ পাছলৈ বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল। ===১৫৭২ চনৰ বিদ্ৰোহ, শদিয়া=== ১৫৭২ চনত পুনৰ বাব চুতীয়া সেনাপতি এজনৰ নেতৃত্বত শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে মুৰ দাঙি উঠে। বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চাওলুং চাৰিং, চাওফ্ৰাংমুঙ বৰগোহাঁই, শদিয়া খোৱা গোঁহাই, ইত্যাদি বহুতো বিষয়ববীয়াক পঠিওৱা হৈছিল। আহোম সেনাৰ তুলনাত বিদ্ৰোহী সকলৰ সংখ্যা কম থকাৰ বাবে বিদ্ৰোহী সকল কানচাই আৰু পুখুৰীখনা নামৰ অঞ্চল লৈ আতঁৰি আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলৰ সহযোগত পুনৰ ৰণ কৰিছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশতঃ বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈছিল। চুতীয়া সেনাপতি, কানচাইৰ মুখিয়াল আৰু অন্য বহুতো চুতীয়া সৈন্যক বন্দী বনাই ৰাজধানী লৈ লয় অনা হৈছিল। ===১৬৬৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৬৫ চনত আহোম সেনা নগা সকলৰ লগত হোৱা যুদ্ধত ব্যস্ত আছিল। এই সুযোগ লয়, উত্তৰ পাৰৰ লখিমপুৰৰ এখিনি চুতীয়া লোকে মিৰি আৰু দফলা লোকৰ লগত মিলি বিদ্ৰোহ কৰিছিল। কিন্তু বিদ্ৰোহ সফল নহ'ল। ===১৬৭৩ চনৰ বিদ্ৰোহ, উত্তৰ পাৰ=== ১৬৭৩ চনত ধেমাজি অঞ্চলৰ চুতীয়া সকলে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ৰূপা(বৰ্তমানৰ ৰূপহী) আৰু ডিমৌ(বৰ্তমানৰ ধেমাজিৰ ডিমৌ) মিৰি সকলে আহোম ৰজাক কৰ হিচাপে দিয়া মাৰ নাও তোলাই লৈ গৈছিল। এই কথা শুনি আহোম ৰজাই চুতীয়া অঞ্চললৈ কটকী পঠিয়াই নাও সমূহ ঘূৰাই দিবলৈ আদেশ কৰিছিল, কিন্তু চুতীয়া সকলে আদেশ নামানিলে। ইয়াৰ পাছত সকলো চুতীয়া দেউলীয়া নামৰ গাঁৱ এখনত একগোট হৈছিল। কটকীৰ খবৰ পাই আহোম ৰজাই তিনিমুখিয়া অঞ্চলত থকা নাৰাই নামৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা জনক ধৰি আনিবলৈ সৈনিক পঠিয়ালে। ইয়াৰ পাছত ৰজাই শদিয়াখোৱা গোঁহাই আৰু মৰঙ্গীখোৱা গোহাঁইক চেঁচামুখত গড় নিৰ্মাণ কৰি যুদ্ধৰ বাবে সাজু হ'বলৈ আদেশ দিলে। দিহিং নদীৰ পাৰত আন এটা গড় নিৰ্মাণ কৰা হ'ল। তাৰ পাছত আহোম সেনাই দিহিং পাৰ হৈ মাজুলী হৈ চুতীয়া গাঁৱলৈ আগ বাঢ়ি আহিল। চুতীয়া সকলেও হাতত ধেনু-কাড় লয় দেউলীয়া গাঁৱৰ পৰা মিৰি গাঁৱ এখনলৈ আগ বাঢ়ি আহিলে। আহোম ৰজাই পুনৰ চুতীয়া সকলৰ ওচৰলৈ কটকী পঠিয়াইলে। চুতীয়া বৰুৱা জনে অৱশেষত বশ্যতা স্বীকাৰ কৰিলে, কিন্তু নিজৰ গৰু-ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰ, ইত্যাদি সকলো হেৰুৱালে। নাৰাই আৰু অন্য চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতা সকলক মদ্যপান কৰোৱাই পুনৰ বিদ্ৰোহ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰালে। সবল আৰু শক্তিশালী চুতীয়া সৈনিক সকলৰ বন্দী বনোৱা হ'ল আৰু অন্য চুতীয়া সকলক প্ৰতি বছৰে কৰ হিচাপে নাও দিবলৈ আদেশ দিয়া হ'ল। ===১৭৬৯-১৮০৫ চনৰ মায়ামৰা বিদ্ৰোহ=== মায়ামৰা ধৰ্মীয় চুতীয়া সকলে ১৭৬৯ চনত আহোম ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰি ১৭৯১ লৈকে বেংমৰা নামৰ পৃথক ৰাজ্য এখন গঠন কৰিছিল। মায়ামৰা বিদ্ৰোহত ভাগ লোৱা জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক লোক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আছিল। বেংমৰা ৰাজ্যৰ ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহ বীৰপালৰ বংশৰ বুৰুক চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল। হয়তো ১৫২৫ চনত ৰাজ্য হেৰুৱা চুতীয়া ৰাজপৰিয়াল টোৱে সৰুকৈ হ'লেও পুনৰ বাৰ ৰাজ্য ৰাজত্ব কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ===১৭৭৫ চনৰ বিদ্ৰোহ, ডিব্ৰু-দিহিং অঞ্চল=== মায়ামৰা বিদ্ৰোহ হৈ থাকোঁতে ডিব্ৰু-দিহিংৰ মাজৰ অঞ্চলৰ একাংশ চুতীয়াই বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। টাই ভাষাৰ "আহোম বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমান্ত অঞ্চলৰ খামজাং প্ৰদেশৰ পৰা নঙাখাম নামৰ নৰা মুখিয়ালৰ লগত ধৰা সকলে আহি বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহত চুতীয়া সকলে নৰা সকলক সহযোগ কৰিছিল। নৰা মুখিয়াল জনে ১৭৭৫ চনত চুতীয়া সকলৰ সহযোগত হাটখোৱা গোহাঁইক পৰাস্ত কৰি নিজকে ডিব্ৰু নৈৰ কাষৰ অঞ্চলৰ ৰজা বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ৰজা হৈ নঙাখামে চুতীয়া আৰু বাৰেচিৰিঙীয়া সকলৰ মাজৰ পৰাই ফুকন আৰু বৰুৱা নিযুক্ত কৰিছিল। আহোম ৰজাই নঙাখাম আৰু চুতীয়া সকলৰ বিৰুদ্ধে বুঢ়াগোহাঁইৰ নেতৃত্বত ৪০ হাজাৰ সৈন্য পঠিয়াইছিল। সেনা সকলে আহি ৰঙাগড়াত(বৰ্তমানৰ ডিব্ৰু-চৈখোৱাৰ দক্ষিণত) উপস্থিত হৈছিল। ইয়াত পাছত তেজী আৰু দিহিং নৈৰ পাৰত যুদ্ধ হৈছিল। বিদ্ৰোহী সকল পৰাজিত হৈ আতৰি গৈছিল। নৰা সকলে পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত আশ্ৰয় লয় আৰু চুতীয়া সকলে ধূনাগুৰি নামৰ ঠাই এদখৰত আশ্ৰয় লয়। বহুতো চুতীয়া, বাৰেচিৰিং আৰু নৰা বিদ্ৰোহীক ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ লয় অনা হয়। তাৰে কিছুমানক মৃত্যু দণ্ড দিয়া হৈছিল আৰু আন সকলক বন্দী হিচাপে ৰখা হৈছিল।<ref>Barua, G.C, "Ahom Buranji, p. 331-333</ref> ==অসমীয়া সংস্কৃতিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰভাব== ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[সতী সাধনী]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} * {{cite book | last = Gait | first = Edward | title = A History of Assam | publisher = Thacker, Spink & Co. | date = 1906 | location = Calcutta | url = http://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{অসম বুৰঞ্জী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সাম্ৰাজ্য আৰু ৰাজ্য]] szoyxmnpyjqj0iz116onrvk1hgrxeyv 0 32489 605013 463944 2026-05-06T19:13:42Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605013 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = খাজুৰাহো | other_name = | nickname = | settlement_type = চহৰ | image_skyline = Khajuraho Dulhadeo 2010.jpg | image_alt = | image_caption = দুলহাদেও মন্দিৰ | pushpin_map = India Madhya Pradesh#India | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|24|51|00|N|79|55|30|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[মধ্য প্ৰদেশ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|জিলা]] | subdivision_name2 = ছতৰপুৰ | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 283 | population_total = ২৪,৪৮১ | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | registration_plate = MP-16 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 1100 [[male|♂]]/[[female|♀]] | website = | footnotes = }} '''খাজুৰাহো''' ({{lang-en|Khajuraho}}), [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[মধ্য প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ ছতৰপুৰ জিলাৰ এখন নগৰ পঞ্চায়ত শাসিত চহৰ। এই ঠাইখন খাজুৰাহো স্মাৰকসমূহৰ বাবে বিখ্যাত। খাজুৰাহো স্মাৰকসমূহ [[ৰাজপুত]] বংশোদ্ভুত চান্দেলা ৰাজবংশৰ অধীনত ৯৫০ আৰু ১০৫০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ মধ্যৱৰ্তী সময়ত নিৰ্মিত। এই সময়টি আছিল উক্ত ৰাজবংশৰ শাসনৰ স্বৰ্ণযুগ। বৰ্তমান এই স্মাৰকসমূহৰ যিসমূহ অক্ষত অৱস্থাত আছে সেইসমূহ [[হিন্দু ধৰ্ম]] আৰু [[জৈন ধৰ্ম]]ৰ স্থাপত্য। এইসমূহৰ স্থাপত্যশৈলীত নানান স্থাপত্যশৈলীৰ বিস্ময়কৰ মিশ্ৰণ দেখা যায়। এই স্থাপত্যৰ শ্ৰেষ্ঠ নিদৰ্শন কন্দৰিয়া মন্দিৰ। ৬ বৰ্গকিলোমিটাৰ আয়তনবিশিষ্ট মন্দিৰ প্ৰাংগনত নিৰ্মিত ৮৫টি মন্দিৰৰ মাজত মাত্ৰ ২২টি মন্দিৰহে বৰ্তমান বিদ্যমান। এই মন্দিৰসমূহ দশম শতাব্দীত চান্দেলা ৰাজত্বকালত নিৰ্মিত হয়। মধ্যপ্ৰদেশত অবস্থিত এই অঞ্চলটি ১৯৮২ চনৰ ১৫ অক্টোবৰত [[ইউনেস্কো]] বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় - দ্বাদশ শতাব্দীৰ মুছলমান আক্ৰমণৰ পূৰ্বে চান্দেলা সংস্কৃতিৰ অনন্য আৰু মৌলিক শিল্পকৌশলৰ নিদৰ্শন আৰু প্ৰমাণ, এটি সাংস্কৃতিক সম্পত্তি হিচাপে।<ref>{{Cite web|url= http://whc.unesco.org/en/list/240|title= Kajuraho Group of Monuments |accessdate=2010-10-02|publisher=UNESCO}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/240.pdf|format=pdf|title= Kajuraho Group of Monuments|publisher=Unesco|accessdate=2010-10-02}}</ref> == ইতিহাস == অঞ্চলটো ঐতিহাসিকভাৱে বহুতো ৰাজ্য আৰু সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। এই অঞ্চলত খাজুৰাহো থকা আটাইতকৈ পুৰণি জ্ঞাত শক্তি আছিল বৎস মহাজনপদ। অঞ্চলটোত তেওঁলোকৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ ভিতৰত আছিল [[মৌৰ্য সাম্ৰাজ্য|মৌৰ্য]]সকল, শুংগসকল, কুশাণসকল, পদ্মাৱতীৰ নাগাসকল, বাকাটক ৰাজবংশ, [[গুপ্ত সাম্ৰাজ্য|গুপ্ত]]সকল, পুষ্যভূতি ৰাজবংশ আৰু গুৰ্জৰ-প্ৰতিহাৰ ৰাজবংশ। বিশেষকৈ গুপ্ত যুগত এই অঞ্চলত স্থাপত্য আৰু কলাৰ বিকাশ আৰম্ভ হৈছিল, যদিও তেওঁলোকৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলে শৈল্পিক পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিছিল।<ref name=":0">{{Cite book|title=International Dictionary of Historic Places, Volume 5: Asia and Oceania|publisher=Fitzroy Dearborn Publishers|year=1996|isbn=1-884964-04-4|editor-last=Schellinger|editor-first=Paul|location=Chicago|pages=468–469|editor-last2=Salkin|editor-first2=Robert}}</ref> চন্দেলসকলে নৱম শতিকাৰ পৰা অঞ্চলটো শাসন কৰিছিল, যিসকল গুৰ্জৰ-প্ৰতিহাৰৰ অধীন আছিল। ধঙ্গসকলৰ শাসনকালত (আনুমানিক ৯৫০-১০০২) চন্দেলসকল স্বাধীন হৈ পৰে আৰু এই সময়ছোৱাতে বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ মঠ-মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। চন্দেলসকলক প্ৰথমে, ১১৮২ চনত শকামভাৰীৰ চাহামানসকলৰ পৰা, তাৰ পিছত ১২০২ চনত কুতুব আল-দিন আইবাকৰ লগত সন্মুখ সমৰত নামিবলগীয়া হৈছিল। চন্দেলসকলে তেওঁলোকৰ কাৰ্যকলাপসমূহ মহোবা, কালিঞ্জাৰ আৰু অজয়গড়ৰ দূৰ্গলৈ স্থানান্তৰিত কৰাৰ বাবে খাজুৰাহো এখন সৰু গাঁৱলৈ পৰিণত হৈছিল।<ref name=":0" /> [[ইবন বটুতা]]ই খাজুৰাহো ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ লিখনিত তাৰ মন্দিৰ আৰু কেইজনমান তপস্বীৰ উপস্থিতি বৰ্ণনা কৰিছিল। কিছুমান মন্দিৰ ১৪৯৫ চনত সিকন্দৰ লোডিৰ দ্বাৰা ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। ষোড়শ শতিকাৰ ভিতৰত খাজুৰাহো এক তুচ্ছ স্থান হৈ পৰিছিল আৰু ১৮১৯ চনত চি জে ফ্ৰেংকলিন (এজন সামৰিক জৰীপকৰ্তা)ৰ দ্বাৰা কেৱল "পুনৰ আৱিষ্কাৰ"হে কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, খাজুৰাহোৰ প্ৰতি বিশ্বৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰাৰ আচল কৃতিত্ব টি এছ বাৰ্টক (এজন ব্ৰিটিছ সেনা কেপ্টেইন) দিয়া হয় যিয়ে ১৮৩৮ চনত ইয়াক পৰিদৰ্শন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী গুৰুত্বপূৰ্ণ দৰ্শনাৰ্থী আছিল আলেকজেণ্ডাৰ কানিংহাম। তেওঁ ১৮৫২ চনৰ পৰা ১৮৫৫ চনৰ ভিতৰত ঠাইডোখৰ পৰিদৰ্শন কৰিছিল।<ref name=":0" /> == জলবায়ু == {{Weather box | location = খাজুৰাহো (১৯৯১–২০২০, চৰম ১৯৭০–২০২০) | metric first = yes | single line = yes | Jan record high C = 34.3 | Feb record high C = 38.6 | Mar record high C = 43.1 | Apr record high C = 46.9 | May record high C = 48.4 | Jun record high C = 48.0 | Jul record high C = 45.0 | Aug record high C = 41.0 | Sep record high C = 39.3 | Oct record high C = 42.8 | Nov record high C = 38.5 | Dec record high C = 33.2 | year record high C = 48.4 | Jan high C = 23.6 | Feb high C = 28.1 | Mar high C = 34.4 | Apr high C = 40.2 | May high C = 43.2 | Jun high C = 40.8 | Jul high C = 34.6 | Aug high C = 32.8 | Sep high C = 33.6 | Oct high C = 34.1 | Nov high C = 30.5 | Dec high C = 26.3 | year high C = 33.4 | Jan low C = 8.4 | Feb low C = 10.7 | Mar low C = 15.7 | Apr low C = 21.7 | May low C = 26.8 | Jun low C = 28.3 | Jul low C = 26.3 | Aug low C = 25.3 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 19.1 | Nov low C = 13.6 | Dec low C = 8.9 | year low C = 18.9 | Jan record low C = 0.8 | Feb record low C = 0.6 | Mar record low C = 6.0 | Apr record low C = 12.6 | May record low C = 18.6 | Jun record low C = 20.4 | Jul record low C = 22.4 | Aug record low C = 21.8 | Sep record low C = 17.3 | Oct record low C = 11.7 | Nov record low C = 4.8 | Dec record low C = 1.9 | year record low C = 0.6 | rain colour = green | Jan rain mm = 13.4 | Feb rain mm = 21.3 | Mar rain mm = 12.0 | Apr rain mm = 9.5 | May rain mm = 13.6 | Jun rain mm = 112.2 | Jul rain mm = 291.5 | Aug rain mm = 383.4 | Sep rain mm = 188.7 | Oct rain mm = 31.2 | Nov rain mm = 6.4 | Dec rain mm = 7.0 | year rain mm = 1090.3 | Jan rain days = 1.3 | Feb rain days = 1.5 | Mar rain days = 1.0 | Apr rain days = 0.9 | May rain days = 1.2 | Jun rain days = 5.9 | Jul rain days = 13.2 | Aug rain days = 13.8 | Sep rain days = 8.1 | Oct rain days = 1.5 | Nov rain days = 0.5 | Dec rain days = 0.4 | year rain days = 49.5 | time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 50 | Feb humidity = 38 | Mar humidity = 24 | Apr humidity = 18 | May humidity = 34 | Jun humidity = 41 | Jul humidity = 69 | Aug humidity = 78 | Sep humidity = 68 | Oct humidity = 50 | Nov humidity = 47 | Dec humidity = 49 | year humidity = 46 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[India Meteorological Department]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref><ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Khajuraho Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 409–410 | access-date = 29 December 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M121 | access-date = 29 December 2020}}</ref> }} == জনগাঁথনি == ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি খাজুৰাহোৰ জনসংখ্যা ২৪,৪৮১ জন। ইয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৫২% পুৰুষ আৰু ৪৮% মহিলা। খাজুৰাহোৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৫৩%, যিটো ৰাষ্ট্ৰীয় গড় ৭৪.০৪%তকৈ কম: পুৰুষৰ সাক্ষৰতা ৬২%, আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা ৪৩%। খাজুৰাহোত, ১৯% জনসংখ্যা ছবছৰৰ তলৰ। == পৰিবহণ == === বিমান === খাজুৰাহো বিমানবন্দৰখনে [[দিল্লী]], বাৰাণসী আৰু ৰেৱালৈ বিমান সেৱা আগবঢ়ায়। খাজুৰাহো চহৰৰ পৰা ৩ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে অৱস্থিত, এই বিমানবন্দৰটো ১৯৭৮ চনত ওচৰৰ [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থা|ইউনেস্কো]]ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ মন্দিৰ চৌহদলৈ পৰ্যটনৰ সুবিধাৰ বাবে মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news | url=http://english.pradesh18.com/news/bihar/khajuraho-airport-equipped-with-infrastructure-to-boost-tourism-union-minister-ganpathi-raju-866669.html | title=Khajuraho airport equipped with infrastructure to boost tourism: Union minister Ganpathi Raju | work=[[Network 18|Pradesh18.com]] | date=23 January 2016 | agency=[[Press Trust of India]] | access-date=13 January 2017 | archivedate=12 March 2020 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20200312063506/http://archive.news18.com/news/bihar/khajuraho-airport-equipped-with-infrastructure-to-boost-tourism-union-minister-ganpathi-raju-866669.html | deadurl=yes }}</ref> এই বিমানবন্দৰৰ সম্ভাৱনীয়তা আৰু বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ আৰু পৰিৱেশৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ সন্দৰ্ভত বিশেষজ্ঞসকলে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে। === ৰেল === খাজুৰাহো ৰেল ষ্টেচনে চহৰখনক ছতৰপুৰ, টিকমগড়, ঝান্সি, গোৱালিয়ৰ, আগ্ৰা আৰু মথুৰা হৈ দিল্লীলৈ দৈনিক ৰেলযোগে সংযোগ কৰে। ই আগ্ৰা, জয়পুৰ, ভূপাল আৰু উদয়পুৰৰ সৈতে সংযোগ কৰা এখন দৈনিক ৰেল প্ৰদান কৰে। এখন স্থানীয় দৈনিক ট্ৰেনেও কানপুৰলৈ অহা-যোৱা কৰে, আনহাতে সপ্তাহত তিনিবাৰ বাৰাণসীলৈ যায়। বৰ্তমান, খাজুৰাহোক ৰেলৰ দ্বাৰা নতুন দিল্লীৰ সৈতে দুখন ৰেলৰ দ্বাৰা সংযোগ কৰা হৈছে, যেনে কুৰুক্ষেত্ৰৰ পৰা গীতা জয়ন্তী এক্সপ্ৰেছ আৰু হজৰত নিজামুদ্দিন ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা উত্তৰ প্ৰদেশ সম্পৰ্ক ক্ৰান্তি এক্সপ্ৰেছ।<ref>{{cite web| url= http://indiarailinfo.com/departures/khajuraho-kurj/6710 | title= Khajuraho Departures}}</ref> {{-}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Khajuraho|খাজুৰাহো}} * [http://indiaouting.com/madhya-pradesh/khajuraho/ Images of Khajuraho Sculptures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513021256/http://indiaouting.com/madhya-pradesh/khajuraho/ |date=2012-05-13 }} * [http://asibhopal.nic.in/monument/chhatarpur.html Archeological Survey of India, Bhopal Division] {{কৰ্তৃপক্ষ নিয়ন্ত্ৰণ}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নগৰ মহানগৰ‎]] 0bmfltcjeagkyrs6oujxelmev8hb7tr 0 41312 605122 603766 2026-05-07T11:35:32Z KhiLanTzi 23530 Expanding 605122 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = টাই-আহোম ভাষা <br>𑜁𑜨า𑜉𑜫: 𑜄𑜐𑜫: 𑜒า, 𑜑𑜨𑜉𑜫, (khwām Tái Āhom) | script = [[টাই-আহোম লিপি]] | nativename = | image = {{Multiple image | align = right | total_width = 300 |image1=Tai Script of Ahom Kingdom.jpg |image2=Silver Coin of Jayadhwaj Singha in Ahom script.jpg}} | imagesize = 320px | states = [[অসম]] | region = [[অসম]], [[অৰুণাচল]] | ethnicity = [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী]] | speakers2 = | ref = | familycolor = Tai–Kadai | fam2 = [[টাই ভাষা]] | fam3 = [[দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] | fam4 = উত্তৰ-পশ্চিম টাই ভাষা | iso3 = aho | glotto = ahom1240 | glottorefname = Ahom | ancestor = [[আদিম-ক্ৰা-দাই ভাষা]] | ancestor2 = [[আদিম-বি-টাই ভাষা]] | ancestor3 = [[আদিম-টাই ভাষা]] | stand1 = আধুনিক মানক টাই-আহোম | speakers = ১৫০-৩৬০<ref>{{cite web|title=Issues of language contact and shift in Tai Ahom|url=http://jseals.org/seals21/buragohain11issuesp.pdf|access-date=28 Apr 2026}}</ref> | imagecaption = সাঁচিপাতৰ পুথি আৰু ৰূপৰ মুদ্ৰাত পুৰণি আহোম লিপিৰ লেখা | nation = [[আহোম ৰাজ্য]] (মুং দুন) (১২২৮—১৮২৬) }} '''টাই-আহোম ভাষা''' (𑜁𑜨า𑜉𑜫: 𑜄𑜐𑜫: 𑜒า, 𑜑𑜨𑜉𑜫, ''khwām Tái Āhom'') [[অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচলৰ]] [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]]সকলৰ পৰম্পৰাগত [[ক্ৰা-দাই ভাষা|ক্ৰা-দাই]] পৰিয়ালৰ [[দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] যাৰ লিপি হৈছে [[টাই-আহোম লিপি]]। ই এটা [[সুৰীয়া ভাষা]] যত ছয়টা ভিন্ন সুৰ আছে।<ref>{{cite web|title=G.N. Phukan's 'Primer and Grammar of Ahom (Tai) Language|url=https://shs.hal.science/halshs-02925410/document|access-date=}}</ref> ই [[টাই-আহোম ৰাজ্য|মধ্যযুগীয় অসম ৰাজ্যৰ]] ৰাজভাষা আছিল আৰু [[বুৰঞ্জী]]সমূহ এই ভাষাতে লিখা হৈছিল।<ref>Terwiel, B. J. (1992). Tai Ahoms and the Stars: Three Ritual Texts to Ward off Danger. p.8</ref> বৰ্তমান [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] আৰু [[অসম উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সংসদ]]ৰদ্বাৰা টাই আহোম ভাষাৰ পাঠ্যক্ৰম সমূহ পঢ়োৱা হয়।<ref>{{cite web|last=Desk|first=Sentinel Digital|title=Gauhati University Launches Tai-Ahom Language and Medieval Manuscriptology Certificate Course to Preserve Linguistic Heritage|website=The Sentinel - of this Land|date=28 Apr 2026|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/cities/guwahati-city/gauhati-university-launches-tai-ahom-language-and-medieval-manuscriptology-certificate-course-to-preserve-linguistic-heritage|access-date=28 Apr 2026}}</ref> বৰ্তমান ১৫০ৰপৰা ৩৬০ জন ব্যক্তিয়ে টাই-আহোম ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=Issues of language contact and shift in Tai Ahom|url=http://jseals.org/seals21/buragohain11issuesp.pdf|access-date=28 Apr 2026}}</ref> ==বৈশিষ্ট্যসমূহ== আহোম বৰ্ণ সমূহ তলত দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web |url=https://www.unicode.org/charts/nameslist/n_11700.html |title=Unicode Ahom Block |website=Unicode Consortium |quote=Ahom block: U+11700–U+1174F}}</ref> === ব্যঞ্জনবৰ্ণ === {| class="wikitable" ! আহোম বৰ্ণ!! নাম!! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜀 || কা || ক |- | 𑜁 || খা || খ |- | 𑜂 || ঙা || ঙ |- | 𑜃 || না || ন |- | 𑜄 || তা || ত |- | 𑜅 ||টা || ট |- | 𑜆 || পা || প |- | 𑜇 || ফা || ফ |- | 𑜈 || বা || ব |- | 𑜉 || মা || ম |- | 𑜊 || য়া || য / জ |- | 𑜋 || চা || চ |- | 𑜌 || থা || থ |- | 𑜍 || ৰা || ৰ |- | 𑜎 || লা || ল |- | 𑜏 || চা || স |- | 𑜐 || ঞা || ঞ |- | 𑜑 || হা || হ |- | 𑜒 || আ || আ |- | 𑜓 || দা || দ |- | 𑜔 || ধা || ধ |- | 𑜕 || গা || গ |- | 𑜖 || ঘা || ঘ |- | 𑜗 || ঘা || অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜘 || ভা || ভ |- | 𑜙 || ঝা || ঝ |- | 𑜚 || ৱা || ৱ |} === স্বৰচিহ্ন === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! নাম !চিহ্নৰ ব্যৱহাৰ !! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜠 || আ (চুটি) |𑜀𑜠 (কা ছুটি)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜡 || আ (দীঘল) |𑜀𑜡 (কা দীঘলীয়া)|| া |- | 𑜢 || ই (চুটি) |𑜀𑜢(কি)|| ি |- | 𑜣 || ই (দীঘল) |𑜀𑜣(কী)|| ী |- | 𑜤 || ও (চুটি) |𑜀𑜤 (কু)|| ু |- | 𑜥 || ও (দীঘল) |𑜀𑜥 (কূ)|| ূ |- | 𑜦 || এ (চুটি) |𑜀𑜦 (কে)|| ে |- | 𑜦𑜧 || এ (দীঘল) |𑜀𑜦𑜧 (কে দীঘল)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜧 || আও |𑜀𑜧 (কাও)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜨 || অ' |𑜀𑜨 (ক')|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜩 || আই |𑜀𑜩 (কাই)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |} === ব্যঞ্জন চিহ্ন (Medials) === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! ব্যৱহাৰ !উদাহৰণ!! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜝 || ল-যোগ |𑜀𑜝𑜡 (ক্লা)|| সমতুল্য নাই |- | 𑜞 || ৰ-যোগ |𑜀𑜞𑜡 (ক্রা)|| |- | 𑜟 || সংযুক্ত ৰ |𑜀𑜟𑜡 (ক্ৰা)|| সমতুল্য নাই |} === অন্যান্য চিহ্ন === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! নাম !ব্যৱহাৰ !! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜪 || আম |𑜀𑜪 (কাম)|| সমতুল্য নাই |- | 𑜫 || শব্দৰ শেষত লিখা চিহ্ন |𑜉𑜢𑜤'''𑜂𑜫''' (মু'ঙ)|| সমতুল্য নাই |} === সংখ্যা === {{main|টাই-আহোম সংখ্যা পদ্ধতি}} টাই আহোম সংখ্যা পদ্ধতি তলত দিয়া ধৰণৰ।<ref>{{cite web|last1=Borah|first1=Udayan|last2=Scholar|first2=Research|title=(PDF) Numerals of the Tai-Ahom language|website=ResearchGate|volume=Volume 7|issue=Issue 10|date=1 Oct 2020|url=https://www.researchgate.net/publication/352062461_Numerals_of_the_Tai-Ahom_language|access-date=1 May 2026|page=3624–3630}}</ref> {| class="wikitable" ! টাই-আহোম লিপিত সংখ্যা!! টাই-আহোম সংখ্যাৰ নাম!! অসমীয়া সংখ্যা |- | 𑜰 || ৱা চম || ০ |- | 𑜱 || লুং || ১ |- | 𑜲 || চং || ২ |- | 𑜳 || চাম || ৩ |- | 𑜴 || চি || ৪ |- | 𑜵 || হা || ৫ |- | 𑜶 || ৰুক || ৬ |- | 𑜷 || চিত || ৭ |- | 𑜸 || পেত || ৮ |- | 𑜹 || কাও || ৯ |- | 𑜺 || চিপ || ১০ |- | 𑜏𑜰𑜫 || চ'ও || ২০ |} === বিৰামচিহ্ন === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! ইউনিকোড নাম!! ব্যৱহাৰ / অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜼 || Ahom Sign Small Section || সমতুল্য নাই |- | 𑜽 || Ahom Sign Section ||। |- | 𑜾 || প্ৰবন্ধৰ আৰম্ভণিত লিখা চিহ্ন || সমতুল্য নাই |- | 𑜿 || বিস্ময়সূচক চিন ||! |} ===গ্ৰেফিম আৰু দ্বিস্বৰ চিহ্ন=== টাই-আহোম ভাষাত সৰ্বমুঠ ২১টা স্বৰচিহ্ন, গ্ৰেফিম আৰু দ্বিস্বৰ চিহ্ন আছে। {| class="wikitable" ! ক্ৰম!! আহোম চিহ্ন!! উচ্চাৰণ!! অসমীয়া সমতুল্য |- | ১ || 𑜒 || আ || আ |- | ২ || 𑜒𑜡 || আ (দীঘলীয়া) || আ |- | ৩ || 𑜒𑜢 || ই || ই |- | ৪ || 𑜒𑜣 || ঈ || ঈ |- | ৫ || 𑜒𑜤 || উ || উ |- | ৬ || 𑜒𑜥 || ঊ || ঊ |- | ৭ || 𑜒𑜦 || এ || এ |- | ৮ ||𑜒𑜦𑜦 || এ' || এ' |- | ৯ || 𑜒𑜦𑜧 || এ (দীঘলীয়া) || এ |- | ১০ || 𑜒𑜥𑜈𑜫 || ঔ || ঔ |- | ১১ || 𑜒𑜦𑜡 || অ || অ |- | ১২ || 𑜒𑜨 || অ' || অ' |- | ১৩ || 𑜒𑜧 || আও || আও |- | ১৪ || 𑜒𑜩 || আই || আই |- | ১৫ || 𑜒𑜩า || আ'ঈ || আ'ঈ |- | ১৬ || 𑜒𑜩𑜨 || ঐ || ঐ |- | ১৭ || 𑜒𑜤𑜐𑜫 || ওঈ || ওঈ |- | ১৮ || 𑜒𑜢𑜤𑜐𑜫 || ও'ঈ || ও'ঈ |- | ১৯ || 𑜒𑜢𑜈𑜫 || য়ো || য়ো |- | ২০ || 𑜒𑜦𑜈𑜫 || এও || এও |- | ২১ || 𑜒𑜦𑜦𑜈𑜫 || এ'ও || এ'ও |} টাই-আহোম ভাষাৰ নিজা লিপি আছে আৰু আন টাই ভাষাসমূহৰ দৰে ইয়াৰ কিছুমান অনন্য বৈশিষ্ট্য আছে: * বাক্যবিন্যাস সাধাৰণতে কৰ্তা ক্ৰিয়া কৰ্ম/ কৰ্তা কৰ্ম ক্ৰিয়া এইধৰণে হয়।<ref name="Diller" /><ref name="Blake" /> * স্বৰ।<ref name="Diller" /><ref name="Blake" /><ref name="French" /> * উচ্চাৰণ অনুসৰি একেটা কথাতে কেইবাটাও অৰ্থ হয়। <ref name="Diller" /><ref name="Blake" /><ref name="French" /><ref name="Hongladarom">Hongladarom, K. (2005). Thai and Tai Languages. In ''Encyclopedia of linguistics'' (Vol. 2, pp. 1098-1101). New York, NY: Fitzroy Dearborn.</ref> <!-- * Each syllable is tonal, and begins with a consonant or consonant cluster. A vowel or diphthong follows. A final consonant may be added, but is not necessary.<ref name="Hongladarom" />--> * শব্দ যেনে ক্ৰিয়াবাচক শব্দৰ ৰূপান্তৰ নহয়।<ref name="Diller" /><ref name="French" /> * বিশ্লেষণাত্মক বাক্য ৰচনা<ref name="Blake">Blake, B. J. (1994). Language Classification. In ''The Encyclopedia of Language and Linguistics'' (Vol. 4, pp. 1952-1957). New York, NY: Pergamon Press Press.</ref> <!-- When speaking and writing Ahom, much is dependent upon context and the audience interpretation. Multiple parts of the sentence can be left out; verb and adjectives will remain, but other parts of speech, especially pronouns, can be dropped. Verbs do not have tenses, and nouns do not have plurals. Time periods can be identified by adverbs, strings of verbs, or auxiliaries placed before the verb.<ref name="Hongladarom" /> Ahom, like other Tai languages, uses classifiers to identify categories, and repetitions of words to express idiomatic expressions. However, the expressions, classifiers, pronouns, and other sentence particles vary between the Tai languages descended from Proto-Tai, making Tai languages mutually unintelligible.<ref name="Hongladarom" />--> == অসমীয়া ভাষালৈ অবদান == টাই-আহোম ভাষাই অসমীয়া ভাষাক অধিক চহকী কৰি তুলিছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref> তাৰে দুটামান উদাহৰণ হল: {| class="wikitable" |- ! টাই-আহোম ভাষা!! অসমীয়া ভাষা ! অৰ্থ |- | [[:en:Wiktionary:𑜆𑜣_𑜀𑜩|𑜆𑜣 𑜀𑜩]] (pi-kai) || [[:en:wt:ককাই|ককাই]] || ডাঙৰ সহোদৰ | |- | Ka-Ruen || কাৰেং || ৰাজ পৰিয়াল বাস কৰা ঘৰ | |- | Buronji || [[বুৰঞ্জী]] || ইতিহাস | |- | Khi-Lan-Zi<ref name="konwar2018"/> || [[খিলঞ্জীয়া]] || থলুৱা | |- | Lāu || [[লাও]] || সুৰা | |- | Phuk || ফুক || মন্ত্ৰ মতা | |- | Rāp || ৰাপ || আগ্ৰহ | |- | Khin || ক্ষীণ || কম উজনৰ ব্যক্তি | |- | Chaklang || [[চকলং]] || টাই-আহোম বিবাহ পৰম্পৰাৰ মুখ্য নিয়ম | |- |Tsang-mei || [[চাংমাই]] || এটা উপাধি | |- | Chau-dang|| [[চাওদাং]] || এটা বিষয়-বাব | |- | Choak || চোকা || পাকৈত | |- | Mawk || জমক || উজ্জ্বল | |- | Kai-ki-ni || কাকিনি || একপ্ৰকাৰৰ তামোল | |- |Mām || মাম || ভাত | |- | Lik-Chau || লিক-চৌ || লগুৱা | |} ==ইতিহাস== === প্ৰাচীন উৎস === টাই-আহোম ভাষা উৎস হৈছে প্ৰাচীন টাই ভাষা। অসমৰ টাই-আহোম শাসকসকল বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতিৰ সৈতে মিলি যোৱাৰ ফলত ১৯ শতিকাৰ সময়ছোৱালৈ টাই-আহোম ভাষাৰ ঠাইত [[অসমীয়া]]ই কথিত ভাষাৰ স্থান দখল কৰে। ২০০০ চনৰ হিচাপ মতে প্ৰায় ২০০ গৰাকী টাই-আহোম ম'-লৌঙ সম্প্ৰদায়ৰ লোকেহে এই ভাষা জানে আৰু বিভিন্ন পৰম্পৰাগত আচাৰত টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৰ্তমান টাই-আহোম ভাষাৰ প্ৰচলন ''বৰ কাকত ম'-হুং'' নামেৰে জনাজাত টাই-আহোম-অসমীয়া অভিধান পুথি [[টাই-আহোম সাম্ৰাজ্য]]ত ব্যৱহৃত টাই-আহোম ভাষাৰ ৰূপটো সংৰক্ষিত অৱস্থাত আছে।<ref>{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= টাই-আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[টাই-আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}}</ref> টাই-আহোম ভাষা তুলনামূলকভাৱে মন-খমেৰ আৰু আৰ্য-ভাৰতীয় ভাষাৰ প্ৰভাৱৰপৰা মুক্ত। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰপৰাই এই ভাষাৰ লেখনৰ পৰম্পৰা আছিল। টাই-আহোম ভাষাই অসমৰ একমাত্ৰ ভাষিক লিপি যি স্বাধীনভাৱে উনিকদত স্থান লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, আধুনিক প্ৰচলিত টাই ভাষা যেনে শ্যান, খামটি, আইটন আদিৰ সৈতে টাই-আহোম ভাষাৰ মিল আছে আৰু বৰ্ণমালা হিচাপে টাই-আহোম ভাষা এই আটাইকেইটা ভাষাতকৈ চহকী।<ref name="PRIMER">{{cite book | title=টাই-আহোম প্ৰাইমাৰ | publisher=বুৰঞ্জী আৰু পুৰাতত্ত্ব বিভাগ, অসম চৰকাৰ | authorlink=টাই-আহোম, খামতি, শ্যান | year=২০১০ | pages=১০}}</ref>টাই-কড়াই পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত (সম্ভৱতঃ অষ্ট্ৰ’নেচিয়ান ভাষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত)<ref name="Blake" /> কাম-টাই ঠালৰ<ref name="Hongladarom" /> (প্ৰস্তাৱিত কিন্তু দ্বিমত থকা) ২০০০ বছৰ পুৰণি প্ৰ’ট’-টাই ভাষাৰ<ref name="French">French, M. A. (1994). Tai Languages. In ''The Encyclopedia of Language and Linguistics'' (Vol. 4, pp. 4520-4521). New York, NY: Pergamon Press Press.</ref><ref name="Hongladarom" /> পৰা টাই-আহোম ভাষাৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি ঠাৱৰ কৰা হৈছে। অৱশ্যে কিছু লোকৰ মতে টাই ভাষাসমূহ এক ভিন্ন পৰিয়ালৰ আৰু ইহঁত টাই-কড়াইৰ অংশ নহয়।<ref name="French" /> টাই-আহোম লোকসকল আৰু তেওঁলোকৰ ভাষাৰ মূল ঠাই হৈছে বৃহত্তৰ চীনৰ [[য়ুন্নান|য়ুন্নান]] আৰু তেওঁলোকে উত্তৰ ভিয়েটনাম আৰু গুৱেংজি প্ৰদেশৰ সীমান্তৰ পৰা<ref name="French" /> দক্ষিণ-পূব এচিয় অৱবাহিকা আৰু উত্তৰ বাৰ্মালৈ পৰিব্ৰাজন কৰিছিল। টাই-আহোম ৰাজত্বকালত (১২২৮-১৮২৬) অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত কথিত ৰূপত টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Diller">Diller, A. (1993). Tai Languages. In ''International Encyclopedia of Linguistics'' (Vol. 4, pp. 128-131). Oxford, UK: Oxford University Press.</ref> ১৫-১৬ শতিকাত টাই-আহোম ৰাজসভাত কেৱল টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ হৈছিল। পিছলৈ অসমীয়া ভাষায়ো ৰাজসভাত স্থান পায় আৰু ১৯ শতিকালৈ টাই-আহোম ভাষা এলাগী হৈ পৰে।<ref name="Hongladarom" /> বৰ্তমান পাৰম্পৰিক আচাৰ-উৎসৱত যেনে চকলং, পূজা-পাতল আদিতহে এই ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Diller" /> ==বৰ্তমান ব্যৱহাৰ== বৰ্তমান সময়ত টাই-আহোম ভাষাটো পুনৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰচেষ্টা চলাই থকা হৈছে। [[অসম উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সংসদ]]ত টাই-আহোম ভাষাৰ বিষয় উচ্চতৰ মাধ্যমিক কলা শাখাত যোগদান কৰিছে।<ref>Assam Higher Secondary Education Council to include Tai language in HS level as subject[https://www.sentinelassam.com/cities/guwahati-city/assam-higher-secondary-education-council-to-include-tai-language-in-hs-level-as-subject-645531]</ref> আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ত টাই--টাই-আহোম ভাষাৰ এবছৰীয়া স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা পাঠ্যক্ৰম আৰু কথিত তিনি মাহৰ চাৰ্টিফিকেট পাঠ্যক্ৰম প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>[https://www.shiksha.com/university/dibrugarh-university-31514/course-diploma-in-tai-language-185089 Dibrugarh University Diploma in Tai Language]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ইউনিকড== {{main|টাই-আহোম লিপি|আহোম (ইউনিকড ব্লক)}} [[টাই-আহোম লিপি]] সম্ভৱতঃ ইণ্ডিক নাইবা ব্ৰাহ্মী লিপিৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে।<ref name="Diller">Diller, A. (1993). Tai Languages. In ''International Encyclopedia of Linguistics'' (Vol. 4, pp. 128-131). Oxford, UK: Oxford University Press.</ref> ২০১৫ চনৰ জুনত টাই-আহোম লিপিক ইউনিকোডত (৮.০ সংস্কৰণ) স্থান দিয়া হয়।<ref>http://www.unicode.org/charts/PDF/U11700.pdf </ref> {{Unicode chart Ahom}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==লগতে চাওক== * [[টাই-আহোম ভাষাত ঠাইৰ নামৰ তালিকা]] == বাহ্যিক সংযোগ == # [https://en.glosbe.com/en/aho ইংৰাজীৰপৰা টাই-আহোমলৈ অনলাইন অভিধান - গ্ল'চবে] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ভাষা আৰু লিপি]] [[শ্ৰেণী:দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম ভাষা]] f8lfu1pe43u0qeuq4nyv8p7l5iv917a 605123 605122 2026-05-07T11:43:13Z KhiLanTzi 23530 605123 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = টাই-আহোম ভাষা <br>𑜁𑜨า𑜉𑜫: 𑜄𑜐𑜫: 𑜒า, 𑜑𑜨𑜉𑜫, (khwām Tái Āhom) | script = [[টাই-আহোম লিপি]] | nativename = | image = {{Multiple image | align = right | total_width = 300 |image1=Tai Script of Ahom Kingdom.jpg |image2=Silver Coin of Jayadhwaj Singha in Ahom script.jpg}} | imagesize = 320px | states = [[অসম]] | region = [[অসম]], [[অৰুণাচল]] | ethnicity = [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী]] | speakers2 = | ref = | familycolor = Tai–Kadai | fam2 = [[টাই ভাষা]] | fam3 = [[দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] | fam4 = উত্তৰ-পশ্চিম টাই ভাষা | iso3 = aho | glotto = ahom1240 | glottorefname = Ahom | ancestor = [[আদিম-ক্ৰা-দাই ভাষা]] | ancestor2 = [[আদিম-বি-টাই ভাষা]] | ancestor3 = [[আদিম-টাই ভাষা]] | stand1 = আধুনিক মানক টাই-আহোম | speakers = ১৫০-৩৬০<ref>{{cite web|title=Issues of language contact and shift in Tai Ahom|url=http://jseals.org/seals21/buragohain11issuesp.pdf|access-date=28 Apr 2026}}</ref> | imagecaption = সাঁচিপাতৰ পুথি আৰু ৰূপৰ মুদ্ৰাত পুৰণি আহোম লিপিৰ লেখা | nation = [[আহোম ৰাজ্য]] (মুং দুন) (১২২৮—১৮২৬) }} '''টাই-আহোম ভাষা''' (𑜁𑜨า𑜉𑜫: 𑜄𑜐𑜫: 𑜒า, 𑜑𑜨𑜉𑜫, ''khwām Tái Āhom'') [[অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচলৰ]] [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]]সকলৰ পৰম্পৰাগত [[ক্ৰা-দাই ভাষা|ক্ৰা-দাই]] পৰিয়ালৰ [[দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] যাৰ লিপি হৈছে [[টাই-আহোম লিপি]]। ই এটা [[সুৰীয়া ভাষা]] যত ছয়টা ভিন্ন সুৰ আছে।<ref>{{cite web|title=G.N. Phukan's 'Primer and Grammar of Ahom (Tai) Language|url=https://shs.hal.science/halshs-02925410/document|access-date=}}</ref> ই [[টাই-আহোম ৰাজ্য|মধ্যযুগীয় অসম ৰাজ্যৰ]] ৰাজভাষা আছিল আৰু [[বুৰঞ্জী]]সমূহ এই ভাষাতে লিখা হৈছিল।<ref>Terwiel, B. J. (1992). Tai Ahoms and the Stars: Three Ritual Texts to Ward off Danger. p.8</ref> বৰ্তমান [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] আৰু [[অসম উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সংসদ]]ৰদ্বাৰা টাই আহোম ভাষাৰ পাঠ্যক্ৰম সমূহ পঢ়োৱা হয়।<ref>{{cite web|last=Desk|first=Sentinel Digital|title=Gauhati University Launches Tai-Ahom Language and Medieval Manuscriptology Certificate Course to Preserve Linguistic Heritage|website=The Sentinel - of this Land|date=28 Apr 2026|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/cities/guwahati-city/gauhati-university-launches-tai-ahom-language-and-medieval-manuscriptology-certificate-course-to-preserve-linguistic-heritage|access-date=28 Apr 2026}}</ref> বৰ্তমান ১৫০ৰপৰা ৩৬০ জন ব্যক্তিয়ে টাই-আহোম ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=Issues of language contact and shift in Tai Ahom|url=http://jseals.org/seals21/buragohain11issuesp.pdf|access-date=28 Apr 2026}}</ref> ==বৈশিষ্ট্যসমূহ== আহোম বৰ্ণ সমূহ তলত দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web |url=https://www.unicode.org/charts/nameslist/n_11700.html |title=Unicode Ahom Block |website=Unicode Consortium |quote=Ahom block: U+11700–U+1174F}}</ref> === ব্যঞ্জনবৰ্ণ === {| class="wikitable" ! আহোম বৰ্ণ!! নাম!! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜀 || কা || ক |- | 𑜁 || খা || খ |- | 𑜂 || ঙা || ঙ |- | 𑜃 || না || ন |- | 𑜄 || তা || ত |- | 𑜅 ||টা || ট |- | 𑜆 || পা || প |- | 𑜇 || ফা || ফ |- | 𑜈 || বা || ব |- | 𑜉 || মা || ম |- | 𑜊 || য়া || য / জ |- | 𑜋 || চা || চ |- | 𑜌 || থা || থ |- | 𑜍 || ৰা || ৰ |- | 𑜎 || লা || ল |- | 𑜏 || চা || স |- | 𑜐 || ঞা || ঞ |- | 𑜑 || হা || হ |- | 𑜒 || আ || আ |- | 𑜓 || দা || দ |- | 𑜔 || ধা || ধ |- | 𑜕 || গা || গ |- | 𑜖 || ঘা || ঘ |- | 𑜗 || ঘা || অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜘 || ভা || ভ |- | 𑜙 || ঝা || ঝ |- | 𑜚 || ৱা || ৱ |} === স্বৰচিহ্ন === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! নাম !চিহ্নৰ ব্যৱহাৰ !! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜠 || আ (চুটি) |𑜀𑜠 (কা ছুটি)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜡 || আ (দীঘল) |𑜀𑜡 (কা দীঘলীয়া)|| া |- | 𑜢 || ই (চুটি) |𑜀𑜢(কি)|| ি |- | 𑜣 || ই (দীঘল) |𑜀𑜣(কী)|| ী |- | 𑜤 || ও (চুটি) |𑜀𑜤 (কু)|| ু |- | 𑜥 || ও (দীঘল) |𑜀𑜥 (কূ)|| ূ |- | 𑜦 || এ (চুটি) |𑜀𑜦 (কে)|| ে |- | 𑜦𑜧 || এ (দীঘল) |𑜀𑜦𑜧 (কে দীঘল)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜧 || আও |𑜀𑜧 (কাও)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜨 || অ' |𑜀𑜨 (ক')|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜩 || আই |𑜀𑜩 (কাই)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |} === ব্যঞ্জন চিহ্ন (Medials) === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! ব্যৱহাৰ !উদাহৰণ!! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜝 || ল-যোগ |𑜀𑜝𑜡 (ক্লা)|| সমতুল্য নাই |- | 𑜞 || ৰ-যোগ |𑜀𑜞𑜡 (ক্রা)|| |- | 𑜟 || সংযুক্ত ৰ |𑜀𑜟𑜡 (ক্ৰা)|| সমতুল্য নাই |} === অন্যান্য চিহ্ন === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! নাম !ব্যৱহাৰ !! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜪 || আম |𑜀𑜪 (কাম)|| সমতুল্য নাই |- | 𑜫 || শব্দৰ শেষত লিখা চিহ্ন |𑜉𑜢𑜤'''𑜂𑜫''' (মু'ঙ)|| সমতুল্য নাই |} === সংখ্যা === {{main|টাই-আহোম সংখ্যা পদ্ধতি}} টাই আহোম সংখ্যা পদ্ধতি তলত দিয়া ধৰণৰ।<ref>{{cite web|last1=Borah|first1=Udayan|last2=Scholar|first2=Research|title=(PDF) Numerals of the Tai-Ahom language|website=ResearchGate|volume=Volume 7|issue=Issue 10|date=1 Oct 2020|url=https://www.researchgate.net/publication/352062461_Numerals_of_the_Tai-Ahom_language|access-date=1 May 2026|page=3624–3630}}</ref> {| class="wikitable" ! টাই-আহোম লিপিত সংখ্যা!! টাই-আহোম সংখ্যাৰ নাম!! অসমীয়া সংখ্যা |- | 𑜰 || ৱা চম || ০ |- | 𑜱 || লুং || ১ |- | 𑜲 || চং || ২ |- | 𑜳 || চাম || ৩ |- | 𑜴 || চি || ৪ |- | 𑜵 || হা || ৫ |- | 𑜶 || ৰুক || ৬ |- | 𑜷 || চিত || ৭ |- | 𑜸 || পেত || ৮ |- | 𑜹 || কাও || ৯ |- | 𑜺 || চিপ || ১০ |- | 𑜏𑜰𑜫 || চ'ও || ২০ |} === বিৰামচিহ্ন === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! ব্যৱহাৰ!! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜼 || বাক্যৰ শেষত লিখা চিহ্ন || সমতুল্য নাই |- | 𑜽 || অনুচ্ছেদৰ শেষত লিখা চিহ্ন ||। |- | 𑜾 || ৰু লাই (প্ৰবন্ধৰ আৰম্ভণিত লিখা চিহ্ন) || সমতুল্য নাই |- | 𑜿 || বিস্ময়সূচক চিন ||! |} ===গ্ৰেফিম আৰু দ্বিস্বৰ চিহ্ন=== টাই-আহোম ভাষাত সৰ্বমুঠ ২১টা স্বৰচিহ্ন, গ্ৰেফিম আৰু দ্বিস্বৰ চিহ্ন আছে। {| class="wikitable" ! ক্ৰম!! আহোম চিহ্ন!! উচ্চাৰণ!! অসমীয়া সমতুল্য |- | ১ || 𑜒 || আ || আ |- | ২ || 𑜒𑜡 || আ (দীঘলীয়া) || আ |- | ৩ || 𑜒𑜢 || ই || ই |- | ৪ || 𑜒𑜣 || ঈ || ঈ |- | ৫ || 𑜒𑜤 || উ || উ |- | ৬ || 𑜒𑜥 || ঊ || ঊ |- | ৭ || 𑜒𑜦 || এ || এ |- | ৮ ||𑜒𑜦𑜦 || এ' || এ' |- | ৯ || 𑜒𑜦𑜧 || এ (দীঘলীয়া) || এ |- | ১০ || 𑜒𑜥𑜈𑜫 || ঔ || ঔ |- | ১১ || 𑜒𑜦𑜡 || অ || অ |- | ১২ || 𑜒𑜨 || অ' || অ' |- | ১৩ || 𑜒𑜧 || আও || আও |- | ১৪ || 𑜒𑜩 || আই || আই |- | ১৫ || 𑜒𑜩า || আ'ঈ || আ'ঈ |- | ১৬ || 𑜒𑜩𑜨 || ঐ || ঐ |- | ১৭ || 𑜒𑜤𑜐𑜫 || ওঈ || ওঈ |- | ১৮ || 𑜒𑜢𑜤𑜐𑜫 || ও'ঈ || ও'ঈ |- | ১৯ || 𑜒𑜢𑜈𑜫 || য়ো || য়ো |- | ২০ || 𑜒𑜦𑜈𑜫 || এও || এও |- | ২১ || 𑜒𑜦𑜦𑜈𑜫 || এ'ও || এ'ও |} টাই-আহোম ভাষাৰ নিজা লিপি আছে আৰু আন টাই ভাষাসমূহৰ দৰে ইয়াৰ কিছুমান অনন্য বৈশিষ্ট্য আছে: * বাক্যবিন্যাস সাধাৰণতে কৰ্তা ক্ৰিয়া কৰ্ম/ কৰ্তা কৰ্ম ক্ৰিয়া এইধৰণে হয়।<ref name="Diller" /><ref name="Blake" /> * স্বৰ।<ref name="Diller" /><ref name="Blake" /><ref name="French" /> * উচ্চাৰণ অনুসৰি একেটা কথাতে কেইবাটাও অৰ্থ হয়। <ref name="Diller" /><ref name="Blake" /><ref name="French" /><ref name="Hongladarom">Hongladarom, K. (2005). Thai and Tai Languages. In ''Encyclopedia of linguistics'' (Vol. 2, pp. 1098-1101). New York, NY: Fitzroy Dearborn.</ref> <!-- * Each syllable is tonal, and begins with a consonant or consonant cluster. A vowel or diphthong follows. A final consonant may be added, but is not necessary.<ref name="Hongladarom" />--> * শব্দ যেনে ক্ৰিয়াবাচক শব্দৰ ৰূপান্তৰ নহয়।<ref name="Diller" /><ref name="French" /> * বিশ্লেষণাত্মক বাক্য ৰচনা<ref name="Blake">Blake, B. J. (1994). Language Classification. In ''The Encyclopedia of Language and Linguistics'' (Vol. 4, pp. 1952-1957). New York, NY: Pergamon Press Press.</ref> <!-- When speaking and writing Ahom, much is dependent upon context and the audience interpretation. Multiple parts of the sentence can be left out; verb and adjectives will remain, but other parts of speech, especially pronouns, can be dropped. Verbs do not have tenses, and nouns do not have plurals. Time periods can be identified by adverbs, strings of verbs, or auxiliaries placed before the verb.<ref name="Hongladarom" /> Ahom, like other Tai languages, uses classifiers to identify categories, and repetitions of words to express idiomatic expressions. However, the expressions, classifiers, pronouns, and other sentence particles vary between the Tai languages descended from Proto-Tai, making Tai languages mutually unintelligible.<ref name="Hongladarom" />--> == অসমীয়া ভাষালৈ অবদান == টাই-আহোম ভাষাই অসমীয়া ভাষাক অধিক চহকী কৰি তুলিছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref> তাৰে দুটামান উদাহৰণ হল: {| class="wikitable" |- ! টাই-আহোম ভাষা!! অসমীয়া ভাষা ! অৰ্থ |- | [[:en:Wiktionary:𑜆𑜣_𑜀𑜩|𑜆𑜣 𑜀𑜩]] (pi-kai) || [[:en:wt:ককাই|ককাই]] || ডাঙৰ সহোদৰ | |- | Ka-Ruen || কাৰেং || ৰাজ পৰিয়াল বাস কৰা ঘৰ | |- | Buronji || [[বুৰঞ্জী]] || ইতিহাস | |- | Khi-Lan-Zi<ref name="konwar2018"/> || [[খিলঞ্জীয়া]] || থলুৱা | |- | Lāu || [[লাও]] || সুৰা | |- | Phuk || ফুক || মন্ত্ৰ মতা | |- | Rāp || ৰাপ || আগ্ৰহ | |- | Khin || ক্ষীণ || কম উজনৰ ব্যক্তি | |- | Chaklang || [[চকলং]] || টাই-আহোম বিবাহ পৰম্পৰাৰ মুখ্য নিয়ম | |- |Tsang-mei || [[চাংমাই]] || এটা উপাধি | |- | Chau-dang|| [[চাওদাং]] || এটা বিষয়-বাব | |- | Choak || চোকা || পাকৈত | |- | Mawk || জমক || উজ্জ্বল | |- | Kai-ki-ni || কাকিনি || একপ্ৰকাৰৰ তামোল | |- |Mām || মাম || ভাত | |- | Lik-Chau || লিক-চৌ || লগুৱা | |} ==ইতিহাস== === প্ৰাচীন উৎস === টাই-আহোম ভাষা উৎস হৈছে প্ৰাচীন টাই ভাষা। অসমৰ টাই-আহোম শাসকসকল বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতিৰ সৈতে মিলি যোৱাৰ ফলত ১৯ শতিকাৰ সময়ছোৱালৈ টাই-আহোম ভাষাৰ ঠাইত [[অসমীয়া]]ই কথিত ভাষাৰ স্থান দখল কৰে। ২০০০ চনৰ হিচাপ মতে প্ৰায় ২০০ গৰাকী টাই-আহোম ম'-লৌঙ সম্প্ৰদায়ৰ লোকেহে এই ভাষা জানে আৰু বিভিন্ন পৰম্পৰাগত আচাৰত টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৰ্তমান টাই-আহোম ভাষাৰ প্ৰচলন ''বৰ কাকত ম'-হুং'' নামেৰে জনাজাত টাই-আহোম-অসমীয়া অভিধান পুথি [[টাই-আহোম সাম্ৰাজ্য]]ত ব্যৱহৃত টাই-আহোম ভাষাৰ ৰূপটো সংৰক্ষিত অৱস্থাত আছে।<ref>{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= টাই-আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[টাই-আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}}</ref> টাই-আহোম ভাষা তুলনামূলকভাৱে মন-খমেৰ আৰু আৰ্য-ভাৰতীয় ভাষাৰ প্ৰভাৱৰপৰা মুক্ত। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰপৰাই এই ভাষাৰ লেখনৰ পৰম্পৰা আছিল। টাই-আহোম ভাষাই অসমৰ একমাত্ৰ ভাষিক লিপি যি স্বাধীনভাৱে উনিকদত স্থান লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, আধুনিক প্ৰচলিত টাই ভাষা যেনে শ্যান, খামটি, আইটন আদিৰ সৈতে টাই-আহোম ভাষাৰ মিল আছে আৰু বৰ্ণমালা হিচাপে টাই-আহোম ভাষা এই আটাইকেইটা ভাষাতকৈ চহকী।<ref name="PRIMER">{{cite book | title=টাই-আহোম প্ৰাইমাৰ | publisher=বুৰঞ্জী আৰু পুৰাতত্ত্ব বিভাগ, অসম চৰকাৰ | authorlink=টাই-আহোম, খামতি, শ্যান | year=২০১০ | pages=১০}}</ref>টাই-কড়াই পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত (সম্ভৱতঃ অষ্ট্ৰ’নেচিয়ান ভাষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত)<ref name="Blake" /> কাম-টাই ঠালৰ<ref name="Hongladarom" /> (প্ৰস্তাৱিত কিন্তু দ্বিমত থকা) ২০০০ বছৰ পুৰণি প্ৰ’ট’-টাই ভাষাৰ<ref name="French">French, M. A. (1994). Tai Languages. In ''The Encyclopedia of Language and Linguistics'' (Vol. 4, pp. 4520-4521). New York, NY: Pergamon Press Press.</ref><ref name="Hongladarom" /> পৰা টাই-আহোম ভাষাৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি ঠাৱৰ কৰা হৈছে। অৱশ্যে কিছু লোকৰ মতে টাই ভাষাসমূহ এক ভিন্ন পৰিয়ালৰ আৰু ইহঁত টাই-কড়াইৰ অংশ নহয়।<ref name="French" /> টাই-আহোম লোকসকল আৰু তেওঁলোকৰ ভাষাৰ মূল ঠাই হৈছে বৃহত্তৰ চীনৰ [[য়ুন্নান|য়ুন্নান]] আৰু তেওঁলোকে উত্তৰ ভিয়েটনাম আৰু গুৱেংজি প্ৰদেশৰ সীমান্তৰ পৰা<ref name="French" /> দক্ষিণ-পূব এচিয় অৱবাহিকা আৰু উত্তৰ বাৰ্মালৈ পৰিব্ৰাজন কৰিছিল। টাই-আহোম ৰাজত্বকালত (১২২৮-১৮২৬) অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত কথিত ৰূপত টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Diller">Diller, A. (1993). Tai Languages. In ''International Encyclopedia of Linguistics'' (Vol. 4, pp. 128-131). Oxford, UK: Oxford University Press.</ref> ১৫-১৬ শতিকাত টাই-আহোম ৰাজসভাত কেৱল টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ হৈছিল। পিছলৈ অসমীয়া ভাষায়ো ৰাজসভাত স্থান পায় আৰু ১৯ শতিকালৈ টাই-আহোম ভাষা এলাগী হৈ পৰে।<ref name="Hongladarom" /> বৰ্তমান পাৰম্পৰিক আচাৰ-উৎসৱত যেনে চকলং, পূজা-পাতল আদিতহে এই ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Diller" /> ==বৰ্তমান ব্যৱহাৰ== বৰ্তমান সময়ত টাই-আহোম ভাষাটো পুনৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰচেষ্টা চলাই থকা হৈছে। [[অসম উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সংসদ]]ত টাই-আহোম ভাষাৰ বিষয় উচ্চতৰ মাধ্যমিক কলা শাখাত যোগদান কৰিছে।<ref>Assam Higher Secondary Education Council to include Tai language in HS level as subject[https://www.sentinelassam.com/cities/guwahati-city/assam-higher-secondary-education-council-to-include-tai-language-in-hs-level-as-subject-645531]</ref> আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ত টাই--টাই-আহোম ভাষাৰ এবছৰীয়া স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা পাঠ্যক্ৰম আৰু কথিত তিনি মাহৰ চাৰ্টিফিকেট পাঠ্যক্ৰম প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>[https://www.shiksha.com/university/dibrugarh-university-31514/course-diploma-in-tai-language-185089 Dibrugarh University Diploma in Tai Language]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ইউনিকড== {{main|টাই-আহোম লিপি|আহোম (ইউনিকড ব্লক)}} [[টাই-আহোম লিপি]] সম্ভৱতঃ ইণ্ডিক নাইবা ব্ৰাহ্মী লিপিৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে।<ref name="Diller">Diller, A. (1993). Tai Languages. In ''International Encyclopedia of Linguistics'' (Vol. 4, pp. 128-131). Oxford, UK: Oxford University Press.</ref> ২০১৫ চনৰ জুনত টাই-আহোম লিপিক ইউনিকোডত (৮.০ সংস্কৰণ) স্থান দিয়া হয়।<ref>http://www.unicode.org/charts/PDF/U11700.pdf </ref> {{Unicode chart Ahom}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==লগতে চাওক== * [[টাই-আহোম ভাষাত ঠাইৰ নামৰ তালিকা]] == বাহ্যিক সংযোগ == # [https://en.glosbe.com/en/aho ইংৰাজীৰপৰা টাই-আহোমলৈ অনলাইন অভিধান - গ্ল'চবে] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ভাষা আৰু লিপি]] [[শ্ৰেণী:দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম ভাষা]] d5414zufzl3rhyr82ms5bbmyoebdc8k 605124 605123 2026-05-07T11:44:15Z KhiLanTzi 23530 605124 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = টাই-আহোম ভাষা <br>𑜁𑜨า𑜉𑜫: 𑜄𑜐𑜫: 𑜒า, 𑜑𑜨𑜉𑜫, (khwām Tái Āhom) | script = [[টাই-আহোম লিপি]] | nativename = | image = {{Multiple image | align = right | total_width = 300 |image1=Tai Script of Ahom Kingdom.jpg |image2=Silver Coin of Jayadhwaj Singha in Ahom script.jpg}} | imagesize = 320px | states = [[অসম]] | region = [[অসম]], [[অৰুণাচল]] | ethnicity = [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী]] | speakers2 = | ref = | familycolor = Tai–Kadai | fam2 = [[টাই ভাষা]] | fam3 = [[দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] | fam4 = উত্তৰ-পশ্চিম টাই ভাষা | iso3 = aho | glotto = ahom1240 | glottorefname = Ahom | ancestor = [[আদিম-ক্ৰা-দাই ভাষা]] | ancestor2 = [[আদিম-বি-টাই ভাষা]] | ancestor3 = [[আদিম-টাই ভাষা]] | stand1 = আধুনিক মানক টাই-আহোম | speakers = ১৫০-৩৬০<ref>{{cite web|title=Issues of language contact and shift in Tai Ahom|url=http://jseals.org/seals21/buragohain11issuesp.pdf|access-date=28 Apr 2026}}</ref> | imagecaption = সাঁচিপাতৰ পুথি আৰু ৰূপৰ মুদ্ৰাত পুৰণি আহোম লিপিৰ লেখা | nation = [[আহোম ৰাজ্য]] (মুং দুন) (১২২৮—১৮২৬) }} '''টাই-আহোম ভাষা''' (𑜁𑜨า𑜉𑜫: 𑜄𑜐𑜫: 𑜒า, 𑜑𑜨𑜉𑜫, ''khwām Tái Āhom'') [[অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচলৰ]] [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]]সকলৰ পৰম্পৰাগত [[ক্ৰা-দাই ভাষা|ক্ৰা-দাই]] পৰিয়ালৰ [[দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] যাৰ লিপি হৈছে [[টাই-আহোম লিপি]]। ই এটা [[সুৰীয়া ভাষা]] যত ছয়টা ভিন্ন সুৰ আছে।<ref>{{cite web|title=G.N. Phukan's 'Primer and Grammar of Ahom (Tai) Language|url=https://shs.hal.science/halshs-02925410/document|access-date=}}</ref> ই [[টাই-আহোম ৰাজ্য|মধ্যযুগীয় অসম ৰাজ্যৰ]] ৰাজভাষা আছিল আৰু [[বুৰঞ্জী]]সমূহ এই ভাষাতে লিখা হৈছিল।<ref>Terwiel, B. J. (1992). Tai Ahoms and the Stars: Three Ritual Texts to Ward off Danger. p.8</ref> বৰ্তমান [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] আৰু [[অসম উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সংসদ]]ৰদ্বাৰা টাই আহোম ভাষাৰ পাঠ্যক্ৰম সমূহ পঢ়োৱা হয়।<ref>{{cite web|last=Desk|first=Sentinel Digital|title=Gauhati University Launches Tai-Ahom Language and Medieval Manuscriptology Certificate Course to Preserve Linguistic Heritage|website=The Sentinel - of this Land|date=28 Apr 2026|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/cities/guwahati-city/gauhati-university-launches-tai-ahom-language-and-medieval-manuscriptology-certificate-course-to-preserve-linguistic-heritage|access-date=28 Apr 2026}}</ref> বৰ্তমান ১৫০ৰপৰা ৩৬০ জন ব্যক্তিয়ে টাই-আহোম ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=Issues of language contact and shift in Tai Ahom|url=http://jseals.org/seals21/buragohain11issuesp.pdf|access-date=28 Apr 2026}}</ref> ==বৈশিষ্ট্যসমূহ== আহোম বৰ্ণ সমূহ তলত দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web |url=https://www.unicode.org/charts/nameslist/n_11700.html |title=Unicode Ahom Block |website=Unicode Consortium |quote=Ahom block: U+11700–U+1174F}}</ref> === ব্যঞ্জনবৰ্ণ === {| class="wikitable" ! আহোম বৰ্ণ!! নাম!! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜀 || কা || ক |- | 𑜁 || খা || খ |- | 𑜂 || ঙা || ঙ |- | 𑜃 || না || ন |- | 𑜄 || তা || ত |- | 𑜅 ||টা || ট |- | 𑜆 || পা || প |- | 𑜇 || ফা || ফ |- | 𑜈 || বা || ব |- | 𑜉 || মা || ম |- | 𑜊 || য়া || য / জ |- | 𑜋 || চা || চ |- | 𑜌 || থা || থ |- | 𑜍 || ৰা || ৰ |- | 𑜎 || লা || ল |- | 𑜏 || চা || স |- | 𑜐 || ঞা || ঞ |- | 𑜑 || হা || হ |- | 𑜒 || আ || আ |- | 𑜓 || দা || দ |- | 𑜔 || ধা || ধ |- | 𑜕 || গা || গ |- | 𑜖 || ঘা || ঘ |- | 𑜗 || ঘা || অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜘 || ভা || ভ |- | 𑜙 || ঝা || ঝ |- | 𑜚 || ৱা || ৱ |} === স্বৰচিহ্ন === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! নাম !চিহ্নৰ ব্যৱহাৰ !! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜠 || আ (চুটি) |𑜀𑜠 (কা ছুটি)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜡 || আ (দীঘল) |𑜀𑜡 (কা দীঘলীয়া)|| া |- | 𑜢 || ই (চুটি) |𑜀𑜢(কি)|| ি |- | 𑜣 || ই (দীঘল) |𑜀𑜣(কী)|| ী |- | 𑜤 || ও (চুটি) |𑜀𑜤 (কু)|| ু |- | 𑜥 || ও (দীঘল) |𑜀𑜥 (কূ)|| ূ |- | 𑜦 || এ (চুটি) |𑜀𑜦 (কে)|| ে |- | 𑜦𑜧 || এ (দীঘল) |𑜀𑜦𑜧 (কে দীঘল)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜧 || আও |𑜀𑜧 (কাও)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜨 || অ' |𑜀𑜨 (ক')|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜩 || আই |𑜀𑜩 (কাই)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |} === ব্যঞ্জন চিহ্ন (Medials) === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! ব্যৱহাৰ !উদাহৰণ!! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜝 || ল-যোগ |𑜀𑜝𑜡 (ক্লা)|| সমতুল্য নাই |- | 𑜞 || ৰ-যোগ |𑜀𑜞𑜡 (ক্রা)|| |- | 𑜟 || সংযুক্ত ৰ |𑜀𑜟𑜡 (ক্ৰা)|| সমতুল্য নাই |} === অন্যান্য চিহ্ন === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! নাম !ব্যৱহাৰ !! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜪 || আম |𑜀𑜪 (কাম)|| সমতুল্য নাই |- | 𑜫 || শব্দৰ শেষত লিখা চিহ্ন |𑜉𑜢𑜤'''𑜂𑜫''' (মু'ঙ)|| সমতুল্য নাই |} === সংখ্যা === {{main|টাই-আহোম সংখ্যা পদ্ধতি}} টাই আহোম সংখ্যা পদ্ধতি তলত দিয়া ধৰণৰ।<ref>{{cite web|last1=Borah|first1=Udayan|last2=Scholar|first2=Research|title=(PDF) Numerals of the Tai-Ahom language|website=ResearchGate|volume=Volume 7|issue=Issue 10|date=1 Oct 2020|url=https://www.researchgate.net/publication/352062461_Numerals_of_the_Tai-Ahom_language|access-date=1 May 2026|page=3624–3630}}</ref> {| class="wikitable" ! টাই-আহোম লিপিত সংখ্যা!! টাই-আহোম সংখ্যাৰ নাম!! অসমীয়া সংখ্যা |- | 𑜰 || ৱা চম || ০ |- | 𑜱 || লুং || ১ |- | 𑜲 || চং || ২ |- | 𑜳 || চাম || ৩ |- | 𑜴 || চি || ৪ |- | 𑜵 || হা || ৫ |- | 𑜶 || ৰুক || ৬ |- | 𑜷 || চিত || ৭ |- | 𑜸 || পেত || ৮ |- | 𑜹 || কাও || ৯ |- | 𑜺 || চিপ || ১০ |- | 𑜏𑜰𑜫 || চ'ও || ২০ |} === বিৰামচিহ্ন === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! ব্যৱহাৰ!! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜼 || বাক্যৰ শেষত লিখা চিহ্ন || । |- | 𑜽 || অনুচ্ছেদৰ শেষত লিখা চিহ্ন ||সমতুল্য নাই |- | 𑜾 || ৰু লাই (প্ৰবন্ধৰ আৰম্ভণিত লিখা চিহ্ন) || সমতুল্য নাই |- | 𑜿 || বিস্ময়সূচক চিন ||! |} ===গ্ৰেফিম আৰু দ্বিস্বৰ চিহ্ন=== টাই-আহোম ভাষাত সৰ্বমুঠ ২১টা স্বৰচিহ্ন, গ্ৰেফিম আৰু দ্বিস্বৰ চিহ্ন আছে। {| class="wikitable" ! ক্ৰম!! আহোম চিহ্ন!! উচ্চাৰণ!! অসমীয়া সমতুল্য |- | ১ || 𑜒 || আ || আ |- | ২ || 𑜒𑜡 || আ (দীঘলীয়া) || আ |- | ৩ || 𑜒𑜢 || ই || ই |- | ৪ || 𑜒𑜣 || ঈ || ঈ |- | ৫ || 𑜒𑜤 || উ || উ |- | ৬ || 𑜒𑜥 || ঊ || ঊ |- | ৭ || 𑜒𑜦 || এ || এ |- | ৮ ||𑜒𑜦𑜦 || এ' || এ' |- | ৯ || 𑜒𑜦𑜧 || এ (দীঘলীয়া) || এ |- | ১০ || 𑜒𑜥𑜈𑜫 || ঔ || ঔ |- | ১১ || 𑜒𑜦𑜡 || অ || অ |- | ১২ || 𑜒𑜨 || অ' || অ' |- | ১৩ || 𑜒𑜧 || আও || আও |- | ১৪ || 𑜒𑜩 || আই || আই |- | ১৫ || 𑜒𑜩า || আ'ঈ || আ'ঈ |- | ১৬ || 𑜒𑜩𑜨 || ঐ || ঐ |- | ১৭ || 𑜒𑜤𑜐𑜫 || ওঈ || ওঈ |- | ১৮ || 𑜒𑜢𑜤𑜐𑜫 || ও'ঈ || ও'ঈ |- | ১৯ || 𑜒𑜢𑜈𑜫 || য়ো || য়ো |- | ২০ || 𑜒𑜦𑜈𑜫 || এও || এও |- | ২১ || 𑜒𑜦𑜦𑜈𑜫 || এ'ও || এ'ও |} টাই-আহোম ভাষাৰ নিজা লিপি আছে আৰু আন টাই ভাষাসমূহৰ দৰে ইয়াৰ কিছুমান অনন্য বৈশিষ্ট্য আছে: * বাক্যবিন্যাস সাধাৰণতে কৰ্তা ক্ৰিয়া কৰ্ম/ কৰ্তা কৰ্ম ক্ৰিয়া এইধৰণে হয়।<ref name="Diller" /><ref name="Blake" /> * স্বৰ।<ref name="Diller" /><ref name="Blake" /><ref name="French" /> * উচ্চাৰণ অনুসৰি একেটা কথাতে কেইবাটাও অৰ্থ হয়। <ref name="Diller" /><ref name="Blake" /><ref name="French" /><ref name="Hongladarom">Hongladarom, K. (2005). Thai and Tai Languages. In ''Encyclopedia of linguistics'' (Vol. 2, pp. 1098-1101). New York, NY: Fitzroy Dearborn.</ref> <!-- * Each syllable is tonal, and begins with a consonant or consonant cluster. A vowel or diphthong follows. A final consonant may be added, but is not necessary.<ref name="Hongladarom" />--> * শব্দ যেনে ক্ৰিয়াবাচক শব্দৰ ৰূপান্তৰ নহয়।<ref name="Diller" /><ref name="French" /> * বিশ্লেষণাত্মক বাক্য ৰচনা<ref name="Blake">Blake, B. J. (1994). Language Classification. In ''The Encyclopedia of Language and Linguistics'' (Vol. 4, pp. 1952-1957). New York, NY: Pergamon Press Press.</ref> <!-- When speaking and writing Ahom, much is dependent upon context and the audience interpretation. Multiple parts of the sentence can be left out; verb and adjectives will remain, but other parts of speech, especially pronouns, can be dropped. Verbs do not have tenses, and nouns do not have plurals. Time periods can be identified by adverbs, strings of verbs, or auxiliaries placed before the verb.<ref name="Hongladarom" /> Ahom, like other Tai languages, uses classifiers to identify categories, and repetitions of words to express idiomatic expressions. However, the expressions, classifiers, pronouns, and other sentence particles vary between the Tai languages descended from Proto-Tai, making Tai languages mutually unintelligible.<ref name="Hongladarom" />--> == অসমীয়া ভাষালৈ অবদান == টাই-আহোম ভাষাই অসমীয়া ভাষাক অধিক চহকী কৰি তুলিছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref> তাৰে দুটামান উদাহৰণ হল: {| class="wikitable" |- ! টাই-আহোম ভাষা!! অসমীয়া ভাষা ! অৰ্থ |- | [[:en:Wiktionary:𑜆𑜣_𑜀𑜩|𑜆𑜣 𑜀𑜩]] (pi-kai) || [[:en:wt:ককাই|ককাই]] || ডাঙৰ সহোদৰ | |- | Ka-Ruen || কাৰেং || ৰাজ পৰিয়াল বাস কৰা ঘৰ | |- | Buronji || [[বুৰঞ্জী]] || ইতিহাস | |- | Khi-Lan-Zi<ref name="konwar2018"/> || [[খিলঞ্জীয়া]] || থলুৱা | |- | Lāu || [[লাও]] || সুৰা | |- | Phuk || ফুক || মন্ত্ৰ মতা | |- | Rāp || ৰাপ || আগ্ৰহ | |- | Khin || ক্ষীণ || কম উজনৰ ব্যক্তি | |- | Chaklang || [[চকলং]] || টাই-আহোম বিবাহ পৰম্পৰাৰ মুখ্য নিয়ম | |- |Tsang-mei || [[চাংমাই]] || এটা উপাধি | |- | Chau-dang|| [[চাওদাং]] || এটা বিষয়-বাব | |- | Choak || চোকা || পাকৈত | |- | Mawk || জমক || উজ্জ্বল | |- | Kai-ki-ni || কাকিনি || একপ্ৰকাৰৰ তামোল | |- |Mām || মাম || ভাত | |- | Lik-Chau || লিক-চৌ || লগুৱা | |} ==ইতিহাস== === প্ৰাচীন উৎস === টাই-আহোম ভাষা উৎস হৈছে প্ৰাচীন টাই ভাষা। অসমৰ টাই-আহোম শাসকসকল বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতিৰ সৈতে মিলি যোৱাৰ ফলত ১৯ শতিকাৰ সময়ছোৱালৈ টাই-আহোম ভাষাৰ ঠাইত [[অসমীয়া]]ই কথিত ভাষাৰ স্থান দখল কৰে। ২০০০ চনৰ হিচাপ মতে প্ৰায় ২০০ গৰাকী টাই-আহোম ম'-লৌঙ সম্প্ৰদায়ৰ লোকেহে এই ভাষা জানে আৰু বিভিন্ন পৰম্পৰাগত আচাৰত টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৰ্তমান টাই-আহোম ভাষাৰ প্ৰচলন ''বৰ কাকত ম'-হুং'' নামেৰে জনাজাত টাই-আহোম-অসমীয়া অভিধান পুথি [[টাই-আহোম সাম্ৰাজ্য]]ত ব্যৱহৃত টাই-আহোম ভাষাৰ ৰূপটো সংৰক্ষিত অৱস্থাত আছে।<ref>{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= টাই-আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[টাই-আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}}</ref> টাই-আহোম ভাষা তুলনামূলকভাৱে মন-খমেৰ আৰু আৰ্য-ভাৰতীয় ভাষাৰ প্ৰভাৱৰপৰা মুক্ত। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰপৰাই এই ভাষাৰ লেখনৰ পৰম্পৰা আছিল। টাই-আহোম ভাষাই অসমৰ একমাত্ৰ ভাষিক লিপি যি স্বাধীনভাৱে উনিকদত স্থান লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, আধুনিক প্ৰচলিত টাই ভাষা যেনে শ্যান, খামটি, আইটন আদিৰ সৈতে টাই-আহোম ভাষাৰ মিল আছে আৰু বৰ্ণমালা হিচাপে টাই-আহোম ভাষা এই আটাইকেইটা ভাষাতকৈ চহকী।<ref name="PRIMER">{{cite book | title=টাই-আহোম প্ৰাইমাৰ | publisher=বুৰঞ্জী আৰু পুৰাতত্ত্ব বিভাগ, অসম চৰকাৰ | authorlink=টাই-আহোম, খামতি, শ্যান | year=২০১০ | pages=১০}}</ref>টাই-কড়াই পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত (সম্ভৱতঃ অষ্ট্ৰ’নেচিয়ান ভাষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত)<ref name="Blake" /> কাম-টাই ঠালৰ<ref name="Hongladarom" /> (প্ৰস্তাৱিত কিন্তু দ্বিমত থকা) ২০০০ বছৰ পুৰণি প্ৰ’ট’-টাই ভাষাৰ<ref name="French">French, M. A. (1994). Tai Languages. In ''The Encyclopedia of Language and Linguistics'' (Vol. 4, pp. 4520-4521). New York, NY: Pergamon Press Press.</ref><ref name="Hongladarom" /> পৰা টাই-আহোম ভাষাৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি ঠাৱৰ কৰা হৈছে। অৱশ্যে কিছু লোকৰ মতে টাই ভাষাসমূহ এক ভিন্ন পৰিয়ালৰ আৰু ইহঁত টাই-কড়াইৰ অংশ নহয়।<ref name="French" /> টাই-আহোম লোকসকল আৰু তেওঁলোকৰ ভাষাৰ মূল ঠাই হৈছে বৃহত্তৰ চীনৰ [[য়ুন্নান|য়ুন্নান]] আৰু তেওঁলোকে উত্তৰ ভিয়েটনাম আৰু গুৱেংজি প্ৰদেশৰ সীমান্তৰ পৰা<ref name="French" /> দক্ষিণ-পূব এচিয় অৱবাহিকা আৰু উত্তৰ বাৰ্মালৈ পৰিব্ৰাজন কৰিছিল। টাই-আহোম ৰাজত্বকালত (১২২৮-১৮২৬) অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত কথিত ৰূপত টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Diller">Diller, A. (1993). Tai Languages. In ''International Encyclopedia of Linguistics'' (Vol. 4, pp. 128-131). Oxford, UK: Oxford University Press.</ref> ১৫-১৬ শতিকাত টাই-আহোম ৰাজসভাত কেৱল টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ হৈছিল। পিছলৈ অসমীয়া ভাষায়ো ৰাজসভাত স্থান পায় আৰু ১৯ শতিকালৈ টাই-আহোম ভাষা এলাগী হৈ পৰে।<ref name="Hongladarom" /> বৰ্তমান পাৰম্পৰিক আচাৰ-উৎসৱত যেনে চকলং, পূজা-পাতল আদিতহে এই ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Diller" /> ==বৰ্তমান ব্যৱহাৰ== বৰ্তমান সময়ত টাই-আহোম ভাষাটো পুনৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰচেষ্টা চলাই থকা হৈছে। [[অসম উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সংসদ]]ত টাই-আহোম ভাষাৰ বিষয় উচ্চতৰ মাধ্যমিক কলা শাখাত যোগদান কৰিছে।<ref>Assam Higher Secondary Education Council to include Tai language in HS level as subject[https://www.sentinelassam.com/cities/guwahati-city/assam-higher-secondary-education-council-to-include-tai-language-in-hs-level-as-subject-645531]</ref> আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ত টাই--টাই-আহোম ভাষাৰ এবছৰীয়া স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা পাঠ্যক্ৰম আৰু কথিত তিনি মাহৰ চাৰ্টিফিকেট পাঠ্যক্ৰম প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>[https://www.shiksha.com/university/dibrugarh-university-31514/course-diploma-in-tai-language-185089 Dibrugarh University Diploma in Tai Language]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ইউনিকড== {{main|টাই-আহোম লিপি|আহোম (ইউনিকড ব্লক)}} [[টাই-আহোম লিপি]] সম্ভৱতঃ ইণ্ডিক নাইবা ব্ৰাহ্মী লিপিৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে।<ref name="Diller">Diller, A. (1993). Tai Languages. In ''International Encyclopedia of Linguistics'' (Vol. 4, pp. 128-131). Oxford, UK: Oxford University Press.</ref> ২০১৫ চনৰ জুনত টাই-আহোম লিপিক ইউনিকোডত (৮.০ সংস্কৰণ) স্থান দিয়া হয়।<ref>http://www.unicode.org/charts/PDF/U11700.pdf </ref> {{Unicode chart Ahom}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==লগতে চাওক== * [[টাই-আহোম ভাষাত ঠাইৰ নামৰ তালিকা]] == বাহ্যিক সংযোগ == # [https://en.glosbe.com/en/aho ইংৰাজীৰপৰা টাই-আহোমলৈ অনলাইন অভিধান - গ্ল'চবে] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ভাষা আৰু লিপি]] [[শ্ৰেণী:দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম ভাষা]] 4js8d9r0u9efcdiyjbddp3pi6qgl8n0 605125 605124 2026-05-07T11:47:47Z KhiLanTzi 23530 605125 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = টাই-আহোম ভাষা <br>𑜁𑜨า𑜉𑜫: 𑜄𑜐𑜫: 𑜒า, 𑜑𑜨𑜉𑜫, (khwām Tái Āhom) | script = [[টাই-আহোম লিপি]] | nativename = | image = {{Multiple image | align = right | total_width = 300 |image1=Tai Script of Ahom Kingdom.jpg |image2=Silver Coin of Jayadhwaj Singha in Ahom script.jpg}} | imagesize = 320px | states = [[অসম]] | region = [[অসম]], [[অৰুণাচল]] | ethnicity = [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী]] | speakers2 = | ref = | familycolor = Tai–Kadai | fam2 = [[টাই ভাষা]] | fam3 = [[দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] | fam4 = উত্তৰ-পশ্চিম টাই ভাষা | iso3 = aho | glotto = ahom1240 | glottorefname = Ahom | ancestor = [[আদিম-ক্ৰা-দাই ভাষা]] | ancestor2 = [[আদিম-বি-টাই ভাষা]] | ancestor3 = [[আদিম-টাই ভাষা]] | stand1 = আধুনিক মানক টাই-আহোম | speakers = ১৫০-৩৬০<ref>{{cite web|title=Issues of language contact and shift in Tai Ahom|url=http://jseals.org/seals21/buragohain11issuesp.pdf|access-date=28 Apr 2026}}</ref> | imagecaption = সাঁচিপাতৰ পুথি আৰু ৰূপৰ মুদ্ৰাত পুৰণি আহোম লিপিৰ লেখা | nation = [[আহোম ৰাজ্য]] (মুং দুন) (১২২৮—১৮২৬) }} '''টাই-আহোম ভাষা''' (𑜁𑜨า𑜉𑜫: 𑜄𑜐𑜫: 𑜒า, 𑜑𑜨𑜉𑜫, ''khwām Tái Āhom'') [[অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচলৰ]] [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]]সকলৰ পৰম্পৰাগত [[ক্ৰা-দাই ভাষা|ক্ৰা-দাই]] পৰিয়ালৰ [[দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] যাৰ লিপি হৈছে [[টাই-আহোম লিপি]]। ই এটা [[সুৰীয়া ভাষা]] যত ছয়টা ভিন্ন সুৰ আছে।<ref>{{cite web|title=G.N. Phukan's 'Primer and Grammar of Ahom (Tai) Language|url=https://shs.hal.science/halshs-02925410/document|access-date=}}</ref> ই [[টাই-আহোম ৰাজ্য|মধ্যযুগীয় অসম ৰাজ্যৰ]] ৰাজভাষা আছিল আৰু [[বুৰঞ্জী]]সমূহ এই ভাষাতে লিখা হৈছিল।<ref>Terwiel, B. J. (1992). Tai Ahoms and the Stars: Three Ritual Texts to Ward off Danger. p.8</ref> বৰ্তমান [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] আৰু [[অসম উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সংসদ]]ৰদ্বাৰা টাই আহোম ভাষাৰ পাঠ্যক্ৰম সমূহ পঢ়োৱা হয়।<ref>{{cite web|last=Desk|first=Sentinel Digital|title=Gauhati University Launches Tai-Ahom Language and Medieval Manuscriptology Certificate Course to Preserve Linguistic Heritage|website=The Sentinel - of this Land|date=28 Apr 2026|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/cities/guwahati-city/gauhati-university-launches-tai-ahom-language-and-medieval-manuscriptology-certificate-course-to-preserve-linguistic-heritage|access-date=28 Apr 2026}}</ref> বৰ্তমান ১৫০ৰপৰা ৩৬০ জন ব্যক্তিয়ে টাই-আহোম ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=Issues of language contact and shift in Tai Ahom|url=http://jseals.org/seals21/buragohain11issuesp.pdf|access-date=28 Apr 2026}}</ref> ==বৈশিষ্ট্যসমূহ== আহোম বৰ্ণ সমূহ তলত দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web |url=https://www.unicode.org/charts/nameslist/n_11700.html |title=Unicode Ahom Block |website=Unicode Consortium |quote=Ahom block: U+11700–U+1174F}}</ref> === ব্যঞ্জনবৰ্ণ === {| class="wikitable" ! আহোম বৰ্ণ!! নাম!! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜀 || কা || ক |- | 𑜁 || খা || খ |- | 𑜂 || ঙা || ঙ |- | 𑜃 || না || ন |- | 𑜄 || তা || ত |- | 𑜅 ||টা || ট |- | 𑜆 || পা || প |- | 𑜇 || ফা || ফ |- | 𑜈 || বা || ব |- | 𑜉 || মা || ম |- | 𑜊 || য়া || য / জ |- | 𑜋 || চা || চ |- | 𑜌 || থা || থ |- | 𑜍 || ৰা || ৰ |- | 𑜎 || লা || ল |- | 𑜏 || চা || স |- | 𑜐 || ঞা || ঞ |- | 𑜑 || হা || হ |- | 𑜒 || আ || আ |- | 𑜓 || দা || দ |- | 𑜔 || ধা || ধ |- | 𑜕 || গা || গ |- | 𑜖 || ঘা || ঘ |- | 𑜗 || ঘা || অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜘 || ভা || ভ |- | 𑜙 || ঝা || ঝ |- | 𑜚 || ৱা || ৱ |} === স্বৰচিহ্ন === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! নাম !চিহ্নৰ ব্যৱহাৰ !! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜠 || আ (চুটি) |𑜀𑜠 (কা ছুটি)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜡 || আ (দীঘল) |𑜀𑜡 (কা দীঘলীয়া)|| া |- | 𑜢 || ই (চুটি) |𑜀𑜢(কি)|| ি |- | 𑜣 || ই (দীঘল) |𑜀𑜣(কী)|| ী |- | 𑜤 || ও (চুটি) |𑜀𑜤 (কু)|| ু |- | 𑜥 || ও (দীঘল) |𑜀𑜥 (কূ)|| ূ |- | 𑜦 || এ (চুটি) |𑜀𑜦 (কে)|| ে |- | 𑜦𑜧 || এ (দীঘল) |𑜀𑜦𑜧 (কে দীঘল)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜧 || আও |𑜀𑜧 (কাও)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜨 || অ' |𑜀𑜨 (ক')|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |- | 𑜩 || আই |𑜀𑜩 (কাই)|| অসমীয়া সমতুল্য নাই |} === ব্যঞ্জন চিহ্ন (Medials) === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! ব্যৱহাৰ !উদাহৰণ!! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜝 || ল-যোগ |𑜀𑜝𑜡 (ক্লা)|| সমতুল্য নাই |- | 𑜞 || ৰ-যোগ |𑜀𑜞𑜡 (ক্রা)|| |- | 𑜟 || সংযুক্ত ৰ |𑜀𑜟𑜡 (ক্ৰা)|| সমতুল্য নাই |} === অন্যান্য চিহ্ন === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! নাম !ব্যৱহাৰ !! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜪 || আম |𑜀𑜪 (কাম)|| সমতুল্য নাই |- | 𑜫 || শব্দৰ শেষত লিখা চিহ্ন |𑜉𑜢𑜤'''𑜂𑜫''' (মু'ঙ)|| সমতুল্য নাই |} === সংখ্যা === {{main|টাই-আহোম সংখ্যা পদ্ধতি}} টাই আহোম সংখ্যা পদ্ধতি তলত দিয়া ধৰণৰ।<ref>{{cite web|last1=Borah|first1=Udayan|last2=Scholar|first2=Research|title=(PDF) Numerals of the Tai-Ahom language|website=ResearchGate|volume=Volume 7|issue=Issue 10|date=1 Oct 2020|url=https://www.researchgate.net/publication/352062461_Numerals_of_the_Tai-Ahom_language|access-date=1 May 2026|page=3624–3630}}</ref> {| class="wikitable" ! টাই-আহোম লিপিত সংখ্যা!! টাই-আহোম সংখ্যাৰ নাম!! অসমীয়া সংখ্যা |- | 𑜰 || ৱা চম || ০ |- | 𑜱 || লুং || ১ |- | 𑜲 || চং || ২ |- | 𑜳 || চাম || ৩ |- | 𑜴 || চি || ৪ |- | 𑜵 || হা || ৫ |- | 𑜶 || ৰুক || ৬ |- | 𑜷 || চিত || ৭ |- | 𑜸 || পেত || ৮ |- | 𑜹 || কাও || ৯ |- | 𑜺 || চিপ || ১০ |- | 𑜏𑜰𑜫 || চ'ও || ২০ |} === যতি চিহ্ন === {| class="wikitable" ! আহোম চিহ্ন!! ব্যৱহাৰ!! অসমীয়া সমতুল্য |- | 𑜼 || বাক্যৰ শেষত লিখা চিহ্ন || । |- | 𑜽 || অনুচ্ছেদৰ শেষত লিখা চিহ্ন ||সমতুল্য নাই |- | 𑜾 || ৰু লাই (প্ৰবন্ধৰ আৰম্ভণিত লিখা চিহ্ন) || সমতুল্য নাই |- | 𑜿 || বিস্ময়সূচক চিন ||! |} ===গ্ৰেফিম আৰু দ্বিস্বৰ চিহ্ন=== টাই-আহোম ভাষাত সৰ্বমুঠ ২১টা স্বৰচিহ্ন, গ্ৰেফিম আৰু দ্বিস্বৰ চিহ্ন আছে। {| class="wikitable" ! ক্ৰম!! আহোম চিহ্ন!! উচ্চাৰণ!! অসমীয়া সমতুল্য |- | ১ || 𑜒 || আ || আ |- | ২ || 𑜒𑜡 || আ (দীঘলীয়া) || আ |- | ৩ || 𑜒𑜢 || ই || ই |- | ৪ || 𑜒𑜣 || ঈ || ঈ |- | ৫ || 𑜒𑜤 || উ || উ |- | ৬ || 𑜒𑜥 || ঊ || ঊ |- | ৭ || 𑜒𑜦 || এ || এ |- | ৮ ||𑜒𑜦𑜦 || এ' || এ' |- | ৯ || 𑜒𑜦𑜧 || এ (দীঘলীয়া) || এ |- | ১০ || 𑜒𑜥𑜈𑜫 || ঔ || ঔ |- | ১১ || 𑜒𑜦𑜡 || অ || অ |- | ১২ || 𑜒𑜨 || অ' || অ' |- | ১৩ || 𑜒𑜧 || আও || আও |- | ১৪ || 𑜒𑜩 || আই || আই |- | ১৫ || 𑜒𑜩า || আ'ঈ || আ'ঈ |- | ১৬ || 𑜒𑜩𑜨 || ঐ || ঐ |- | ১৭ || 𑜒𑜤𑜐𑜫 || ওঈ || ওঈ |- | ১৮ || 𑜒𑜢𑜤𑜐𑜫 || ও'ঈ || ও'ঈ |- | ১৯ || 𑜒𑜢𑜈𑜫 || য়ো || য়ো |- | ২০ || 𑜒𑜦𑜈𑜫 || এও || এও |- | ২১ || 𑜒𑜦𑜦𑜈𑜫 || এ'ও || এ'ও |} টাই-আহোম ভাষাৰ নিজা লিপি আছে আৰু আন টাই ভাষাসমূহৰ দৰে ইয়াৰ কিছুমান অনন্য বৈশিষ্ট্য আছে: * বাক্যবিন্যাস সাধাৰণতে কৰ্তা ক্ৰিয়া কৰ্ম/ কৰ্তা কৰ্ম ক্ৰিয়া এইধৰণে হয়।<ref name="Diller" /><ref name="Blake" /> * স্বৰ।<ref name="Diller" /><ref name="Blake" /><ref name="French" /> * উচ্চাৰণ অনুসৰি একেটা কথাতে কেইবাটাও অৰ্থ হয়। <ref name="Diller" /><ref name="Blake" /><ref name="French" /><ref name="Hongladarom">Hongladarom, K. (2005). Thai and Tai Languages. In ''Encyclopedia of linguistics'' (Vol. 2, pp. 1098-1101). New York, NY: Fitzroy Dearborn.</ref> <!-- * Each syllable is tonal, and begins with a consonant or consonant cluster. A vowel or diphthong follows. A final consonant may be added, but is not necessary.<ref name="Hongladarom" />--> * শব্দ যেনে ক্ৰিয়াবাচক শব্দৰ ৰূপান্তৰ নহয়।<ref name="Diller" /><ref name="French" /> * বিশ্লেষণাত্মক বাক্য ৰচনা<ref name="Blake">Blake, B. J. (1994). Language Classification. In ''The Encyclopedia of Language and Linguistics'' (Vol. 4, pp. 1952-1957). New York, NY: Pergamon Press Press.</ref> <!-- When speaking and writing Ahom, much is dependent upon context and the audience interpretation. Multiple parts of the sentence can be left out; verb and adjectives will remain, but other parts of speech, especially pronouns, can be dropped. Verbs do not have tenses, and nouns do not have plurals. Time periods can be identified by adverbs, strings of verbs, or auxiliaries placed before the verb.<ref name="Hongladarom" /> Ahom, like other Tai languages, uses classifiers to identify categories, and repetitions of words to express idiomatic expressions. However, the expressions, classifiers, pronouns, and other sentence particles vary between the Tai languages descended from Proto-Tai, making Tai languages mutually unintelligible.<ref name="Hongladarom" />--> == অসমীয়া ভাষালৈ অবদান == টাই-আহোম ভাষাই অসমীয়া ভাষাক অধিক চহকী কৰি তুলিছিল।<ref name="konwar2018">{{citation |title=The Tai Ahom Language in Assam : Language Shift and The Process of Socio-Cultural Assimilation — Dr. Anita konwar, Asst. Professor, Donation, Cheraidoi }}</ref> তাৰে দুটামান উদাহৰণ হল: {| class="wikitable" |- ! টাই-আহোম ভাষা!! অসমীয়া ভাষা ! অৰ্থ |- | [[:en:Wiktionary:𑜆𑜣_𑜀𑜩|𑜆𑜣 𑜀𑜩]] (pi-kai) || [[:en:wt:ককাই|ককাই]] || ডাঙৰ সহোদৰ | |- | Ka-Ruen || কাৰেং || ৰাজ পৰিয়াল বাস কৰা ঘৰ | |- | Buronji || [[বুৰঞ্জী]] || ইতিহাস | |- | Khi-Lan-Zi<ref name="konwar2018"/> || [[খিলঞ্জীয়া]] || থলুৱা | |- | Lāu || [[লাও]] || সুৰা | |- | Phuk || ফুক || মন্ত্ৰ মতা | |- | Rāp || ৰাপ || আগ্ৰহ | |- | Khin || ক্ষীণ || কম উজনৰ ব্যক্তি | |- | Chaklang || [[চকলং]] || টাই-আহোম বিবাহ পৰম্পৰাৰ মুখ্য নিয়ম | |- |Tsang-mei || [[চাংমাই]] || এটা উপাধি | |- | Chau-dang|| [[চাওদাং]] || এটা বিষয়-বাব | |- | Choak || চোকা || পাকৈত | |- | Mawk || জমক || উজ্জ্বল | |- | Kai-ki-ni || কাকিনি || একপ্ৰকাৰৰ তামোল | |- |Mām || মাম || ভাত | |- | Lik-Chau || লিক-চৌ || লগুৱা | |} ==ইতিহাস== === প্ৰাচীন উৎস === টাই-আহোম ভাষা উৎস হৈছে প্ৰাচীন টাই ভাষা। অসমৰ টাই-আহোম শাসকসকল বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতিৰ সৈতে মিলি যোৱাৰ ফলত ১৯ শতিকাৰ সময়ছোৱালৈ টাই-আহোম ভাষাৰ ঠাইত [[অসমীয়া]]ই কথিত ভাষাৰ স্থান দখল কৰে। ২০০০ চনৰ হিচাপ মতে প্ৰায় ২০০ গৰাকী টাই-আহোম ম'-লৌঙ সম্প্ৰদায়ৰ লোকেহে এই ভাষা জানে আৰু বিভিন্ন পৰম্পৰাগত আচাৰত টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৰ্তমান টাই-আহোম ভাষাৰ প্ৰচলন ''বৰ কাকত ম'-হুং'' নামেৰে জনাজাত টাই-আহোম-অসমীয়া অভিধান পুথি [[টাই-আহোম সাম্ৰাজ্য]]ত ব্যৱহৃত টাই-আহোম ভাষাৰ ৰূপটো সংৰক্ষিত অৱস্থাত আছে।<ref>{{cite book |last=দেওধাই ফুকন,বৰুৱা |first=বি,এন এন|date=১৯৬৪|title= টাই-আহোম লেগজিকন |publisher=ঐতিহাসিক আৰু প্ৰাচীন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন বিভাগ, অসম চৰকাৰ|isbn= |chapter= |page=|url= |language=[[টাই-আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]], [[অসমীয়া]]}}</ref> টাই-আহোম ভাষা তুলনামূলকভাৱে মন-খমেৰ আৰু আৰ্য-ভাৰতীয় ভাষাৰ প্ৰভাৱৰপৰা মুক্ত। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰপৰাই এই ভাষাৰ লেখনৰ পৰম্পৰা আছিল। টাই-আহোম ভাষাই অসমৰ একমাত্ৰ ভাষিক লিপি যি স্বাধীনভাৱে উনিকদত স্থান লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, আধুনিক প্ৰচলিত টাই ভাষা যেনে শ্যান, খামটি, আইটন আদিৰ সৈতে টাই-আহোম ভাষাৰ মিল আছে আৰু বৰ্ণমালা হিচাপে টাই-আহোম ভাষা এই আটাইকেইটা ভাষাতকৈ চহকী।<ref name="PRIMER">{{cite book | title=টাই-আহোম প্ৰাইমাৰ | publisher=বুৰঞ্জী আৰু পুৰাতত্ত্ব বিভাগ, অসম চৰকাৰ | authorlink=টাই-আহোম, খামতি, শ্যান | year=২০১০ | pages=১০}}</ref>টাই-কড়াই পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত (সম্ভৱতঃ অষ্ট্ৰ’নেচিয়ান ভাষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত)<ref name="Blake" /> কাম-টাই ঠালৰ<ref name="Hongladarom" /> (প্ৰস্তাৱিত কিন্তু দ্বিমত থকা) ২০০০ বছৰ পুৰণি প্ৰ’ট’-টাই ভাষাৰ<ref name="French">French, M. A. (1994). Tai Languages. In ''The Encyclopedia of Language and Linguistics'' (Vol. 4, pp. 4520-4521). New York, NY: Pergamon Press Press.</ref><ref name="Hongladarom" /> পৰা টাই-আহোম ভাষাৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি ঠাৱৰ কৰা হৈছে। অৱশ্যে কিছু লোকৰ মতে টাই ভাষাসমূহ এক ভিন্ন পৰিয়ালৰ আৰু ইহঁত টাই-কড়াইৰ অংশ নহয়।<ref name="French" /> টাই-আহোম লোকসকল আৰু তেওঁলোকৰ ভাষাৰ মূল ঠাই হৈছে বৃহত্তৰ চীনৰ [[য়ুন্নান|য়ুন্নান]] আৰু তেওঁলোকে উত্তৰ ভিয়েটনাম আৰু গুৱেংজি প্ৰদেশৰ সীমান্তৰ পৰা<ref name="French" /> দক্ষিণ-পূব এচিয় অৱবাহিকা আৰু উত্তৰ বাৰ্মালৈ পৰিব্ৰাজন কৰিছিল। টাই-আহোম ৰাজত্বকালত (১২২৮-১৮২৬) অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত কথিত ৰূপত টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Diller">Diller, A. (1993). Tai Languages. In ''International Encyclopedia of Linguistics'' (Vol. 4, pp. 128-131). Oxford, UK: Oxford University Press.</ref> ১৫-১৬ শতিকাত টাই-আহোম ৰাজসভাত কেৱল টাই-আহোম ভাষাৰ ব্যৱহাৰ হৈছিল। পিছলৈ অসমীয়া ভাষায়ো ৰাজসভাত স্থান পায় আৰু ১৯ শতিকালৈ টাই-আহোম ভাষা এলাগী হৈ পৰে।<ref name="Hongladarom" /> বৰ্তমান পাৰম্পৰিক আচাৰ-উৎসৱত যেনে চকলং, পূজা-পাতল আদিতহে এই ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Diller" /> ==বৰ্তমান ব্যৱহাৰ== বৰ্তমান সময়ত টাই-আহোম ভাষাটো পুনৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰচেষ্টা চলাই থকা হৈছে। [[অসম উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সংসদ]]ত টাই-আহোম ভাষাৰ বিষয় উচ্চতৰ মাধ্যমিক কলা শাখাত যোগদান কৰিছে।<ref>Assam Higher Secondary Education Council to include Tai language in HS level as subject[https://www.sentinelassam.com/cities/guwahati-city/assam-higher-secondary-education-council-to-include-tai-language-in-hs-level-as-subject-645531]</ref> আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ত টাই--টাই-আহোম ভাষাৰ এবছৰীয়া স্নাতকোত্তৰ ডিপ্লমা পাঠ্যক্ৰম আৰু কথিত তিনি মাহৰ চাৰ্টিফিকেট পাঠ্যক্ৰম প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>[https://www.shiksha.com/university/dibrugarh-university-31514/course-diploma-in-tai-language-185089 Dibrugarh University Diploma in Tai Language]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ইউনিকড== {{main|টাই-আহোম লিপি|আহোম (ইউনিকড ব্লক)}} [[টাই-আহোম লিপি]] সম্ভৱতঃ ইণ্ডিক নাইবা ব্ৰাহ্মী লিপিৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে।<ref name="Diller">Diller, A. (1993). Tai Languages. In ''International Encyclopedia of Linguistics'' (Vol. 4, pp. 128-131). Oxford, UK: Oxford University Press.</ref> ২০১৫ চনৰ জুনত টাই-আহোম লিপিক ইউনিকোডত (৮.০ সংস্কৰণ) স্থান দিয়া হয়।<ref>http://www.unicode.org/charts/PDF/U11700.pdf </ref> {{Unicode chart Ahom}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==লগতে চাওক== * [[টাই-আহোম ভাষাত ঠাইৰ নামৰ তালিকা]] == বাহ্যিক সংযোগ == # [https://en.glosbe.com/en/aho ইংৰাজীৰপৰা টাই-আহোমলৈ অনলাইন অভিধান - গ্ল'চবে] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম সাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ভাষা আৰু লিপি]] [[শ্ৰেণী:দক্ষিণ-পশ্চিম টাই ভাষা]] [[শ্ৰেণী:টাই-আহোম ভাষা]] hi7ulcm2yl240id586hzql0c5fkxb1v 0 44220 605103 603865 2026-05-07T09:59:23Z Ananya Taye 28065 605103 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = ডিমাছা কছাৰী ৰাজ্য |conventional_long_name = ডিমাছা ৰাজ্য |common_name = ডিমাছা কছাৰী ৰাজবংশ |country = |era = ভাৰতৰ মধ্যযুগীয় ৰাজ্য |status = |event_start = |year_start = ১০ম শতিকা |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = ব্ৰিটিছ শাসিত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্তি |year_end = ১৮৩২ |date_end = |p1 = কামৰূপ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = ঔপনিবেশিক অসম |flag_s1 = Flag_of_the_British_East_India_Company_(1801).svg |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = File:Map of Kachari kingdom in 15th century.jpg |image_map_caption = ডিমাপুৰৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৫ শতিকাৰ কছাৰী ৰাজ্য |capital = [[ডিমাপুৰ]], [[মাইবং]], খাচপুৰ, হাৰিটিকাৰ |common_languages = ডিমাছা, অসমীয়া আৰু বাংলা |religion = জনজাতীয় আৰু হিন্দু |government_type = জনজাতীয় ৰাজতন্ত্ৰ |title_leader = হেডেমবেশ্বৰ, ডিমা-হাডা |leader1=মহামাণিফা |year_leader1= ১৩৫২ |leader2=গোবিন্দ চন্দ্ৰ নাৰায়ণ |year_leader2= ১৮২৪ |legislature = }} '''ডিমাছা কছাৰী ৰাজ্য''' (উচ্চাৰণ: kəˈʧɑ:rɪ) [[অসম]]ত অৱস্থিত এখন জনজাতীয় ৰাজ্য আছিল। ইয়াৰ শাসকসকল আছিল [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা জনগোষ্ঠীয় লোক]]। স্থানীয় জনজাতীয় নেতাই শাসন কৰা কছাৰী আৰু আনবোৰ ৰাজ্য ([[কমতা ৰাজ্য|কমতা]], [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] কামৰূপ ৰাজ্যৰ পাছত মধ্যযুগীয় অসমত গঢ় লৈ উঠিছিল। কছাৰী ৰাজ্যৰ অংশবিশেষ ব্ৰিটিছৰ আগমণলৈকে বৰ্তি আছিল। এই ৰাজ্যৰ নামেৰে অসমৰ দুখন জিলা আছে : [[কাছাৰ জিলা|কাছাৰ]] আৰু [[উত্তৰ কাছাৰ]] (ডিমা হাচাও জিলা)। কছৰী ৰাজ্যৰ আৰম্ভণিৰ ইতিহাস স্পষ্ট নহয়।<ref>{{Harvcol|Bhattacharjee|1992|pp=392–393}}</ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাৰ বাবে কছাৰী ডিমাচাসকলে [[অসম বুৰঞ্জী#প্ৰাচীন অসম|প্ৰাচীন কালত]] [[কামৰূপ ৰাজ্য]] ত্যাগ কৰিবলগীয়া হৈছিল। বহু লোকে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] (ডিমাচাত দিলৌ) পাৰ কৰিব নোৱাৰি উত্তৰ পাৰতে থাকি গৈছিল আৰু তেওঁলোক পাছলৈ ''বড়ো'' বুলি জনাজাত হৈছিল। নদী পাৰ কৰাসকল ''ডিমাচা'' (অৰ্থ- নদীৰ পুত্ৰ) বুলি জনাজাত হ'ল। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কছাৰী ঘাট ইয়াৰেই প্ৰমাণ বুলি ভবা হয়।<ref>{{Harvcol|Gogoi|1968|p=268}}</ref> ডিমাচাসকলে [[শদিয়া]]ৰ দেৱী ''কেঁচাই খাইটি''ক পূজা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কছাৰীসকলে নিজকে [[মহাভাৰত]]ৰ [[ভীম]] আৰু ডিমাচাৰ ৰাজকুমাৰী [[হিড়িম্বা]]ৰ পুত্ৰ [[ঘটোৎকচ]]ৰ বংশধৰ বুলি কয়। পাছলৈ তেওঁলোকে মাইবঙত [[হিন্দু ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰে। ==কাছমাৰী== অসমৰ [[গোলাঘাট জিলা]]ৰ দৈয়াং নদীৰ পাৰত থকা কাছমাৰীয়েই সম্ভৱ ডিমাপুৰৰ আগতে কছাৰী ৰাজ্যৰ প্ৰথম ৰাজধানী আছিল। আহোম সকলৰ লগত সঘনে হোৱা সংঘৰ্ষৰ আৰম্ভণিৰ সময়তে কছাৰী সকলে এই কাছমাৰী স্থান এৰি [[ডিমাপুৰ জিলা|ডিমাপুৰলৈ]] গৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয় । বৰ্তমান এই কাছমাৰী অঞ্চলত (Kasomari pathar Monoliths) সেই সময়ৰ কিছুমান শৈলাস্তম্ভ, পুখুৰী দেখিবলৈ পোৱা যায় । ==ডিমাপুৰ== হিড়িম্বা নামৰ পৰাই [[ডিমাপুৰ]] নামটো হৈছে। ইয়াৰ প্ৰাচীন নাম হিড়িম্বাপুৰ। অপভ্ৰংশ হৈ ডিম্বাপুৰ আৰু শেষত ডিমাপুৰ নাম হয়গৈ। আন এক বিশ্বাস মতে ডিমাচা আৰু পুৰ (নগৰ)ৰ পৰা ডিমাপুৰ নামটো আহিছে। আহোম বুৰঞ্জীত ডিমাপুৰক "চে-ডিমা" অৰ্থাৎ ডিমাচাৰ নগৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৩শ শতিকাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰে দিখৌৰ পৰা কলং নদীলৈকে বৰ্তমানৰ ধনশিৰী নৈৰ উপত্যকা আৰু ডিমা হাচাও জিলা সামৰি কছাৰী ৰাজ্য বিস্তাৰ হৈছিল। [[File:Map of Kachari kingdom in 15th century.jpg|thumb|ডিমাপুৰৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৫ শতিকাৰ কছাৰী ৰাজ্যৰ ভূমি]] ===আহোমৰ লগত সংঘাত=== আহোমসকলে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] আৰু কছাৰী ৰাজ্যৰ মাজৰ বৰাহী আৰু মটক লোক থকা অঞ্চলত ৰাজ্য স্থাপন কৰিলে। ১৪৯০ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে আহোম-কছাৰীৰ সংঘাত হয় আৰু আহোমৰ পৰাজয় হয়। শান্তি স্থাপনৰ বাবে আহোম কুঁৱৰী এগৰাকী কছাৰী ৰজালৈ দিয়া হয় আৰু কছাৰীসকলে ধনশিৰীৰ সিপাৰৰ অঞ্চলো নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনে। কিন্তু আহোমসকল শক্তিশালী হৈ উঠাৰ লগে লগে কছাৰীসকলক পশ্চিমলৈ ঠেলি দিয়ে। ১৫২৬ চনত ডিমাচা কছাৰীসকলে আহোমক এখন যুদ্ধত পৰাস্ত কৰিলেও সেই বছৰেই আন এখন যুঁজত হাৰ মানে। ১৫৩১ চনত আহোমসকলে ডিমাপুৰ আক্ৰমণ কৰি কছাৰী কোঁৱৰ ডেটচুঙক কৰতলীয়া ৰজা পাতে আৰু বছৰি ২০টা হাতী আৰু ১ লাখ টকাৰ কৰ আদায়ৰ চুক্তি কৰে। পাঁচবছৰ কৰতলীয়া হৈ থকাৰ পাছত ডেটচুঙে আহোমৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰাত ১৫৩৬ চনত আহোমে পুনৰ ডিমাপুৰ আক্ৰমণ কৰি ডেটচুঙক হত্যা কৰে। ডিমাচা কছাৰীসকলে ডিমাপুৰ ত্যাগ কৰি দ‌ক্ষিণৰ ফালে মাইবঙত নতুন ৰাজধানী স্থাপন কৰে। ডিমাচা ভাষা মতে "মাই" মানে "ধাননি" আৰু "বং" মানে "বহুত"। ==মাইবাং== মাইবাঙত ডিমাচা কছাৰীসকলৰ ওপৰত ব্ৰাহ্মণৰ প্ৰভাৱ পৰে। ডেটচুঙৰ পুত্ৰই নিৰ্ভয় নাৰায়ণ বুলি হিন্দু নাম লয় আৰু তেওঁৰ ব্ৰাহ্মণ গুৰুক ''ধৰ্মাধি'' উপাধি দিয়ে। হিড়িম্বাৰ নামৰ পৰা ৰাজ্যখনৰ নাম হিড়ম্ব আৰু শাসকসকলক হিড়ম্বেশ্বৰ বুলিও জনা যায়। মাইবাঙৰ ব্ৰাহ্মণ কিংবদন্তি মতে বনবাসৰ সময়ত [[পাণ্ডৱ]]সকল কছাৰী ৰাজ্যলৈ আহিছিল। ভীম আৰু কুঁৱৰী হিড়িম্বাৰ প্ৰেম হৈ গন্ধৰ্ব বিবাহ হয়। তেওঁলোকৰ ঘটোৎকচ নামৰ এজন পুত্ৰৰ জন্ম হয় যি বহু বছৰ কছাৰী ৰাজ্য শাসন কৰিছিল। তেওঁৰ বংশ‌ই চতুৰ্থ শতিকালৈকে "''ডিলাও''" নদী (অৰ্থ ""দীঘল নদী"") বা এতিয়াৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰৰ বৃহৎ অঞ্চল শাসন কৰিছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে কছাৰীসকলে [[মহাভাৰত]]ৰ যুদ্ধতো অংশ লৈছিল। মাইবাঙৰ ৰজাক শাসনৰ ক্ষেত্ৰত ''বৰভাণ্ডাৰী'' আৰু তেওঁৰ তলৰ ''পাত্ৰ'' আৰু ''ভাণ্ডাৰী''ৰে গঠিত মন্ত্ৰী পৰিষদে সহায় কৰিছি। মন্ত্ৰী আৰু আন বিষয়াসকল ডিমাচা জনগোষ্ঠীয় লোকেই আছিল। ডিমাচা লোকৰ প্ৰায় ৪০টা ফৈদ বা ''ছেংফং'' আছিল। প্ৰত্যেক ফৈদেই ৰাজপৰিষদ বা ''মেল''লৈ এজনলৈ প্ৰতিনিধি পঠিয়াইছিল। ৰজা নিৰ্বাচন কৰিব পৰা ক্ষমতা থকা এই পৰিষদ ''মেল মণ্ডপ''ত ছেংফঙৰ মৰ্যাদা অনুসৰি বহিছিল। <!-- Over time, the ''Sengphongs'' developed a hierarchical structure with five royal ''Sengphongs'' though most of the kings belonged to the ''Hacengha''(Hasnusa) clan. Some of the clans provided specialized services to the state ministers, ambassadors, store keepers, court writers, and other bureaucrats and ultimately developed into professional groups, e.g. ''Songyasa'' (king's cooks), ''Nablaisa'' (fishermen). --> ১৭শ শতিকামানত ডিমাচা কচাৰীৰ ৰাজ্য কাচাৰৰ ভৈয়ামলৈকে বিয়পে। ভৈয়ামৰ লোকে প্ৰত্যক্ষভাৱে কছাৰী ৰজাৰ পাৰিষদত অংশ নল'লেও ধৰ্মাধি গুৰু আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ অশেষ প্ৰভাৱ আছিল। ভৈয়ামৰ প্ৰজাক তেওঁলোকক ''খেল'' হিচাপে ভাগ কৰা হৈছিল আৰু ৰজাই ''উজীৰ'' নামৰ বিষয়াৰ জৰিয়তে কৰ আদায় কৰিছিল। [[File:Map of Kachari Kingdom in 16th-17th century.png|thumb|মাইবাঙৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৬-১৭ শতিকাৰ কছাৰী ৰাজ্যৰ ভূমি]] ===কাষৰীয়া ৰাজ্য=== [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ সেনাপতি]] [[চিলাৰায়|চিলাৰায়ে]] ১৫৬২ চনত দুৰ্লভ নাৰায়ণৰ দিনত কছাৰী ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে আৰু কোচৰ কৰতলীয়া কৰে। বছৰি কৰৰ পৰিমাণ আছিল সত্তৰ হাজাৰ''মোহৰ'' আৰু ষাঠীটা হাতী। থাকি কিছু কোচ সৈন্য ''দেহান'' নামেৰে পৰিচিত হৈ কছাৰী ৰাজ্যত বিশেষ সুবিধা লাভ কৰে। অৱশ্যে চিলাৰায়ৰ মৃত্যুৰ পাছত কোচ ৰাজ্যত সৃষ্টি হোৱা গৃহকন্দলৰ সুযোগ লৈ কছাৰীসকলে পুনৰ নিজক স্বাধীন বুলি ঘোষণা কৰে। সপ্তদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত ডিমৰুৱা অঞ্চল লৈ[[জয়ন্তীয়া ৰাজ্য]]ৰ লগত হোৱা যুদ্ধত জয়ন্তীয়া ৰজা ধনমাণিকৰ পৰাজয় হৈছিল। ধনমাণিকৰ মৃত্যুৰ পাছত কছাৰী ৰজা শত্ৰুদমনে যশমাণিকক জয়ন্তীয়া ৰজা পাতে। তেওঁ কূটনীতিৰে ১৬১৮ চনত আহোমৰ লগত কছাৰীৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি কৰে। কছাৰীসকলৰ সকলোতকৈ শক্তিশালী ৰজা শত্ৰুদমনে [[নগাঁও জিলা]]ৰ ডিমৰুৱা, উত্তৰ কাচাৰ, কাচাৰৰ ভৈয়াম আৰু পূব চিলেটৰ কিছু অংশ শাসন কৰিছিল। চিলেট বিজয়ৰ পাছত তেওঁ নিজৰ নামত মোহৰ সজাইছিল। ==খাচপুৰ== [[File:Kachari Palace.JPG|thumb|খাচপুৰত কছাৰী মহলৰ ধ্বংসাৱশেষ]] খাচপুৰৰ অঞ্চল পূৰ্বতে ত্ৰিপুৰা ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৬শ শতিকাত চিলাৰায়ে অধিকাৰ কৰা এই অঞ্চল চিলাৰায়ৰ ভায়েক কমলনাৰায়নে শাসন কৰিছিল। কোচ ৰাজ্যৰ শক্তি টুটি অহাৰ পাছত খাচপুৰ স্বাধীন হৈ পৰে। ১৮ শ শতিকাৰ মাজভাগত শেষ কোচ শাসকজনৰ উত্তৰাধিকাৰী অবিহনে মৃত্যু হোৱাত এই অঞ্চল [[যৌতুক]] হিচাপে কছাৰী ৰজাৰ অধীনলৈ যায়। একত্ৰীকৰণৰ পাছত ডিমাচা কছাৰী ৰাজ্যৰ ৰাজধানী বৰ্তমান [[শিলচৰ]]ৰ ওচৰৰ খাচপুৰলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। [[File:Map of Kachari Kingdom in 18th century.png|thumb|খাচপুৰৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৮ শতিকাৰ কছাৰী ৰাজ্যৰ ভূমি]] ==ব্ৰিটিছৰ আগমণ== ১৯শ শতিকাৰ আৰম্ভণিত [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ লগতে ডিমাচা কছাৰী ৰাজ্য মানৰ অধীনলৈ যায়। শেষ ৰজা গোবিন্দচন্দ্ৰক ১৮২৬ চনৰ [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]ৰ পাছত ব্ৰিটিছসকলে পুনৰ স্থাপন কৰে। কিন্তু তেওঁ পাৰ্বত্য অঞ্চল শাসন কৰি থকা তুলাৰাম সেনাপতিক বশ কৰাত অসমৰ্থ হ'ল। সেনাপতি তুলাৰাম থাউচেনয়ে দক্ষিণত মাহুৰ নদী আৰু নগা পাহাৰ, পশ্চিমে দৈয়াং নদী, পূবে ধনশিৰি নদী আৰু উত্তৰে যমুনা আৰু দৈয়াং নদীৰ অঞ্চল ৰাজত্ব কৰিছিল। ১৮৩০ চনৰ ২০ এপ্ৰিলত মণিপুৰৰ ৰাজকুমাৰ গম্ভীৰ সিঙৰ প্ৰৰোচনাত কেইজনমান মণিপুৰী লোকে গোবিন্দচন্দ্ৰক হত্যা কৰে। ১৮৩২ চনত সেনাপতি তুলাৰাম থাউচেনক পেঞ্চন দি ব্ৰিটিছে তেওঁৰ শাসিত অঞ্চল অধিগ্ৰহণ কৰে (উত্তৰ কাচাৰ জিলা); আৰু ১৮৩৩ চনত গোবিন্দচন্দ্ৰ অঞ্চলো কাচাৰ জিলা হিচাপে অধিগ্ৰহণ কৰা হয়।<ref>{{harv|Bose|1985|p=14}}</ref> <!-- ==After Gobinda Chandra Hasnu== In the early nineteenth century, after being dislodged from Meitrabak (Present day Manipur), its princes made Cachar a springboard for the reconquest of the territory. In 1819, three brothers occupied Cachar and drove Govinda Chandra Hasnu out to Sylhet (now in Bangladesh). The kingdom of Cachar, divided between Govinda Chandra Hasnu and Chaurajit in 1818, was repartitioned after the flight of Govind Chandra among the three Meitrabak princes. Chaurajit got the eastern portion of Cachar bordering Meitrabak which was ruled from Sonai. Gambhir Singh was given the land west of Tillain hill and his headquarters was at Gumrah, Marjit Singh ruled Hailakandi from Jhapirbond.The British annexed the Dimasa Kachari Kingdom under the [[doctrine of lapse]]. At the time of British annexation, the kingdom consisted of parts of Nagaon and Karbi Anglong; North Cachar(Dima Hasao), Cachar and the Jiri frontier of [[Manipur]]. --> ==কছাৰী ৰজাসকল== '''ডিমাপুৰত''' * বিচাৰপতিফা * বিক্ৰমাদিত্যফা * মহামণিফা * মণিফা * লাদাফা * খোৰাফা * ডেটচুংফা '''মাইবঙত''' * নিৰ্ভয় নাৰায়ণ(১৫৪০-১৫৫০) * দুৰ্লভ নাৰায়ণ বা হাৰ্মেশ্বৰ (১৫৫০-১৫৭৬) * মেঘ নাৰায়ণ (১৫৭৬-১৫৮৩) * শত্ৰুদমন (প্ৰতাপ নায়াৰণ, যশ নাৰায়ণ) (১৫৮৩-১৬১৩) * নৰ নাৰায়ণ (১৬১৩-) * ভীমদৰ্প নাৰায়ণ (ভীমবল কোঁৱৰ) (-১৬৩৭) * ইন্দ্ৰবল্লভ নাৰায়ণ (১৬৩৭-) * বীৰদৰ্প নাৰায়ণ (-১৬৮১) * গৰুড়ধ্বজ নাৰায়ণ * মকৰধ্বজ * উদয়াদিত্য * তাম্ৰধ্বজ নাৰায়্ণ (১৬৯৯-১৭০৮) * ৰাণী চন্দ্ৰপ্ৰভা * শূৰদৰ্প নাৰায়ণ (-১৭৩০) * ধৰ্মধ্বজ নাৰায়ণ (হৰিচন্দ্ৰ নাৰায়ণ) * কীৰ্তিচন্দ্ৰ নাৰায়ণ (১৭৩৫-১৭৪৫) * গোপীচন্দ্ৰ নাৰায়ণ (১৭৪৫-১৭৫৭) '''খাচপুৰত''' * হৰিচন্দ্ৰ দ্বিতীয় (১৭৫৭-১৭৭২) * কৃষ্ণচন্দ্ৰ নাৰায়ণ (১৭৭২-১৮১৩) * গোবিন্দচন্দ্ৰ নাৰায়ণ (১৮১৩-১৮৩০) '''পাৰ্বত্যত''' * সেনাপতি তুলাৰাম থাউচেন (মৃত্যু ১২ অক্টোবৰ ১৮৫০) ==টোকা== {{Reflist|30em}} বেণুধৰ শৰ্মা ৰচিত'কছাৰী বীৰ তুলাৰাম সেনাপতি থাউচেন বংশধৰ হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Bose |first=Manilal |title=Development of Administration in Assam| publisher=Concept Publishing Company| year=1985|place=Assam}} * {{Citation |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |place=Calcutta |year=1906}} * {{Citation |last=Barpujari |first= S. K. |title=History of the Dimasas (from the earliest times to 1896 AD) |year=1997 |place=Haflong}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{Citation| surname=Gogoi | given=Padmeshwar | title=The Tai and the Tai kingdoms | publisher=Gauhati University, Guwahati | year=1968}} * {{Citation |last1=Rhodes |first1=Nicholas G. |last2=Bose |first2=Shankar K. | title= A History of the Dimasa-Kacharis As Seen Through Coinage |publisher = Mira Bose, Library of Numismatic Studies, Kolkata and Guwahati |year=2006}} * {{Citation| last=Dundas |first=W. C. M. |title=An Outline Grammar And Dictionary Of The Kachari (Dimasa) Language}} (based on {{Citation| first=Mani Charan |last=Barman |title=Kachari Grammar}}). {{refend}} {{History of Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] fjka5s3wxhnjrpek4qhf5kh3lahj4q7 0 44258 605096 603895 2026-05-07T08:34:12Z Ananya Taye 28065 605096 wikitext text/x-wiki '''কমতা ৰাজ্য''' ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পাছত পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশত গঠিত হয়।<ref>[[Kamarupa]] was reorganized as a new state. 'Kamata' by name with Kamatapur as capital. The exact time when the change was made is uncertain. But possibly it had been made by Sandhya (c1250-1270) as a safeguard against mounting dangers from the east and the west. Its control on the eastern regions beyond the Manah (Manas river) was lax." {{harv|Sarkar|1992|pp=40–41}}</ref> কমতা ৰাজ্যৰ উত্থানৰ লগে লগে [[অসম বুৰঞ্জী]]ৰ প্ৰাচীন যুগ শেষ হয় আৰু মধ্য যুগ আৰম্ভ হয়। এই অঞ্চলৰ শেষ শাসক আছিল খেন বংশ যাক গৌড়ৰ শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে ক্ষমতাচ্যুত কৰে। প্ৰশাসনিক গাঁথনিৰ সৃষ্টি কৰিলেও হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চল নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব নোৱাৰিলে আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ই ইয়াত অসাসন কৰিবলৈ লয়। কোচসকলে নিজকে ''কমতেশ্বৰ'' (কমতাৰ শাসক) বুলি কৈছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ আৰু বিস্তৃতি ইমানেই বাঢ়িছিল যে তেওঁলোকৰ ৰাজ্যক [[কোচ ৰাজ্য]]ও বোলা হয়। পাছলৈ ৰাজ্যখন দুভাগ হৈ পৰে: [[কোচ বিহাৰ]] আৰু [[কোচ হাজো]]। পূবৰ ৰাজ্য কোচ হাজো ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হয়। পশ্চিমৰ অংশ কোচ বিহাৰ কোচ ৰাজবংশৰ হাততে থাকে আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পাছত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>http://coochbehar.nic.in/htmfiles/royal_history2.html</ref> ==কমতা ৰাজ্য স্থাপন== কোচ বংশৰ উত্থানৰ পূৰ্বৰ কামতা ৰাজ্য অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস অনিশ্চিত হৈ আছে আৰু ইয়াক বহুলাংশে পৰম্পৰা আৰু সিঁচৰতি উৎসৰ পৰা পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইতিহাসবিদসকলে পিছৰ সাহিত্যিক গ্ৰন্থ, বংশাৱলীৰ পৰম্পৰা আৰু পুৰ্বদৃষ্টিসম্পন্ন বুৰঞ্জীৰ সমান্তৰালভাৱে সীমিত এপিগ্ৰাফিক প্ৰমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছে, যাৰ ফলত পুনৰ্গঠনসমূহ আংশিক হৈয়েই আছে।<ref>Neog, Maheswar, "Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam, p.39,"The political history of Kāmarūpa of the times immediately preceding the age of Śaṅkaradeva still remains a virgin field of research...For a reconstruction of the history of the fourteenth and fifteenth centuries we have to depend upon the scanty evidences afforded by some copperplate and stone inscriptions, the political works of several pre-Śaṅkaradeva poets and of Śaṅkaradeva himself, the guru-caritas, the rāja-vaṁśāvalīs of the Koch kings of Kāmarūpa; and have also to refer in some instances to Muhammedan chronicles"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩ শতিকাৰ আগভাগত সন্ধ্যা নামৰ এজন ৰজাই কামৰূপৰনগৰ ৰাজধানী কৰি কামৰূপ অঞ্চলত শাসন কৰি আছিল। <ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=175}}</ref> ১২৫৭ চনত মালিক ইখতিয়াৰুদ্দিন ইউজবাকৰ আক্ৰমণৰ‌ ফলত (য'ত ইউজবাক নিহত হয়<ref>"Finally the Bengal army was routed in an open encounter in a narrow mountainous defile. An arrowshot wounded the elephant-borne Sultan in the chest. The Rajah allowed the captured Sultan to see his son before being killed." {{harvcol|Sarkar|1992|pp=38–40}}</ref>) সন্ধ্যাই নিজৰ ৰাজধানী বৰ্তমানৰ কুচ বেহাৰ চহৰৰ ওচৰৰ কামতাপুৰলৈ লৈ যায়। সন্ধ্যাই কামেশ্বৰ নাম লয় আৰু ৰাজ্যখন "কামতা" নামেৰে জনাজাত হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=176}}</ref> এই সময়ছোৱাতে কমতাপুৰৰ ৰাজকুঁৱৰীক‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] নৃপতি [[ৰত্নধ্বজপাল|ৰত্নধ্বজপালৰ]] পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপাললৈ দিলে।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar,"Deodhai Asam Buranji,p. 166</ref> ==চুতীয়া ৰাজবংশ== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। বিশেষকৈ ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহৰ ৰাজত্বকালত (চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত) কমৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>, যাৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। আনপিনে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ==খেন ৰাজবংশ== {{Main|খেন ৰাজবংশ}} [[খেন ৰাজবংশ]]ই তেওঁলোকৰ ৰাজধানী কমতাপুৰ বা গোসানীমাৰীৰ (বৰ্তমান [[কোচ বিহাৰ জিলা]]ত) পৰা শাসন কৰিছিল। শেষ ৰজা [[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰে]] (১৪৮০-১৪৯৮) ৰাজ্য বহলাই বৰ্তমানৰ পশ্চিম বংগৰ কোচ বিহাৰ জিলা, অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপ আৰু [[দৰং জিলা]], আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ উত্তৰ মৈমনছিং আৰু দিনজাপুৰ জিলাৰ পূব অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=44}}</ref> [[File:Kamata Kingdom Map.jpg|thumb|Map of Kamata kingdom in the 14th-1th century with its capital at Kamatapura, spread between Karatoya and Barnadi rivers.]] ==হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ== [[গৌড় ৰাজ্য|গৌড়ৰ]] আফগান শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে (১৪৯৪-১৫১৯) ১৪৯৮ চনত শেষ খেন ৰজাক ক্ষমতাচ্যুত কৰে।<ref>আক্ৰমণৰ সঠিক তাৰিখ জনা নাযায়। {{Harvcol|Sarkar|1992|pp=46–47}} চাওক। </ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি কমতা ৰাণীৰ লগত কমতাৰ বিষয়া এজনৰ পুত্ৰৰ গোপন সম্পৰ্কৰ পৰাই এই ঘটনাৰ সূত্ৰপাত হয়। হুছেইন শ্বাহে ২৪,০০০ পদাতিক, অশ্বাৰোহী সেনা আৰু যুঁজাৰু নাৱেৰে কমতা আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=46}}</ref> হুছেইন শ্বাহে নগৰখন ধ্বংস কৰি [[হাজো]]লৈকে অঞ্চলটো নিজৰ হাতলৈ আনে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰক সিংহাসনত বহুৱায়। হুছেইন শ্বাহে আগৰ গোষ্ঠীপতিসকলক অব্যাহতি দি অঞ্চলটোত সামৰিক শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ "কমৰু, কমতাৰ বিজেতা" বুলি নিজৰ মোহৰ সজাইছিল। তেওঁ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম সীমালৈকে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে। পাছলৈ [[বাৰ ভূঞা]]কে ধৰি স্থানীয় দলপতিসমূহ আৰু আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং|চুহুন্মুঙ]]ৰ চেষ্টাত হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চলৰ সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱায়। স্থানীয় নেতাসকলে এই অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয় আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ উত্থান হয়। আফগান শাসনৰ প্ৰভাৱ পাছলৈও থাকি যায়। হুছেইন শ্বাহৰ মোহৰ কোচ বংশৰ শাসনকালত ১৫১৮ চনলৈকে ব্যৱহৃত হৈছিল। ==কোচ ৰাজবংশ== {{Main|কোচ ৰাজবংশ}} ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগত[[কোচ ৰাজবংশী]]য় বিশ্ব সিংহ‌ই (১৫১৫-১৫৪০) কমতাত [[কোচ ৰাজ্য]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেই শতিকাৰে শেষৰফালে ৰাজ্যখনৰ পূবফালৰ [[কোচ হাজো]] শাসন কৰা ৰজাই নিজকে স্বাধীন ঘোষণা কৰে। কোচ হাজো আৰু কোচ বিহাৰ পৃথক হৈ পৰে আৰু সেই দুখন ৰাজ্যৰ সীমা বৰ্তমানৰ প্ৰায় [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ৰ সীমা হৈ পৰে। ১৬১৫ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলে]] কোচ হাজো অধিকাৰ কৰে। অঞ্চলটো লৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু মোগলৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। শেষত এই অঞ্চল আহোমৰ হাতলৈ যায়। পশ্চিম অংশৰ [[কোচ বিহাৰ|কোচ বিহাৰে]] প্ৰথমে মোগলৰ লগত আৰু পাছত ব্ৰিটিছৰ লগত মিত্ৰতা কৰে। ভাৰতত ব্ৰিটিছৰ শাসনৰ শেষলৈকে ইয়াত ৰাজকীয় শাসন চলিছিল। ==আৰু চাওক== *[[কোচ ৰাজবংশী]] ==টোকা== {{reflist|2}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Sarkar |first=J. N. |contribution=Chapter II The Turko-Afghan Invasions |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=35–48 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} {{refend}} * {{Citation |last=Baruah |first=S L |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.|place=New Delhi |year=1986}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} {{History of Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] qcert7sjx503rkkigxc1plapp9keqho 605101 605096 2026-05-07T09:35:11Z Ananya Taye 28065 605101 wikitext text/x-wiki '''কমতা ৰাজ্য''' ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পাছত পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশত গঠিত হয়।<ref>[[Kamarupa]] was reorganized as a new state. 'Kamata' by name with Kamatapur as capital. The exact time when the change was made is uncertain. But possibly it had been made by Sandhya (c1250-1270) as a safeguard against mounting dangers from the east and the west. Its control on the eastern regions beyond the Manah (Manas river) was lax." {{harv|Sarkar|1992|pp=40–41}}</ref> কমতা ৰাজ্যৰ উত্থানৰ লগে লগে [[অসম বুৰঞ্জী]]ৰ প্ৰাচীন যুগ শেষ হয় আৰু মধ্য যুগ আৰম্ভ হয়। এই অঞ্চলৰ শেষ শাসক আছিল খেন বংশ যাক গৌড়ৰ শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে ক্ষমতাচ্যুত কৰে। প্ৰশাসনিক গাঁথনিৰ সৃষ্টি কৰিলেও হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চল নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব নোৱাৰিলে আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ই ইয়াত অসাসন কৰিবলৈ লয়। কোচসকলে নিজকে ''কমতেশ্বৰ'' (কমতাৰ শাসক) বুলি কৈছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ আৰু বিস্তৃতি ইমানেই বাঢ়িছিল যে তেওঁলোকৰ ৰাজ্যক [[কোচ ৰাজ্য]]ও বোলা হয়। পাছলৈ ৰাজ্যখন দুভাগ হৈ পৰে: [[কোচ বিহাৰ]] আৰু [[কোচ হাজো]]। পূবৰ ৰাজ্য কোচ হাজো ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হয়। পশ্চিমৰ অংশ কোচ বিহাৰ কোচ ৰাজবংশৰ হাততে থাকে আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পাছত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>http://coochbehar.nic.in/htmfiles/royal_history2.html</ref> ==কমতা ৰাজ্য স্থাপন== কোচ বংশৰ উত্থানৰ পূৰ্বৰ কামতা ৰাজ্য অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস অনিশ্চিত হৈ আছে আৰু ইয়াক বহুলাংশে পৰম্পৰা আৰু সিঁচৰতি উৎসৰ পৰা পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইতিহাসবিদসকলে পিছৰ সাহিত্যিক গ্ৰন্থ, বংশাৱলীৰ পৰম্পৰা আৰু পুৰ্বদৃষ্টিসম্পন্ন বুৰঞ্জীৰ সমান্তৰালভাৱে সীমিত এপিগ্ৰাফিক প্ৰমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছে, যাৰ ফলত পুনৰ্গঠনসমূহ আংশিক হৈয়েই আছে।<ref>Neog, Maheswar, "Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam, p.39,"The political history of Kāmarūpa of the times immediately preceding the age of Śaṅkaradeva still remains a virgin field of research...For a reconstruction of the history of the fourteenth and fifteenth centuries we have to depend upon the scanty evidences afforded by some copperplate and stone inscriptions, the political works of several pre-Śaṅkaradeva poets and of Śaṅkaradeva himself, the guru-caritas, the rāja-vaṁśāvalīs of the Koch kings of Kāmarūpa; and have also to refer in some instances to Muhammedan chronicles"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩ শতিকাৰ আগভাগত সন্ধ্যা নামৰ এজন ৰজাই কামৰূপৰনগৰ ৰাজধানী কৰি কামৰূপ অঞ্চলত শাসন কৰি আছিল। <ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=175}}</ref> ১২৫৭ চনত মালিক ইখতিয়াৰুদ্দিন ইউজবাকৰ আক্ৰমণৰ‌ ফলত (য'ত ইউজবাক নিহত হয়<ref>"Finally the Bengal army was routed in an open encounter in a narrow mountainous defile. An arrowshot wounded the elephant-borne Sultan in the chest. The Rajah allowed the captured Sultan to see his son before being killed." {{harvcol|Sarkar|1992|pp=38–40}}</ref>) সন্ধ্যাই নিজৰ ৰাজধানী বৰ্তমানৰ কুচ বেহাৰ চহৰৰ ওচৰৰ কামতাপুৰলৈ লৈ যায়। সন্ধ্যাই কামেশ্বৰ নাম লয় আৰু ৰাজ্যখন "কামতা" নামেৰে জনাজাত হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=176}}</ref> এই সময়ছোৱাতে কমতাপুৰৰ ৰাজকুঁৱৰীক‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] নৃপতি [[ৰত্নধ্বজপাল|ৰত্নধ্বজপালৰ]] পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপাললৈ দিলে।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar,"Deodhai Asam Buranji,p. 166</ref> ==চুতীয়া ৰাজবংশ== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। বিশেষকৈ ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহৰ ৰাজত্বকালত (চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত) কমৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>, যাৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। আনপিনে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ==খেন ৰাজবংশ== {{Main|খেন ৰাজবংশ}} [[খেন ৰাজবংশ]]ই তেওঁলোকৰ ৰাজধানী কমতাপুৰ বা গোসানীমাৰীৰ (বৰ্তমান [[কোচ বিহাৰ জিলা]]ত) পৰা শাসন কৰিছিল। শেষ ৰজা [[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰে]] (১৪৮০-১৪৯৮) ৰাজ্য বহলাই বৰ্তমানৰ পশ্চিম বংগৰ কোচ বিহাৰ জিলা, অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপ আৰু [[দৰং জিলা]], আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ উত্তৰ মৈমনছিং আৰু দিনজাপুৰ জিলাৰ পূব অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=44}}</ref> ==হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ== [[গৌড় ৰাজ্য|গৌড়ৰ]] আফগান শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে (১৪৯৪-১৫১৯) ১৪৯৮ চনত শেষ খেন ৰজাক ক্ষমতাচ্যুত কৰে।<ref>আক্ৰমণৰ সঠিক তাৰিখ জনা নাযায়। {{Harvcol|Sarkar|1992|pp=46–47}} চাওক। </ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি কমতা ৰাণীৰ লগত কমতাৰ বিষয়া এজনৰ পুত্ৰৰ গোপন সম্পৰ্কৰ পৰাই এই ঘটনাৰ সূত্ৰপাত হয়। হুছেইন শ্বাহে ২৪,০০০ পদাতিক, অশ্বাৰোহী সেনা আৰু যুঁজাৰু নাৱেৰে কমতা আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=46}}</ref> হুছেইন শ্বাহে নগৰখন ধ্বংস কৰি [[হাজো]]লৈকে অঞ্চলটো নিজৰ হাতলৈ আনে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰক সিংহাসনত বহুৱায়। হুছেইন শ্বাহে আগৰ গোষ্ঠীপতিসকলক অব্যাহতি দি অঞ্চলটোত সামৰিক শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ "কমৰু, কমতাৰ বিজেতা" বুলি নিজৰ মোহৰ সজাইছিল। তেওঁ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম সীমালৈকে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে। পাছলৈ [[বাৰ ভূঞা]]কে ধৰি স্থানীয় দলপতিসমূহ আৰু আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং|চুহুন্মুঙ]]ৰ চেষ্টাত হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চলৰ সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱায়। স্থানীয় নেতাসকলে এই অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয় আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ উত্থান হয়। আফগান শাসনৰ প্ৰভাৱ পাছলৈও থাকি যায়। হুছেইন শ্বাহৰ মোহৰ কোচ বংশৰ শাসনকালত ১৫১৮ চনলৈকে ব্যৱহৃত হৈছিল। ==কোচ ৰাজবংশ== {{Main|কোচ ৰাজবংশ}} ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগত[[কোচ ৰাজবংশী]]য় বিশ্ব সিংহ‌ই (১৫১৫-১৫৪০) কমতাত [[কোচ ৰাজ্য]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেই শতিকাৰে শেষৰফালে ৰাজ্যখনৰ পূবফালৰ [[কোচ হাজো]] শাসন কৰা ৰজাই নিজকে স্বাধীন ঘোষণা কৰে। কোচ হাজো আৰু কোচ বিহাৰ পৃথক হৈ পৰে আৰু সেই দুখন ৰাজ্যৰ সীমা বৰ্তমানৰ প্ৰায় [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ৰ সীমা হৈ পৰে। ১৬১৫ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলে]] কোচ হাজো অধিকাৰ কৰে। অঞ্চলটো লৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু মোগলৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। শেষত এই অঞ্চল আহোমৰ হাতলৈ যায়। পশ্চিম অংশৰ [[কোচ বিহাৰ|কোচ বিহাৰে]] প্ৰথমে মোগলৰ লগত আৰু পাছত ব্ৰিটিছৰ লগত মিত্ৰতা কৰে। ভাৰতত ব্ৰিটিছৰ শাসনৰ শেষলৈকে ইয়াত ৰাজকীয় শাসন চলিছিল। ==আৰু চাওক== *[[কোচ ৰাজবংশী]] ==টোকা== {{reflist|2}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Sarkar |first=J. N. |contribution=Chapter II The Turko-Afghan Invasions |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=35–48 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} {{refend}} * {{Citation |last=Baruah |first=S L |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.|place=New Delhi |year=1986}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} {{History of Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] 73yx910tct77ui9f0fcgrgl9atxvg09 605102 605101 2026-05-07T09:37:03Z Ananya Taye 28065 /* */ 605102 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = কমতা |conventional_long_name = কমতা ৰাজ্য |common_name = |country = |era = ভাৰতৰ মধ্যযুগীয় ৰাজ্য |status = |event_start = |year_start = ১৩ম শতিকা |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ |year_end = ১৪৯৮ |date_end = |p1 = কামৰূপ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]] |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = File:Kamata Kingdom Map.jpg |image_map_caption = কমতাপুৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৪-১৫ শতিকাৰ কমতা ৰাজ্য |capital = [[কমতাপুৰ]] |common_languages = কমতাপুৰীয়া আৰু অসমীয়া |religion = হিন্দু, জনজাতীয় আৰু ইছলাম |government_type = হিন্দু আৰু জনজাতীয়‌ ৰাজতন্ত্ৰ |title_leader = কমতেশ্বৰ |legislature = }} '''কমতা ৰাজ্য''' ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পাছত পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশত গঠিত হয়।<ref>Kamarupa was reorganized as a new state. 'Kamata' by name with Kamatapur as capital. The exact time when the change was made is uncertain. But possibly it had been made by Sandhya (c1250-1270) as a safeguard against mounting dangers from the east and the west. Its control on the eastern regions beyond the Manah (Manas river) was lax." {{harv|Sarkar|1992|pp=40–41}}</ref> কমতা ৰাজ্যৰ উত্থানৰ লগে লগে [[অসম বুৰঞ্জী]]ৰ প্ৰাচীন যুগ শেষ হয় আৰু মধ্য যুগ আৰম্ভ হয়। এই অঞ্চলৰ শেষ শাসক আছিল খেন বংশ যাক গৌড়ৰ শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে ক্ষমতাচ্যুত কৰে। প্ৰশাসনিক গাঁথনিৰ সৃষ্টি কৰিলেও হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চল নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব নোৱাৰিলে আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ই ইয়াত অসাসন কৰিবলৈ লয়। কোচসকলে নিজকে ''কমতেশ্বৰ'' (কমতাৰ শাসক) বুলি কৈছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ আৰু বিস্তৃতি ইমানেই বাঢ়িছিল যে তেওঁলোকৰ ৰাজ্যক [[কোচ ৰাজ্য]]ও বোলা হয়। পাছলৈ ৰাজ্যখন দুভাগ হৈ পৰে: [[কোচ বিহাৰ]] আৰু [[কোচ হাজো]]। পূবৰ ৰাজ্য কোচ হাজো ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হয়। পশ্চিমৰ অংশ কোচ বিহাৰ কোচ ৰাজবংশৰ হাততে থাকে আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পাছত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>http://coochbehar.nic.in/htmfiles/royal_history2.html</ref> ==কমতা ৰাজ্য স্থাপন== কোচ বংশৰ উত্থানৰ পূৰ্বৰ কামতা ৰাজ্য অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস অনিশ্চিত হৈ আছে আৰু ইয়াক বহুলাংশে পৰম্পৰা আৰু সিঁচৰতি উৎসৰ পৰা পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইতিহাসবিদসকলে পিছৰ সাহিত্যিক গ্ৰন্থ, বংশাৱলীৰ পৰম্পৰা আৰু পুৰ্বদৃষ্টিসম্পন্ন বুৰঞ্জীৰ সমান্তৰালভাৱে সীমিত এপিগ্ৰাফিক প্ৰমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছে, যাৰ ফলত পুনৰ্গঠনসমূহ আংশিক হৈয়েই আছে।<ref>Neog, Maheswar, "Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam, p.39,"The political history of Kāmarūpa of the times immediately preceding the age of Śaṅkaradeva still remains a virgin field of research...For a reconstruction of the history of the fourteenth and fifteenth centuries we have to depend upon the scanty evidences afforded by some copperplate and stone inscriptions, the political works of several pre-Śaṅkaradeva poets and of Śaṅkaradeva himself, the guru-caritas, the rāja-vaṁśāvalīs of the Koch kings of Kāmarūpa; and have also to refer in some instances to Muhammedan chronicles"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩ শতিকাৰ আগভাগত সন্ধ্যা নামৰ এজন ৰজাই কামৰূপৰনগৰ ৰাজধানী কৰি কামৰূপ অঞ্চলত শাসন কৰি আছিল। <ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=175}}</ref> ১২৫৭ চনত মালিক ইখতিয়াৰুদ্দিন ইউজবাকৰ আক্ৰমণৰ‌ ফলত (য'ত ইউজবাক নিহত হয়<ref>"Finally the Bengal army was routed in an open encounter in a narrow mountainous defile. An arrowshot wounded the elephant-borne Sultan in the chest. The Rajah allowed the captured Sultan to see his son before being killed." {{harvcol|Sarkar|1992|pp=38–40}}</ref>) সন্ধ্যাই নিজৰ ৰাজধানী বৰ্তমানৰ কুচ বেহাৰ চহৰৰ ওচৰৰ কামতাপুৰলৈ লৈ যায়। সন্ধ্যাই কামেশ্বৰ নাম লয় আৰু ৰাজ্যখন "কামতা" নামেৰে জনাজাত হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=176}}</ref> এই সময়ছোৱাতে কমতাপুৰৰ ৰাজকুঁৱৰীক‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] নৃপতি [[ৰত্নধ্বজপাল|ৰত্নধ্বজপালৰ]] পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপাললৈ দিলে।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar,"Deodhai Asam Buranji,p. 166</ref> ==চুতীয়া ৰাজবংশ== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। বিশেষকৈ ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহৰ ৰাজত্বকালত (চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত) কমৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>, যাৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। আনপিনে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ==খেন ৰাজবংশ== {{Main|খেন ৰাজবংশ}} [[খেন ৰাজবংশ]]ই তেওঁলোকৰ ৰাজধানী কমতাপুৰ বা গোসানীমাৰীৰ (বৰ্তমান [[কোচ বিহাৰ জিলা]]ত) পৰা শাসন কৰিছিল। শেষ ৰজা [[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰে]] (১৪৮০-১৪৯৮) ৰাজ্য বহলাই বৰ্তমানৰ পশ্চিম বংগৰ কোচ বিহাৰ জিলা, অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপ আৰু [[দৰং জিলা]], আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ উত্তৰ মৈমনছিং আৰু দিনজাপুৰ জিলাৰ পূব অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=44}}</ref> ==হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ== [[গৌড় ৰাজ্য|গৌড়ৰ]] আফগান শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে (১৪৯৪-১৫১৯) ১৪৯৮ চনত শেষ খেন ৰজাক ক্ষমতাচ্যুত কৰে।<ref>আক্ৰমণৰ সঠিক তাৰিখ জনা নাযায়। {{Harvcol|Sarkar|1992|pp=46–47}} চাওক। </ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি কমতা ৰাণীৰ লগত কমতাৰ বিষয়া এজনৰ পুত্ৰৰ গোপন সম্পৰ্কৰ পৰাই এই ঘটনাৰ সূত্ৰপাত হয়। হুছেইন শ্বাহে ২৪,০০০ পদাতিক, অশ্বাৰোহী সেনা আৰু যুঁজাৰু নাৱেৰে কমতা আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=46}}</ref> হুছেইন শ্বাহে নগৰখন ধ্বংস কৰি [[হাজো]]লৈকে অঞ্চলটো নিজৰ হাতলৈ আনে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰক সিংহাসনত বহুৱায়। হুছেইন শ্বাহে আগৰ গোষ্ঠীপতিসকলক অব্যাহতি দি অঞ্চলটোত সামৰিক শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ "কমৰু, কমতাৰ বিজেতা" বুলি নিজৰ মোহৰ সজাইছিল। তেওঁ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম সীমালৈকে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে। পাছলৈ [[বাৰ ভূঞা]]কে ধৰি স্থানীয় দলপতিসমূহ আৰু আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং|চুহুন্মুঙ]]ৰ চেষ্টাত হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চলৰ সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱায়। স্থানীয় নেতাসকলে এই অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয় আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ উত্থান হয়। আফগান শাসনৰ প্ৰভাৱ পাছলৈও থাকি যায়। হুছেইন শ্বাহৰ মোহৰ কোচ বংশৰ শাসনকালত ১৫১৮ চনলৈকে ব্যৱহৃত হৈছিল। ==কোচ ৰাজবংশ== {{Main|কোচ ৰাজবংশ}} ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগত[[কোচ ৰাজবংশী]]য় বিশ্ব সিংহ‌ই (১৫১৫-১৫৪০) কমতাত [[কোচ ৰাজ্য]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেই শতিকাৰে শেষৰফালে ৰাজ্যখনৰ পূবফালৰ [[কোচ হাজো]] শাসন কৰা ৰজাই নিজকে স্বাধীন ঘোষণা কৰে। কোচ হাজো আৰু কোচ বিহাৰ পৃথক হৈ পৰে আৰু সেই দুখন ৰাজ্যৰ সীমা বৰ্তমানৰ প্ৰায় [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ৰ সীমা হৈ পৰে। ১৬১৫ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলে]] কোচ হাজো অধিকাৰ কৰে। অঞ্চলটো লৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু মোগলৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। শেষত এই অঞ্চল আহোমৰ হাতলৈ যায়। পশ্চিম অংশৰ [[কোচ বিহাৰ|কোচ বিহাৰে]] প্ৰথমে মোগলৰ লগত আৰু পাছত ব্ৰিটিছৰ লগত মিত্ৰতা কৰে। ভাৰতত ব্ৰিটিছৰ শাসনৰ শেষলৈকে ইয়াত ৰাজকীয় শাসন চলিছিল। ==আৰু চাওক== *[[কোচ ৰাজবংশী]] ==টোকা== {{reflist|2}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Sarkar |first=J. N. |contribution=Chapter II The Turko-Afghan Invasions |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=35–48 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} {{refend}} * {{Citation |last=Baruah |first=S L |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.|place=New Delhi |year=1986}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} {{History of Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] c815g7scrb1aqx9mcb3395l6o79doyb 605104 605102 2026-05-07T10:00:42Z Ananya Taye 28065 /* */ 605104 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = কমতা |conventional_long_name = কমতা ৰাজ্য |common_name = |country = |era = ভাৰতৰ মধ্যযুগীয় ৰাজ্য |status = |event_start = |year_start = ১৩ম শতিকা |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ |year_end = ১৪৯৮ |date_end = |p1 = কামৰূপ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]] |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = File:Kamata Kingdom Map.jpg |image_map_caption = কমতাপুৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৪-১৫ শতিকাৰ কমতা ৰাজ্য |capital = [[কমতাপুৰ]] |common_languages = কমতাপুৰীয়া আৰু অসমীয়া |religion = হিন্দু, জনজাতীয় আৰু ইছলাম |government_type = হিন্দু আৰু জনজাতীয়‌ ৰাজতন্ত্ৰ |title_leader = কমতেশ্বৰ |leader1=দূৰ্লভ নাৰায়ণ |year_leader1= ১৪-১৫ শতিকা |legislature = }} '''কমতা ৰাজ্য''' ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পাছত পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশত গঠিত হয়।<ref>Kamarupa was reorganized as a new state. 'Kamata' by name with Kamatapur as capital. The exact time when the change was made is uncertain. But possibly it had been made by Sandhya (c1250-1270) as a safeguard against mounting dangers from the east and the west. Its control on the eastern regions beyond the Manah (Manas river) was lax." {{harv|Sarkar|1992|pp=40–41}}</ref> কমতা ৰাজ্যৰ উত্থানৰ লগে লগে [[অসম বুৰঞ্জী]]ৰ প্ৰাচীন যুগ শেষ হয় আৰু মধ্য যুগ আৰম্ভ হয়। এই অঞ্চলৰ শেষ শাসক আছিল খেন বংশ যাক গৌড়ৰ শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে ক্ষমতাচ্যুত কৰে। প্ৰশাসনিক গাঁথনিৰ সৃষ্টি কৰিলেও হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চল নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব নোৱাৰিলে আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ই ইয়াত অসাসন কৰিবলৈ লয়। কোচসকলে নিজকে ''কমতেশ্বৰ'' (কমতাৰ শাসক) বুলি কৈছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ আৰু বিস্তৃতি ইমানেই বাঢ়িছিল যে তেওঁলোকৰ ৰাজ্যক [[কোচ ৰাজ্য]]ও বোলা হয়। পাছলৈ ৰাজ্যখন দুভাগ হৈ পৰে: [[কোচ বিহাৰ]] আৰু [[কোচ হাজো]]। পূবৰ ৰাজ্য কোচ হাজো ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হয়। পশ্চিমৰ অংশ কোচ বিহাৰ কোচ ৰাজবংশৰ হাততে থাকে আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পাছত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>http://coochbehar.nic.in/htmfiles/royal_history2.html</ref> ==কমতা ৰাজ্য স্থাপন== কোচ বংশৰ উত্থানৰ পূৰ্বৰ কামতা ৰাজ্য অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস অনিশ্চিত হৈ আছে আৰু ইয়াক বহুলাংশে পৰম্পৰা আৰু সিঁচৰতি উৎসৰ পৰা পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইতিহাসবিদসকলে পিছৰ সাহিত্যিক গ্ৰন্থ, বংশাৱলীৰ পৰম্পৰা আৰু পুৰ্বদৃষ্টিসম্পন্ন বুৰঞ্জীৰ সমান্তৰালভাৱে সীমিত এপিগ্ৰাফিক প্ৰমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছে, যাৰ ফলত পুনৰ্গঠনসমূহ আংশিক হৈয়েই আছে।<ref>Neog, Maheswar, "Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam, p.39,"The political history of Kāmarūpa of the times immediately preceding the age of Śaṅkaradeva still remains a virgin field of research...For a reconstruction of the history of the fourteenth and fifteenth centuries we have to depend upon the scanty evidences afforded by some copperplate and stone inscriptions, the political works of several pre-Śaṅkaradeva poets and of Śaṅkaradeva himself, the guru-caritas, the rāja-vaṁśāvalīs of the Koch kings of Kāmarūpa; and have also to refer in some instances to Muhammedan chronicles"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩ শতিকাৰ আগভাগত সন্ধ্যা নামৰ এজন ৰজাই কামৰূপৰনগৰ ৰাজধানী কৰি কামৰূপ অঞ্চলত শাসন কৰি আছিল। <ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=175}}</ref> ১২৫৭ চনত মালিক ইখতিয়াৰুদ্দিন ইউজবাকৰ আক্ৰমণৰ‌ ফলত (য'ত ইউজবাক নিহত হয়<ref>"Finally the Bengal army was routed in an open encounter in a narrow mountainous defile. An arrowshot wounded the elephant-borne Sultan in the chest. The Rajah allowed the captured Sultan to see his son before being killed." {{harvcol|Sarkar|1992|pp=38–40}}</ref>) সন্ধ্যাই নিজৰ ৰাজধানী বৰ্তমানৰ কুচ বেহাৰ চহৰৰ ওচৰৰ কামতাপুৰলৈ লৈ যায়। সন্ধ্যাই কামেশ্বৰ নাম লয় আৰু ৰাজ্যখন "কামতা" নামেৰে জনাজাত হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=176}}</ref> এই সময়ছোৱাতে কমতাপুৰৰ ৰাজকুঁৱৰীক‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] নৃপতি [[ৰত্নধ্বজপাল|ৰত্নধ্বজপালৰ]] পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপাললৈ দিলে।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar,"Deodhai Asam Buranji,p. 166</ref> ==চুতীয়া ৰাজবংশ== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। বিশেষকৈ ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহৰ ৰাজত্বকালত (চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত) কমৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>, যাৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। আনপিনে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ==খেন ৰাজবংশ== {{Main|খেন ৰাজবংশ}} [[খেন ৰাজবংশ]]ই তেওঁলোকৰ ৰাজধানী কমতাপুৰ বা গোসানীমাৰীৰ (বৰ্তমান [[কোচ বিহাৰ জিলা]]ত) পৰা শাসন কৰিছিল। শেষ ৰজা [[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰে]] (১৪৮০-১৪৯৮) ৰাজ্য বহলাই বৰ্তমানৰ পশ্চিম বংগৰ কোচ বিহাৰ জিলা, অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপ আৰু [[দৰং জিলা]], আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ উত্তৰ মৈমনছিং আৰু দিনজাপুৰ জিলাৰ পূব অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=44}}</ref> ==হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ== [[গৌড় ৰাজ্য|গৌড়ৰ]] আফগান শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে (১৪৯৪-১৫১৯) ১৪৯৮ চনত শেষ খেন ৰজাক ক্ষমতাচ্যুত কৰে।<ref>আক্ৰমণৰ সঠিক তাৰিখ জনা নাযায়। {{Harvcol|Sarkar|1992|pp=46–47}} চাওক। </ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি কমতা ৰাণীৰ লগত কমতাৰ বিষয়া এজনৰ পুত্ৰৰ গোপন সম্পৰ্কৰ পৰাই এই ঘটনাৰ সূত্ৰপাত হয়। হুছেইন শ্বাহে ২৪,০০০ পদাতিক, অশ্বাৰোহী সেনা আৰু যুঁজাৰু নাৱেৰে কমতা আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=46}}</ref> হুছেইন শ্বাহে নগৰখন ধ্বংস কৰি [[হাজো]]লৈকে অঞ্চলটো নিজৰ হাতলৈ আনে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰক সিংহাসনত বহুৱায়। হুছেইন শ্বাহে আগৰ গোষ্ঠীপতিসকলক অব্যাহতি দি অঞ্চলটোত সামৰিক শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ "কমৰু, কমতাৰ বিজেতা" বুলি নিজৰ মোহৰ সজাইছিল। তেওঁ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম সীমালৈকে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে। পাছলৈ [[বাৰ ভূঞা]]কে ধৰি স্থানীয় দলপতিসমূহ আৰু আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং|চুহুন্মুঙ]]ৰ চেষ্টাত হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চলৰ সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱায়। স্থানীয় নেতাসকলে এই অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয় আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ উত্থান হয়। আফগান শাসনৰ প্ৰভাৱ পাছলৈও থাকি যায়। হুছেইন শ্বাহৰ মোহৰ কোচ বংশৰ শাসনকালত ১৫১৮ চনলৈকে ব্যৱহৃত হৈছিল। ==কোচ ৰাজবংশ== {{Main|কোচ ৰাজবংশ}} ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগত[[কোচ ৰাজবংশী]]য় বিশ্ব সিংহ‌ই (১৫১৫-১৫৪০) কমতাত [[কোচ ৰাজ্য]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেই শতিকাৰে শেষৰফালে ৰাজ্যখনৰ পূবফালৰ [[কোচ হাজো]] শাসন কৰা ৰজাই নিজকে স্বাধীন ঘোষণা কৰে। কোচ হাজো আৰু কোচ বিহাৰ পৃথক হৈ পৰে আৰু সেই দুখন ৰাজ্যৰ সীমা বৰ্তমানৰ প্ৰায় [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ৰ সীমা হৈ পৰে। ১৬১৫ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলে]] কোচ হাজো অধিকাৰ কৰে। অঞ্চলটো লৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু মোগলৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। শেষত এই অঞ্চল আহোমৰ হাতলৈ যায়। পশ্চিম অংশৰ [[কোচ বিহাৰ|কোচ বিহাৰে]] প্ৰথমে মোগলৰ লগত আৰু পাছত ব্ৰিটিছৰ লগত মিত্ৰতা কৰে। ভাৰতত ব্ৰিটিছৰ শাসনৰ শেষলৈকে ইয়াত ৰাজকীয় শাসন চলিছিল। ==আৰু চাওক== *[[কোচ ৰাজবংশী]] ==টোকা== {{reflist|2}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Sarkar |first=J. N. |contribution=Chapter II The Turko-Afghan Invasions |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=35–48 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} {{refend}} * {{Citation |last=Baruah |first=S L |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.|place=New Delhi |year=1986}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} {{History of Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] cm05penhol4u0o7274txpd2gaf58k4i 605112 605104 2026-05-07T10:29:55Z Ananya Taye 28065 605112 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = কমতা |conventional_long_name = কমতা ৰাজ্য |common_name = |country = |era = ভাৰতৰ মধ্যযুগীয় ৰাজ্য |status = |event_start = |year_start = ১৩ম শতিকা |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ |year_end = ১৪৯৮ |date_end = |p1 = কামৰূপ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]] |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = File:Kamata Kingdom Map.jpg |image_map_caption = কমতাপুৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৪-১৫ শতিকাৰ কমতা ৰাজ্য |capital = [[কমতাপুৰ]] |common_languages = কমতাপুৰীয়া আৰু অসমীয়া |religion = হিন্দু, জনজাতীয় আৰু ইছলাম |government_type = হিন্দু আৰু জনজাতীয়‌ ৰাজতন্ত্ৰ |title_leader = কমতেশ্বৰ |leader1=দূৰ্লভ নাৰায়ণ |year_leader1= ১৪-১৫ শতিকা |legislature = }} '''কমতা ৰাজ্য''' ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পাছত পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশত গঠিত হয়।<ref>Kamarupa was reorganized as a new state. 'Kamata' by name with Kamatapur as capital. The exact time when the change was made is uncertain. But possibly it had been made by Sandhya (c1250-1270) as a safeguard against mounting dangers from the east and the west. Its control on the eastern regions beyond the Manah (Manas river) was lax." {{harv|Sarkar|1992|pp=40–41}}</ref> কমতা ৰাজ্যৰ উত্থানৰ লগে লগে [[অসম বুৰঞ্জী]]ৰ প্ৰাচীন যুগ শেষ হয় আৰু মধ্য যুগ আৰম্ভ হয়। এই অঞ্চলৰ শেষ শাসক আছিল খেন বংশ যাক গৌড়ৰ শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে ক্ষমতাচ্যুত কৰে। প্ৰশাসনিক গাঁথনিৰ সৃষ্টি কৰিলেও হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চল নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব নোৱাৰিলে আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ই ইয়াত অসাসন কৰিবলৈ লয়। কোচসকলে নিজকে ''কমতেশ্বৰ'' (কমতাৰ শাসক) বুলি কৈছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ আৰু বিস্তৃতি ইমানেই বাঢ়িছিল যে তেওঁলোকৰ ৰাজ্যক [[কোচ ৰাজ্য]]ও বোলা হয়। পাছলৈ ৰাজ্যখন দুভাগ হৈ পৰে: [[কোচ বিহাৰ]] আৰু [[কোচ হাজো]]। পূবৰ ৰাজ্য কোচ হাজো ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হয়। পশ্চিমৰ অংশ কোচ বিহাৰ কোচ ৰাজবংশৰ হাততে থাকে আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পাছত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>http://coochbehar.nic.in/htmfiles/royal_history2.html</ref> ==কমতা ৰাজ্য স্থাপন== কোচ বংশৰ উত্থানৰ পূৰ্বৰ কামতা ৰাজ্য অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস অনিশ্চিত হৈ আছে আৰু ইয়াক বহুলাংশে পৰম্পৰা আৰু সিঁচৰতি উৎসৰ পৰা পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইতিহাসবিদসকলে পিছৰ সাহিত্যিক গ্ৰন্থ, বংশাৱলীৰ পৰম্পৰা আৰু পুৰ্বদৃষ্টিসম্পন্ন বুৰঞ্জীৰ সমান্তৰালভাৱে সীমিত এপিগ্ৰাফিক প্ৰমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছে, যাৰ ফলত পুনৰ্গঠনসমূহ আংশিক হৈয়েই আছে।<ref>Neog, Maheswar, "Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam, p.39,"The political history of Kāmarūpa of the times immediately preceding the age of Śaṅkaradeva still remains a virgin field of research...For a reconstruction of the history of the fourteenth and fifteenth centuries we have to depend upon the scanty evidences afforded by some copperplate and stone inscriptions, the political works of several pre-Śaṅkaradeva poets and of Śaṅkaradeva himself, the guru-caritas, the rāja-vaṁśāvalīs of the Koch kings of Kāmarūpa; and have also to refer in some instances to Muhammedan chronicles"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩ শতিকাৰ আগভাগত সন্ধ্যা নামৰ এজন ৰজাই কামৰূপৰনগৰ ৰাজধানী কৰি কামৰূপ অঞ্চলত শাসন কৰি আছিল। <ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=175}}</ref> ১২৫৭ চনত মালিক ইখতিয়াৰুদ্দিন ইউজবাকৰ আক্ৰমণৰ‌ ফলত (য'ত ইউজবাক নিহত হয়<ref>"Finally the Bengal army was routed in an open encounter in a narrow mountainous defile. An arrowshot wounded the elephant-borne Sultan in the chest. The Rajah allowed the captured Sultan to see his son before being killed." {{harvcol|Sarkar|1992|pp=38–40}}</ref>) সন্ধ্যাই নিজৰ ৰাজধানী বৰ্তমানৰ কুচ বেহাৰ চহৰৰ ওচৰৰ কামতাপুৰলৈ লৈ যায়। সন্ধ্যাই কামেশ্বৰ নাম লয় আৰু ৰাজ্যখন "কামতা" নামেৰে জনাজাত হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=176}}</ref> এই সময়ছোৱাতে কমতাপুৰৰ ৰাজকুঁৱৰীক‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] নৃপতি [[ৰত্নধ্বজপাল|ৰত্নধ্বজপালৰ]] পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপাললৈ দিলে।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar,"Deodhai Asam Buranji,p. 166</ref> ==চুতীয়া ৰাজবংশ== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। বিশেষকৈ ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহৰ ৰাজত্বকালত (চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত) কমৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>, যাৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। আনপিনে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি হেম সৰস্বতী, হৰিহৰ বিপ্ৰ, আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> উল্লেখ্যযোগ্য যে গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। শঙ্কৰদেৱৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰিয়ালো এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল বুলি ধৰা হয়। এই পৰিয়ালসমূহক লেঙামাগুৰি তথা তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ==খেন ৰাজবংশ== {{Main|খেন ৰাজবংশ}} [[খেন ৰাজবংশ]]ই তেওঁলোকৰ ৰাজধানী কমতাপুৰ বা গোসানীমাৰীৰ (বৰ্তমান [[কোচ বিহাৰ জিলা]]ত) পৰা শাসন কৰিছিল। শেষ ৰজা [[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰে]] (১৪৮০-১৪৯৮) ৰাজ্য বহলাই বৰ্তমানৰ পশ্চিম বংগৰ কোচ বিহাৰ জিলা, অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপ আৰু [[দৰং জিলা]], আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ উত্তৰ মৈমনছিং আৰু দিনজাপুৰ জিলাৰ পূব অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=44}}</ref> ==হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ== [[গৌড় ৰাজ্য|গৌড়ৰ]] আফগান শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে (১৪৯৪-১৫১৯) ১৪৯৮ চনত শেষ খেন ৰজাক ক্ষমতাচ্যুত কৰে।<ref>আক্ৰমণৰ সঠিক তাৰিখ জনা নাযায়। {{Harvcol|Sarkar|1992|pp=46–47}} চাওক। </ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি কমতা ৰাণীৰ লগত কমতাৰ বিষয়া এজনৰ পুত্ৰৰ গোপন সম্পৰ্কৰ পৰাই এই ঘটনাৰ সূত্ৰপাত হয়। হুছেইন শ্বাহে ২৪,০০০ পদাতিক, অশ্বাৰোহী সেনা আৰু যুঁজাৰু নাৱেৰে কমতা আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=46}}</ref> হুছেইন শ্বাহে নগৰখন ধ্বংস কৰি [[হাজো]]লৈকে অঞ্চলটো নিজৰ হাতলৈ আনে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰক সিংহাসনত বহুৱায়। হুছেইন শ্বাহে আগৰ গোষ্ঠীপতিসকলক অব্যাহতি দি অঞ্চলটোত সামৰিক শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ "কমৰু, কমতাৰ বিজেতা" বুলি নিজৰ মোহৰ সজাইছিল। তেওঁ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম সীমালৈকে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে। পাছলৈ [[বাৰ ভূঞা]]কে ধৰি স্থানীয় দলপতিসমূহ আৰু আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং|চুহুন্মুঙ]]ৰ চেষ্টাত হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চলৰ সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱায়। স্থানীয় নেতাসকলে এই অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয় আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ উত্থান হয়। আফগান শাসনৰ প্ৰভাৱ পাছলৈও থাকি যায়। হুছেইন শ্বাহৰ মোহৰ কোচ বংশৰ শাসনকালত ১৫১৮ চনলৈকে ব্যৱহৃত হৈছিল। ==কোচ ৰাজবংশ== {{Main|কোচ ৰাজবংশ}} ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগত[[কোচ ৰাজবংশী]]য় বিশ্ব সিংহ‌ই (১৫১৫-১৫৪০) কমতাত [[কোচ ৰাজ্য]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেই শতিকাৰে শেষৰফালে ৰাজ্যখনৰ পূবফালৰ [[কোচ হাজো]] শাসন কৰা ৰজাই নিজকে স্বাধীন ঘোষণা কৰে। কোচ হাজো আৰু কোচ বিহাৰ পৃথক হৈ পৰে আৰু সেই দুখন ৰাজ্যৰ সীমা বৰ্তমানৰ প্ৰায় [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ৰ সীমা হৈ পৰে। ১৬১৫ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলে]] কোচ হাজো অধিকাৰ কৰে। অঞ্চলটো লৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু মোগলৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। শেষত এই অঞ্চল আহোমৰ হাতলৈ যায়। পশ্চিম অংশৰ [[কোচ বিহাৰ|কোচ বিহাৰে]] প্ৰথমে মোগলৰ লগত আৰু পাছত ব্ৰিটিছৰ লগত মিত্ৰতা কৰে। ভাৰতত ব্ৰিটিছৰ শাসনৰ শেষলৈকে ইয়াত ৰাজকীয় শাসন চলিছিল। ==আৰু চাওক== *[[কোচ ৰাজবংশী]] ==টোকা== {{reflist|2}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Sarkar |first=J. N. |contribution=Chapter II The Turko-Afghan Invasions |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=35–48 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} {{refend}} * {{Citation |last=Baruah |first=S L |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.|place=New Delhi |year=1986}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} {{History of Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] g75gsx97dndln3it6y75kyxgv7j56nv 605114 605112 2026-05-07T10:44:25Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া ৰাজবংশ */ 605114 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = কমতা |conventional_long_name = কমতা ৰাজ্য |common_name = |country = |era = ভাৰতৰ মধ্যযুগীয় ৰাজ্য |status = |event_start = |year_start = ১৩ম শতিকা |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ |year_end = ১৪৯৮ |date_end = |p1 = কামৰূপ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]] |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = File:Kamata Kingdom Map.jpg |image_map_caption = কমতাপুৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৪-১৫ শতিকাৰ কমতা ৰাজ্য |capital = [[কমতাপুৰ]] |common_languages = কমতাপুৰীয়া আৰু অসমীয়া |religion = হিন্দু, জনজাতীয় আৰু ইছলাম |government_type = হিন্দু আৰু জনজাতীয়‌ ৰাজতন্ত্ৰ |title_leader = কমতেশ্বৰ |leader1=দূৰ্লভ নাৰায়ণ |year_leader1= ১৪-১৫ শতিকা |legislature = }} '''কমতা ৰাজ্য''' ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পাছত পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশত গঠিত হয়।<ref>Kamarupa was reorganized as a new state. 'Kamata' by name with Kamatapur as capital. The exact time when the change was made is uncertain. But possibly it had been made by Sandhya (c1250-1270) as a safeguard against mounting dangers from the east and the west. Its control on the eastern regions beyond the Manah (Manas river) was lax." {{harv|Sarkar|1992|pp=40–41}}</ref> কমতা ৰাজ্যৰ উত্থানৰ লগে লগে [[অসম বুৰঞ্জী]]ৰ প্ৰাচীন যুগ শেষ হয় আৰু মধ্য যুগ আৰম্ভ হয়। এই অঞ্চলৰ শেষ শাসক আছিল খেন বংশ যাক গৌড়ৰ শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে ক্ষমতাচ্যুত কৰে। প্ৰশাসনিক গাঁথনিৰ সৃষ্টি কৰিলেও হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চল নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব নোৱাৰিলে আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ই ইয়াত অসাসন কৰিবলৈ লয়। কোচসকলে নিজকে ''কমতেশ্বৰ'' (কমতাৰ শাসক) বুলি কৈছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ আৰু বিস্তৃতি ইমানেই বাঢ়িছিল যে তেওঁলোকৰ ৰাজ্যক [[কোচ ৰাজ্য]]ও বোলা হয়। পাছলৈ ৰাজ্যখন দুভাগ হৈ পৰে: [[কোচ বিহাৰ]] আৰু [[কোচ হাজো]]। পূবৰ ৰাজ্য কোচ হাজো ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হয়। পশ্চিমৰ অংশ কোচ বিহাৰ কোচ ৰাজবংশৰ হাততে থাকে আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পাছত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>http://coochbehar.nic.in/htmfiles/royal_history2.html</ref> ==কমতা ৰাজ্য স্থাপন== কোচ বংশৰ উত্থানৰ পূৰ্বৰ কামতা ৰাজ্য অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস অনিশ্চিত হৈ আছে আৰু ইয়াক বহুলাংশে পৰম্পৰা আৰু সিঁচৰতি উৎসৰ পৰা পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইতিহাসবিদসকলে পিছৰ সাহিত্যিক গ্ৰন্থ, বংশাৱলীৰ পৰম্পৰা আৰু পুৰ্বদৃষ্টিসম্পন্ন বুৰঞ্জীৰ সমান্তৰালভাৱে সীমিত এপিগ্ৰাফিক প্ৰমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছে, যাৰ ফলত পুনৰ্গঠনসমূহ আংশিক হৈয়েই আছে।<ref>Neog, Maheswar, "Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam, p.39,"The political history of Kāmarūpa of the times immediately preceding the age of Śaṅkaradeva still remains a virgin field of research...For a reconstruction of the history of the fourteenth and fifteenth centuries we have to depend upon the scanty evidences afforded by some copperplate and stone inscriptions, the political works of several pre-Śaṅkaradeva poets and of Śaṅkaradeva himself, the guru-caritas, the rāja-vaṁśāvalīs of the Koch kings of Kāmarūpa; and have also to refer in some instances to Muhammedan chronicles"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩ শতিকাৰ আগভাগত সন্ধ্যা নামৰ এজন ৰজাই কামৰূপৰনগৰ ৰাজধানী কৰি কামৰূপ অঞ্চলত শাসন কৰি আছিল। <ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=175}}</ref> ১২৫৭ চনত মালিক ইখতিয়াৰুদ্দিন ইউজবাকৰ আক্ৰমণৰ‌ ফলত (য'ত ইউজবাক নিহত হয়<ref>"Finally the Bengal army was routed in an open encounter in a narrow mountainous defile. An arrowshot wounded the elephant-borne Sultan in the chest. The Rajah allowed the captured Sultan to see his son before being killed." {{harvcol|Sarkar|1992|pp=38–40}}</ref>) সন্ধ্যাই নিজৰ ৰাজধানী বৰ্তমানৰ কুচ বেহাৰ চহৰৰ ওচৰৰ কামতাপুৰলৈ লৈ যায়। সন্ধ্যাই কামেশ্বৰ নাম লয় আৰু ৰাজ্যখন "কামতা" নামেৰে জনাজাত হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=176}}</ref> এই সময়ছোৱাতে কমতাপুৰৰ ৰাজকুঁৱৰীক‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] নৃপতি [[ৰত্নধ্বজপাল|ৰত্নধ্বজপালৰ]] পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপাললৈ দিলে।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar,"Deodhai Asam Buranji,p. 166</ref> ==চুতীয়া ৰাজবংশ== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। বিশেষকৈ ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহৰ ৰাজত্বকালত (চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত) কমৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>, যাৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। আনপিনে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> উল্লেখ্যযোগ্য যে গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলো এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল বুলি ধৰা হয়। এই পৰিয়ালসমূহক লেঙামাগুৰি তথা তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালকো পূৰ্বৰ অনুমানতকৈ আগবঢ়াই পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ শাসন কৰা সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ একে ব্যক্তি আছিল নে নহয়, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদসকলৰ মাজত একমত পোৱা নাযায়। ==খেন ৰাজবংশ== {{Main|খেন ৰাজবংশ}} [[খেন ৰাজবংশ]]ই তেওঁলোকৰ ৰাজধানী কমতাপুৰ বা গোসানীমাৰীৰ (বৰ্তমান [[কোচ বিহাৰ জিলা]]ত) পৰা শাসন কৰিছিল। শেষ ৰজা [[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰে]] (১৪৮০-১৪৯৮) ৰাজ্য বহলাই বৰ্তমানৰ পশ্চিম বংগৰ কোচ বিহাৰ জিলা, অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপ আৰু [[দৰং জিলা]], আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ উত্তৰ মৈমনছিং আৰু দিনজাপুৰ জিলাৰ পূব অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=44}}</ref> ==হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ== [[গৌড় ৰাজ্য|গৌড়ৰ]] আফগান শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে (১৪৯৪-১৫১৯) ১৪৯৮ চনত শেষ খেন ৰজাক ক্ষমতাচ্যুত কৰে।<ref>আক্ৰমণৰ সঠিক তাৰিখ জনা নাযায়। {{Harvcol|Sarkar|1992|pp=46–47}} চাওক। </ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি কমতা ৰাণীৰ লগত কমতাৰ বিষয়া এজনৰ পুত্ৰৰ গোপন সম্পৰ্কৰ পৰাই এই ঘটনাৰ সূত্ৰপাত হয়। হুছেইন শ্বাহে ২৪,০০০ পদাতিক, অশ্বাৰোহী সেনা আৰু যুঁজাৰু নাৱেৰে কমতা আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=46}}</ref> হুছেইন শ্বাহে নগৰখন ধ্বংস কৰি [[হাজো]]লৈকে অঞ্চলটো নিজৰ হাতলৈ আনে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰক সিংহাসনত বহুৱায়। হুছেইন শ্বাহে আগৰ গোষ্ঠীপতিসকলক অব্যাহতি দি অঞ্চলটোত সামৰিক শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ "কমৰু, কমতাৰ বিজেতা" বুলি নিজৰ মোহৰ সজাইছিল। তেওঁ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম সীমালৈকে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে। পাছলৈ [[বাৰ ভূঞা]]কে ধৰি স্থানীয় দলপতিসমূহ আৰু আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং|চুহুন্মুঙ]]ৰ চেষ্টাত হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চলৰ সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱায়। স্থানীয় নেতাসকলে এই অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয় আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ উত্থান হয়। আফগান শাসনৰ প্ৰভাৱ পাছলৈও থাকি যায়। হুছেইন শ্বাহৰ মোহৰ কোচ বংশৰ শাসনকালত ১৫১৮ চনলৈকে ব্যৱহৃত হৈছিল। ==কোচ ৰাজবংশ== {{Main|কোচ ৰাজবংশ}} ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগত[[কোচ ৰাজবংশী]]য় বিশ্ব সিংহ‌ই (১৫১৫-১৫৪০) কমতাত [[কোচ ৰাজ্য]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেই শতিকাৰে শেষৰফালে ৰাজ্যখনৰ পূবফালৰ [[কোচ হাজো]] শাসন কৰা ৰজাই নিজকে স্বাধীন ঘোষণা কৰে। কোচ হাজো আৰু কোচ বিহাৰ পৃথক হৈ পৰে আৰু সেই দুখন ৰাজ্যৰ সীমা বৰ্তমানৰ প্ৰায় [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ৰ সীমা হৈ পৰে। ১৬১৫ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলে]] কোচ হাজো অধিকাৰ কৰে। অঞ্চলটো লৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু মোগলৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। শেষত এই অঞ্চল আহোমৰ হাতলৈ যায়। পশ্চিম অংশৰ [[কোচ বিহাৰ|কোচ বিহাৰে]] প্ৰথমে মোগলৰ লগত আৰু পাছত ব্ৰিটিছৰ লগত মিত্ৰতা কৰে। ভাৰতত ব্ৰিটিছৰ শাসনৰ শেষলৈকে ইয়াত ৰাজকীয় শাসন চলিছিল। ==আৰু চাওক== *[[কোচ ৰাজবংশী]] ==টোকা== {{reflist|2}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Sarkar |first=J. N. |contribution=Chapter II The Turko-Afghan Invasions |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=35–48 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} {{refend}} * {{Citation |last=Baruah |first=S L |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.|place=New Delhi |year=1986}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} {{History of Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] s9q191aszklp6q3rdsv37km8isw3uby 605115 605114 2026-05-07T10:53:24Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া ৰাজবংশ */ 605115 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = কমতা |conventional_long_name = কমতা ৰাজ্য |common_name = |country = |era = ভাৰতৰ মধ্যযুগীয় ৰাজ্য |status = |event_start = |year_start = ১৩ম শতিকা |date_start = |event1 = |date_event1 = |event_end = হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ |year_end = ১৪৯৮ |date_end = |p1 = কামৰূপ |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |s1 = [[কোচ ৰাজবংশ|কোচ ৰাজ্য]] |flag_s1 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = File:Kamata Kingdom Map.jpg |image_map_caption = কমতাপুৰ ৰাজধানীৰ সৈতে ১৪-১৫ শতিকাৰ কমতা ৰাজ্য |capital = [[কমতাপুৰ]] |common_languages = কমতাপুৰীয়া আৰু অসমীয়া |religion = হিন্দু, জনজাতীয় আৰু ইছলাম |government_type = হিন্দু আৰু জনজাতীয়‌ ৰাজতন্ত্ৰ |title_leader = কমতেশ্বৰ |leader1=দূৰ্লভ নাৰায়ণ |year_leader1= ১৪-১৫ শতিকা |legislature = }} '''কমতা ৰাজ্য''' ত্ৰয়োদশ শতিকাত [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ পতনৰ পাছত পুৰণি [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম অংশত গঠিত হয়।<ref>Kamarupa was reorganized as a new state. 'Kamata' by name with Kamatapur as capital. The exact time when the change was made is uncertain. But possibly it had been made by Sandhya (c1250-1270) as a safeguard against mounting dangers from the east and the west. Its control on the eastern regions beyond the Manah (Manas river) was lax." {{harv|Sarkar|1992|pp=40–41}}</ref> কমতা ৰাজ্যৰ উত্থানৰ লগে লগে [[অসম বুৰঞ্জী]]ৰ প্ৰাচীন যুগ শেষ হয় আৰু মধ্য যুগ আৰম্ভ হয়। এই অঞ্চলৰ শেষ শাসক আছিল খেন বংশ যাক গৌড়ৰ শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে ক্ষমতাচ্যুত কৰে। প্ৰশাসনিক গাঁথনিৰ সৃষ্টি কৰিলেও হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চল নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব নোৱাৰিলে আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ই ইয়াত অসাসন কৰিবলৈ লয়। কোচসকলে নিজকে ''কমতেশ্বৰ'' (কমতাৰ শাসক) বুলি কৈছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ প্ৰভাৱ আৰু বিস্তৃতি ইমানেই বাঢ়িছিল যে তেওঁলোকৰ ৰাজ্যক [[কোচ ৰাজ্য]]ও বোলা হয়। পাছলৈ ৰাজ্যখন দুভাগ হৈ পৰে: [[কোচ বিহাৰ]] আৰু [[কোচ হাজো]]। পূবৰ ৰাজ্য কোচ হাজো ১৭শ শতিকাত আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হয়। পশ্চিমৰ অংশ কোচ বিহাৰ কোচ ৰাজবংশৰ হাততে থাকে আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পাছত ভাৰতত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>http://coochbehar.nic.in/htmfiles/royal_history2.html</ref> ==কমতা ৰাজ্য স্থাপন== কোচ বংশৰ উত্থানৰ পূৰ্বৰ কামতা ৰাজ্য অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস অনিশ্চিত হৈ আছে আৰু ইয়াক বহুলাংশে পৰম্পৰা আৰু সিঁচৰতি উৎসৰ পৰা পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইতিহাসবিদসকলে পিছৰ সাহিত্যিক গ্ৰন্থ, বংশাৱলীৰ পৰম্পৰা আৰু পুৰ্বদৃষ্টিসম্পন্ন বুৰঞ্জীৰ সমান্তৰালভাৱে সীমিত এপিগ্ৰাফিক প্ৰমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছে, যাৰ ফলত পুনৰ্গঠনসমূহ আংশিক হৈয়েই আছে।<ref>Neog, Maheswar, "Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam, p.39,"The political history of Kāmarūpa of the times immediately preceding the age of Śaṅkaradeva still remains a virgin field of research...For a reconstruction of the history of the fourteenth and fifteenth centuries we have to depend upon the scanty evidences afforded by some copperplate and stone inscriptions, the political works of several pre-Śaṅkaradeva poets and of Śaṅkaradeva himself, the guru-caritas, the rāja-vaṁśāvalīs of the Koch kings of Kāmarūpa; and have also to refer in some instances to Muhammedan chronicles"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ মতে ১৩ শতিকাৰ আগভাগত সন্ধ্যা নামৰ এজন ৰজাই কামৰূপৰনগৰ ৰাজধানী কৰি কামৰূপ অঞ্চলত শাসন কৰি আছিল। <ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=175}}</ref> ১২৫৭ চনত মালিক ইখতিয়াৰুদ্দিন ইউজবাকৰ আক্ৰমণৰ‌ ফলত (য'ত ইউজবাক নিহত হয়<ref>"Finally the Bengal army was routed in an open encounter in a narrow mountainous defile. An arrowshot wounded the elephant-borne Sultan in the chest. The Rajah allowed the captured Sultan to see his son before being killed." {{harvcol|Sarkar|1992|pp=38–40}}</ref>) সন্ধ্যাই নিজৰ ৰাজধানী বৰ্তমানৰ কুচ বেহাৰ চহৰৰ ওচৰৰ কামতাপুৰলৈ লৈ যায়। সন্ধ্যাই কামেশ্বৰ নাম লয় আৰু ৰাজ্যখন "কামতা" নামেৰে জনাজাত হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|1986|p=176}}</ref> এই সময়ছোৱাতে কমতাপুৰৰ ৰাজকুঁৱৰীক‌ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] নৃপতি [[ৰত্নধ্বজপাল|ৰত্নধ্বজপালৰ]] পুত্ৰ বিজয়ধ্বজপাললৈ দিলে।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar,"Deodhai Asam Buranji,p. 166</ref> ==চুতীয়া ৰাজবংশ== ১৩-১৪ শতিকাত গৌড়ৰ মুচলমান ৰজাসকলে কেইবা বাৰো কমতা ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ ফলত ৰাজ্যখন দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। বিশেষকৈ ঘিয়াছুদ্দিন আজম শ্বাহৰ ৰাজত্বকালত (চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষৰ ভাগত) কমৰুপ অঞ্চললৈ পূৰ্বমুখী সামৰিক অভিযানৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়<ref>Owahedur Zaman, "Study on the Persian Inscriptions discovered in Assam,p.5, "This stone slab inscription is from the time of Ghiyasuddin Azam Shah (ruled from 1389 A.D. to 1410 A.D). It was discovered in Boko of Kamrup district which was issued by Sultan Ghiyasuddin Azam Shah in 1389 A.D. It seems that he extended his sovereignty through Guwahati upto Boko area."</ref>, যাৰ ফলত পশ্চিম অসমত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা সৃষ্টি হৈছিল। আনপিনে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ সত্যনাৰায়ণৰ (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ) তাম্ৰলিপিত উল্লেখ আছে যে তেওঁৰ‌ ককাক সত্যনাৰায়ণে (আন‌ এটা নাম ৰত্ননাৰায়ণ<ref>ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণো আছিল। এই কথা ঘিলামৰা অঞ্চলৰ বৰমূৰ্তিয়া বিলৰ তাম্ৰপত্ৰৰ পৰা জানিবলৈ পোৱা যায়। ফলিখনৰ মতে ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সুৰ-ৰিপু(অসুৰ) বংশৰ সধয়াপুৰৰ ৰজা নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনায়াণে ব্ৰাহ্মণক ২০০ পুৰা(৮০০ বিঘা) মাটি দান কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ(আত্মজ) ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাই ফলিখনৰ নবীকৰণ কৰিছিল। গতিকে ইয়াৰ পৰা বুজিব পাৰি যে ধৰ্মনাৰায়ণ ৰজাৰ পিতৃ ৰত্ননাৰায়ণৰ আন এটা নাম সত্যনাৰায়ণ আছিল।</ref>) সেই একে সময়ছোৱাতে (১৩৯০-১৪০০) “কমৰুপৰ শত্রু”ক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰত‌ নিজৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ভূমিদানৰ ফলিখনত উল্লেখ আছে, {{blockquote|"একোহভূ্ৎ কমতাপুৰে নৰপতি ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিতঃ</br> কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণঃ।।"</br>}} অৰ্থাৎ এজন হৈছিল (একোহভূৎ) কমতাপুৰৰ ৰজা (কমতাপুৰে নৰপতি), যি জন আছিল "ভূপাল সমূহৰদ্বাৰা অৰ্চিত"(ভূপাল-ৱাৰাৰ্চ্চিত) আৰু "কামদেৱৰ(আন এটা নাম কন্দৰ্প) শত্ৰুৰ বিৰুদ্ধে বিজয়ী" (কন্দৰ্প-প্ৰতিপক্ষ-লক্ষ-ৱিজয়ী) শ্ৰী ৰত্ননাৰায়ণ। যদিও এই “শত্রু”ৰ স্পষ্ট পৰিচয় উল্লেখ কৰা হোৱা নাই, তথাপিও ইতিহাসবিদসকলে সাধাৰণতে ধাৰণা কৰে যে ই গৌড়ৰ মুচলমান সেনাবাহিনী অথবা কমৰুপৰ সিংহাসনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা কোনো স্থানীয় ৰাজনৈতিক শক্তি হ’ব পাৰে, যাক চুতীয়া ৰজাই পৰাস্ত কৰিছিল। এইদৰে গৌড়ৰ সামৰিক চাপ আৰু কমৰুপ-কমতা অঞ্চলত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ চুতীয়া শক্তিয়ে পশ্চিমলৈ বিস্তাৰ কৰি কমতাপুৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল বুলি বুজা যায়।<ref>"The eastern region, whether it is called Sadhaya or Svadhaya as in the plates or Sadhiya or Sadiya as in Assamese chronicles and the western region of Kamatapura seems to be politically connected and the same Satyanarayana/Ratnanarayana might have held sway over both regions"{{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref> ===দুৰ্লভনাৰায়ণৰ পৰিচয় আৰু বিতৰ্ক=== ঐতিহাসিক তথ্যৰ অনুসৰি কমতা ৰাজ্যৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ নামৰ এজন ৰজাই অসমীয়া কবি [[হেম সৰস্বতী]], [[হৰিবৰ বিপ্ৰ]], আদি বহু লেখকক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল।<ref>হেম সৰস্বতীয়ে তেওঁৰ প্ৰহ্লাদ চৰিত গ্ৰন্থত দুৰ্লভনাৰায়ণৰ প্ৰশংসা কৰি লিখিছে—“কামতামণ্ডল দুৰ্লভ নাৰায়ণ নৃপবৰ অনুপাম”। এই শাৰীকেইটাৰ পৰা দুৰ্লভনাৰায়ণক কমতা মণ্ডলৰ অধিপতি আৰু সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষক ৰজা হিচাপে বুজা যায়।</ref> উল্লেখ্যযোগ্য যে গুৰু চৰিতৰ বৰ্ণনা অনুসৰি কমতা-কামৰূপৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণে কানৌজৰ পৰা অহা বহু ব্ৰাহ্মণ আৰু কায়স্থ ভুঞা পৰিয়ালক নিজৰ ৰাজ্যত আশ্ৰয় দি পূৰ্বাঞ্চলত বসতি স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। [[শঙ্কৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ]] পূৰ্বপুৰুষ সকলো এই স্থানান্তৰিত পৰিয়ালসমূহৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল বুলি ধৰা হয়। এই পৰিয়ালসমূহক লেঙামাগুৰি তথা তেম্বুৱানী-বান্ধা(ঢেমনী) অঞ্চলত বসতি দিয়া হৈছিল বুলি গুৰু চৰিতত উল্লেখ আছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 27–29.</ref> ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে পৰৱৰ্তী কালৰ চৰিত-পুথি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ ভিত্তিত শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম-চন ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল। কিন্তু ইতিহাসবিদ বাণীপ্ৰশন্ন মীশ্ৰই উপলব্ধ তথ্যসমূহ পুনৰ বিশ্লেষণ কৰি এই গণনাক নাকচ কৰে আৰু শঙ্কৰদেৱৰ জন্ম সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টীয় ১৪৭৯–১৪৮৪ চনৰ ভিতৰত হৈছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp. 19-20.</ref> সেই অনুসৰি তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শাসনকালকো পূৰ্বৰ অনুমানতকৈ আগবঢ়াই পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষ ভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ শাসন কৰা সম্ভাৱনা প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Baniprasanna Misra, ''Srimanta Sankara and His Times: Some Further Historical Probings'', Centre for Assamese Studies, Tezpur University, 2016, pp.23</ref> কমতাপুৰৰ এই দুৰ্লভনাৰায়ণ আৰু চুতীয়া বংশৰ দুৰ্লভনাৰায়ণ একে ব্যক্তি আছিল নে নাছিল, সেই বিষয়ে ইতিহাসবিদসকলৰ মাজত একমত পোৱা নাযায়। ==খেন ৰাজবংশ== {{Main|খেন ৰাজবংশ}} [[খেন ৰাজবংশ]]ই তেওঁলোকৰ ৰাজধানী কমতাপুৰ বা গোসানীমাৰীৰ (বৰ্তমান [[কোচ বিহাৰ জিলা]]ত) পৰা শাসন কৰিছিল। শেষ ৰজা [[কমতাৰ নীলাম্বৰ|নীলাম্বৰে]] (১৪৮০-১৪৯৮) ৰাজ্য বহলাই বৰ্তমানৰ পশ্চিম বংগৰ কোচ বিহাৰ জিলা, অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপ আৰু [[দৰং জিলা]], আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ উত্তৰ মৈমনছিং আৰু দিনজাপুৰ জিলাৰ পূব অংশ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=44}}</ref> ==হুছেইন শ্বাহৰ আক্ৰমণ== [[গৌড় ৰাজ্য|গৌড়ৰ]] আফগান শাসক আল্লাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে (১৪৯৪-১৫১৯) ১৪৯৮ চনত শেষ খেন ৰজাক ক্ষমতাচ্যুত কৰে।<ref>আক্ৰমণৰ সঠিক তাৰিখ জনা নাযায়। {{Harvcol|Sarkar|1992|pp=46–47}} চাওক। </ref> পৰম্পৰাগত তথ্য অনুসৰি কমতা ৰাণীৰ লগত কমতাৰ বিষয়া এজনৰ পুত্ৰৰ গোপন সম্পৰ্কৰ পৰাই এই ঘটনাৰ সূত্ৰপাত হয়। হুছেইন শ্বাহে ২৪,০০০ পদাতিক, অশ্বাৰোহী সেনা আৰু যুঁজাৰু নাৱেৰে কমতা আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Sarkar|1992|p=46}}</ref> হুছেইন শ্বাহে নগৰখন ধ্বংস কৰি [[হাজো]]লৈকে অঞ্চলটো নিজৰ হাতলৈ আনে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰক সিংহাসনত বহুৱায়। হুছেইন শ্বাহে আগৰ গোষ্ঠীপতিসকলক অব্যাহতি দি অঞ্চলটোত সামৰিক শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ "কমৰু, কমতাৰ বিজেতা" বুলি নিজৰ মোহৰ সজাইছিল। তেওঁ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিম সীমালৈকে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰে। পাছলৈ [[বাৰ ভূঞা]]কে ধৰি স্থানীয় দলপতিসমূহ আৰু আহোম ৰজা [[চুহুন্মুং|চুহুন্মুঙ]]ৰ চেষ্টাত হুছেইন শ্বাহে এই অঞ্চলৰ সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱায়। স্থানীয় নেতাসকলে এই অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ লয় আৰু [[কোচ ৰাজবংশ]]ৰ উত্থান হয়। আফগান শাসনৰ প্ৰভাৱ পাছলৈও থাকি যায়। হুছেইন শ্বাহৰ মোহৰ কোচ বংশৰ শাসনকালত ১৫১৮ চনলৈকে ব্যৱহৃত হৈছিল। ==কোচ ৰাজবংশ== {{Main|কোচ ৰাজবংশ}} ষোড়শ শতিকাৰ আগভাগত[[কোচ ৰাজবংশী]]য় বিশ্ব সিংহ‌ই (১৫১৫-১৫৪০) কমতাত [[কোচ ৰাজ্য]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। সেই শতিকাৰে শেষৰফালে ৰাজ্যখনৰ পূবফালৰ [[কোচ হাজো]] শাসন কৰা ৰজাই নিজকে স্বাধীন ঘোষণা কৰে। কোচ হাজো আৰু কোচ বিহাৰ পৃথক হৈ পৰে আৰু সেই দুখন ৰাজ্যৰ সীমা বৰ্তমানৰ প্ৰায় [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ৰ সীমা হৈ পৰে। ১৬১৫ চনত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলে]] কোচ হাজো অধিকাৰ কৰে। অঞ্চলটো লৈ [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] আৰু মোগলৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। শেষত এই অঞ্চল আহোমৰ হাতলৈ যায়। পশ্চিম অংশৰ [[কোচ বিহাৰ|কোচ বিহাৰে]] প্ৰথমে মোগলৰ লগত আৰু পাছত ব্ৰিটিছৰ লগত মিত্ৰতা কৰে। ভাৰতত ব্ৰিটিছৰ শাসনৰ শেষলৈকে ইয়াত ৰাজকীয় শাসন চলিছিল। ==আৰু চাওক== *[[কোচ ৰাজবংশী]] ==টোকা== {{reflist|2}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{Citation |last=Sarkar |first=J. N. |contribution=Chapter II The Turko-Afghan Invasions |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=35–48 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} {{refend}} * {{Citation |last=Baruah |first=S L |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd.|place=New Delhi |year=1986}} *{{Cite journal|last=Neog|first=Maheswar|title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|date=1977|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=58/59|pages=813–820|jstor=41691751|issn=0378-1143}} {{History of Assam}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:কামতাপুৰ]] csyu45prsq3jul6yvy7sbq4f2xm69cm 0 44990 605052 597419 2026-05-07T05:10:15Z দীপকজ্যোতি মহন্ত 23203 /* ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগত */ (edited with [[User:ProveIt_GT|ProveIt]]) 605052 wikitext text/x-wiki {{নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধ}} {{Infobox cricketer | name = ৰিয়ান পৰাগ | image = ৰিয়ান পৰাগ দাস.jpg | country = ভাৰত | fullname = ৰিয়ান পৰাগ দাস<ref name="name">{{Cite web |url=http://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/india-u-19-vs-england-u-19-manjot-kalra-kamlesh-nagarkoti-star-as-visitors-claim-394-run-victory-3862059.html |title=India U-19 vs England U-19: Manjot Kalra, Kamlesh Nagarkoti star as visitors claim 394-run victory |access-date=4 February 2018 |work=First Post |date=27 July 2017 |archive-date=4 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180204182505/http://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/india-u-19-vs-england-u-19-manjot-kalra-kamlesh-nagarkoti-star-as-visitors-claim-394-run-victory-3862059.html |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2001|11|10|df=yes}} | birth_place = [[গুৱাহাটী]], [[অসম]], ভাৰত | death_date = | death_place = | batting = সোঁহতীয়া | bowling = [[লেগব্ৰেক]] | role = [[all-rounder|বেটিং অল ৰাউণ্ডাৰ]] | height = 6 ft<ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/player/riyan-parag|title=Riyan Parag Profile|work=Sportskeeda|access-date=7 November 2023}}</ref> | family = [[পৰাগ দাস]] (পিতৃ)<br>[[মিঠু বৰুৱা]] (মাতৃ) | international = true | internationalspan = ২০২৪–বৰ্তমান | oneodi = true | odidebutdate = ৭ আগস্ট | odidebutyear = ২০২৪ | odidebutagainst = শ্ৰীলংকা | odicap = ২৫৬ | lastodidate = ৭ আগস্ট | lastodiyear = ২০২৪ | lastodiagainst = শ্ৰীলংকা | odishirt = ১২ | T20Idebutdate = ৬ জুলাই | T20Idebutyear = ২০২৪ | T20Idebutagainst = জিম্বাবুৱে | T20Icap = ১১৩ | lastT20Idate = ১২ অক্টোবৰ | lastT20Iyear = ২০২৪ | lastT20Iagainst = বাংলাদেশ | T20Ishirt = ১২ | club1 = [[Assam cricket team|অসম]] | year1 = ২০১৭–বৰ্তমান | clubnumber1 = ৫ | club2 = [[ৰাজস্থান ৰয়েলছ]] | year2 = ২০১৯–বৰ্তমান | clubnumber2 = ৫ | columns = 4 | column1 = প্ৰথম শ্ৰেণী | matches1 = ২৭ | runs1 = ১,৭১১ | bat avg1 = ৩৬.৪০ | 100s/50s1 = ৩/১০ | top score1 = ১৫৫ | deliveries1 = ২৮১৫ | wickets1 = ৪৯ | bowl avg1 = ৩৬.৭৩ | fivefor1 = ১ | tenfor1 = ০ | best bowling1 = ৫/৬৮ | catches/stumpings1 = ১৬/- | column2 = লিষ্ট এ | matches2 = ৪৯ | runs2 = ১,৭২০ | bat avg2 = ৪১.৯৫ | 100s/50s2 = ৫/৮ | top score2 = ১৭৪ | deliveries2 = ১,৮৮৪ | wickets2 = ৫০ | bowl avg2 = ৩১.০০ | fivefor2 = ০ | tenfor2 = ০ | best bowling2 = ৪/২৭ | catches/stumpings2 = ১৫/– | column3 = টি টুৱেণ্টি | matches3 = ৯ | runs3 = ১০৬ | bat avg3 = ১৭.৬৬ | 100s/50s3 = ০/০ | top score3 = ৩৪ | deliveries3 = ৭৪ | wickets3 = ৪ | bowl avg3 = ১৮.০০ | fivefor3 = ০ | tenfor3 = ০ | best bowling3 = ৩/৫ | catches/stumpings3 = ৬/– | column4 = এদিনীয়া আন্ত:ৰাষ্ট্ৰীয় | matches4 = ১ | runs4 = ১৫ | bat avg4 = ১৫.০০ | 100s/50s4 = ০/০ | top score4 = ১৫ | deliveries4 = ৫৪ | bowl avg4 = ১৮.০০ | fivefor4 = ০ | tenfor4 = ০ | wickets4 = ৩ | best bowling4 = ৩/৫৪ | catches/stumpings4 = ০/– | year=২০২৪ | date = ২৪ এপ্ৰিল | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1079434.html ESPNcricinfo |medaltemplates=<!--MENTION HOST NATIONS FOR TEAM SPORTS--> {{MedalSport|পুৰুষৰ [[ক্ৰিকেট]]}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|আইচিচি অনুৰ্ধ-১৯ ক্ৰিকেট বিশ্বকাপ}} {{Medal|W|২০১৮ নিউজিলেণ্ড|}} }} '''ৰিয়ান পৰাগ দাস''' ({{lang-en|'''Riyan Parag Das'''}}) (জন্মঃ ১০ নৱেম্বৰ ২০০১) এজন [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] [[ক্ৰিকেট|ক্ৰিকেটাৰ]]। তেওঁ ঘৰুৱা ক্ৰিকেটত অসমৰ হৈ আৰু [[ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগ]]ত (আই পি এল) ৰাজস্থান ৰয়েলছৰ হৈ খেলে।<ref name="Bio">{{Cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1079434.html |title=Riyan Parag |access-date=6 October 2016 |work=ESPNcricinfo |archive-date=30 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130114109/http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1079434.html |url-status=live }}</ref> তেওঁ ২০১৮ চনৰ অনুৰ্ধ-১৯ ক্ৰিকেট বিশ্বকাপ জয় কৰা ভাৰতীয় অনুৰ্ধ-১৯ দলৰ অংশ আছিল। তেওঁ এজন বেটিং অল ৰাউণ্ডাৰ, যিয়ে মিডল অৰ্ডাৰত সোঁহাতেৰে বেটিং কৰে; আৰু ৰাইট আৰ্ম লেগ স্পিন আৰু অফ স্পিন দুয়োটাতে বলিং কৰে।<ref name="IndiaU19">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21650381/prithvi-shaw-lead-india-19-world-cup|title=Prithvi Shaw to lead India in Under-19 World Cup|access-date=3 December 2017|work=ESPNcricinfo|date=3 December 2017|archive-date=3 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171203224704/http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21650381/prithvi-shaw-lead-india-19-world-cup|url-status=live}}</ref> ৰিয়ান পৰাগ ভাৰতীয় ক্ৰিকেট দলৰ পোন্ধৰজনীয়া তালিকাত স্থান লাভ কৰা [[অসম]] আৰু [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ৰ প্ৰথমগৰাকী পুৰুষ ক্ৰিকেটাৰ৷ <ref name="ৰিয়ানপৰাগ">{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/shubman-gill-to-lead-india-in-zimbabwe-t20is-riyan-parag-abhishek-sharma-get-maiden-call-up/articleshow/111234547.cms | title=Shubman Gill to lead India.. | date=24 june 2024 | agency=times of India | accessdate=24 June 2024}}</ref><ref name="riyan2">{{cite news | url=https://www.thestatesman.com/sports/riyan-parag-among-four-new-faces-named-in-shubman-gill-led-side-for-zimbabwe-tour-1503313295.html | title=Riyan Parag among four new faces named in Shubman Gill-led side for Zimbabwe tour | date=24 june 2024 | agency=The Stateman | accessdate=24 June 2024}}</ref><ref name="Ri3">{{cite news | url=https://www.freepressjournal.in/sports/watershed-moment-netizens-react-as-riyan-parag-becomes-the-first-assamese-cricketer-to-be-selected-for-team-india | title='Watershed Moment': Netizens React As Riyan Parag Becomes The First Assamese Cricketer To Be Selected For Team India | date=24june 2024 | agency=Free Press Journal | accessdate=24 June 2024}}</ref> [[বৈভৱ সূৰ্যবংশী]]ৰ পিছত ১৭ বছৰ ১৭৫ দিন বয়সত আই পি এলত অৰ্ধশতক অৰ্জন কৰা ৰিয়ান পৰাগ দ্বিতীয়জন কনিষ্ঠ খেলুৱৈ। তেওঁ ঘৰুৱা ক্ৰিকেটত কম সময়ৰ বাবে অসম দলৰ অধিনায়কৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল৷ <ref>{{Cite news |date=10 February 2024 |title=Ranji Trophy: Assam reach 235/5 against Bihar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/ranji-trophy-assam-reach-235/5-against-bihar/articleshow/107574067.cms |access-date=17 May 2024 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Assam Cricket Team {{!}} ASSAM {{!}} Assam Team News and Matches |url=https://www.espncricinfo.com/team/assam-1550 |access-date=17 May 2024 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ৰিয়ানৰ পিতৃ [[পৰাগ দাস]] এজন প্ৰাক্তন প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ক্ৰিকেটাৰ যি অসম, ৰে'লৱে আৰু পূব মণ্ডল ক্ৰিকেট দলক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছে। বহু বছৰৰ আগতে, তেওঁৰ দেউতাক পৰাগ দাস আৰু [[মহেন্দ্ৰ সিং ধোনি|এম এছ ধোনীয়ে]] খড়গপুৰ আৰু গুৱাহাটীত একেলগে ৰে'লৱেৰ প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। আনকি তেওঁলোকে ২০০৪ চনত নাগপুৰত আন্তঃৰে'লৱে প্ৰতিযোগিতাত তেওঁলোকৰ বিভাগৰ বাবে run-chartৰ শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছিল। এয়া ঘটিছিল তেওঁৰ ভাৰতীয় দলত অভিষেকৰ ঠিক আগতে। ধোনীয়ে কেইবা বছৰ আগতে [[বিহাৰ]] দলৰ হৈ খেলাৰ মুহূৰ্তত তেওঁলোক ৰঞ্জী ট্ৰফীত ইজনে-সিজনৰ বিৰুদ্ধেও খেলিছিল।<ref name="Kishore">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/20237669/meet-riyan-parag|title=Playstation, books, music, and a whole lot of runs|work=ESPNcricinfo|access-date=11 April 2019|date=3 August 2017|language=en|first=Shashank|last=Kishore|archive-date=11 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411142747/http://www.espncricinfo.com/story/_/id/20237669/meet-riyan-parag|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=29 April 2019|title=MS Dhoni connection between Riyan Parag and his father|url=https://thenewsmill.com/ms-dhoni-connection-between-riyan-parag-and-his-father/|access-date=19 October 2020|website=The News Mill|language=en-US|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020012534/https://thenewsmill.com/ms-dhoni-connection-between-riyan-parag-and-his-father/|url-status=live}}</ref> ৰিয়ানৰ আই পি এল অভিষেকৰ সয়মত ধোনীয়ে উইকেট কিপিং কৰিছিল আৰু বিপক্ষৰ অধিনায়ক আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/the-rajasthan-royals-rookies-learning-from-the-best-1181731|title=The Royals Rookies - learning from the best|work=ESPNcricinfo}}</ref> ৰিয়ানৰ মাতৃ হৈছে [[মিঠু বৰুৱা]]। তেওঁ এছিয়ান চেম্পিয়নশ্বিপ আৰু ছাফ গেমছত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা ৫০‌মিটাৰ ফ্ৰীষ্টাইলৰ ৰাষ্ট্ৰীয় অভিলেখধাৰী এগৰাকী প্ৰাক্তন সাঁতোৰবিদ। <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/riyan-soars-on-cricketer-fathers-dreams/articleshow/62541717.cms|title=Riyan soars on cricketer father's dreams|website=The Times of India|language=en|access-date=20 July 2019|date=17 January 2018|archive-date=2 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802202202/https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/riyan-soars-on-cricketer-fathers-dreams/articleshow/62541717.cms|url-status=live}}</ref>মিথু বৰুৱাৰ ভাগিন হৈছে বহুভাষিক কণ্ঠশিল্পী [[জুবিন গাৰ্গ]]।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/riyan-soars-on-cricketer-fathers-dreams/articleshow/62541717.cms|title=Riyan soars on cricketer father's dreams|website=The Times of India|language=en|access-date=20 July 2019|date=17 January 2018|archive-date=2 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802202202/https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/riyan-soars-on-cricketer-fathers-dreams/articleshow/62541717.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/singer-zubeen-garg-dons-rajasthan-royals-jersey-to-support-assams-riyan-parag-555779|title=Singer Zubeen Garg Dons Rajasthan Royals Jersey To Support Assam's Riyan Parag|website=Sentinelassam|date=21 September 2021}}</ref> ==ক্ৰীড়া-জীৱন== এজন ১৪ বছৰীয়া যুৱক হিচাপে ৰিয়ান পৰাগ ভাৰতৰ সৰ্বকনিষ্ঠ প্ৰথম শ্ৰেণীৰ নৱাগত হ'ব পাৰে। কিন্তু অসম নিৰ্বাচকসকল ৰাজ্যৰ তদানীন্তন প্ৰশিক্ষক সনথ কুমাৰ সৈতে একমত নাছিল।<ref name="espncricinfo.com">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-rajasthan-royals-rookies-learning-from-the-best-1181731|title=The Royals Rookies - learning from the best |work=ESPNcricinfo }}</ref> ২০১৭ চনত ৰিয়ানে ২০১৬-১৭ বৰ্ষৰ আন্তঃৰাজ্যিক টুৱেণ্টি-২০ টুৰ্ণামেণ্টত অসমৰ হৈ টুৱেণ্টি-২০ত আত্মপ্ৰকাশ কৰে।<ref name="T20">{{Cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1079281.html |title=Inter State Twenty-20 Tournament, East Zone: Assam v Jharkhand at Kolkata, Jan 29, 2017 |access-date=29 January 2017 |work=ESPNcricinfo |archive-date=29 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129023520/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1079281.html |url-status=live }}</ref> ২০১৭ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত তেওঁক ২০১৭ চনৰ এচিচি অনুৰ্ধ-১৯ এছিয়া কাপৰ বাবে ভাৰতৰ দলত স্থান দিয়া হয়।<ref name="Cricket Country">{{Cite web|url=http://www.cricketcountry.com/news/india-u-19-team-for-u-19-asia-cup-announced-651776|title=India U-19 team for U-19 Asia Cup announced|access-date=16 October 2017|work=Cricket Country|date=16 October 2017|archive-date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016122842/http://www.cricketcountry.com/news/india-u-19-team-for-u-19-asia-cup-announced-651776|url-status=live}}</ref> ২০১৭-১৮ বৰ্ষৰ ৰঞ্জী ট্ৰফীত ৰিয়ানে অসমৰ হৈ প্ৰথম শ্ৰেণীত আত্মপ্ৰকাশ কৰে।<ref name="FC">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1118674.html |title=Group A, Ranji Trophy at Guwahati, Nov 17-20 2017 |access-date=17 November 2017 |work=ESPNcricinfo |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421190154/https://www.espncricinfo.com/series/ranji-trophy-2017-18-1118604/assam-vs-hyderabad-india-group-a-1118674/full-scorecard |url-status=live }}</ref> ২০১৭‌ চনত তেওঁ ইংলেণ্ডত দুখন যুৱ টেষ্টৰ বাবে ভাৰতৰ অনুৰ্ধ-১৯ দলৰ বাবে নিৰ্বাচিত হৈছিল। তেওঁ পৃথ্বী শ্ব'ৰ পিছত ভাৰতৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ৰাণ সংগ্ৰহকাৰী হিচাপে ইংলেণ্ডত দুখন যুৱ টেষ্ট সমাপ্ত কৰে। প্ৰথমখন খেলত তেওঁৰ দ্বৈত অৰ্ধশতক। তেওঁ ৩৩ বলত কৰা অৰ্ধশতকটো বিৰাট কোহলীৰ পিছতে দ্বিতীয় দ্ৰুততম অৰ্ধশতক। দুয়োটা অৰ্ধশতকে ভাৰতক চেষ্টাৰফিল্ডত ৩৩৪ ৰাণৰ বিজয়লাভৰ পথ প্ৰশস্ত কৰে। দ্বিতীয়খন টেষ্টত তেওঁ এটা অৰ্ধশতক অৰ্জন কৰে। শুভমনৰ লগত তেওঁ চতুৰ্থ উইকেটত ১৩১ ৰাণৰ পাৰ্টনাৰশ্বিপ গঢ়ে আৰু টেষ্ট চিৰিজখন ভাৰতক ২-০ত জয়লাভ কৰাত সহায় কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে, ২০১৬-১৭ চনৰ কোচবিহাৰ ট্ৰফীত ৰিয়ান পৰাগ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ৰাণ সংগ্ৰহকাৰী আছিল। ভাৰতীয় অনুৰ্ধ-১৯ৰ চাৰিদিনীয়া টুৰ্ণামেণ্টত ৰিয়ানে ১৪টা ইনিংছত ৬৪২ ৰাণ কৰে আৰু ২০২ ৰাণৰ নট আউটৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ইনিংছ খেলে।<ref name="Kishore"/> <ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ind-u19-in-eng-2017-1108523/england-under-19s-vs-india-under-19s-1st-youth-test-1108601/full-scorecard|title= India Under-19s tour of England|work=ESPNcricinfo}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ind-u19-in-eng-2017-1108523/england-under-19s-vs-india-under-19s-2nd-youth-test-1108602/full-scorecard| title= India Under-19s tour of England|work=ESPNcricinfo}}</ref> ৰিয়ানক ভাৰতৰ ১৯ বছৰ অনুৰ্ধ চেলেঞ্জাৰ ট্ৰফী(২০১৭)ৰ বাবে ইণ্ডিয়া এ দলত নিৰ্বাচিত কৰা হয়। ৰিয়ান সেইখন প্ৰতিযোগিতাত সৰ্বাধিক ৰানসংগ্ৰহকাৰী হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://circleofcricket.com/category/Latest_news/13734/Teams-announced-for-the-Under-19-Challenger-Trophy| title= Teams announced for Under-19 Challenger Trophy}}</ref><ref>{{cite web|url=https://scroll.in/field/864203/here-is-all-you-need-to-know-about-the-india-u-19-squad-for-world-cup| title=U-19 World Cup: Get to know all 15 members of the Indian squad led by Prithvi Shaw |work=Scroll }}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/riyan-soars-on-cricketer-fathers-dreams/articleshow/62541717.cms| title=Riyan soars on cricketer father’s dreams|work=Timesofindia }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.batsman.com/pages/all/Challenger-Trophy-201718---Under-19_b113d393-53dc-410b-90e4-bf62e60375d7_S.aspx|title=Top Scorers U19 challengers Trophy 2017/18|access-date=2024-04-04|archivedate=2023-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231125141058/http://www.batsman.com/pages/all/Challenger-Trophy-201718---Under-19_b113d393-53dc-410b-90e4-bf62e60375d7_S.aspx|deadurl=yes}}</ref> ২০১৮ চনত ১৯ বছৰ অনুৰ্ধ ক্ৰিকেট বিশ্বকাপ প্ৰতিযোগিতাৰ বাবে তেওঁ ২০১৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ভাৰতীয় দলত স্থান লাভ কৰে।<ref name="IndiaU19"/> ভাৰতৰ ১৯ বছৰ অনুৰ্ধ প্ৰশিক্ষক [[ৰাহুল দ্ৰাবিড়]]ৰ মতে,ৰিয়ান সেইসময়ত অসাধাৰণ ফৰ্মত আছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশত: তেওঁ আঘাতপ্ৰাপ্ত হ'ল॥ আঙুলিৰ আঘাতৰ বাবে পৰাগে প্ৰতিযোগিতাখনত অংশ লোৱা নাছিল। কেৱল জিম্বাবুৱেৰ বিৰুদ্ধে গ্ৰুপৰ অন্তিমখন খেলৰ বাবেহে তেওঁ একাদশত স্থান লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-u-19-wc-2017-18-1116872/australia-under-19s-vs-india-under-19s-final-1116941/match-preview|title='Untested India favourites as teams tussle for title'|work=ESPNcricinfo}}</ref> প্ৰস্তুতি খেলত তেওঁ আঙুলিত আঘাত পাইছিল বাবে প্ৰতিযোগিতাৰ পিছৰফালেহে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/rahul-dravid-the-u-19s-who-learn-to-do-things-on-their-own-will-end-up-succeeding-in-first-class-1135693|title='The U-19s who learn to do things on their own are the ones who end up succeeding in first-class cricket'|work=ESPNcricinfo}}</ref> অৱশ্যে বাওঁহাতত পোৱা আঙুলিৰ আঘাতৰ বাবে তেওঁ সাৱলীলভাৱে বেটিং কৰিব নোৱাৰিলে। সেই সময়তে তেওঁ নিজৰ আনবোৰ দক্ষতাৰ ওপৰত কাম কৰিলে আৰু অফস্পিনাৰ হিচাপে বিকশিত হ'ল। <ref name="espncricinfo.com"/> ২০১৮–১৯ বৰ্ষৰ বিজয় হাজাৰে ট্ৰফীত অসমৰ হৈ তেওঁ ৭খন খেল খেলি ২৪৮ ৰান সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="espncricinfo.com"/> ২০২২-২৩ বৰ্ষৰ বিজয় হাজাৰে ট্ৰফীত তেওঁ অসমৰ পক্ষৰ সৰ্বাধিক ৰাণ-সংগ্ৰহকাৰী আছিল, আৰু সামগ্ৰিকভাৱে তেওঁ ছিজনৰ পঞ্চম সৰ্বাধিক ৰাণ সংগ্ৰহকাৰী আছিল। ৰিয়ানে তিনিটা শতক আৰু এটা অৰ্ধশতকৰ সৈতে ৬৯ ৰাণৰ গড়ত ৫৫২ ৰাণ সংগ্ৰহ কৰিছিল। তেওঁ লেগ-ব্ৰেক বলিঙৰ জৰিয়তে ছিজনত ১০টা উইকেটো দখল কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.walkingwicket.com/post/riyan-parag-assam-prove-a-point-in-vijay-hazare-trophy-2022-23|title=Riyan Parag & Assam prove a point in Vijay Hazare Trophy 2022-23|access-date=12 October 2023}}</ref> প্ৰতিযোগিতাৰ কোৱাৰ্টাৰ ফাইনেলত জম্মু-কাশ্মীৰৰ ৩৫১ ৰাণ অনুসৰণ কৰি ৰিয়ানে ১১৬টা বলত ১৭৪ ৰাণ কৰিছিল। কেৰিয়াৰৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ এই ইনিংছটোত ৰিয়ানে বাৰটা ছয় আৰু সমসংখ্যক চাৰি কোবায়।<ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/cricket/news/vijay-hazare-trophy-riyan-parags-blistering-174-powers-assam-into-semis/articleshow/95832409.cms|title=Vijay Hazare Trophy:Riyan Parag's blistering 174 powers Assam into semis|work=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/parag-eat-breakfast-cricket-twitter-reacts-riyan-parag-s-terrific-174-vs-j-k-vijay-hazare-trophy-2022|title="Parag what did you eat in breakfast?" -Cricket Twitter reacts to Riyan Parag's terrific 174 vs J&K in Vijay Hazare Trophy 2022|work=Sportskeeda}}</ref> হায়দৰাবাদৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ২০২২-২৩ বৰ্ষৰ ৰঞ্জী ট্ৰফী টুৰ্ণামেণ্টৰ গ্ৰুপ পৰ্যায়ৰ এখন খেলত ৰিয়ানে দ্বিতীয় ইনিংছত ২৮টা বলত ৭৮ ৰাণ কৰাৰ লগতে লেগ ব্ৰেক বলিঙৰ দ্বাৰা ৮টা উইকেট লয়। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ দলটোক ১৮ ৰাণত জয়ী হোৱাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/domestic/ranji-trophy-score-highlights-hyderabad-vs-assam-riyan-parag-tanmay-agarwal/article66320876.ece|title=Ranji Trophy 2022-23:Riyan Parag seals Assam's thrilling 18-run win over Hyderabad|work=Sportsstar|access-date=12 October 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/riyan-parag-sets-stage-on-fire-with-28-ball-78-against-hyderabad-in-ranji-trophy-match-6713395.html|title=Riyan Parag Sets Stage on Fire With 28-ball 78 Against Hyderabad in Ranji Trophy Match|work=News18|access-date=12 October 2023}}</ref> ২০২৩ চনৰ দেওধৰ ট্ৰফীত তেওঁ 'প্লেয়াৰ অৱ দ্য চিৰিজ' সন্মান লাভ কৰে। প্ৰতিযোগিতাখনৰ তেওঁ সৰ্বাধিক ৰাণ সংগ্ৰহকাৰী আছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ সৰ্বাধিকসংখ্যক ছয় কোবাইছিল আৰু তৃতীয় সৰ্বাধিক উইকেট সংগ্ৰহকাৰী আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/deodhar-trophy-2023-from-riyan-parag-to-mayank-agarwal-five-players-who-stood-out-1390818|title=From Riyan Parag to Mayank Agarwal - five players who stood out in Deodhar Trophy 2023|work=ESPNcricinfo|access-date=12 October 2023}}</ref> তেওঁ প্ৰতিযোগিতাখনত ৮৮.৫০ ৰ বেটিং গড়ত মুঠ ৩৫৪ ৰাণ সংগ্ৰহ কৰিছিল আৰু ১৯.০৯ ৰ বলিং গড়ত ১১টা উইকেট দখল কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/averages-batting-bowling-by-team/deodhar-trophy-2023-15544?team=1741|title=Records in Deodhar Trophy, 2023|work=ESPNcricinfo}}</ref> ৰিয়ান পৰাগে উত্তৰ মণ্ডলৰ (২০১০) বিৰুদ্ধে পশ্চিম মণ্ডলৰ হৈ ইউছুফ পাঠানৰ নটা ছয়ৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে আৰু উত্তৰ মণ্ডলৰ বিৰুদ্ধে ১১টা ছয় মাৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ প্ৰতিযোগিতাখনৰ ইতিহাসত এটা ইনিংছত সৰ্বাধিক ছয় মাৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/domestic/riyan-parag-deodhar-trophy-hundred-record-most-sixes-in-an-innings-east-vs-central-zone/article67130670.ece|title=Deodhar Trophy 2023: Riyan Parag hits 84-ball hundred, smashes record 11 sixes|work=Sportsstar}}</ref> পৰাগে পশ্চিম মণ্ডল আৰু উত্তৰ মণ্ডলৰ বিৰুদ্ধে শতক অৰ্জন কৰিছিল। ফাইনেল খেলত তেওঁ দক্ষিণ মণ্ডলৰ বিৰুদ্ধে পূব মণ্ডলৰ হৈ ৬৫ বলত ৯৫ ৰাণ সংগ্ৰহ কৰে, যেতিয়া তেওঁৰ দলটোৱে ৩২৯ ৰাণৰ লক্ষ্য অনুসৰণ কৰি আছিল। ৰিয়ান পৰাগে বেট ধৰিবলৈ অহাৰ সময়ত তেওঁৰ দল পূব মণ্ডলে ৪ উইকেটৰ বিনিময়ত ৭২ ৰাণহে সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/deodhar-trophy-2023-from-riyan-parag-to-mayank-agarwal-five-players-who-stood-out-1390818|title=From Riyan Parag to Mayank Agarwal - five players who stood out in Deodhar Trophy 2023|work=ESPNcricinfo|access-date=12 October 2023}}</ref> তাৰ পিছত তেওঁ ২০২৩-২৪ বৰ্ষৰ চয়দ মুস্তাক আলী ট্ৰফীত ৫১০ ৰাণ সংগ্ৰহ কৰে। ইয়াৰ লগতে ৰিয়ানে সৰ্বাধিকসংখ্যক ৪০টা ছয় কোবায়। তেওঁ ভাৰতীয় ঘৰুৱা ক্ৰিকেটত একেৰাহে দ্বিতীয়খন টুৰ্ণামেণ্টত ৰাণ-সংগ্ৰহকাৰীৰ তালিকাত শীৰ্ষস্থান দখল কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। তেওঁ ৮৫ ৰ বেটিং গড় আৰু ১৮২.৭৯ <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/syed-mushtaq-ali-trophy-2023-24-15546|title=Records in Syed Mushtaq Ali Trophy,2023/24|work=ESPNcricinfo}}</ref> ষ্ট্ৰাইক ৰেটত ৰাণ সংগ্ৰহ কৰাৰ লগতে টি-২০ ক্ৰিকেটত একেৰাহে সাতটা অৰ্ধশতক অৰ্জন কৰি এই অভিলেখৰ গৰাকী হোৱা প্ৰথমজন ক্ৰিকেটাৰ হৈ পৰে। তেওঁ প্ৰতিযোগিতাখনত ১১টা উইকেট দখল কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://wisden.com/series-stories/syed-mushtaq-ali-trophy-2023/7-t20s-7-fifties-riyan-parag-extended-own-world-record-most-consecutive-fifties|title=7 T20s, 7 fifties – In case you didn't know, Riyan Parag just extended his own world record|work=Wisden|access-date=2024-04-04|archivedate=2023-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231121133003/https://wisden.com/series-stories/syed-mushtaq-ali-trophy-2023/7-t20s-7-fifties-riyan-parag-extended-own-world-record-most-consecutive-fifties|deadurl=yes}}</ref> একেটা ছিজনতে ৰিয়ান পৰাগে ছত্তিশগড় আৰু কেৰালাৰ বিৰুদ্ধে একেৰাহে প্ৰথম শ্ৰেণীৰ শতক অৰ্জন কৰে। তেওঁ ২০২৩-২৪ বৰ্ষৰ ৰঞ্জী ট্ৰফীত ৬টা ইনিংছত ৭৫.৬০ ৰ বেটিং গড় আৰু ১১৩.৮৫ ষ্ট্ৰাইক ৰেটত মুঠ ৩৭৮ ৰাণ সংগ্ৰহ কৰে। ইয়াৰ লগতে পুনৰ elite শ্ৰেণীত তেওঁ সৰ্বাধিকসংখ্যক ২০টা ছয় কোবায়॥<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/ranji-trophy-2023-24-15548|title=Records in Ranji Trophy, 2023/24 | work=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-sixes-career/ranji-trophy-2023-24-15548|title=Records in Ranji Trophy, 2023/24 | work=ESPNcricinfo}}</ref> মাত্ৰ ৫৬টা বলতে তেওঁ ৰঞ্জী ট্ৰফীৰ ইতিহাসৰ দ্বিতীয় দ্ৰুততম শতকটো কোবায়। তেওঁ ৰায়পুৰত ছত্তীশগড়ৰ বিৰুদ্ধে সেই খেলখনত অসমৰ হৈ খেলি ১৫৫ ৰাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/riyan-parag-clubs-12-sixes-enters-record-books-with-56-ball-ranji-trophy-century-5-fastest-tons-in-tournament-history-101704706561721.html|title=Riyan Parag clubs 12 sixes, enters record books with 56-ball Ranji Trophy century: 5 fastest tons in tournament history|work=Hindustantimes}}</ref> আনুষ্ঠানিকভাৱে ঋষভ পন্তে ৰঞ্জী ট্ৰফীৰ ২০১৬ সংস্কৰণত ঝাৰখণ্ডৰ বিৰুদ্ধে ৪৮টা বলত ৰঞ্জী ট্ৰফীত দ্ৰুততম শতকটো অৰ্জন কৰিছিল। অনানুষ্ঠানিকভাৱে শক্তি সিঙে হাৰিয়ানাৰ বিৰুদ্ধে হিমাচল প্ৰদেশৰ হৈ ৪২টা বলত দ্ৰুততম শতক অৰ্জন কৰিছে, কিন্তু সেই সময়ছোৱাত কোনো অফিচিয়েল স্ক'ৰ নাছিল আৰু দলৰ সদস্যসকলে স্কোৰিং কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/official-record-to-rishabh-pant-as-shakti-singhs-42-ball-100-goes-missing-in-history-books/articleshow/55316853.cms|title=Official record to Rishabh Pant, as Shakti Singh’s 42-ball 100 goes missing in history books|work=Timesofindia }}</ref> ৰিয়ানক ২০২৩ চনৰ এচিচি ইমাৰ্জিং টিমছ্ এছিয়া কাপত ভাৰত এ ক্ৰিকেট দলত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁ পাকিস্তান এ-ৰ বিৰুদ্ধে ফাইনেলত খেলিছিল আৰু একেৰাহে দুটা বলত দুটা মিডল অৰ্ডাৰৰ উইকেট দখল কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/cricket/riyan-parag-completes-stunning-catch-sends-twitter-into-frenzy-during-acc-emerging-asian-cup-final-watch-4234370|title=Watch:Riyan Parag Completes Stunning Catch,Sends Twitter Into Frenzy During ACC Emerging Asia Cup Final|work=NDTVSports|access-date=12 October 2023|archivedate=21 November 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231121084543/https://sports.ndtv.com/cricket/riyan-parag-completes-stunning-catch-sends-twitter-into-frenzy-during-acc-emerging-asian-cup-final-watch-4234370|deadurl=yes}}</ref> == ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগত== ২০১৮ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ২০১৯ চনৰ ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগৰ বাবে খেলুৱৈ নিলামত ৰাজস্থান ৰয়েলছে তেওঁৰ ভিত্তি মূল্য ২০ লাখত ক্ৰয় কৰে। <ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25390461/ipl-2019-auction-was-sold-whom|title=IPL 2019 auction: The list of sold and unsold players|work=ESPNcricinfo|access-date=18 December 2018|date=18 December 2018|archive-date=18 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181218224600/http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25390461/ipl-2019-auction-was-sold-whom|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-auction-2019-who-got-whom/articleshow/67144375.cms|title=IPL 2019 Auction: Who got whom|work=The Times of India|access-date=18 December 2018|archive-date=18 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181218230123/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-auction-2019-who-got-whom/articleshow/67144375.cms|url-status=live}}</ref>২০১৯ চনৰ ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগৰ সময়ত তেওঁ ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগৰ ইতিহাসত অৰ্ধশতক অৰ্জনকাৰী সৰ্বকনিষ্ঠ ক্ৰিকেটাৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29829214/ipl-2020-devdutt-padikkal,-ruturaj-gaikwad,-other-uncapped-indians-keep-eye-on|title=IPL 2020 - Devdutt Padikkal, Ruturaj Gaikwad in power-packed band of uncapped Indian batsmen|work=ESPNcricinfo|access-date=10 September 2020|archive-date=8 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008170057/https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29829214/ipl-2020-devdutt-padikkal,-ruturaj-gaikwad,-other-uncapped-indians-keep-eye-on|url-status=live}}</ref> ১৭ বছৰ ১৭৫ দিন বয়সত তেওঁ এই কৃতিত্ব অৰ্জন কৰি পূৰ্বৰ ১৮ বছৰ ১৬৯ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰে, যিটো অভিলেখৰ অধিকাৰী আছিল সঞ্জু চেমচন আৰু পৃথ্বী শ্ব'।<ref>{{cite web|url=https://www.cricketcountry.com/articles/facts-and-figures/ipl-2019-dc-vs-rr-riyan-parag-youngest-to-score-maiden-ipl-fifty-surpasses-sanju-samson-prithvi-shaw-839274|title=Riyan Parag youngest to score maiden ipl fifty surpasses Sanju Samson, Prithvi Shaw|work=Cricket Country|access-date=17 April 2021|archive-date=28 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128033747/https://www.cricketcountry.com/articles/facts-and-figures/ipl-2019-dc-vs-rr-riyan-parag-youngest-to-score-maiden-ipl-fifty-surpasses-sanju-samson-prithvi-shaw-839274|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনৰ ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগৰ বৃহৎ নিলামৰ আগতে ৰাজস্থানে তেওঁক মুকলি কৰি দিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.crictracker.com/ipl-2022-list-of-players-released-by-rajasthan-royals/|title=IPL 2022: List of players released by Rajasthan Royals|date=1 December 2021|work=Crictracker|access-date=18 February 2022|archive-date=14 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220214060824/https://www.crictracker.com/ipl-2022-list-of-players-released-by-rajasthan-royals/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ৰাজস্থান ৰয়েলছে তেওঁক পুনৰ নিলামযোগে ক্ৰয় কৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2022-auction-the-list-of-sold-and-unsold-players-1300689|title=IPL 2022 auction: The list of sold and unsold players|work=ESPNcricinfo|access-date=13 February 2022|date=13 February 2022|archive-date=13 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213063417/https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2022-auction-the-list-of-sold-and-unsold-players-1300689|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনৰ ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগত তেওঁ ১৭টা কেচ ধৰিছিল। এয়া প্ৰতিযোগিতাখনত যিকোনো ভাৰতীয় ফিল্ডাৰ আৰু নন-উইকেট-কিপাৰৰ দ্বাৰা সৰ্বাধিক কেটচ্।<ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/news-ipl-2022-riyan-parag-breaks-ravindra-jadeja-s-all-time-record|title=Riyan Parag breaks Ravindra Jadeja's all-time record during IPL 2022 match against CSK|work=Sportskeeda|access-date=12 October 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rajasthanroyals.com/rr-players/riyan-parag-ipl-profile-66939|title=Riyan Parag|work=Rajasthan Royals|access-date=12 October 2023}}</ref> ইয়াৰ পিছত ৰিয়ানে ৰয়েল চেলেঞ্জাৰ্ছ বাংগালোৰৰ বিৰুদ্ধে ৫৬ ৰাণৰ এক নট আউট ইনিংছ খেলে।<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/sports-trends/riyan-parag-gives-befitting-reply-to-critics-with-gritty-56-as-he-leads-rr-to-win-over-rcb-8414831.html|title=Riyan Parag gives befitting reply to critics with gritty 56 as he leads RR to win over RCB|access-date=12 October 2023}}</ref> ২০২৪ চনৰ ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগত ৰাজস্থান ৰয়েলছৰ হৈ সৰ্বাধিক ৰান সংগ্ৰহকাৰী ৰিয়ান পৰাগে, সামগ্ৰিকভাৱে ৰান সংগ্ৰহৰ চাৰ্টত তৃতীয় সৰ্বাধিক আৰু ছয়জন হিটাৰৰ তালিকাত ক্ৰমে ৫৭৩ ৰান আৰু ৩৩টা ছয়ৰে পঞ্চম স্থান লাভ কৰে। ৰিয়ান পৰাগে চতুৰ্থ নম্বৰত বেটিং কৰি একক ছিজনত সৰ্বাধিক ৰান সংগ্ৰহ কৰা খেলুৱৈ হিচাপে পৰিগণিত হৈ ইতিহাস ৰচনা কৰি ঋষভ পন্তৰ ২০১৮ চনৰ এই পজিচনত ৫৪৭ ৰান সংগ্ৰহৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰি ইতিহাস ৰচনা কৰে। ২০২৪ চনৰ ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগত কোনো অনকেপড খেলুৱৈয়ে সৰ্বাধিক ৰান সংগ্ৰহ কৰা খেলুৱৈ আছিল তেওঁ। পৰাগ হৈছে চাৰি নম্বৰত বেটিং কৰি এটা ছিজনত ৫৫০ ৰানতকৈ অধিক ৰান কৰা প্ৰথমজন খেলুৱৈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/r-ashwin-calls-riyan-parag-a-top-class-batter-rr-vs-rcb-eliminator-ipl-2024-2542729-2024-05-23|title=Riyan Parag is top class batter: R Ashwin expects more from breakout RR youngster|work=India Today|date=23 May 2024 }}</ref> আই পি এল ২০২৫ ছিজনত [[সঞ্জু চেমচন|সঞ্জু চেমছন]]ৰ আঙুলিত আঘাত পোৱাৰ পিছত তেওঁক ৰাজস্থান ৰয়েলছৰ অধিনায়ক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{cite web |last1=Cricinfo Staff |first1=ESPN |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2025-riyan-parag-named-rajasthan-royals-captain-for-three-games-sanju-samson-to-play-as-batter-1477402 |title=Parag named Royals captain for first three games, Samson to play as batter |website=ESPN cricinfo |access-date=1 April 2025}}</ref> ৪ মে' ২০২৫ তাৰিখে কলকাতা নাইট ৰাইডাৰ্ছৰ বিৰুদ্ধে হোৱা এখন খেলত ২০৭ ৰাণৰ লক্ষ্য অনুসৰণ কৰি ৰাজস্থান ৰয়েলছে সংগ্ৰহ কৰা ২০৫ ৰাণৰ ইনিংছটোত ৰিয়ান পৰাগে ৪৫ টা বলত ৯৫ ৰাণ সংগ্ৰহ কৰে, য'ত তেওঁ ৬টা বলত ৬ টা ক্ৰমাগত ছয় কোবাই অভিলেখ স্থাপন কৰে৷ <ref name="WION">{{cite news | url=https://www.wionews.com/india-news/sports-ipl-2025-rr-captain-riyan-parag-hits-6-sixes-in-a-row-in-kkr-thriller-enters-record-books-watch-9032475 | title=Riyan Parag hits 6 sixes in a row in KKR thriller, enters record books - Watch | work=WION | date=04 May 2025 19:35 IST | agency=WION NEWS | accessdate=4 May 2025 | author=Pimpale,Aditya}}</ref> আইপিএলৰ ২০২৬ বৰ্ষৰ সংস্কৰণত ৰাজস্থান ৰয়েলচ টীমৰ পূৰ্ণ পৰ্যায়ৰ অধিনায়ক হিচাপে ৰিয়ান পৰাগত দায়িত্বভাৰ দিয়া হয়।<ref name="ৰিয়ান">{{cite web | url=https://www.cricbuzz.com/profiles/12305/riyan-parag | accessdate=7 May 2026}}</ref> == ভাৰতীয় ক্ৰিকেটৰ জ্যেষ্ঠ দলত == ৰিয়ান পৰাগে ২০২৪ চনৰ জুন মাহৰ ২৪ তাৰিখে ঘোষণা কৰা ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেট দলৰ ১৫ জনীয়া তালিকাত স্থান লাভ কৰে। ইয়াৰ ফলত ২০২৪ চনৰ ৬ জুলাইৰ পৰা জিম্বাবুৱেত হ'বলগীয়া দ্বিপাক্ষিক টি টুৱেণ্টিৰ পাঁচখনীয়া ক্ৰিকেট শৃংখলাত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ তেওঁ সুযোগ লাভ কৰে। <ref>{{Cite magazine|date=24 June 2024|title=India squad for Zimbabwe T20I series: Riyan Parag, Abhishek Sharma, Nitish Reddy get maiden call-up; Gill named captain|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/india-squad-india-vs-zimbabwe-t20i-series-full-list-of-players-shubman-gill-captain-abhishek-sharma-riyan-parag/article68327687.ece/|access-date=24 June 2024|magazine=SPORTSTAR}}</ref> উক্ত স্থানলাভৰ জৰিয়তে ৰিয়ান পৰাগ এনে কৃতিত্ব অৰ্জন কৰা অসম আৰু উত্তৰ-পূবৰ প্ৰথমগৰাকী পুৰুষ ক্ৰিকেটাৰ আৰু উত্তৰ-পূবৰ দ্বিতীয়গৰাকী ক্ৰিকেটাৰ হিচাপে বিবেচিত হয়৷ ইয়াৰ পূৰ্বে [[উমা ছেত্ৰী]]য়ে ভাৰতীয় মহিলা ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেট দলত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে স্থান লাভ কৰিছিল৷ <ref name="riyan2" /> তেওঁ শৃংখলাৰ তিনিওখন খেলতে খেলিছিল আৰু প্ৰথম টি-২০ত ৫ ৰান দি ৩ উইকেটৰ কেৰিয়াৰৰ শ্ৰেষ্ঠ বলিং ফিগাৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.rajasthanroyals.com/latest-news/india-vs-sri-lanka-t20-1st-ind-vs-sl-riyan-parag-wickets-yashasvi-jaiswal|title=Riyan Parag records T20I career-best bowling figures in opener against Sri Lanka as India take 1-0 lead|work=Rajasthan Royals|date=27 July 2024}}</ref> ছিৰিজৰ তৃতীয় টি-২০ত তেওঁ ল'ৱাৰ মিডল অৰ্ডাৰত বেটিং কৰি ১৮টা বল খেলি ২৬ ৰান সংগ্ৰহ কৰি বেটাৰ [[শুভমন গীল|শুভমন গিল]]ৰ সৈতে ৫৪ ৰানৰ ষষ্ঠ উইকেটৰ অংশীদাৰিত্ব প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/news-watch-riyan-parag-smacks-two-sixes-wanindu-hasaranga-14th-ind-vs-sl-3rd-t20i|title=[Watch] Riyan Parag smacks two sixes off Wanindu Hasaranga in 14th over of IND vs SL 3rd T20I|work=Sportskeeda|date=30 July 2024}}</ref> তেওঁ ভাৰতে ২০ অভাৰত ২৯৭/৬ ৰান সংগ্ৰহ কৰা টি-২০ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মেচখনৰ অংশ আছিল৷<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/india-vs-bangladesh-hyderabad-t20i-series-whitewash-297-sanju-samson-suryakumar-2615988-2024-10-12|title=Mt 297 in Hyderabad too tall for Bangladesh as India complete 3-0 sweep in style|work=India Today|date=12 October 2024}}</ref> তেওঁ ১৩ টা বল খেলি ৩৪ ৰাণ সংগ্ৰহ কৰিছিল, য'ত তেওঁ চাৰিটা ছয় আৰু এটা চাৰি কোবাইছিল৷<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/bangladesh-in-india-2024-25-1439844/india-vs-bangladesh-3rd-t20i-1439895/match-report|title=Samson's epic, Suryakumar's innovation hand Bangladesh a shellacking in Hyderabad|work=ESPNCricinfo|date=12 October 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jiocinema.com/sports/cricket/india-vs-bangladesh-riyan-parag-s-34-vs-bangladesh-in-3rd-t20i/4036788|title=India vs Bangladesh - Riyan Parag's 34 vs Bangladesh In 3rd T20I|work=JioCinema}}</ref> === এদিনীয়া আন্ত:ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ === ২০২৪ চনৰ ২৭ জুলাইত শ্ৰীলংকা ভ্ৰমণলৈ যোৱা ভাৰতীয় এদিনীয়া দলটোৰ তেওঁ অংশ আছিল৷ তেওঁ ছিৰিজৰ তৃতীয় আৰু অন্তিমখন মেচত অভিষেক ঘটায় আৰু এদিনীয়াত অভিষেক ঘটোৱাৰ সময়ত তিনিটা উইকেট লাভ কৰে। <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/virat-kohli-calls-riyan-parag-indias-future-match-winner-while-handing-odi-cap-2578427-2024-08-07|title=Virat Kohli calls Riyan Parag India's 'future match winner' while handing ODI cap|work=India Today|date=7 August 2024}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com/news/riyan-parag-picks-three-wickets-on-his-odi-debut-against-sri-lanka-872024-1723039011260|title=Riyan Parag's three-for on debut promises to solve India's long-term problem|work=Cricket.com|date=7 August 2024}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == বঁটা আৰু সন্মান == ২০২২-২৩ বৰ্ষৰ ঘৰুৱা ছিজনৰ বাবে [[লালা অমৰনাথ]] শ্ৰেষ্ঠ অলৰাউণ্ডাৰ বঁটাৰে তেওঁক [[ভাৰতীয় ক্ৰিকেট নিয়ন্ত্ৰণ পৰিষদ|বিচিচিআই]]য়ে সন্মানিত কৰে। ছিনিয়ৰ পুৰুষ দলৰ অধিনায়ক [[ৰোহিত শৰ্মা]]ই তেওঁক এই বঁটা প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.rajasthanroyals.com/latest-news/bcci-awards-2024-ashwin-jaiswal-riyan-sweep-top-honours|title=BCCI Awards 2024: Ashwin, Jaiswal, Riyan sweep top honours|work=Rajasthan Royals|date=23 January 2024}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ক্ৰিকেটাৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ক্ৰিকেটাৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] tmi8gbeleenzm3dzfj1e9kac4cmy8j3 605058 605052 2026-05-07T06:05:32Z দীপকজ্যোতি মহন্ত 23203 /* ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগত */ 605058 wikitext text/x-wiki {{নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধ}} {{Infobox cricketer | name = ৰিয়ান পৰাগ | image = ৰিয়ান পৰাগ দাস.jpg | country = ভাৰত | fullname = ৰিয়ান পৰাগ দাস<ref name="name">{{Cite web |url=http://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/india-u-19-vs-england-u-19-manjot-kalra-kamlesh-nagarkoti-star-as-visitors-claim-394-run-victory-3862059.html |title=India U-19 vs England U-19: Manjot Kalra, Kamlesh Nagarkoti star as visitors claim 394-run victory |access-date=4 February 2018 |work=First Post |date=27 July 2017 |archive-date=4 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180204182505/http://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/india-u-19-vs-england-u-19-manjot-kalra-kamlesh-nagarkoti-star-as-visitors-claim-394-run-victory-3862059.html |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2001|11|10|df=yes}} | birth_place = [[গুৱাহাটী]], [[অসম]], ভাৰত | death_date = | death_place = | batting = সোঁহতীয়া | bowling = [[লেগব্ৰেক]] | role = [[all-rounder|বেটিং অল ৰাউণ্ডাৰ]] | height = 6 ft<ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/player/riyan-parag|title=Riyan Parag Profile|work=Sportskeeda|access-date=7 November 2023}}</ref> | family = [[পৰাগ দাস]] (পিতৃ)<br>[[মিঠু বৰুৱা]] (মাতৃ) | international = true | internationalspan = ২০২৪–বৰ্তমান | oneodi = true | odidebutdate = ৭ আগস্ট | odidebutyear = ২০২৪ | odidebutagainst = শ্ৰীলংকা | odicap = ২৫৬ | lastodidate = ৭ আগস্ট | lastodiyear = ২০২৪ | lastodiagainst = শ্ৰীলংকা | odishirt = ১২ | T20Idebutdate = ৬ জুলাই | T20Idebutyear = ২০২৪ | T20Idebutagainst = জিম্বাবুৱে | T20Icap = ১১৩ | lastT20Idate = ১২ অক্টোবৰ | lastT20Iyear = ২০২৪ | lastT20Iagainst = বাংলাদেশ | T20Ishirt = ১২ | club1 = [[Assam cricket team|অসম]] | year1 = ২০১৭–বৰ্তমান | clubnumber1 = ৫ | club2 = [[ৰাজস্থান ৰয়েলছ]] | year2 = ২০১৯–বৰ্তমান | clubnumber2 = ৫ | columns = 4 | column1 = প্ৰথম শ্ৰেণী | matches1 = ২৭ | runs1 = ১,৭১১ | bat avg1 = ৩৬.৪০ | 100s/50s1 = ৩/১০ | top score1 = ১৫৫ | deliveries1 = ২৮১৫ | wickets1 = ৪৯ | bowl avg1 = ৩৬.৭৩ | fivefor1 = ১ | tenfor1 = ০ | best bowling1 = ৫/৬৮ | catches/stumpings1 = ১৬/- | column2 = লিষ্ট এ | matches2 = ৪৯ | runs2 = ১,৭২০ | bat avg2 = ৪১.৯৫ | 100s/50s2 = ৫/৮ | top score2 = ১৭৪ | deliveries2 = ১,৮৮৪ | wickets2 = ৫০ | bowl avg2 = ৩১.০০ | fivefor2 = ০ | tenfor2 = ০ | best bowling2 = ৪/২৭ | catches/stumpings2 = ১৫/– | column3 = টি টুৱেণ্টি | matches3 = ৯ | runs3 = ১০৬ | bat avg3 = ১৭.৬৬ | 100s/50s3 = ০/০ | top score3 = ৩৪ | deliveries3 = ৭৪ | wickets3 = ৪ | bowl avg3 = ১৮.০০ | fivefor3 = ০ | tenfor3 = ০ | best bowling3 = ৩/৫ | catches/stumpings3 = ৬/– | column4 = এদিনীয়া আন্ত:ৰাষ্ট্ৰীয় | matches4 = ১ | runs4 = ১৫ | bat avg4 = ১৫.০০ | 100s/50s4 = ০/০ | top score4 = ১৫ | deliveries4 = ৫৪ | bowl avg4 = ১৮.০০ | fivefor4 = ০ | tenfor4 = ০ | wickets4 = ৩ | best bowling4 = ৩/৫৪ | catches/stumpings4 = ০/– | year=২০২৪ | date = ২৪ এপ্ৰিল | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1079434.html ESPNcricinfo |medaltemplates=<!--MENTION HOST NATIONS FOR TEAM SPORTS--> {{MedalSport|পুৰুষৰ [[ক্ৰিকেট]]}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|আইচিচি অনুৰ্ধ-১৯ ক্ৰিকেট বিশ্বকাপ}} {{Medal|W|২০১৮ নিউজিলেণ্ড|}} }} '''ৰিয়ান পৰাগ দাস''' ({{lang-en|'''Riyan Parag Das'''}}) (জন্মঃ ১০ নৱেম্বৰ ২০০১) এজন [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] [[ক্ৰিকেট|ক্ৰিকেটাৰ]]। তেওঁ ঘৰুৱা ক্ৰিকেটত অসমৰ হৈ আৰু [[ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগ]]ত (আই পি এল) ৰাজস্থান ৰয়েলছৰ হৈ খেলে।<ref name="Bio">{{Cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1079434.html |title=Riyan Parag |access-date=6 October 2016 |work=ESPNcricinfo |archive-date=30 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130114109/http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1079434.html |url-status=live }}</ref> তেওঁ ২০১৮ চনৰ অনুৰ্ধ-১৯ ক্ৰিকেট বিশ্বকাপ জয় কৰা ভাৰতীয় অনুৰ্ধ-১৯ দলৰ অংশ আছিল। তেওঁ এজন বেটিং অল ৰাউণ্ডাৰ, যিয়ে মিডল অৰ্ডাৰত সোঁহাতেৰে বেটিং কৰে; আৰু ৰাইট আৰ্ম লেগ স্পিন আৰু অফ স্পিন দুয়োটাতে বলিং কৰে।<ref name="IndiaU19">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21650381/prithvi-shaw-lead-india-19-world-cup|title=Prithvi Shaw to lead India in Under-19 World Cup|access-date=3 December 2017|work=ESPNcricinfo|date=3 December 2017|archive-date=3 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171203224704/http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21650381/prithvi-shaw-lead-india-19-world-cup|url-status=live}}</ref> ৰিয়ান পৰাগ ভাৰতীয় ক্ৰিকেট দলৰ পোন্ধৰজনীয়া তালিকাত স্থান লাভ কৰা [[অসম]] আৰু [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব]]ৰ প্ৰথমগৰাকী পুৰুষ ক্ৰিকেটাৰ৷ <ref name="ৰিয়ানপৰাগ">{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/shubman-gill-to-lead-india-in-zimbabwe-t20is-riyan-parag-abhishek-sharma-get-maiden-call-up/articleshow/111234547.cms | title=Shubman Gill to lead India.. | date=24 june 2024 | agency=times of India | accessdate=24 June 2024}}</ref><ref name="riyan2">{{cite news | url=https://www.thestatesman.com/sports/riyan-parag-among-four-new-faces-named-in-shubman-gill-led-side-for-zimbabwe-tour-1503313295.html | title=Riyan Parag among four new faces named in Shubman Gill-led side for Zimbabwe tour | date=24 june 2024 | agency=The Stateman | accessdate=24 June 2024}}</ref><ref name="Ri3">{{cite news | url=https://www.freepressjournal.in/sports/watershed-moment-netizens-react-as-riyan-parag-becomes-the-first-assamese-cricketer-to-be-selected-for-team-india | title='Watershed Moment': Netizens React As Riyan Parag Becomes The First Assamese Cricketer To Be Selected For Team India | date=24june 2024 | agency=Free Press Journal | accessdate=24 June 2024}}</ref> [[বৈভৱ সূৰ্যবংশী]]ৰ পিছত ১৭ বছৰ ১৭৫ দিন বয়সত আই পি এলত অৰ্ধশতক অৰ্জন কৰা ৰিয়ান পৰাগ দ্বিতীয়জন কনিষ্ঠ খেলুৱৈ। তেওঁ ঘৰুৱা ক্ৰিকেটত কম সময়ৰ বাবে অসম দলৰ অধিনায়কৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল৷ <ref>{{Cite news |date=10 February 2024 |title=Ranji Trophy: Assam reach 235/5 against Bihar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/ranji-trophy-assam-reach-235/5-against-bihar/articleshow/107574067.cms |access-date=17 May 2024 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Assam Cricket Team {{!}} ASSAM {{!}} Assam Team News and Matches |url=https://www.espncricinfo.com/team/assam-1550 |access-date=17 May 2024 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ৰিয়ানৰ পিতৃ [[পৰাগ দাস]] এজন প্ৰাক্তন প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ক্ৰিকেটাৰ যি অসম, ৰে'লৱে আৰু পূব মণ্ডল ক্ৰিকেট দলক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছে। বহু বছৰৰ আগতে, তেওঁৰ দেউতাক পৰাগ দাস আৰু [[মহেন্দ্ৰ সিং ধোনি|এম এছ ধোনীয়ে]] খড়গপুৰ আৰু গুৱাহাটীত একেলগে ৰে'লৱেৰ প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। আনকি তেওঁলোকে ২০০৪ চনত নাগপুৰত আন্তঃৰে'লৱে প্ৰতিযোগিতাত তেওঁলোকৰ বিভাগৰ বাবে run-chartৰ শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছিল। এয়া ঘটিছিল তেওঁৰ ভাৰতীয় দলত অভিষেকৰ ঠিক আগতে। ধোনীয়ে কেইবা বছৰ আগতে [[বিহাৰ]] দলৰ হৈ খেলাৰ মুহূৰ্তত তেওঁলোক ৰঞ্জী ট্ৰফীত ইজনে-সিজনৰ বিৰুদ্ধেও খেলিছিল।<ref name="Kishore">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/20237669/meet-riyan-parag|title=Playstation, books, music, and a whole lot of runs|work=ESPNcricinfo|access-date=11 April 2019|date=3 August 2017|language=en|first=Shashank|last=Kishore|archive-date=11 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411142747/http://www.espncricinfo.com/story/_/id/20237669/meet-riyan-parag|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=29 April 2019|title=MS Dhoni connection between Riyan Parag and his father|url=https://thenewsmill.com/ms-dhoni-connection-between-riyan-parag-and-his-father/|access-date=19 October 2020|website=The News Mill|language=en-US|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020012534/https://thenewsmill.com/ms-dhoni-connection-between-riyan-parag-and-his-father/|url-status=live}}</ref> ৰিয়ানৰ আই পি এল অভিষেকৰ সয়মত ধোনীয়ে উইকেট কিপিং কৰিছিল আৰু বিপক্ষৰ অধিনায়ক আছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/the-rajasthan-royals-rookies-learning-from-the-best-1181731|title=The Royals Rookies - learning from the best|work=ESPNcricinfo}}</ref> ৰিয়ানৰ মাতৃ হৈছে [[মিঠু বৰুৱা]]। তেওঁ এছিয়ান চেম্পিয়নশ্বিপ আৰু ছাফ গেমছত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা ৫০‌মিটাৰ ফ্ৰীষ্টাইলৰ ৰাষ্ট্ৰীয় অভিলেখধাৰী এগৰাকী প্ৰাক্তন সাঁতোৰবিদ। <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/riyan-soars-on-cricketer-fathers-dreams/articleshow/62541717.cms|title=Riyan soars on cricketer father's dreams|website=The Times of India|language=en|access-date=20 July 2019|date=17 January 2018|archive-date=2 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802202202/https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/riyan-soars-on-cricketer-fathers-dreams/articleshow/62541717.cms|url-status=live}}</ref>মিথু বৰুৱাৰ ভাগিন হৈছে বহুভাষিক কণ্ঠশিল্পী [[জুবিন গাৰ্গ]]।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/riyan-soars-on-cricketer-fathers-dreams/articleshow/62541717.cms|title=Riyan soars on cricketer father's dreams|website=The Times of India|language=en|access-date=20 July 2019|date=17 January 2018|archive-date=2 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802202202/https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/riyan-soars-on-cricketer-fathers-dreams/articleshow/62541717.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/singer-zubeen-garg-dons-rajasthan-royals-jersey-to-support-assams-riyan-parag-555779|title=Singer Zubeen Garg Dons Rajasthan Royals Jersey To Support Assam's Riyan Parag|website=Sentinelassam|date=21 September 2021}}</ref> ==ক্ৰীড়া-জীৱন== এজন ১৪ বছৰীয়া যুৱক হিচাপে ৰিয়ান পৰাগ ভাৰতৰ সৰ্বকনিষ্ঠ প্ৰথম শ্ৰেণীৰ নৱাগত হ'ব পাৰে। কিন্তু অসম নিৰ্বাচকসকল ৰাজ্যৰ তদানীন্তন প্ৰশিক্ষক সনথ কুমাৰ সৈতে একমত নাছিল।<ref name="espncricinfo.com">{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-rajasthan-royals-rookies-learning-from-the-best-1181731|title=The Royals Rookies - learning from the best |work=ESPNcricinfo }}</ref> ২০১৭ চনত ৰিয়ানে ২০১৬-১৭ বৰ্ষৰ আন্তঃৰাজ্যিক টুৱেণ্টি-২০ টুৰ্ণামেণ্টত অসমৰ হৈ টুৱেণ্টি-২০ত আত্মপ্ৰকাশ কৰে।<ref name="T20">{{Cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1079281.html |title=Inter State Twenty-20 Tournament, East Zone: Assam v Jharkhand at Kolkata, Jan 29, 2017 |access-date=29 January 2017 |work=ESPNcricinfo |archive-date=29 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129023520/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1079281.html |url-status=live }}</ref> ২০১৭ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত তেওঁক ২০১৭ চনৰ এচিচি অনুৰ্ধ-১৯ এছিয়া কাপৰ বাবে ভাৰতৰ দলত স্থান দিয়া হয়।<ref name="Cricket Country">{{Cite web|url=http://www.cricketcountry.com/news/india-u-19-team-for-u-19-asia-cup-announced-651776|title=India U-19 team for U-19 Asia Cup announced|access-date=16 October 2017|work=Cricket Country|date=16 October 2017|archive-date=16 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016122842/http://www.cricketcountry.com/news/india-u-19-team-for-u-19-asia-cup-announced-651776|url-status=live}}</ref> ২০১৭-১৮ বৰ্ষৰ ৰঞ্জী ট্ৰফীত ৰিয়ানে অসমৰ হৈ প্ৰথম শ্ৰেণীত আত্মপ্ৰকাশ কৰে।<ref name="FC">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1118674.html |title=Group A, Ranji Trophy at Guwahati, Nov 17-20 2017 |access-date=17 November 2017 |work=ESPNcricinfo |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421190154/https://www.espncricinfo.com/series/ranji-trophy-2017-18-1118604/assam-vs-hyderabad-india-group-a-1118674/full-scorecard |url-status=live }}</ref> ২০১৭‌ চনত তেওঁ ইংলেণ্ডত দুখন যুৱ টেষ্টৰ বাবে ভাৰতৰ অনুৰ্ধ-১৯ দলৰ বাবে নিৰ্বাচিত হৈছিল। তেওঁ পৃথ্বী শ্ব'ৰ পিছত ভাৰতৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ৰাণ সংগ্ৰহকাৰী হিচাপে ইংলেণ্ডত দুখন যুৱ টেষ্ট সমাপ্ত কৰে। প্ৰথমখন খেলত তেওঁৰ দ্বৈত অৰ্ধশতক। তেওঁ ৩৩ বলত কৰা অৰ্ধশতকটো বিৰাট কোহলীৰ পিছতে দ্বিতীয় দ্ৰুততম অৰ্ধশতক। দুয়োটা অৰ্ধশতকে ভাৰতক চেষ্টাৰফিল্ডত ৩৩৪ ৰাণৰ বিজয়লাভৰ পথ প্ৰশস্ত কৰে। দ্বিতীয়খন টেষ্টত তেওঁ এটা অৰ্ধশতক অৰ্জন কৰে। শুভমনৰ লগত তেওঁ চতুৰ্থ উইকেটত ১৩১ ৰাণৰ পাৰ্টনাৰশ্বিপ গঢ়ে আৰু টেষ্ট চিৰিজখন ভাৰতক ২-০ত জয়লাভ কৰাত সহায় কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে, ২০১৬-১৭ চনৰ কোচবিহাৰ ট্ৰফীত ৰিয়ান পৰাগ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ৰাণ সংগ্ৰহকাৰী আছিল। ভাৰতীয় অনুৰ্ধ-১৯ৰ চাৰিদিনীয়া টুৰ্ণামেণ্টত ৰিয়ানে ১৪টা ইনিংছত ৬৪২ ৰাণ কৰে আৰু ২০২ ৰাণৰ নট আউটৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ইনিংছ খেলে।<ref name="Kishore"/> <ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ind-u19-in-eng-2017-1108523/england-under-19s-vs-india-under-19s-1st-youth-test-1108601/full-scorecard|title= India Under-19s tour of England|work=ESPNcricinfo}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ind-u19-in-eng-2017-1108523/england-under-19s-vs-india-under-19s-2nd-youth-test-1108602/full-scorecard| title= India Under-19s tour of England|work=ESPNcricinfo}}</ref> ৰিয়ানক ভাৰতৰ ১৯ বছৰ অনুৰ্ধ চেলেঞ্জাৰ ট্ৰফী(২০১৭)ৰ বাবে ইণ্ডিয়া এ দলত নিৰ্বাচিত কৰা হয়। ৰিয়ান সেইখন প্ৰতিযোগিতাত সৰ্বাধিক ৰানসংগ্ৰহকাৰী হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://circleofcricket.com/category/Latest_news/13734/Teams-announced-for-the-Under-19-Challenger-Trophy| title= Teams announced for Under-19 Challenger Trophy}}</ref><ref>{{cite web|url=https://scroll.in/field/864203/here-is-all-you-need-to-know-about-the-india-u-19-squad-for-world-cup| title=U-19 World Cup: Get to know all 15 members of the Indian squad led by Prithvi Shaw |work=Scroll }}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/riyan-soars-on-cricketer-fathers-dreams/articleshow/62541717.cms| title=Riyan soars on cricketer father’s dreams|work=Timesofindia }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.batsman.com/pages/all/Challenger-Trophy-201718---Under-19_b113d393-53dc-410b-90e4-bf62e60375d7_S.aspx|title=Top Scorers U19 challengers Trophy 2017/18|access-date=2024-04-04|archivedate=2023-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231125141058/http://www.batsman.com/pages/all/Challenger-Trophy-201718---Under-19_b113d393-53dc-410b-90e4-bf62e60375d7_S.aspx|deadurl=yes}}</ref> ২০১৮ চনত ১৯ বছৰ অনুৰ্ধ ক্ৰিকেট বিশ্বকাপ প্ৰতিযোগিতাৰ বাবে তেওঁ ২০১৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ভাৰতীয় দলত স্থান লাভ কৰে।<ref name="IndiaU19"/> ভাৰতৰ ১৯ বছৰ অনুৰ্ধ প্ৰশিক্ষক [[ৰাহুল দ্ৰাবিড়]]ৰ মতে,ৰিয়ান সেইসময়ত অসাধাৰণ ফৰ্মত আছিল। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যবশত: তেওঁ আঘাতপ্ৰাপ্ত হ'ল॥ আঙুলিৰ আঘাতৰ বাবে পৰাগে প্ৰতিযোগিতাখনত অংশ লোৱা নাছিল। কেৱল জিম্বাবুৱেৰ বিৰুদ্ধে গ্ৰুপৰ অন্তিমখন খেলৰ বাবেহে তেওঁ একাদশত স্থান লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-u-19-wc-2017-18-1116872/australia-under-19s-vs-india-under-19s-final-1116941/match-preview|title='Untested India favourites as teams tussle for title'|work=ESPNcricinfo}}</ref> প্ৰস্তুতি খেলত তেওঁ আঙুলিত আঘাত পাইছিল বাবে প্ৰতিযোগিতাৰ পিছৰফালেহে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/rahul-dravid-the-u-19s-who-learn-to-do-things-on-their-own-will-end-up-succeeding-in-first-class-1135693|title='The U-19s who learn to do things on their own are the ones who end up succeeding in first-class cricket'|work=ESPNcricinfo}}</ref> অৱশ্যে বাওঁহাতত পোৱা আঙুলিৰ আঘাতৰ বাবে তেওঁ সাৱলীলভাৱে বেটিং কৰিব নোৱাৰিলে। সেই সময়তে তেওঁ নিজৰ আনবোৰ দক্ষতাৰ ওপৰত কাম কৰিলে আৰু অফস্পিনাৰ হিচাপে বিকশিত হ'ল। <ref name="espncricinfo.com"/> ২০১৮–১৯ বৰ্ষৰ বিজয় হাজাৰে ট্ৰফীত অসমৰ হৈ তেওঁ ৭খন খেল খেলি ২৪৮ ৰান সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="espncricinfo.com"/> ২০২২-২৩ বৰ্ষৰ বিজয় হাজাৰে ট্ৰফীত তেওঁ অসমৰ পক্ষৰ সৰ্বাধিক ৰাণ-সংগ্ৰহকাৰী আছিল, আৰু সামগ্ৰিকভাৱে তেওঁ ছিজনৰ পঞ্চম সৰ্বাধিক ৰাণ সংগ্ৰহকাৰী আছিল। ৰিয়ানে তিনিটা শতক আৰু এটা অৰ্ধশতকৰ সৈতে ৬৯ ৰাণৰ গড়ত ৫৫২ ৰাণ সংগ্ৰহ কৰিছিল। তেওঁ লেগ-ব্ৰেক বলিঙৰ জৰিয়তে ছিজনত ১০টা উইকেটো দখল কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.walkingwicket.com/post/riyan-parag-assam-prove-a-point-in-vijay-hazare-trophy-2022-23|title=Riyan Parag & Assam prove a point in Vijay Hazare Trophy 2022-23|access-date=12 October 2023}}</ref> প্ৰতিযোগিতাৰ কোৱাৰ্টাৰ ফাইনেলত জম্মু-কাশ্মীৰৰ ৩৫১ ৰাণ অনুসৰণ কৰি ৰিয়ানে ১১৬টা বলত ১৭৪ ৰাণ কৰিছিল। কেৰিয়াৰৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ এই ইনিংছটোত ৰিয়ানে বাৰটা ছয় আৰু সমসংখ্যক চাৰি কোবায়।<ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/cricket/news/vijay-hazare-trophy-riyan-parags-blistering-174-powers-assam-into-semis/articleshow/95832409.cms|title=Vijay Hazare Trophy:Riyan Parag's blistering 174 powers Assam into semis|work=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/parag-eat-breakfast-cricket-twitter-reacts-riyan-parag-s-terrific-174-vs-j-k-vijay-hazare-trophy-2022|title="Parag what did you eat in breakfast?" -Cricket Twitter reacts to Riyan Parag's terrific 174 vs J&K in Vijay Hazare Trophy 2022|work=Sportskeeda}}</ref> হায়দৰাবাদৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ২০২২-২৩ বৰ্ষৰ ৰঞ্জী ট্ৰফী টুৰ্ণামেণ্টৰ গ্ৰুপ পৰ্যায়ৰ এখন খেলত ৰিয়ানে দ্বিতীয় ইনিংছত ২৮টা বলত ৭৮ ৰাণ কৰাৰ লগতে লেগ ব্ৰেক বলিঙৰ দ্বাৰা ৮টা উইকেট লয়। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ দলটোক ১৮ ৰাণত জয়ী হোৱাত সহায় কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/domestic/ranji-trophy-score-highlights-hyderabad-vs-assam-riyan-parag-tanmay-agarwal/article66320876.ece|title=Ranji Trophy 2022-23:Riyan Parag seals Assam's thrilling 18-run win over Hyderabad|work=Sportsstar|access-date=12 October 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/riyan-parag-sets-stage-on-fire-with-28-ball-78-against-hyderabad-in-ranji-trophy-match-6713395.html|title=Riyan Parag Sets Stage on Fire With 28-ball 78 Against Hyderabad in Ranji Trophy Match|work=News18|access-date=12 October 2023}}</ref> ২০২৩ চনৰ দেওধৰ ট্ৰফীত তেওঁ 'প্লেয়াৰ অৱ দ্য চিৰিজ' সন্মান লাভ কৰে। প্ৰতিযোগিতাখনৰ তেওঁ সৰ্বাধিক ৰাণ সংগ্ৰহকাৰী আছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ সৰ্বাধিকসংখ্যক ছয় কোবাইছিল আৰু তৃতীয় সৰ্বাধিক উইকেট সংগ্ৰহকাৰী আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/deodhar-trophy-2023-from-riyan-parag-to-mayank-agarwal-five-players-who-stood-out-1390818|title=From Riyan Parag to Mayank Agarwal - five players who stood out in Deodhar Trophy 2023|work=ESPNcricinfo|access-date=12 October 2023}}</ref> তেওঁ প্ৰতিযোগিতাখনত ৮৮.৫০ ৰ বেটিং গড়ত মুঠ ৩৫৪ ৰাণ সংগ্ৰহ কৰিছিল আৰু ১৯.০৯ ৰ বলিং গড়ত ১১টা উইকেট দখল কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/averages-batting-bowling-by-team/deodhar-trophy-2023-15544?team=1741|title=Records in Deodhar Trophy, 2023|work=ESPNcricinfo}}</ref> ৰিয়ান পৰাগে উত্তৰ মণ্ডলৰ (২০১০) বিৰুদ্ধে পশ্চিম মণ্ডলৰ হৈ ইউছুফ পাঠানৰ নটা ছয়ৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰে আৰু উত্তৰ মণ্ডলৰ বিৰুদ্ধে ১১টা ছয় মাৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে তেওঁ প্ৰতিযোগিতাখনৰ ইতিহাসত এটা ইনিংছত সৰ্বাধিক ছয় মাৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/domestic/riyan-parag-deodhar-trophy-hundred-record-most-sixes-in-an-innings-east-vs-central-zone/article67130670.ece|title=Deodhar Trophy 2023: Riyan Parag hits 84-ball hundred, smashes record 11 sixes|work=Sportsstar}}</ref> পৰাগে পশ্চিম মণ্ডল আৰু উত্তৰ মণ্ডলৰ বিৰুদ্ধে শতক অৰ্জন কৰিছিল। ফাইনেল খেলত তেওঁ দক্ষিণ মণ্ডলৰ বিৰুদ্ধে পূব মণ্ডলৰ হৈ ৬৫ বলত ৯৫ ৰাণ সংগ্ৰহ কৰে, যেতিয়া তেওঁৰ দলটোৱে ৩২৯ ৰাণৰ লক্ষ্য অনুসৰণ কৰি আছিল। ৰিয়ান পৰাগে বেট ধৰিবলৈ অহাৰ সময়ত তেওঁৰ দল পূব মণ্ডলে ৪ উইকেটৰ বিনিময়ত ৭২ ৰাণহে সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/deodhar-trophy-2023-from-riyan-parag-to-mayank-agarwal-five-players-who-stood-out-1390818|title=From Riyan Parag to Mayank Agarwal - five players who stood out in Deodhar Trophy 2023|work=ESPNcricinfo|access-date=12 October 2023}}</ref> তাৰ পিছত তেওঁ ২০২৩-২৪ বৰ্ষৰ চয়দ মুস্তাক আলী ট্ৰফীত ৫১০ ৰাণ সংগ্ৰহ কৰে। ইয়াৰ লগতে ৰিয়ানে সৰ্বাধিকসংখ্যক ৪০টা ছয় কোবায়। তেওঁ ভাৰতীয় ঘৰুৱা ক্ৰিকেটত একেৰাহে দ্বিতীয়খন টুৰ্ণামেণ্টত ৰাণ-সংগ্ৰহকাৰীৰ তালিকাত শীৰ্ষস্থান দখল কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। তেওঁ ৮৫ ৰ বেটিং গড় আৰু ১৮২.৭৯ <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/syed-mushtaq-ali-trophy-2023-24-15546|title=Records in Syed Mushtaq Ali Trophy,2023/24|work=ESPNcricinfo}}</ref> ষ্ট্ৰাইক ৰেটত ৰাণ সংগ্ৰহ কৰাৰ লগতে টি-২০ ক্ৰিকেটত একেৰাহে সাতটা অৰ্ধশতক অৰ্জন কৰি এই অভিলেখৰ গৰাকী হোৱা প্ৰথমজন ক্ৰিকেটাৰ হৈ পৰে। তেওঁ প্ৰতিযোগিতাখনত ১১টা উইকেট দখল কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://wisden.com/series-stories/syed-mushtaq-ali-trophy-2023/7-t20s-7-fifties-riyan-parag-extended-own-world-record-most-consecutive-fifties|title=7 T20s, 7 fifties – In case you didn't know, Riyan Parag just extended his own world record|work=Wisden|access-date=2024-04-04|archivedate=2023-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231121133003/https://wisden.com/series-stories/syed-mushtaq-ali-trophy-2023/7-t20s-7-fifties-riyan-parag-extended-own-world-record-most-consecutive-fifties|deadurl=yes}}</ref> একেটা ছিজনতে ৰিয়ান পৰাগে ছত্তিশগড় আৰু কেৰালাৰ বিৰুদ্ধে একেৰাহে প্ৰথম শ্ৰেণীৰ শতক অৰ্জন কৰে। তেওঁ ২০২৩-২৪ বৰ্ষৰ ৰঞ্জী ট্ৰফীত ৬টা ইনিংছত ৭৫.৬০ ৰ বেটিং গড় আৰু ১১৩.৮৫ ষ্ট্ৰাইক ৰেটত মুঠ ৩৭৮ ৰাণ সংগ্ৰহ কৰে। ইয়াৰ লগতে পুনৰ elite শ্ৰেণীত তেওঁ সৰ্বাধিকসংখ্যক ২০টা ছয় কোবায়॥<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/ranji-trophy-2023-24-15548|title=Records in Ranji Trophy, 2023/24 | work=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-sixes-career/ranji-trophy-2023-24-15548|title=Records in Ranji Trophy, 2023/24 | work=ESPNcricinfo}}</ref> মাত্ৰ ৫৬টা বলতে তেওঁ ৰঞ্জী ট্ৰফীৰ ইতিহাসৰ দ্বিতীয় দ্ৰুততম শতকটো কোবায়। তেওঁ ৰায়পুৰত ছত্তীশগড়ৰ বিৰুদ্ধে সেই খেলখনত অসমৰ হৈ খেলি ১৫৫ ৰাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/riyan-parag-clubs-12-sixes-enters-record-books-with-56-ball-ranji-trophy-century-5-fastest-tons-in-tournament-history-101704706561721.html|title=Riyan Parag clubs 12 sixes, enters record books with 56-ball Ranji Trophy century: 5 fastest tons in tournament history|work=Hindustantimes}}</ref> আনুষ্ঠানিকভাৱে ঋষভ পন্তে ৰঞ্জী ট্ৰফীৰ ২০১৬ সংস্কৰণত ঝাৰখণ্ডৰ বিৰুদ্ধে ৪৮টা বলত ৰঞ্জী ট্ৰফীত দ্ৰুততম শতকটো অৰ্জন কৰিছিল। অনানুষ্ঠানিকভাৱে শক্তি সিঙে হাৰিয়ানাৰ বিৰুদ্ধে হিমাচল প্ৰদেশৰ হৈ ৪২টা বলত দ্ৰুততম শতক অৰ্জন কৰিছে, কিন্তু সেই সময়ছোৱাত কোনো অফিচিয়েল স্ক'ৰ নাছিল আৰু দলৰ সদস্যসকলে স্কোৰিং কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/official-record-to-rishabh-pant-as-shakti-singhs-42-ball-100-goes-missing-in-history-books/articleshow/55316853.cms|title=Official record to Rishabh Pant, as Shakti Singh’s 42-ball 100 goes missing in history books|work=Timesofindia }}</ref> ৰিয়ানক ২০২৩ চনৰ এচিচি ইমাৰ্জিং টিমছ্ এছিয়া কাপত ভাৰত এ ক্ৰিকেট দলত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। তেওঁ পাকিস্তান এ-ৰ বিৰুদ্ধে ফাইনেলত খেলিছিল আৰু একেৰাহে দুটা বলত দুটা মিডল অৰ্ডাৰৰ উইকেট দখল কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/cricket/riyan-parag-completes-stunning-catch-sends-twitter-into-frenzy-during-acc-emerging-asian-cup-final-watch-4234370|title=Watch:Riyan Parag Completes Stunning Catch,Sends Twitter Into Frenzy During ACC Emerging Asia Cup Final|work=NDTVSports|access-date=12 October 2023|archivedate=21 November 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231121084543/https://sports.ndtv.com/cricket/riyan-parag-completes-stunning-catch-sends-twitter-into-frenzy-during-acc-emerging-asian-cup-final-watch-4234370|deadurl=yes}}</ref> == ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগত== ২০১৮ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ২০১৯ চনৰ ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগৰ বাবে খেলুৱৈ নিলামত ৰাজস্থান ৰয়েলছে তেওঁৰ ভিত্তি মূল্য ২০ লাখত ক্ৰয় কৰে। <ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25390461/ipl-2019-auction-was-sold-whom|title=IPL 2019 auction: The list of sold and unsold players|work=ESPNcricinfo|access-date=18 December 2018|date=18 December 2018|archive-date=18 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181218224600/http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25390461/ipl-2019-auction-was-sold-whom|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-auction-2019-who-got-whom/articleshow/67144375.cms|title=IPL 2019 Auction: Who got whom|work=The Times of India|access-date=18 December 2018|archive-date=18 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181218230123/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-auction-2019-who-got-whom/articleshow/67144375.cms|url-status=live}}</ref>২০১৯ চনৰ ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগৰ সময়ত তেওঁ ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগৰ ইতিহাসত অৰ্ধশতক অৰ্জনকাৰী সৰ্বকনিষ্ঠ ক্ৰিকেটাৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29829214/ipl-2020-devdutt-padikkal,-ruturaj-gaikwad,-other-uncapped-indians-keep-eye-on|title=IPL 2020 - Devdutt Padikkal, Ruturaj Gaikwad in power-packed band of uncapped Indian batsmen|work=ESPNcricinfo|access-date=10 September 2020|archive-date=8 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008170057/https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29829214/ipl-2020-devdutt-padikkal,-ruturaj-gaikwad,-other-uncapped-indians-keep-eye-on|url-status=live}}</ref> ১৭ বছৰ ১৭৫ দিন বয়সত তেওঁ এই কৃতিত্ব অৰ্জন কৰি পূৰ্বৰ ১৮ বছৰ ১৬৯ দিনৰ অভিলেখ ভংগ কৰে, যিটো অভিলেখৰ অধিকাৰী আছিল সঞ্জু চেমচন আৰু পৃথ্বী শ্ব'।<ref>{{cite web|url=https://www.cricketcountry.com/articles/facts-and-figures/ipl-2019-dc-vs-rr-riyan-parag-youngest-to-score-maiden-ipl-fifty-surpasses-sanju-samson-prithvi-shaw-839274|title=Riyan Parag youngest to score maiden ipl fifty surpasses Sanju Samson, Prithvi Shaw|work=Cricket Country|access-date=17 April 2021|archive-date=28 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128033747/https://www.cricketcountry.com/articles/facts-and-figures/ipl-2019-dc-vs-rr-riyan-parag-youngest-to-score-maiden-ipl-fifty-surpasses-sanju-samson-prithvi-shaw-839274|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনৰ ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগৰ বৃহৎ নিলামৰ আগতে ৰাজস্থানে তেওঁক মুকলি কৰি দিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.crictracker.com/ipl-2022-list-of-players-released-by-rajasthan-royals/|title=IPL 2022: List of players released by Rajasthan Royals|date=1 December 2021|work=Crictracker|access-date=18 February 2022|archive-date=14 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220214060824/https://www.crictracker.com/ipl-2022-list-of-players-released-by-rajasthan-royals/|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ৰাজস্থান ৰয়েলছে তেওঁক পুনৰ নিলামযোগে ক্ৰয় কৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2022-auction-the-list-of-sold-and-unsold-players-1300689|title=IPL 2022 auction: The list of sold and unsold players|work=ESPNcricinfo|access-date=13 February 2022|date=13 February 2022|archive-date=13 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213063417/https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2022-auction-the-list-of-sold-and-unsold-players-1300689|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনৰ ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগত তেওঁ ১৭টা কেচ ধৰিছিল। এয়া প্ৰতিযোগিতাখনত যিকোনো ভাৰতীয় ফিল্ডাৰ আৰু নন-উইকেট-কিপাৰৰ দ্বাৰা সৰ্বাধিক কেটচ্।<ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/news-ipl-2022-riyan-parag-breaks-ravindra-jadeja-s-all-time-record|title=Riyan Parag breaks Ravindra Jadeja's all-time record during IPL 2022 match against CSK|work=Sportskeeda|access-date=12 October 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rajasthanroyals.com/rr-players/riyan-parag-ipl-profile-66939|title=Riyan Parag|work=Rajasthan Royals|access-date=12 October 2023}}</ref> ইয়াৰ পিছত ৰিয়ানে ৰয়েল চেলেঞ্জাৰ্ছ বাংগালোৰৰ বিৰুদ্ধে ৫৬ ৰাণৰ এক নট আউট ইনিংছ খেলে।<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/sports-trends/riyan-parag-gives-befitting-reply-to-critics-with-gritty-56-as-he-leads-rr-to-win-over-rcb-8414831.html|title=Riyan Parag gives befitting reply to critics with gritty 56 as he leads RR to win over RCB|access-date=12 October 2023}}</ref> ২০২৪ চনৰ ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগত ৰাজস্থান ৰয়েলছৰ হৈ সৰ্বাধিক ৰান সংগ্ৰহকাৰী ৰিয়ান পৰাগে, সামগ্ৰিকভাৱে ৰান সংগ্ৰহৰ চাৰ্টত তৃতীয় সৰ্বাধিক আৰু ছয়জন হিটাৰৰ তালিকাত ক্ৰমে ৫৭৩ ৰান আৰু ৩৩টা ছয়ৰে পঞ্চম স্থান লাভ কৰে। ৰিয়ান পৰাগে চতুৰ্থ নম্বৰত বেটিং কৰি একক ছিজনত সৰ্বাধিক ৰান সংগ্ৰহ কৰা খেলুৱৈ হিচাপে পৰিগণিত হৈ ইতিহাস ৰচনা কৰি ঋষভ পন্তৰ ২০১৮ চনৰ এই পজিচনত ৫৪৭ ৰান সংগ্ৰহৰ অভিলেখ অতিক্ৰম কৰি ইতিহাস ৰচনা কৰে। ২০২৪ চনৰ ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগত কোনো অনকেপড খেলুৱৈয়ে সৰ্বাধিক ৰান সংগ্ৰহ কৰা খেলুৱৈ আছিল তেওঁ। পৰাগ হৈছে চাৰি নম্বৰত বেটিং কৰি এটা ছিজনত ৫৫০ ৰানতকৈ অধিক ৰান কৰা প্ৰথমজন খেলুৱৈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/r-ashwin-calls-riyan-parag-a-top-class-batter-rr-vs-rcb-eliminator-ipl-2024-2542729-2024-05-23|title=Riyan Parag is top class batter: R Ashwin expects more from breakout RR youngster|work=India Today|date=23 May 2024 }}</ref> আই পি এল ২০২৫ ছিজনত [[সঞ্জু চেমচন|সঞ্জু চেমছন]]ৰ আঙুলিত আঘাত পোৱাৰ পিছত তেওঁক ৰাজস্থান ৰয়েলছৰ অধিনায়ক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{cite web |last1=Cricinfo Staff |first1=ESPN |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2025-riyan-parag-named-rajasthan-royals-captain-for-three-games-sanju-samson-to-play-as-batter-1477402 |title=Parag named Royals captain for first three games, Samson to play as batter |website=ESPN cricinfo |access-date=1 April 2025}}</ref> ৪ মে' ২০২৫ তাৰিখে কলকাতা নাইট ৰাইডাৰ্ছৰ বিৰুদ্ধে হোৱা এখন খেলত ২০৭ ৰাণৰ লক্ষ্য অনুসৰণ কৰি ৰাজস্থান ৰয়েলছে সংগ্ৰহ কৰা ২০৫ ৰাণৰ ইনিংছটোত ৰিয়ান পৰাগে ৪৫ টা বলত ৯৫ ৰাণ সংগ্ৰহ কৰে, য'ত তেওঁ ৬টা বলত ৬ টা ক্ৰমাগত ছয় কোবাই অভিলেখ স্থাপন কৰে৷ <ref name="WION">{{cite news | url=https://www.wionews.com/india-news/sports-ipl-2025-rr-captain-riyan-parag-hits-6-sixes-in-a-row-in-kkr-thriller-enters-record-books-watch-9032475 | title=Riyan Parag hits 6 sixes in a row in KKR thriller, enters record books - Watch | work=WION | date=04 May 2025 19:35 IST | agency=WION NEWS | accessdate=4 May 2025 | author=Pimpale,Aditya}}</ref> আইপিএলৰ ২০২৬ বৰ্ষৰ সংস্কৰণত ৰাজস্থান ৰয়েলচ টীমৰ পূৰ্ণ পৰ্যায়ৰ অধিনায়ক হিচাপে ৰিয়ান পৰাগক দায়িত্বভাৰ দিয়া হয়।<ref name="ৰিয়ান">{{cite web | url=https://www.cricbuzz.com/profiles/12305/riyan-parag | accessdate=7 May 2026}}</ref> == ভাৰতীয় ক্ৰিকেটৰ জ্যেষ্ঠ দলত == ৰিয়ান পৰাগে ২০২৪ চনৰ জুন মাহৰ ২৪ তাৰিখে ঘোষণা কৰা ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেট দলৰ ১৫ জনীয়া তালিকাত স্থান লাভ কৰে। ইয়াৰ ফলত ২০২৪ চনৰ ৬ জুলাইৰ পৰা জিম্বাবুৱেত হ'বলগীয়া দ্বিপাক্ষিক টি টুৱেণ্টিৰ পাঁচখনীয়া ক্ৰিকেট শৃংখলাত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ তেওঁ সুযোগ লাভ কৰে। <ref>{{Cite magazine|date=24 June 2024|title=India squad for Zimbabwe T20I series: Riyan Parag, Abhishek Sharma, Nitish Reddy get maiden call-up; Gill named captain|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/india-squad-india-vs-zimbabwe-t20i-series-full-list-of-players-shubman-gill-captain-abhishek-sharma-riyan-parag/article68327687.ece/|access-date=24 June 2024|magazine=SPORTSTAR}}</ref> উক্ত স্থানলাভৰ জৰিয়তে ৰিয়ান পৰাগ এনে কৃতিত্ব অৰ্জন কৰা অসম আৰু উত্তৰ-পূবৰ প্ৰথমগৰাকী পুৰুষ ক্ৰিকেটাৰ আৰু উত্তৰ-পূবৰ দ্বিতীয়গৰাকী ক্ৰিকেটাৰ হিচাপে বিবেচিত হয়৷ ইয়াৰ পূৰ্বে [[উমা ছেত্ৰী]]য়ে ভাৰতীয় মহিলা ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেট দলত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে স্থান লাভ কৰিছিল৷ <ref name="riyan2" /> তেওঁ শৃংখলাৰ তিনিওখন খেলতে খেলিছিল আৰু প্ৰথম টি-২০ত ৫ ৰান দি ৩ উইকেটৰ কেৰিয়াৰৰ শ্ৰেষ্ঠ বলিং ফিগাৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.rajasthanroyals.com/latest-news/india-vs-sri-lanka-t20-1st-ind-vs-sl-riyan-parag-wickets-yashasvi-jaiswal|title=Riyan Parag records T20I career-best bowling figures in opener against Sri Lanka as India take 1-0 lead|work=Rajasthan Royals|date=27 July 2024}}</ref> ছিৰিজৰ তৃতীয় টি-২০ত তেওঁ ল'ৱাৰ মিডল অৰ্ডাৰত বেটিং কৰি ১৮টা বল খেলি ২৬ ৰান সংগ্ৰহ কৰি বেটাৰ [[শুভমন গীল|শুভমন গিল]]ৰ সৈতে ৫৪ ৰানৰ ষষ্ঠ উইকেটৰ অংশীদাৰিত্ব প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/news-watch-riyan-parag-smacks-two-sixes-wanindu-hasaranga-14th-ind-vs-sl-3rd-t20i|title=[Watch] Riyan Parag smacks two sixes off Wanindu Hasaranga in 14th over of IND vs SL 3rd T20I|work=Sportskeeda|date=30 July 2024}}</ref> তেওঁ ভাৰতে ২০ অভাৰত ২৯৭/৬ ৰান সংগ্ৰহ কৰা টি-২০ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মেচখনৰ অংশ আছিল৷<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/india-vs-bangladesh-hyderabad-t20i-series-whitewash-297-sanju-samson-suryakumar-2615988-2024-10-12|title=Mt 297 in Hyderabad too tall for Bangladesh as India complete 3-0 sweep in style|work=India Today|date=12 October 2024}}</ref> তেওঁ ১৩ টা বল খেলি ৩৪ ৰাণ সংগ্ৰহ কৰিছিল, য'ত তেওঁ চাৰিটা ছয় আৰু এটা চাৰি কোবাইছিল৷<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/bangladesh-in-india-2024-25-1439844/india-vs-bangladesh-3rd-t20i-1439895/match-report|title=Samson's epic, Suryakumar's innovation hand Bangladesh a shellacking in Hyderabad|work=ESPNCricinfo|date=12 October 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jiocinema.com/sports/cricket/india-vs-bangladesh-riyan-parag-s-34-vs-bangladesh-in-3rd-t20i/4036788|title=India vs Bangladesh - Riyan Parag's 34 vs Bangladesh In 3rd T20I|work=JioCinema}}</ref> === এদিনীয়া আন্ত:ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ === ২০২৪ চনৰ ২৭ জুলাইত শ্ৰীলংকা ভ্ৰমণলৈ যোৱা ভাৰতীয় এদিনীয়া দলটোৰ তেওঁ অংশ আছিল৷ তেওঁ ছিৰিজৰ তৃতীয় আৰু অন্তিমখন মেচত অভিষেক ঘটায় আৰু এদিনীয়াত অভিষেক ঘটোৱাৰ সময়ত তিনিটা উইকেট লাভ কৰে। <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/virat-kohli-calls-riyan-parag-indias-future-match-winner-while-handing-odi-cap-2578427-2024-08-07|title=Virat Kohli calls Riyan Parag India's 'future match winner' while handing ODI cap|work=India Today|date=7 August 2024}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com/news/riyan-parag-picks-three-wickets-on-his-odi-debut-against-sri-lanka-872024-1723039011260|title=Riyan Parag's three-for on debut promises to solve India's long-term problem|work=Cricket.com|date=7 August 2024}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == বঁটা আৰু সন্মান == ২০২২-২৩ বৰ্ষৰ ঘৰুৱা ছিজনৰ বাবে [[লালা অমৰনাথ]] শ্ৰেষ্ঠ অলৰাউণ্ডাৰ বঁটাৰে তেওঁক [[ভাৰতীয় ক্ৰিকেট নিয়ন্ত্ৰণ পৰিষদ|বিচিচিআই]]য়ে সন্মানিত কৰে। ছিনিয়ৰ পুৰুষ দলৰ অধিনায়ক [[ৰোহিত শৰ্মা]]ই তেওঁক এই বঁটা প্ৰদান কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.rajasthanroyals.com/latest-news/bcci-awards-2024-ashwin-jaiswal-riyan-sweep-top-honours|title=BCCI Awards 2024: Ashwin, Jaiswal, Riyan sweep top honours|work=Rajasthan Royals|date=23 January 2024}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ক্ৰিকেটাৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ক্ৰিকেটাৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] lds0app14889brtastmm4dr5yxk3gvs 0 45897 604982 451748 2026-05-06T17:39:09Z দীপকজ্যোতি মহন্ত 23203 604982 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = পূব কামৰূপ মহাবিদ্যালয় | native_name = | native_name_lang = | image = | image_upright = | image_alt = | caption = | latin_name = | other_name = Pub Kamrup College | former_name = <!--or, former_names--> | motto = | motto_lang = | mottoeng = | top_free_label = | top_free = | type = ৰাজহুৱা | established = {{start date|১৯৭২}} | closed = <!-- {{end date|YYYY}} --> | founder = | parent = | affiliations = [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] | endowment = | budget = | officer_in_charge = | chairman = | chairperson = | chancellor = | president = | vice-president = | superintendent = | provost = | vice_chancellor = | rector = | principal = ড০ ভূপেন কুমাৰ শৰ্মা | dean = | director = | head_label = | head = | academic_staff = | administrative_staff = | students = | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other = | address = <!-- --> | city = [[বাইহাটা চাৰিআলি]], [[কামৰূপ]] | state = [[অসম]] | province = | country = [[ভাৰত]] | postcode = <!--or, ৭৮১৩৮১--> | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | campus = | language = | free_label = | free = | free_label2 = | free2 = | colors = <!--or, colours= --> | athletics = | sports = | athletics_nickname = <!--or, sports_nickname= --> | sporting_affiliations = | mascot = <!--or, mascots= --> | sports_free_label = | sports_free = | sports_free_label2 = | sports_free2 = | website = {{URL|http://www.pubkamrupcollege.co.in/}} | logo = | logo_size = | logo_alt = | footnotes = }} '''পূব কামৰূপ মহাবিদ্যালয়''' [[কামৰূপ জিলা]]ৰ [[বাইহাটা চাৰিআলি]]ত অৱস্থিত এখন চৰকাৰী শিক্ষানুষ্ঠান।<ref>{{cite web|url=http://www.pubkamrupcollege.co.in/ |title= Pub Kamrup College}}</ref> অঞ্চলটোৰ কেইগৰাকীমান শিক্ষাবিদৰ উদ্যোগত ১৯৭২ চনত মহাবিদ্যালয়খন প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছিল । মহাবিদ্যালয়খন [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অধীনস্থ। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনত জৈৱপদাৰ্থ বিজ্ঞান, পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান আদি বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হৈছ। ==বিভাগসমূহ== ===বিজ্ঞান=== * পদাৰ্থবিজ্ঞান * গণিত * ৰসায়ন বিজ্ঞান * পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান * কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান * প্ৰাণী বিজ্ঞান * উদ্ভিদ বিজ্ঞান * জৈৱ পদাৰ্থবিজ্ঞান * ফুড প্ৰচেচিং এণ্ড কোৱালিটি মেনেজমেন্ট * ছফটৱেৰ ডেভেলপমেন্ট এণ্ড চিষ্টেম এডমিনিষ্ট্ৰেশ্যন ===কলা=== * অসমীয়া * ইংৰাজী * ইতিহাস * শিক্ষা * অৰ্থনীতি বিজ্ঞান * দৰ্শন * ৰাজনীতি বিজ্ঞান * ভূগোল বিজ্ঞান [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} {{অসমৰ শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ}} {{গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ মহাবিদ্যালয়সমূহ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] [[শ্ৰেণী:গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] sp4trq3s0fdn4urzs81u9pke5eytkep 0 51633 605025 604754 2026-05-07T02:13:41Z KhiLanTzi 23530 /* */ Manuscripts classified it as a Mueang 605025 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = হাবুং |official_name = হাবুং প্ৰদেশ |image= |native_name_lang = |settlement_type = [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপ]] তথা [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] পৌৰাণিক প্ৰদেশ তথা [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ এখন [[মু'ঙ]] |type = | subdivision_type = Country | subdivision_name = India | image_skyline = [[File:Map of Habung Region.jpg|300px]] | imagesize = | image_alt = | image_caption = ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চল | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = right | motto = | established_title = | established_date= | area_footnotes = | population = | footnotes = |leader_title=বৃহৎ পাত্ৰ|leader_name=চুতীয়া|leader_title1=চাও ছেং লুং|leader_name1=আহোম}} '''হাবুং''' ({{lang-aho| 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜑𑜡;𑜈𑜤𑜂𑜫}},{{lang-en|Habung}}) [[কামৰূপ ৰাজ্য|পৌৰাণিক কামৰূপৰ]] আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] এটা বৃহৎ অঞ্চল আৰু [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যৰ]] এক [[মু'ঙ]] আছিল৷ টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাচিপটিয়া দীন-বুৰঞ্জী, ম' চাংবুন বুৰঞ্জী আৰু একাংশ ইতিহাসবিদৰ মতে চৰাইদেওত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী স্থাপন কৰা‌ আগতে এই ঠাই ৩ বছৰৰ বাবে [[চুকাফা]]ৰ অস্থায়ী বসতি স্থল আছিল।<ref name="সৰ্বানন্দ">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, সৰ্বানন্দ | year=২০১৭ | location=গুৱাহাটী | pages=২৭৪}}</ref><ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref><ref name="Capital">{{cite journal | url= | title=Background of the Capital cities of the Ahoms | author=Buragohain, Luhit | journal=International Journal of creative research thoughts | year=2020 | month=April | volume=8 | issue=4 | pages=2357-2361}}</ref> হাবুং প্ৰদেশ বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাৰ ঢকুৱাখনাত অৱস্থিত আছিল য'ত চুতীয়া ৰজা‌ সকলে হাবুঙীয়া ব্ৰাহ্মণ সকলক ভূমি‌ দান কৰিছিল। ৱেড(১৮০০)-ৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref>তেখেতৰ মতে হাবুং প্ৰদেশৰ পশ্চিমত গজলুং প্ৰদেশ আছিল আৰু এই গজলুঙৰ মাজেদি দিক্ৰং, পিচলা, ইত্যাদি নৈ বৈ গৈছিল। ১৯০০ দশকৰ শেষৰ ফালে কেইজনমান টাই-আহোম লোকে ধেমাজিৰ এটা অঞ্চলক হাবুং বুলি দাবী কৰি তাত চুকাফাৰ স্মৃতিত এখন শাল নিৰ্মাণ কৰে।<ref>...capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji...{{harvcol|শইকীয়া, য়াস্মিন|২০০৪}}</ref> তামৰ ফলিৰ তথ্য অনুসৰি, হাবুং (Ha-Vrnga Visaya) আছিল এখন প্ৰদেশ য'ত ব্ৰাহ্মণসকলক দশম শতিকাত কামৰূপৰ [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ ৰত্নপালে স্থাপন কৰিছিল।<ref name="habung">"Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33f}}</ref> কামৰূপৰ পতনৰ পাছত হাবুং [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয় আৰু এই অঞ্চলত বৃহৎপাত্ৰ নামৰ এজনক শাসন কৰিবলৈ ৰখা হয়।<ref>Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাচিপটিয়া দীন-বুৰঞ্জী অনুসৰি চাওলুং [[চ্যুকাফা]] আৰু তেঁওৰ লগত অহা লোকে হাবুঙত তিনি চন্দ্ৰ বৰ্ষ ক্ৰমে লাকনি দাপকেও, লাকনি ৰাইছেও আৰু লাকনি মুঙপ্লাও গড় বান্ধি খেতি কৰিবলৈ লয় কিন্তু বানপানী হোৱাৰ ফলত পুনৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰলৈ ঘূৰি যায়।<ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref>চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত লাকনি খুতছান (১৫২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত) [[চাওফা]] [[চুহুংমুং]]এ ক্লাংচেঙ নামৰ বিষয়া এজনক হাবুংত ৰাজত্ব কৰিবলৈ ৰাখে।<ref>...In lakni Khutshan (ie., in 1526 A.D.), the heavenly king created Klangsheng of Dhanudharia family, Bhatialia Gohain and stationed him at Habung...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref><ref>Edward Gait, The History of Assam, p.90, "In 1525, Suhungmung proceeded in person to Dihing, and appointed officers to administer the frontier provinces of Habung, Dihing and Banlung."</ref> ==হাবুং নামৰ উৎপত্তি== হাবুং শব্দটো মূলতঃ বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাৰ বুলি জনা যায়<ref>S.Endle, The Kacharis, p. 88, Habung-iya, perhaps from Ha earth, Bung for Su-bung men ; hence ha-bung-iya, autochthones</ref>। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "মাটিৰে ভৰা ঠাই" অৰ্থাৎ "নদীৰ পানীয়ে খহাই অনা পলস জমা হৈ সৃষ্টী হোৱা ভূমি। " "হা" মানে হৈছে "মাটি" (যেনে হাছাও, হাজং, হালালি, ইত্যাদি) আৰু "বুঙ" মানে হৈছে ভৰি পৰা।<ref>[https://archive.org/stream/LSIV0-V11/LSI-V3-2#page/n15/mode/2up As per the Linguistic Survey of India(Volume 3-2, p. 7), ''Ha'' means Land and ''Bung'' means Fill in standard Bodo language.]</ref> পি.আৰ.টি গৰ্ডনৰ মত অনুসৰি পৌৰাণিক মৰাণ ভাষাত "হাবুঙ"ৰ অৰ্থ হৈছে "মানুহৰ বাসতি/চাপৰি"।<ref>{{Cite web |title=PRT Gurdon, The Morans, p.43 In Moran language Habung meant ''Men/Settlement'' |url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Gurdon-1904.pdf |access-date=2020-04-29 |archivedate=2021-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210228230129/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Gurdon-1904.pdf |deadurl=yes }}</ref> ইতিহাসবিধ চিড্নি এণ্ডেলৰ "ডা কচাৰী" নামৰ কিতাপখনত উল্লেখ কৰা মতে বুৰঞ্জীত মৰাণসকলক হাবুঙীয়া বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল যাৰ অৰ্থ আছিল "ভূমিৰ থলগিৰি"। এখেতৰ মতে হাবুঙ শব্দটো প্ৰকৃততে "হা" (মাটি)-"চুবুঙ" (মানুহ)ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছিল।<ref>[https://archive.org/details/kacharis009491mbp/page/n136/mode/1up S.Endle, The Kacharis, p. 88, ''Habung-iya, perhaps from Ha earth, Bung for Su-bung men; hence ha-bung-iya, autochthones'']</ref> হাবুঙৰ ওচৰতে খুবুং নামৰ অন্য এক অঞ্চল এতিয়াও দেখা পোৱা যায়। কামৰূপৰ ৰজা ৰত্নপালৰ তামৰ ফলিত হাব্ৰং বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref> ১৪২৮ চনৰ চুতীয়া ফলিত শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰক "হাবুঙাধিপতি" (হাবুঙৰ অধিকাৰী) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jstor.org/stable/41691751?seq=5#metadata_info_tab_contents Neog, Maheswar,''Light on a ruling dynasty of Arunachal Pradesh'',p.819]</ref><ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref> [[File:Habung Ho-Phi Foundation Taking.jpg|thumb|right|হাবুঙত চুকাফাৰ স্মৃতিত নৱনিৰ্মিত মন্দিৰ]] ==হাবুঙৰ ইতিহাস== ===কামৰূপ আৰু চুতীয়া শাসনকাল=== ১০ শতিকাৰ ৰত্নপালৰ তামৰ ফলিৰ পৰা হাবুং প্ৰাচীন কালৰ পৰাই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চল বা প্ৰদেশ আছিল বুলি উমান পোৱা যায়, য'ত কামৰূপৰ ৰজাসকলে ব্ৰাহ্মণৰ সংস্থাপন কৰিছিল।<ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref><ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67151/11/11_chapter%203.pdf ''The mention of Dibbaisa river forming southern boundary and Saica the south-western boundary led P.C. Choudhury to identify the Havranga visaya with Habung country lying to east of the river Suvansiri during the 10th-11th century A.D. Habung, comprising present Dhakuakhana region was for centuries a centre of Aryan culture'']</ref> ১২০০ শতিকাত কামৰূপ বিভক্ত হোৱাৰ ফলত হাবুং চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। ৰত্নধ্বজপালে দদায়েক স্বেতগিৰিৰ ৰজা ভদ্ৰশেনৰ পৰা ধেমাজি অঞ্চল দখল কৰি হাবুঙৰ দক্ষিণৰ ৰতনপুৰত ৰাজধানী স্থাপন কৰে।<ref>Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> একে সময়চোৱাতে পাটকাই পৰ্বতৰ পুৰ্বৰ পৰা অহা টাই-আহোমসকলে অভয়পুৰত (শিৱসাগৰৰ অঞ্চল) বানপানী হোৱাৰ ফলত হাবুঙত খেতি কৰিবলৈ লয়। কিন্তু ৪ বছৰ থাকি পুনৰ বানপানী হোৱাৰ ফলত শিৱসাগৰৰ লিগিৰী গাঁৱলৈ (চনটক) উভতি যায় য'ত বৰাহী চুতীয়াসকলক লগ পায়। উল্লেখযোগ্য যে চুকাফাই বানপানী হোৱাৰ বাবে এৰি যোৱা তিপাম (কানগং নামৰ এজন), নামৰূপ (খুণতাং নামৰ এজন) বা লিগিৰী গাঁৱ (তাখোনলাক নামৰ এজন) লেখীয়া ঠাইৰ দৰে অভয়াপুৰ আৰু হাবুং অঞ্চলত কোনো লোকক ৰাখি যোৱা নাছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n50/mode/1up‌ Barua, G.C.''Ahom Buranji'',p.46.]</ref> ফলত সেই সময়ত হাবুং প্ৰদেশৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হোৱা নাছিল। ইয়াৰ পাছত হাবুঙৰ উল্লেখ ১৪ শতিকাত পোৱা যায়। চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে ১৩৯২ চনত হাবুং অঞ্চলত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল। মৃত্যু দণ্ডৰ পৰা প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিবলৈ আহোম ৰজা থিয়াও খামতিৰ ৰাণীয়ে দিহিং(পূৰ্বতে দিহিং বোকাখাটৰ মহোৰামুখত পৰিছিল) পাৰ হৈ আহি চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আশ্ৰয় লৈছিল। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ মতে হাবুঙত ব্ৰাহ্মণ এজনে তেখেতক প্ৰশ্ন কৰোঁতে তেখেতে নিজকে অসম(আহোম)‌‌‌‌‌ ৰাজ্যৰ ৰাণী বুলি চিনাকি দিছিল। পাছলৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে গৰুৰ বেপাৰ কৰিবলৈ যোৱা লোক এজনে ৰাণীগৰাকীৰ পুত্ৰৰ কথা গম আৰু ফলত গোহাঁই সকলে ল'ৰা জনক নিজ ৰাজ্য লৈ লয় আনি ৰজা পাতে।<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p.49</ref><ref> Bhuyan, S.K.,"Satsari Buranji, p.51</ref> ইয়াৰ পাছত হাবুঙৰ উল্লেখ ১৪২৮ চনত চুতীয়া ৰজা‌ ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়াত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলিত পোৱা যায়। এই ফলিৰ মতে চুতীয়া সেনাপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰ হাবুঙৰ অধিকাৰী (হাবুঙাধিপতি) আছিল আৰু স্বধয়াধিপতি শ্ৰী শ্ৰী ধৰ্মনায়াৰণৰ আদেশত তেওঁ পুৰন্দৰ বিপ্ৰ‌ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক ৪০০ পুটি মাটি দান কৰিছিল। [[File:1522 Copper plate of land grant made by Dhirnarayan.jpg|thumb|১৫২২ চনৰ চুতীয়া ৰজাই কৰা ঐতিহাসিক হাবুঙত (বৰ্তমানৰ‌ ঢকুৱাখনা) কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলি।]] ফলিৰ অংশ : {{Quote|text="পুৰন্দৰায় ৱিপ্ৰায় ভুপুটীনাং চতুঃশতম্। <br /> নৃপাদেশাৎ সমাগত্য দাদদী-শাসনং দদৌ॥ হাবুঙ্গাধিপতিঃ সোহপি ষষ্ঠিসংখ্যান্ দ্বিজানপি॥"}} ইয়াৰ বাহিৰেও প্ৰায় ৬খন চুতীয়া ৰজাৰ তামৰ ফলি (১৩৯২-১৫২২ মাজৰ) হাবুং অঞ্চলত পোৱা গৈছে। চুতীয়া সকলৰ মাজত আজিও হাবুঙৰ উল্লেখ থকা নিচুকনি গীত শুনিবলৈ পোৱা যায়। উদাহৰণ : {{Quote|text="হালিকি এই বাপেৰ ক'লৈ গ'ল,<br /> হাবুঙীয়া বুঢ়াৰ লগত কাঁহ কোবাই গ'ল। <br /> ....<br /> হাবুঙীয়া বাঢ়ৈয়ে চ'ৰানাও সাজে<br /> কুৰুলাৰ কেৰুহেন উৰো উৰো কৰে,<br /> উৰিব নোৱাৰিহে সাগৰতে পৰে; "}} ১৫১২ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে হাবুঙৰ চুতীয়া সেনাপতি বৃহৎপাত্ৰৰ(বৰপাত্ৰ) পৰা হাবুং অঞ্চলৰ পানবাৰী দখল কৰে। যাৰ ফলত ১৫১৩ চনত চুতীয়া-আহোম ৰাজ্যৰ মাজত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।<ref>Deodhai Buranji, p. 16, লাঙ্কি ৰাইচিঙা(১৫১২) শকত ৰজাদেও হাবুঙৰ পানবাৰী ললেগৈ। লাঙ্কি মুংমুত শকত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে আহি দিখৌ মুখত পছলাৰে গড় বান্ধি ৰʼলহি। </ref><ref>Gait, Edward, p. 87, "In 1512, Habung country was annexed. In 1513, the Chutia raja, Dhirnarayan, invaded the country with an army and a fotilla of boats.</ref> ১৫২০ চনত চুতীয়া ধীৰনাৰায়ণে পুনৰ বাৰ হাবুং অঞ্চল ঘূৰাই লয় আৰু ১৫২২ চনত হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণক মাটি দান কৰে। ঢকোৱাখনাৰ(হাবুং) কোঁৱৰগাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা এই ফলিৰ মতে ১৫২২ চনত শদিয়াৰ অধিপতি বিষ্ণু বংশৰ শ্ৰী ধীৰনাৰায়ণে প্ৰচণ্ড দুৰ্দণ্ড বাহুৰে সকলোকে পৰাজিত কৰি ৰাজ্যশ্ৰী লাভ কৰিছিল। <ref>[https://archive.org/details/chutiaburanji/page/n230/mode/1up Barua, Swarnalata, ''Chutia jatir Buranji, p. 590.''ধীৰনাৰায়ণৰ ঢকোৱাখনাৰ কোৱৰগাঁৱৰ তামৰ ফলি(১৪৪৪‌ শক/১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দ)'']</ref> ইয়াৰ পাছতে চুতীয়া ৰাজ্য নীতিপালৰ হাতলৈ যায়। নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ সুযোগ লৈ চুহুংমুঙে পুনৰ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধত চুতীয়াৰ নেতৃত্বত থকা কাচিতৰাৰ লগতে বৰপাত্ৰ(হাবুঙাধিপতি) উল্লখ আছে।<ref>[http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |date=2020-07-28 }} ''The chiefs of the Chutiyas were Toktoru, Koitara, Chuluki Chetiya and Borpatro.''</ref> ===আহোম ৰাজত্ব কাল=== বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি অভয়াপুৰৰ পৰা দিহিং<ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Assam Buranji'', p.47</ref> আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ<ref>Barua, G.C, ''Ahom Buranji'',p.46</ref> নৈয়েদি ভটিয়াই আহি‌ চুকাফাই হাবুঙত প্ৰৱেশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে সেই সময়ত দিহিং নৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেদি বৈ গৈছিল<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of river channel and bank erosion of the burhi dihing river (Assam), assessed using remote sensing data and gis'',"But about 250 years ago the Dihing (present Burhi Dihing) flowed westerly through Sibsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island, which is now nearly 200 km west of present Dihingmukh, i.e. the outfall of the Burhi Dihing"p.95</ref>। নৈখন দিচাং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাবে তিপাম, নামৰূপ, বকতা আৰু চৰগুৱা কাষেদি বৈ‌ গৈ<ref>Sharma, J.N., ''A study on palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam'',p.77-79</ref> দক্ষিণ মাজুলী বা [[বোকাখাত]] অঞ্চলৰ মহুৰামুখত<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Makura. |access-date=2026-02-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পৰিছিল<ref>Sharma, J.N.,''Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India''</ref>। গতিকে দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰই দি ভটিয়াই গ'লে চুকাফাই সম্ভৱতঃ হাবুং প্ৰদেশৰ দক্ষিণ ঢকুৱাখনা বা সোৱণশিৰিৰ দক্ষিণ-পশ্চিমৰ লখিমপুৰ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে পাছলৈ বামুণী কোঁৱৰৰ মাককো দিহিং নৈয়ে ভটিয়াই আহোঁতে হাবুঙৰ শোৱণশিৰি নৈৰ দশিণৰ পানবাৰী অঞ্চলৰ ব্ৰাক্ষ্মণে আশ্ৰয় দিছিল। বৰ্তমানৰ আহোম গোষ্ঠীৰ একাংশ লোকে কিন্তু চুকাফাই প্ৰৱেশ কৰা হাবুং অঞ্চল ধেমাজিত আছিল বুলি দাবী কৰে।<ref>Dhemaji is more political and therefore somewhat more volatile than Patsako. Tai-Ahom activism was very visible there, so much so as the first capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji.{{harvcol|শইকীয়া, য়াস্মিন|২০০৪}}</ref> এই দাবী তেওঁ লোকে ধেমাজিৰ বৰ আজুহা গাঁৱৰ এজন আহোম পূজাৰী ঘৰত পোৱা টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাঁচি পাতৰ পুৰণি লিপিৰ ভিত্তিৰ কৰে। কিন্তু এই লিপিৰ‌ কোনো চন তাৰিখ, শিৰোনামা বা লেখকৰ নাম পোৱা নাযায়।<ref>...One old Ahom manuscript without bearing any title, date and author's name was discovered by me on 1.5.1991 at Habung under Dhemaji district of Assam. It was discovered from the possession of the aged father of Chow Ratneswar Phukan of Bor Ajuha village, who belongs to a Mo-Sang-Bun (priestly) family. Some glimpses of Tai history can be found in, this manuscript written in Ahom language and Ahom script....{{harvcol|ঠানা, চুতাচানা|২০০৩}}</ref> অঞ্চলতোৰ গড়ৰ ওচৰতে এটা শ ধোঁৱা পুখুৰী আৰু এটা [[মৈদাম]] আছে যিটো [[আহোম|আহোমসকলৰ]] লগত অহা এজন পণ্ডিতৰ মৃত্যুত সজোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। এই তথ্যৰ সমূহৰ ভিত্তিতে লোক সকলে এই অঞ্চলতো‌ চুকাফাই এৰি থৈ যোৱা হাবুং হ'ব পাৰে বুলি ঠাৱৰ কৰে। হাবুঙত [[চাওলুং চুকাফা|চুকাফাই]] তিনি বছৰ অস্থায়ী ভাবে আছিল।<ref name="সৰ্বানন্দ"/><ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> উল্লেখযোগ্য যে চুকাফাই বানপানী হোৱাৰ বাবে এৰি যোৱা তিপাম (কানগং নামৰ এজন), নামৰূপ (খুণতাং নামৰ এজন) বা লিগিৰী গাঁৱ (তাখোনলাক নামৰ এজন) লেখীয়া ঠাইৰ দৰে অভয়াপুৰ আৰু হাবুং অঞ্চলত কোনো লোকক ৰাখি যোৱা নাছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n50/mode/1up‌ Barua, G.C.''Ahom Buranji'',p.46.]</ref> আহোমৰ পূৰ্বপৰুষসকল চাওলুং [[চুকাফা]]ৰ সৈতে হাবুংলৈ আহি তাতে তিনি চন্দ্ৰ বৰ্ষ ক্ৰমে লাকনি দাপকেও, লাকনী ৰাইছেও আৰু লকনি মুঙপ্লাও থাকে।<ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> [[File:Habung2.jpg|thumb|250px|চুকাফাৰ স্মৃতিত নৱনিৰ্মিত উপাসনা গৃহ। ]] চুকাফাই এৰি থৈ যোৱাৰ‌ পাছত ১৫১২ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে প্ৰথমবাৰৰ বাবে হাবুঙত প্ৰৱেশ কৰি পানবাৰী অঞ্চল দখল কৰে। আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। কিন্তু ১৫২০ত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে পুণৰ আক্ৰমণ কৰি এই‌ অঞ্চল নিজৰ অধীনলৈ আনি ব্ৰাহ্মণক মাটি দান কৰি তামৰ ফলিত খোদিত কৰিছিল।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?seq=17#metadata_info_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 19, ''He first annexed Habung in 1512 and later also the rest of the Hinduised Chutia kingdom'']</ref> চুতীয়া ৰজাক ১৫২৪ চনত পৰাস্ত কৰি ১৫২৫ চনত চাওফা চুহুংমুঙে হাবুং ৰাজত্ব কৰিবলৈ ভটিয়লীয়া গোহাঁই (থাওমোঙ মোঙ-তিউ) পদ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু ক্লাঙচেঙ নামৰ বিষয়া জনক দায়িত্ব দিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 59</ref> ১৫২৭ চনত ক্লাঙচেঙক চাও-চেঙলুং (ৰাজমন্ত্ৰী) পতা হৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত হাবুঙৰ উল্লেখ পুনৰ পোৱা যায়। বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি এই ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌ আৰু তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> ==বৰ্তমানৰ হাবুং== অসম চৰকাৰৰ সহযোগত হাবুঙৰ টাই ভেটিত থকা মৈদাম, পুখুৰী আৰু গড়সমূহ সংৰক্ষণ কৰি ৰু'এন চাও ছেঙ (পৰম্পৰাগত দেউশাল) স্থাপন কৰে। ১৯৯০ চনৰ ১৭ জুন তাৰিখে স্থানীয় ফুৰালুং সংঘ আৰু সেইসময়ৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ অতিৰিক্ত উপায়ুক্ত নগেন হাজৰিকাৰ সহযোগত [[আহোম ধৰ্ম|আহোম ধৰ্মৰ]] নিয়ম অনুসৰি [[আহোম|আহোমসকলৰ]] পূজা কৰা গৃহ ''হলুং হ'ফি'' মন্দিৰৰ নিৰ্মাণৰ কাৰণে আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। পাছত ৯জন শুভাকাংক্ষীৰ দ্বাৰা ৮টা খুটা প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ফলত স্থায়ী ভাবে হ'ফিটো নিৰ্মাণ কৰি উলিওৱা হৈছিল। সেই ঠাইৰ ঐতিহ্য ৰক্ষা কৰি পৰম্পৰাগত ফুৰালুংবানফি ধৰ্মৰ নীতিনিয়মতে টাই ভেটিৰ ভিতৰত থকা হফি টোত ম'-লুং টাই-পণ্ডিতসকলে আৰু বিশেষকৈ স্থানীয় ম'-চাম পণ্ডিতসকল আৰু স্থানীয় পঞ ফুৰালুং সংঘৰ সদস্যসকলে টাই-আহোম ভাষাতে সেৱা অৰ্চনা কৰে। মন্দিৰত সেৱা আগবঢ়োৱাৰ সময়ত বিশেষ দুটামান প্ৰাচীন টাই নিয়ম পালন কৰিব লাগে। তাই-চি পৰম্পৰা কৰাটো বাধ্যতামূলক আৰু তাত কক বান ফাই (চাকি জ্বলোৱা), আই চিংলাও গোৱা আদি নিয়ম কৰা হয়, তালৈ কাই অৰ্থাত কুকুৰা নিয়ম মতে নিয়া হয়। তালৈ যাওঁতে নিয়ম অনুসৰি বিভিন্ন ৰঙৰ কুকুৰা, লাও বা সাজপানী নিয়াৰ উপৰিও বানফাই অৰ্থাৎ চাকি নিব লাগে। সন্তানৰ আশাত বগা মতা কুকুৰা দিব লাগে, অসুখ বা বিপদৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কলা মতা কুকুৰা দিয়া হয় আৰু অইন বিশেষ মনোকামনা নাথাকিলে যিকোনো ৰঙৰ বা পখৰা মতা বা মাইকী কুকুৰা তাই-চি নিয়ম কৰা হয়। হাবুংলৈ তৎক্ষণাত যাব যদি কোনো ব্যক্তিয়ে নোৱাৰে তেতিয়া "মু-বাই তাম-বাই" নামৰ পৰম্পৰাৰে টোপোলা এটা বান্ধি কুকুৰা আগ বঢ়াই ৰখাৰ নিয়ম আছে।{{cn}} এই অঞ্চলৰ ঐতিহ্য ৰক্ষাৰ্থে [[অসম]] চৰকাৰে পুনঃনিৰ্মাণৰ বাবে যথেষ্ট ৰাজ পুঁজি প্ৰদান কৰে। ২০১৭ চনত তেতিয়াৰ অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]দেৱে নতুনকৈ নিৰ্মাণ কৰা হ-ফিত উদযাপিত [[মে-দাম-মে-ফি]] অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ হাবুঙক পৰ্যটনৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ ২ কোটি টকা প্ৰদানৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/city/guwahati/assam-government-to-preserve-seat-of-ahom-legacy-in-habung/articleshow/56902877.cms|title=Assam government to preserve seat of Ahom legacy in Habung}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist|30em}} ==উৎস প্ৰসংগ== #{{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter=ষষ্ঠ অধ্যায়: খুনলুং খুনলাই, উপ-অধ্যায়:চ্যুকাফা, পৃষ্ঠা:৪৪ - ৪৭|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]]}} #{{Cite book |last= ঠানা |first=চুতেচানা |title=Texts and Contexts in Southeast Asia |publisher=ঐতিহাসিক গৱেষণা কেন্দ্ৰ, মিচিগান বিশ্ববিদ্যালয়|year=২০০৩ |language=[[ইংৰাজী]]}} #{{cite book |last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en।|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} #{{Cite news|last=কংকন কলিতা|url=https://m.timesofindia.com/city/guwahati/second-ahom-capital-habung-to-be-tourist-hotspot-cm-himanta-biswa-sarma/amp_articleshow/89256437.cms|title=second ahom capital habung to be tourist-hotspot cm himanta biswa sarma|agency=টাইমছ অফ ইণ্ডিয়া|language=ইংৰাজী}} #{{cite book |last=Meena |first=R P|date=২০২০ |title=APSC Assam Current Affairs Yearbook 2020 |publisher= New Era Publishing House|language=[[ইংৰাজী ভাষা]]}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ পুৰাতাত্বিক স্থান]] [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] c35ithneqsmvnpodt6ank83kx5pzlyx 605031 605025 2026-05-07T02:27:07Z KhiLanTzi 23530 /* */ The Rern Tsao Saeng was established in the Moi-dam region which was a part of the Mueang controlled by Tsao Seng Lung 605031 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = হাবুং |official_name = হাবুং প্ৰদেশ |image= |native_name_lang = |settlement_type = [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপ]] তথা [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] পৌৰাণিক প্ৰদেশ তথা [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ এখন [[মু'ঙ]] |type = | subdivision_type = Country | subdivision_name = India | image_skyline = [[File:Map of Habung Region.jpg|300px]] | imagesize = | image_alt = | image_caption = ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চল | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = right | motto = | established_title = | established_date= | area_footnotes = | population = | footnotes = |leader_title=বৃহৎ পাত্ৰ|leader_name=চুতীয়া|leader_title1=চাও ছেং লুং|leader_name1=আহোম}} '''হাবুং''' ({{lang-aho| 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜑𑜡;𑜈𑜤𑜂𑜫}},{{lang-en|Habung}}) [[কামৰূপ ৰাজ্য|পৌৰাণিক কামৰূপৰ]] আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] এটা বৃহৎ অঞ্চল আৰু [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যৰ]] এক [[মু'ঙ]] আছিল৷ টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাচিপটিয়া দীন-বুৰঞ্জী, ম' চাংবুন বুৰঞ্জী আৰু একাংশ ইতিহাসবিদৰ মতে চৰাইদেওত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী স্থাপন কৰা‌ আগতে এই ঠাই ৩ বছৰৰ বাবে [[চুকাফা]]ৰ অস্থায়ী বসতি স্থল আছিল।<ref name="সৰ্বানন্দ">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, সৰ্বানন্দ | year=২০১৭ | location=গুৱাহাটী | pages=২৭৪}}</ref><ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref><ref name="Capital">{{cite journal | url= | title=Background of the Capital cities of the Ahoms | author=Buragohain, Luhit | journal=International Journal of creative research thoughts | year=2020 | month=April | volume=8 | issue=4 | pages=2357-2361}}</ref> হাবুং প্ৰদেশ বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাৰ ঢকুৱাখনাত অৱস্থিত আছিল য'ত চুতীয়া ৰজা‌ সকলে হাবুঙীয়া ব্ৰাহ্মণ সকলক ভূমি‌ দান কৰিছিল। ৱেড(১৮০০)-ৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref>তেখেতৰ মতে হাবুং প্ৰদেশৰ পশ্চিমত গজলুং প্ৰদেশ আছিল আৰু এই গজলুঙৰ মাজেদি দিক্ৰং, পিচলা, ইত্যাদি নৈ বৈ গৈছিল। ১৯০০ দশকৰ শেষৰ ফালে ধেমাজিৰ মৈদাম থকা [[মু'ঙ]] অংশত [[ৰু'ন চাও ছেঙ]] নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>...capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji...{{harvcol|শইকীয়া, য়াস্মিন|২০০৪}}</ref> তামৰ ফলিৰ তথ্য অনুসৰি, হাবুং (Ha-Vrnga Visaya) আছিল এখন প্ৰদেশ য'ত ব্ৰাহ্মণসকলক দশম শতিকাত কামৰূপৰ [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ ৰত্নপালে স্থাপন কৰিছিল।<ref name="habung">"Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33f}}</ref> কামৰূপৰ পতনৰ পাছত হাবুং [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয় আৰু এই অঞ্চলত বৃহৎপাত্ৰ নামৰ এজনক শাসন কৰিবলৈ ৰখা হয়।<ref>Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাচিপটিয়া দীন-বুৰঞ্জী অনুসৰি চাওলুং [[চ্যুকাফা]] আৰু তেঁওৰ লগত অহা লোকে হাবুঙত তিনি চন্দ্ৰ বৰ্ষ ক্ৰমে লাকনি দাপকেও, লাকনি ৰাইছেও আৰু লাকনি মুঙপ্লাও গড় বান্ধি খেতি কৰিবলৈ লয় কিন্তু বানপানী হোৱাৰ ফলত পুনৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰলৈ ঘূৰি যায়।<ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref>চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত লাকনি খুতছান (১৫২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত) [[চাওফা]] [[চুহুংমুং]]এ ক্লাংচেঙ নামৰ বিষয়া এজনক হাবুংত ৰাজত্ব কৰিবলৈ ৰাখে।<ref>...In lakni Khutshan (ie., in 1526 A.D.), the heavenly king created Klangsheng of Dhanudharia family, Bhatialia Gohain and stationed him at Habung...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref><ref>Edward Gait, The History of Assam, p.90, "In 1525, Suhungmung proceeded in person to Dihing, and appointed officers to administer the frontier provinces of Habung, Dihing and Banlung."</ref> ==হাবুং নামৰ উৎপত্তি== হাবুং শব্দটো মূলতঃ বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাৰ বুলি জনা যায়<ref>S.Endle, The Kacharis, p. 88, Habung-iya, perhaps from Ha earth, Bung for Su-bung men ; hence ha-bung-iya, autochthones</ref>। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "মাটিৰে ভৰা ঠাই" অৰ্থাৎ "নদীৰ পানীয়ে খহাই অনা পলস জমা হৈ সৃষ্টী হোৱা ভূমি। " "হা" মানে হৈছে "মাটি" (যেনে হাছাও, হাজং, হালালি, ইত্যাদি) আৰু "বুঙ" মানে হৈছে ভৰি পৰা।<ref>[https://archive.org/stream/LSIV0-V11/LSI-V3-2#page/n15/mode/2up As per the Linguistic Survey of India(Volume 3-2, p. 7), ''Ha'' means Land and ''Bung'' means Fill in standard Bodo language.]</ref> পি.আৰ.টি গৰ্ডনৰ মত অনুসৰি পৌৰাণিক মৰাণ ভাষাত "হাবুঙ"ৰ অৰ্থ হৈছে "মানুহৰ বাসতি/চাপৰি"।<ref>{{Cite web |title=PRT Gurdon, The Morans, p.43 In Moran language Habung meant ''Men/Settlement'' |url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Gurdon-1904.pdf |access-date=2020-04-29 |archivedate=2021-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210228230129/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Gurdon-1904.pdf |deadurl=yes }}</ref> ইতিহাসবিধ চিড্নি এণ্ডেলৰ "ডা কচাৰী" নামৰ কিতাপখনত উল্লেখ কৰা মতে বুৰঞ্জীত মৰাণসকলক হাবুঙীয়া বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল যাৰ অৰ্থ আছিল "ভূমিৰ থলগিৰি"। এখেতৰ মতে হাবুঙ শব্দটো প্ৰকৃততে "হা" (মাটি)-"চুবুঙ" (মানুহ)ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছিল।<ref>[https://archive.org/details/kacharis009491mbp/page/n136/mode/1up S.Endle, The Kacharis, p. 88, ''Habung-iya, perhaps from Ha earth, Bung for Su-bung men; hence ha-bung-iya, autochthones'']</ref> হাবুঙৰ ওচৰতে খুবুং নামৰ অন্য এক অঞ্চল এতিয়াও দেখা পোৱা যায়। কামৰূপৰ ৰজা ৰত্নপালৰ তামৰ ফলিত হাব্ৰং বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref> ১৪২৮ চনৰ চুতীয়া ফলিত শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰক "হাবুঙাধিপতি" (হাবুঙৰ অধিকাৰী) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jstor.org/stable/41691751?seq=5#metadata_info_tab_contents Neog, Maheswar,''Light on a ruling dynasty of Arunachal Pradesh'',p.819]</ref><ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref> [[File:Habung Ho-Phi Foundation Taking.jpg|thumb|right|হাবুঙত চুকাফাৰ স্মৃতিত নৱনিৰ্মিত মন্দিৰ]] ==হাবুঙৰ ইতিহাস== ===কামৰূপ আৰু চুতীয়া শাসনকাল=== ১০ শতিকাৰ ৰত্নপালৰ তামৰ ফলিৰ পৰা হাবুং প্ৰাচীন কালৰ পৰাই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চল বা প্ৰদেশ আছিল বুলি উমান পোৱা যায়, য'ত কামৰূপৰ ৰজাসকলে ব্ৰাহ্মণৰ সংস্থাপন কৰিছিল।<ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref><ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67151/11/11_chapter%203.pdf ''The mention of Dibbaisa river forming southern boundary and Saica the south-western boundary led P.C. Choudhury to identify the Havranga visaya with Habung country lying to east of the river Suvansiri during the 10th-11th century A.D. Habung, comprising present Dhakuakhana region was for centuries a centre of Aryan culture'']</ref> ১২০০ শতিকাত কামৰূপ বিভক্ত হোৱাৰ ফলত হাবুং চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। ৰত্নধ্বজপালে দদায়েক স্বেতগিৰিৰ ৰজা ভদ্ৰশেনৰ পৰা ধেমাজি অঞ্চল দখল কৰি হাবুঙৰ দক্ষিণৰ ৰতনপুৰত ৰাজধানী স্থাপন কৰে।<ref>Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> একে সময়চোৱাতে পাটকাই পৰ্বতৰ পুৰ্বৰ পৰা অহা টাই-আহোমসকলে অভয়পুৰত (শিৱসাগৰৰ অঞ্চল) বানপানী হোৱাৰ ফলত হাবুঙত খেতি কৰিবলৈ লয়। কিন্তু ৪ বছৰ থাকি পুনৰ বানপানী হোৱাৰ ফলত শিৱসাগৰৰ লিগিৰী গাঁৱলৈ (চনটক) উভতি যায় য'ত বৰাহী চুতীয়াসকলক লগ পায়। উল্লেখযোগ্য যে চুকাফাই বানপানী হোৱাৰ বাবে এৰি যোৱা তিপাম (কানগং নামৰ এজন), নামৰূপ (খুণতাং নামৰ এজন) বা লিগিৰী গাঁৱ (তাখোনলাক নামৰ এজন) লেখীয়া ঠাইৰ দৰে অভয়াপুৰ আৰু হাবুং অঞ্চলত কোনো লোকক ৰাখি যোৱা নাছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n50/mode/1up‌ Barua, G.C.''Ahom Buranji'',p.46.]</ref> ফলত সেই সময়ত হাবুং প্ৰদেশৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হোৱা নাছিল। ইয়াৰ পাছত হাবুঙৰ উল্লেখ ১৪ শতিকাত পোৱা যায়। চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে ১৩৯২ চনত হাবুং অঞ্চলত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল। মৃত্যু দণ্ডৰ পৰা প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিবলৈ আহোম ৰজা থিয়াও খামতিৰ ৰাণীয়ে দিহিং(পূৰ্বতে দিহিং বোকাখাটৰ মহোৰামুখত পৰিছিল) পাৰ হৈ আহি চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আশ্ৰয় লৈছিল। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ মতে হাবুঙত ব্ৰাহ্মণ এজনে তেখেতক প্ৰশ্ন কৰোঁতে তেখেতে নিজকে অসম(আহোম)‌‌‌‌‌ ৰাজ্যৰ ৰাণী বুলি চিনাকি দিছিল। পাছলৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে গৰুৰ বেপাৰ কৰিবলৈ যোৱা লোক এজনে ৰাণীগৰাকীৰ পুত্ৰৰ কথা গম আৰু ফলত গোহাঁই সকলে ল'ৰা জনক নিজ ৰাজ্য লৈ লয় আনি ৰজা পাতে।<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p.49</ref><ref> Bhuyan, S.K.,"Satsari Buranji, p.51</ref> ইয়াৰ পাছত হাবুঙৰ উল্লেখ ১৪২৮ চনত চুতীয়া ৰজা‌ ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়াত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলিত পোৱা যায়। এই ফলিৰ মতে চুতীয়া সেনাপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰ হাবুঙৰ অধিকাৰী (হাবুঙাধিপতি) আছিল আৰু স্বধয়াধিপতি শ্ৰী শ্ৰী ধৰ্মনায়াৰণৰ আদেশত তেওঁ পুৰন্দৰ বিপ্ৰ‌ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক ৪০০ পুটি মাটি দান কৰিছিল। [[File:1522 Copper plate of land grant made by Dhirnarayan.jpg|thumb|১৫২২ চনৰ চুতীয়া ৰজাই কৰা ঐতিহাসিক হাবুঙত (বৰ্তমানৰ‌ ঢকুৱাখনা) কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলি।]] ফলিৰ অংশ : {{Quote|text="পুৰন্দৰায় ৱিপ্ৰায় ভুপুটীনাং চতুঃশতম্। <br /> নৃপাদেশাৎ সমাগত্য দাদদী-শাসনং দদৌ॥ হাবুঙ্গাধিপতিঃ সোহপি ষষ্ঠিসংখ্যান্ দ্বিজানপি॥"}} ইয়াৰ বাহিৰেও প্ৰায় ৬খন চুতীয়া ৰজাৰ তামৰ ফলি (১৩৯২-১৫২২ মাজৰ) হাবুং অঞ্চলত পোৱা গৈছে। চুতীয়া সকলৰ মাজত আজিও হাবুঙৰ উল্লেখ থকা নিচুকনি গীত শুনিবলৈ পোৱা যায়। উদাহৰণ : {{Quote|text="হালিকি এই বাপেৰ ক'লৈ গ'ল,<br /> হাবুঙীয়া বুঢ়াৰ লগত কাঁহ কোবাই গ'ল। <br /> ....<br /> হাবুঙীয়া বাঢ়ৈয়ে চ'ৰানাও সাজে<br /> কুৰুলাৰ কেৰুহেন উৰো উৰো কৰে,<br /> উৰিব নোৱাৰিহে সাগৰতে পৰে; "}} ১৫১২ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে হাবুঙৰ চুতীয়া সেনাপতি বৃহৎপাত্ৰৰ(বৰপাত্ৰ) পৰা হাবুং অঞ্চলৰ পানবাৰী দখল কৰে। যাৰ ফলত ১৫১৩ চনত চুতীয়া-আহোম ৰাজ্যৰ মাজত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।<ref>Deodhai Buranji, p. 16, লাঙ্কি ৰাইচিঙা(১৫১২) শকত ৰজাদেও হাবুঙৰ পানবাৰী ললেগৈ। লাঙ্কি মুংমুত শকত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে আহি দিখৌ মুখত পছলাৰে গড় বান্ধি ৰʼলহি। </ref><ref>Gait, Edward, p. 87, "In 1512, Habung country was annexed. In 1513, the Chutia raja, Dhirnarayan, invaded the country with an army and a fotilla of boats.</ref> ১৫২০ চনত চুতীয়া ধীৰনাৰায়ণে পুনৰ বাৰ হাবুং অঞ্চল ঘূৰাই লয় আৰু ১৫২২ চনত হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণক মাটি দান কৰে। ঢকোৱাখনাৰ(হাবুং) কোঁৱৰগাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা এই ফলিৰ মতে ১৫২২ চনত শদিয়াৰ অধিপতি বিষ্ণু বংশৰ শ্ৰী ধীৰনাৰায়ণে প্ৰচণ্ড দুৰ্দণ্ড বাহুৰে সকলোকে পৰাজিত কৰি ৰাজ্যশ্ৰী লাভ কৰিছিল। <ref>[https://archive.org/details/chutiaburanji/page/n230/mode/1up Barua, Swarnalata, ''Chutia jatir Buranji, p. 590.''ধীৰনাৰায়ণৰ ঢকোৱাখনাৰ কোৱৰগাঁৱৰ তামৰ ফলি(১৪৪৪‌ শক/১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দ)'']</ref> ইয়াৰ পাছতে চুতীয়া ৰাজ্য নীতিপালৰ হাতলৈ যায়। নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ সুযোগ লৈ চুহুংমুঙে পুনৰ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধত চুতীয়াৰ নেতৃত্বত থকা কাচিতৰাৰ লগতে বৰপাত্ৰ(হাবুঙাধিপতি) উল্লখ আছে।<ref>[http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |date=2020-07-28 }} ''The chiefs of the Chutiyas were Toktoru, Koitara, Chuluki Chetiya and Borpatro.''</ref> ===আহোম ৰাজত্ব কাল=== বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি অভয়াপুৰৰ পৰা দিহিং<ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Assam Buranji'', p.47</ref> আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ<ref>Barua, G.C, ''Ahom Buranji'',p.46</ref> নৈয়েদি ভটিয়াই আহি‌ চুকাফাই হাবুঙত প্ৰৱেশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে সেই সময়ত দিহিং নৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেদি বৈ গৈছিল<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of river channel and bank erosion of the burhi dihing river (Assam), assessed using remote sensing data and gis'',"But about 250 years ago the Dihing (present Burhi Dihing) flowed westerly through Sibsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island, which is now nearly 200 km west of present Dihingmukh, i.e. the outfall of the Burhi Dihing"p.95</ref>। নৈখন দিচাং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাবে তিপাম, নামৰূপ, বকতা আৰু চৰগুৱা কাষেদি বৈ‌ গৈ<ref>Sharma, J.N., ''A study on palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam'',p.77-79</ref> দক্ষিণ মাজুলী বা [[বোকাখাত]] অঞ্চলৰ মহুৰামুখত<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Makura. |access-date=2026-02-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পৰিছিল<ref>Sharma, J.N.,''Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India''</ref>। গতিকে দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰই দি ভটিয়াই গ'লে চুকাফাই সম্ভৱতঃ হাবুং প্ৰদেশৰ দক্ষিণ ঢকুৱাখনা বা সোৱণশিৰিৰ দক্ষিণ-পশ্চিমৰ লখিমপুৰ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে পাছলৈ বামুণী কোঁৱৰৰ মাককো দিহিং নৈয়ে ভটিয়াই আহোঁতে হাবুঙৰ শোৱণশিৰি নৈৰ দশিণৰ পানবাৰী অঞ্চলৰ ব্ৰাক্ষ্মণে আশ্ৰয় দিছিল। বৰ্তমানৰ আহোম গোষ্ঠীৰ একাংশ লোকে কিন্তু চুকাফাই প্ৰৱেশ কৰা হাবুং অঞ্চল ধেমাজিত আছিল বুলি দাবী কৰে।<ref>Dhemaji is more political and therefore somewhat more volatile than Patsako. Tai-Ahom activism was very visible there, so much so as the first capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji.{{harvcol|শইকীয়া, য়াস্মিন|২০০৪}}</ref> এই দাবী তেওঁ লোকে ধেমাজিৰ বৰ আজুহা গাঁৱৰ এজন আহোম পূজাৰী ঘৰত পোৱা টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাঁচি পাতৰ পুৰণি লিপিৰ ভিত্তিৰ কৰে। কিন্তু এই লিপিৰ‌ কোনো চন তাৰিখ, শিৰোনামা বা লেখকৰ নাম পোৱা নাযায়।<ref>...One old Ahom manuscript without bearing any title, date and author's name was discovered by me on 1.5.1991 at Habung under Dhemaji district of Assam. It was discovered from the possession of the aged father of Chow Ratneswar Phukan of Bor Ajuha village, who belongs to a Mo-Sang-Bun (priestly) family. Some glimpses of Tai history can be found in, this manuscript written in Ahom language and Ahom script....{{harvcol|ঠানা, চুতাচানা|২০০৩}}</ref> অঞ্চলতোৰ গড়ৰ ওচৰতে এটা শ ধোঁৱা পুখুৰী আৰু এটা [[মৈদাম]] আছে যিটো [[আহোম|আহোমসকলৰ]] লগত অহা এজন পণ্ডিতৰ মৃত্যুত সজোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। এই তথ্যৰ সমূহৰ ভিত্তিতে লোক সকলে এই অঞ্চলতো‌ চুকাফাই এৰি থৈ যোৱা হাবুং হ'ব পাৰে বুলি ঠাৱৰ কৰে। হাবুঙত [[চাওলুং চুকাফা|চুকাফাই]] তিনি বছৰ অস্থায়ী ভাবে আছিল।<ref name="সৰ্বানন্দ"/><ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> উল্লেখযোগ্য যে চুকাফাই বানপানী হোৱাৰ বাবে এৰি যোৱা তিপাম (কানগং নামৰ এজন), নামৰূপ (খুণতাং নামৰ এজন) বা লিগিৰী গাঁৱ (তাখোনলাক নামৰ এজন) লেখীয়া ঠাইৰ দৰে অভয়াপুৰ আৰু হাবুং অঞ্চলত কোনো লোকক ৰাখি যোৱা নাছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n50/mode/1up‌ Barua, G.C.''Ahom Buranji'',p.46.]</ref> আহোমৰ পূৰ্বপৰুষসকল চাওলুং [[চুকাফা]]ৰ সৈতে হাবুংলৈ আহি তাতে তিনি চন্দ্ৰ বৰ্ষ ক্ৰমে লাকনি দাপকেও, লাকনী ৰাইছেও আৰু লকনি মুঙপ্লাও থাকে।<ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> [[File:Habung2.jpg|thumb|250px|চুকাফাৰ স্মৃতিত নৱনিৰ্মিত উপাসনা গৃহ। ]] চুকাফাই এৰি থৈ যোৱাৰ‌ পাছত ১৫১২ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে প্ৰথমবাৰৰ বাবে হাবুঙত প্ৰৱেশ কৰি পানবাৰী অঞ্চল দখল কৰে। আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। কিন্তু ১৫২০ত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে পুণৰ আক্ৰমণ কৰি এই‌ অঞ্চল নিজৰ অধীনলৈ আনি ব্ৰাহ্মণক মাটি দান কৰি তামৰ ফলিত খোদিত কৰিছিল।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?seq=17#metadata_info_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 19, ''He first annexed Habung in 1512 and later also the rest of the Hinduised Chutia kingdom'']</ref> চুতীয়া ৰজাক ১৫২৪ চনত পৰাস্ত কৰি ১৫২৫ চনত চাওফা চুহুংমুঙে হাবুং ৰাজত্ব কৰিবলৈ ভটিয়লীয়া গোহাঁই (থাওমোঙ মোঙ-তিউ) পদ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু ক্লাঙচেঙ নামৰ বিষয়া জনক দায়িত্ব দিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 59</ref> ১৫২৭ চনত ক্লাঙচেঙক চাও-চেঙলুং (ৰাজমন্ত্ৰী) পতা হৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত হাবুঙৰ উল্লেখ পুনৰ পোৱা যায়। বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি এই ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌ আৰু তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> ==বৰ্তমানৰ হাবুং== অসম চৰকাৰৰ সহযোগত হাবুঙৰ টাই ভেটিত থকা মৈদাম, পুখুৰী আৰু গড়সমূহ সংৰক্ষণ কৰি ৰু'এন চাও ছেঙ (পৰম্পৰাগত দেউশাল) স্থাপন কৰে। ১৯৯০ চনৰ ১৭ জুন তাৰিখে স্থানীয় ফুৰালুং সংঘ আৰু সেইসময়ৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ অতিৰিক্ত উপায়ুক্ত নগেন হাজৰিকাৰ সহযোগত [[আহোম ধৰ্ম|আহোম ধৰ্মৰ]] নিয়ম অনুসৰি [[আহোম|আহোমসকলৰ]] পূজা কৰা গৃহ ''হলুং হ'ফি'' মন্দিৰৰ নিৰ্মাণৰ কাৰণে আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। পাছত ৯জন শুভাকাংক্ষীৰ দ্বাৰা ৮টা খুটা প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ফলত স্থায়ী ভাবে হ'ফিটো নিৰ্মাণ কৰি উলিওৱা হৈছিল। সেই ঠাইৰ ঐতিহ্য ৰক্ষা কৰি পৰম্পৰাগত ফুৰালুংবানফি ধৰ্মৰ নীতিনিয়মতে টাই ভেটিৰ ভিতৰত থকা হফি টোত ম'-লুং টাই-পণ্ডিতসকলে আৰু বিশেষকৈ স্থানীয় ম'-চাম পণ্ডিতসকল আৰু স্থানীয় পঞ ফুৰালুং সংঘৰ সদস্যসকলে টাই-আহোম ভাষাতে সেৱা অৰ্চনা কৰে। মন্দিৰত সেৱা আগবঢ়োৱাৰ সময়ত বিশেষ দুটামান প্ৰাচীন টাই নিয়ম পালন কৰিব লাগে। তাই-চি পৰম্পৰা কৰাটো বাধ্যতামূলক আৰু তাত কক বান ফাই (চাকি জ্বলোৱা), আই চিংলাও গোৱা আদি নিয়ম কৰা হয়, তালৈ কাই অৰ্থাত কুকুৰা নিয়ম মতে নিয়া হয়। তালৈ যাওঁতে নিয়ম অনুসৰি বিভিন্ন ৰঙৰ কুকুৰা, লাও বা সাজপানী নিয়াৰ উপৰিও বানফাই অৰ্থাৎ চাকি নিব লাগে। সন্তানৰ আশাত বগা মতা কুকুৰা দিব লাগে, অসুখ বা বিপদৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কলা মতা কুকুৰা দিয়া হয় আৰু অইন বিশেষ মনোকামনা নাথাকিলে যিকোনো ৰঙৰ বা পখৰা মতা বা মাইকী কুকুৰা তাই-চি নিয়ম কৰা হয়। হাবুংলৈ তৎক্ষণাত যাব যদি কোনো ব্যক্তিয়ে নোৱাৰে তেতিয়া "মু-বাই তাম-বাই" নামৰ পৰম্পৰাৰে টোপোলা এটা বান্ধি কুকুৰা আগ বঢ়াই ৰখাৰ নিয়ম আছে।{{cn}} এই অঞ্চলৰ ঐতিহ্য ৰক্ষাৰ্থে [[অসম]] চৰকাৰে পুনঃনিৰ্মাণৰ বাবে যথেষ্ট ৰাজ পুঁজি প্ৰদান কৰে। ২০১৭ চনত তেতিয়াৰ অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]দেৱে নতুনকৈ নিৰ্মাণ কৰা হ-ফিত উদযাপিত [[মে-দাম-মে-ফি]] অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ হাবুঙক পৰ্যটনৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ ২ কোটি টকা প্ৰদানৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/city/guwahati/assam-government-to-preserve-seat-of-ahom-legacy-in-habung/articleshow/56902877.cms|title=Assam government to preserve seat of Ahom legacy in Habung}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist|30em}} ==উৎস প্ৰসংগ== #{{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter=ষষ্ঠ অধ্যায়: খুনলুং খুনলাই, উপ-অধ্যায়:চ্যুকাফা, পৃষ্ঠা:৪৪ - ৪৭|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]]}} #{{Cite book |last= ঠানা |first=চুতেচানা |title=Texts and Contexts in Southeast Asia |publisher=ঐতিহাসিক গৱেষণা কেন্দ্ৰ, মিচিগান বিশ্ববিদ্যালয়|year=২০০৩ |language=[[ইংৰাজী]]}} #{{cite book |last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en।|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} #{{Cite news|last=কংকন কলিতা|url=https://m.timesofindia.com/city/guwahati/second-ahom-capital-habung-to-be-tourist-hotspot-cm-himanta-biswa-sarma/amp_articleshow/89256437.cms|title=second ahom capital habung to be tourist-hotspot cm himanta biswa sarma|agency=টাইমছ অফ ইণ্ডিয়া|language=ইংৰাজী}} #{{cite book |last=Meena |first=R P|date=২০২০ |title=APSC Assam Current Affairs Yearbook 2020 |publisher= New Era Publishing House|language=[[ইংৰাজী ভাষা]]}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ পুৰাতাত্বিক স্থান]] [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] ss2ob2nx3iwbcetux4c01szz99p5c73 605033 605031 2026-05-07T02:42:30Z KhiLanTzi 23530 /* */ 605033 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = হাবুং |official_name = হাবুং প্ৰদেশ |image= |native_name_lang = |settlement_type = [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপ]] তথা [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] পৌৰাণিক প্ৰদেশ তথা [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ এখন [[মু'ঙ]] |type = | subdivision_type = Country | subdivision_name = India | image_skyline = [[File:Map of Habung Region.jpg|300px]] | imagesize = | image_alt = | image_caption = ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চল | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = right | motto = | established_title = | established_date= | area_footnotes = | population = | footnotes = |leader_title=বৃহৎ পাত্ৰ|leader_name=[[চুতীয়া ৰাজ্য]]|leader_title1=চাও ছেং লুং|leader_name1=[[আহোম ৰাজ্য]]}} '''হাবুং''' ({{lang-aho| 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜑𑜡;𑜈𑜤𑜂𑜫}},{{lang-en|Habung}}) [[কামৰূপ ৰাজ্য|পৌৰাণিক কামৰূপৰ]] আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] এটা বৃহৎ অঞ্চল আৰু [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যৰ]] এক [[মু'ঙ]] আছিল৷ টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাচিপটিয়া দীন-বুৰঞ্জী, ম' চাংবুন বুৰঞ্জী আৰু একাংশ ইতিহাসবিদৰ মতে চৰাইদেওত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী স্থাপন কৰা‌ আগতে এই ঠাই ৩ বছৰৰ বাবে [[চুকাফা]]ৰ অস্থায়ী বসতি স্থল আছিল।<ref name="সৰ্বানন্দ">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, সৰ্বানন্দ | year=২০১৭ | location=গুৱাহাটী | pages=২৭৪}}</ref><ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref><ref name="Capital">{{cite journal | url= | title=Background of the Capital cities of the Ahoms | author=Buragohain, Luhit | journal=International Journal of creative research thoughts | year=2020 | month=April | volume=8 | issue=4 | pages=2357-2361}}</ref> হাবুং প্ৰদেশ বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাৰ ঢকুৱাখনাত অৱস্থিত আছিল য'ত চুতীয়া ৰজা‌ সকলে হাবুঙীয়া ব্ৰাহ্মণ সকলক ভূমি‌ দান কৰিছিল। ৱেড(১৮০০)-ৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref>তেখেতৰ মতে হাবুং প্ৰদেশৰ পশ্চিমত গজলুং প্ৰদেশ আছিল আৰু এই গজলুঙৰ মাজেদি দিক্ৰং, পিচলা, ইত্যাদি নৈ বৈ গৈছিল। ১৯০০ দশকৰ শেষৰ ফালে ধেমাজিৰ মৈদাম থকা [[মু'ঙ]] অংশত [[ৰু'ন চাও ছেঙ]] নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>...capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji...{{harvcol|শইকীয়া, য়াস্মিন|২০০৪}}</ref> তামৰ ফলিৰ তথ্য অনুসৰি, হাবুং (Ha-Vrnga Visaya) আছিল এখন প্ৰদেশ য'ত ব্ৰাহ্মণসকলক দশম শতিকাত কামৰূপৰ [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ ৰত্নপালে স্থাপন কৰিছিল।<ref name="habung">"Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33f}}</ref> কামৰূপৰ পতনৰ পাছত হাবুং [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয় আৰু এই অঞ্চলত বৃহৎপাত্ৰ নামৰ এজনক শাসন কৰিবলৈ ৰখা হয়।<ref>Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাচিপটিয়া দীন-বুৰঞ্জী অনুসৰি চাওলুং [[চ্যুকাফা]] আৰু তেঁওৰ লগত অহা লোকে হাবুঙত তিনি চন্দ্ৰ বৰ্ষ ক্ৰমে লাকনি দাপকেও, লাকনি ৰাইছেও আৰু লাকনি মুঙপ্লাও গড় বান্ধি খেতি কৰিবলৈ লয় কিন্তু বানপানী হোৱাৰ ফলত পুনৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰলৈ ঘূৰি যায়।<ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref>চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত লাকনি খুতছান (১৫২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত) [[চাওফা]] [[চুহুংমুং]]এ ক্লাংচেঙ নামৰ বিষয়া এজনক হাবুংত ৰাজত্ব কৰিবলৈ ৰাখে।<ref>...In lakni Khutshan (ie., in 1526 A.D.), the heavenly king created Klangsheng of Dhanudharia family, Bhatialia Gohain and stationed him at Habung...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref><ref>Edward Gait, The History of Assam, p.90, "In 1525, Suhungmung proceeded in person to Dihing, and appointed officers to administer the frontier provinces of Habung, Dihing and Banlung."</ref> ==হাবুং নামৰ উৎপত্তি== হাবুং শব্দটো মূলতঃ বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাৰ বুলি জনা যায়<ref>S.Endle, The Kacharis, p. 88, Habung-iya, perhaps from Ha earth, Bung for Su-bung men ; hence ha-bung-iya, autochthones</ref>। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "মাটিৰে ভৰা ঠাই" অৰ্থাৎ "নদীৰ পানীয়ে খহাই অনা পলস জমা হৈ সৃষ্টী হোৱা ভূমি। " "হা" মানে হৈছে "মাটি" (যেনে হাছাও, হাজং, হালালি, ইত্যাদি) আৰু "বুঙ" মানে হৈছে ভৰি পৰা।<ref>[https://archive.org/stream/LSIV0-V11/LSI-V3-2#page/n15/mode/2up As per the Linguistic Survey of India(Volume 3-2, p. 7), ''Ha'' means Land and ''Bung'' means Fill in standard Bodo language.]</ref> পি.আৰ.টি গৰ্ডনৰ মত অনুসৰি পৌৰাণিক মৰাণ ভাষাত "হাবুঙ"ৰ অৰ্থ হৈছে "মানুহৰ বাসতি/চাপৰি"।<ref>{{Cite web |title=PRT Gurdon, The Morans, p.43 In Moran language Habung meant ''Men/Settlement'' |url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Gurdon-1904.pdf |access-date=2020-04-29 |archivedate=2021-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210228230129/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Gurdon-1904.pdf |deadurl=yes }}</ref> ইতিহাসবিধ চিড্নি এণ্ডেলৰ "ডা কচাৰী" নামৰ কিতাপখনত উল্লেখ কৰা মতে বুৰঞ্জীত মৰাণসকলক হাবুঙীয়া বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল যাৰ অৰ্থ আছিল "ভূমিৰ থলগিৰি"। এখেতৰ মতে হাবুঙ শব্দটো প্ৰকৃততে "হা" (মাটি)-"চুবুঙ" (মানুহ)ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছিল।<ref>[https://archive.org/details/kacharis009491mbp/page/n136/mode/1up S.Endle, The Kacharis, p. 88, ''Habung-iya, perhaps from Ha earth, Bung for Su-bung men; hence ha-bung-iya, autochthones'']</ref> হাবুঙৰ ওচৰতে খুবুং নামৰ অন্য এক অঞ্চল এতিয়াও দেখা পোৱা যায়। কামৰূপৰ ৰজা ৰত্নপালৰ তামৰ ফলিত হাব্ৰং বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref> ১৪২৮ চনৰ চুতীয়া ফলিত শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰক "হাবুঙাধিপতি" (হাবুঙৰ অধিকাৰী) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jstor.org/stable/41691751?seq=5#metadata_info_tab_contents Neog, Maheswar,''Light on a ruling dynasty of Arunachal Pradesh'',p.819]</ref><ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref> [[File:Habung Ho-Phi Foundation Taking.jpg|thumb|right|হাবুঙত চুকাফাৰ স্মৃতিত নৱনিৰ্মিত মন্দিৰ]] ==হাবুঙৰ ইতিহাস== ===কামৰূপ আৰু চুতীয়া শাসনকাল=== ১০ শতিকাৰ ৰত্নপালৰ তামৰ ফলিৰ পৰা হাবুং প্ৰাচীন কালৰ পৰাই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চল বা প্ৰদেশ আছিল বুলি উমান পোৱা যায়, য'ত কামৰূপৰ ৰজাসকলে ব্ৰাহ্মণৰ সংস্থাপন কৰিছিল।<ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref><ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67151/11/11_chapter%203.pdf ''The mention of Dibbaisa river forming southern boundary and Saica the south-western boundary led P.C. Choudhury to identify the Havranga visaya with Habung country lying to east of the river Suvansiri during the 10th-11th century A.D. Habung, comprising present Dhakuakhana region was for centuries a centre of Aryan culture'']</ref> ১২০০ শতিকাত কামৰূপ বিভক্ত হোৱাৰ ফলত হাবুং চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। ৰত্নধ্বজপালে দদায়েক স্বেতগিৰিৰ ৰজা ভদ্ৰশেনৰ পৰা ধেমাজি অঞ্চল দখল কৰি হাবুঙৰ দক্ষিণৰ ৰতনপুৰত ৰাজধানী স্থাপন কৰে।<ref>Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> একে সময়চোৱাতে পাটকাই পৰ্বতৰ পুৰ্বৰ পৰা অহা টাই-আহোমসকলে অভয়পুৰত (শিৱসাগৰৰ অঞ্চল) বানপানী হোৱাৰ ফলত হাবুঙত খেতি কৰিবলৈ লয়। কিন্তু ৪ বছৰ থাকি পুনৰ বানপানী হোৱাৰ ফলত শিৱসাগৰৰ লিগিৰী গাঁৱলৈ (চনটক) উভতি যায় য'ত বৰাহী চুতীয়াসকলক লগ পায়। উল্লেখযোগ্য যে চুকাফাই বানপানী হোৱাৰ বাবে এৰি যোৱা তিপাম (কানগং নামৰ এজন), নামৰূপ (খুণতাং নামৰ এজন) বা লিগিৰী গাঁৱ (তাখোনলাক নামৰ এজন) লেখীয়া ঠাইৰ দৰে অভয়াপুৰ আৰু হাবুং অঞ্চলত কোনো লোকক ৰাখি যোৱা নাছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n50/mode/1up‌ Barua, G.C.''Ahom Buranji'',p.46.]</ref> ফলত সেই সময়ত হাবুং প্ৰদেশৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হোৱা নাছিল। ইয়াৰ পাছত হাবুঙৰ উল্লেখ ১৪ শতিকাত পোৱা যায়। চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে ১৩৯২ চনত হাবুং অঞ্চলত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল। মৃত্যু দণ্ডৰ পৰা প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিবলৈ আহোম ৰজা থিয়াও খামতিৰ ৰাণীয়ে দিহিং(পূৰ্বতে দিহিং বোকাখাটৰ মহোৰামুখত পৰিছিল) পাৰ হৈ আহি চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আশ্ৰয় লৈছিল। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ মতে হাবুঙত ব্ৰাহ্মণ এজনে তেখেতক প্ৰশ্ন কৰোঁতে তেখেতে নিজকে অসম(আহোম)‌‌‌‌‌ ৰাজ্যৰ ৰাণী বুলি চিনাকি দিছিল। পাছলৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে গৰুৰ বেপাৰ কৰিবলৈ যোৱা লোক এজনে ৰাণীগৰাকীৰ পুত্ৰৰ কথা গম আৰু ফলত গোহাঁই সকলে ল'ৰা জনক নিজ ৰাজ্য লৈ লয় আনি ৰজা পাতে।<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p.49</ref><ref> Bhuyan, S.K.,"Satsari Buranji, p.51</ref> ইয়াৰ পাছত হাবুঙৰ উল্লেখ ১৪২৮ চনত চুতীয়া ৰজা‌ ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়াত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলিত পোৱা যায়। এই ফলিৰ মতে চুতীয়া সেনাপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰ হাবুঙৰ অধিকাৰী (হাবুঙাধিপতি) আছিল আৰু স্বধয়াধিপতি শ্ৰী শ্ৰী ধৰ্মনায়াৰণৰ আদেশত তেওঁ পুৰন্দৰ বিপ্ৰ‌ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক ৪০০ পুটি মাটি দান কৰিছিল। [[File:1522 Copper plate of land grant made by Dhirnarayan.jpg|thumb|১৫২২ চনৰ চুতীয়া ৰজাই কৰা ঐতিহাসিক হাবুঙত (বৰ্তমানৰ‌ ঢকুৱাখনা) কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলি।]] ফলিৰ অংশ : {{Quote|text="পুৰন্দৰায় ৱিপ্ৰায় ভুপুটীনাং চতুঃশতম্। <br /> নৃপাদেশাৎ সমাগত্য দাদদী-শাসনং দদৌ॥ হাবুঙ্গাধিপতিঃ সোহপি ষষ্ঠিসংখ্যান্ দ্বিজানপি॥"}} ইয়াৰ বাহিৰেও প্ৰায় ৬খন চুতীয়া ৰজাৰ তামৰ ফলি (১৩৯২-১৫২২ মাজৰ) হাবুং অঞ্চলত পোৱা গৈছে। চুতীয়া সকলৰ মাজত আজিও হাবুঙৰ উল্লেখ থকা নিচুকনি গীত শুনিবলৈ পোৱা যায়। উদাহৰণ : {{Quote|text="হালিকি এই বাপেৰ ক'লৈ গ'ল,<br /> হাবুঙীয়া বুঢ়াৰ লগত কাঁহ কোবাই গ'ল। <br /> ....<br /> হাবুঙীয়া বাঢ়ৈয়ে চ'ৰানাও সাজে<br /> কুৰুলাৰ কেৰুহেন উৰো উৰো কৰে,<br /> উৰিব নোৱাৰিহে সাগৰতে পৰে; "}} ১৫১২ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে হাবুঙৰ চুতীয়া সেনাপতি বৃহৎপাত্ৰৰ(বৰপাত্ৰ) পৰা হাবুং অঞ্চলৰ পানবাৰী দখল কৰে। যাৰ ফলত ১৫১৩ চনত চুতীয়া-আহোম ৰাজ্যৰ মাজত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।<ref>Deodhai Buranji, p. 16, লাঙ্কি ৰাইচিঙা(১৫১২) শকত ৰজাদেও হাবুঙৰ পানবাৰী ললেগৈ। লাঙ্কি মুংমুত শকত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে আহি দিখৌ মুখত পছলাৰে গড় বান্ধি ৰʼলহি। </ref><ref>Gait, Edward, p. 87, "In 1512, Habung country was annexed. In 1513, the Chutia raja, Dhirnarayan, invaded the country with an army and a fotilla of boats.</ref> ১৫২০ চনত চুতীয়া ধীৰনাৰায়ণে পুনৰ বাৰ হাবুং অঞ্চল ঘূৰাই লয় আৰু ১৫২২ চনত হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণক মাটি দান কৰে। ঢকোৱাখনাৰ(হাবুং) কোঁৱৰগাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা এই ফলিৰ মতে ১৫২২ চনত শদিয়াৰ অধিপতি বিষ্ণু বংশৰ শ্ৰী ধীৰনাৰায়ণে প্ৰচণ্ড দুৰ্দণ্ড বাহুৰে সকলোকে পৰাজিত কৰি ৰাজ্যশ্ৰী লাভ কৰিছিল। <ref>[https://archive.org/details/chutiaburanji/page/n230/mode/1up Barua, Swarnalata, ''Chutia jatir Buranji, p. 590.''ধীৰনাৰায়ণৰ ঢকোৱাখনাৰ কোৱৰগাঁৱৰ তামৰ ফলি(১৪৪৪‌ শক/১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দ)'']</ref> ইয়াৰ পাছতে চুতীয়া ৰাজ্য নীতিপালৰ হাতলৈ যায়। নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ সুযোগ লৈ চুহুংমুঙে পুনৰ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধত চুতীয়াৰ নেতৃত্বত থকা কাচিতৰাৰ লগতে বৰপাত্ৰ(হাবুঙাধিপতি) উল্লখ আছে।<ref>[http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |date=2020-07-28 }} ''The chiefs of the Chutiyas were Toktoru, Koitara, Chuluki Chetiya and Borpatro.''</ref> ===আহোম ৰাজত্ব কাল=== বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি অভয়াপুৰৰ পৰা দিহিং<ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Assam Buranji'', p.47</ref> আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ<ref>Barua, G.C, ''Ahom Buranji'',p.46</ref> নৈয়েদি ভটিয়াই আহি‌ চুকাফাই হাবুঙত প্ৰৱেশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে সেই সময়ত দিহিং নৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেদি বৈ গৈছিল<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of river channel and bank erosion of the burhi dihing river (Assam), assessed using remote sensing data and gis'',"But about 250 years ago the Dihing (present Burhi Dihing) flowed westerly through Sibsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island, which is now nearly 200 km west of present Dihingmukh, i.e. the outfall of the Burhi Dihing"p.95</ref>। নৈখন দিচাং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাবে তিপাম, নামৰূপ, বকতা আৰু চৰগুৱা কাষেদি বৈ‌ গৈ<ref>Sharma, J.N., ''A study on palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam'',p.77-79</ref> দক্ষিণ মাজুলী বা [[বোকাখাত]] অঞ্চলৰ মহুৰামুখত<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Makura. |access-date=2026-02-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পৰিছিল<ref>Sharma, J.N.,''Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India''</ref>। গতিকে দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰই দি ভটিয়াই গ'লে চুকাফাই সম্ভৱতঃ হাবুং প্ৰদেশৰ দক্ষিণ ঢকুৱাখনা বা সোৱণশিৰিৰ দক্ষিণ-পশ্চিমৰ লখিমপুৰ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে পাছলৈ বামুণী কোঁৱৰৰ মাককো দিহিং নৈয়ে ভটিয়াই আহোঁতে হাবুঙৰ শোৱণশিৰি নৈৰ দশিণৰ পানবাৰী অঞ্চলৰ ব্ৰাক্ষ্মণে আশ্ৰয় দিছিল। বৰ্তমানৰ আহোম গোষ্ঠীৰ একাংশ লোকে কিন্তু চুকাফাই প্ৰৱেশ কৰা হাবুং অঞ্চল ধেমাজিত আছিল বুলি দাবী কৰে।<ref>Dhemaji is more political and therefore somewhat more volatile than Patsako. Tai-Ahom activism was very visible there, so much so as the first capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji.{{harvcol|শইকীয়া, য়াস্মিন|২০০৪}}</ref> এই দাবী তেওঁ লোকে ধেমাজিৰ বৰ আজুহা গাঁৱৰ এজন আহোম পূজাৰী ঘৰত পোৱা টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাঁচি পাতৰ পুৰণি লিপিৰ ভিত্তিৰ কৰে। কিন্তু এই লিপিৰ‌ কোনো চন তাৰিখ, শিৰোনামা বা লেখকৰ নাম পোৱা নাযায়।<ref>...One old Ahom manuscript without bearing any title, date and author's name was discovered by me on 1.5.1991 at Habung under Dhemaji district of Assam. It was discovered from the possession of the aged father of Chow Ratneswar Phukan of Bor Ajuha village, who belongs to a Mo-Sang-Bun (priestly) family. Some glimpses of Tai history can be found in, this manuscript written in Ahom language and Ahom script....{{harvcol|ঠানা, চুতাচানা|২০০৩}}</ref> অঞ্চলতোৰ গড়ৰ ওচৰতে এটা শ ধোঁৱা পুখুৰী আৰু এটা [[মৈদাম]] আছে যিটো [[আহোম|আহোমসকলৰ]] লগত অহা এজন পণ্ডিতৰ মৃত্যুত সজোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। এই তথ্যৰ সমূহৰ ভিত্তিতে লোক সকলে এই অঞ্চলতো‌ চুকাফাই এৰি থৈ যোৱা হাবুং হ'ব পাৰে বুলি ঠাৱৰ কৰে। হাবুঙত [[চাওলুং চুকাফা|চুকাফাই]] তিনি বছৰ অস্থায়ী ভাবে আছিল।<ref name="সৰ্বানন্দ"/><ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> উল্লেখযোগ্য যে চুকাফাই বানপানী হোৱাৰ বাবে এৰি যোৱা তিপাম (কানগং নামৰ এজন), নামৰূপ (খুণতাং নামৰ এজন) বা লিগিৰী গাঁৱ (তাখোনলাক নামৰ এজন) লেখীয়া ঠাইৰ দৰে অভয়াপুৰ আৰু হাবুং অঞ্চলত কোনো লোকক ৰাখি যোৱা নাছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n50/mode/1up‌ Barua, G.C.''Ahom Buranji'',p.46.]</ref> আহোমৰ পূৰ্বপৰুষসকল চাওলুং [[চুকাফা]]ৰ সৈতে হাবুংলৈ আহি তাতে তিনি চন্দ্ৰ বৰ্ষ ক্ৰমে লাকনি দাপকেও, লাকনী ৰাইছেও আৰু লকনি মুঙপ্লাও থাকে।<ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> [[File:Habung2.jpg|thumb|250px|চুকাফাৰ স্মৃতিত নৱনিৰ্মিত উপাসনা গৃহ। ]] চুকাফাই এৰি থৈ যোৱাৰ‌ পাছত ১৫১২ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে প্ৰথমবাৰৰ বাবে হাবুঙত প্ৰৱেশ কৰি পানবাৰী অঞ্চল দখল কৰে। আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। কিন্তু ১৫২০ত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে পুণৰ আক্ৰমণ কৰি এই‌ অঞ্চল নিজৰ অধীনলৈ আনি ব্ৰাহ্মণক মাটি দান কৰি তামৰ ফলিত খোদিত কৰিছিল।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?seq=17#metadata_info_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 19, ''He first annexed Habung in 1512 and later also the rest of the Hinduised Chutia kingdom'']</ref> চুতীয়া ৰজাক ১৫২৪ চনত পৰাস্ত কৰি ১৫২৫ চনত চাওফা চুহুংমুঙে হাবুং ৰাজত্ব কৰিবলৈ ভটিয়লীয়া গোহাঁই (থাওমোঙ মোঙ-তিউ) পদ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু ক্লাঙচেঙ নামৰ বিষয়া জনক দায়িত্ব দিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 59</ref> ১৫২৭ চনত ক্লাঙচেঙক চাও-চেঙলুং (ৰাজমন্ত্ৰী) পতা হৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত হাবুঙৰ উল্লেখ পুনৰ পোৱা যায়। বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি এই ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌ আৰু তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> ==বৰ্তমানৰ হাবুং== অসম চৰকাৰৰ সহযোগত হাবুঙৰ টাই ভেটিত থকা মৈদাম, পুখুৰী আৰু গড়সমূহ সংৰক্ষণ কৰি ৰু'এন চাও ছেঙ (পৰম্পৰাগত দেউশাল) স্থাপন কৰে। ১৯৯০ চনৰ ১৭ জুন তাৰিখে স্থানীয় ফুৰালুং সংঘ আৰু সেইসময়ৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ অতিৰিক্ত উপায়ুক্ত নগেন হাজৰিকাৰ সহযোগত [[আহোম ধৰ্ম|আহোম ধৰ্মৰ]] নিয়ম অনুসৰি [[আহোম|আহোমসকলৰ]] পূজা কৰা গৃহ ''হলুং হ'ফি'' মন্দিৰৰ নিৰ্মাণৰ কাৰণে আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। পাছত ৯জন শুভাকাংক্ষীৰ দ্বাৰা ৮টা খুটা প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ফলত স্থায়ী ভাবে হ'ফিটো নিৰ্মাণ কৰি উলিওৱা হৈছিল। সেই ঠাইৰ ঐতিহ্য ৰক্ষা কৰি পৰম্পৰাগত ফুৰালুংবানফি ধৰ্মৰ নীতিনিয়মতে টাই ভেটিৰ ভিতৰত থকা হফি টোত ম'-লুং টাই-পণ্ডিতসকলে আৰু বিশেষকৈ স্থানীয় ম'-চাম পণ্ডিতসকল আৰু স্থানীয় পঞ ফুৰালুং সংঘৰ সদস্যসকলে টাই-আহোম ভাষাতে সেৱা অৰ্চনা কৰে। মন্দিৰত সেৱা আগবঢ়োৱাৰ সময়ত বিশেষ দুটামান প্ৰাচীন টাই নিয়ম পালন কৰিব লাগে। তাই-চি পৰম্পৰা কৰাটো বাধ্যতামূলক আৰু তাত কক বান ফাই (চাকি জ্বলোৱা), আই চিংলাও গোৱা আদি নিয়ম কৰা হয়, তালৈ কাই অৰ্থাত কুকুৰা নিয়ম মতে নিয়া হয়। তালৈ যাওঁতে নিয়ম অনুসৰি বিভিন্ন ৰঙৰ কুকুৰা, লাও বা সাজপানী নিয়াৰ উপৰিও বানফাই অৰ্থাৎ চাকি নিব লাগে। সন্তানৰ আশাত বগা মতা কুকুৰা দিব লাগে, অসুখ বা বিপদৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কলা মতা কুকুৰা দিয়া হয় আৰু অইন বিশেষ মনোকামনা নাথাকিলে যিকোনো ৰঙৰ বা পখৰা মতা বা মাইকী কুকুৰা তাই-চি নিয়ম কৰা হয়। হাবুংলৈ তৎক্ষণাত যাব যদি কোনো ব্যক্তিয়ে নোৱাৰে তেতিয়া "মু-বাই তাম-বাই" নামৰ পৰম্পৰাৰে টোপোলা এটা বান্ধি কুকুৰা আগ বঢ়াই ৰখাৰ নিয়ম আছে।{{cn}} এই অঞ্চলৰ ঐতিহ্য ৰক্ষাৰ্থে [[অসম]] চৰকাৰে পুনঃনিৰ্মাণৰ বাবে যথেষ্ট ৰাজ পুঁজি প্ৰদান কৰে। ২০১৭ চনত তেতিয়াৰ অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]দেৱে নতুনকৈ নিৰ্মাণ কৰা হ-ফিত উদযাপিত [[মে-দাম-মে-ফি]] অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ হাবুঙক পৰ্যটনৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ ২ কোটি টকা প্ৰদানৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/city/guwahati/assam-government-to-preserve-seat-of-ahom-legacy-in-habung/articleshow/56902877.cms|title=Assam government to preserve seat of Ahom legacy in Habung}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist|30em}} ==উৎস প্ৰসংগ== #{{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter=ষষ্ঠ অধ্যায়: খুনলুং খুনলাই, উপ-অধ্যায়:চ্যুকাফা, পৃষ্ঠা:৪৪ - ৪৭|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]]}} #{{Cite book |last= ঠানা |first=চুতেচানা |title=Texts and Contexts in Southeast Asia |publisher=ঐতিহাসিক গৱেষণা কেন্দ্ৰ, মিচিগান বিশ্ববিদ্যালয়|year=২০০৩ |language=[[ইংৰাজী]]}} #{{cite book |last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en।|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} #{{Cite news|last=কংকন কলিতা|url=https://m.timesofindia.com/city/guwahati/second-ahom-capital-habung-to-be-tourist-hotspot-cm-himanta-biswa-sarma/amp_articleshow/89256437.cms|title=second ahom capital habung to be tourist-hotspot cm himanta biswa sarma|agency=টাইমছ অফ ইণ্ডিয়া|language=ইংৰাজী}} #{{cite book |last=Meena |first=R P|date=২০২০ |title=APSC Assam Current Affairs Yearbook 2020 |publisher= New Era Publishing House|language=[[ইংৰাজী ভাষা]]}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ পুৰাতাত্বিক স্থান]] [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] qmnbxufnait3nsdeoizo6m0ddj8ehmm 605117 605033 2026-05-07T11:26:02Z KhiLanTzi 23530 /* */ 605117 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = হাবুং |official_name = হাবুং প্ৰদেশ |image= |native_name_lang = |settlement_type = [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপ]] তথা [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] পৌৰাণিক প্ৰদেশ তথা [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ এখন [[মু'ঙ]] |type = | subdivision_type = Country | subdivision_name = India | image_skyline = [[File:Map of Habung Region.jpg|300px]] | imagesize = | image_alt = | image_caption = ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চল | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = right | motto = | established_title = | established_date= | area_footnotes = | population = | footnotes = |leader_title=বৃহৎ পাত্ৰ|leader_name=[[চুতীয়া ৰাজ্য]]|leader_title1=চাও ছেং লুং|leader_name1=[[আহোম ৰাজ্য]]}} '''হাবুং''' ({{lang-aho| 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜑𑜡;𑜈𑜤𑜂𑜫}},{{lang-en|Habung}}) [[কামৰূপ ৰাজ্য|পৌৰাণিক কামৰূপৰ]] আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] এটা বৃহৎ অঞ্চল আৰু [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যৰ]] এক [[মু'ঙ]] আছিল৷ টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাচিপটিয়া দীন-বুৰঞ্জী, ম' চাংবুন বুৰঞ্জী আৰু একাংশ ইতিহাসবিদৰ মতে চৰাইদেওত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী স্থাপন কৰা‌ আগতে এই ঠাই ৩ বছৰৰ বাবে চাওলুং চুকাফাৰ নেতৃত্বত টাই আহোমৰ [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ঠালৰ অস্থায়ী বসতি স্থল আছিল।<ref name="সৰ্বানন্দ">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, সৰ্বানন্দ | year=২০১৭ | location=গুৱাহাটী | pages=২৭৪}}</ref><ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref><ref name="Capital">{{cite journal | url= | title=Background of the Capital cities of the Ahoms | author=Buragohain, Luhit | journal=International Journal of creative research thoughts | year=2020 | month=April | volume=8 | issue=4 | pages=2357-2361}}</ref> হাবুং প্ৰদেশ বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাৰ ঢকুৱাখনাত অৱস্থিত আছিল য'ত চুতীয়া ৰজা‌ সকলে হাবুঙীয়া ব্ৰাহ্মণ সকলক ভূমি‌ দান কৰিছিল। ৱেড(১৮০০)-ৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref>তেখেতৰ মতে হাবুং প্ৰদেশৰ পশ্চিমত গজলুং প্ৰদেশ আছিল আৰু এই গজলুঙৰ মাজেদি দিক্ৰং, পিচলা, ইত্যাদি নৈ বৈ গৈছিল। ১৯০০ দশকৰ শেষৰ ফালে ধেমাজিৰ মৈদাম থকা [[মু'ঙ]] অংশত [[ৰু'ন চাও ছেঙ]] নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>...capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji...{{harvcol|শইকীয়া, য়াস্মিন|২০০৪}}</ref> তামৰ ফলিৰ তথ্য অনুসৰি, হাবুং (Ha-Vrnga Visaya) আছিল এখন প্ৰদেশ য'ত ব্ৰাহ্মণসকলক দশম শতিকাত কামৰূপৰ [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ ৰত্নপালে স্থাপন কৰিছিল।<ref name="habung">"Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33f}}</ref> কামৰূপৰ পতনৰ পাছত হাবুং [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয় আৰু এই অঞ্চলত বৃহৎপাত্ৰ নামৰ এজনক শাসন কৰিবলৈ ৰখা হয়।<ref>Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাচিপটিয়া দীন-বুৰঞ্জী অনুসৰি চাওলুং [[চ্যুকাফা]] আৰু তেঁওৰ লগত অহা লোকে হাবুঙত তিনি চন্দ্ৰ বৰ্ষ ক্ৰমে লাকনি দাপকেও, লাকনি ৰাইছেও আৰু লাকনি মুঙপ্লাও গড় বান্ধি খেতি কৰিবলৈ লয় কিন্তু বানপানী হোৱাৰ ফলত পুনৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰলৈ ঘূৰি যায়।<ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref>চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত লাকনি খুতছান (১৫২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত) [[চাওফা]] [[চুহুংমুং]]এ ক্লাংচেঙ নামৰ বিষয়া এজনক হাবুংত ৰাজত্ব কৰিবলৈ ৰাখে।<ref>...In lakni Khutshan (ie., in 1526 A.D.), the heavenly king created Klangsheng of Dhanudharia family, Bhatialia Gohain and stationed him at Habung...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref><ref>Edward Gait, The History of Assam, p.90, "In 1525, Suhungmung proceeded in person to Dihing, and appointed officers to administer the frontier provinces of Habung, Dihing and Banlung."</ref> ==হাবুং নামৰ উৎপত্তি== হাবুং শব্দটো মূলতঃ বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাৰ বুলি জনা যায়<ref>S.Endle, The Kacharis, p. 88, Habung-iya, perhaps from Ha earth, Bung for Su-bung men ; hence ha-bung-iya, autochthones</ref>। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "মাটিৰে ভৰা ঠাই" অৰ্থাৎ "নদীৰ পানীয়ে খহাই অনা পলস জমা হৈ সৃষ্টী হোৱা ভূমি। " "হা" মানে হৈছে "মাটি" (যেনে হাছাও, হাজং, হালালি, ইত্যাদি) আৰু "বুঙ" মানে হৈছে ভৰি পৰা।<ref>[https://archive.org/stream/LSIV0-V11/LSI-V3-2#page/n15/mode/2up As per the Linguistic Survey of India(Volume 3-2, p. 7), ''Ha'' means Land and ''Bung'' means Fill in standard Bodo language.]</ref> পি.আৰ.টি গৰ্ডনৰ মত অনুসৰি পৌৰাণিক মৰাণ ভাষাত "হাবুঙ"ৰ অৰ্থ হৈছে "মানুহৰ বাসতি/চাপৰি"।<ref>{{Cite web |title=PRT Gurdon, The Morans, p.43 In Moran language Habung meant ''Men/Settlement'' |url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Gurdon-1904.pdf |access-date=2020-04-29 |archivedate=2021-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210228230129/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Gurdon-1904.pdf |deadurl=yes }}</ref> ইতিহাসবিধ চিড্নি এণ্ডেলৰ "ডা কচাৰী" নামৰ কিতাপখনত উল্লেখ কৰা মতে বুৰঞ্জীত মৰাণসকলক হাবুঙীয়া বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল যাৰ অৰ্থ আছিল "ভূমিৰ থলগিৰি"। এখেতৰ মতে হাবুঙ শব্দটো প্ৰকৃততে "হা" (মাটি)-"চুবুঙ" (মানুহ)ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছিল।<ref>[https://archive.org/details/kacharis009491mbp/page/n136/mode/1up S.Endle, The Kacharis, p. 88, ''Habung-iya, perhaps from Ha earth, Bung for Su-bung men; hence ha-bung-iya, autochthones'']</ref> হাবুঙৰ ওচৰতে খুবুং নামৰ অন্য এক অঞ্চল এতিয়াও দেখা পোৱা যায়। কামৰূপৰ ৰজা ৰত্নপালৰ তামৰ ফলিত হাব্ৰং বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref> ১৪২৮ চনৰ চুতীয়া ফলিত শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰক "হাবুঙাধিপতি" (হাবুঙৰ অধিকাৰী) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jstor.org/stable/41691751?seq=5#metadata_info_tab_contents Neog, Maheswar,''Light on a ruling dynasty of Arunachal Pradesh'',p.819]</ref><ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref> [[File:Habung Ho-Phi Foundation Taking.jpg|thumb|right|হাবুঙত চুকাফাৰ স্মৃতিত নৱনিৰ্মিত মন্দিৰ]] ==হাবুঙৰ ইতিহাস== ===কামৰূপ আৰু চুতীয়া শাসনকাল=== ১০ শতিকাৰ ৰত্নপালৰ তামৰ ফলিৰ পৰা হাবুং প্ৰাচীন কালৰ পৰাই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চল বা প্ৰদেশ আছিল বুলি উমান পোৱা যায়, য'ত কামৰূপৰ ৰজাসকলে ব্ৰাহ্মণৰ সংস্থাপন কৰিছিল।<ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref><ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67151/11/11_chapter%203.pdf ''The mention of Dibbaisa river forming southern boundary and Saica the south-western boundary led P.C. Choudhury to identify the Havranga visaya with Habung country lying to east of the river Suvansiri during the 10th-11th century A.D. Habung, comprising present Dhakuakhana region was for centuries a centre of Aryan culture'']</ref> ১২০০ শতিকাত কামৰূপ বিভক্ত হোৱাৰ ফলত হাবুং চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। ৰত্নধ্বজপালে দদায়েক স্বেতগিৰিৰ ৰজা ভদ্ৰশেনৰ পৰা ধেমাজি অঞ্চল দখল কৰি হাবুঙৰ দক্ষিণৰ ৰতনপুৰত ৰাজধানী স্থাপন কৰে।<ref>Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> একে সময়চোৱাতে পাটকাই পৰ্বতৰ পুৰ্বৰ পৰা অহা টাই-আহোমসকলে অভয়পুৰত (শিৱসাগৰৰ অঞ্চল) বানপানী হোৱাৰ ফলত হাবুঙত খেতি কৰিবলৈ লয়। কিন্তু ৪ বছৰ থাকি পুনৰ বানপানী হোৱাৰ ফলত শিৱসাগৰৰ লিগিৰী গাঁৱলৈ (চনটক) উভতি যায় য'ত বৰাহী চুতীয়াসকলক লগ পায়। উল্লেখযোগ্য যে চুকাফাই বানপানী হোৱাৰ বাবে এৰি যোৱা তিপাম (কানগং নামৰ এজন), নামৰূপ (খুণতাং নামৰ এজন) বা লিগিৰী গাঁৱ (তাখোনলাক নামৰ এজন) লেখীয়া ঠাইৰ দৰে অভয়াপুৰ আৰু হাবুং অঞ্চলত কোনো লোকক ৰাখি যোৱা নাছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n50/mode/1up‌ Barua, G.C.''Ahom Buranji'',p.46.]</ref> ফলত সেই সময়ত হাবুং প্ৰদেশৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হোৱা নাছিল। ইয়াৰ পাছত হাবুঙৰ উল্লেখ ১৪ শতিকাত পোৱা যায়। চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে ১৩৯২ চনত হাবুং অঞ্চলত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল। মৃত্যু দণ্ডৰ পৰা প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিবলৈ আহোম ৰজা থিয়াও খামতিৰ ৰাণীয়ে দিহিং(পূৰ্বতে দিহিং বোকাখাটৰ মহোৰামুখত পৰিছিল) পাৰ হৈ আহি চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আশ্ৰয় লৈছিল। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ মতে হাবুঙত ব্ৰাহ্মণ এজনে তেখেতক প্ৰশ্ন কৰোঁতে তেখেতে নিজকে অসম(আহোম)‌‌‌‌‌ ৰাজ্যৰ ৰাণী বুলি চিনাকি দিছিল। পাছলৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে গৰুৰ বেপাৰ কৰিবলৈ যোৱা লোক এজনে ৰাণীগৰাকীৰ পুত্ৰৰ কথা গম আৰু ফলত গোহাঁই সকলে ল'ৰা জনক নিজ ৰাজ্য লৈ লয় আনি ৰজা পাতে।<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p.49</ref><ref> Bhuyan, S.K.,"Satsari Buranji, p.51</ref> ইয়াৰ পাছত হাবুঙৰ উল্লেখ ১৪২৮ চনত চুতীয়া ৰজা‌ ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়াত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলিত পোৱা যায়। এই ফলিৰ মতে চুতীয়া সেনাপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰ হাবুঙৰ অধিকাৰী (হাবুঙাধিপতি) আছিল আৰু স্বধয়াধিপতি শ্ৰী শ্ৰী ধৰ্মনায়াৰণৰ আদেশত তেওঁ পুৰন্দৰ বিপ্ৰ‌ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক ৪০০ পুটি মাটি দান কৰিছিল। [[File:1522 Copper plate of land grant made by Dhirnarayan.jpg|thumb|১৫২২ চনৰ চুতীয়া ৰজাই কৰা ঐতিহাসিক হাবুঙত (বৰ্তমানৰ‌ ঢকুৱাখনা) কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলি।]] ফলিৰ অংশ : {{Quote|text="পুৰন্দৰায় ৱিপ্ৰায় ভুপুটীনাং চতুঃশতম্। <br /> নৃপাদেশাৎ সমাগত্য দাদদী-শাসনং দদৌ॥ হাবুঙ্গাধিপতিঃ সোহপি ষষ্ঠিসংখ্যান্ দ্বিজানপি॥"}} ইয়াৰ বাহিৰেও প্ৰায় ৬খন চুতীয়া ৰজাৰ তামৰ ফলি (১৩৯২-১৫২২ মাজৰ) হাবুং অঞ্চলত পোৱা গৈছে। চুতীয়া সকলৰ মাজত আজিও হাবুঙৰ উল্লেখ থকা নিচুকনি গীত শুনিবলৈ পোৱা যায়। উদাহৰণ : {{Quote|text="হালিকি এই বাপেৰ ক'লৈ গ'ল,<br /> হাবুঙীয়া বুঢ়াৰ লগত কাঁহ কোবাই গ'ল। <br /> ....<br /> হাবুঙীয়া বাঢ়ৈয়ে চ'ৰানাও সাজে<br /> কুৰুলাৰ কেৰুহেন উৰো উৰো কৰে,<br /> উৰিব নোৱাৰিহে সাগৰতে পৰে; "}} ১৫১২ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে হাবুঙৰ চুতীয়া সেনাপতি বৃহৎপাত্ৰৰ(বৰপাত্ৰ) পৰা হাবুং অঞ্চলৰ পানবাৰী দখল কৰে। যাৰ ফলত ১৫১৩ চনত চুতীয়া-আহোম ৰাজ্যৰ মাজত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।<ref>Deodhai Buranji, p. 16, লাঙ্কি ৰাইচিঙা(১৫১২) শকত ৰজাদেও হাবুঙৰ পানবাৰী ললেগৈ। লাঙ্কি মুংমুত শকত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে আহি দিখৌ মুখত পছলাৰে গড় বান্ধি ৰʼলহি। </ref><ref>Gait, Edward, p. 87, "In 1512, Habung country was annexed. In 1513, the Chutia raja, Dhirnarayan, invaded the country with an army and a fotilla of boats.</ref> ১৫২০ চনত চুতীয়া ধীৰনাৰায়ণে পুনৰ বাৰ হাবুং অঞ্চল ঘূৰাই লয় আৰু ১৫২২ চনত হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণক মাটি দান কৰে। ঢকোৱাখনাৰ(হাবুং) কোঁৱৰগাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা এই ফলিৰ মতে ১৫২২ চনত শদিয়াৰ অধিপতি বিষ্ণু বংশৰ শ্ৰী ধীৰনাৰায়ণে প্ৰচণ্ড দুৰ্দণ্ড বাহুৰে সকলোকে পৰাজিত কৰি ৰাজ্যশ্ৰী লাভ কৰিছিল। <ref>[https://archive.org/details/chutiaburanji/page/n230/mode/1up Barua, Swarnalata, ''Chutia jatir Buranji, p. 590.''ধীৰনাৰায়ণৰ ঢকোৱাখনাৰ কোৱৰগাঁৱৰ তামৰ ফলি(১৪৪৪‌ শক/১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দ)'']</ref> ইয়াৰ পাছতে চুতীয়া ৰাজ্য নীতিপালৰ হাতলৈ যায়। নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ সুযোগ লৈ চুহুংমুঙে পুনৰ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধত চুতীয়াৰ নেতৃত্বত থকা কাচিতৰাৰ লগতে বৰপাত্ৰ(হাবুঙাধিপতি) উল্লখ আছে।<ref>[http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |date=2020-07-28 }} ''The chiefs of the Chutiyas were Toktoru, Koitara, Chuluki Chetiya and Borpatro.''</ref> ===আহোম ৰাজত্ব কাল=== বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি অভয়াপুৰৰ পৰা দিহিং<ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Assam Buranji'', p.47</ref> আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ<ref>Barua, G.C, ''Ahom Buranji'',p.46</ref> নৈয়েদি ভটিয়াই আহি‌ চুকাফাই হাবুঙত প্ৰৱেশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে সেই সময়ত দিহিং নৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেদি বৈ গৈছিল<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of river channel and bank erosion of the burhi dihing river (Assam), assessed using remote sensing data and gis'',"But about 250 years ago the Dihing (present Burhi Dihing) flowed westerly through Sibsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island, which is now nearly 200 km west of present Dihingmukh, i.e. the outfall of the Burhi Dihing"p.95</ref>। নৈখন দিচাং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাবে তিপাম, নামৰূপ, বকতা আৰু চৰগুৱা কাষেদি বৈ‌ গৈ<ref>Sharma, J.N., ''A study on palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam'',p.77-79</ref> দক্ষিণ মাজুলী বা [[বোকাখাত]] অঞ্চলৰ মহুৰামুখত<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Makura. |access-date=2026-02-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পৰিছিল<ref>Sharma, J.N.,''Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India''</ref>। গতিকে দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰই দি ভটিয়াই গ'লে চুকাফাই সম্ভৱতঃ হাবুং প্ৰদেশৰ দক্ষিণ ঢকুৱাখনা বা সোৱণশিৰিৰ দক্ষিণ-পশ্চিমৰ লখিমপুৰ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে পাছলৈ বামুণী কোঁৱৰৰ মাককো দিহিং নৈয়ে ভটিয়াই আহোঁতে হাবুঙৰ শোৱণশিৰি নৈৰ দশিণৰ পানবাৰী অঞ্চলৰ ব্ৰাক্ষ্মণে আশ্ৰয় দিছিল। বৰ্তমানৰ আহোম গোষ্ঠীৰ একাংশ লোকে কিন্তু চুকাফাই প্ৰৱেশ কৰা হাবুং অঞ্চল ধেমাজিত আছিল বুলি দাবী কৰে।<ref>Dhemaji is more political and therefore somewhat more volatile than Patsako. Tai-Ahom activism was very visible there, so much so as the first capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji.{{harvcol|শইকীয়া, য়াস্মিন|২০০৪}}</ref> এই দাবী তেওঁ লোকে ধেমাজিৰ বৰ আজুহা গাঁৱৰ এজন আহোম পূজাৰী ঘৰত পোৱা টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাঁচি পাতৰ পুৰণি লিপিৰ ভিত্তিৰ কৰে। কিন্তু এই লিপিৰ‌ কোনো চন তাৰিখ, শিৰোনামা বা লেখকৰ নাম পোৱা নাযায়।<ref>...One old Ahom manuscript without bearing any title, date and author's name was discovered by me on 1.5.1991 at Habung under Dhemaji district of Assam. It was discovered from the possession of the aged father of Chow Ratneswar Phukan of Bor Ajuha village, who belongs to a Mo-Sang-Bun (priestly) family. Some glimpses of Tai history can be found in, this manuscript written in Ahom language and Ahom script....{{harvcol|ঠানা, চুতাচানা|২০০৩}}</ref> অঞ্চলতোৰ গড়ৰ ওচৰতে এটা শ ধোঁৱা পুখুৰী আৰু এটা [[মৈদাম]] আছে যিটো [[আহোম|আহোমসকলৰ]] লগত অহা এজন পণ্ডিতৰ মৃত্যুত সজোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। এই তথ্যৰ সমূহৰ ভিত্তিতে লোক সকলে এই অঞ্চলতো‌ চুকাফাই এৰি থৈ যোৱা হাবুং হ'ব পাৰে বুলি ঠাৱৰ কৰে। হাবুঙত [[চাওলুং চুকাফা|চুকাফাই]] তিনি বছৰ অস্থায়ী ভাবে আছিল।<ref name="সৰ্বানন্দ"/><ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> উল্লেখযোগ্য যে চুকাফাই বানপানী হোৱাৰ বাবে এৰি যোৱা তিপাম (কানগং নামৰ এজন), নামৰূপ (খুণতাং নামৰ এজন) বা লিগিৰী গাঁৱ (তাখোনলাক নামৰ এজন) লেখীয়া ঠাইৰ দৰে অভয়াপুৰ আৰু হাবুং অঞ্চলত কোনো লোকক ৰাখি যোৱা নাছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n50/mode/1up‌ Barua, G.C.''Ahom Buranji'',p.46.]</ref> আহোমৰ পূৰ্বপৰুষসকল চাওলুং [[চুকাফা]]ৰ সৈতে হাবুংলৈ আহি তাতে তিনি চন্দ্ৰ বৰ্ষ ক্ৰমে লাকনি দাপকেও, লাকনী ৰাইছেও আৰু লকনি মুঙপ্লাও থাকে।<ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> [[File:Habung2.jpg|thumb|250px|চুকাফাৰ স্মৃতিত নৱনিৰ্মিত উপাসনা গৃহ। ]] চুকাফাই এৰি থৈ যোৱাৰ‌ পাছত ১৫১২ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে প্ৰথমবাৰৰ বাবে হাবুঙত প্ৰৱেশ কৰি পানবাৰী অঞ্চল দখল কৰে। আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। কিন্তু ১৫২০ত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে পুণৰ আক্ৰমণ কৰি এই‌ অঞ্চল নিজৰ অধীনলৈ আনি ব্ৰাহ্মণক মাটি দান কৰি তামৰ ফলিত খোদিত কৰিছিল।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?seq=17#metadata_info_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 19, ''He first annexed Habung in 1512 and later also the rest of the Hinduised Chutia kingdom'']</ref> চুতীয়া ৰজাক ১৫২৪ চনত পৰাস্ত কৰি ১৫২৫ চনত চাওফা চুহুংমুঙে হাবুং ৰাজত্ব কৰিবলৈ ভটিয়লীয়া গোহাঁই (থাওমোঙ মোঙ-তিউ) পদ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু ক্লাঙচেঙ নামৰ বিষয়া জনক দায়িত্ব দিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 59</ref> ১৫২৭ চনত ক্লাঙচেঙক চাও-চেঙলুং (ৰাজমন্ত্ৰী) পতা হৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত হাবুঙৰ উল্লেখ পুনৰ পোৱা যায়। বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি এই ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌ আৰু তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> ==বৰ্তমানৰ হাবুং== অসম চৰকাৰৰ সহযোগত হাবুঙৰ টাই ভেটিত থকা মৈদাম, পুখুৰী আৰু গড়সমূহ সংৰক্ষণ কৰি ৰু'এন চাও ছেঙ (পৰম্পৰাগত দেউশাল) স্থাপন কৰে। ১৯৯০ চনৰ ১৭ জুন তাৰিখে স্থানীয় ফুৰালুং সংঘ আৰু সেইসময়ৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ অতিৰিক্ত উপায়ুক্ত নগেন হাজৰিকাৰ সহযোগত [[আহোম ধৰ্ম|আহোম ধৰ্মৰ]] নিয়ম অনুসৰি [[আহোম|আহোমসকলৰ]] পূজা কৰা গৃহ ''হলুং হ'ফি'' মন্দিৰৰ নিৰ্মাণৰ কাৰণে আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। পাছত ৯জন শুভাকাংক্ষীৰ দ্বাৰা ৮টা খুটা প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ফলত স্থায়ী ভাবে হ'ফিটো নিৰ্মাণ কৰি উলিওৱা হৈছিল। সেই ঠাইৰ ঐতিহ্য ৰক্ষা কৰি পৰম্পৰাগত ফুৰালুংবানফি ধৰ্মৰ নীতিনিয়মতে টাই ভেটিৰ ভিতৰত থকা হফি টোত ম'-লুং টাই-পণ্ডিতসকলে আৰু বিশেষকৈ স্থানীয় ম'-চাম পণ্ডিতসকল আৰু স্থানীয় পঞ ফুৰালুং সংঘৰ সদস্যসকলে টাই-আহোম ভাষাতে সেৱা অৰ্চনা কৰে। মন্দিৰত সেৱা আগবঢ়োৱাৰ সময়ত বিশেষ দুটামান প্ৰাচীন টাই নিয়ম পালন কৰিব লাগে। তাই-চি পৰম্পৰা কৰাটো বাধ্যতামূলক আৰু তাত কক বান ফাই (চাকি জ্বলোৱা), আই চিংলাও গোৱা আদি নিয়ম কৰা হয়, তালৈ কাই অৰ্থাত কুকুৰা নিয়ম মতে নিয়া হয়। তালৈ যাওঁতে নিয়ম অনুসৰি বিভিন্ন ৰঙৰ কুকুৰা, লাও বা সাজপানী নিয়াৰ উপৰিও বানফাই অৰ্থাৎ চাকি নিব লাগে। সন্তানৰ আশাত বগা মতা কুকুৰা দিব লাগে, অসুখ বা বিপদৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কলা মতা কুকুৰা দিয়া হয় আৰু অইন বিশেষ মনোকামনা নাথাকিলে যিকোনো ৰঙৰ বা পখৰা মতা বা মাইকী কুকুৰা তাই-চি নিয়ম কৰা হয়। হাবুংলৈ তৎক্ষণাত যাব যদি কোনো ব্যক্তিয়ে নোৱাৰে তেতিয়া "মু-বাই তাম-বাই" নামৰ পৰম্পৰাৰে টোপোলা এটা বান্ধি কুকুৰা আগ বঢ়াই ৰখাৰ নিয়ম আছে।{{cn}} এই অঞ্চলৰ ঐতিহ্য ৰক্ষাৰ্থে [[অসম]] চৰকাৰে পুনঃনিৰ্মাণৰ বাবে যথেষ্ট ৰাজ পুঁজি প্ৰদান কৰে। ২০১৭ চনত তেতিয়াৰ অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]দেৱে নতুনকৈ নিৰ্মাণ কৰা হ-ফিত উদযাপিত [[মে-দাম-মে-ফি]] অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ হাবুঙক পৰ্যটনৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ ২ কোটি টকা প্ৰদানৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/city/guwahati/assam-government-to-preserve-seat-of-ahom-legacy-in-habung/articleshow/56902877.cms|title=Assam government to preserve seat of Ahom legacy in Habung}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist|30em}} ==উৎস প্ৰসংগ== #{{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter=ষষ্ঠ অধ্যায়: খুনলুং খুনলাই, উপ-অধ্যায়:চ্যুকাফা, পৃষ্ঠা:৪৪ - ৪৭|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]]}} #{{Cite book |last= ঠানা |first=চুতেচানা |title=Texts and Contexts in Southeast Asia |publisher=ঐতিহাসিক গৱেষণা কেন্দ্ৰ, মিচিগান বিশ্ববিদ্যালয়|year=২০০৩ |language=[[ইংৰাজী]]}} #{{cite book |last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en।|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} #{{Cite news|last=কংকন কলিতা|url=https://m.timesofindia.com/city/guwahati/second-ahom-capital-habung-to-be-tourist-hotspot-cm-himanta-biswa-sarma/amp_articleshow/89256437.cms|title=second ahom capital habung to be tourist-hotspot cm himanta biswa sarma|agency=টাইমছ অফ ইণ্ডিয়া|language=ইংৰাজী}} #{{cite book |last=Meena |first=R P|date=২০২০ |title=APSC Assam Current Affairs Yearbook 2020 |publisher= New Era Publishing House|language=[[ইংৰাজী ভাষা]]}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ পুৰাতাত্বিক স্থান]] [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] 4lcxt2qak0h1buex8g5vjgny1drviq9 605120 605117 2026-05-07T11:31:43Z KhiLanTzi 23530 /* */ Correction of Lakni years 605120 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = হাবুং |official_name = হাবুং প্ৰদেশ |image= |native_name_lang = |settlement_type = [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপ]] তথা [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] পৌৰাণিক প্ৰদেশ তথা [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ এখন [[মু'ঙ]] |type = | subdivision_type = Country | subdivision_name = India | image_skyline = [[File:Map of Habung Region.jpg|300px]] | imagesize = | image_alt = | image_caption = ঐতিহাসিক হাবুং অঞ্চল | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = right | motto = | established_title = | established_date= | area_footnotes = | population = | footnotes = |leader_title=বৃহৎ পাত্ৰ|leader_name=[[চুতীয়া ৰাজ্য]]|leader_title1=চাও ছেং লুং|leader_name1=[[আহোম ৰাজ্য]]}} '''হাবুং''' ({{lang-aho| 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫: 𑜑𑜡;𑜈𑜤𑜂𑜫}},{{lang-en|Habung}}) [[কামৰূপ ৰাজ্য|পৌৰাণিক কামৰূপৰ]] আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] এটা বৃহৎ অঞ্চল আৰু [[আহোম ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্যৰ]] এক [[মু'ঙ]] আছিল৷ টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাচিপটিয়া দীন-বুৰঞ্জী, ম' চাংবুন বুৰঞ্জী আৰু একাংশ ইতিহাসবিদৰ মতে চৰাইদেওত প্ৰথম স্থায়ী ৰাজধানী স্থাপন কৰা‌ আগতে এই ঠাই চাৰি বছৰৰ বাবে চাওলুং চুকাফাৰ নেতৃত্বত টাই আহোমৰ [[দাই জনগোষ্ঠী|দাই]] ঠালৰ অস্থায়ী বসতি স্থল আছিল।<ref name="সৰ্বানন্দ">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, সৰ্বানন্দ | year=২০১৭ | location=গুৱাহাটী | pages=২৭৪}}</ref><ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref><ref name="Capital">{{cite journal | url= | title=Background of the Capital cities of the Ahoms | author=Buragohain, Luhit | journal=International Journal of creative research thoughts | year=2020 | month=April | volume=8 | issue=4 | pages=2357-2361}}</ref> হাবুং প্ৰদেশ বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাৰ ঢকুৱাখনাত অৱস্থিত আছিল য'ত চুতীয়া ৰজা‌ সকলে হাবুঙীয়া ব্ৰাহ্মণ সকলক ভূমি‌ দান কৰিছিল। ৱেড(১৮০০)-ৰ মতে, [[সোৱণশিৰি নদী]] আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ মিলন হোৱা অঞ্চলতো হাবুঙৰ অন্তগৰ্ত আছিল।<ref>Wade, J.P, ''An Account of Assam: Rivers of Assam'',p.16.</ref>তেখেতৰ মতে হাবুং প্ৰদেশৰ পশ্চিমত গজলুং প্ৰদেশ আছিল আৰু এই গজলুঙৰ মাজেদি দিক্ৰং, পিচলা, ইত্যাদি নৈ বৈ গৈছিল। ১৯০০ দশকৰ শেষৰ ফালে ধেমাজিৰ মৈদাম থকা [[মু'ঙ]] অংশত [[ৰু'ন চাও ছেঙ]] নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>...capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji...{{harvcol|শইকীয়া, য়াস্মিন|২০০৪}}</ref> তামৰ ফলিৰ তথ্য অনুসৰি, হাবুং (Ha-Vrnga Visaya) আছিল এখন প্ৰদেশ য'ত ব্ৰাহ্মণসকলক দশম শতিকাত কামৰূপৰ [[পাল ৰাজবংশ]]ৰ ৰত্নপালে স্থাপন কৰিছিল।<ref name="habung">"Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33f}}</ref> কামৰূপৰ পতনৰ পাছত হাবুং [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত হয় আৰু এই অঞ্চলত বৃহৎপাত্ৰ নামৰ এজনক শাসন কৰিবলৈ ৰখা হয়।<ref>Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাচিপটিয়া দীন-বুৰঞ্জী অনুসৰি চাওলুং [[চ্যুকাফা]] আৰু তেঁওৰ লগত অহা লোকে হাবুঙত চাৰি [[লাকনি]] বৰ্ষ ক্ৰমে লাকনি দাপকেও, লাকনি ৰাইছেও আৰু লাকনি মুঙপ্লাও গড় বান্ধি খেতি কৰিবলৈ লয় কিন্তু বানপানী হোৱাৰ ফলত পুনৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰলৈ ঘূৰি যায়।<ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref>চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত লাকনি খুতছান (১৫২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত) [[চাওফা]] [[চুহুংমুং]]এ ক্লাংচেঙ নামৰ বিষয়া এজনক হাবুংত ৰাজত্ব কৰিবলৈ ৰাখে।<ref>...In lakni Khutshan (ie., in 1526 A.D.), the heavenly king created Klangsheng of Dhanudharia family, Bhatialia Gohain and stationed him at Habung...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref><ref>Edward Gait, The History of Assam, p.90, "In 1525, Suhungmung proceeded in person to Dihing, and appointed officers to administer the frontier provinces of Habung, Dihing and Banlung."</ref> ==হাবুং নামৰ উৎপত্তি== হাবুং শব্দটো মূলতঃ বড়ো-কছাৰী মূলীয় ভাষাৰ বুলি জনা যায়<ref>S.Endle, The Kacharis, p. 88, Habung-iya, perhaps from Ha earth, Bung for Su-bung men ; hence ha-bung-iya, autochthones</ref>। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "মাটিৰে ভৰা ঠাই" অৰ্থাৎ "নদীৰ পানীয়ে খহাই অনা পলস জমা হৈ সৃষ্টী হোৱা ভূমি। " "হা" মানে হৈছে "মাটি" (যেনে হাছাও, হাজং, হালালি, ইত্যাদি) আৰু "বুঙ" মানে হৈছে ভৰি পৰা।<ref>[https://archive.org/stream/LSIV0-V11/LSI-V3-2#page/n15/mode/2up As per the Linguistic Survey of India(Volume 3-2, p. 7), ''Ha'' means Land and ''Bung'' means Fill in standard Bodo language.]</ref> পি.আৰ.টি গৰ্ডনৰ মত অনুসৰি পৌৰাণিক মৰাণ ভাষাত "হাবুঙ"ৰ অৰ্থ হৈছে "মানুহৰ বাসতি/চাপৰি"।<ref>{{Cite web |title=PRT Gurdon, The Morans, p.43 In Moran language Habung meant ''Men/Settlement'' |url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Gurdon-1904.pdf |access-date=2020-04-29 |archivedate=2021-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210228230129/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Gurdon-1904.pdf |deadurl=yes }}</ref> ইতিহাসবিধ চিড্নি এণ্ডেলৰ "ডা কচাৰী" নামৰ কিতাপখনত উল্লেখ কৰা মতে বুৰঞ্জীত মৰাণসকলক হাবুঙীয়া বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল যাৰ অৰ্থ আছিল "ভূমিৰ থলগিৰি"। এখেতৰ মতে হাবুঙ শব্দটো প্ৰকৃততে "হা" (মাটি)-"চুবুঙ" (মানুহ)ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছিল।<ref>[https://archive.org/details/kacharis009491mbp/page/n136/mode/1up S.Endle, The Kacharis, p. 88, ''Habung-iya, perhaps from Ha earth, Bung for Su-bung men; hence ha-bung-iya, autochthones'']</ref> হাবুঙৰ ওচৰতে খুবুং নামৰ অন্য এক অঞ্চল এতিয়াও দেখা পোৱা যায়। কামৰূপৰ ৰজা ৰত্নপালৰ তামৰ ফলিত হাব্ৰং বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref> ১৪২৮ চনৰ চুতীয়া ফলিত শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰক "হাবুঙাধিপতি" (হাবুঙৰ অধিকাৰী) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jstor.org/stable/41691751?seq=5#metadata_info_tab_contents Neog, Maheswar,''Light on a ruling dynasty of Arunachal Pradesh'',p.819]</ref><ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref> [[File:Habung Ho-Phi Foundation Taking.jpg|thumb|right|হাবুঙত চুকাফাৰ স্মৃতিত নৱনিৰ্মিত মন্দিৰ]] ==হাবুঙৰ ইতিহাস== ===কামৰূপ আৰু চুতীয়া শাসনকাল=== ১০ শতিকাৰ ৰত্নপালৰ তামৰ ফলিৰ পৰা হাবুং প্ৰাচীন কালৰ পৰাই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চল বা প্ৰদেশ আছিল বুলি উমান পোৱা যায়, য'ত কামৰূপৰ ৰজাসকলে ব্ৰাহ্মণৰ সংস্থাপন কৰিছিল।<ref>" Habung was an ancient Brahmin settlement (Havrnga-Vishaya) situated near the mouth of the Dihing river." {{harvcol|Guha|1983|p=11}} "According to tradition, Habung was a petty medieval principality governed by its Brahmin settlers themselves. It now appears from a recently found copper plate inscription that it was the same as the ''Ha-Vrnga Visaya'' where a Brahmin was given land by King Ratnapala. (c 10th century) {{harvcol|Guha|1983|p=33}}</ref><ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67151/11/11_chapter%203.pdf ''The mention of Dibbaisa river forming southern boundary and Saica the south-western boundary led P.C. Choudhury to identify the Havranga visaya with Habung country lying to east of the river Suvansiri during the 10th-11th century A.D. Habung, comprising present Dhakuakhana region was for centuries a centre of Aryan culture'']</ref> ১২০০ শতিকাত কামৰূপ বিভক্ত হোৱাৰ ফলত হাবুং চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে। ৰত্নধ্বজপালে দদায়েক স্বেতগিৰিৰ ৰজা ভদ্ৰশেনৰ পৰা ধেমাজি অঞ্চল দখল কৰি হাবুঙৰ দক্ষিণৰ ৰতনপুৰত ৰাজধানী স্থাপন কৰে।<ref>Habung was a Chutiya dependency; that still earlier it was an autonomous principality of Brahmins; and that the latter's origins could be traced back to a circa 10th-century copper-plate and grant issued by king Ratnapala {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> একে সময়চোৱাতে পাটকাই পৰ্বতৰ পুৰ্বৰ পৰা অহা টাই-আহোমসকলে অভয়পুৰত (শিৱসাগৰৰ অঞ্চল) বানপানী হোৱাৰ ফলত হাবুঙত খেতি কৰিবলৈ লয়। কিন্তু ৪ বছৰ থাকি পুনৰ বানপানী হোৱাৰ ফলত শিৱসাগৰৰ লিগিৰী গাঁৱলৈ (চনটক) উভতি যায় য'ত বৰাহী চুতীয়াসকলক লগ পায়। উল্লেখযোগ্য যে চুকাফাই বানপানী হোৱাৰ বাবে এৰি যোৱা তিপাম (কানগং নামৰ এজন), নামৰূপ (খুণতাং নামৰ এজন) বা লিগিৰী গাঁৱ (তাখোনলাক নামৰ এজন) লেখীয়া ঠাইৰ দৰে অভয়াপুৰ আৰু হাবুং অঞ্চলত কোনো লোকক ৰাখি যোৱা নাছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n50/mode/1up‌ Barua, G.C.''Ahom Buranji'',p.46.]</ref> ফলত সেই সময়ত হাবুং প্ৰদেশৰ ভূমি আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হোৱা নাছিল। ইয়াৰ পাছত হাবুঙৰ উল্লেখ ১৪ শতিকাত পোৱা যায়। চুতীয়া ৰজা সত্যনাৰায়ণে ১৩৯২ চনত হাবুং অঞ্চলত ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল। মৃত্যু দণ্ডৰ পৰা প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিবলৈ আহোম ৰজা থিয়াও খামতিৰ ৰাণীয়ে দিহিং(পূৰ্বতে দিহিং বোকাখাটৰ মহোৰামুখত পৰিছিল) পাৰ হৈ আহি চুতীয়া ৰাজ্যৰ হাবুঙত আশ্ৰয় লৈছিল। নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জীৰ মতে হাবুঙত ব্ৰাহ্মণ এজনে তেখেতক প্ৰশ্ন কৰোঁতে তেখেতে নিজকে অসম(আহোম)‌‌‌‌‌ ৰাজ্যৰ ৰাণী বুলি চিনাকি দিছিল। পাছলৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে গৰুৰ বেপাৰ কৰিবলৈ যোৱা লোক এজনে ৰাণীগৰাকীৰ পুত্ৰৰ কথা গম আৰু ফলত গোহাঁই সকলে ল'ৰা জনক নিজ ৰাজ্য লৈ লয় আনি ৰজা পাতে।<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p.49</ref><ref> Bhuyan, S.K.,"Satsari Buranji, p.51</ref> ইয়াৰ পাছত হাবুঙৰ উল্লেখ ১৪২৮ চনত চুতীয়া ৰজা‌ ধৰ্মনাৰায়ণৰ পুত্ৰ দুৰ্লভনাৰায়ণৰ শদিয়াত উদ্ধাৰ হোৱা তামৰ ফলিত পোৱা যায়। এই ফলিৰ মতে চুতীয়া সেনাপতি শ্ৰী বৃহৎ পাত্ৰ হাবুঙৰ অধিকাৰী (হাবুঙাধিপতি) আছিল আৰু স্বধয়াধিপতি শ্ৰী শ্ৰী ধৰ্মনায়াৰণৰ আদেশত তেওঁ পুৰন্দৰ বিপ্ৰ‌ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক ৪০০ পুটি মাটি দান কৰিছিল। [[File:1522 Copper plate of land grant made by Dhirnarayan.jpg|thumb|১৫২২ চনৰ চুতীয়া ৰজাই কৰা ঐতিহাসিক হাবুঙত (বৰ্তমানৰ‌ ঢকুৱাখনা) কৰা ভূমি দানৰ তামৰ ফলি।]] ফলিৰ অংশ : {{Quote|text="পুৰন্দৰায় ৱিপ্ৰায় ভুপুটীনাং চতুঃশতম্। <br /> নৃপাদেশাৎ সমাগত্য দাদদী-শাসনং দদৌ॥ হাবুঙ্গাধিপতিঃ সোহপি ষষ্ঠিসংখ্যান্ দ্বিজানপি॥"}} ইয়াৰ বাহিৰেও প্ৰায় ৬খন চুতীয়া ৰজাৰ তামৰ ফলি (১৩৯২-১৫২২ মাজৰ) হাবুং অঞ্চলত পোৱা গৈছে। চুতীয়া সকলৰ মাজত আজিও হাবুঙৰ উল্লেখ থকা নিচুকনি গীত শুনিবলৈ পোৱা যায়। উদাহৰণ : {{Quote|text="হালিকি এই বাপেৰ ক'লৈ গ'ল,<br /> হাবুঙীয়া বুঢ়াৰ লগত কাঁহ কোবাই গ'ল। <br /> ....<br /> হাবুঙীয়া বাঢ়ৈয়ে চ'ৰানাও সাজে<br /> কুৰুলাৰ কেৰুহেন উৰো উৰো কৰে,<br /> উৰিব নোৱাৰিহে সাগৰতে পৰে; "}} ১৫১২ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে হাবুঙৰ চুতীয়া সেনাপতি বৃহৎপাত্ৰৰ(বৰপাত্ৰ) পৰা হাবুং অঞ্চলৰ পানবাৰী দখল কৰে। যাৰ ফলত ১৫১৩ চনত চুতীয়া-আহোম ৰাজ্যৰ মাজত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।<ref>Deodhai Buranji, p. 16, লাঙ্কি ৰাইচিঙা(১৫১২) শকত ৰজাদেও হাবুঙৰ পানবাৰী ললেগৈ। লাঙ্কি মুংমুত শকত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে আহি দিখৌ মুখত পছলাৰে গড় বান্ধি ৰʼলহি। </ref><ref>Gait, Edward, p. 87, "In 1512, Habung country was annexed. In 1513, the Chutia raja, Dhirnarayan, invaded the country with an army and a fotilla of boats.</ref> ১৫২০ চনত চুতীয়া ধীৰনাৰায়ণে পুনৰ বাৰ হাবুং অঞ্চল ঘূৰাই লয় আৰু ১৫২২ চনত হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণক মাটি দান কৰে। ঢকোৱাখনাৰ(হাবুং) কোঁৱৰগাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা এই ফলিৰ মতে ১৫২২ চনত শদিয়াৰ অধিপতি বিষ্ণু বংশৰ শ্ৰী ধীৰনাৰায়ণে প্ৰচণ্ড দুৰ্দণ্ড বাহুৰে সকলোকে পৰাজিত কৰি ৰাজ্যশ্ৰী লাভ কৰিছিল। <ref>[https://archive.org/details/chutiaburanji/page/n230/mode/1up Barua, Swarnalata, ''Chutia jatir Buranji, p. 590.''ধীৰনাৰায়ণৰ ঢকোৱাখনাৰ কোৱৰগাঁৱৰ তামৰ ফলি(১৪৪৪‌ শক/১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দ)'']</ref> ইয়াৰ পাছতে চুতীয়া ৰাজ্য নীতিপালৰ হাতলৈ যায়। নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ সুযোগ লৈ চুহুংমুঙে পুনৰ চুতীয়া ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰে। ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধত চুতীয়াৰ নেতৃত্বত থকা কাচিতৰাৰ লগতে বৰপাত্ৰ(হাবুঙাধিপতি) উল্লখ আছে।<ref>[http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf |date=2020-07-28 }} ''The chiefs of the Chutiyas were Toktoru, Koitara, Chuluki Chetiya and Borpatro.''</ref> ===আহোম ৰাজত্ব কাল=== বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি অভয়াপুৰৰ পৰা দিহিং<ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Assam Buranji'', p.47</ref> আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ<ref>Barua, G.C, ''Ahom Buranji'',p.46</ref> নৈয়েদি ভটিয়াই আহি‌ চুকাফাই হাবুঙত প্ৰৱেশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে সেই সময়ত দিহিং নৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেদি বৈ গৈছিল<ref>Sarma, Jogendranath, ''Change of river channel and bank erosion of the burhi dihing river (Assam), assessed using remote sensing data and gis'',"But about 250 years ago the Dihing (present Burhi Dihing) flowed westerly through Sibsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island, which is now nearly 200 km west of present Dihingmukh, i.e. the outfall of the Burhi Dihing"p.95</ref>। নৈখন দিচাং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰাল ভাবে তিপাম, নামৰূপ, বকতা আৰু চৰগুৱা কাষেদি বৈ‌ গৈ<ref>Sharma, J.N., ''A study on palaeochannels from satellite imagery in a part of Upper Assam'',p.77-79</ref> দক্ষিণ মাজুলী বা [[বোকাখাত]] অঞ্চলৰ মহুৰামুখত<ref>{{cite journal |last=Wilcox |first=R. |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8 |journal=Asiatic Researches |volume=17 |year=1832 |page=320 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Makura. |access-date=2026-02-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ব্ৰক্ষ্মপুত্ৰত পৰিছিল<ref>Sharma, J.N.,''Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India''</ref>। গতিকে দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰই দি ভটিয়াই গ'লে চুকাফাই সম্ভৱতঃ হাবুং প্ৰদেশৰ দক্ষিণ ঢকুৱাখনা বা সোৱণশিৰিৰ দক্ষিণ-পশ্চিমৰ লখিমপুৰ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য যে পাছলৈ বামুণী কোঁৱৰৰ মাককো দিহিং নৈয়ে ভটিয়াই আহোঁতে হাবুঙৰ শোৱণশিৰি নৈৰ দশিণৰ পানবাৰী অঞ্চলৰ ব্ৰাক্ষ্মণে আশ্ৰয় দিছিল। বৰ্তমানৰ আহোম গোষ্ঠীৰ একাংশ লোকে কিন্তু চুকাফাই প্ৰৱেশ কৰা হাবুং অঞ্চল ধেমাজিত আছিল বুলি দাবী কৰে।<ref>Dhemaji is more political and therefore somewhat more volatile than Patsako. Tai-Ahom activism was very visible there, so much so as the first capital city of the Ahom swargadeos, Habung, was identified and claimed to be in Dhemaji.{{harvcol|শইকীয়া, য়াস্মিন|২০০৪}}</ref> এই দাবী তেওঁ লোকে ধেমাজিৰ বৰ আজুহা গাঁৱৰ এজন আহোম পূজাৰী ঘৰত পোৱা টাই-আহোম ভাষাত লিখা সাঁচি পাতৰ পুৰণি লিপিৰ ভিত্তিৰ কৰে। কিন্তু এই লিপিৰ‌ কোনো চন তাৰিখ, শিৰোনামা বা লেখকৰ নাম পোৱা নাযায়।<ref>...One old Ahom manuscript without bearing any title, date and author's name was discovered by me on 1.5.1991 at Habung under Dhemaji district of Assam. It was discovered from the possession of the aged father of Chow Ratneswar Phukan of Bor Ajuha village, who belongs to a Mo-Sang-Bun (priestly) family. Some glimpses of Tai history can be found in, this manuscript written in Ahom language and Ahom script....{{harvcol|ঠানা, চুতাচানা|২০০৩}}</ref> অঞ্চলতোৰ গড়ৰ ওচৰতে এটা শ ধোঁৱা পুখুৰী আৰু এটা [[মৈদাম]] আছে যিটো [[আহোম|আহোমসকলৰ]] লগত অহা এজন পণ্ডিতৰ মৃত্যুত সজোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। এই তথ্যৰ সমূহৰ ভিত্তিতে লোক সকলে এই অঞ্চলতো‌ চুকাফাই এৰি থৈ যোৱা হাবুং হ'ব পাৰে বুলি ঠাৱৰ কৰে। হাবুঙত [[চাওলুং চুকাফা|চুকাফাই]] তিনি বছৰ অস্থায়ী ভাবে আছিল।<ref name="সৰ্বানন্দ"/><ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> উল্লেখযোগ্য যে চুকাফাই বানপানী হোৱাৰ বাবে এৰি যোৱা তিপাম (কানগং নামৰ এজন), নামৰূপ (খুণতাং নামৰ এজন) বা লিগিৰী গাঁৱ (তাখোনলাক নামৰ এজন) লেখীয়া ঠাইৰ দৰে অভয়াপুৰ আৰু হাবুং অঞ্চলত কোনো লোকক ৰাখি যোৱা নাছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/n50/mode/1up‌ Barua, G.C.''Ahom Buranji'',p.46.]</ref> আহোমৰ পূৰ্বপৰুষসকল চাওলুং [[চুকাফা]]ৰ সৈতে হাবুংলৈ আহি তাতে তিনি চন্দ্ৰ বৰ্ষ ক্ৰমে লাকনি দাপকেও, লাকনী ৰাইছেও আৰু লকনি মুঙপ্লাও থাকে।<ref>...So he proceeded down- stream the river Tilão (Lohit) and arrived in Habung country. He stopped there, for the laknis, Dapkeu, Raicheu and Mungplão. He subsisted on the produce of three harvests...{{harvcol|বৰুৱা, গোলাপ চন্দ্ৰ|১৯৩০}}</ref> [[File:Habung2.jpg|thumb|250px|চুকাফাৰ স্মৃতিত নৱনিৰ্মিত উপাসনা গৃহ। ]] চুকাফাই এৰি থৈ যোৱাৰ‌ পাছত ১৫১২ চনত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে প্ৰথমবাৰৰ বাবে হাবুঙত প্ৰৱেশ কৰি পানবাৰী অঞ্চল দখল কৰে। আগতে বামুণীয়া কোঁৱৰক তূলি লোৱা বামুণ পৰিয়ালটোক নিজৰ লগত লয়। বামুণ জনক সোণৰ লগুণ উপহাৰ দি হাতী-ঘাহী অধিকাৰী পাতি নিজৰ লগত লয়। কিন্তু ১৫২০ত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণে পুণৰ আক্ৰমণ কৰি এই‌ অঞ্চল নিজৰ অধীনলৈ আনি ব্ৰাহ্মণক মাটি দান কৰি তামৰ ফলিত খোদিত কৰিছিল।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?seq=17#metadata_info_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 19, ''He first annexed Habung in 1512 and later also the rest of the Hinduised Chutia kingdom'']</ref> চুতীয়া ৰজাক ১৫২৪ চনত পৰাস্ত কৰি ১৫২৫ চনত চাওফা চুহুংমুঙে হাবুং ৰাজত্ব কৰিবলৈ ভটিয়লীয়া গোহাঁই (থাওমোঙ মোঙ-তিউ) পদ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু ক্লাঙচেঙ নামৰ বিষয়া জনক দায়িত্ব দিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 59</ref> ১৫২৭ চনত ক্লাঙচেঙক চাও-চেঙলুং (ৰাজমন্ত্ৰী) পতা হৈছিল<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.61</ref>। চুক্লেংমুঙ(চুহুংমুঙৰ পুত্ৰ) ৰজাৰ দিনত হাবুঙৰ উল্লেখ পুনৰ পোৱা যায়। বুৰঞ্জীৰ অনুসৰি এই ৰজাৰ দিনত চুতীয়াৰ বৰপাত্ৰ এজনৰ সমৰ্থন পাই হাবুঙৰ ব্ৰাহ্মণ মুখিয়াল এজনে বিদ্ৰোহ কৰে। ফলত যুদ্ধ এখন হয় য'ত বৰপাত্ৰ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ব্ৰাহ্মণজন বেহাৰলৈ পলাই যায়<ref> সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা অসম বুৰঞ্জী, ২৫ পৃষ্ঠাত আছে-"সেই সময়ত ৰজা দাই ধৰিলে, বোলে-'চুটিয়া মাৰি ভূঞা বিলাকক মাৰি-কাটি বুপা ৰজায়ে ময়েহে ৰাজ্য লৈছো। বামুণে যে ৰজা‌ হয় চুটিয়াৰ বৰপাত্ৰকনো কিহলৈ থৈছোঁ?' এহি বুলি বৰপাত্ৰক মাৰিলে, বামুণকো ‌মাৰিব চালে, সপুত্ৰবান্ধৱে বেহাৰলৈ পলাই গেʼল। " </ref>। এই বৰপাত্ৰ জন হয়টো পুৰণি চুতীয়া বৰপাত্ৰ ৰাজপৰিয়ালৰ লোক আছিল‌‌ আৰু তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছতে হয়টো "চাও-চেঙলুং" আৰু "বৰপাত্ৰ" উপাধি মিলি "বৰপাত্ৰগোঁহাই" হিচাপে জনাজাত হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> ==বৰ্তমানৰ হাবুং== অসম চৰকাৰৰ সহযোগত হাবুঙৰ টাই ভেটিত থকা মৈদাম, পুখুৰী আৰু গড়সমূহ সংৰক্ষণ কৰি ৰু'এন চাও ছেঙ (পৰম্পৰাগত দেউশাল) স্থাপন কৰে। ১৯৯০ চনৰ ১৭ জুন তাৰিখে স্থানীয় ফুৰালুং সংঘ আৰু সেইসময়ৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ অতিৰিক্ত উপায়ুক্ত নগেন হাজৰিকাৰ সহযোগত [[আহোম ধৰ্ম|আহোম ধৰ্মৰ]] নিয়ম অনুসৰি [[আহোম|আহোমসকলৰ]] পূজা কৰা গৃহ ''হলুং হ'ফি'' মন্দিৰৰ নিৰ্মাণৰ কাৰণে আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। পাছত ৯জন শুভাকাংক্ষীৰ দ্বাৰা ৮টা খুটা প্ৰদান কৰা হয় যাৰ ফলত স্থায়ী ভাবে হ'ফিটো নিৰ্মাণ কৰি উলিওৱা হৈছিল। সেই ঠাইৰ ঐতিহ্য ৰক্ষা কৰি পৰম্পৰাগত ফুৰালুংবানফি ধৰ্মৰ নীতিনিয়মতে টাই ভেটিৰ ভিতৰত থকা হফি টোত ম'-লুং টাই-পণ্ডিতসকলে আৰু বিশেষকৈ স্থানীয় ম'-চাম পণ্ডিতসকল আৰু স্থানীয় পঞ ফুৰালুং সংঘৰ সদস্যসকলে টাই-আহোম ভাষাতে সেৱা অৰ্চনা কৰে। মন্দিৰত সেৱা আগবঢ়োৱাৰ সময়ত বিশেষ দুটামান প্ৰাচীন টাই নিয়ম পালন কৰিব লাগে। তাই-চি পৰম্পৰা কৰাটো বাধ্যতামূলক আৰু তাত কক বান ফাই (চাকি জ্বলোৱা), আই চিংলাও গোৱা আদি নিয়ম কৰা হয়, তালৈ কাই অৰ্থাত কুকুৰা নিয়ম মতে নিয়া হয়। তালৈ যাওঁতে নিয়ম অনুসৰি বিভিন্ন ৰঙৰ কুকুৰা, লাও বা সাজপানী নিয়াৰ উপৰিও বানফাই অৰ্থাৎ চাকি নিব লাগে। সন্তানৰ আশাত বগা মতা কুকুৰা দিব লাগে, অসুখ বা বিপদৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ কলা মতা কুকুৰা দিয়া হয় আৰু অইন বিশেষ মনোকামনা নাথাকিলে যিকোনো ৰঙৰ বা পখৰা মতা বা মাইকী কুকুৰা তাই-চি নিয়ম কৰা হয়। হাবুংলৈ তৎক্ষণাত যাব যদি কোনো ব্যক্তিয়ে নোৱাৰে তেতিয়া "মু-বাই তাম-বাই" নামৰ পৰম্পৰাৰে টোপোলা এটা বান্ধি কুকুৰা আগ বঢ়াই ৰখাৰ নিয়ম আছে।{{cn}} এই অঞ্চলৰ ঐতিহ্য ৰক্ষাৰ্থে [[অসম]] চৰকাৰে পুনঃনিৰ্মাণৰ বাবে যথেষ্ট ৰাজ পুঁজি প্ৰদান কৰে। ২০১৭ চনত তেতিয়াৰ অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]দেৱে নতুনকৈ নিৰ্মাণ কৰা হ-ফিত উদযাপিত [[মে-দাম-মে-ফি]] অনুষ্ঠানত উপস্থিত হৈ হাবুঙক পৰ্যটনৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ ২ কোটি টকা প্ৰদানৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/city/guwahati/assam-government-to-preserve-seat-of-ahom-legacy-in-habung/articleshow/56902877.cms|title=Assam government to preserve seat of Ahom legacy in Habung}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist|30em}} ==উৎস প্ৰসংগ== #{{cite book |last=বৰুৱা |first=গোলাপ চন্দ্ৰ|date=১৯৩০ |title=আহোম বুৰঞ্জী |chapter=ষষ্ঠ অধ্যায়: খুনলুং খুনলাই, উপ-অধ্যায়:চ্যুকাফা, পৃষ্ঠা:৪৪ - ৪৭|publisher= বেপ্টিষ্ট মিছন প্ৰেছ, কলকাতা|language=[[টাই আহোম ভাষা]], [[ইংৰাজী]]}} #{{Cite book |last= ঠানা |first=চুতেচানা |title=Texts and Contexts in Southeast Asia |publisher=ঐতিহাসিক গৱেষণা কেন্দ্ৰ, মিচিগান বিশ্ববিদ্যালয়|year=২০০৩ |language=[[ইংৰাজী]]}} #{{cite book |last= শইকীয়া|first= য়াস্মিন|date=২০০৪|title=Fragmented Memories Struggling to be Tai-Ahom in India|publisher=ডিউক বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰকাশন|isbn= 9780822386162, 082238616X|chapter= |page= ২৮ |url=https://www.google.co.in/books/edition/Fragmented_Memories/WfSmsuO6QugC?hl=en।|year=১৯ অক্টোবৰ, ২০০৪ |language=[[ইংৰাজী]]}} #{{Cite news|last=কংকন কলিতা|url=https://m.timesofindia.com/city/guwahati/second-ahom-capital-habung-to-be-tourist-hotspot-cm-himanta-biswa-sarma/amp_articleshow/89256437.cms|title=second ahom capital habung to be tourist-hotspot cm himanta biswa sarma|agency=টাইমছ অফ ইণ্ডিয়া|language=ইংৰাজী}} #{{cite book |last=Meena |first=R P|date=২০২০ |title=APSC Assam Current Affairs Yearbook 2020 |publisher= New Era Publishing House|language=[[ইংৰাজী ভাষা]]}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ পুৰাতাত্বিক স্থান]] [[শ্ৰেণী:আহোম ৰাজ্য]] d3vsfceunpum1exmry8qbj9wacuz7kd 0 51898 604973 582003 2026-05-06T17:31:12Z দীপকজ্যোতি মহন্ত 23203 604973 wikitext text/x-wiki {{infobox writer | name = খগেশ সেন ডেকা | image = Khagesh sen Deka.jpg|thumb|Khagesh sen Deka | imagesize = 250px | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = ১৬ অক্টোবৰ ১৯৫৩ | birth_place = ক্ষুদ্ৰহাজাৰা গাঁও, কৰৰা, কামৰূপ | death_date = ১৯ মাৰ্চ ২০২৫ | death_place = লংকেশ্বৰ, গুৱাহাটী | occupation = অধ্যাপক, ভাষাবিদ | nationality = [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] | ethnicity = | citizenship = ভাৰতীয় | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | education = এম.এ, পি.এইচ.ডি | alma_mater = | period = | genre = [[অসমৰ ভাষা ]] | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | signature = | signature_alt = | website = }} '''খগেশ সেন ডেকা''' (জন্ম:১৬ অক্টোবৰ ১৯৫৩ - ১৯ মাৰ্চ ২০২৫<ref name="খ;">{{cite journal | title=ড°খগেশ সেন ডেকা ফেচবুকৰ মাধুৰী:এটি আলোচনা | author=চক্ৰৱৰ্তী, ড° পৰিতোষ | journal=কলংপাৰ | year=২০২৬ | month=১৮ ফেব্ৰুৱাৰী}}</ref> ) অসমীয়া ভাষাৰ গৱেষক আৰু ব্যাকৰণবিদ আছিল। তেওঁ [[পূব কামৰূপ কলেজ]]ৰ অসমীয়া বিভাগৰ অধ্যাপক আছিল। ==জন্ম== তেওঁৰ জন্ম হয় কামৰূপ জিলাৰ কৰৰা মৌজাৰ ক্ষুদ্ৰহাজাৰা গাঁৱত, ১৯৫৩ চনৰ ১৬ অক্টোবৰ তাৰিখে। পিতৃ : স্বৰ্গীয় ধনপতি ডেকা (কৰৰা হাইস্কুলৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত প্ৰধান শিক্ষক)। মাতৃ : স্বৰ্গীয়া যোগেশ্বৰী ডেকা। ==শিক্ষা== #প্ৰাথমিক : ক্ষুদ্ৰহাজাৰা প্ৰাথমিক বিদ্যালয়, #হাইস্কুল : কৰৰা হাইস্কুল, #প্ৰাক বিশ্ববিদ্যালয় (বিজ্ঞান) : আৰ্য্য বিদ্যাপীঠ কলেজ। #স্নাতক (অসমীয়া অনাৰ্ছ) : আৰ্য্য বিদ্যাপীঠ কলেজ (১৯৭৫)। #স্নাতকোত্তৰ : অসমীয়া (ভাষা শাখা), গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় (১৯৭৭)। #পিএইচ, ডি, : গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় ( গৱেষণাৰ বিষয় : অসমীয়া ব্যাকৰণৰ ক্ৰমবিকাশ : এটি বিশ্লেষণাত্মক অধ্যয়ন। তত্ত্বাৱধায়ক : ড॰ ৰমেশ পাঠক)। ==কৰ্মজীৱন== #এম, এ, পৰীক্ষাৰ ফলাফল ওলোৱাৰ পূৰ্বে কেইদিনমান কৰৰা হাইস্কুলত শিক্ষকতা। #১৯৭৮ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ ১৩ তাৰিখে ছয়গাঁও কলেজত যোগদান। #১৯৭৮ চনৰ জুলাই মাহৰ ১৮ তাৰিখৰ পৰা ১৯৮৭ চনৰ ৯ মাৰ্চলৈ বকোৰ জে, এন, কলেজত অধ্যাপনা। #১৯৮৭ চনৰ ১০ মাৰ্চৰ পৰা ২০১৫ চনৰ ৩১ মাৰ্চলৈ বাইহাটা চাৰিআলিৰ পূব কামৰূপ কলেজত অধ্যাপনা আৰু সহযোগী অধ্যাপক তথা মুৰব্বী হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ। #কিছু দিনৰ বাবে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগত অতিথি অধ্যাপকৰূপে যোগদান। ==সাহিত্যৰাজি<ref>ব্যাকৰণ, তত্ত্ব আৰু তাত্ত্বিক, খগেশ সেন ডেকা, বান্ধৱ প্ৰকাশ, প্ৰথম প্ৰকাশ, বেটুপাতৰ পৰা সংগ্ৰহীত</ref>== #অসমীয়া বানান সমস্যা (সম্পা), ১৯৯৮, বাইহাটা চাৰিআলি সাহিত্য সভা। #অসমীয়া ভাষা সাহিত্য সংস্কৃতি বীথিকা (ড॰ নৰেন চন্দ্ৰ দাস আৰু ড॰ উমেশ চন্দ্ৰ ডেকাৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে ৰচিত)। ১৯৯৯, পূৰ্বাঞ্চল প্ৰকাশ। #ভাষা-চিন্তা-বিচিত্ৰা (ড॰ নগেন ঠাকুৰৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে সম্পাদিত)। ১৯৯৯, পূবেৰুণ প্ৰকাশ। #ব্যাকৰণ : প্ৰাচ্য আৰু পাশ্চাত্য। ১ম প্ৰকাশ ২০০০, পূবেৰুণ প্ৰকাশ। ৩য় প্ৰকাশ, ২০১৫, জ্যোতি প্ৰকাশন। #পূব কামৰূপ অঞ্চলৰ বৌদ্ধিক পটভূমি আৰু অধ্যক্ষ তৰুণ চন্দ্ৰ ডেকা, ২০১৪, পূব কামৰূপ কলেজ। #ভাষা-চিন্তাৰ ৰেঙনি, ২০১৬, জ্যোতি প্ৰকাশন। #ব্যাকৰণ : তত্ত্ব আৰু তাত্ত্বিক, ২০১৭, বান্ধৱ। #Grammar of the Assamese Language William Robinson Nathan Brown G. F. Nicholl (Co-ed with Dr. Prabin Ch. Das). #প্ৰসংগ গৌতম বুদ্ধ (অনূদিত), ২০১৯, জ্যোতি প্ৰকাশন। #মধ্যভাৰতীয় আৰ্যভাষা আৰু সাহিত্য,২০২০, অসম সাহিত্য সভা। #অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্তবৰ ৰূপৰেখা, ২০২০, বান্ধৱ। #মনন আৰু বীক্ষণ (সম্পাদনা- ড৹ প্ৰভাত ভূঞা), ২০২১, পাঞ্চজন্য। #খগেশ সেন ডেকাৰ ফে’চবুক মাধুৰী, (সম্পাদনা আব্দুল মজিদ শ্বেখ) ২০২১। #ভাষাতত্ত্বৰ সাধক খগেশ সেন ডেকা (অভিনন্দন গ্ৰন্থ, সম্পাদনা প্ৰভাত ভূঞা আৰু পূন্যপ্ৰভা বৰুৱা), ২০১৯ প্ৰকাশ পাইছে। ==তথ্যসূত্ৰ== <references /> [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া শিক্ষাবিদ]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 6kbq44qflnpvdt9gguy78437jehwxde 604976 604973 2026-05-06T17:32:32Z দীপকজ্যোতি মহন্ত 23203 604976 wikitext text/x-wiki {{infobox writer | name = খগেশ সেন ডেকা | image = Khagesh sen Deka.jpg|thumb|Khagesh sen Deka | imagesize = 250px | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = ১৬ অক্টোবৰ ১৯৫৩ | birth_place = ক্ষুদ্ৰহাজাৰা গাঁও, কৰৰা, কামৰূপ | death_date = ১৯ মাৰ্চ ২০২৫ | death_place = লংকেশ্বৰ, গুৱাহাটী | occupation = অধ্যাপক, ভাষাবিদ | nationality = [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] | ethnicity = | citizenship = ভাৰতীয় | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | education = এম.এ, পি.এইচ.ডি | alma_mater = | period = | genre = [[অসমৰ ভাষা ]] | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | signature = | signature_alt = | website = }} '''খগেশ সেন ডেকা''' (জন্ম:১৬ অক্টোবৰ ১৯৫৩ - ১৯ মাৰ্চ ২০২৫<ref name="খ;">{{cite journal | title=ড°খগেশ সেন ডেকা ফেচবুকৰ মাধুৰী:এটি আলোচনা | author=চক্ৰৱৰ্তী, ড° পৰিতোষ | journal=কলংপাৰ | year=২০২৬ | month=১৮ ফেব্ৰুৱাৰী}}</ref> ) অসমীয়া ভাষাৰ গৱেষক আৰু ব্যাকৰণবিদ আছিল। তেওঁ [[পূব কামৰূপ মহাবিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগৰ অধ্যাপক আছিল। ==জন্ম== তেওঁৰ জন্ম হয় কামৰূপ জিলাৰ কৰৰা মৌজাৰ ক্ষুদ্ৰহাজাৰা গাঁৱত, ১৯৫৩ চনৰ ১৬ অক্টোবৰ তাৰিখে। পিতৃ : স্বৰ্গীয় ধনপতি ডেকা (কৰৰা হাইস্কুলৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত প্ৰধান শিক্ষক)। মাতৃ : স্বৰ্গীয়া যোগেশ্বৰী ডেকা। ==শিক্ষা== #প্ৰাথমিক : ক্ষুদ্ৰহাজাৰা প্ৰাথমিক বিদ্যালয়, #হাইস্কুল : কৰৰা হাইস্কুল, #প্ৰাক বিশ্ববিদ্যালয় (বিজ্ঞান) : আৰ্য্য বিদ্যাপীঠ কলেজ। #স্নাতক (অসমীয়া অনাৰ্ছ) : আৰ্য্য বিদ্যাপীঠ কলেজ (১৯৭৫)। #স্নাতকোত্তৰ : অসমীয়া (ভাষা শাখা), গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় (১৯৭৭)। #পিএইচ, ডি, : গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় ( গৱেষণাৰ বিষয় : অসমীয়া ব্যাকৰণৰ ক্ৰমবিকাশ : এটি বিশ্লেষণাত্মক অধ্যয়ন। তত্ত্বাৱধায়ক : ড॰ ৰমেশ পাঠক)। ==কৰ্মজীৱন== #এম, এ, পৰীক্ষাৰ ফলাফল ওলোৱাৰ পূৰ্বে কেইদিনমান কৰৰা হাইস্কুলত শিক্ষকতা। #১৯৭৮ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ ১৩ তাৰিখে ছয়গাঁও কলেজত যোগদান। #১৯৭৮ চনৰ জুলাই মাহৰ ১৮ তাৰিখৰ পৰা ১৯৮৭ চনৰ ৯ মাৰ্চলৈ বকোৰ জে, এন, কলেজত অধ্যাপনা। #১৯৮৭ চনৰ ১০ মাৰ্চৰ পৰা ২০১৫ চনৰ ৩১ মাৰ্চলৈ বাইহাটা চাৰিআলিৰ পূব কামৰূপ কলেজত অধ্যাপনা আৰু সহযোগী অধ্যাপক তথা মুৰব্বী হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ। #কিছু দিনৰ বাবে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগত অতিথি অধ্যাপকৰূপে যোগদান। ==সাহিত্যৰাজি<ref>ব্যাকৰণ, তত্ত্ব আৰু তাত্ত্বিক, খগেশ সেন ডেকা, বান্ধৱ প্ৰকাশ, প্ৰথম প্ৰকাশ, বেটুপাতৰ পৰা সংগ্ৰহীত</ref>== #অসমীয়া বানান সমস্যা (সম্পা), ১৯৯৮, বাইহাটা চাৰিআলি সাহিত্য সভা। #অসমীয়া ভাষা সাহিত্য সংস্কৃতি বীথিকা (ড॰ নৰেন চন্দ্ৰ দাস আৰু ড॰ উমেশ চন্দ্ৰ ডেকাৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে ৰচিত)। ১৯৯৯, পূৰ্বাঞ্চল প্ৰকাশ। #ভাষা-চিন্তা-বিচিত্ৰা (ড॰ নগেন ঠাকুৰৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে সম্পাদিত)। ১৯৯৯, পূবেৰুণ প্ৰকাশ। #ব্যাকৰণ : প্ৰাচ্য আৰু পাশ্চাত্য। ১ম প্ৰকাশ ২০০০, পূবেৰুণ প্ৰকাশ। ৩য় প্ৰকাশ, ২০১৫, জ্যোতি প্ৰকাশন। #পূব কামৰূপ অঞ্চলৰ বৌদ্ধিক পটভূমি আৰু অধ্যক্ষ তৰুণ চন্দ্ৰ ডেকা, ২০১৪, পূব কামৰূপ কলেজ। #ভাষা-চিন্তাৰ ৰেঙনি, ২০১৬, জ্যোতি প্ৰকাশন। #ব্যাকৰণ : তত্ত্ব আৰু তাত্ত্বিক, ২০১৭, বান্ধৱ। #Grammar of the Assamese Language William Robinson Nathan Brown G. F. Nicholl (Co-ed with Dr. Prabin Ch. Das). #প্ৰসংগ গৌতম বুদ্ধ (অনূদিত), ২০১৯, জ্যোতি প্ৰকাশন। #মধ্যভাৰতীয় আৰ্যভাষা আৰু সাহিত্য,২০২০, অসম সাহিত্য সভা। #অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্তবৰ ৰূপৰেখা, ২০২০, বান্ধৱ। #মনন আৰু বীক্ষণ (সম্পাদনা- ড৹ প্ৰভাত ভূঞা), ২০২১, পাঞ্চজন্য। #খগেশ সেন ডেকাৰ ফে’চবুক মাধুৰী, (সম্পাদনা আব্দুল মজিদ শ্বেখ) ২০২১। #ভাষাতত্ত্বৰ সাধক খগেশ সেন ডেকা (অভিনন্দন গ্ৰন্থ, সম্পাদনা প্ৰভাত ভূঞা আৰু পূন্যপ্ৰভা বৰুৱা), ২০১৯ প্ৰকাশ পাইছে। ==তথ্যসূত্ৰ== <references /> [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া শিক্ষাবিদ]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] quuhcjocffjic335htn1ip83ku0i3qu 0 70819 605027 604753 2026-05-07T02:18:04Z KhiLanTzi 23530 /* */ Don't remove other informations in the of verifiability 605027 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name = ঘুগুহা দৌল | image = Ghuguha dol and ruins 06.jpg | image_size = 250px | alt = | caption = ঘুগুহা দৌলৰ বাটচ'ৰা | map_type = | map_size = | map_caption = | location = গঙমুখ গাওঁ (বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ঘুগুহা) | coordinates = | latitude = 27.37 | longitude = 94.47 | coordinates_region = | religious_affiliation = লাংকুৰি [[ফুৰালুং ধৰ্ম]] (স্থাপনৰ সময়ৰ পৰা বৰ্তমানলৈ)<ref>[https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9ac9c19f099e9cd99c9c0/9ae9ae9ae9ae বিকাশপেদিয়া, অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদৰ দ্বাৰা যুগুটোৱা তথ্য]</ref>, [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৯৫০ চনৰ পৰা) | region = লখিমপুৰৰপৰা ধেমাজি পোৱাৰ আগেয়ে ১৫ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰপৰা চমৰাজান-নৰোৱাথান সংযোগী পথেৰে প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ ভিতৰলৈ ঘুগুহা অঞ্চলত | state = [[অসম]] | district = [[ধেমাজি]] | founded_by = [[চুতণফা|শিৱসিংহ]] | year_completed = ১৮ শতিকাৰ আগভাগ |province=|status=|materials=বৰা চাউল,হাঁহৰ কণী|designated=|organizational_status=}} ''''ঘুগুহা দৌল''' [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি জিলাৰ]] ঘুগুহা চাপৰি (মধ্যযুগৰ [[হাবুং]]ত<ref name="niyomiya barta">{{cite web |url=https://niyomiyabarta.com/special-writing/ghuguha-dol-heritage-tourism-potential/ |title=ঘূগুহা দ’ল : ঐতিহ্য–পর্যটনৰ সম্ভাৱনা |author=দীপামণি হাজৰিকা বৰুৱা |date=27 October 2024 |access-date=2026-04-04 |quote=দ'লৰ চৌহদত ছটা সৰু-বৰ পুখুৰী দেখিবলৈ পোৱা যায়। }}</ref><ref name="sentinel">{{cite news|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/news/plea-to-develop-habung-into-tourist-spot |title=Plea to develop Habung into tourist spot |author=Sentinel Digital Desk |date=29 September 2016 |access-date=2026-04-04 |quote=Ghuguha Dol is attached to Habung which can be made a tourist spot like Shiba Dol of Sivasagar.}}</ref>) অৱস্থিত এটা দৌল যি [[ফুৰালুং ধৰ্ম]]ৰ দেৱতা লাংকুৰিৰ আৰাধনাৰ বাবে স্থাপন কৰা হৈছিল।l<ref>[https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9ac9c19f099e9cd99c9c0/9ae9ae9ae9ae বিকাশপেদিয়া, অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদৰ দ্বাৰা যুগুটোৱা তথ্য]</ref> আৰু পাছলৈ বিষ্ণু দৌল আৰু শিৱ দৌল হিচাপে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |url=https://niyomiyabarta.com/special-writing/ghuguha-dol-heritage-tourism-potential/ |title=ঘূগুহা দ’ল : ঐতিহ্য–পর্যটনৰ সম্ভাৱনা |author=দীপামণি হাজৰিকা বৰুৱা |date=27 October 2024 |access-date=2026-04-04 |quote=বর্তমান সময়ত বেছিকৈ শিৱদ'ল হিচাপেহে ব্যৱহৃত হোৱা দেখা যায়। }}</ref> অসম পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ অনুসৰি এই দৌল আহোম ৰজা [[চুতণফা|শিৱসিংহই]] (১৭১৪-১৭৪৪) নিজৰ ৰাণী অম্বিকা দেৱীৰ কাৰণে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>https://culturalaffairs.assam.gov.in/portlet-innerpage/protected-archaeological-sites-and-monuments{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Ghuguha Doul is a brick built temple belonging to the Ahom age. It was erected by the Ahom king Siva Singha ( 1714 - 44 CE) in the name of Ambika Devi during the first part of the 18th century CE.]</ref> কিছু বুৰঞ্জীবিদৰ মতে এই দৌল [[চাওফা]] [[চ্যু-ডাং-ফা]]ই নিজৰ মাতৃ নাং ঘুগু কুঁৱৰীৰ স্মৃতিত তেওঁক ডাঙৰ দীঘল কৰা [[হাবুং]] অঞ্চলত স্থাপন কৰিছিল।<ref name="টাই">{{cite book | title=টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা | publisher=বনলতা | author=লীলা গগৈ | year=১৯৯৪ | pages=লেখকৰ একাষাৰ | isbn=81-7339-079-7}}</ref> কিন্তু পুৰাতাত্ত্বিক সমল সমূহৰ পৰা জনা‌ যায় যে সেই সময়ত (চ্যুডাংফাৰ ৰাজত্বকাল: ১৩৯৭-১৪০৭) হাবুং আৰু ধেমাজি [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] অধীনত আছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=38–39}} : "Two of these copperplates were issued by king Satyanarayan in 1314 saka (1392 AD) and the third one by king Lakshminarayan in 1323 (1401 AD). The grand made by Satyanarayan was reissued by king Dharmanarayan. This land was part of the Habung region where several Brahmin families had been settled."</ref><ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=120}} : "Satyanarayan was followed by his son Lakshminarayan in around 1400. The Ghilamora (Habung region) 1401 copperplate shows that he defeated many kings and made them vassalage of Chutia kingdom."</ref><ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=122-23}} : "After Lakshminarayan, his brother Dharmanarayan became king in around 1415-20. He reissued the land grant made by Satyanarayan in 1392 at Habung. His son issued another land grant in Habung in 1428 AD. Under his orders, the Habung official Habungadhipati Vrihatpatra granted 400 pura of land to the Brahmin Purandar Vipra."</ref><ref>[https://www.jstor.org/stable/3517005?read-now=1&refreqid=excelsior%3A6f87fb68b5cbb9c5a988b6772e9607d3&seq=4#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu,''Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply'',p. 73, ''Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency.'']</ref> এই‌ অঞ্চল ১৫২৪ চনত‌ হে আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ১৫২৫ত কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক প্ৰথমতে ভটিয়লিয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই হিচাপে নিযুক্তি দি হাবুঙত নিয়োজিত কৰা হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে "ঘুগুহা" গাঁৱৰ ওচৰতে "আজুহা" নামৰো আন এখন গাঁও লাগি আছে। [[ধেমাজি জিলা]]ৰ সদৰৰপৰা তেইশ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে এই দৌল অৱস্থিত। [[লখিমপুৰ]]ৰ পৰা [[ধেমাজি]] সদৰ পোৱাৰ আগেয়ে ১৫নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰপৰা চমজান-নৰোৱাথান সংযোগী পথেৰে প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ সোমাই গ’লে দৌলটো পোৱা যায়। আনহাতে ধেমাজিন গৰৰপৰা বুটিকোৰ-নৰোৱাথান হৈ [[ঘিলামৰা]] সংযোগী পথেৰেও তালৈ যাব পাৰি। ==ইতিহাস== লীলা গগৈয়ে আহোম যুগৰ দৌল দেৱালয়সমূহৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰি তেওঁৰ টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা নামৰ গ্ৰন্থত যি সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিছে, তাত কিছুসংখ্যত দৌল-দেৱালয় আৰু পুখুৰীৰ সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিব পৰা নাযায় বুলি উল্লেখ কৰিছে। ঘুগুহা দৌলৰ নাম উক্ত সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱৰা তালিকাখনতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অসম পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ অনুসৰি এই দৌল আহোম ৰজা [[চুতণফা|শিৱসিংহই]] নিজৰ ৰাণী অম্বিকা দেৱীৰ কাৰণে নিৰ্মাণ কৰিছিল<ref>https://culturalaffairs.assam.gov.in/portlet-innerpage/protected-archaeological-sites-and-monuments{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Ghuguha Doul is a brick built temple belonging to the Ahom age. It was erected by the Ahom king Siva Singha ( 1714 - 44 CE) in the name of Ambika Devi during the first part of the 18th century CE.]</ref> ==স্থাপত্য== {{Multiple image | align = center | direction vertical| total_width=800 | image1 =Ghuguha dol and ruins 03.jpg | caption1 = ঘুগুহা দৌলৰ ভগ্নাৱশেষ | image2 =Ghuguha dol and ruins 07.jpg | caption2 = দৌলটোক আগুৰি থকা বেৰৰ অংশ | image3 = Ghuguha Dol.jpg | caption3 = দৌলসহ চৌপাশ | image4 =ঘুগুহাদৌলৰ বাটচ'ৰা.jpg | caption4 =দৌললৈ সোমোৱাৰ বাটত আদৰণি তোৰণ}} দৌলটোৰ বাহিৰৰ বেৰসমূহ যথেষ্ট নষ্ট হৈছে। বেৰত কোনো ভাস্কৰ্য বৰ্তমান নাই। দৌলটো আঠকোণীয়াকৈ নিৰ্মিত। আনকি দৌলটো ওপৰলৈকে আঠকোণীয়াকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। উচ্চতা প্ৰায় ৪৩ ফুট। মূল দৌলৰ লগতে লাগি থকা মণ্ডপটো ভাগিছে যদিও পুৰাতত্ত্ব বিভাগে কিছু মেৰামতি কৰিছে। দৌলটোৰ চৌহদত কেইবাটাও পুখুৰী আছে। প্ৰায় এশ বিঘাজোৰা এলেকাৰ চৌহদটোত গড় মৰাৰ চিনো ৰক্ষিত হৈ আছে। দৌলটো বহুকাল ধৰিহাবিয়ে আৱৰি থকাৰ বাবে অধিক ক্ষয়প্ৰাপ্ত হ’ল। দৌলত থকা মূৰ্তি মানে নি হাবিত পেলালে বুলি অনুমান কৰা হয়। ঘুগুহা দৌল যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। ইয়াৰ বেৰত ভাস্কৰ্যআছিল যদিও সম্পূৰ্ণ ধ্বংস হৈছে। কিন্তু মূল দৌলটো অক্ষত অৱস্থাত আছে। দৌলৰ ভিতৰভাগো চাব পাৰি। আঠকোণীয়া দৌলটোৰ কলচি এখন শৰাইৰ দৰে।<ref name="regun">{{cite book | title=মধ্যযুগ | publisher=নিৰীক্ষণ প্ৰকাশন | author=ৰেগন, ৰাজু ‍(সম্পাদক) | authorlink=ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত আহেম যুগৰ তিনিটা দৌল আৰু পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা- অৰিবন্দ ৰাজখোৱা | pages=95-98 | isbn=9789382723400}}</ref> ==বৰ্তমান অৱস্থা== ১৯৫০ চন মানৰপৰা ইয়াত শিৱপূজা অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। বৰ্তমান অসম চৰকাৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ঘুগুহা দৌলক পৰ্যটন ক্ষেত্ৰলৈ উন্নীত কৰিবৰ বাবে কিছুমান ব্যৱস্থা হাতত হৈছে। এটা সুন্দৰ বাটচ'ৰাকে ধৰি অতিথিশালা, ভোজনশালা আদি নিৰ্মাণ কৰি ঘুগুহা দৌলৰ সৌন্দৰ্য আৰু সুবিধা বৃদ্ধি কৰিছে। এই দৌলত শিৱ পূজাৰ ইতিহাস যুক্ত হৈ আছে।<ref name="regun"/> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Guha |first1=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |date=June 1984 |volume=12 |issue=6 |pages=70 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005}} *{{cite book |last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] 7ice4pfechjnob0ehrnz9h9za2ov2it 605028 605027 2026-05-07T02:18:49Z KhiLanTzi 23530 /* */ 605028 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name = ঘুগুহা দৌল | image = Ghuguha dol and ruins 06.jpg | image_size = 250px | alt = | caption = ঘুগুহা দৌলৰ বাটচ'ৰা | map_type = | map_size = | map_caption = | location = গঙমুখ গাওঁ (বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ঘুগুহা) | coordinates = | latitude = 27.37 | longitude = 94.47 | coordinates_region = | religious_affiliation = লাংকুৰি [[ফুৰালুং ধৰ্ম]] (স্থাপনৰ সময়ৰ পৰা বৰ্তমানলৈ)<ref>[https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9ac9c19f099e9cd99c9c0/9ae9ae9ae9ae বিকাশপেদিয়া, অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদৰ দ্বাৰা যুগুটোৱা তথ্য]</ref>, [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৯৫০ চনৰ পৰা) | region = লখিমপুৰৰপৰা ধেমাজি পোৱাৰ আগেয়ে ১৫ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰপৰা চমৰাজান-নৰোৱাথান সংযোগী পথেৰে প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ ভিতৰলৈ ঘুগুহা অঞ্চলত | state = [[অসম]] | district = [[ধেমাজি]] | founded_by = [[চুতণফা]] | year_completed = ১৮ শতিকাৰ আগভাগ |province=|status=|materials=বৰা চাউল,হাঁহৰ কণী|designated=|organizational_status=}} ''''ঘুগুহা দৌল''' [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি জিলাৰ]] ঘুগুহা চাপৰি (মধ্যযুগৰ [[হাবুং]]ত<ref name="niyomiya barta">{{cite web |url=https://niyomiyabarta.com/special-writing/ghuguha-dol-heritage-tourism-potential/ |title=ঘূগুহা দ’ল : ঐতিহ্য–পর্যটনৰ সম্ভাৱনা |author=দীপামণি হাজৰিকা বৰুৱা |date=27 October 2024 |access-date=2026-04-04 |quote=দ'লৰ চৌহদত ছটা সৰু-বৰ পুখুৰী দেখিবলৈ পোৱা যায়। }}</ref><ref name="sentinel">{{cite news|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/news/plea-to-develop-habung-into-tourist-spot |title=Plea to develop Habung into tourist spot |author=Sentinel Digital Desk |date=29 September 2016 |access-date=2026-04-04 |quote=Ghuguha Dol is attached to Habung which can be made a tourist spot like Shiba Dol of Sivasagar.}}</ref>) অৱস্থিত এটা দৌল যি [[ফুৰালুং ধৰ্ম]]ৰ দেৱতা লাংকুৰিৰ আৰাধনাৰ বাবে স্থাপন কৰা হৈছিল।l<ref>[https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9ac9c19f099e9cd99c9c0/9ae9ae9ae9ae বিকাশপেদিয়া, অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদৰ দ্বাৰা যুগুটোৱা তথ্য]</ref> আৰু পাছলৈ বিষ্ণু দৌল আৰু শিৱ দৌল হিচাপে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |url=https://niyomiyabarta.com/special-writing/ghuguha-dol-heritage-tourism-potential/ |title=ঘূগুহা দ’ল : ঐতিহ্য–পর্যটনৰ সম্ভাৱনা |author=দীপামণি হাজৰিকা বৰুৱা |date=27 October 2024 |access-date=2026-04-04 |quote=বর্তমান সময়ত বেছিকৈ শিৱদ'ল হিচাপেহে ব্যৱহৃত হোৱা দেখা যায়। }}</ref> অসম পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ অনুসৰি এই দৌল আহোম ৰজা [[চুতণফা|শিৱসিংহই]] (১৭১৪-১৭৪৪) নিজৰ ৰাণী অম্বিকা দেৱীৰ কাৰণে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>https://culturalaffairs.assam.gov.in/portlet-innerpage/protected-archaeological-sites-and-monuments{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Ghuguha Doul is a brick built temple belonging to the Ahom age. It was erected by the Ahom king Siva Singha ( 1714 - 44 CE) in the name of Ambika Devi during the first part of the 18th century CE.]</ref> কিছু বুৰঞ্জীবিদৰ মতে এই দৌল [[চাওফা]] [[চ্যু-ডাং-ফা]]ই নিজৰ মাতৃ নাং ঘুগু কুঁৱৰীৰ স্মৃতিত তেওঁক ডাঙৰ দীঘল কৰা [[হাবুং]] অঞ্চলত স্থাপন কৰিছিল।<ref name="টাই">{{cite book | title=টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা | publisher=বনলতা | author=লীলা গগৈ | year=১৯৯৪ | pages=লেখকৰ একাষাৰ | isbn=81-7339-079-7}}</ref> কিন্তু পুৰাতাত্ত্বিক সমল সমূহৰ পৰা জনা‌ যায় যে সেই সময়ত (চ্যুডাংফাৰ ৰাজত্বকাল: ১৩৯৭-১৪০৭) হাবুং আৰু ধেমাজি [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] অধীনত আছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=38–39}} : "Two of these copperplates were issued by king Satyanarayan in 1314 saka (1392 AD) and the third one by king Lakshminarayan in 1323 (1401 AD). The grand made by Satyanarayan was reissued by king Dharmanarayan. This land was part of the Habung region where several Brahmin families had been settled."</ref><ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=120}} : "Satyanarayan was followed by his son Lakshminarayan in around 1400. The Ghilamora (Habung region) 1401 copperplate shows that he defeated many kings and made them vassalage of Chutia kingdom."</ref><ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=122-23}} : "After Lakshminarayan, his brother Dharmanarayan became king in around 1415-20. He reissued the land grant made by Satyanarayan in 1392 at Habung. His son issued another land grant in Habung in 1428 AD. Under his orders, the Habung official Habungadhipati Vrihatpatra granted 400 pura of land to the Brahmin Purandar Vipra."</ref><ref>[https://www.jstor.org/stable/3517005?read-now=1&refreqid=excelsior%3A6f87fb68b5cbb9c5a988b6772e9607d3&seq=4#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu,''Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply'',p. 73, ''Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency.'']</ref> এই‌ অঞ্চল ১৫২৪ চনত‌ হে আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ১৫২৫ত কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক প্ৰথমতে ভটিয়লিয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই হিচাপে নিযুক্তি দি হাবুঙত নিয়োজিত কৰা হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে "ঘুগুহা" গাঁৱৰ ওচৰতে "আজুহা" নামৰো আন এখন গাঁও লাগি আছে। [[ধেমাজি জিলা]]ৰ সদৰৰপৰা তেইশ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে এই দৌল অৱস্থিত। [[লখিমপুৰ]]ৰ পৰা [[ধেমাজি]] সদৰ পোৱাৰ আগেয়ে ১৫নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰপৰা চমজান-নৰোৱাথান সংযোগী পথেৰে প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ সোমাই গ’লে দৌলটো পোৱা যায়। আনহাতে ধেমাজিন গৰৰপৰা বুটিকোৰ-নৰোৱাথান হৈ [[ঘিলামৰা]] সংযোগী পথেৰেও তালৈ যাব পাৰি। ==ইতিহাস== লীলা গগৈয়ে আহোম যুগৰ দৌল দেৱালয়সমূহৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰি তেওঁৰ টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা নামৰ গ্ৰন্থত যি সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিছে, তাত কিছুসংখ্যত দৌল-দেৱালয় আৰু পুখুৰীৰ সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিব পৰা নাযায় বুলি উল্লেখ কৰিছে। ঘুগুহা দৌলৰ নাম উক্ত সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱৰা তালিকাখনতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অসম পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ অনুসৰি এই দৌল আহোম ৰজা [[চুতণফা|শিৱসিংহই]] নিজৰ ৰাণী অম্বিকা দেৱীৰ কাৰণে নিৰ্মাণ কৰিছিল<ref>https://culturalaffairs.assam.gov.in/portlet-innerpage/protected-archaeological-sites-and-monuments{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Ghuguha Doul is a brick built temple belonging to the Ahom age. It was erected by the Ahom king Siva Singha ( 1714 - 44 CE) in the name of Ambika Devi during the first part of the 18th century CE.]</ref> ==স্থাপত্য== {{Multiple image | align = center | direction vertical| total_width=800 | image1 =Ghuguha dol and ruins 03.jpg | caption1 = ঘুগুহা দৌলৰ ভগ্নাৱশেষ | image2 =Ghuguha dol and ruins 07.jpg | caption2 = দৌলটোক আগুৰি থকা বেৰৰ অংশ | image3 = Ghuguha Dol.jpg | caption3 = দৌলসহ চৌপাশ | image4 =ঘুগুহাদৌলৰ বাটচ'ৰা.jpg | caption4 =দৌললৈ সোমোৱাৰ বাটত আদৰণি তোৰণ}} দৌলটোৰ বাহিৰৰ বেৰসমূহ যথেষ্ট নষ্ট হৈছে। বেৰত কোনো ভাস্কৰ্য বৰ্তমান নাই। দৌলটো আঠকোণীয়াকৈ নিৰ্মিত। আনকি দৌলটো ওপৰলৈকে আঠকোণীয়াকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। উচ্চতা প্ৰায় ৪৩ ফুট। মূল দৌলৰ লগতে লাগি থকা মণ্ডপটো ভাগিছে যদিও পুৰাতত্ত্ব বিভাগে কিছু মেৰামতি কৰিছে। দৌলটোৰ চৌহদত কেইবাটাও পুখুৰী আছে। প্ৰায় এশ বিঘাজোৰা এলেকাৰ চৌহদটোত গড় মৰাৰ চিনো ৰক্ষিত হৈ আছে। দৌলটো বহুকাল ধৰিহাবিয়ে আৱৰি থকাৰ বাবে অধিক ক্ষয়প্ৰাপ্ত হ’ল। দৌলত থকা মূৰ্তি মানে নি হাবিত পেলালে বুলি অনুমান কৰা হয়। ঘুগুহা দৌল যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। ইয়াৰ বেৰত ভাস্কৰ্যআছিল যদিও সম্পূৰ্ণ ধ্বংস হৈছে। কিন্তু মূল দৌলটো অক্ষত অৱস্থাত আছে। দৌলৰ ভিতৰভাগো চাব পাৰি। আঠকোণীয়া দৌলটোৰ কলচি এখন শৰাইৰ দৰে।<ref name="regun">{{cite book | title=মধ্যযুগ | publisher=নিৰীক্ষণ প্ৰকাশন | author=ৰেগন, ৰাজু ‍(সম্পাদক) | authorlink=ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত আহেম যুগৰ তিনিটা দৌল আৰু পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা- অৰিবন্দ ৰাজখোৱা | pages=95-98 | isbn=9789382723400}}</ref> ==বৰ্তমান অৱস্থা== ১৯৫০ চন মানৰপৰা ইয়াত শিৱপূজা অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। বৰ্তমান অসম চৰকাৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ঘুগুহা দৌলক পৰ্যটন ক্ষেত্ৰলৈ উন্নীত কৰিবৰ বাবে কিছুমান ব্যৱস্থা হাতত হৈছে। এটা সুন্দৰ বাটচ'ৰাকে ধৰি অতিথিশালা, ভোজনশালা আদি নিৰ্মাণ কৰি ঘুগুহা দৌলৰ সৌন্দৰ্য আৰু সুবিধা বৃদ্ধি কৰিছে। এই দৌলত শিৱ পূজাৰ ইতিহাস যুক্ত হৈ আছে।<ref name="regun"/> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Guha |first1=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |date=June 1984 |volume=12 |issue=6 |pages=70 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005}} *{{cite book |last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] flce7uti8mb47cghei44xhvme3i5p9h 605029 605028 2026-05-07T02:19:18Z KhiLanTzi 23530 /* */ 605029 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name = ঘুগুহা দৌল | image = Ghuguha dol and ruins 06.jpg | image_size = 250px | alt = | caption = ঘুগুহা দৌলৰ বাটচ'ৰা | map_type = | map_size = | map_caption = | location = গঙমুখ গাওঁ (বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ঘুগুহা) | coordinates = | latitude = 27.37 | longitude = 94.47 | coordinates_region = | religious_affiliation = লাংকুৰি [[ফুৰালুং ধৰ্ম]] (স্থাপনৰ সময়ৰ পৰা বৰ্তমানলৈ)<ref>[https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9ac9c19f099e9cd99c9c0/9ae9ae9ae9ae বিকাশপেদিয়া, অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদৰ দ্বাৰা যুগুটোৱা তথ্য]</ref>, [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৯৫০ চনৰ পৰা) | region = লখিমপুৰৰপৰা ধেমাজি পোৱাৰ আগেয়ে ১৫ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰপৰা চমৰাজান-নৰোৱাথান সংযোগী পথেৰে প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ ভিতৰলৈ ঘুগুহা অঞ্চলত | state = [[অসম]] | district = [[ধেমাজি]] | founded_by = [[চুতণফা]] | year_completed = ১৮ শতিকাৰ আগভাগ |province=|status=|materials=বৰা চাউল,হাঁহৰ কণী|designated=|organizational_status=}} ''''ঘুগুহা দৌল''' [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি জিলাৰ]] ঘুগুহা চাপৰি (মধ্যযুগৰ [[হাবুং]]ত<ref name="niyomiya barta">{{cite web |url=https://niyomiyabarta.com/special-writing/ghuguha-dol-heritage-tourism-potential/ |title=ঘূগুহা দ’ল : ঐতিহ্য–পর্যটনৰ সম্ভাৱনা |author=দীপামণি হাজৰিকা বৰুৱা |date=27 October 2024 |access-date=2026-04-04 |quote=দ'লৰ চৌহদত ছটা সৰু-বৰ পুখুৰী দেখিবলৈ পোৱা যায়। }}</ref><ref name="sentinel">{{cite news|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/news/plea-to-develop-habung-into-tourist-spot |title=Plea to develop Habung into tourist spot |author=Sentinel Digital Desk |date=29 September 2016 |access-date=2026-04-04 |quote=Ghuguha Dol is attached to Habung which can be made a tourist spot like Shiba Dol of Sivasagar.}}</ref>) অৱস্থিত এটা দৌল যি [[ফুৰালুং ধৰ্ম]]ৰ দেৱতা লাংকুৰিৰ আৰাধনাৰ বাবে স্থাপন কৰা হৈছিল।l<ref>[https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9ac9c19f099e9cd99c9c0/9ae9ae9ae9ae বিকাশপেদিয়া, অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদৰ দ্বাৰা যুগুটোৱা তথ্য]</ref> আৰু পাছলৈ বিষ্ণু দৌল আৰু শিৱ দৌল হিচাপে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |url=https://niyomiyabarta.com/special-writing/ghuguha-dol-heritage-tourism-potential/ |title=ঘূগুহা দ’ল : ঐতিহ্য–পর্যটনৰ সম্ভাৱনা |author=দীপামণি হাজৰিকা বৰুৱা |date=27 October 2024 |access-date=2026-04-04 |quote=বর্তমান সময়ত বেছিকৈ শিৱদ'ল হিচাপেহে ব্যৱহৃত হোৱা দেখা যায়। }}</ref> অসম পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ অনুসৰি এই দৌল আহোম ৰজা [[চুতণফা]]ই (১৭১৪-১৭৪৪) নিজৰ ৰাণী অম্বিকা দেৱীৰ কাৰণে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>https://culturalaffairs.assam.gov.in/portlet-innerpage/protected-archaeological-sites-and-monuments{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Ghuguha Doul is a brick built temple belonging to the Ahom age. It was erected by the Ahom king Siva Singha ( 1714 - 44 CE) in the name of Ambika Devi during the first part of the 18th century CE.]</ref> কিছু বুৰঞ্জীবিদৰ মতে এই দৌল [[চাওফা]] [[চ্যু-ডাং-ফা]]ই নিজৰ মাতৃ নাং ঘুগু কুঁৱৰীৰ স্মৃতিত তেওঁক ডাঙৰ দীঘল কৰা [[হাবুং]] অঞ্চলত স্থাপন কৰিছিল।<ref name="টাই">{{cite book | title=টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা | publisher=বনলতা | author=লীলা গগৈ | year=১৯৯৪ | pages=লেখকৰ একাষাৰ | isbn=81-7339-079-7}}</ref> কিন্তু পুৰাতাত্ত্বিক সমল সমূহৰ পৰা জনা‌ যায় যে সেই সময়ত (চ্যুডাংফাৰ ৰাজত্বকাল: ১৩৯৭-১৪০৭) হাবুং আৰু ধেমাজি [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] অধীনত আছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=38–39}} : "Two of these copperplates were issued by king Satyanarayan in 1314 saka (1392 AD) and the third one by king Lakshminarayan in 1323 (1401 AD). The grand made by Satyanarayan was reissued by king Dharmanarayan. This land was part of the Habung region where several Brahmin families had been settled."</ref><ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=120}} : "Satyanarayan was followed by his son Lakshminarayan in around 1400. The Ghilamora (Habung region) 1401 copperplate shows that he defeated many kings and made them vassalage of Chutia kingdom."</ref><ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=122-23}} : "After Lakshminarayan, his brother Dharmanarayan became king in around 1415-20. He reissued the land grant made by Satyanarayan in 1392 at Habung. His son issued another land grant in Habung in 1428 AD. Under his orders, the Habung official Habungadhipati Vrihatpatra granted 400 pura of land to the Brahmin Purandar Vipra."</ref><ref>[https://www.jstor.org/stable/3517005?read-now=1&refreqid=excelsior%3A6f87fb68b5cbb9c5a988b6772e9607d3&seq=4#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu,''Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply'',p. 73, ''Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency.'']</ref> এই‌ অঞ্চল ১৫২৪ চনত‌ হে আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ১৫২৫ত কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক প্ৰথমতে ভটিয়লিয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই হিচাপে নিযুক্তি দি হাবুঙত নিয়োজিত কৰা হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে "ঘুগুহা" গাঁৱৰ ওচৰতে "আজুহা" নামৰো আন এখন গাঁও লাগি আছে। [[ধেমাজি জিলা]]ৰ সদৰৰপৰা তেইশ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে এই দৌল অৱস্থিত। [[লখিমপুৰ]]ৰ পৰা [[ধেমাজি]] সদৰ পোৱাৰ আগেয়ে ১৫নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰপৰা চমজান-নৰোৱাথান সংযোগী পথেৰে প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ সোমাই গ’লে দৌলটো পোৱা যায়। আনহাতে ধেমাজিন গৰৰপৰা বুটিকোৰ-নৰোৱাথান হৈ [[ঘিলামৰা]] সংযোগী পথেৰেও তালৈ যাব পাৰি। ==ইতিহাস== লীলা গগৈয়ে আহোম যুগৰ দৌল দেৱালয়সমূহৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰি তেওঁৰ টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা নামৰ গ্ৰন্থত যি সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিছে, তাত কিছুসংখ্যত দৌল-দেৱালয় আৰু পুখুৰীৰ সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিব পৰা নাযায় বুলি উল্লেখ কৰিছে। ঘুগুহা দৌলৰ নাম উক্ত সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱৰা তালিকাখনতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অসম পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ অনুসৰি এই দৌল আহোম ৰজা [[চুতণফা|শিৱসিংহই]] নিজৰ ৰাণী অম্বিকা দেৱীৰ কাৰণে নিৰ্মাণ কৰিছিল<ref>https://culturalaffairs.assam.gov.in/portlet-innerpage/protected-archaeological-sites-and-monuments{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Ghuguha Doul is a brick built temple belonging to the Ahom age. It was erected by the Ahom king Siva Singha ( 1714 - 44 CE) in the name of Ambika Devi during the first part of the 18th century CE.]</ref> ==স্থাপত্য== {{Multiple image | align = center | direction vertical| total_width=800 | image1 =Ghuguha dol and ruins 03.jpg | caption1 = ঘুগুহা দৌলৰ ভগ্নাৱশেষ | image2 =Ghuguha dol and ruins 07.jpg | caption2 = দৌলটোক আগুৰি থকা বেৰৰ অংশ | image3 = Ghuguha Dol.jpg | caption3 = দৌলসহ চৌপাশ | image4 =ঘুগুহাদৌলৰ বাটচ'ৰা.jpg | caption4 =দৌললৈ সোমোৱাৰ বাটত আদৰণি তোৰণ}} দৌলটোৰ বাহিৰৰ বেৰসমূহ যথেষ্ট নষ্ট হৈছে। বেৰত কোনো ভাস্কৰ্য বৰ্তমান নাই। দৌলটো আঠকোণীয়াকৈ নিৰ্মিত। আনকি দৌলটো ওপৰলৈকে আঠকোণীয়াকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। উচ্চতা প্ৰায় ৪৩ ফুট। মূল দৌলৰ লগতে লাগি থকা মণ্ডপটো ভাগিছে যদিও পুৰাতত্ত্ব বিভাগে কিছু মেৰামতি কৰিছে। দৌলটোৰ চৌহদত কেইবাটাও পুখুৰী আছে। প্ৰায় এশ বিঘাজোৰা এলেকাৰ চৌহদটোত গড় মৰাৰ চিনো ৰক্ষিত হৈ আছে। দৌলটো বহুকাল ধৰিহাবিয়ে আৱৰি থকাৰ বাবে অধিক ক্ষয়প্ৰাপ্ত হ’ল। দৌলত থকা মূৰ্তি মানে নি হাবিত পেলালে বুলি অনুমান কৰা হয়। ঘুগুহা দৌল যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। ইয়াৰ বেৰত ভাস্কৰ্যআছিল যদিও সম্পূৰ্ণ ধ্বংস হৈছে। কিন্তু মূল দৌলটো অক্ষত অৱস্থাত আছে। দৌলৰ ভিতৰভাগো চাব পাৰি। আঠকোণীয়া দৌলটোৰ কলচি এখন শৰাইৰ দৰে।<ref name="regun">{{cite book | title=মধ্যযুগ | publisher=নিৰীক্ষণ প্ৰকাশন | author=ৰেগন, ৰাজু ‍(সম্পাদক) | authorlink=ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত আহেম যুগৰ তিনিটা দৌল আৰু পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা- অৰিবন্দ ৰাজখোৱা | pages=95-98 | isbn=9789382723400}}</ref> ==বৰ্তমান অৱস্থা== ১৯৫০ চন মানৰপৰা ইয়াত শিৱপূজা অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। বৰ্তমান অসম চৰকাৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ঘুগুহা দৌলক পৰ্যটন ক্ষেত্ৰলৈ উন্নীত কৰিবৰ বাবে কিছুমান ব্যৱস্থা হাতত হৈছে। এটা সুন্দৰ বাটচ'ৰাকে ধৰি অতিথিশালা, ভোজনশালা আদি নিৰ্মাণ কৰি ঘুগুহা দৌলৰ সৌন্দৰ্য আৰু সুবিধা বৃদ্ধি কৰিছে। এই দৌলত শিৱ পূজাৰ ইতিহাস যুক্ত হৈ আছে।<ref name="regun"/> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Guha |first1=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |date=June 1984 |volume=12 |issue=6 |pages=70 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005}} *{{cite book |last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] p6enq7r3j7z1s5tmxcs04s02dliai0s 605030 605029 2026-05-07T02:20:20Z KhiLanTzi 23530 /* */ Chaopha surname 605030 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name = ঘুগুহা দৌল | image = Ghuguha dol and ruins 06.jpg | image_size = 250px | alt = | caption = ঘুগুহা দৌলৰ বাটচ'ৰা | map_type = | map_size = | map_caption = | location = গঙমুখ গাওঁ (বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ঘুগুহা) | coordinates = | latitude = 27.37 | longitude = 94.47 | coordinates_region = | religious_affiliation = লাংকুৰি [[ফুৰালুং ধৰ্ম]] (স্থাপনৰ সময়ৰ পৰা বৰ্তমানলৈ)<ref>[https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9ac9c19f099e9cd99c9c0/9ae9ae9ae9ae বিকাশপেদিয়া, অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদৰ দ্বাৰা যুগুটোৱা তথ্য]</ref>, [[হিন্দু ধৰ্ম]] (১৯৫০ চনৰ পৰা) | region = লখিমপুৰৰপৰা ধেমাজি পোৱাৰ আগেয়ে ১৫ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰপৰা চমৰাজান-নৰোৱাথান সংযোগী পথেৰে প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ ভিতৰলৈ ঘুগুহা অঞ্চলত | state = [[অসম]] | district = [[ধেমাজি]] | founded_by = [[চুতণফা]] | year_completed = ১৮ শতিকাৰ আগভাগ |province=|status=|materials=বৰা চাউল,হাঁহৰ কণী|designated=|organizational_status=}} ''''ঘুগুহা দৌল''' [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি জিলাৰ]] ঘুগুহা চাপৰি (মধ্যযুগৰ [[হাবুং]]ত<ref name="niyomiya barta">{{cite web |url=https://niyomiyabarta.com/special-writing/ghuguha-dol-heritage-tourism-potential/ |title=ঘূগুহা দ’ল : ঐতিহ্য–পর্যটনৰ সম্ভাৱনা |author=দীপামণি হাজৰিকা বৰুৱা |date=27 October 2024 |access-date=2026-04-04 |quote=দ'লৰ চৌহদত ছটা সৰু-বৰ পুখুৰী দেখিবলৈ পোৱা যায়। }}</ref><ref name="sentinel">{{cite news|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/news/plea-to-develop-habung-into-tourist-spot |title=Plea to develop Habung into tourist spot |author=Sentinel Digital Desk |date=29 September 2016 |access-date=2026-04-04 |quote=Ghuguha Dol is attached to Habung which can be made a tourist spot like Shiba Dol of Sivasagar.}}</ref>) অৱস্থিত এটা দৌল যি [[ফুৰালুং ধৰ্ম]]ৰ দেৱতা লাংকুৰিৰ আৰাধনাৰ বাবে স্থাপন কৰা হৈছিল।l<ref>[https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9ac9c19f099e9cd99c9c0/9ae9ae9ae9ae বিকাশপেদিয়া, অসম চৰকাৰৰ টাই আহোম উন্নয়ণ পৰিষদৰ দ্বাৰা যুগুটোৱা তথ্য]</ref> আৰু পাছলৈ বিষ্ণু দৌল আৰু শিৱ দৌল হিচাপে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |url=https://niyomiyabarta.com/special-writing/ghuguha-dol-heritage-tourism-potential/ |title=ঘূগুহা দ’ল : ঐতিহ্য–পর্যটনৰ সম্ভাৱনা |author=দীপামণি হাজৰিকা বৰুৱা |date=27 October 2024 |access-date=2026-04-04 |quote=বর্তমান সময়ত বেছিকৈ শিৱদ'ল হিচাপেহে ব্যৱহৃত হোৱা দেখা যায়। }}</ref> অসম পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ অনুসৰি এই দৌল [[চাওফা]] [[চুতণফা]]ই (১৭১৪-১৭৪৪) ৰাণী অম্বিকাৰ কাৰণে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>https://culturalaffairs.assam.gov.in/portlet-innerpage/protected-archaeological-sites-and-monuments{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Ghuguha Doul is a brick built temple belonging to the Ahom age. It was erected by the Ahom king Siva Singha ( 1714 - 44 CE) in the name of Ambika Devi during the first part of the 18th century CE.]</ref> কিছু বুৰঞ্জীবিদৰ মতে এই দৌল [[চাওফা]] [[চ্যু-ডাং-ফা]]ই নিজৰ মাতৃ নাং ঘুগু কুঁৱৰীৰ স্মৃতিত তেওঁক ডাঙৰ দীঘল কৰা [[হাবুং]] অঞ্চলত স্থাপন কৰিছিল।<ref name="টাই">{{cite book | title=টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা | publisher=বনলতা | author=লীলা গগৈ | year=১৯৯৪ | pages=লেখকৰ একাষাৰ | isbn=81-7339-079-7}}</ref> কিন্তু পুৰাতাত্ত্বিক সমল সমূহৰ পৰা জনা‌ যায় যে সেই সময়ত (চ্যুডাংফাৰ ৰাজত্বকাল: ১৩৯৭-১৪০৭) হাবুং আৰু ধেমাজি [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] অধীনত আছিল।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=38–39}} : "Two of these copperplates were issued by king Satyanarayan in 1314 saka (1392 AD) and the third one by king Lakshminarayan in 1323 (1401 AD). The grand made by Satyanarayan was reissued by king Dharmanarayan. This land was part of the Habung region where several Brahmin families had been settled."</ref><ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=120}} : "Satyanarayan was followed by his son Lakshminarayan in around 1400. The Ghilamora (Habung region) 1401 copperplate shows that he defeated many kings and made them vassalage of Chutia kingdom."</ref><ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=122-23}} : "After Lakshminarayan, his brother Dharmanarayan became king in around 1415-20. He reissued the land grant made by Satyanarayan in 1392 at Habung. His son issued another land grant in Habung in 1428 AD. Under his orders, the Habung official Habungadhipati Vrihatpatra granted 400 pura of land to the Brahmin Purandar Vipra."</ref><ref>[https://www.jstor.org/stable/3517005?read-now=1&refreqid=excelsior%3A6f87fb68b5cbb9c5a988b6772e9607d3&seq=4#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu,''Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply'',p. 73, ''Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency.'']</ref> এই‌ অঞ্চল ১৫২৪ চনত‌ হে আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ১৫২৫ত কনচেং ধনুধৰিয়া গোহাঁইক প্ৰথমতে ভটিয়লিয়া গোহাঁই আৰু পাছলৈ বৰপাত্ৰ গোহাঁই হিচাপে নিযুক্তি দি হাবুঙত নিয়োজিত কৰা হয়।<ref>[https://www.jstor.org/stable/3516963?read-now=1&seq=18#page_scan_tab_contents Guha, Amalendu, ''The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)'',p. 20,''It appears that the noble designation of Barpatragohain was borrowed from the civil list of Habung where the local ruler, a dependent of the Chutia king, had the title of Vrihatpatra''.]</ref> ইয়াৰ ওপৰিও জনা যায় যে "ঘুগুহা" গাঁৱৰ ওচৰতে "আজুহা" নামৰো আন এখন গাঁও লাগি আছে। [[ধেমাজি জিলা]]ৰ সদৰৰপৰা তেইশ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে এই দৌল অৱস্থিত। [[লখিমপুৰ]]ৰ পৰা [[ধেমাজি]] সদৰ পোৱাৰ আগেয়ে ১৫নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰপৰা চমজান-নৰোৱাথান সংযোগী পথেৰে প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ সোমাই গ’লে দৌলটো পোৱা যায়। আনহাতে ধেমাজিন গৰৰপৰা বুটিকোৰ-নৰোৱাথান হৈ [[ঘিলামৰা]] সংযোগী পথেৰেও তালৈ যাব পাৰি। ==ইতিহাস== লীলা গগৈয়ে আহোম যুগৰ দৌল দেৱালয়সমূহৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰি তেওঁৰ টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা নামৰ গ্ৰন্থত যি সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিছে, তাত কিছুসংখ্যত দৌল-দেৱালয় আৰু পুখুৰীৰ সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিব পৰা নাযায় বুলি উল্লেখ কৰিছে। ঘুগুহা দৌলৰ নাম উক্ত সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱৰা তালিকাখনতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। অসম পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ অনুসৰি এই দৌল আহোম ৰজা [[চুতণফা|শিৱসিংহই]] নিজৰ ৰাণী অম্বিকা দেৱীৰ কাৰণে নিৰ্মাণ কৰিছিল<ref>https://culturalaffairs.assam.gov.in/portlet-innerpage/protected-archaeological-sites-and-monuments{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Ghuguha Doul is a brick built temple belonging to the Ahom age. It was erected by the Ahom king Siva Singha ( 1714 - 44 CE) in the name of Ambika Devi during the first part of the 18th century CE.]</ref> ==স্থাপত্য== {{Multiple image | align = center | direction vertical| total_width=800 | image1 =Ghuguha dol and ruins 03.jpg | caption1 = ঘুগুহা দৌলৰ ভগ্নাৱশেষ | image2 =Ghuguha dol and ruins 07.jpg | caption2 = দৌলটোক আগুৰি থকা বেৰৰ অংশ | image3 = Ghuguha Dol.jpg | caption3 = দৌলসহ চৌপাশ | image4 =ঘুগুহাদৌলৰ বাটচ'ৰা.jpg | caption4 =দৌললৈ সোমোৱাৰ বাটত আদৰণি তোৰণ}} দৌলটোৰ বাহিৰৰ বেৰসমূহ যথেষ্ট নষ্ট হৈছে। বেৰত কোনো ভাস্কৰ্য বৰ্তমান নাই। দৌলটো আঠকোণীয়াকৈ নিৰ্মিত। আনকি দৌলটো ওপৰলৈকে আঠকোণীয়াকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। উচ্চতা প্ৰায় ৪৩ ফুট। মূল দৌলৰ লগতে লাগি থকা মণ্ডপটো ভাগিছে যদিও পুৰাতত্ত্ব বিভাগে কিছু মেৰামতি কৰিছে। দৌলটোৰ চৌহদত কেইবাটাও পুখুৰী আছে। প্ৰায় এশ বিঘাজোৰা এলেকাৰ চৌহদটোত গড় মৰাৰ চিনো ৰক্ষিত হৈ আছে। দৌলটো বহুকাল ধৰিহাবিয়ে আৱৰি থকাৰ বাবে অধিক ক্ষয়প্ৰাপ্ত হ’ল। দৌলত থকা মূৰ্তি মানে নি হাবিত পেলালে বুলি অনুমান কৰা হয়। ঘুগুহা দৌল যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে। ইয়াৰ বেৰত ভাস্কৰ্যআছিল যদিও সম্পূৰ্ণ ধ্বংস হৈছে। কিন্তু মূল দৌলটো অক্ষত অৱস্থাত আছে। দৌলৰ ভিতৰভাগো চাব পাৰি। আঠকোণীয়া দৌলটোৰ কলচি এখন শৰাইৰ দৰে।<ref name="regun">{{cite book | title=মধ্যযুগ | publisher=নিৰীক্ষণ প্ৰকাশন | author=ৰেগন, ৰাজু ‍(সম্পাদক) | authorlink=ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত আহেম যুগৰ তিনিটা দৌল আৰু পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা- অৰিবন্দ ৰাজখোৱা | pages=95-98 | isbn=9789382723400}}</ref> ==বৰ্তমান অৱস্থা== ১৯৫০ চন মানৰপৰা ইয়াত শিৱপূজা অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। বৰ্তমান অসম চৰকাৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ঘুগুহা দৌলক পৰ্যটন ক্ষেত্ৰলৈ উন্নীত কৰিবৰ বাবে কিছুমান ব্যৱস্থা হাতত হৈছে। এটা সুন্দৰ বাটচ'ৰাকে ধৰি অতিথিশালা, ভোজনশালা আদি নিৰ্মাণ কৰি ঘুগুহা দৌলৰ সৌন্দৰ্য আৰু সুবিধা বৃদ্ধি কৰিছে। এই দৌলত শিৱ পূজাৰ ইতিহাস যুক্ত হৈ আছে।<ref name="regun"/> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Guha |first1=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |date=June 1984 |volume=12 |issue=6 |pages=70 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005}} *{{cite book |last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] ln7gt7lvevtagvwqlb2l9hwi6clfpve 0 76037 604877 431788 2026-05-06T13:50:56Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 604877 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = কবিতা দেৱী | image = Kavita Devi WrestleMania 34 April 2018.jpg | caption = ২০১৮ চনত দেৱজ | birthname = কবিতা দালাল | birth_date = {{birth date and age|1986|09|20|df=y}} | birth_place = মালৱী, জিন্দ জিলা, [[হাৰিয়ানা]], [[ভাৰত]] | resides = মালৱী, জিন্দ জিলা, হাৰিয়ানা, ভাৰত | names = হাৰ্ড কেডি<ref name="Cagematch">{{cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=2&nr=18763|title=Kavita Devi Cagematch profile|access-date=15 October 2017|work=Cagematch}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br />Kavita<br />'''Kavita Devi''' | height = ৫ ফুট ৯ ইঞ্চি<ref name="MYCWWE">{{cite web|url=http://www.wwe.com/section/mae-young-classic-competitors/article/kavita-devi|title=Kavita Devi MYC Biography|access-date=15 October 2017|publisher=[[WWE]]}}</ref> | weight = | billed = হাৰিয়ানা, ভাৰত<ref name="MYCWWE"/> | trainer = [[দা গ্ৰেট খালী]]<ref name="MYCWWE"/><br />ডাব্লিউডাব্লিউই পাৰ্ফমেন্স চেণ্টাৰ<ref name="Cagematch"/><br />চাৰা ডেল ৰে | spouse = | family = | debut = ২০১৬<ref name="Wrestlingdata">{{cite web|url=http://wrestlingdata.com/index.php?befehl=bios&wrestler=32296|title=Kavita Devi Wrestlingdata profile|access-date=15 October 2017|work=Wrestlingdata}}</ref> }} '''কবিতা দালাল''' ({{lang-en|Kavita Dalal}} জন্ম ২০ ছেপ্টেম্বৰ, ১৯৮৬) হৈছে বৰ্তমান ডাব্লিউডাব্লিউইত ৰিং নাম কবিতা দেৱী বুলি পৰিচিত এগৰাকী ভাৰতীয় পেছাদাৰী মল্লযোদ্ধা। তেওঁ, তেওঁলোকৰ উন্নয়নমূলক অঞ্চল এনএক্সটিত প্ৰদৰ্শন কৰে। দেৱী হৈছে ডাব্লিউডাব্লিউইত কুস্তি খেলা প্ৰথম ভাৰতীয় পেছাদাৰী মহিলা মল্লযোদ্ধা।<ref name = "tribune">{{cite web|url= http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/kavita-set-to-become-1st-indian-woman-to-appear-in-wwe/426440.html|title= Kavita set to become 1st Indian woman to appear in WWE|access-date= 27 August 2017|date= 23 June 2017|work= tribuneindia.com|archivedate= 27 August 2017|archiveurl= https://web.archive.org/web/20170827210457/http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/kavita-set-to-become-1st-indian-woman-to-appear-in-wwe/426440.html|deadurl= yes}}</ref> দেৱীয়ে পূৰ্বতে ৰিং নাম '''কবিতা''' আৰু '''হাৰ্ড কেডি'''ৰ অধীনত কণ্টিনেণ্টেল ৰেছলিং এণ্টাৰটেইনমেণ্টৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ বৰ্তনীত কুস্তি খেলিছিল। ==ব্যক্তিগত জীৱন== হাৰিয়ানাৰ জিন্দ জিলাৰ অন্তৰ্গত জুলানা তহচিলৰ মালৱী গাঁৱত ২০ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৮৬ তাৰিখে কবিতা দেৱীৰ জন্ম হয়। তেওঁলোকৰ মুঠ পাঁচজন ভাই-ভনী আছিল। ২০০৯ চনত দেৱী বিবাহ পাশত আৱদ্ধ হয় আৰু ২০১০ চনত তেওঁ এটা সন্তানৰ [[মাতৃ]] হয়। ইয়াৰ লগে লগে দেৱীয়ে ক্ৰীড়া জগতৰ পৰা বিদায় ল'ব বিচাৰিছিল কিন্তু স্বামীৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ তেওঁ খেলা অব্যাহত ৰাখে। <ref name=jatsit1>{{cite news |title=WWE में कविता दलाल की तरह अब और भारतीय छोरियां भी दिखाएंगी दमखम |url=https://www.jagran.com/haryana/hisar-wwe-superstar-kavita-dalal-will-launch-wwe-super-league-in-india-18859832.html |access-date=25 November 2020 |work=Dainik Jagran |date=16 January 2019 |language=hi}}</ref> ==বঁটা== {{Infobox sportsperson | nocat_wdimage = yes | name = কবিতা দালাল | headercolor = lightsteelblue | show-medals = yes | medaltemplates = {{MedalCountry| {{IND}}}} {{MedalCompetition|দক্ষিণ এছিয়ান গেমছ}} {{MedalGold|দক্ষিণ এছিয়ান গেমছ ২০১৬, [[গুৱাহাটী]], [[চিলং]]|ফ্ৰি ষ্টাইল ৭৫ কিলোগ্ৰাম}} }} দেৱীয়ে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিযোগিতাত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছে, তেওঁ ২০১৬ চনৰ দ্বাদশ দক্ষিণ এছিয়ান গেমছত ৭৫ কিলোগ্ৰাম শাখাত স্বৰ্ণ জয় কৰিছিল। <ref name="MYCWWE"/><ref>{{cite web|url=http://www.catchnews.com/other-sports-news/south-asian-games-2016-gold-rush-continues-for-india-on-fourth-day-of-event-1454925934.html|title=South Asian Games 2016: Gold rush continues for India on 4th day|date=14 February 2017|access-date=27 August 2017|work=catchnews.com}}</ref> ==পেছাদাৰী কুস্তি কেৰিয়াৰ== ===কণ্টিনেণ্টেল ৰেছলিং এণ্টাৰটেইনমেণ্ট (২০১৬-২০১৭)=== ২৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৬ তাৰিখে, কবিতা দালালে কণ্টিনেণ্টেল ৰেছলিং এণ্টাৰটেইনমেণ্টৰ হৈ গ্ৰেট খালিৰ প্ৰচাৰত প্ৰৱেশ কৰে আৰু এগৰাকী পেছাদাৰী মল্লযোদ্ধা হিচাপে প্ৰশিক্ষণ আৰম্ভ কৰে। দেৱীয়ে জুন ২০১৬ ত ৰিং নাম কবিতাৰে প্ৰথমবাৰলৈ আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁক আক্ৰমণৰ পূৰ্বে কবিতাই বি.বি বুল বুলৰ "মুক্ত প্ৰত্যাহ্বান" গ্ৰহণ কৰিছিল। ২৫ জুনত, তেওঁ প্ৰথম মিক্সড টেগ দলৰ খেলত বি.বি চুল বুল আৰু চুপাৰ খালছাৰ বিৰুদ্ধে চাহিল চাংৱানৰ সৈতে দল বদ্ধ হৈ হাৰ্ড কেডি নামৰ এটা নতুন ৰিঙত খেলিছিল। কবিতাই তেওঁৰৰ প্ৰশিক্ষক দা গ্ৰেট খালীক তেওঁৰ মুখ্য অনুপ্ৰেৰণা হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref name="MYCWWE"/> ==ডাব্লিউডাব্লিউই (২০১৭-২০২১)== ১৩ জুলাই ২০১৭ তাৰিখে, তেওঁক মে ইয়ং ক্লাছিক টুৰ্ণামেণ্টৰ অন্যতম অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/maeyoungclassic/article/mae-young-classic-competitors-announced|title=Mae Young Classic competitors announced at Parade of Champions|work=WWE|date=13 July 2017|access-date=15 October 2017}}</ref> ২৮ আগষ্টত কবিতাক প্ৰথম ৰাউণ্ডত ডাকোটা কাইয়ে খেলত পৰাজিত কৰে।<ref name="MaeYoungClassic28/08/17">{{cite web|url=https://www.pwinsider.com/article/111953/mae-young-classic-episode-three-report-garrett-versus-niven-belair-versus-beckett-kai-versus-devi-and-storm-versus-raymond.html|title=Mae Young Classic Episode Three Report: Garrett Versus Niven, Belair Versus Beckett, Kai Versus Devi, And Storm Versus Raymond|last=Richard|first=Trionfo|date=28 August 2017|access-date=15 October 2017|work=PWInsider}}</ref> ১৫ অক্টোবৰ ২০১৭ তাৰিখে, ডাব্লিউডাব্লিউইয়ে ঘোষণা অনুসৰি তেওঁ জানুৱাৰী ২০১৮ত তেওঁলোকৰ প্ৰদৰ্শন কেন্দ্ৰত প্ৰশিক্ষণ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wwenxt/article/wwe-signs-first-female-talent-from-india-middle-east|title=WWE signs first female talent from India and the Middle East to developmental contracts|date=15 October 2017|access-date=15 October 2017|publisher=[[WWE]]}}</ref> ২০১৮ চনৰ ৮ এপ্ৰিলত দেৱীয়ে কোম্পানীৰ অংশ হিচাপে প্ৰথম বাৰৰ বাবে প্ৰদৰ্শন কৰে আৰু লগতে ৰেচেলমেনিয়া ৩৪ ত প্ৰথমবাৰৰ বাবে আত্মপ্ৰকাশ কৰাৰ উপৰি উদ্বোধনী ৰেচেলমেনিয়া মহিলা যুদ্ধ ৰয়েলৰ প্ৰতিযোগিতাটো প্ৰথমবাৰলৈ আত্মপ্ৰকাশ কৰে য'ত তেওঁ ছাৰাহ লোগানৰ হাতত পৰাজিত হ'ব লগা হয়। <ref>{{cite web|url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=116716&p=2|title=Complete Wrestlemania 34 Kickoff Show Coverage|last=Stuart|first=Carapola|date=8 April 2018|access-date=9 April 2018|work=PWInsider}}</ref> ১৯ এপ্ৰিলত দেৱীয়ে এনএক্সটি লাইভ ইভেণ্টত ''হিল'' হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে আৰু ডাকোটা কাই আৰু ষ্টেফানি নেৱেলৰ বিৰুদ্ধে আলিয়াৰ সৈতে এক দলবদ্ধ হয়। তেওঁ মে ইয়ং ক্লাছিক ২০১৮ ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু প্ৰথম ৰাউণ্ডতে কেইটলিনৰ হাতত পৰাজিত হয়।<ref>{{cite web|last1=Williams|first1=JJ|title=Nxt Sanford, Fl, Live Results: Kacy Catanzaro Makes Her Debut|url=https://www.f4wonline.com/wwe-results/nxt-sanford-fl-live-results-kacy-catanzaro-makes-her-debut-256116|website=F4WOnline|access-date=22 April 2018|date=20 April 2018}}</ref> ২০২১ চনৰ ১৯ মে'ত দেৱীক ডাব্লিউডাব্লিউইৰ পৰা চুক্তি মুক্ত হোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=Eight NXT on- air talent released by WWE|url=https://www.f4wonline.com/nxt-news/eight-nxt-air-talent-released-wwe-341836|url-status=live|website=Wrestling observer}}</ref> অৱশ্যে, এসপ্তাহ পিছত দেৱীয়ে উল্লেখ কৰে যে তেওঁ এতিয়াও ডাব্লিউডাব্লিউইৰ সৈতে কাম কৰি আছে। জানুৱাৰী ২০১৯-ত তেওঁ ভাৰতত ডাব্লিউডাব্লিউই চুপাৰ লীগ আৰম্ভ কৰিবলৈ খেলুৱৈ বাছনি কৰাৰ বাবে প্ৰশিক্ষণ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name=jatsit1/> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Kavita Dalal}} * {{twitter|KavitaDeviWWE}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মল্লযোদ্ধা]] qxtfbygbbg1e2o4hmtb94jfa2yd3sbg 0 82457 604946 604808 2026-05-06T15:55:54Z দিব্য দত্ত 9244 /* নিৰ্বাচনৰ ফলাফল */ 604946 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = | party = | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="2" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= ৬৭,০৩৮ |percentage= ৫০.৬৮ |change= -৩.৪৫ }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= -০.১৪ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= |change= }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= |change= }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Assam Jatiya Parishad |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ |votes = ৪৭,১৪৩ |percentage = ৫৭.১৭ |change = +১১.৩৫ }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = ৩৯,৬২২ |percentage = ৪৫.৪২ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] jp2skwonxir9hwvk4artnwp7cfncu8b 604947 604946 2026-05-06T15:57:41Z দিব্য দত্ত 9244 /* ২০২৬ */ 604947 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = | party = | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="2" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= ৬৭,০৩৮ |percentage= ৫০.৬৮ |change= -৩.৪৫ }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= -০.১৪ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ০.০৭ |change= }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= |change= }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Assam Jatiya Parishad |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ |votes = ৪৭,১৪৩ |percentage = ৫৭.১৭ |change = +১১.৩৫ }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = ৩৯,৬২২ |percentage = ৪৫.৪২ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] df4y11x2ndh4b5wh1ydop7t5uic62cx 604948 604947 2026-05-06T15:59:07Z দিব্য দত্ত 9244 /* ২০২৬ */ 604948 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = | party = | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="2" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= ৬৭,০৩৮ |percentage= ৫০.৬৮ |change= -৩.৪৫ }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= -০.১৪ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ০.০৭ |change= -১৬.০৩ }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= |change= }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Assam Jatiya Parishad |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ |votes = ৪৭,১৪৩ |percentage = ৫৭.১৭ |change = +১১.৩৫ }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = ৩৯,৬২২ |percentage = ৪৫.৪২ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] ekvack5wbfvhqduzi1fs9f8zyunji8g 604949 604948 2026-05-06T16:02:53Z দিব্য দত্ত 9244 /* ২০২৬ */ 604949 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = | party = | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="2" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= ৬৭,০৩৮ |percentage= ৫০.৬৮ |change= -৩.৪৫ }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= -০.১৪ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ০.০৭ |change= -১৬.০৩ }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= ৮২.৫৫ |change= }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Assam Jatiya Parishad |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ |votes = ৪৭,১৪৩ |percentage = ৫৭.১৭ |change = +১১.৩৫ }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = ৩৯,৬২২ |percentage = ৪৫.৪২ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] ga2l8lmuz9zm65q24r1qhg2y0cq4rwc 604950 604949 2026-05-06T16:05:55Z দিব্য দত্ত 9244 /* ২০২৬ */ 604950 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = | party = | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="2" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= ৬৭,০৩৮ |percentage= ৫০.৬৮ |change= -৩.৪৫ }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= -০.১৪ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ০.০৭ |change= -১৬.০৩ }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= ৮২.৫৫ |change= -১.১৬ }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Assam Jatiya Parishad |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ |votes = ৪৭,১৪৩ |percentage = ৫৭.১৭ |change = +১১.৩৫ }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = ৩৯,৬২২ |percentage = ৪৫.৪২ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] btl17ftrggk4h8o4x1upseyz9bnaaze 604952 604950 2026-05-06T16:36:46Z দিব্য দত্ত 9244 /* বিধান সভাৰ সদস্য */ 604952 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = | party = | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="3" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |- |[[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= ৬৭,০৩৮ |percentage= ৫০.৬৮ |change= -৩.৪৫ }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= -০.১৪ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ০.০৭ |change= -১৬.০৩ }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= ৮২.৫৫ |change= -১.১৬ }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Assam Jatiya Parishad |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ |votes = ৪৭,১৪৩ |percentage = ৫৭.১৭ |change = +১১.৩৫ }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = ৩৯,৬২২ |percentage = ৪৫.৪২ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] iwu9qkhs9ombsx0p8rm38o8el21qtzh 604953 604952 2026-05-06T16:38:46Z দিব্য দত্ত 9244 604953 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = চক্ৰধৰ গগৈ | party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="3" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |- |[[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= ৬৭,০৩৮ |percentage= ৫০.৬৮ |change= -৩.৪৫ }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= -০.১৪ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ০.০৭ |change= -১৬.০৩ }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= ৮২.৫৫ |change= -১.১৬ }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Assam Jatiya Parishad |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ |votes = ৪৭,১৪৩ |percentage = ৫৭.১৭ |change = +১১.৩৫ }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = ৩৯,৬২২ |percentage = ৪৫.৪২ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] 1ti5symmjw28y7ilbz7okllmycsox9c 604960 604953 2026-05-06T16:56:24Z দিব্য দত্ত 9244 /* ২০২৬ */ 604960 wikitext text/x-wiki {{Short description|অসম বিধানসভাৰ এটা সমষ্টি}} {{Infobox Indian constituency | name = খোৱাং | constituency_no = ৮৯ | type = SLA | map_image = Moran Assembly constituency map.svg | state = [[অসম]] | latest_election_year = [[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | loksabha_cons = [[Dibrugarh Lok Sabha constituency|ডিব্ৰুগড়]] | district = [[Dibrugarh district|ডিব্ৰুগড়]] | established = ১৯৫১ | reservation = নাই | incumbent_image = | mla = চক্ৰধৰ গগৈ | party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] | alliance = | electors = | abolished = }} {{বিধানসভা সমষ্টি |name=খোৱাং |lacno=৮৯ |district=ডিব্ৰুগড় |total in district=ছখন |mpc=ডিব্ৰুগড় |total in mpc=দহখন |other=নখন |ডিব্ৰুগড়|চাবুৱা–লাহোৱাল|দুলিয়াজান|টিংখং|নাহৰকটীয়া||district1=ডিব্ৰুগড় |তিনিচুকীয়া|ডিগবৈ|মাকুম|||district2=তিনিচুকীয়া |||||district3= |||||district4= |last=মাৰ্ঘেৰিটা }} পূৰ্ৱতে এই সমষ্টিৰ নাম '''মৰাণ''' আছিল, ২০২৩ চনত '''খোৱাং''' হিচাপে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়৷<ref>[https://www.eci.gov.in/Documents/Delimitation/DELIMITATIONASSAM_UPDATED.pdf DELIMITATIONASSAM UPDATED.pdf]</ref> ==বিধান সভাৰ সদস্য== {| class="wikitable sortable" !বছৰ !নাম ! colspan="2" |দল |- |[[1951 Assam Legislative Assembly election|১৯৫১]] |ঘন কান্ত গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1957 Assam Legislative Assembly election|১৯৫৭]] | rowspan="3" |পদ্মা কুমাৰী গোহাঁই | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1962 Assam Legislative Assembly election|১৯৬২]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1967 Assam Legislative Assembly election|১৯৬৭]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[1972 Assam Legislative Assembly election|১৯৭২]] |তৰুণ চন্দ্ৰ চুতীয়া | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1978 Assam Legislative Assembly election|১৯৭৮]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (আই)]] |- |[[1983 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৩]] |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1985 Assam Legislative Assembly election|১৯৮৫]] |কিৰণ কুমাৰ গগৈ | bgcolor="#DDDDDD" | |[[নিৰ্দলীয়]] |- |[[1991 Assam Legislative Assembly election|১৯৯১]] | rowspan="2" |জয় চন্দ্ৰ নাগবংশী | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="2" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[1996 Assam Legislative Assembly election|১৯৯৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2001 Assam Legislative Assembly election|২০০১]] |সৰ্বানন্দ সোণোৱাল | bgcolor="#00a650" | |[[অসম গণ পৰিষদ]] |- |২০০৪^ | rowspan="3" |জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ | bgcolor="#00BFFF" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- |[[2006 Assam Legislative Assembly election|২০০৬]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2011 Assam Legislative Assembly election|২০১১]] | bgcolor="#00BFFF" | |- |[[2016 Assam Legislative Assembly election|২০১৬]] | rowspan="3" |চক্ৰধৰ গগৈ | bgcolor="#f97d09" | | rowspan="3" |[[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- |[[2021 Assam Legislative Assembly election|২০২১]] | bgcolor="#f97d09" | |- |[[2026 Assam Legislative Assembly election|২০২৬]] | bgcolor="#f97d09" | |} ^ উপ-নিৰ্বাচন == নিৰ্বাচনৰ ফলাফল == === ২০২৬ === {{Election box begin |title= [[২০২৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: খোৱাং}} {{Election box candidate with party link |candidate= '''চক্ৰধৰ গগৈ''' |party=Bharatiya Janata Party |votes= ৬৭,০৩৮ |percentage= ৫০.৬৮ |change= -৩.৪৫ }} {{Election box candidate with party link |candidate= [[লুৰীণজ্যোতি গগৈ]] |party=Assam Jatiya Parishad |votes= ৫৭,০৫৪ |percentage= ৪৩.১৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate= বিজু দূৱৰা |party=Independent (politician) |votes= ৪,৩৬১ |percentage= ৩.২৯ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=প্ৰভাকৰ দাস |party=Independent (politician) |votes= ১,৭৬১ |percentage= ১.৩৩ |change= অপ্ৰযোজ্য }} {{Election box candidate with party link |candidate=ওপৰৰ কোনো নহয় |party=None of the above |votes= ২,০০৩ |percentage= ১.৫১ |change= -০.১৪ }} {{Election box margin of victory |votes= ৯,৯৮৪ |percentage= ৭.৫৪ |change= -১৬.০৩ }} {{Election box turnout |votes= ১,৩২,২৭১ |percentage= ৮২.৫৫ |change= -১.১৬ }} {{Election box rejected |votes= |percentage= }} {{Election box registered electors |reg. electors = |change = }} {{Election box gain with party link |winner= Bharatiya Janata Party |loser= Assam Jatiya Parishad |swing= }} {{Election box end}} ===২০১৬=== {{Election box begin| title=[[২০১৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box winning candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = চক্ৰধৰ গগৈ |votes = ৫৪,৫৭১ |percentage = ৫৪.১৩ |change = +৩৬.৪৬ }} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = পৱন সিং ঘাটোৱাৰ |votes = ৩৮,৩৪০ |percentage = ৩৮.০৩ |change = -১৯.১৪ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = অশোক কুমাৰ উৰাং |votes = ২,৩২২ |percentage = ২.৩০ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Communist Party of India |candidate = হিৰণ্য বৰুৱা |votes = ১,৬৫০ |percentage = ১.৬৩ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১,৪৬৪ |percentage = ১.৪৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = ৰুবুল বুঢ়াগোহাঁই |votes = ৭৯১ |percentage = ০.৭৮ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = None of the above |candidate = ওপৰৰ কোনো নহয় |votes = ১,৬৭৩ |percentage = ১.৬৫ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ১৬,২৩১ |percentage = ১৬.১০ |change = -১৯.৬৮ }} {{Election box turnout| |votes = ১,০০,৮১১ |percentage = ৮৩.৭১ |change = +১১.৭৮ }} {{Election box gain with party link| |winner = Bharatiya Janata Party |loser = Indian National Congress |swing = +৮.৬৬ }} {{Election box end}} ===২০১১=== {{Election box begin| title=[[২০১১ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ |votes = ৪৭,১৪৩ |percentage = ৫৭.১৭ |change = +১১.৩৫ }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = সুনীল ৰাজকোঁৱৰ |votes = ১৭,৬৫০ |percentage = ২১.৩৯ |change = -৮.৯৯ }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = স্বৰ্ণ শইকীয়া দেউৰী |votes = ১৪,৫৭১ |percentage = ১৭.৬৭ |change = -২.০৩ }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = শ্যামল ভূমিজ |votes = ২,৩৪৩ |percentage = ২.৮৪ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box candidate with party link| |party = Jharkhand Mukti Morcha |candidate = লখিচৰণ স্বাৱছি |votes = ৭৫২ |percentage = ০.৯১ |change = ''অপ্ৰযোজ্য'' }} {{Election box majority| |votes = ২৯,৪৯৩ |percentage = ৩৫.৭৮ |change = +২০.৩৪ }} {{Election box turnout| |votes = ৮২,৪৫৯ |percentage = ৭১.৯৩ |change = -৩.৪১ }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ===২০০৬=== {{Election box begin |title=[[২০০৬ৰ অসম বিধানসভা নিৰ্বাচন]]: মৰাণ}} {{Election box candidate with party link| |party = Indian National Congress |candidate = '''জীৱনতাৰা ঘাটোৱাৰ''' |votes = ৩৯,৬২২ |percentage = ৪৫.৪২ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Asom Gana Parishad |candidate = পৰাগ জ্যোতি বৰুৱা |votes = ২৬,২৬৭ |percentage = ৩০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Bharatiya Janata Party |candidate = দয়ানন্দ বৰগোহাঁই |votes = ১৭,০৩৭ |percentage = ১৯.৭০ |change = }} {{Election box candidate with party link| |party = Independent (politician) |candidate = হেমন্ত উৰাং |votes = ২,০২৫ |percentage = ২.৩৪ |change = }} {{Election box candidate| |party = এনবিএনপি |candidate = কিৰণময়ী গগৈ |votes = ৯৩২ |percentage = ১.০৮ |change = }} {{Election box candidate| |party = [[অসম গণ পৰিষদ (প্ৰগতিশীল)|অগপ(প্ৰ)]] |candidate = জিতুল চন্দ্ৰ গগৈ |votes = ৫৮৯ |percentage = ০.৬৮ |change = }} {{Election box majority| |votes = ১৩,৩৫৫ |percentage = ১৫.৪৪ |change = }} {{Election box turnout| |votes = ৮৬,৪৭১ |percentage = ৭৫.৩৪ |change = }} {{Election box hold with party link| |winner = Indian National Congress |swing = }} {{Election box end}} ==লগতে চাওক== * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[অসম বিধানসভাৰ সমষ্টিসমূহৰ তালিকা]] {{সাঁচ:Assembly constituencies of Assam}} ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ বিধানসভা সমষ্টি]] ap363id5f4br711173wwrg3a08ake0j 0 108477 605092 569121 2026-05-07T07:50:54Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605092 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ড॰ ৰাজকুমাৰ <!-- He has been credited in films with a doctorate title ever since he was awarded one. So his stage name includes Dr. too. --> | honorific_prefix = | image = Rajkumar 2009 stamp of India (cropped).jpg | image_size = 180px | caption = | birth_name = সিংগনাল্লুৰু পুট্টস্বমাইয়া মুথুৰাজ | birth_date = {{Birth date|1929|4|24|df=y}} | birth_place = গজানুৰ, তামিলনাডু<ref>{{cite web | url=https://frontline.thehindu.com/cover-story/article30255448.ece | title=The eternal Kannada icon | date=24 November 2000 | access-date=29 August 2023 | archive-date=5 August 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200805022937/https://frontline.thehindu.com/cover-story/article30255448.ece | url-status=live }}</ref> [[British India]]<ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2001/02/the-bandit-king/302120/|title=The Bandit King|date=February 2001|work=[[The Atlantic]]|first=Abraham|last=Verghese|access-date=16 August 2023|archive-date=16 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816223314/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2001/02/the-bandit-king/302120/}}</ref> | death_date = {{Death date and age|2006|4|12|1929|4|24|df=y}} | death_place = [[বাংগালুৰু]], [[কৰ্ণাটক]], ভাৰত | monuments = কান্তিবীৰ ষ্টুডিঅ’ | occupation = {{hlist|অভিনেতা|কণ্ঠশিল্পী}} | years_active = ১৯৫৪-২০০০ | movement = [[:en:Gokak agitation|গোকক আন্দোলন]]<ref>{{cite web | url = http://www.bangalorenotes.com/raj.pdf | title = Economic and Political Weekly – Rajkumar and Kannada Nationalism | publisher = Bangalorenotes.com | access-date = 30 October 2013 | archive-date = 1 November 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131101214321/http://www.bangalorenotes.com/raj.pdf | url-status = dead | archivedate = 1 November 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131101214321/http://www.bangalorenotes.com/raj.pdf | deadurl = yes }}</ref> | spouse = {{Marriage|পৰৱথাম্মা ৰাজকুমাৰ|1953}} | children = ৫ | family = [[:en:List of South Indian film families#Rajkumar family|ৰাজকুমাৰ পৰিয়াল]] | works = [[:en:Dr. Rajkumar filmography|চলচ্চিত্ৰপঞ্জীt]] | honors = {{plainlist| * সন্মানীয় ডক্টৰেট (১৯৭৬) * [[পদ্মভূষণ]] (১৯৮৩) * কণ্টেকী কৰ্ণেল (১৯৮৫)}} * [দাদা চাহেব ফাল্কে বঁটা]] (১৯৯৫)}} '''সিংগনাল্লুৰু পুট্টস্বমাইয়া মুথুৰাজ''' ({{lang-en| Singanalluru Puttaswamaiah Muthuraj }}; ২৪ এপ্ৰিল ১৯২৯ – ১২ এপ্ৰিল ২০০৬)<ref>{{cite news | last1 = Singh | first1 = Kuldip | title = Rajkumar – Demigod of southern Indian film | url = https://www.independent.co.uk/news/obituaries/rajkumar-6103761.html | website = [[The Independent]] | access-date = 23 April 2017 | date = 13 April 2006 | archive-date = 24 April 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170424173821/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/rajkumar-6103761.html | url-status = live }}</ref> কানাড়া চলচ্চিত্ৰৰ এজন অভিনেতা আৰু গায়ক, যি তেওঁৰ মঞ্চনাম '''ড° ৰাজকুমাৰ''' নামেৰে অধিক পৰিচিত{{Efn|He was credited as simply Rajkumar before he was awarded an honorary doctorate.<ref>{{Cite web|date=24 April 2017|title=All about the box office legend R Rajkumar, who is celebrating his 88th birthday|url=https://www.indiatoday.in/fyi/story/88th-birthday-rajkumar-kannada-actor-google-doodle-973313-2017-04-24|access-date=28 July 2021|website=India Today|language=en|archive-date=28 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728155113/https://www.indiatoday.in/fyi/story/88th-birthday-rajkumar-kannada-actor-google-doodle-973313-2017-04-24|url-status=live}}</ref>|name=Note}} তেওঁক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ ইতিহাসৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ আৰু বহুমুখী অভিনেতা হিচাপে তথা<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/remembering-dr-rajkumar-lesser-known-facts-trivia-about-legendary-annavaru-818308|title=Remembering Dr Rajkumar: Lesser-known facts and trivia about the legendary 'Annavaru'|website=Amp.ibtimes.co.in|date=24 April 2020|access-date=31 October 2021|archive-date=31 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211031120020/https://amp.ibtimes.co.in/remembering-dr-rajkumar-lesser-known-facts-trivia-about-legendary-annavaru-818308|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=24 April 2020|title=Here are some must-watch iconic films of Dr Rajkumar|url=https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-lifestyle/here-are-some-must-watch-iconic-films-of-dr-rajkumar-829441.html|access-date=26 June 2020|website=Deccan Herald|archive-date=13 April 2021|archive-url=https://archive.today/20210413174912/https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-lifestyle/aavrutti-launches-first-new-single-886228.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Not just a star, an icon - Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/not-just-a-star-an-icon/2354/|website=The Indian Express}}</ref><ref>{{cite news|title=Kannada actor Rajkumar dies of heart attack|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Kannada-actor-Rajkumar-dies-of-heart-attack/articleshow/1487948.cms|website=The Times of India|access-date=28 June 2020|archive-date=3 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303010241/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Kannada-actor-Rajkumar-dies-of-heart-attack/articleshow/1487948.cms|url-status=live}}</ref> সাংস্কৃতিক প্ৰতীক হিচাপে মান্যতা দিয়া হয়। মেটিনি আইডলৰ মৰ্যাদাপ্ৰাপ্ত বৃহত্তৰ কানাড়ী সমাজত তেওঁক ''নট সাৰ্বভৌম'', ''বাংগড়া মনুষ্য'' (সোণৰ মানৱ), ''বৰ নট'' (প্ৰতিভাশালী অভিনেতা), ''গণ গন্ধৰ্ব'' (দিব্য গায়ক), ''ৰসিকৰ ৰাজা'', ''কানাড়া কান্তি'', ''ৰাজন'' আদি জনপ্ৰিয় নামেৰে জনাজাত আছিল<ref>{{cite journal|last=Katakam|first=Anupama|date=8 December 2000|title=The eternal Kannada icon|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1724/17240160.htm|journal=Frontline|location=Bangalore|access-date=12 May 2014|archive-date=12 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512215137/http://www.frontline.in/static/html/fl1724/17240160.htm|url-status=live}}</ref><ref name="pride">{{cite journal|last=Sharma|first=Ravi|date=5 May 2006|title=Pride of Kannada|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2308/stories/20060505002309800.htm|journal=Frontline|location=Bangalore|access-date=12 December 2017|archive-date=12 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212154308/http://www.frontline.in/static/html/fl2308/stories/20060505002309800.htm|url-status=live}}</ref> ১৯৮৩ চনত [[পদ্ম ভূষণ]] আৰু ১৯৯৫ চনত [[দাদাচাহেব ফাল্কে]] বঁটাৰে তেওঁক সন্মানিত কৰা হয়।<ref>{{Cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/did-you-know/did-you-know-dr-rajkumar-is-the-only-actor-to-have-won-the-very-prestigious-karnataka-ratna-award/articleshow/82026517.cms | title=Did you know? Dr. Rajkumar is the first actor to have won the very prestigious Karnataka Ratna award | newspaper=The Times of India | access-date=30 October 2021 | archive-date=31 October 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211031073621/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/did-you-know/did-you-know-dr-rajkumar-is-the-only-actor-to-have-won-the-very-prestigious-karnataka-ratna-award/articleshow/82026517.cms | url-status=live }}</ref> নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] লাভ কৰা তেৱেঁ একমাত্ৰ নায়ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা শিল্পী।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/fyi/story/88th-birthday-rajkumar-kannada-actor-google-doodle-973313-2017-04-24|title=All about the box office legend R Rajkumar, who is celebrating his 88th birthday|newspaper=[[India Today]]|access-date=7 June 2022|archive-date=16 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116145449/https://www.indiatoday.in/amp/fyi/story/88th-birthday-rajkumar-kannada-actor-google-doodle-973313-2017-04-24|url-status=live}}</ref> তেওঁৰ ৩৯ খন চলচ্চিত্ৰ ৯ টা ভাষাত ৬৩ বাৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/bangarada-manushya-the-legacy-of-dr-rajkumar-101700766324262.html {{Bare URL inline|date=August 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newsdayexpress.com/entertainment/the-only-actor-in-the-country-whose-films-were-remade-more-than-50-times-amitabh-bachchan-also-touched-feet/|title=The only actor in the country whose films were remade more than 50 times, Amitabh Bachchan also touched feet|first=Damini|last=Sharma|date=2 November 2022|website=News Day Express|access-date=14 January 2024|archive-date=14 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114140601/https://www.newsdayexpress.com/entertainment/the-only-actor-in-the-country-whose-films-were-remade-more-than-50-times-amitabh-bachchan-also-touched-feet/|url-status=live|archivedate=14 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240114140601/https://www.newsdayexpress.com/entertainment/the-only-actor-in-the-country-whose-films-were-remade-more-than-50-times-amitabh-bachchan-also-touched-feet/|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ প্ৰথম অভিনেতা, যাৰ ছবি পঞ্চাশ বাৰতকৈও অধিক আৰু ৯টা ভাষাত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web | url=https://www.quora.com/How-many-films-of-Dr-Rajkumar-were-remade/answer/Nithin-121?ch=10&oid=103758948&share=e2e7be66&srid=3rHAC&target_type=answer | title=How many films of Dr. Rajkumar were remade? }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://chithrapatha.com/thirty-five-years-for-anuraga-aralitu/|title=ವಿಶಿಷ್ಟ ದಾಖಲೆಗಳ 'ಅನುರಾಗ ಅರಳಿತು' ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 35 ವರ್ಷ|date=15 September 2021|website=Chitrapatha.com|access-date=7 June 2022|archive-date=5 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005042942/https://chithrapatha.com/thirty-five-years-for-anuraga-aralitu/|url-status=live}}</ref> তেওঁ ভাৰতৰ প্ৰথমজন অভিনেতা, যাৰ চৰিত্ৰ যিয়ে পূৰ্ণাংগ ৰূপত জেমছ বণ্ডৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল।<ref>{{Cite web |title=Versions of James Bond in Kannada |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2012/oct/18/versions-of-james-bond-in-kannada-416388.html |access-date=15 November 2022 |website=The New Indian Express |date=17 October 2012 |archive-date=1 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180701194133/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2012/oct/18/versions-of-james-bond-in-kannada-416388.html |url-status=live }}</ref> তেওঁৰ ছবি ''জেদাৰা বেল''ৰ সফলতাই ভাৰতীয় অন্যান্য চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত দেশীয় জেমচ্ বণ্ড শৈলীক বহুলভাৱে অনুপ্ৰাণিত কৰাৰ কৃতিত্ব দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |date=19 August 2018 |title=When Rajkumar went by the name 'Agent 999' |url=https://southword.thestate.news/theme-specials/2018/04/24/the-kannada-bond-movie |access-date=15 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819182236/https://southword.thestate.news/theme-specials/2018/04/24/the-kannada-bond-movie |archive-date=19 August 2018 |archivedate=19 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180819182236/https://southword.thestate.news/theme-specials/2018/04/24/the-kannada-bond-movie |deadurl=yes }}</ref> ২০১৩ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ''ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰ শতবাৰ্ষিকী'' উপলক্ষে ফৰ্বছে ''বংগাড়া মনুষ্য''ত কৰা তেওঁৰ অভিনয়ক ''ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰ ২৫টা শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়'' তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>{{cite web| url = https://www.forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/1| title = Forbes India - 25 Greatest Acting Performances Of Indian Cinema| access-date = 11 November 2021| archive-date = 14 August 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200814101916/https://www.forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/1| url-status = live}}</ref> তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত নিউয়ৰ্ক টাইমছে তেওঁক ভাৰতৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় চিনেমা তাৰকা বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{cite news|last=Rai|first=Saritha|date=13 April 2006|title=Rajkumar, Beloved Indian Film Star, Dies at 77|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2006/04/13/movies/rajkumar-beloved-indian-film-star-dies-at-77.html|access-date=30 October 2021|issn=0362-4331|archive-date=26 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626154202/https://www.nytimes.com/2006/04/13/movies/rajkumar-beloved-indian-film-star-dies-at-77.html|url-status=live}}</ref> গুব্বি বীৰান্নাৰ গুব্বি ড্ৰামা কোম্পানীত নাট্যকাৰ হিচাপে দীৰ্ঘদিন ধৰি কাম কৰাৰ পিছত ৰাজকুমাৰে চলচ্চিত্ৰ জগতত প্ৰৱেশ কৰে আৰু আঠ বছৰ পিছত, ১৯৫৪ চনত ''বেদাৰা কান্নাপ্পা'' ছবিত মুখ্য চৰিত্ৰত প্ৰথম অভিনয় কৰাৰ সুবিধা পায়। তেওঁ বিভিন্ন চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰা ছবিৰ সংখ্যা ২০৫ খনতকৈও অধিক। ''ভক্ত কনকদাস'' (১৯৬০), ''ৰাণাধীৰা কান্তেৰাৱা'' (১৯৬০), ''সত্য হৰিশ্চন্দ্ৰ'' (১৯৬৫), ''ইম্মাদি পুলিকেশী'' (১৯৬৭), ''শ্ৰী কৃষ্ণদেৱৰায়'' (১৯৭০), ''ভক্ত কুম্বৰা'' (১৯৭৪), ''ময়ুৰ'' (১৯৭৫), ''বব্ৰুবাহন'' (১৯৭৭) আৰু ''ভক্ত প্ৰহ্লাদ'' (১৯৮৩) আদি পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক ছবিত তেওঁৰ অভিনয় উৎকৃষ্ট পৰ্যায়ৰ [23] ১৯৫৪ চনৰ পৰা ১৯৬৮ চনলৈকে ১৫ বছৰৰ ভিতৰত তেওঁৰ ১৩খন ছবিয়ে কানাড়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ পূ্ৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবিৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] (ৰজত কমল) লাভ কৰিছে। ইয়াৰোপৰি ১৭খন ছবিয়ে পাঁচটা ভিন্ন শাখাত কৰ্ণাটক ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিছে। নাট্যদলত থকা দিনতে শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ প্ৰশিক্ষণ লৈ ৰাজকুমাৰ এজন নিপুণ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হৈ পৰিছিল। ১৯৭৪ চনৰ পৰাই তেওঁ নিজৰ ছবিৰ বাবে বেছিকৈ গীত গাইছিল। ''য়াৰে কুগাদলি'', ''হুট্টিদাৰে কানাড়া'', ''হে দিনকৰ'', ''হৃদয় সমুদ্ৰ'', ''মাণিক্যবীণা'' আৰু ''নাদামায়া'' গীত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল। পিছৰ গীতটোৰ পৰিবেশনৰ বাবে তেওঁক শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হয়। আমেৰিকাৰ কমনৱেলথ অফ কেন্টাকিৰ দ্বাৰা প্ৰদান কৰা সৰ্বোচ্চ সন্মান কেন্টাকি কৰ্ণেল বঁটা লাভ কৰা তেওঁ একমাত্ৰ ভাৰতীয় অভিনেতা।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/did-you-know/did-you-know-dr-rajkumar-was-the-first-actor-in-india-to-receive-a-doctorate-in-acting/articleshow/76027478.cms|title = Did you know? Dr Rajkumar was the first actor in India to receive a doctorate in acting|website = [[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/fyi/story/88th-birthday-rajkumar-kannada-actor-google-doodle-973313-2017-04-24|title=All about the box office legend R Rajkumar, who is celebrating his 88th birthday|website=India Today|date=24 April 2017 |access-date=24 June 2020|archive-date=26 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626060005/https://www.indiatoday.in/amp/fyi/story/88th-birthday-rajkumar-kannada-actor-google-doodle-973313-2017-04-24|url-status=live}}</ref> ব্যক্তিগত আৰু পেছাদাৰী দুয়োটা দিশতে অতি অনুশাসিত আৰু সহজ জীৱনশৈলীৰ বাবে সুপৰিচিত ৰাজকুমাৰ যোগ, প্ৰাণায়াম, আৰু কৰ্ণাটক সংগীতৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত আছিল। ২০০০ চনত তেওঁক গজানুৰত থকা ফাৰ্ম হাউচৰ পৰা [[বীৰপ্পান|বীৰপ্পানে]] অপহৰণ কৰি লৈ যায় আৰু ১০৮ দিনৰ পিছত তেওঁক মুকলি কৰি দিয়ে।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">[https://web.archive.org/web/20120917041006/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-07-29/bangalore/27220303_1_audio-cassette-tada-veerappan Times of India – Total recall of 109 days of kidnap drama]. ''The Times of India''. (29 July 2001).</ref> ২০০৬ চনৰ ১২ এপ্ৰিলত বাংগালুৰুত থকা নিজৰ বাসগৃহত হৃদযন্ত্ৰৰ ক্ৰিয়া বন্ধ হৈ ৭৬ বছৰ বয়সত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।<ref name="archive.deccanherald.com">[http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/Apr142006/index2050442006413.asp Deccan Herald News Service – Eight deaths and a funeral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120529035333/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/Apr142006/index2050442006413.asp |date=29 May 2012 }}. ''Deccan Herald''. (14 April 2006).</ref> তেওঁৰ চকু দুটা তেওঁৰ শেষ ইচ্ছা অনুসৰি দান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india/thespian-rajkumar-s-eyes-donated-doctor/story-WsW8tCZUlJLCn2RLRMp7iJ.html|title=Thespian Rajkumar's eyes donated: Doctor|date=12 April 2006|website=Hindustan Times|access-date=4 October 2020|archive-date=8 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008081143/https://www.hindustantimes.com/india/thespian-rajkumar-s-eyes-donated-doctor/story-WsW8tCZUlJLCn2RLRMp7iJ.html|url-status=live}}</ref> চলচ্চিত্ৰ জীৱনত ৰাজকুমাৰে এঘাৰটা কৰ্ণাটক ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰে, য'ত নটা শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা আৰু দুটা শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী বঁটা আছিল। তাৰোপৰি লাভ কৰিছিল আঠটা ফিল্মফেয়াৰ দক্ষিণ বঁটা, এটা ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা।<ref name="1993nfa">{{cite web | url = http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm40thNFAAward.aspx?PdfName=40NFA.pdf | title = 40th National Film Festival | work = Directorate of Film Festivals | publisher = dff.nic.in | access-date = 18 September 2011 | pages = 49–50|url-status=dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20151008114601/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm40thNFAAward.aspx?PdfName=40NFA.pdf | archive-date = 8 October 2015}}</ref> তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা (কানাড়া) আৰু শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ কৰ্ণাটক ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা সৰ্বাধিক বাৰ লাভ কৰাৰ অভিলেখ ৰচনা কৰিছে। ২০০২ চনত তেওঁ এন.টি.আৰ. ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰে। মহীশূৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা তেওঁক সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।[30] ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে তেওঁক পদ্মভূষণ (১৯৮৩)<ref name="NIE doctorate">{{cite web | url = http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2017/apr/24/google-doodles-legendary-kannada-actor-dr-rajkumar-on-88th-birth-anniversary-1597136.html | title = Google doodles legendary Kannada actor Dr. Rajkumar on 88th birth anniversary | access-date = 24 November 2017 | archive-date = 6 December 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171206173547/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2017/apr/24/google-doodles-legendary-kannada-actor-dr-rajkumar-on-88th-birth-anniversary-1597136.html | url-status = dead | archivedate = 6 December 2017 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20171206173547/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2017/apr/24/google-doodles-legendary-kannada-actor-dr-rajkumar-on-88th-birth-anniversary-1597136.html | deadurl = yes }}</ref> আৰু দাদাচাহেব ফালকে বঁটাৰে (১৯৯৫) সম্মানিত কৰা হৈছে।<ref name="Padma Awards Directory 1954-2009">{{cite web | title = Padma Awards Directory(1954–2009) | url = http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf | publisher = Ministry of Home Affairs | access-date = 14 December 2010 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf | archive-date = 10 May 2013 | archivedate = 10 May 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf | deadurl = yes }}</ref> অভিনয়ৰ বাবে সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰা তেওঁ প্ৰথমজন ভাৰতীয় অভিনেতা।<ref>{{cite web | title = Dadasaheb Phalke Award Winners | url = http://www.filmfed.org/DPA-Winner.html | publisher = [[Film Federation of India]] | access-date = 11 May 2014 | archive-date = 29 April 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230429043306/https://filmfed.org/DPA-Winner.html | url-status = live | archivedate = 29 April 2023 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20230429043306/https://filmfed.org/DPA-Winner.html | deadurl = yes }}</ref> এজন মেগা আইকন আৰু কানাড়াৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক প্ৰতীকস্বৰূপ[34] ৰাজকুমাৰক কানাড়া চলচ্চিত্ৰক পুনৰ সংজ্ঞায়িত কৰাৰ[35] আৰু কানাড়া চলচ্চিত্ৰক ৰাষ্ট্ৰীয় মানচিত্ৰত স্থান দিয়াৰ কৃতিত্ব দিয়া হয়।<ref>{{cite news | title = Dr.Rajkumar was the first actor in India to receive a doctorate in acting | url = https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/did-you-know/did-you-know-dr-rajkumar-was-the-first-actor-in-india-to-receive-a-doctorate-in-acting/articleshow/76027478.cms | newspaper = [[Times of India]] | date = 27 May 2020 | access-date = 5 August 2023 | archive-date = 5 August 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230805134929/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/did-you-know/did-you-know-dr-rajkumar-was-the-first-actor-in-india-to-receive-a-doctorate-in-acting/articleshow/76027478.cms | url-status = live }}</ref> ২০০ খন কানাড়া ছবিত আৰু ১০০খন ছবিত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা তেওঁ প্ৰথম অভিনেতা আছিল।<ref>{{cite web|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/Exploring-a-phenomenon-called-Annavaru/articleshow/22223220.cms|title=Exploring a phenomenon called Annavaru|website=Bangalore Mirror|access-date=26 June 2020|archive-date=27 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200627030816/https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/exploring-a-phenomenon-called-annavaru/articleshow/22223220.cms|url-status=live}}</ref> ১৯৮৬ চনৰ তেওঁৰ ছবি ''অনুৰাগ আৰালিথু'' আন সাতটা ভাষাত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা প্ৰথমখন ভাৰতীয় ছবি।<ref name="auto2">{{cite web|url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/when-dr-rajkumar-boarded-a-lorry|title=When Dr Rajkumar boarded a lorry|website=newsable.asianetnews.com|access-date=24 June 2020|archive-date=26 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626155709/https://newsable.asianetnews.com/amp/entertainment/when-dr-rajkumar-boarded-a-lorry|url-status=live}}</ref> তেওঁৰ সৰ্বাধিক সংখ্যক ভক্তিমূলক, পৌৰাণিক আৰু ঐতিহাসিক চৰিত্ৰত (সংযুক্ত) অভিনয় কৰাৰ গৌৰৱেৰে গৌৰৱান্বিত।<ref>{{cite web | url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/kannada/article/10-interesting-records-of-dr-rajkumar-that-are-not-easy-to-break/759974 | title=Dr Rajkumar facts &#124; 10 interesting records of Dr Rajkumar that are not easy to break }}</ref> ==বঁটা আৰু সন্মান== ===আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি=== * কেণ্টাকী কৰ্ণেল, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ কেণ্টাকী প্ৰদেশৰ গৱৰ্ণৰৰ দ্বাৰা প্ৰদান কৰা সন্মান, ১৯৮৫<ref name="Kentucky">{{cite web | title = commission of Kentucky Colonel | url = https://www.kycolonels.org/who-we-are/famous-colonels/ | website = commission of Kentucky Colonel | access-date = 24 April 2018 | archive-date = 22 June 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180622060250/https://www.kycolonels.org/who-we-are/famous-colonels/ | url-status = live }}</ref> - the only Indian actor to receive the award.<ref>{{cite web|url=https://arusticmind.com/2019/03/08/dr-rajkumar/|title=Dr. Rajkumar: The First Global Star From Kannada Industry|date=8 March 2019|access-date=1 November 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127231757/https://arusticmind.com/2019/03/08/dr-rajkumar/|url-status=live|archivedate=27 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201127231757/https://arusticmind.com/2019/03/08/dr-rajkumar/|deadurl=yes}}</ref> ===ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ স্বীকৃতি=== * ১৯৮৩ – [[পদ্মভূষণ]]<ref name="Padma Awards Directory 1954-2009"/> * ১৯৯২ – শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] (''জীৱন চিত্ৰ '' ছবিৰ বাবে)<ref name="1993nfa"/> - Only Indian actor to receive it for singing. * ১৯৮৫ – [[দাদা চাহেব ফাল্কে বঁটা]] – এই সন্মান পোৱা ৰাজকুমাৰ কানাড়া চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰথম ব্যক্তি * ২০০২ – এন.টি.আৰ. ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা<ref>{{cite web | url = http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-others/tp-variety/article1667959.ece?ref=archive | title = Ilayaraja, Ambarish, Krishna get NTR award | publisher = The Hindu, Business Line | location = Hyderabad | date = 30 August 2007 | access-date = 4 January 2012|archive-url=https://archive.today/20120914064506/http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-others/tp-variety/article1667959.ece?ref=archive|archive-date=14 September 2012}}</ref> - First Kannada actor to receive it. * ১ নবেম্বৰ ২০০৯- তেওঁৰ সন্মানত ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা ডাকটিকট মুকলি <ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2009/Nov/02/a-stamp-on-movie-icon-raj-kumar-100458.html|title=A stamp on movie icon Raj Kumar - The New Indian Express|website=Newindianexpress.com|date=5 May 2012 |access-date=5 November 2020|archive-date=25 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425132536/https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2009/nov/02/a-stamp-on-movie-icon-raj-kumar-100458.amp|url-status=live}}</ref> - First Kannada actor to receive that honour.<ref>{{cite web|url=https://www.istampgallery.com/dr-rajkumar/|title=Dr. Rajkumar|date=3 June 2016|website=Istampgallery.com|access-date=24 October 2020|archive-date=25 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240125053542/https://www.istampgallery.com/dr-rajkumar/|url-status=live|archivedate=25 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240125053542/https://www.istampgallery.com/dr-rajkumar/|deadurl=yes}}</ref> * এপ্ৰিল ২০১৩- ফোৰ্বৰ ''ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰ ২৫জন মহান অভিনয় শিল্পী''ৰ তালিকাত ৰাজকুমাৰৰ অন্তৰ্ভূক্তি।<ref>{{cite web|url=http://www.india.com/photos/entertainment/rajkumars-88th-birth-anniversary-remembering-rajaana-with-6-of-his-career-best-movies-98681/rajkumar-in-bangaarada-manushya-98690/|title=Rajkumar in Bangaarada Manushya|website=india.com|access-date=21 July 2020|archive-date=28 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628044757/https://www.india.com/photos/entertainment/rajkumars-88th-birth-anniversary-remembering-rajaana-with-6-of-his-career-best-movies-98681/rajkumar-in-bangaarada-manushya-98690/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/sandalwood/130116/a-golden-era-unfolds.html|title=A golden era unfolds|website=The Deccan Chronicle|date=13 January 2016 |access-date=28 June 2020|archive-date=29 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629230844/https://www.deccanchronicle.com/amp/sandalwood/130116/a-golden-era-unfolds.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://doodles.google/doodle/rajkumars-88th-birthday/|title=Rajkumar's 88th Birthday|website=Google.com|access-date=24 April 2018|archive-date=24 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180424142839/https://www.google.com/doodles/rajkumars-88th-birthday|url-status=live}}</ref> * ২৪ এপ্ৰিল ২০১৭- গুগলৰ দ্বাৰা তেওঁৰ সন্মানত ‘গুগল ডুডল’ প্ৰকাশ <ref>{{cite web | title = Google honours veteran Kannada actor Rajkumar with a doodle on his 88th birth anniversary | url = http://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/google-doodle-honours-rajkumar-kannada-actor-88-birthday-4625455/ | website = The Indian Express | date = 24 April 2017 | access-date = 23 April 2017 | archive-date = 24 April 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170424174214/http://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/google-doodle-honours-rajkumar-kannada-actor-88-birthday-4625455/ | url-status = live }}</ref> - Second Indian actor to receive that honour. ===ফিল্মফেয়াৰ দক্ষিণ বঁটা=== ৰাজকুমাৰে কানাড়া চলচ্চিত্ৰৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় শিল্পী শিতানত মুঠ ৮বাৰ ফিল্মফেয়াৰ দক্ষিণ বঁটা লাভ কৰিছে।<ref name="archive.org">[https://archive.org/download/41stAnnualFilmfareBestTeluguFilmKannadaActorActressDirector_201805/41st%20annual%20filmfare%20best%20telugu%20film%20kannada%20actor%20actress%20director.jpg Rajkumar (Best Actor ''Akasmika'')]. 41st Annual Filmfare Awards</ref> এই কেইখন হ’ল- # ''গন্ধড় গুড়ি (১৯৭৩)<ref>{{cite web | url=https://archive.org/details/21st-annual-filmfare-awards-south-winners | title=21st Annual Filmfare Awards South Winners | date=6 August 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url = https://books.google.com/books?id=nw62AAAAIAAJ&q=Raj+kumar+Gandhada+Gudi | title = The Times of India Directory and Year Book Including Who's who | first = Sir Stanley | last = Reed | date = 8 August 1974 | publisher = Times of India Press | via = Google Books}}</ref><ref>{{cite web | url = https://books.google.com/books?id=Q5UqAAAAYAAJ&q=1973+++Gandhada+Gudi | title = Collections | date = 8 August 1991 | publisher = Update Video Publication | via = Google Books}}</ref> # ''ময়ুৰ'' (১৯৭৫)<ref>{{cite web | url = https://books.google.com/books?id=o4biAAAAMAAJ&q=Raj-Kumar+Mayura | title = The Times of India Directory and Year Book Including Who's who | date = 8 August 1983 | via = Google Books | access-date = 4 October 2020 | archive-date = 25 January 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240125054434/https://books.google.com/books?id=o4biAAAAMAAJ&q=Raj-Kumar+Mayura | url-status = live }}</ref> # ''শংকৰ গুৰু'' (১৯৭৮)<ref>{{cite web | url = https://books.google.com/books?id=Q5UqAAAAYAAJ&q=1978++Raj+Kumar+Shankar+Guru | title = Collections | date = 8 August 1991 | publisher = Update Video Publication | via = Google Books | access-date = 21 July 2020 | archive-date = 25 January 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240125054435/https://books.google.com/books?id=Q5UqAAAAYAAJ&q=1978++Raj+Kumar+Shankar+Guru | url-status = live }}</ref> # ''কেড়ালিৰা সিমহা'' (১৯৮১)<ref>{{cite web | url=https://archive.org/details/29th-annual-filmfare-awards-south-winners | title=29th Annual Filmfare Awards South Winners | date=19 July 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url = https://books.google.com/books?id=o4biAAAAMAAJ&q=+Simha+Ranganayaki+ | title = The Times of India Directory and Year Book Including Who's who | date = 8 August 1983 | via = Google Books | access-date = 4 October 2020 | archive-date = 25 January 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240125054435/https://books.google.com/books?id=o4biAAAAMAAJ&q=+Simha+Ranganayaki+ | url-status = live }}</ref> # ''শ্ৰৱণ বন্থু'' – (১৯৮৪) # ''আদে কান্নু'' – ১৯৮৫ <ref>{{cite web | url=https://archive.org/details/33rd-annual-filmfare-awards-south | title=33rd Annual Filmfare Awards South | date=17 November 2023 }}</ref> # ''[[:en:Bhagyada Lakshmi Baramma|ভাগ্য লক্ষ্মী বৰম্মা]]'' – 1986<ref>{{cite web | url = http://archive.org/details/34thAnnualFilmfareAwardsSouthWinners | archive-url = https://archive.today/20170528093416/https://archive.org/details/34thAnnualFilmfareAwardsSouthWinners|url-status=dead | title = 34th Annual Filmfare Awards South Winners | date = 28 May 2017 | via = Internet Archive|archive-date=28 May 2017}}</ref> # ''[[:en:Aakasmika|আকস্মিক]]'' (১৯৯৩)<ref>{{cite web |url=https://archive.org/download/41stAnnualFilmfareBestTeluguFilmKannadaActorActressDirector/41st%20annual%20filmfare%20best%20telugu%20film%20kannada%20actor%20actress%20director.jpg |title=Listing |website= archive.org|access-date=26 June 2020}}</ref> == টোকা == {{NoteFoot}} {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Commons category-inline}} * {{IMDb name|0004660}} * [http://specials.rediff.com/movies/rajkumar.htm Farewell, Dr Rajkumar] Rediff.com {{Dadasaheb Phalke Award}} {{ National Film Award Best Male Playback Singer}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:পদ্মভূষণ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:দাদাচাহেব ফাল্কে বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা দক্ষিণ বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:কন্নড় চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:কানাড়া চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] jgbr8cy97j5qbkxg2fspu50opu74htp 0 109137 604869 604855 2026-05-06T13:18:04Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য শুধৰণি কৰা হয় 604869 wikitext text/x-wiki {{stub}}{{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন আগশাৰীৰ শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙা পৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক আৰ্কষণীয় সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমিৰ এক বিশাল চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে। ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত কলেজখনক [[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ দ্বাৰা B ++ গ্ৰেড স্বীকৃতি দিয়া হয়। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:পোখালি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] b6hi1zmasjnw2olrof3knek4j1muenk 604870 604869 2026-05-06T13:21:25Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 604870 wikitext text/x-wiki {{stub}}{{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন আগশাৰীৰ শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙা পৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক আৰ্কষণীয় সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমিৰ এক বিশাল চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে। ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:পোখালি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] t7ux0hhhjykpexv93qmpkpcp1ca4v80 604871 604870 2026-05-06T13:22:54Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 604871 wikitext text/x-wiki {{stub}}{{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন আগশাৰীৰ শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙা পৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক আৰ্কষণীয় সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমিৰ এক বিশাল চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে। ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:পোখালি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] jnp5gkm6gl5faqrxiksquvlrqmt1tkn 604872 604871 2026-05-06T13:25:09Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 604872 wikitext text/x-wiki {{stub}}{{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন আগশাৰীৰ শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক আৰ্কষণীয় সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমিৰ এক বিশাল চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে। ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:পোখালি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] 1mva55hkau2foppbg896ri8sxva112t 605053 604872 2026-05-07T05:20:51Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 605053 wikitext text/x-wiki {{stub}}{{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন আগশাৰীৰ শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক আৰ্কষণীয় সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমিৰ এক বিশাল চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:পোখালি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] 4lv7emze69u9dvf4uy81fi93t2807s8 605081 605053 2026-05-07T07:14:14Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 605081 wikitext text/x-wiki {{stub}}{{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন আগশাৰীৰ শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক আৰ্কষণীয় সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমিৰ এক বিশাল চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> মহাবিদ্যালয়। == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ আৰু স্নাতক মহলাৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা, শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ২০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। জুবিন গাৰ্গৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:পোখালি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] 6yvzo7mx5tdaf9fa1zodxox9nlyyjg6 605085 605081 2026-05-07T07:21:15Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 605085 wikitext text/x-wiki {{stub}}{{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন আগশাৰীৰ শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক আৰ্কষণীয় সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমিৰ এক বিশাল চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> মহাবিদ্যালয়। == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ আৰু স্নাতক মহলাৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]], শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ২০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। জুবিন গাৰ্গৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:পোখালি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] e308zqjc8l6hc3ddpalus97rty9vhum 605086 605085 2026-05-07T07:23:21Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 সম্পাদনা 605086 wikitext text/x-wiki {{stub}}{{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন আগশাৰীৰ শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক আৰ্কষণীয় সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমিৰ এক বিশাল চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> মহাবিদ্যালয়। == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ আৰু স্নাতক মহলাৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]], শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ২০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:পোখালি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] 27ck8acxenzdq9e5t51fuoomsg41jo9 605097 605086 2026-05-07T08:38:43Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 605097 wikitext text/x-wiki {{stub}}{{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন আগশাৰীৰ শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক আৰ্কষণীয় সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমিৰ এক বিশাল চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ আৰু স্নাতক মহলাৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]], শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ২০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> ইত্যাদি। == সা- সুবিধাসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত আধুনিক পুথিভঁৰাল, ডিজিটেল শ্ৰেণীকক্ষ, আইচিটি সুবিধা, সক্ৰিয় এন এছ এছ, উপযুক্ত শাৰীৰিক শিক্ষা, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ পাঠ্যক্ৰম আদি আধুনিক সা- সুবিধা উপলব্ধ। ছাত্ৰ সংসদৰ নিৰ্বাচন ই ভোটিং ব্যৱস্থাৰে সম্পন্ন কৰা ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় শোণিতপুৰ জিলাৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খনত ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনিৰ প্ৰথমটো গোট ২০১৮ চনত গঠন হয়। ড° অশ্বনী কুমাৰ ডেকাই আঁচনি বিষয়াৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি কম সময়ৰ ভিতৰতে মহাবিদ্যালয়ৰ গোটটি গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ভিতৰতে এটি উল্লেখযোগ্য গোটৰূপে কাৰ্যক্ষম কৰি তোলে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:পোখালি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] rmwsp2jhq5w6empg972ph6941p8b8ao 605098 605097 2026-05-07T08:40:25Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 সম্পাদনা 605098 wikitext text/x-wiki {{stub}}{{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন আগশাৰীৰ শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক আৰ্কষণীয় সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমিৰ এক বিশাল চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ আৰু স্নাতক মহলাৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]], শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ২০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> ইত্যাদি। == সা- সুবিধাসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত আধুনিক [[পুথিভঁৰাল]], ডিজিটেল শ্ৰেণীকক্ষ, আইচিটি সুবিধা, সক্ৰিয় এন এছ এছ, উপযুক্ত শাৰীৰিক শিক্ষা, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ পাঠ্যক্ৰম আদি আধুনিক সা- সুবিধা উপলব্ধ। ছাত্ৰ সংসদৰ নিৰ্বাচন ই ভোটিং ব্যৱস্থাৰে সম্পন্ন কৰা ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় শোণিতপুৰ জিলাৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খনত ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনিৰ প্ৰথমটো গোট ২০১৮ চনত গঠন হয়। ড° অশ্বনী কুমাৰ ডেকাই আঁচনি বিষয়াৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি কম সময়ৰ ভিতৰতে মহাবিদ্যালয়ৰ গোটটি [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভিতৰতে এটি উল্লেখযোগ্য গোটৰূপে কাৰ্যক্ষম কৰি তোলে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:পোখালি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] 7of82xdt7ir9l1hf655916bs5o9eqg5 605099 605098 2026-05-07T09:08:45Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় 605099 wikitext text/x-wiki {{stub}}{{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন আগশাৰীৰ শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক আৰ্কষণীয় সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমিৰ এক বিশাল চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ আৰু স্নাতক মহলাৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]], শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ২০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == সা- সুবিধাসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত আধুনিক [[পুথিভঁৰাল]], ডিজিটেল শ্ৰেণীকক্ষ, আইচিটি সুবিধা, সক্ৰিয় এন এছ এছ, উপযুক্ত শাৰীৰিক শিক্ষা, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ পাঠ্যক্ৰম আদি আধুনিক সা- সুবিধা উপলব্ধ। ছাত্ৰ সংসদৰ নিৰ্বাচন ই ভোটিং ব্যৱস্থাৰে সম্পন্ন কৰা ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় শোণিতপুৰ জিলাৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খনত ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনিৰ প্ৰথমটো গোট ২০১৮ চনত গঠন হয়। ড° অশ্বনী কুমাৰ ডেকাই আঁচনি বিষয়াৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি কম সময়ৰ ভিতৰতে মহাবিদ্যালয়ৰ গোটটি [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভিতৰতে এটি উল্লেখযোগ্য গোটৰূপে কাৰ্যক্ষম কৰি তোলে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> ইত্যাদি। == মহাবিদ্যালয়ৰ গৌৰৱ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, বিশিষ্ট সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা। মহাবিদ্যালয়খনৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি ২০২৫ চনত এগৰাকী গৱেষকে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ উপৰি আন তিনি গৰাকী গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পি এইচ ডি ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে। ইয়াৰোপৰি গৱেষণাৰ দিশত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ ২০২৫ শৈক্ষিক বৰ্ষত মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলে মুঠ ২৮খন গৱেষণা পত্ৰ, ২৫ টা গ্ৰন্থ অধ্যায়, ৭ খন শৈক্ষিক গ্ৰন্থ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকাশকৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰে। ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা এই বৰ্ষত দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ বাবে অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক নিৰ্বাচিত হৈছে। মহাবিদ্যালয়খনৰ গণিত বিভাগৰ অধ্যাপক ড° আজিজুল হক বিদেশৰ কেইবাখনো আগশাৰীৰ বিশ্ববিদ্যালয়লৈ আমন্ত্ৰিত হৈছে। ২০২০- ২১ বৰ্ষত কভিডকালীন সময়ত আগবঢ়োৱা সেৱা আৰু অন্যান্য সামাজিক কল্যাণমূলক কামৰ বাবে স্বেচ্ছাসেৱক শুভাকৰ দে প্ৰথমে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক, ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক ৰূপে স্বীকৃতি লাভ কৰাৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১৬ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> একেদৰে আঁচনি বিষয়া ড° অশ্বিনী কুমাৰ ডেকাই ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ আঁচনি বিষয়া ৰূপে ৰাজ্যপাল আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ পৰা বঁটা লাভ কৰে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:পোখালি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] pntvvso8ilioy19sk6diebnpfx5yvhh 605100 605099 2026-05-07T09:12:06Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 সম্পাদনা 605100 wikitext text/x-wiki {{stub}}{{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন আগশাৰীৰ শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক আৰ্কষণীয় সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমিৰ এক বিশাল চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ আৰু স্নাতক মহলাৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]], শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ২০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == সা- সুবিধাসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত আধুনিক [[পুথিভঁৰাল]], ডিজিটেল শ্ৰেণীকক্ষ, আইচিটি সুবিধা, সক্ৰিয় এন এছ এছ, উপযুক্ত শাৰীৰিক শিক্ষা, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ পাঠ্যক্ৰম আদি আধুনিক সা- সুবিধা উপলব্ধ। ছাত্ৰ সংসদৰ নিৰ্বাচন ই ভোটিং ব্যৱস্থাৰে সম্পন্ন কৰা ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় শোণিতপুৰ জিলাৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খনত ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনিৰ প্ৰথমটো গোট ২০১৮ চনত গঠন হয়। ড° অশ্বনী কুমাৰ ডেকাই আঁচনি বিষয়াৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি কম সময়ৰ ভিতৰতে মহাবিদ্যালয়ৰ গোটটি [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভিতৰতে এটি উল্লেখযোগ্য গোটৰূপে কাৰ্যক্ষম কৰি তোলে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> ইত্যাদি। == মহাবিদ্যালয়ৰ গৌৰৱ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, বিশিষ্ট সমাজকৰ্মী ড° [[ৰঞ্জন কলিতা]]। মহাবিদ্যালয়খনৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি ২০২৫ চনত এগৰাকী গৱেষকে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ উপৰি আন তিনি গৰাকী গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পি এইচ ডি ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে। ইয়াৰোপৰি গৱেষণাৰ দিশত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ ২০২৫ শৈক্ষিক বৰ্ষত মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলে মুঠ ২৮খন গৱেষণা পত্ৰ, ২৫ টা গ্ৰন্থ অধ্যায়, ৭ খন শৈক্ষিক গ্ৰন্থ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকাশকৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰে। ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা এই বৰ্ষত দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ বাবে অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক নিৰ্বাচিত হৈছে। মহাবিদ্যালয়খনৰ গণিত বিভাগৰ অধ্যাপক ড° আজিজুল হক বিদেশৰ কেইবাখনো আগশাৰীৰ বিশ্ববিদ্যালয়লৈ আমন্ত্ৰিত হৈছে। ২০২০- ২১ বৰ্ষত কভিডকালীন সময়ত আগবঢ়োৱা সেৱা আৰু অন্যান্য সামাজিক কল্যাণমূলক কামৰ বাবে স্বেচ্ছাসেৱক শুভাকৰ দে প্ৰথমে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক, ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক ৰূপে স্বীকৃতি লাভ কৰাৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১৬ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> একেদৰে আঁচনি বিষয়া ড° অশ্বিনী কুমাৰ ডেকাই ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ আঁচনি বিষয়া ৰূপে ৰাজ্যপাল আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ পৰা বঁটা লাভ কৰে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:পোখালি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] tbf6rf1dfcipn7val55matpnsx8dkfl 605105 605100 2026-05-07T10:10:56Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 সম্পাদনা 605105 wikitext text/x-wiki {{stub}}{{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন আগশাৰীৰ শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক আৰ্কষণীয় সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমিৰ এক বিশাল চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ আৰু স্নাতক মহলাৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]], শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ২০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == সা- সুবিধাসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত আধুনিক [[পুথিভঁৰাল]], ডিজিটেল শ্ৰেণীকক্ষ, আইচিটি সুবিধা, সক্ৰিয় এন এছ এছ, উপযুক্ত শাৰীৰিক শিক্ষা, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ পাঠ্যক্ৰম আদি আধুনিক সা- সুবিধা উপলব্ধ। ছাত্ৰ সংসদৰ নিৰ্বাচন ই ভোটিং ব্যৱস্থাৰে সম্পন্ন কৰা ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় শোণিতপুৰ জিলাৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খনত ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনিৰ প্ৰথমটো গোট ২০১৮ চনত গঠন হয়। ড° অশ্বনী কুমাৰ ডেকাই আঁচনি বিষয়াৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি কম সময়ৰ ভিতৰতে মহাবিদ্যালয়ৰ গোটটি [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভিতৰতে এটি উল্লেখযোগ্য গোটৰূপে কাৰ্যক্ষম কৰি তোলে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == মহাবিদ্যালয়ৰ গৌৰৱ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, বিশিষ্ট সমাজকৰ্মী ড° [[ৰঞ্জন কলিতা]]। মহাবিদ্যালয়খনৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি ২০২৫ চনত এগৰাকী গৱেষকে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ উপৰি আন তিনি গৰাকী গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পি এইচ ডি ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে। ইয়াৰোপৰি গৱেষণাৰ দিশত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ ২০২৫ শৈক্ষিক বৰ্ষত মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলে মুঠ ২৮খন গৱেষণা পত্ৰ, ২৫ টা গ্ৰন্থ অধ্যায়, ৭ খন শৈক্ষিক গ্ৰন্থ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকাশকৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰে। ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা এই বৰ্ষত দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ বাবে অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক নিৰ্বাচিত হৈছে। মহাবিদ্যালয়খনৰ গণিত বিভাগৰ অধ্যাপক ড° আজিজুল হক বিদেশৰ কেইবাখনো আগশাৰীৰ বিশ্ববিদ্যালয়লৈ আমন্ত্ৰিত হৈছে। ২০২০- ২১ বৰ্ষত কভিডকালীন সময়ত আগবঢ়োৱা সেৱা আৰু অন্যান্য সামাজিক কল্যাণমূলক কামৰ বাবে স্বেচ্ছাসেৱক শুভাকৰ দে প্ৰথমে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক, ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক ৰূপে স্বীকৃতি লাভ কৰাৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১৬ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> একেদৰে আঁচনি বিষয়া ড° অশ্বিনী কুমাৰ ডেকাই ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ আঁচনি বিষয়া ৰূপে ৰাজ্যপাল আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ পৰা বঁটা লাভ কৰে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:পোখালি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] 9q1veqaro9r9ce9c6jygmcq5t0e0i2i 605106 605105 2026-05-07T10:12:56Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 সম্পাদনা 605106 wikitext text/x-wiki {{stub}}{{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন আগশাৰীৰ শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক আৰ্কষণীয় সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমিৰ এক বিশাল চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ আৰু স্নাতক মহলাৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]], শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ২০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == সা- সুবিধাসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত আধুনিক [[পুথিভঁৰাল]], ডিজিটেল শ্ৰেণীকক্ষ, আইচিটি সুবিধা, সক্ৰিয় এন এছ এছ, উপযুক্ত শাৰীৰিক শিক্ষা, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ পাঠ্যক্ৰম আদি আধুনিক সা- সুবিধা উপলব্ধ। ছাত্ৰ সংসদৰ নিৰ্বাচন ই ভোটিং ব্যৱস্থাৰে সম্পন্ন কৰা ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় শোণিতপুৰ জিলাৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খনত ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনিৰ প্ৰথমটো গোট ২০১৮ চনত গঠন হয়। ড° অশ্বনী কুমাৰ ডেকাই আঁচনি বিষয়াৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি কম সময়ৰ ভিতৰতে মহাবিদ্যালয়ৰ গোটটি [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভিতৰতে এটি উল্লেখযোগ্য গোটৰূপে কাৰ্যক্ষম কৰি তোলে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == মহাবিদ্যালয়ৰ গৌৰৱ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, বিশিষ্ট সমাজকৰ্মী ড° [[ৰঞ্জন কলিতা]]। মহাবিদ্যালয়খনৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি ২০২৫ চনত এগৰাকী গৱেষকে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ উপৰি আন তিনি গৰাকী গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পি এইচ ডি ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে। ইয়াৰোপৰি গৱেষণাৰ দিশত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ ২০২৫ শৈক্ষিক বৰ্ষত মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলে মুঠ ২৮খন গৱেষণা পত্ৰ, ২৫ টা গ্ৰন্থ অধ্যায়, ৭ খন শৈক্ষিক গ্ৰন্থ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকাশকৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰে। ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা এই বৰ্ষত দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ বাবে অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক নিৰ্বাচিত হৈছে। মহাবিদ্যালয়খনৰ গণিত বিভাগৰ অধ্যাপক ড° আজিজুল হক বিদেশৰ কেইবাখনো আগশাৰীৰ বিশ্ববিদ্যালয়লৈ আমন্ত্ৰিত হৈছে। ২০২০- ২১ বৰ্ষত কভিডকালীন সময়ত আগবঢ়োৱা সেৱা আৰু অন্যান্য সামাজিক কল্যাণমূলক কামৰ বাবে স্বেচ্ছাসেৱক শুভাকৰ দে প্ৰথমে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক, ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক ৰূপে স্বীকৃতি লাভ কৰাৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১৬ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> একেদৰে আঁচনি বিষয়া ড° অশ্বিনী কুমাৰ ডেকাই ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ আঁচনি বিষয়া ৰূপে [[ৰাজ্য পাল|ৰাজ্যপাল]] আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ পৰা বঁটা লাভ কৰে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:পোখালি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] 3qo37fq4dngc2p7115s83x1ro51dmdg 605107 605106 2026-05-07T10:14:07Z Nayan j Nath 15159 605107 wikitext text/x-wiki {{stub}}{{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমি চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে এগৰাকী লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ আৰু স্নাতক মহলাৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]], শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ২০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == সা- সুবিধাসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত আধুনিক [[পুথিভঁৰাল]], ডিজিটেল শ্ৰেণীকক্ষ, আইচিটি সুবিধা, সক্ৰিয় এন এছ এছ, উপযুক্ত শাৰীৰিক শিক্ষা, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ পাঠ্যক্ৰম আদি আধুনিক সা- সুবিধা উপলব্ধ। ছাত্ৰ সংসদৰ নিৰ্বাচন ই ভোটিং ব্যৱস্থাৰে সম্পন্ন কৰা ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় শোণিতপুৰ জিলাৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খনত ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনিৰ প্ৰথমটো গোট ২০১৮ চনত গঠন হয়। ড° অশ্বনী কুমাৰ ডেকাই আঁচনি বিষয়াৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি কম সময়ৰ ভিতৰতে মহাবিদ্যালয়ৰ গোটটি [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভিতৰতে এটি উল্লেখযোগ্য গোটৰূপে কাৰ্যক্ষম কৰি তোলে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == মহাবিদ্যালয়ৰ গৌৰৱ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, বিশিষ্ট সমাজকৰ্মী ড° [[ৰঞ্জন কলিতা]]। মহাবিদ্যালয়খনৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি ২০২৫ চনত এগৰাকী গৱেষকে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ উপৰি আন তিনি গৰাকী গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পি এইচ ডি ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে। ইয়াৰোপৰি গৱেষণাৰ দিশত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ ২০২৫ শৈক্ষিক বৰ্ষত মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলে মুঠ ২৮খন গৱেষণা পত্ৰ, ২৫ টা গ্ৰন্থ অধ্যায়, ৭ খন শৈক্ষিক গ্ৰন্থ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকাশকৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰে। ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা এই বৰ্ষত দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ বাবে অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক নিৰ্বাচিত হৈছে। মহাবিদ্যালয়খনৰ গণিত বিভাগৰ অধ্যাপক ড° আজিজুল হক বিদেশৰ কেইবাখনো আগশাৰীৰ বিশ্ববিদ্যালয়লৈ আমন্ত্ৰিত হৈছে। ২০২০- ২১ বৰ্ষত কভিডকালীন সময়ত আগবঢ়োৱা সেৱা আৰু অন্যান্য সামাজিক কল্যাণমূলক কামৰ বাবে স্বেচ্ছাসেৱক শুভাকৰ দে প্ৰথমে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক, ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক ৰূপে স্বীকৃতি লাভ কৰাৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১৬ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> একেদৰে আঁচনি বিষয়া ড° অশ্বিনী কুমাৰ ডেকাই ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ আঁচনি বিষয়া ৰূপে [[ৰাজ্য পাল|ৰাজ্যপাল]] আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ পৰা বঁটা লাভ কৰে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:পোখালি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] o15r9oqu6z23zrer4oq3rhtyovc2odk 605116 605107 2026-05-07T10:56:00Z প্ৰিয়াংকু বৰা 45871 বাক্য গাঁথনি শুধৰণি 605116 wikitext text/x-wiki {{stub}}{{Infobox college |name=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় (স্বায়ত্বশাসিত) |image=[[File:Rangapara College, April 2026.jpg|200px]] |image_name= |caption=ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ |motto= |established=১৯৭৯ চন |type=চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় |affiliation=[[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] |principal=ড° ৰঞ্জন কলিতা |undergrad=২২০০ |location=[[ৰঙাপৰা]], [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]], [[অসম]] |postgrad=৬০০ |state=[[অসম]] |website=https://rcr.ac.in/home/idol }} '''ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: '''Rangapara College''') [[বিজ্ঞান]], বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা থকা অসমৰ এখন শিক্ষানুষ্ঠান। ৰঙাপৰা বিধান সভা সমষ্টিৰ প্ৰথমখন উচ্চ শিক্ষাৰ অনুষ্ঠান [[ৰঙাপাৰা|ৰঙাপৰা]] মহাবিদ্যালয় [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ এক সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত অৱস্থিত। ১০৫ বিঘা ভূমি চৌহদৰ মহাবিদ্যালয়খনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ২০২৫ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে মহাবিদ্যালয়খনে বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগৰ পৰা স্বায়ত্বশাসিত মহাবিদ্যালয়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, শিক্ষাবিদ তথা সমাজকৰ্মী ড° ৰঞ্জন কলিতা।<ref name="১">[https://www.asomiyapratidin.in/homepage/47th-foundation-day-was-celebrated-at-rangapara-college-autonomous-9666516 ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ (স্বায়িত্বশাসিত) ৪৭ সংখ্যক প্ৰতিষ্ঠা দিৱস পালন]</ref><ref>[https://assam.nenow.in/%e0%a7%b0%e0%a6%99%e0%a6%be%e0%a6%aa%e0%a7%b0%e0%a6%be-%e0%a6%ae%e0%a6%b9%e0%a6%be%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%a6%e0%a7%8d%e0%a6%af%e0%a6%be%e0%a6%b2%e0%a7%9f%e0%a7%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%a5%e0%a6%be/ ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ স্থায়ী অধ্যক্ষৰ পদত যোগদান ড০ ৰঞ্জন কলিতাৰ]</ref> == ইতিহাস == ৰঙাপৰাৰ আঞ্চলিক মহাবিদ্যালয়খনে ১৯৭৯ চনৰ ১৬ আগষ্টৰ পৰা ৰঙাপৰা টাউন হলৰ পৰা ইয়াৰ শৈক্ষিক যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৮৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ পৰা মহাবিদ্যালয়খনক ঘাটি অনুদান-সাহায্য ব্যৱস্থাৰ অধীনলৈ অনা হয়, আৰু ১৯৯৬ চনৰ ২০ মাৰ্চৰ পৰা [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]] আইন, ১৯৫৫ৰ ধাৰা ২ (চ) আৰু ১২ (বি)ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।১৯৮৮ চনৰ ৮ আগষ্টত বাণিজ্যৰ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ২০০৪ চনত কলেজখনে বি+ গ্ৰেডৰ সৈতে স্বীকৃতি লাভ কৰে আৰু পুনৰ ২০২৩ চনত মহাবিদ্যালয়খনে[[ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যাংকন আৰু প্ৰত্যায়ন পৰিষদ]] (NAAC)ৰ B ++ গ্ৰেড লাভ কৰে। ইতিমধ্যে ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ে [[ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০|ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি]] অনুসৰি সংহত শিক্ষক শিক্ষা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ২০২৫ বৰ্ষত অসম চৰকাৰৰ শিক্ষামন্ত্ৰীগৰাকীয়ে মহাবিদ্যালয়খনত কেইবাটাও প্ৰকল্প উদ্বোধন কৰে।<ref name="১"/> == পাঠ্যক্ৰমসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু কলা শাখাত উচ্চতৰ আৰু স্নাতক মহলাৰ নিয়মীয়া পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তিৰ সুবিধা থকাৰ উপৰিও বিভিন্ন সময়োপযোগী পাঠ্যক্ৰমসমূহে শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বৌদ্ধিক বিকাশ নিশ্চিত কৰিছে। মহাবিদ্যালয়খনত চলিত বৰ্ষৰ পৰা [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]], শাৰিৰীক শিক্ষা আৰু বিত্তীয় সাক্ষৰতা পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰা হয়। তথ্য প্ৰযুক্তিৰ শিক্ষাৰ দিশত মহাবিদ্যালয়খনে অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগম দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ICT মহাবিদ্যালয়। অসম চৰকাৰৰ তথ্য প্ৰযুক্তি বিভাগৰ দ্বাৰা অসম ইলেকট্ৰনিক উন্নয়ন নিগমৰ সহযোগত SOPD আঁচনিৰ অধীনত ২০ গৰাকী শিক্ষাৰ্থীক ছমহীয়া Advanced Certificate in Computerized Office Management (ACCOM) পাঠ্যক্ৰমৰ যোগেদি তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দক্ষতা বিকাশৰ বাবে পাঠদান কৰি থকা হৈছে। শেহতীয়াকৈ মহাবিদ্যালয়খনে ৰাষ্ট্ৰীয় বৈদ্যুতিন আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত এক বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে। সেই অনুসৰি মহাবিদ্যালয়খনত NIFLIT এই অফিচ অটোমেচন আৰু আই টি এছিছটেন্টৰ এটা ছমহীয়া পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ কৰিছে। য'ত অনুসূচিত জাতি আৰু জনজাতিৰ ছাত্ৰ- ছাত্ৰীসকলক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছে। [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ কৰ্মৰাজিক ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বি এ , বি এড পাঠ্যক্ৰমত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == সা- সুবিধাসমূহ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ত আধুনিক [[পুথিভঁৰাল]], ডিজিটেল শ্ৰেণীকক্ষ, আইচিটি সুবিধা, সক্ৰিয় এন এছ এছ, উপযুক্ত শাৰীৰিক শিক্ষা, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ পাঠ্যক্ৰম আদি আধুনিক সা- সুবিধা উপলব্ধ। ছাত্ৰ সংসদৰ নিৰ্বাচন ই ভোটিং ব্যৱস্থাৰে সম্পন্ন কৰা ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয় শোণিতপুৰ জিলাৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়। মহাবিদ্যালয়খনত ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনিৰ প্ৰথমটো গোট ২০১৮ চনত গঠন হয়। ড° অশ্বনী কুমাৰ ডেকাই আঁচনি বিষয়াৰূপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি কম সময়ৰ ভিতৰতে মহাবিদ্যালয়ৰ গোটটি [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভিতৰতে এটি উল্লেখযোগ্য গোটৰূপে কাৰ্যক্ষম কৰি তোলে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == মহাবিদ্যালয়ৰ গৌৰৱ == ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ হৈছে ৰাজ্যখনৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত লেখক, গৱেষক, বিশিষ্ট সমাজকৰ্মী ড° [[ৰঞ্জন কলিতা]]। মহাবিদ্যালয়খনৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতাৰ অধীনত গৱেষণা কৰি ২০২৫ চনত এগৰাকী গৱেষকে পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ উপৰি আন তিনি গৰাকী গৱেষকে গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় পি এইচ ডি ডিগ্ৰীৰ বাবে গৱেষণা পত্ৰ দাখিল কৰিছে। ইয়াৰোপৰি গৱেষণাৰ দিশত ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ ২০২৫ শৈক্ষিক বৰ্ষত মহাবিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলে মুঠ ২৮খন গৱেষণা পত্ৰ, ২৫ টা গ্ৰন্থ অধ্যায়, ৭ খন শৈক্ষিক গ্ৰন্থ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰকাশকৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰে। ৰঙাপৰা মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ ড° ৰঞ্জন কলিতা এই বৰ্ষত দ্বিতীয় কাৰ্যকালৰ বাবে অসম কলেজ অধ্যক্ষ পৰিষদৰ সাধাৰণ সম্পাদক নিৰ্বাচিত হৈছে। মহাবিদ্যালয়খনৰ গণিত বিভাগৰ অধ্যাপক ড° আজিজুল হক বিদেশৰ কেইবাখনো আগশাৰীৰ বিশ্ববিদ্যালয়লৈ আমন্ত্ৰিত হৈছে। ২০২০- ২১ বৰ্ষত কভিডকালীন সময়ত আগবঢ়োৱা সেৱা আৰু অন্যান্য সামাজিক কল্যাণমূলক কামৰ বাবে স্বেচ্ছাসেৱক শুভাকৰ দে প্ৰথমে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক, ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ স্বেচ্ছাসেৱক ৰূপে স্বীকৃতি লাভ কৰাৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১৬ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> একেদৰে আঁচনি বিষয়া ড° অশ্বিনী কুমাৰ ডেকাই ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ শ্ৰেষ্ঠ আঁচনি বিষয়া ৰূপে [[ৰাজ্য পাল|ৰাজ্যপাল]] আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ পৰা বঁটা লাভ কৰে।<ref>নিয়মীয়া বাৰ্তা | ১ জানুৱাৰী, ২০২৬</ref> == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:পোখালি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]] 4ecwdylb0tsvsqb1bvaytit9vloytel 0 111946 605015 570380 2026-05-06T20:23:08Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605015 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = গীতা কাপুৰ | image = Geeta Kapur (Indian art critic) in New Delhi on May 15, 2008 (cropped).jpg | caption = ২০০৮ চনত গীতা কাপুৰ | nationality = ভাৰতীয় | education = কলা শাখাত এম.এ.[[নিউয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়]], [[ৰয়েল কলেজ অৱ আৰ্ট]]ৰ পৰা কলা শাখাত এম.এ, [[লণ্ডন]]. | known_for = কলা লেখা, কিউৰেটিং, কলা সমালোচক, ভাৰতীয় কলা তত্ত্ব | movement = ভাৰতীয় আধুনিকতাবাদ, ভাৰতীয় উত্তৰ আধুনিকতাবাদ, ভাৰতত ডিকলনিজড [[আভাংগাৰ্ড]], [[ভাৰতীয় কলা]], সমসাময়িক ভাৰতীয় কলা | spouse = [[বিৱন সুন্দৰম]] | awards = [[পদ্মশ্ৰী]] }} '''গীতা কাপুৰ''' ({{lang-en|Geeta Kapur}}; জন্ম ১৯৪৩) হ'ল [[নতুন দিল্লী]]ত বসবাস কৰা এগৰাকী বিশিষ্ট [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] কলা সমালোচক, কলা ইতিহাসবিদ আৰু কিউৰেটৰ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/01/29/arts/design/29femi.html|quote=the renowned critic Geeta Kapur from Delhi had to represent..|date=29 January 2007}}</ref> সমালোচনামূলক কলা লিখনিৰ তেওঁ হ'ল ভাৰতবৰ্ষৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ ব্যক্তি; ''ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ'' মতে তেওঁ, "তিনি দশক ধৰি ভাৰতীয় সমসাময়িক কলা তত্ত্বৰ ক্ষেত্ৰত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰি আহিছে।" <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mag/2008/06/08/stories/2008060850200700.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080611052213/http://www.hindu.com/mag/2008/06/08/stories/2008060850200700.htm|archivedate=11 June 2008|quote=..Ms. Kapur, who is a pioneer of art critical writing in India..|date=8 Jun 2008}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/oldStory/2013/|date=5 May 2002}}</ref> তেওঁৰ ৰচনাসমূহৰ ভিতৰত ভিতৰত আছে শিল্পীৰ মনোগ্ৰাফ, প্ৰদৰ্শনী সূচী, কিতাপ, আৰু কলা, চলচ্চিত্ৰ আৰু সাংস্কৃতিক তত্ত্বৰ বিষয়ে‍ বিস্তাৰিতভাৱে‍ সংকলন কৰা প্ৰবন্ধৰ সংকলনসমূহ।<ref>{{Cite web|url=https://iniva.org/library/digital-archive/people/k/kapur-geeta|title=Kapur Geeta|work=iniva|language=en|accessdate=2020-03-07}}</ref> তেওঁ কন্টেম্পৰেৰী ইণ্ডিয়ান আৰ্টিষ্টছ (১৯৭৮), ৱেন ৱাজ মডাৰ্নিজম: এছেছ অন কন্টেম্পৰেৰী কালচাৰেল প্ৰেকটিছ ইন ইণ্ডিয়া (২০০০) আৰু ক্ৰিটিক’ছ কম্পাছ: নেভিগেটিং প্ৰেকটিছ (আগন্তুক) আদি বিভিন্ন গ্ৰন্থ লিখিছে।<ref>{{Cite web |title=Sher-Gil Sundaram Arts Foundation {{!}} Trustees |url=https://ssaf.in/trustees/ |access-date=2022-03-12 |language=en-US}}</ref> গীতা কাপুৰ জাৰ্নেল অৱ আৰ্টছ এণ্ড আইডিয়াছ<ref>{{Cite web|last=Library|first=Digital South Asia|date=October 1982|title=Journal of Arts and Ideas.|url=https://dsal.uchicago.edu/books/artsandideas/|access-date=2021-11-22|website=dsal.uchicago.edu}}</ref> (দিল্লী)ৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক-সম্পাদক। থাৰ্ড টেক্সট<ref>{{Cite web|title=Third Text|url=http://thirdtext.org/|access-date=2021-11-22|website=thirdtext.org|language=en}}</ref> (লণ্ডন), মাৰ্গ (মুম্বাই), আৰু এ আৰ টিমাৰ্জিন্সৰ পৰামৰ্শদাতা ব'ৰ্ডতো তেওঁ যোগদান কৰিছে। তেওঁ ভেনিচৰ বিয়েনালেছ (২০০৫), ডাকাৰ (২০০৬), আৰু শ্বাৰজাহ (২০০৭)ৰ জুৰীৰ সদস্য আছিল। গুগেনহাইম সংগ্ৰহালয়, হংকঙৰ এছিয়া আৰ্ট আৰ্কাইভ আৰু কোচি-মুজিৰিছ বিয়েনালেৰ এছিয়ান আৰ্ট কাউন্সিল<ref>{{Cite web|title=Asian Art Council|url=https://www.guggenheim.org/asian-art-initiative/asian-art-council|access-date=2021-11-22|website=The Guggenheim Museums and Foundation|language=en-US}}</ref> ৰ গীতা কাপুৰ এগৰাকী সদস্য। তেওঁ দিল্লীৰ শ্বেৰ-গিল সুন্দৰাম আৰ্টছ ফাউণ্ডেশ্যন (এছ এছ এ এফ)ৰ ট্ৰাষ্টী আৰু আৰ্ট ডকুমেণ্টছ (এছ এছ এ এফ–তুলিকা বুকছ)ৰ ধাৰাবাহিক সম্পাদিকা। ২০০৯ চনত ভাৰত চৰকাৰে কলা ক্ষেত্ৰলৈ‍ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে পদ্মশ্ৰী সন্মান প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite web |title=Padma Awards Directory (1954-2009) |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]] |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |archive-date=10 May 2013 |access-date=4 February 2025 |archivedate=10 May 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ পূৰ্বে ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান আৰু নতুন দিল্লীৰ জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়কে ধৰি কেইবাখনো বিশ্ববিদ্যালয়ত তেওঁ অধ্যাপনা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=people - Sharjah Art Foundation |url=http://sharjahart.org/sharjah-art-foundation/people/kapur-geeta |access-date=2022-03-12 |website=sharjahart.org |archivedate=2022-01-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220120180416/http://sharjahart.org/sharjah-art-foundation/people/kapur-geeta |deadurl=yes }}</ref> তেওঁৰ স্বামী শিল্পী বিৱন সুন্দৰম। ২০১১ চনত হংকং ভিত্তিক এছিয়া আৰ্ট আৰ্কাইভ<ref>{{Cite web|last=Archive|first=Asia Art|title=Home|url=https://aaa.org.hk/en|access-date=2021-11-22|website=aaa.org.hk|language=en|archivedate=2021-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120160302/https://aaa.org.hk/en|deadurl=yes}}</ref> (AAA)-এ তেওঁলোকৰ আৰ্কাইভক ডিজিটেলাইজ কৰে আৰু ২০১১ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত নতুন দিল্লীৰ জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত আন এক জীৱন শীৰ্ষক এখন প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.livemint.com/2011/02/18204557/The-byte-of-history.html|title=The byte of history|date=18 Feb 2011|publisher=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}</ref> ==জীৱনী== এম এন কাপুৰ আৰু অমৃতা কাপুৰৰ ঘৰত ১৯৪৩ চনত গীতা কাপুৰৰ জন্ম হৈছিল৷ নাট্য পৰিচালক অনুৰাধা কাপুৰ তেওঁৰ কনিষ্ঠ ভগ্নী।<ref name="modernismbook">{{cite book |last1=Kapur |first1=Geeta |title=When was Modernism: Essays on Contemporay Cultural Practice in India |date=2000 |publisher=Tulika |isbn=81-85229-14-7 |page=xv |url=https://books.google.com/books?id=ZMWfAAAAMAAJ&q=anuradha |access-date=9 March 2019}}</ref> নতুন দিল্লীৰ মডাৰ্ণ স্কুলৰ চৌহদত তেওঁ ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল আৰু ১৯৪৭ চনৰ পৰা ১৯৭৭ চনলৈকে তেওঁৰ পিতৃ সেই অনুষ্ঠানৰ অধ্যক্ষ আছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.modernschool.net/history-principals|title=Principals - Modern School|access-date=10 March 2019}}{{Dead link|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> তেওঁৰ স্বামী বিভান সুন্দৰম আছিল ইনষ্টলেচন আৰ্টিষ্ট৷ নতুন দিল্লীত জন্মগ্ৰহণ কৰা গীতা কাপুৰে‍ নতুন দিল্লীতে কাম অব্যাহত ৰাখিছে আৰু বসবাস কৰি‍ আহিছে। কাপুৰে দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মিৰাণ্ডা হাউছৰ পৰা অৰ্থনীতিত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে (১৯৬২);<ref>{{Cite web |title=people - Sharjah Art Foundation |url=http://sharjahart.org/sharjah-art-foundation/people/kapur-geeta |access-date=2022-03-12 |website=sharjahart.org |archivedate=2022-01-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220120180416/http://sharjahart.org/sharjah-art-foundation/people/kapur-geeta |deadurl=yes }}</ref> নিউয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সূক্ষ্ম কলাত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে (১৯৬৪); আৰু লণ্ডনৰ ৰয়েল কলেজ অৱ আৰ্টৰ পৰা সমালোচনাত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে (১৯৭০)।<ref>{{cite book |title=Statements :anthology of Indian Prose in English|author=Adil Jusswalla|author2=Eunice De Souza |year=1989|publisher=Orient Blackswan |isbn=0-86125-263-2 |page=153 |url=https://books.google.com/books?id=sbaxWB70tvIC&q=geeta+kapur&pg=PA153 }}</ref> ১৯৬৭ চনৰ পৰা ১৯৭৩ চনলৈ তেওঁ আই আই টি দিল্লীৰ মানৱীয় আৰু সমাজ বিজ্ঞান বিভাগত অধ্যাপনা কৰিছিল। তেওঁ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বক্তৃতা প্ৰদান কৰাৰ লগতে‍ চিমলাৰ ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ এডভান্সড ষ্টাডি, কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ক্লেয়াৰ হল আৰু নতুন দিল্লীৰ তিনমূৰ্তিৰ নেহৰু মেম'ৰিয়েল মিউজিয়াম এণ্ড লাইব্ৰেৰীৰ ভিজিটিং ফেল'শ্বিপ লাভ কৰিছে।<ref>[http://www.iniva.org/library/archive/people/k/kapur_geeta Geeta Kapur, Curator, Writer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090311024811/http://www.iniva.org/library/archive/people/k/kapur_geeta |date=11 March 2009 }} [[InIVA]] website.</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বিংশ শতিকাৰ ভাৰতীয় বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:কলা সমালোচক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কলা সমালোচক]] [[শ্ৰেণী:বিংশ শতিকাৰ ভাৰতীয় মহিলা বিজ্ঞানী]] n6qexwjicpt5h3cbb9yhsr0ash00znu 0 113181 605023 486749 2026-05-07T02:06:31Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605023 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ছানথৰ্ন ভহাৰা (ফু) | honorific_prefix = ''ফ্ৰা'' | image = วัดเทพธิดารามวรวิหาร เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร (28).jpg | image_size = | caption = বেংককত থকা ছানথৰ্ন ফুৰ মূৰ্তি | pseudonym = ছানথৰ্ন ফু ({{lang|th|สุนทรภู่}}) | birth_name = ফু ({{lang|th|ภู่}}) | birth_date = ২৬ জুন ১৭৮৬ | birth_place = [[Bangkok Noi district|বেংকক নয়]], [[বেংকক]], [[Rattanakosin Kingdom|ছিয়াম]] | death_date = ১৮৫৫ (৬৯ বছৰ) | death_place = [[Taling Chan district|টালিং চান]], [[বেংকক]], [[Rattanakosin Kingdom|ছিয়াম]] | children = ৩ | occupation = [[কবি]] | language = [[থাই ভাষা|থাই]] | nationality = [[Thailand|থাই]] | genre = [[Fantasy fiction|ফেণ্টাছি]] বা [[Historical fiction|ঐতিহাসিক]] | notableworks = ''[[ফ্ৰা আফাই মণি]]'' }} '''ফ্ৰা ছানথৰ্ন ভহাৰা (ফু)''' ([[থাই ভাষা|থাই]]: พระสุนทรโวหาร (ภู่)) [[থাইলেণ্ড]]ৰ এজন ৰাজকীয় কবি।<ref>{{cite web|last1=Champeon|first1=Kenneth|title=Thailand's Shakespeare? Sunthorn Phu|url=http://thingsasian.com/story/thailands-shakespeare-sunthorn-phu|website=Things Asian|access-date=19 January 2016}}</ref> তেওঁক '''ছানথৰ্ন ফু''' (থাই: สุนทรภู่) নামেৰেও জনা যায়৷ তেওঁ থাইলেণ্ডৰ ৰত্তানাকোচিন যুগত কাব্য ৰচনা কৰিছিল। দ্বিতীয় ৰামৰ ৰাজত্বকালত ফুয়ে ৰাজকবি হিচাপে সাহিত্যিক জীৱন আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ৰজাৰ মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁ এই ভূমিকাৰ পৰা পদত্যাগ কৰি মংক (বৌদ্ধ সন্ন্যাসী) হৈছিল। বিশ বছৰৰ পাছত তৃতীয় ৰামৰ ৰাজত্বকালত তেওঁ ৰাজসাহিত্যিক হিচাপে দৰবাৰলৈ উভতি আহে আৰু গোটেই জীৱন অতিবাহিত কৰে।<ref>{{cite web|last1=Umavijani|first1=Montri|title=Sunthorn Phu: The Poet of Four Reigns|url=http://sakchaip.tripod.com/bookworm/sunthorn/sunthornphu3.html|website=Sakchaip.tripod.com|access-date=19 January 2016|archivedate=22 February 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240222110530/https://sakchaip.tripod.com/bookworm/sunthorn/sunthornphu3.html|deadurl=yes}}</ref> ফু পদ্য ৰচনাৰ বাবে বিখ্যাত আছিল, আৰু তেওঁৰ মহাকাব্যিক কবিতাবোৰ আজিও থাইলেণ্ডত জনপ্ৰিয়। তেওঁৰ ৰচনাসমূহৰ ভিতৰত আছে সোণালী পৰ্বতলৈ যোৱা যাত্ৰাৰ কথা কোৱা কবিতা সংকলন নিৰত ফূখাও থং (Nirat Phukhao Thong), চুফান বুৰি প্ৰদেশলৈ তেওঁৰ যাত্ৰাৰ ভিত্তিত ৰচনা কৰা নিৰত চুফান (Nirat Suphan), আৰু ফ্ৰা আফাই মণি (Phra Aphai Mani) নামৰ কিংবদন্তিমূলক কাহিনী৷ ==জীৱন== ছানথৰ্ন ফুৰ জন্ম হৈছিল প্ৰথম ৰজা ৰামৰ ৰাজত্বকালত, ১৭৮৬ চনৰ ২৬ জুনত। বৰ্তমানৰ বেংকক নয় ৰেলৱে ষ্টেচন আৰু ৱাং লেং মাৰ্কেটৰ ওচৰত ৰাজপ্ৰসাদৰ পিছফালে তেওঁৰ ঘৰ আছিল। তেওঁৰ পিতৃ ৰায়ং প্ৰদেশৰ ক্লায়েং জিলাৰ বান ক্ৰাম (Ban Kram) আছিল যদিও নতুন প্ৰজন্মৰ ইতিহাসবিদসকলে বিশ্বাস কৰে যে প্ৰকৃততে তেওঁৰ পিতৃ আজিৰ ফেটচাবুৰী প্ৰদেশৰ বান লাট জিলাৰ বান চামো ফ্লুৱেৰ ব্ৰাহ্মণ বংশৰ আছিল। ১৮৫৫ চনত তেওঁৰ মৃত্যু হয়৷<ref>{{cite web|last1=Purachatra|first1=Prince Prem|title=Sunthon Phu|url=http://www.thailandlife.com/thai-culture/sunthon-phu.html|website=Thailand Life|access-date=19 January 2016|archivedate=15 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160215075648/http://www.thailandlife.com/thai-culture/sunthon-phu.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.matichon.co.th/education/news_2252061|work=Matichon|date=2020-07-06|access-date=2021-01-05|language=th|title=นี่ก็ผีไม่ได้บอก! 'พระยาปริยัติธรรมธาดา' บอก 'สุนทรภู่' ตายที่บ้านสวนย่าน 'ตลิ่งชัน' กรุงเทพฯ ไม่ใช่เมืองแกลง |author1=Matichon }}</ref> ==সন্মান== থাই ইতিহাস বৰ্ণনা কৰা তেওঁৰ কাব্যিক সাহিত্যবোৰ সময়ৰ লগে লগে বিখ্যাত হৈ পৰিছিল। ১৯৮৬ চনত তেওঁৰ ২০০ বছৰীয়া জন্ম জয়ন্তীত ছানথৰ্ন ফুক [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থা|ইউনেস্কোৰ]] দ্বাৰা এজন মহান বিশ্ব কবি হিচাপে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Anniversaries of great personalities and historic events, 1986-1987|date=1986-03-11|publisher=[[UNESCO]]|id=OPI.85/WS/6|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000067855.locale=en|access-date=2021-07-13}}</ref> তেওঁৰ ফ্ৰা আফাই মণি মহাকাব্যৰ কবিতাসমূহে এক কল্পনাপ্ৰসূত পৃথিৱীৰ বৰ্ণনা কৰিছে, য’ত সকলো জাতি আৰু ধৰ্মৰ লোকে একেলগে বাস কৰে আৰু মিলাপ্ৰীতিৰে মত বিনিময় কৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:কবি]] 4lloche6amksmgh5ph3jfaxwon0v74n 0 113548 604881 539563 2026-05-06T14:01:30Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 604881 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = কমলা কেশৱানী | image = | image_size = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1934|08|27|df=yes}} | birth_place = [[কৰচী]], [[সিন্ধ]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]]। | death_date = {{death date and age|2009|05|09|1934|08|27|df=yes}} | death_place = [[জয়পুৰ, ভাৰত]]। | nationality = [[Indian people|ভাৰতীয়]] | other_names = | occupation = [[নেপথ্য গায়িকা]], [[লোকগীতৰ শিল্পী]] | years_active = ১৯৫০–২০০০ | parents = | relatives = | signature = | awards = | honours = }} '''কমলা কেশৱানী''' ({{lang-en|Kamla Keswani}}; ২৭ আগষ্ট ১৯৩৪ - ৯ মে' ২০০৯) এগৰাকী ভাৰতীয় লোকগীতৰ শিল্পী আৰু নেপথ্য গায়িকা আছিল। তেওঁ [[ভাৰত]]ৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় [[সিন্ধী ভাষা|সিন্ধি ভাষা]]ৰ গায়িকা। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ১৯৩৪ চনৰ ২৭ আগষ্টত ব্ৰিটিছ ইণ্ডিয়া (বৰ্তমান পাকিস্তান)ৰ সিন্ধৰ কৰাচীত কমলাৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ চুক্কুৰৰ আছিল। তেওঁৰ পিতৃ গোবিন্দ ৰাম মাদনানী এজন টেলিফোন অপাৰেটৰ আছিল। চুক্কুৰত স্কুলত পঢ়িছিল আৰু ভাৰত বিভাজন হোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ বয়স আছিল মাত্ৰ ১৩ বছৰ।<ref>{{Cite web|title=ڪملا ڪيسواڻي : راڳ کي عروج بخشيندڙ گلوڪاره|url=https://sindhsalamat.com/threads/31318/|accessdate=2022-05-11|work=SindhSalamat|archivedate=2022-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220514085956/https://sindhsalamat.com/threads/31318/|deadurl=yes}}</ref> আন হিন্দু সিন্ধীসকলৰ দৰে ১৯৪৭ চনত ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰি প্ৰথমে যোধপুৰত, তাৰ পিছত বিকানেৰত আৰু শেষত জয়পুৰত বসতি স্থাপন কৰে। জয়পুৰত শিক্ষা অব্যাহত ৰাখি ৰাজস্থান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা কলা শাখাত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। স্কুলীয়া দিনৰ পৰাই তেওঁৰ সংগীত আৰু গীত পৰিৱেশনৰ প্ৰতি আগ্ৰহী আছিল। == গান গোৱাৰ জীৱন == অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ’ৰ পৰাই তেওঁ গায়িকাৰ জীৱন আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁ ছিন্ধি আৰু [[ৰাজস্থানী ভাষা|ৰাজস্থানী]] দুয়োটা ভাষাত চাহৰা বা লাড়া, চুফী কালম আৰু লোকগীতৰ বহুতো বিয়া নাম গাইছিল। তেওঁৰ কিছুমান জনপ্ৰিয় গীত হিজ মাষ্টৰ ভইচ আৰু অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ’ই ৰেকৰ্ডিং কৰিছিল।<ref>{{Cite book|last=Malhi|first1=Gobind|url=http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/Personalties/Book15/Book_page4.html|title=ادب ۽ اديب (Literature and Literary Person)|publisher=Sindhi Times Publication|date=October 1991|place=Ulhasnagar, India.|pages=4|language=Sindhi}}</ref> সমগ্ৰ ভাৰত আৰু বিদেশৰ বিবাহ পাৰ্টি, সামাজিক সভা আৰু সংগীত অনুষ্ঠানত গীত গাইছিল। তেওঁ ভাৰতীয় টিভি চেনেলতো অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল। তেওঁৰ গীতৰ কেইবাটাও এলবাম মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite book|last=Ramchandani|first1=Deepak|url=https://libraff.com/b/w/23659253125b709f99bc002a60e16b811348708e/sindhis-in-film-industry.pdf|title=Sindhis in Film Industry|year=2013|pages=12|language=English|access-date=2025-02-12|archivedate=2023-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230217101818/https://libraff.com/b/w/23659253125b709f99bc002a60e16b811348708e/sindhis-in-film-industry.pdf}}</ref> বিখ্যাত সংগীতজ্ঞ চি. অৰ্জুনে তেওঁক প্লেবেক গায়ক হিচাপে সিন্ধি চিনেমাত পৰিচয় কৰাই দিছিল।<ref>{{Cite web|title=چندناڻي ارجن (سي ارجن) : (Sindhianaسنڌيانا)|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=چندناڻي%20ارجن%20(سي%20ارجن)|accessdate=2022-05-10|work=www.encyclopediasindhiana.org|language=sd}}</ref> তলত উল্লেখ কৰা সিন্ধী ভাষাৰ ভাৰতীয় ছবিসমূহত প্লেবেক গায়িকা হিচাপে তেওঁ অভিনয় কৰিছিল <ref>{{Cite web|title=Kamla Keswani - Encyclopedia of Sindhi|url=https://sindhiwiki.org/index.php/Kamla_Keswani|accessdate=2022-05-11|work=sindhiwiki.org}}</ref> * ''হো জামালো'' * ''ধীৰ না জামান কৰিম'' * ''লাডলী'' == মৃত্যু == ২০০৯ চনৰ ৯ মে'ত ভাৰতৰ জয়পুৰত কমলা কেশৱানীৰ মৃত্যু হয়। [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]] mg0uv5e8dt781lyoo02hvuopusyegcr 0 114146 605113 594773 2026-05-07T10:32:22Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605113 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = তৰলা দালাল | image = Tarla Dalal.png | image_size = 180px | alt = | caption = | birth_date = ৩ জুন ১৯৩৬ | birth_place =পুনা, [[বোম্বে প্ৰেচিডেঞ্চি]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | death_date = {{death date and given age|2013|11|06|77|df=y}} | death_place = মুম্বাই, মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত | nationality = ভাৰতীয় | years_active = ১৯৬৬-২০১৩ | occupation = খাদ্য বিষয়ক লেখক আৰু গ্ৰন্থ প্ৰণেতা, টিভি চেফ website = {{URL|http://www.tarladalal.com}} }} '''তৰলা দালাল''' ({{lang-en|Tarla Dalal}}; ৩ জুন ১৯৩৬ – ৬ নৱেম্বৰ ২০১৩) এগৰাকী ভাৰতীয় খাদ্য লেখিকা, চেফ, ৰন্ধন গ্ৰন্থ লেখিকা আৰু ৰন্ধন অনুষ্ঠানৰ পৰিবেশক আছিল।<ref>{{cite web |title=Rendezvous with Tarla Dalal |url=http://videos.sify.com/with-Tarla-Dalal-SIFY-watch-Rendezvous-watch-klmq4hifgje.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317212433/http://videos.sify.com/with-Tarla-Dalal-SIFY-watch-Rendezvous-watch-klmq4hifgje.html |url-status=dead |archive-date=17 March 2012 |website=[[Sify]] |access-date=17 February 2025 |archivedate=17 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120317212433/http://videos.sify.com/with-Tarla-Dalal-SIFY-watch-Rendezvous-watch-klmq4hifgje.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=Man's empowerment... in the kitchen! |url=http://www.deccanherald.com/content/180872/mans-empowerment-kitchen.html |publisher=[[Deccan Herald]] }}</ref> ১৯৭৪ চনত তেওঁৰ প্ৰথম ৰন্ধন গ্ৰন্থ “দ্য প্লেজাৰ্ছ অৱ ভেজেটেৰিয়ান কুকিং” প্ৰকাশ পায়।তেতিয়াৰ পৰা তেওঁ ১০০ খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখে আৰু এক কোটিতকৈও অধিক কপি বিক্ৰী হয়। তেওঁ ভাৰতীয় খাদ্যৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৱেব চাইটটোও চলাইছিল, আৰু “কুকিং এণ্ড ম’ৰ” নামৰ এখন দ্বি-মাহেকীয়া আলোচনী প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁৰ ৰন্ধন অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত আছিল “দ্য তৰ্লা দালাল শ্ব’” আৰু “কুক ইট আপ উইথ তৰ্লা দালাল”। তেওঁৰ ৰেচিপিসমূহ প্ৰায় ২৫খন আলোচনীত প্ৰকাশ পাইছিল আৰু আনুমানিক ১২ কোটি ভাৰতীয় ঘৰত সেই ৰেচিপি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=The Queen of Cabbages |url=https://www.indiatoday.in/magazine/profile/story/19940430-the-queen-of-cabbages-755586-1994-04-30 |work=[[India Today]] |date=30 April 1994}}</ref> যদিও তেওঁ বহুতো খাদ্য আৰু স্বাস্থ্যসন্মত ৰন্ধন প্ৰণালীৰ বিষয়ে লিখিছিল, তথাপিও তেওঁ নিৰামিষ ভাৰতীয় খাদ্য, বিশেষকৈ গুজৰাটী খাদ্যৰ বিশেষজ্ঞ আছিল।<ref name=mid>{{cite news |title=Tarla Dalal shares a few Gujarati recipes |url=http://www.mid-day.com/metro/2004/apr/82051.htm |publisher=[[MiD DAY]]|date=27 April 2004}}</ref> ২০০৭ চনত ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক [[পদ্মশ্ৰী বঁটা]] প্ৰদান কৰে আৰু<ref>{{cite web|title=Padma Awards Directory (1954-2009)|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|archive-date=10 May 2013|df=dmy-all|access-date=17 February 2025|archivedate=10 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|deadurl=yes}}</ref> ৰন্ধন ক্ষেত্ৰৰ পৰা এই উপাধি লাভ কৰা তেওঁ একমাত্ৰ ভাৰতীয় মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web|url=http://www.uppercrustindia.com/ver2/|title=Home Page - uppercrustindia|last=India|first=Uppercrust|website=www.uppercrustindia.com|access-date=2016-06-25|archive-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614032426/http://www.uppercrustindia.com/ver2/|url-status=dead|archivedate=2016-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160614032426/http://www.uppercrustindia.com/ver2/|deadurl=yes}}</ref> ২০০৫ চনত ইণ্ডিয়ান মাৰ্চেণ্ট চেম্বাৰ্ছে তেওঁক বছৰৰ মহিলাৰ সন্মানো প্ৰদান কৰে।<ref name=bp>{{cite web|title=The Biography of Celebrated Indian Chef Tarla Dalal|url=http://news.biharprabha.com/2013/11/the-biography-celebrated-indian-chef-tarla-dalal/|work=Biharprabha News|accessdate=6 November 2013}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০১৩ চনৰ ৬ নৱেম্বৰত হৃদৰোগত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়।<ref name=death>Mid-Day: [http://www.mid-day.com/news/2013/nov/061113-celebrity-chef-tarla-dalal-passes-away-mumbai.htm Celebrity Chef Tarla Dalal passes away]</ref> ==লগতে চাওক== *[[তৰলা (চলচ্চিত্ৰ)]] ==প্ৰসংগ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.tarladalal.com/ Tarla Dalal, website] * [https://www.zee5.com/movies/details/tarla/0-0-1z5368704 ''Official Biopic of Tarla Darla''] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰন্ধন গ্ৰন্থ লেখক]] rskchas3vgwnur8c3lbuectmmtskhci 0 123435 605014 523642 2026-05-06T20:18:00Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605014 wikitext text/x-wiki [[File:Suriname Bhojpuri.jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[পশ্চিমবংগ]]ৰ [[কলকাতা]]ৰ গাৰ্ডেন ৰিচৰ চুৰিনাম স্মৃতিসৌধত চুৰিনামী হিন্দুস্থানী (ৰোমান লিপি) ফলক]] '''গিৰমিটিয়া''' ''('''জাহাজী''' বুলিও কোৱা হয়)'' হ'ল ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ সময়ত দাসত্বৰ চৰ্তত বহিঃৰাজ্যলৈ পঠিওৱা ভাৰতীয় শ্ৰমিকসকল। তেওঁলোকক ইংৰাজসকলে জাহাজেৰে [[ফিজি]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]], পূব আফ্ৰিকাৰ দেশ [[মৰিচাছ]], ছিচেলছ , ৰি-ইউনিয়ন, [[তাঞ্জানিয়া]], [[কেনিয়া]], উগাণ্ডা; [[মালয়েছিয়া]], [[ছিংগাপুৰ]], কেৰিবিয়ান দেশ ট্ৰিনিদাদ আৰু ট'বাগো, গায়ানা আৰু চুৰিনামৰ বাগিচাত কাম কৰিবলৈ লৈ গৈছিল। সোতৰ শতিকাত ভাৰতত শাসন কৰা বৃটিছ চৰকাৰে [[দাসত্ব]]ৰ চৰ্তত বহিঃৰাজ্যলৈ মানুহ পঠিয়াবলৈ ধৰিছিল। এই শ্ৰমিকসকলক গিৰমিটিয়া বুলি কোৱা হৈছিল৷ গিৰমিট শব্দটোক [[ইংৰাজী]] Agreement শব্দটোৰ দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত ৰূপ বুলি কোৱা হয়। যিখন কাগজত প্ৰতি বছৰে হাজাৰ হাজাৰ শ্ৰমিকক বুঢ়া আঙুলিৰ ছাপ পোৱাৰ পিছত দক্ষিণ আফ্ৰিকা বা আন দেশলৈ পঠিওৱা হৈছিল, সেই কাগজখনক শ্ৰমিক আৰু মালিকসকলে "গিৰমিট" বুলি কৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web|title=Girmit History|url=http://www.fijigirmit.org/history.htm|archive-url=https://archive.today/20120914023617/http://www.fijigirmit.org/history.htm|url-status=usurped|archive-date=September 14, 2012|access-date=2020-11-10|website=www.fijigirmit.org|archivedate=2006-10-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061017090235/http://fijigirmit.org/history.htm|deadurl=yes}}</ref> এই নথিৰ আধাৰত মজদুৰসকলক "গিৰমিটিয়া" বুলি কোৱা হৈছিল। প্ৰতি বছৰে ১০ৰ পৰা ১৫ হাজাৰ শ্ৰমিকক গিৰমিটিয়া হিচাপে ফিজি, ব্ৰিটিছ গায়ানা, ডাচ গায়ানা, ট্ৰিনিদাদ আৰু ট'বাগো, নাটাল (দক্ষিণ আফ্ৰিকা) ইত্যাদিলৈ লৈ যোৱা হৈছিল। চুক্তিসমূহত শ্ৰমিকসকলৰ বিদেশী অংশত থকাৰ সময় আৰু [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]লৈ ঘূৰি অহাৰ লগত জড়িত চৰ্তসমূহ নিৰ্দিষ্ট কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Article 2|url=http://www.fijigirmit.org/a_girmit_an_introduction.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040610052325/http://www.fijigirmit.org/a_girmit_an_introduction.htm|url-status=usurped|archive-date=June 10, 2004|access-date=2020-11-10|website=www.fijigirmit.org}}</ref> জাহাজৰ যোগেদি তেওঁলোকক লৈ যোৱা হৈছিল বাবে সিহঁতক '''জাহাজী''' বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|last=Lal|first=Brij V.|date=|title=Chalo Jahaji – on a journey through indenture in Fiji|url=http://girmitiya.girmit.org/new/index.php/articles/dr-brij-lal/chalo-jahaji/|access-date=2021-01-15|website=New Girmit.org|language=en-US}}</ref> ১৮৩৪ চনত ব্ৰিটিছে আৰম্ভ কৰা গিৰমিটিয়া শ্ৰমিক ব্যৱস্থা ১৯১৭ চনত নিষিদ্ধ কৰা হয়। ==চুক্তি== এই চুক্তিখন আছিল শ্ৰমিকসকলৰ ভাল জীৱন যাপনৰ বাবে এক লোভনীয় সামগ্ৰী। ভোকাতুৰ শ্ৰমিকসকলৰ পেট ভৰোৱাৰ প্ৰলোভনত তেওঁলোকক জাহাজেৰে কেৰিবিয়ান দ্বীপ আৰু [[ফিজি]]ৰ দৰে দেশলৈ প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল। শিশু, মহিলা, বৃদ্ধ আৰু শিশুকে ধৰি প্ৰায় ষাঠি হাজাৰ লোকে নৰ্ছ লাইন কোম্পানীৰ জাহাজত নিজৰ গৃহভূমি এৰি থৈ গৈছিল। [[কলিকতা]] আৰু [[মাদ্ৰাজ]]ৰ পৰা যোৱা জাহাজসমূহে মূলতঃ শ্ৰমিকসকলক ফিজি, জামাইকা, গিনি, মৰিচাছ, চুৰিনাম, ট্ৰিনিদাদ, নাটাল আৰু ট’বাগোলৈ লৈ গৈছিল। এই প্ৰব্ৰজনকাৰী পৰিবহণ ইমানেই বৃহৎ আছিল যে এটা সময়ত এই ঠাইবোৰক গিৰমিটিয়া দেশ বুলিও কোৱা হৈছিল। চল্লিশখন জাহাজেৰে ৮৭ বাৰ মানুহক বিদেশৰ সীমালৈ লৈ গৈছিল। ইয়াৰে ২৭খন আছিল পালতোলা জাহাজ আৰু ১৩খন আছিল ভাপ জাহাজ। প্ৰথম অৱস্থাত বাকী সকলো জাহাজে কলিকতাৰ পৰা খালী প্ৰব্ৰজনকাৰী আনিছিল যদিও ১৯০৩ চনৰ পৰা মাদ্ৰাজৰ পৰাও প্ৰব্ৰজনকাৰী আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে। মুঠ ৬০,৯৬৫ জন প্ৰব্ৰজনকাৰীয়ে ভাৰত এৰি গুচি যায় যদিও ৬০,৫৫৩ জন ফিজিত উপস্থিত হয়। প্ৰথমখন জাহাজেৰে ফিজিলৈ যাত্ৰা কৰোতে ৭৩ দিন সময় লাগিছিল যদিও দ্বিতীয়খন জাহাজেৰে যাত্ৰা কৰোতে ৩০ দিন সময় লাগিছিল। জাহাজসমূহক নৰ্চ লাইন আৰু ব্ৰিটিছ-ইণ্ডিয়া ষ্টীম নেভিগেচন কোম্পানীয়ে পৰিচালনা কৰিছিল। চুক্তি অনুসৰি পুৰুষ শ্ৰমিকক ১২ আনা ৭৫ পইচা আৰু মহিলা শ্ৰমিকক ৯ আনা ৭৫ পইচা দিয়া হৈছিল। ১৫ বছৰৰ তলৰ শিশুক তেওঁলোকে কিমান কাম কৰিব পাৰে তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি দৰমহা দিয়া হৈছিল। ===ফিজিৰ গিৰমিটিয়াসকল=== ফিজিত গৱৰ্ণৰ আৰ্থাৰ হেমিল্টন-গৰ্ডনে মেলানেছিয়ান ফিজিবাসীক তেওঁলোকৰ সংস্কৃতি ৰক্ষাৰ প্ৰয়াসত বাগিচাসমূহত কাম কৰিবলৈ নিৰুৎসাহিত কৰিছিল।<ref name=":0" /> কৰ্মী শ্বানীল লালে যুক্তি আগবঢ়ায় যে গিৰমিটিয়াক প্ৰতাৰণা কৰি ইংৰাজৰ দাসত্বত ৰাখিছিল।<ref>{{Cite web |title=Shaneel Lal: The Royal Family stole my ancestors |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/shaneel-lal-queens-death-black-brown-and-indigenous-communities-are-mourning-their-ancestors-and-culture/JVUO5BWKSUPPDN26VEYFA5YKSQ/ |access-date=2022-09-25 |website=[[The New Zealand Herald]] |language=en-NZ}}</ref> ==গিৰমিটিয়া শ্ৰমিকৰ দুৰ্দশা== গিৰমিটিয়াসকলক দাসত্বৰ পৰা মুক্ত কৰিব পৰা গ’ল, কিন্তু ভাৰতলৈ উভতি আহিবলৈ তেওঁলোকৰ হাতত টকা নাছিল৷ হয় নিজৰ মালিকৰ বাবে কাম কৰা, নতুবা আন কোনোবা মালিকৰ বাবে গিৰমিটীয়া হোৱাৰ বাহিৰে তেওঁলোকৰ আন কোনো বিকল্প নাছিল। কাম নকৰা বা এলেহুৱা হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকক অত্যাচাৰ কৰা হ’ব পাৰে। সাধাৰণতে গিৰমিটিয়াসকলক, পুৰুষ হওক বা মহিলাই হওক, বিয়া হ’বলৈ দিয়া হোৱা নাছিল। কিছুমান গিৰমিটিয়াৰ বিয়া হ’লেও তেওঁলোকৰ ওপৰত দাসত্বৰ নিয়ম প্ৰযোজ্য আছিল। মালিকসকলে গিৰমিটিয়া যুৱতীক দাসী হিচাপে ৰাখিছিল আৰু যৌন শোষণ কৰিছিল। আকৰ্ষণৰ অন্ত পৰিলে এই মহিলাসকলক শ্ৰমিকৰ হাতত গতাই দিয়া হৈছিল। গিৰমিটিয়াৰ সন্তানসকল মালিকৰ সম্পত্তি আছিল। মালিকে ইচ্ছা কৰিলে ল’ৰা-ছোৱালীবোৰক ডাঙৰ হ’লে কামত লগাব পাৰিছিল বা আনৰ ওচৰত বিক্ৰী কৰিব পাৰিছিল। গিৰমিটিয়া শ্ৰমিকসকলক কেৱল জীয়াই থাকিবলৈ যথেষ্ট খাদ্য আৰু কাপোৰ দিয়া হৈছিল। [[শিক্ষা]], [[মনোৰঞ্জন]] আদি মৌলিক প্ৰয়োজনীয়তাৰ পৰা বঞ্চিত কৰি প্ৰতিদিনে ১২ৰ পৰা ১৮ ঘণ্টা ধৰি কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰিবলৈ দিছিল। অমানৱীয় পৰিস্থিতিত কাম কৰি থকাৰ সময়তে প্ৰতি বছৰে শ শ শ্ৰমিকৰ অকাল মৃত্যু ঘটিছিল। ==তোতাৰাম সনাধ্যাৰ সংগ্ৰামৰ কাহিনী== ১৮৭৬ চনত [[উত্তৰ প্ৰদেশ]]ৰ ফিৰোজাবাদৰ হিৰগাঁও জিলাত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল তোতাৰাম সনাধ্যাই৷ ব্ৰিটিছক কৰ দিব নোৱাৰাৰ বাবে তেওঁক ব্ৰিটিছে গিৰমিটিয়া শ্ৰমিক হিচাপে ফিজিলৈ পঠিয়াইছিল। বহু সংগ্ৰামৰ অন্তত তেওঁ তাৰ পৰা পলায়ন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। তেওঁ "फिजी में मेरे इक्कीस वर्ष" ''(ফিজিত মোৰ একৈশ বছৰ)'' নামৰ গ্ৰন্থখনত গিৰমিটিয়া শ্ৰমিক হিচাপে নিজৰ জীৱনৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে। ==গিৰমিটিয়া ব্যৱস্থাৰ বিৰুদ্ধে মহাত্মা গান্ধী== এই অমানৱীয় প্ৰথাৰ বিৰুদ্ধে মহাত্মা গান্ধীয়ে [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ৰ পৰা অভিযান আৰম্ভ কৰিছিল৷ এয়া আছিল গান্ধীজীৰ জীৱনৰ প্ৰথম ৰাজনৈতিক পদক্ষেপ। ভাৰতত গোপাল কৃষ্ণ গোখলেই ১৯১২ চনৰ মাৰ্চ মাহত ইম্পেৰিয়েল লেজিছলেটিভ কাউন্সিলত গিৰমিটিয়া শ্ৰমিক ব্যৱস্থাৰ অন্ত পেলোৱাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। এই অমানৱীয় প্ৰথা বিলুপ্ত নোহোৱালৈকে প্ৰতি বছৰে এই প্ৰস্তাৱ দাখিল কৰি যাব বুলি পৰিষদৰ ২২ জন সদস্যই সিদ্ধান্ত লয়। ১৯১৬ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত অনুষ্ঠিত কংগ্ৰেছৰ অধিৱেশনত মহাত্মা গান্ধীয়ে ভাৰত নিৰাপত্তা আৰু গিৰমিটিয়া আইন প্ৰস্তাৱ কৰে। ইয়াৰ এমাহ পিছত ১৯১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত আহমেদাবাদত গিৰমিটিয়া শ্ৰমিক ব্যৱস্থাৰ বিৰুদ্ধে এখন বিশাল সভাৰ আয়োজন কৰা হয়। এই বৈঠকত চি এফ এণ্ড্ৰুজ আৰু হেনৰী পোলাকেও এই প্ৰথাৰ বিৰুদ্ধে ভাষণ দিয়ে। ইয়াৰ বাহিৰেও ভাৰতীয় নেতা [[মদন মোহন মালৱীয়|পণ্ডিত মদন মোহন মালৱীয়]], [[সৰোজিনী নাইডু]], মহম্মদ আলী জিন্না আদিয়ে গিৰমিটিয়া শ্ৰমৰ প্ৰথা শেষ কৰাত যথেষ্ট অৰিহণা যোগাইছিল। ফিজিৰ তোতাৰাম সনাধ্যাই আৰু কুন্তীৰ দৰে গিৰমিটিয়া শ্ৰমিকেও গিৰমিটিয়া শ্ৰমিক ব্যৱস্থাৰ অন্ত পেলোৱাত বহুখিনি অৰিহণা যোগাইছিল। ইয়াৰ পিছত গিৰমিটিয়া বিৰোধী শ্ৰমিক অভিযানে গতি লাভ কৰিলে। ১৯১৭ চনৰ মাৰ্চ মাহত গিৰমিটিয়া বিৰোধী শ্ৰমিকসকলে ব্ৰিটিছ চৰকাৰক এটা আলটিমেটাম দিয়ে যে, মে’ মাহৰ ভিতৰত এই প্ৰথা বিলুপ্ত কৰিব লাগে। ৰাইজৰ ক্ৰমাৎ ক্ষোভ দেখি অৱশেষত চৰকাৰে গুৰুত্বসহকাৰে চিন্তা কৰিবলগীয়া হ’ল। সেই বছৰৰ ১২ মাৰ্চত চৰকাৰে নিজৰ গেজেটত এটা আদেশ প্ৰকাশ কৰি ভাৰতৰ বাহিৰৰ দেশলৈ গিৰমিটিয়া শ্ৰম ব্যৱস্থাৰ অধীনত শ্ৰমিক প্ৰেৰণ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰে। ==বৰ্তমানৰ গিৰমিটিয়া বংশধৰ== যদিও ১৯১৭ চনত মহাত্মা গান্ধীৰ নেতৃত্বত দাসত্ব চুক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে বিলুপ্ত হৈছিল, তথাপিও গিৰমিটিয়া শ্ৰমিকসকল ভাৰতলৈ উভতি নাহিল। প্ৰথম প্ৰজন্মই তাত স্থায়ীভাৱে বসতি স্থাপন কৰি বাণিজ্য আৰু বাণিজ্যত লিপ্ত হয়। দ্বিতীয় প্ৰজন্মই [[নিউজিলেণ্ড]], [[আমেৰিকা]] আৰু [[অষ্ট্ৰেলিয়া]]ৰ দৰে উন্নত দেশলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল৷ এতিয়া গিৰমিটিয়া শ্ৰমিকৰ বংশধৰসকলে কেৱল শিক্ষা লাভ কৰাই নহয়, উন্নত জীৱনো লাভ কৰি সমাজৰ উচ্চ স্তৰত নিজৰ স্থান দখল কৰিছে।<ref>{{Cite news |last1=Bhattacharya |first1=Nabaneeta |title=From Hungry Bellies in Bengal to the West Indies, by Ship |url=https://eisamaygold.timesgroup.com/people/the-girmityas-of-the-caribbean-life-history/1663680285508 |work=Eisamay Gold |date=19 November 2020 |language=bn |access-date=19 February 2024 |archive-date=19 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240219091413/https://eisamaygold.timesgroup.com/people/the-girmityas-of-the-caribbean-life-history/1663680285508 |url-status=dead |archivedate=19 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240219091413/https://eisamaygold.timesgroup.com/people/the-girmityas-of-the-caribbean-life-history/1663680285508 |deadurl=yes }}</ref> ==ফিজি সমাচাৰ== '''''ফিজি সমাচাৰ''''' হ'ল ১৯২৪ চনৰ পৰা ১৯৭৪ চনলৈকে ফিজিত প্ৰকাশিত [[হিন্দী]] ভাষাৰ বাতৰি কাকত। ইয়াৰ প্ৰথম সম্পাদক আছিল বাবু ৰাম সিং।<ref>{{cite book |last=Kanwal |first=J. S. |title=A Hundred years of Hindi in Fiji |year=1980 |publisher=Fiji Teachers Union |location=Suva, Fiji | page= 92 }}</ref> ==আৰু চাওক== *[[:en:Indo-Fijians|Indo-Fijians]] *[[:en:Arya Samaj in Fiji|Arya Samaj in Fiji]] *[[:en:List of Indian indenture ships to Fiji|List of Indian indenture ships to Fiji]] *[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Category:Indian_diaspora_in_Fiji Indian diaspora in Fiji] *[[দাসত্ব]] *[[ফিজি]] *[[ফিজি হিন্দী]] *[[ফিজি হিন্দী ৱিকিপিডিয়া]] *[[কেৰিবিয়ান হিন্দুস্তানী]] *[[হিন্দুস্তানী ভাষা]] *[[ফিজিৰ বাতৰি কাকতৰ তালিকা]] *[[ফিজিৰ শ্ৰুতিকথা]] *[[ফিজি হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]] ==বাহ্যিক সংযোগ== *[https://hif.m.wikipedia.org/wiki/Portal:Girmit গিৰমিট প'ৰ্টেল (ফিজি হিন্দী ৱিকিপিডিয়া)] * [http://indenturedindian.wordpress.com/ ''কালা পানী'', গিৰমিটিয়া শ্ৰমিকৰ বাবে নিবেদিত এটা ইংৰাজী ব্লগ] * GUIANA 1838 - গিৰমিটিয়া শ্ৰমিকৰ ওপৰত নিৰ্মিত এখন চলচ্চিত্ৰ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070226121513/http://www.rbcradio.com/guiana1838.html |date=২৬ ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৭}} *[http://www.abhivyakti-hindi.org/aaj_sirhane/2005/pahla_girmitiya.htm ড° গিৰিৰাজ কিশোৰৰ হিন্দী উপন্যাস - ''পহলা গিৰমিটিয়া'' সম্পৰ্কে] * [https://www.patreon.com/sail_oar South Asian Indentured Labor – গৱেষণা আৰু সম্পদৰ অনলাইন আৰ্কাইভ] – ভাৰতীয় দাসত্ব প্ৰথাৰ সৈতে জড়িত পাঠ্যভিত্তিক সম্পদৰ অনলাইন আৰ্কাইভ আৰু জীৱন্ত পাঠ্যক্ৰম। * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220618162506/http://www.flp.org.fj/interview-by-mahendra-chaudhry-nfu-general-secretary-on-girmit-divas-celebration/ |date=2022-06-18 }} গিৰমিট দিৱস উদ্‌যাপনত NFU-ৰ সাধাৰণ সম্পাদক মহেন্দ্ৰ চৌধুৰীৰ সাক্ষাৎকাৰ। ==অধিক পঢ়ক== * {{cite book|last=Gillion|first=Kenneth|title=Fiji's Indian migrants : a history of the end of indenture in 1920|year=1962|publisher=Oxford U.P.|location=Melbourne}} * {{cite book|last=|first=|url=https://uhpress.hawaii.edu/title/the-pacific-islands-an-encyclopedia/|title=The Pacific Islands : an encyclopedia|year=2000|publisher=[[University of Hawai'i Press]]|location=Honolulu|isbn=082482265X|pages=110–111|edition=[Repr.].|editor=[[Brij Lal (historian)|Brij V. Lal]] and Kate Fortune|chapter=Girmitiya}} * {{cite book|last=Lal|first=Brij V.|authorlink=Brij Lal (historian)|title=Girmitiyas : the origins of the Fiji Indians|year=2004|publisher=Fiji Institute of Applied Studies|location=Lautoka, Fiji|pages=|isbn=978-0-8248-2265-1}} * Gaiutra Bahadur (2014). ''[[Coolie Woman]]: The Odyssey of Indenture''. The University of Chicago. {{ISBN|978-0-226-21138-1}} *{{cite book|last1=Carter|first1=Marina|url=https://anthempress.com/coolitude-pb|title=Coolitude : an anthology of the Indian labour diaspora|last2=Torabully|first2=Khal|date=2002|publisher=Anthem|isbn=1843310031|location=London|pages=}} *Praveen Kumar Jha (2019). ''[https://www.vaniprakashan.in/details.php?prod_id=8762 Coolie Lines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118100317/http://www.vaniprakashan.in/details.php?prod_id=8762 |date=2022-01-18 }}''. New Delhi: Vani Prakashan. {{ISBN|978-93-88684-04-0|}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ফিজি]] 7nfs1k7kdl7cvdbahtiyd73vb7j12lx 0 123856 605108 570343 2026-05-07T10:21:19Z Debanutosh 32647 /* আশু দেৱ কলা বৃত্তি */ 605108 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|name=আশু দেৱ|image=Asu Dev as in December 1982.jpg|image_size=|imagesize=|birth_name=আশুতোষ দেৱ|death_date={{Death date and age|df=yes|1983|02|6|1917|12|13}}|birth_date={{Birth date|df=yes|1917|12|13}}|awards=<!-- {{awd|award|year|title|role|name}} (optional) -->|website={{Official URL}}}}'''আশু দেৱ''' ({{Lang-en|Asu Dev}}), জন্ম '''আশুতোষ দেৱ''' [[ধুবুৰী|ধুবুৰী, অসম]], [[ভাৰত]] (১৩ ডিচেম্বৰ ১৯১৭ – ৬ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৩)<ref>{{Cite news|url=https://www.oocities.org/bipuljyoti/art/asudev.html|dead-url=6 February 2022}}</ref><ref>{{Cite news|date=17 December 2016|url=https://artofasudev.org/new-publications/#jp-carousel-1537}}</ref><ref>{{Cite book|last=Digitized|first1=Books|url=https://books.google.com/books?id=1NA6AAAAMAAJ&q=Ashu+Dev+painter|title=The Assam Quarterly|publisher=Assam Academy for Cultural Relations|year=1967|place=University of Michigan|pages=71|language=English}}</ref><ref>{{Cite book|last=Information|first1=Assam 1963|url=https://books.google.com/books?id=tNuXHcHJFTUC&dq=Asu+Dev+painting&pg=RA17-PA37|title=Assam Information - 1963|year=1963|pages=29 & 37, 38|language=English}}</ref><ref>{{Cite book|last=Modern Assamese Life and Culture|url=https://books.google.com/books?id=V1B1_9TsQzQC&q=Asu+Dev|title=Modern Assamese Life and Culture: Special Silver Jubilee 1985|publisher=Assam Academy for Cultural Relations, 1985|date=10 August 2018|place=University of Illinois at Urbana-Champaign|pages=96|language=English}}</ref> অসমৰ এগৰাকী অগ্ৰণী শিল্পী আছিল। তেওঁ আছিল একাধাৰে চিত্ৰশিল্পী, ভাস্কৰ্য শিল্পী আৰু কলা শিক্ষাবিদ। জীৱনকালত তেওঁ বাংলাদেশৰ জেছৌৰ আৰু খুলনা, [[আহমেদাবাদ]], চুৰাট, [[কলিকতা|কলকাতাৰ]] কেইবাটাও কটন মিল, জনতা কলেজ [[তিতাবৰ মহকুমা|তিতাবৰ]] অসম আৰু অসম বস্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী<ref>{{Cite web|url=https://assamtextileinstitute.org/main/|title=Assam Textile Institute – Assam Textile Institute}}</ref> আৰু [[ডিমাপুৰ|ডিমাপুৰ নাগালেণ্ডৰ]] ৱেভাৰছ ট্ৰেইনিং চেণ্টাৰত বস্ত্ৰ ডিজাইনাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল। তেখেতে তেখেতৰ চিত্ৰকলাৰ বিশিষ্ট শৈলী, য'ত তেওঁ আধুনিক পিক্সেলৰ দৰে মিহি আৰু ক্ষুদ্ৰ বিন্দু ব্যৱহাৰ কৰি পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰিছিল, যাক শিল্প সমালোচকসকলে প্ৰায়ে পইণ্টিলিজম বুলি অভিহিত কৰিছিল। আশু দেৱ আছিল এজন স্ব-শিক্ষিত শিল্পী<ref>{{Cite web|url=https://indianreview.in/nonfiction/an-introduction-to-the-contemporary-paintings-in-assam/|title=Indian Review|date=11 January 2011}}</ref><ref>{{Cite news|date=16 March 2018|url=https://janambhumi.in/VFZScmVVNTZVVDA9/en/Assam%60s%20pioneering%20contemporary%20artist%20Asu%20Dev%60s%20centenary%20celebrations.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=15 December 2025|archivedate=3 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203111800/https://janambhumi.in/VFZScmVVNTZVVDA9/en/Assam%60s%20pioneering%20contemporary%20artist%20Asu%20Dev%60s%20centenary%20celebrations.html|deadurl=yes}}</ref> যিয়ে প্ৰকৃতি আৰু শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ ক্ষুদ্ৰ পৰ্যবেক্ষণৰপৰাই নিজৰ শিল্পকৰ্ম সৃষ্টি কৰিছিল আৰু ১৫–১৬ শতিকাৰ অসমীয়া সাধু-পণ্ডিত, কবি, নাট্যকাৰ, শিল্পী আৰু সমাজ-ধৰ্ম সংস্কাৰক [[শংকৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ]] সৈতে জন্মগতভাৱে পৰিচিত হৈছিল। ''চিত্ৰ ভাগৱতৰ'' পৰা ক্ষুদ্ৰ চিত্ৰ আৰু অঞ্চলটোৰ পৰম্পৰাগত লোককলা আৰু সংস্কৃতি, তেওঁৰ চিত্ৰৰ প্ৰধান বিষয় হৈ পৰা। ১৯৩০ চনৰপৰা প্ৰায় পঞ্চাশবছৰীয়া কলাত্মক কেৰিয়াৰৰ সময়ছোৱাত তেওঁ প্ৰায় ১৮০টা শিল্পকৰ্ম সৃষ্টি কৰিছিল, বেছিভাগেই চিত্ৰকলা, কেনভাছত তেল, পানীৰ ৰঙৰ টেম্পাৰা, বস্ত্ৰৰ ডিজাইন আৰু মটিফ, চিত্ৰকল্প, স্কেচ, অংকন আৰু কেইটামান ভাস্কৰ্য্য। ১৯৫২ চনত অসমত, ৱান মেন শ্ব’ অনুষ্ঠিত কৰা প্ৰথম শিল্পীসকলৰ ভিতৰত আছু দেৱৰ অন্যতম। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap; ">&#x5B; ''[[ৱিকিপিডিয়া:উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2025)">উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন</span>]]'' &#x5D; </sup> ১৯৮৩ চনৰ ৬ ফেব্ৰুৱাৰীত [[গুৱাহাটী|গুৱাহাটী অসম]] ভাৰতত, ৬৫ বছৰ বয়সত আছু দেৱৰ মৃত্যু হয়।<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap; ">&#x5B; ''[[ৱিকিপিডিয়া:উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2025)">উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন</span>]]'' &#x5D; </sup> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == কদম্বিনী দেৱ আৰু উমেশ চন্দ্ৰ দেৱ<ref>{{Cite web|url=https://artanddeal.com/?p=5943|title=Essay – Art & Deal Magazine}}</ref>ৰ ঘৰত আশু দেৱৰ জন্ম হৈছিল ধুবুৰী অসমত। উমেশ চন্দ্ৰ দেৱ, উপাযুক্ত গুৱাহাটীৰ কাৰ্যালয়ত ‘ৰাজহ শ্ৰেষ্ঠাদাৰ’ '''(শেমেশদাৰ)''' হিচাপে কাম কৰিছিল। উমেশ চন্দ্ৰ দেৱ,<ref>{{Cite web|url=https://artofasudev.org/umesh-chandra-deb/|title=UMESH CHANDRA DEB|date=9 March 2012}}</ref> শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ গৱেষণা পণ্ডিতো আছিল আৰু ১৩২৭ চনত (বাংলা পঞ্জিকা) অৰ্থাৎ ১৯২০ চনত শংকৰদেৱৰ ওপৰত বাংলা প্ৰকাশন প্ৰকাশ কৰিছিল। পাঁচজন ভাতৃ আৰু তিনিগৰাকী ভগ্নীৰে গঠিত পৰিয়ালৰ তৃতীয় পুত্ৰ আছিল আশু দেৱ। আছু দেৱে [[কটন কলেজিয়েট চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়|গুৱাহাটীৰ কটন কলেজিয়েট এইচ এছ স্কুলত]] অধ্যয়ন কৰিছিল, আৰু পিছলৈ ভাৰত আৰু [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]] বিভিন্ন মিলত বস্ত্ৰ ডিজাইনাৰ পেছা গ্ৰহণ কৰিছিল। কিছুদিনৰ বাবে তেওঁ গুৱাহাটীৰ অসম বস্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানত যোগদান কৰে। আশু দেৱৰ পৰিয়াল ২০০৩ চনলৈকে নিউফিল্ড (পশ্চিম) গুৱাহাটী ৭৮১০০৮ অসম ইণ্ডিয়াৰ মোঃ শ্বাহ ৰোডত থকা পূৰ্বপুৰুষৰ ঘৰত বাস কৰিছিল। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap; ">&#x5B; ''[[ৱিকিপিডিয়া:উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2025)">উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন</span>]]'' &#x5D; </sup> == পেছাদাৰী জীৱন == * [[জীৱেশ্বৰ বৰুৱা|জিবেশ্বৰ বৰুৱাই]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা ভাৰতৰ গুৱাহাটী, অসমৰ পানবজাৰত গৌহাটী কলা বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক হিচাপে সংযুক্ত যি পিছলৈ [[চৰকাৰী চাৰু আৰু কাৰু কলা মহাবিদ্যালয়|চৰকাৰী কলা আৰু শিল্প মহাবিদ্যালয়লৈ]] উন্নীত হয়, গৌহাটী বিশ্ববিদ্যালয়, গুৱাহাটী, অসম ভাৰতৰ অন্তৰ্গত। * ১৯৭৬ চনৰপৰা উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰধান কলা সংগঠন গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ সৈতে গুৱাহাটী ৭৮১০০৩ অসম ইণ্ডিয়াৰ চান্দমাৰীত প্ৰতিষ্থাপক সদস্য হিচাপে জড়িত।<ref>{{Cite web|url=https://www.gauhatiartistsguild.org/|title=Gauhati Artists' Guild – A Premier Art Organisation since 1976|work=www.gauhatiartistsguild.org}}</ref> == মঞ্চৰ অভিনয় == স্থানীয় নাট্য দলৰ সৈতে মঞ্চ নাটকতো অভিনয় কৰিছিল আশু দেৱে। তেখেতৰ বিখ্যাত নাটকসমূহ আছিল ''<nowiki/>'তাশ্বেৰ দেশ', 'মাষ্টাৰমশাই''' ইত্যাদি। গুৱাহাটী, তিতাবৰ, [[তেজপুৰ]] আৰু [[শ্বিলং|শিলচৰত]] মঞ্চস্থ কৰা হৈছিল। == প্ৰদৰ্শনী == === একক প্ৰদৰ্শনী: ০৯ === # '''১৯৫২ চনৰ এপ্ৰিল :''' গুৱাহাটী, সৰ্বেশ্বৰ চক্ৰৱৰ্তীৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ কামৰূপ একাডেমী প্ৰেক্ষাগৃহত ন্যায়াধীশ হোলীৰাম ডেকাৰ উদ্বোধনী আৰু ড° বি বৰুৱাৰ সভাপতিত্বত।<ref>{{Cite web|url=https://artofasudev.org/chronicle/|title=CHRONICLE|date=7 March 2012}}</ref> # '''১৯৫৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ :''' শ্বিলঙত পত্নী শ্ৰীমতী বেলা দেৱৰ সৈতে যৌথভাৱে শ্বিলং ৰটাৰী ক্লাবৰ উদ্যোগত আৰু স্থানীয় হিন্দুস্তান ষ্টেণ্ডাৰ্ড চৌহদত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী বিমলা প্ৰসাদ চলিহাই উদ্বোধন কৰে। # '''১৯৬৫ চনৰ ডিচেম্বৰ :''' ভাৰত-ছোভিয়েট কালচাৰেল ছ’চাইটি, অসমৰ উদ্যোগত আৰু ৰাজ্যিক কেন্দ্ৰীয় পুথিভঁৰালত অসম আৰু নাগালেণ্ডৰ ৰাজ্যপাল বিষ্ণু সহায়ৰ উদ্বোধনী দ্য ষ্টেট চেণ্ট্ৰেল লাইব্ৰেৰী, শ্বিলঙত।<ref>{{Cite web|date=2022-02-10|title=asudev exhibition catalogue 1965|url=https://artofasudev.org/chronicle/asudev-exhibition-catalogue-1965/|accessdate=2024-11-07|work=ART OF ASUDEV|language=en}}</ref> # '''১৯৬৭ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত''' গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ সহযোগত আয়োজন কৰা, আৰু অসমৰ গুৱাহাটী ভাগৱতী প্ৰসাদ বৰুৱা ভৱনৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰীত কমল নাৰায়ণ চৌধুৰীয়ে উদ্বোধন কৰা। # '''১৯৬৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী :''' ISCUS – ইণ্ডো-ছোভিয়েট কালচাৰেল ছ’চাইটি, অসমৰ উদ্যোগত [[শিৱসাগৰ]] # '''১৯৬৯ চনৰ এপ্ৰিল :''' অইল ইণ্ডিয়াৰ অধ্যক্ষই [[দুলীয়াজান]] উদ্বোধন কৰে। দুলীয়াজানৰ ক্লাব হাউচত শ্ৰী দেৱকান্ত বৰুৱা। # '''১৯৭৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত''' গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ সহযোগত, আৰু অসমৰ গুৱাহাটী ভাগৱতী প্ৰসাদ বৰুৱা ভৱনৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰীত কমল নাৰায়ণ চৌধুৰীয়ে উদ্বোধন কৰে। # '''১৯৭৯ চনৰ মে’ মাহত''' হাউচ অৱ ছোভিয়েট কালচাৰৰ উদ্যোগত অল ইণ্ডিয়া ফাইন আৰ্টছ এণ্ড ক্ৰাফ্টছ ছ’চাইটিৰ সহযোগত নতুন দিল্লী। # '''১৯৮২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত''' কলকাতাৰ গৰ্কি সাডানে কলিকতাত থকা ইউ এছ এছ আৰ কনছুলেট জেনেৰেলৰ DRUZHBA & Cultural Department ৰ সহযোগত গৰ্কি চাদানত আয়োজন কৰে। চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক আৰু শিল্পী পূৰ্ণেন্দু পাত্ৰীয়ে উদ্বোধন কৰা আৰু শিল্পী দেৱব্ৰত মুখাৰ্জীৰ সভাপতিত্বত প্ৰদৰ্শনী। === দলীয় প্ৰদৰ্শনী: ১৩ === # '''১৯৫২ চনৰ ডিচেম্বৰ''' : কলকাতাৰ চৌৰিঘীস্থিত ভাৰতীয় সংগ্ৰহালয়ত সূক্ষ্ম কলা একাডেমীৰ ১৭সংখ্যক বাৰ্ষিক সৰ্বভাৰতীয় প্ৰদৰ্শনী # '''১৯৫৫ চনৰ ডিচেম্বৰ :''' [[একাডেমী অফ ফাইন আৰ্টচ|একাডেমী অৱ ফাইন আৰ্টছ, কলকাতা]] # '''১৯৬৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত''' গুৱাহাটীৰ জিলা পুথিভঁৰালত ভাৰতীয় প্ৰগতিশীল লেখক সন্থাৰ উদ্যোগত। # '''১৯৭১ চনৰ মাৰ্চ :''' গুৱাহাটীৰ কটন কলেজ ইউনিয়ন হলত অসম একাডেমী ফৰ কালচাৰেল ৰিলেচনৰ উদ্যোগত। # '''১৯৭৩ চনৰ জুন মাহত গুৱাহাটীত বিশ্ব যুৱ মহোৎসৱ (অসম ৰাজ্যিক যুৱ মহোৎসৱ)। ''' # '''১৯৭৫ চনৰ এপ্ৰিল :''' অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা সঞ্চালকালয়ৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীস্থিত ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী। # '''১৯৭৫ চনৰ মে’ মাহত''' গুৱাহাটীৰ অসম সূক্ষ্ম কলা আৰু শিল্পকলা সমিতিৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী। # '''১৯৭৬ চনৰ জানুৱাৰী চন:''' গুৱাহাটীৰ অসম সূক্ষ্ম কলা আৰু শিল্প সমিতিৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীস্থিত ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী। # '''১৯৭৬ চনৰ আগষ্ট মাহত''' অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা সঞ্চালকালয়ৰ উদ্যোগত ৰবীন্দ্ৰ ভৱন, গুৱাহাটী। # '''১৯৭৮ চনৰ জুলাই :''' গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী। গৌহাটি # '''১৯৭৯ চনৰ এপ্ৰিল :''' গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী। গৌহাটি # '''১৯৮০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত''' অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা সঞ্চালকালয়ৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীস্থিত ৰাজ্যিক আৰ্ট গেলেৰী। # '''১৯৮২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ :''' তৃতীয় ৰাজ্যিক সন্মিলন উপলক্ষ্যে অসম প্ৰগতিশীল লেখক, আৰু শিল্পী, সন্থাৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী আৰু উদ্বোধন কৰে চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক আৰু শিল্পী পূৰ্ণেন্দু পত্ৰীয়ে। === পুৰ্বদৃষ্টিসম্পন্ন প্ৰদৰ্শনী (১৯৮৩ চনৰ পিছৰ) === '''১৯৮৩ আৰু ১৯৮৯ চন :''' অসম ভাৰত চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা সঞ্চালকালয়, আৰু গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ড গুৱাহাটীৰ উদ্যোগত আছু দেৱৰ পৰিয়ালৰ সহযোগত ৰাজ্যিক আৰ্ট গেলেৰী গুৱাহাটী। '''২০০৭:''' অসম ভাৰতৰ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ]] গুৱাহাটীত আছু দেৱৰ পৰিয়ালৰ সহযোগত অনুষ্ঠিত। '''২০১৭:''' অসম ভাৰতৰ গুৱাহাটীৰ গেলেৰী ১ & ২ গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডত শতবাৰ্ষিক ৰেট্ৰ’স্পেকটিভ অনুষ্ঠিত হয়। <ref>{{Cite web|url=https://artofasudev.org/asudev-centenary-retrospective-2017/|title=ASUDEV CENTENARY RETROSPECTIVE 2017|date=23 December 2017}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Gauhati Artists'|first1=Guild|date=13 December 2017|title=Asu dev-multicolour- Multicolour Catalogue published by Gauhati Artists' Guild Guwahati for Asu Dev Centenary Retrospective 2017|url=https://artofasudev.files.wordpress.com/2017/12/asudev-multicolour-brochure.pdf|journal=Gauhati Artists' Guild Exhibition Catalogue for Circulation|publisher=Gauhati Artists' Guild Guwahati|volume=Asu Dev Centenary Retrospective 2017|pages=32 including the front and back covers}}</ref> অসুদেৱ আৰ্ট ফাউণ্ডেচনৰ সহযোগত গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ উদ্যোগত। == চিত্ৰকলাৰ সংগ্ৰহ == === সংগঠনসমূহে সংগ্ৰহ কৰা আশু দেৱৰ চিত্ৰকলা === * আশুদেৱ আৰ্ট ফাউণ্ডেচন (আছু দেৱৰ পৰিয়ালৰ এটা অলাভজনক ট্ৰাষ্ট) গুৱাহাটী অসম ইণ্ডিয়া * AAFTAA, গুৱাহাটী অসম ভাৰত * অসম তেল সংমণ্ডল, অসম, ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ১২) * [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]], গুৱাহাটী, অসম ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০২) * বিৰলা ইণ্ডাষ্ট্ৰীজ, কলকাতা, ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০১) * ভাৰতৰ নতুন দিল্লীত চেকোস্লোভাকিয়া, বুলগেৰিয়া, যুগোস্লাভিয়া, ৰোমানিয়া আৰু ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ কনছুলেট * অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা সঞ্চালকালয় ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী, গুৱাহাটী অসম ভাৰতৰ বাবে। (চিত্ৰ সংগ্ৰহ কৰা হৈছে: ০৩) * গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ড, গুৱাহাটী, অসম ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০১) * মেঘালয় চৰকাৰ (সংগ্ৰহ কৰা চিত্ৰসমূহ:?) * [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়|গৌহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] পুথিভঁৰাল, গুৱাহাটী, অসম ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০১) * [[সন্দিকৈ ছোৱালী মহাবিদ্যালয়|হেণ্ডিক গাৰ্লছ কলেজ]], গুৱাহাটী, অসম ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০১) * হাউচ অৱ ছোভিয়েট কালচাৰ, নতুন দিল্লী, ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০৬) * অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড, দুলীয়াজান, শিৱসাগৰ অসম ইণ্ডিয়া (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ১০) === ব্যক্তিগত সংগ্ৰাহকে সংগ্ৰহ কৰা আশু দেৱৰ চিত্ৰ === ভাৰতৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰাহক: বেংগালুৰু, দুলীয়াজান, শিৱসাগৰ, গুৱাহাটী, কলকাতা, মুম্বাই, ডিমাপুৰ, নতুন দিল্লী, শিলচৰ, তিৰুৱনন্তপুৰম (ত্ৰিবেন্দ্ৰম) ভাৰতৰ বাহিৰত ব্যক্তিগত সংগ্ৰাহক: ছোভিয়েট ইউনিয়ন, ব্ৰিটেইন আৰু আমেৰিকা == পৰিয়াল == আশু দেৱে ১৯৫১ চনৰ ৫ জুনত তেতিয়াৰ অসমৰ শিলচৰত বেলা দেৱ '''(বেলা পালিত)ৰ''' সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। বেলা দেৱ, [[বিশ্ব-ভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়|''পাঠ ভৱন'', কলাভৱন আৰু ''সংগীত ভৱন,'' বিশ্বভাৰতী শান্তিনিকেতন]] পশ্চিম বংগ ভাৰতত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি গুৱাহাটী অসম ইণ্ডিয়াৰ অসম বস্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানত বস্ত্ৰ ডিজাইনাৰ হিচাপে যোগদান কৰি ১৯৯১ চনত একেটা পদতে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। আশু দেৱৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ অনুতোষ দেৱ<ref>{{Cite web|url=https://anutoshdeb.org/|title=My images through ages...!|date=2 January 2015|work=My images through ages...!}}</ref><ref>{{Cite news|date=10 June 2018|pages=4 Sunday reading|url=https://artofasudev.org/new-publications/#jp-carousel-1551}}</ref> গুজৰাট ভাৰতৰ বড়োদা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মহাৰাজ সয়াজীৰাও বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সূক্ষ্ম কলা অনুষদৰপৰা প্ৰয়োগ কলা বিভাগত স্নাতক আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ শিক্ষা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনস্থ কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় সংগঠনৰ স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় সংগঠনত কলা শিক্ষাবিদ হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰি বৰ্তমান বৰ্ষত বাস কৰি আছে গুৱাহাটী। আশু দেৱৰ বোৱাৰী তুলিৰেখা দেৱ <ref>{{Cite web|url=https://tulirekha.org/|title=Tulirekha's Art World...|date=6 May 2012|work=Tulirekha's Art World...}}</ref> পশ্চিম বংগৰ কলা ভৱন বিশ্বভাৰতী শান্তিনিকেতনৰপৰা সূক্ষ্ম কলা (চিত্ৰকলা) বিষয়ত স্নাতক আৰু বৰ্তমান গুৱাহাটী অসম ইণ্ডিয়াৰ ৰয়েল গ্ল'বেল স্কুলৰ সৈতে কাম কৰি থকা এগৰাকী কলা শিক্ষাবিদ। আশু দেৱৰ নাতিনীয়েক অনুৰেখা দেৱ, গুজৰাট ভাৰতৰ বৰোদা মহাৰাজ সয়াজীৰাও বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সূক্ষ্ম কলা অনুষদৰপৰা চিত্ৰ শাখাত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশৰ গৌতম বুধ নগৰৰ শিৱনাদাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা দৃশ্য কলাত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == সম্বৰ্ধনা জ্ঞাপন == '''১৯৮২:''' ২৫সংখ্যক ৰঙালী বিহু উদ্‌যাপন, গুৱাহাটী বিহু সন্মিলনী, লতাশিল, গুৱাহাটী অসম ভাৰত<ref>{{Cite news|url=https://www.oocities.org/bipuljyoti/art/asudev.html|dead-url=6 February 2022}}</ref> == মৃত্যু == কিছু অস্বস্তি অনুভৱ কৰি বুকুৰ বিষৰ অভিযোগত আছু দেৱক চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰোৱা হয়, আৰু ১৯৮৩ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰীৰ নিশা ৯ বজাত গুৱাহাটী অসমৰ ভৰলুমুখৰ গৌহাটী নাৰ্চিং হোমত ভৰ্তি কৰোৱা হয়। ১৯৮৩ চনৰ ৬ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পুৱা ৬:৩৫ বজাত হঠাৎ হৃদযন্ত্ৰ বন্ধ হোৱাৰ বাবে তেওঁৰ ম্যাদ উকলি যায় ভূতনাথ শ্মশান, গুৱাহাটী। তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াত পৰিয়ালৰ সদস্য, সহযোগী শিল্পী, ছাত্ৰ-ছাত্ৰী, শুভাকাংক্ষীসকল উপস্থিত থাকে। মৃত্যুৰ সময়ত আশু দেৱৰ বয়স আছিল ৬৫ বছৰ। == আশু দেৱ কলা বৃত্তি == ২০১৬ চনৰ শতবাৰ্ষিকী বৰ্ষৰপৰা শিল্পীগৰাকীৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে আশু দেৱ আৰ্ট বৃত্তি<ref>{{Cite news|date=20 August 2017|title=Artist couple pledges ₹50k fine arts scholarship|url=https://artofasudev.org/invitation/#jp-carousel-678|access-date=15 December 2025|archivedate=14 December 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241214195255/https://artofasudev.org/invitation/#jp-carousel-678|deadurl=yes}}</ref> আৰম্ভ কৰিছে '''। ''' বাৰ্ষিক বৃত্তিৰ জৰিয়তে অসমৰ এজন ছাত্ৰ, স্নাতকোত্তৰ পৰ্যায়ত সূক্ষ্ম কলা বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীধাৰী, ভাৰতৰ যিকোনো UGC & চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ফাইন আৰ্ট কলেজ/বিশ্ববিদ্যালয়ত নিয়মীয়া ছাত্ৰ হিচাপে নামভৰ্তি কৰা, আৰু অসম ৰাজ্যৰ বাহিৰৰ এজন ছাত্ৰক প্ৰদান কৰা হ’ব। 'আশু দেৱ আৰ্ট বৃত্তিত আশু দেৱ আৰ্ট ফাউণ্ডেশ্যনৰ ট্ৰাষ্টীসকলে মনোনীত কৰা গঠিত জুৰীৰদ্বাৰা নিৰ্বাচন প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে কেৱল এজন আবেদনকাৰীক মেমেণ্টো, প্ৰমাণ-পত্ৰ আৰু এককালীন আৰ্থিক অনুদান ₹ ৫০,০০০ টকাৰ অনুদান বহন কৰে। === বঁটা বিজয়ী === '''২০২৫: [[:en:Asu_Dev#/media/File:PRANTIKA_SAHA_RECEIVING_THE_ASUDEV_ARTT_SCHOLARSHIP_2025.jpg|প্ৰান্তিকা সাহা]]''''''২০২৪: [[commons:File:2024ː_ASUDEV_ART_SCHOLARSHIP_AWARDEE.jpg|জ্যোতিস্মৃতি বৰদলৈ]]''' '''২০১৮: ''[[:File:Debangona Paul receiving the Second Asu Dev Art Scholarship 2018, on 13 December 2018 at Gauhati Artists' Guild.jpg|দেবাংগনা পল]]'''''<ref>{{Cite web|date=13 December 2018|title=SECOND AAS AWARDEE 2018|url=https://artofasudev.org/asudev-art-foundation/2018-asudev-art-scholarship-jury/2018-awardee/|work=artofasudev.org}}</ref> '''২০১৭: ''[[:File:Seemanta Bhagawati receiving the First Asu Dev Art Scholarship 2017, on 13 December 2017 at Gauhati Artists' Guild.jpg|সীমান্ত ভাগৱতী]]''''' [[চিত্ৰ:2024ː_ASUDEV_ART_SCHOLARSHIP_AWARDEE.jpg|left|thumb|153x153px|১৩ ডিচেম্বৰ ২০২৪ তাৰিখে গুৱাহাটী অসম ভাৰতৰ ASUDEV ART FOUNDATION ত ASUDEV ART SCHOLARSHIP 2024 লাভ কৰি থকা জ্যোতিস্মৃতি বৰদলৈয়ে। ]] == আশু দেৱ শতবাৰ্ষিকী ৰেট্ৰ’স্পেকটিভ ২০১৭ == গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ সহযোগত আশু দেৱ আৰ্ট ফাউণ্ডেশ্যনৰ সহযোগত ১৩ ডিচেম্বৰৰপৰা ২৭ ডিচেম্বৰ ২০১৭লৈ গুৱাহাটী অসম ইণ্ডিয়াৰ গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ গেলেৰী ১ & ২ ত আশু দেৱ শতবাৰ্ষিক ৰেট্ৰ'স্পেকটিভ ২০১৭ <ref>{{Cite news|last=Entertainment Culture|first=Press Trust of India|date=16 March 2018|title=Assam's pioneering contemporary artist Asu Dev's centenary celebrations|page=Web publication|work=The Business Standard|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/assam-s-pioneering-contemporary-artist-asu-dev-s-centenary-celebrations-118031600469_1.html|access-date=5 February 2022}}</ref> এম এফ এ গ্ৰাফিক্সত অধ্যয়ন কৰি থকা কলা ভৱন শান্তিনিকেতনৰ চূড়ান্ত বৰ্ষৰ ছাত্ৰ সীমান্ত ভাগৱতীকো প্ৰথম আশুদেৱ কলা বৃত্তি প্ৰদান কৰা হয়। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap; ">&#x5B; ''[[ৱিকিপিডিয়া:উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2025)">উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন</span>]]'' &#x5D; </sup> == চিত্ৰ বীথিকা == আশু দেৱৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য ৰচনা<ref>{{Cite web|url=https://www.asianage.com/life/art/250717/founding-works-of-modern-assamese-art-on-display.html|title=Founding works of modern Assamese art on display|first=Durba|last=Ghosh|date=25 July 2017|work=The Asian Age}}</ref> হ'ল- ''দ্য ৱেক'' c.1948, ''দ্য কেজ'' c.1958, ''হৰিজন'' c.1966, ''হিউমেনিটি আপৰুটড'' c.1968, ''চিম্ফনী'' c.1973, ''লাইফ মুভছ অন'' c.1973, ''নাইট এৱেক'' c.1978, ''দ্য কণ্টেণ্ডাৰ্ছ'' c.1978, ''দ্য হাণ্ট'' c.1978, ''বাৰ্থ অৱ এ নিউ ৰিদম'' c.1981, ''শ্বেড' অৱ লাইফ'' c.1981, আৰু আৰম্ভণিৰ জল ৰঙৰ টেম্পাৰা, পিক্সেল ইফেক্ট আছে আনহাতে অন্যান্য কেনভাছত বল্ড ষ্ট্ৰ'ক আৰু ডাব আছিল যেনে ''দ্য বাৰ্থ অৱ এ নিউ লাইফ'' c.1962, ''ভাৰ্জিনিটি'' c.1964, ''অন দ্য ৱে টু ৱৰ্ক'' c.1964, ''দ্য চাইলেণ্ট ফ্লাটাৰ'' c.1965, ''মাই কম্ৰেড'' c.1966, ''এ লেজি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সন্ধিয়া প্ৰায়'' ১৯৬৬ চনত আছু দেৱ আৰ্ট ফাউণ্ডেচনত নথিভুক্ত আৰু ফটো তোলা কেনভাছৰ ওপৰত তৈল চিত্ৰ<ref>{{Cite web|url=https://indianreview.in/nonfiction/remembering-my-father-asudev/|title=Indian Review : Painter and Artist : Remembering My Father....Asudev by Anutosh Dev|date=19 June 2011}}</ref> কেইখনমান শিল্পকৰ্মৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{Cite web|url=https://artofasudev.org/aaftaa/|title=AAFTAA|date=27 December 2019}}</ref> আছুডেভৰ শিল্পকৰ্ম প্ৰদৰ্শনৰ বাবে পৰিয়ালটোৱে ব্যক্তিগতভাৱে এখন স্থায়ী গেলেৰী স্থাপন কৰিছে আৰু নিযুক্তিৰ সময়ত ৰাজহুৱাভাৱে চোৱাৰ বাবে মুকলি। ভাৰতৰ বৰঠাকুৰ মিল ৰোড উলুবাৰী গুৱাহাটী ৭৮১০০৭ অসমৰ ৪৫ নং ঘৰ কল্পনা এনক্লেভত অৱস্থিত এই গেলেৰীখন। == তথ্য উৎস == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://artofasudev.org/ Official Website of Asu Dev] * [https://artanddeal.com/?p=5943 Essay – Art & Deal Magazine] * [https://indianreview.in/nonfiction/an-introduction-to-the-contemporary-paintings-in-assam/ Indian Review] * [https://www.business-standard.com/article/pti-stories/assam-s-pioneering-contemporary-artist-asu-dev-s-centenary-celebrations-118031600469_1.html] * [https://www.asianage.com/life/art/250717/founding-works-of-modern-assamese-art-on-display.html Founding works of modern Assamese art on display] * [https://artanddeal.com/?p=5943 Essay – Art & Deal Magazine] * [https://indianreview.in/nonfiction/remembering-my-father-asudev/ Indian Review : Painter and Artist : Remembering My Father....Asudev by Anutosh Dev] * [https://tulirekha.org/taa/ TAA] * https://janambhumi.in/VFZScmVVNTZVVDA9/en/Assam%60s%20pioneering%20contemporary%20artist%20Asu%20Dev%60s%20centenary%20celebrations.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220203111800/https://janambhumi.in/VFZScmVVNTZVVDA9/en/Assam%60s%20pioneering%20contemporary%20artist%20Asu%20Dev%60s%20centenary%20celebrations.html |date=2022-02-03 }} * [https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/exhibition-showcasing-pioneer-artists-of-assam-1002802-2017-07-23#:~:text=Among%20the%20other,and%20Tapan%20Bordoloi. https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/exhibition-showcasing-pioneer-artists-of-assam-1002802-2017-07-23#:~:text=Among%20the%20other,and%20Tapan%20Bordoloi.] * [http://www.ptinews.com/news/8913410_Exhibition-showcasing-pioneer-artists-of-Assam.html#:~:text=Among%20the%20other,and%20Tapan%20Bordoloi. http://www.ptinews.com/news/8913410_Exhibition-showcasing-pioneer-artists-of-Assam.html#:~:text=Among%20the%20other,and%20Tapan%20Bordoloi.] {{DEFAULTSORT:আশু দেৱ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ চিত্ৰশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চিত্ৰশিল্পী]] mar2jft211ft6zg4urdyrkrcebd54jl 605109 605108 2026-05-07T10:21:57Z Debanutosh 32647 /* বঁটা বিজয়ী */ 605109 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|name=আশু দেৱ|image=Asu Dev as in December 1982.jpg|image_size=|imagesize=|birth_name=আশুতোষ দেৱ|death_date={{Death date and age|df=yes|1983|02|6|1917|12|13}}|birth_date={{Birth date|df=yes|1917|12|13}}|awards=<!-- {{awd|award|year|title|role|name}} (optional) -->|website={{Official URL}}}}'''আশু দেৱ''' ({{Lang-en|Asu Dev}}), জন্ম '''আশুতোষ দেৱ''' [[ধুবুৰী|ধুবুৰী, অসম]], [[ভাৰত]] (১৩ ডিচেম্বৰ ১৯১৭ – ৬ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৩)<ref>{{Cite news|url=https://www.oocities.org/bipuljyoti/art/asudev.html|dead-url=6 February 2022}}</ref><ref>{{Cite news|date=17 December 2016|url=https://artofasudev.org/new-publications/#jp-carousel-1537}}</ref><ref>{{Cite book|last=Digitized|first1=Books|url=https://books.google.com/books?id=1NA6AAAAMAAJ&q=Ashu+Dev+painter|title=The Assam Quarterly|publisher=Assam Academy for Cultural Relations|year=1967|place=University of Michigan|pages=71|language=English}}</ref><ref>{{Cite book|last=Information|first1=Assam 1963|url=https://books.google.com/books?id=tNuXHcHJFTUC&dq=Asu+Dev+painting&pg=RA17-PA37|title=Assam Information - 1963|year=1963|pages=29 & 37, 38|language=English}}</ref><ref>{{Cite book|last=Modern Assamese Life and Culture|url=https://books.google.com/books?id=V1B1_9TsQzQC&q=Asu+Dev|title=Modern Assamese Life and Culture: Special Silver Jubilee 1985|publisher=Assam Academy for Cultural Relations, 1985|date=10 August 2018|place=University of Illinois at Urbana-Champaign|pages=96|language=English}}</ref> অসমৰ এগৰাকী অগ্ৰণী শিল্পী আছিল। তেওঁ আছিল একাধাৰে চিত্ৰশিল্পী, ভাস্কৰ্য শিল্পী আৰু কলা শিক্ষাবিদ। জীৱনকালত তেওঁ বাংলাদেশৰ জেছৌৰ আৰু খুলনা, [[আহমেদাবাদ]], চুৰাট, [[কলিকতা|কলকাতাৰ]] কেইবাটাও কটন মিল, জনতা কলেজ [[তিতাবৰ মহকুমা|তিতাবৰ]] অসম আৰু অসম বস্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী<ref>{{Cite web|url=https://assamtextileinstitute.org/main/|title=Assam Textile Institute – Assam Textile Institute}}</ref> আৰু [[ডিমাপুৰ|ডিমাপুৰ নাগালেণ্ডৰ]] ৱেভাৰছ ট্ৰেইনিং চেণ্টাৰত বস্ত্ৰ ডিজাইনাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল। তেখেতে তেখেতৰ চিত্ৰকলাৰ বিশিষ্ট শৈলী, য'ত তেওঁ আধুনিক পিক্সেলৰ দৰে মিহি আৰু ক্ষুদ্ৰ বিন্দু ব্যৱহাৰ কৰি পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰিছিল, যাক শিল্প সমালোচকসকলে প্ৰায়ে পইণ্টিলিজম বুলি অভিহিত কৰিছিল। আশু দেৱ আছিল এজন স্ব-শিক্ষিত শিল্পী<ref>{{Cite web|url=https://indianreview.in/nonfiction/an-introduction-to-the-contemporary-paintings-in-assam/|title=Indian Review|date=11 January 2011}}</ref><ref>{{Cite news|date=16 March 2018|url=https://janambhumi.in/VFZScmVVNTZVVDA9/en/Assam%60s%20pioneering%20contemporary%20artist%20Asu%20Dev%60s%20centenary%20celebrations.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=15 December 2025|archivedate=3 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203111800/https://janambhumi.in/VFZScmVVNTZVVDA9/en/Assam%60s%20pioneering%20contemporary%20artist%20Asu%20Dev%60s%20centenary%20celebrations.html|deadurl=yes}}</ref> যিয়ে প্ৰকৃতি আৰু শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ ক্ষুদ্ৰ পৰ্যবেক্ষণৰপৰাই নিজৰ শিল্পকৰ্ম সৃষ্টি কৰিছিল আৰু ১৫–১৬ শতিকাৰ অসমীয়া সাধু-পণ্ডিত, কবি, নাট্যকাৰ, শিল্পী আৰু সমাজ-ধৰ্ম সংস্কাৰক [[শংকৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ]] সৈতে জন্মগতভাৱে পৰিচিত হৈছিল। ''চিত্ৰ ভাগৱতৰ'' পৰা ক্ষুদ্ৰ চিত্ৰ আৰু অঞ্চলটোৰ পৰম্পৰাগত লোককলা আৰু সংস্কৃতি, তেওঁৰ চিত্ৰৰ প্ৰধান বিষয় হৈ পৰা। ১৯৩০ চনৰপৰা প্ৰায় পঞ্চাশবছৰীয়া কলাত্মক কেৰিয়াৰৰ সময়ছোৱাত তেওঁ প্ৰায় ১৮০টা শিল্পকৰ্ম সৃষ্টি কৰিছিল, বেছিভাগেই চিত্ৰকলা, কেনভাছত তেল, পানীৰ ৰঙৰ টেম্পাৰা, বস্ত্ৰৰ ডিজাইন আৰু মটিফ, চিত্ৰকল্প, স্কেচ, অংকন আৰু কেইটামান ভাস্কৰ্য্য। ১৯৫২ চনত অসমত, ৱান মেন শ্ব’ অনুষ্ঠিত কৰা প্ৰথম শিল্পীসকলৰ ভিতৰত আছু দেৱৰ অন্যতম। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap; ">&#x5B; ''[[ৱিকিপিডিয়া:উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2025)">উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন</span>]]'' &#x5D; </sup> ১৯৮৩ চনৰ ৬ ফেব্ৰুৱাৰীত [[গুৱাহাটী|গুৱাহাটী অসম]] ভাৰতত, ৬৫ বছৰ বয়সত আছু দেৱৰ মৃত্যু হয়।<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap; ">&#x5B; ''[[ৱিকিপিডিয়া:উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2025)">উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন</span>]]'' &#x5D; </sup> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == কদম্বিনী দেৱ আৰু উমেশ চন্দ্ৰ দেৱ<ref>{{Cite web|url=https://artanddeal.com/?p=5943|title=Essay – Art & Deal Magazine}}</ref>ৰ ঘৰত আশু দেৱৰ জন্ম হৈছিল ধুবুৰী অসমত। উমেশ চন্দ্ৰ দেৱ, উপাযুক্ত গুৱাহাটীৰ কাৰ্যালয়ত ‘ৰাজহ শ্ৰেষ্ঠাদাৰ’ '''(শেমেশদাৰ)''' হিচাপে কাম কৰিছিল। উমেশ চন্দ্ৰ দেৱ,<ref>{{Cite web|url=https://artofasudev.org/umesh-chandra-deb/|title=UMESH CHANDRA DEB|date=9 March 2012}}</ref> শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ গৱেষণা পণ্ডিতো আছিল আৰু ১৩২৭ চনত (বাংলা পঞ্জিকা) অৰ্থাৎ ১৯২০ চনত শংকৰদেৱৰ ওপৰত বাংলা প্ৰকাশন প্ৰকাশ কৰিছিল। পাঁচজন ভাতৃ আৰু তিনিগৰাকী ভগ্নীৰে গঠিত পৰিয়ালৰ তৃতীয় পুত্ৰ আছিল আশু দেৱ। আছু দেৱে [[কটন কলেজিয়েট চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়|গুৱাহাটীৰ কটন কলেজিয়েট এইচ এছ স্কুলত]] অধ্যয়ন কৰিছিল, আৰু পিছলৈ ভাৰত আৰু [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]] বিভিন্ন মিলত বস্ত্ৰ ডিজাইনাৰ পেছা গ্ৰহণ কৰিছিল। কিছুদিনৰ বাবে তেওঁ গুৱাহাটীৰ অসম বস্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানত যোগদান কৰে। আশু দেৱৰ পৰিয়াল ২০০৩ চনলৈকে নিউফিল্ড (পশ্চিম) গুৱাহাটী ৭৮১০০৮ অসম ইণ্ডিয়াৰ মোঃ শ্বাহ ৰোডত থকা পূৰ্বপুৰুষৰ ঘৰত বাস কৰিছিল। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap; ">&#x5B; ''[[ৱিকিপিডিয়া:উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2025)">উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন</span>]]'' &#x5D; </sup> == পেছাদাৰী জীৱন == * [[জীৱেশ্বৰ বৰুৱা|জিবেশ্বৰ বৰুৱাই]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা ভাৰতৰ গুৱাহাটী, অসমৰ পানবজাৰত গৌহাটী কলা বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক হিচাপে সংযুক্ত যি পিছলৈ [[চৰকাৰী চাৰু আৰু কাৰু কলা মহাবিদ্যালয়|চৰকাৰী কলা আৰু শিল্প মহাবিদ্যালয়লৈ]] উন্নীত হয়, গৌহাটী বিশ্ববিদ্যালয়, গুৱাহাটী, অসম ভাৰতৰ অন্তৰ্গত। * ১৯৭৬ চনৰপৰা উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰধান কলা সংগঠন গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ সৈতে গুৱাহাটী ৭৮১০০৩ অসম ইণ্ডিয়াৰ চান্দমাৰীত প্ৰতিষ্থাপক সদস্য হিচাপে জড়িত।<ref>{{Cite web|url=https://www.gauhatiartistsguild.org/|title=Gauhati Artists' Guild – A Premier Art Organisation since 1976|work=www.gauhatiartistsguild.org}}</ref> == মঞ্চৰ অভিনয় == স্থানীয় নাট্য দলৰ সৈতে মঞ্চ নাটকতো অভিনয় কৰিছিল আশু দেৱে। তেখেতৰ বিখ্যাত নাটকসমূহ আছিল ''<nowiki/>'তাশ্বেৰ দেশ', 'মাষ্টাৰমশাই''' ইত্যাদি। গুৱাহাটী, তিতাবৰ, [[তেজপুৰ]] আৰু [[শ্বিলং|শিলচৰত]] মঞ্চস্থ কৰা হৈছিল। == প্ৰদৰ্শনী == === একক প্ৰদৰ্শনী: ০৯ === # '''১৯৫২ চনৰ এপ্ৰিল :''' গুৱাহাটী, সৰ্বেশ্বৰ চক্ৰৱৰ্তীৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ কামৰূপ একাডেমী প্ৰেক্ষাগৃহত ন্যায়াধীশ হোলীৰাম ডেকাৰ উদ্বোধনী আৰু ড° বি বৰুৱাৰ সভাপতিত্বত।<ref>{{Cite web|url=https://artofasudev.org/chronicle/|title=CHRONICLE|date=7 March 2012}}</ref> # '''১৯৫৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ :''' শ্বিলঙত পত্নী শ্ৰীমতী বেলা দেৱৰ সৈতে যৌথভাৱে শ্বিলং ৰটাৰী ক্লাবৰ উদ্যোগত আৰু স্থানীয় হিন্দুস্তান ষ্টেণ্ডাৰ্ড চৌহদত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী বিমলা প্ৰসাদ চলিহাই উদ্বোধন কৰে। # '''১৯৬৫ চনৰ ডিচেম্বৰ :''' ভাৰত-ছোভিয়েট কালচাৰেল ছ’চাইটি, অসমৰ উদ্যোগত আৰু ৰাজ্যিক কেন্দ্ৰীয় পুথিভঁৰালত অসম আৰু নাগালেণ্ডৰ ৰাজ্যপাল বিষ্ণু সহায়ৰ উদ্বোধনী দ্য ষ্টেট চেণ্ট্ৰেল লাইব্ৰেৰী, শ্বিলঙত।<ref>{{Cite web|date=2022-02-10|title=asudev exhibition catalogue 1965|url=https://artofasudev.org/chronicle/asudev-exhibition-catalogue-1965/|accessdate=2024-11-07|work=ART OF ASUDEV|language=en}}</ref> # '''১৯৬৭ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত''' গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ সহযোগত আয়োজন কৰা, আৰু অসমৰ গুৱাহাটী ভাগৱতী প্ৰসাদ বৰুৱা ভৱনৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰীত কমল নাৰায়ণ চৌধুৰীয়ে উদ্বোধন কৰা। # '''১৯৬৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী :''' ISCUS – ইণ্ডো-ছোভিয়েট কালচাৰেল ছ’চাইটি, অসমৰ উদ্যোগত [[শিৱসাগৰ]] # '''১৯৬৯ চনৰ এপ্ৰিল :''' অইল ইণ্ডিয়াৰ অধ্যক্ষই [[দুলীয়াজান]] উদ্বোধন কৰে। দুলীয়াজানৰ ক্লাব হাউচত শ্ৰী দেৱকান্ত বৰুৱা। # '''১৯৭৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত''' গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ সহযোগত, আৰু অসমৰ গুৱাহাটী ভাগৱতী প্ৰসাদ বৰুৱা ভৱনৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰীত কমল নাৰায়ণ চৌধুৰীয়ে উদ্বোধন কৰে। # '''১৯৭৯ চনৰ মে’ মাহত''' হাউচ অৱ ছোভিয়েট কালচাৰৰ উদ্যোগত অল ইণ্ডিয়া ফাইন আৰ্টছ এণ্ড ক্ৰাফ্টছ ছ’চাইটিৰ সহযোগত নতুন দিল্লী। # '''১৯৮২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত''' কলকাতাৰ গৰ্কি সাডানে কলিকতাত থকা ইউ এছ এছ আৰ কনছুলেট জেনেৰেলৰ DRUZHBA & Cultural Department ৰ সহযোগত গৰ্কি চাদানত আয়োজন কৰে। চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক আৰু শিল্পী পূৰ্ণেন্দু পাত্ৰীয়ে উদ্বোধন কৰা আৰু শিল্পী দেৱব্ৰত মুখাৰ্জীৰ সভাপতিত্বত প্ৰদৰ্শনী। === দলীয় প্ৰদৰ্শনী: ১৩ === # '''১৯৫২ চনৰ ডিচেম্বৰ''' : কলকাতাৰ চৌৰিঘীস্থিত ভাৰতীয় সংগ্ৰহালয়ত সূক্ষ্ম কলা একাডেমীৰ ১৭সংখ্যক বাৰ্ষিক সৰ্বভাৰতীয় প্ৰদৰ্শনী # '''১৯৫৫ চনৰ ডিচেম্বৰ :''' [[একাডেমী অফ ফাইন আৰ্টচ|একাডেমী অৱ ফাইন আৰ্টছ, কলকাতা]] # '''১৯৬৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত''' গুৱাহাটীৰ জিলা পুথিভঁৰালত ভাৰতীয় প্ৰগতিশীল লেখক সন্থাৰ উদ্যোগত। # '''১৯৭১ চনৰ মাৰ্চ :''' গুৱাহাটীৰ কটন কলেজ ইউনিয়ন হলত অসম একাডেমী ফৰ কালচাৰেল ৰিলেচনৰ উদ্যোগত। # '''১৯৭৩ চনৰ জুন মাহত গুৱাহাটীত বিশ্ব যুৱ মহোৎসৱ (অসম ৰাজ্যিক যুৱ মহোৎসৱ)। ''' # '''১৯৭৫ চনৰ এপ্ৰিল :''' অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা সঞ্চালকালয়ৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীস্থিত ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী। # '''১৯৭৫ চনৰ মে’ মাহত''' গুৱাহাটীৰ অসম সূক্ষ্ম কলা আৰু শিল্পকলা সমিতিৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী। # '''১৯৭৬ চনৰ জানুৱাৰী চন:''' গুৱাহাটীৰ অসম সূক্ষ্ম কলা আৰু শিল্প সমিতিৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীস্থিত ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী। # '''১৯৭৬ চনৰ আগষ্ট মাহত''' অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা সঞ্চালকালয়ৰ উদ্যোগত ৰবীন্দ্ৰ ভৱন, গুৱাহাটী। # '''১৯৭৮ চনৰ জুলাই :''' গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী। গৌহাটি # '''১৯৭৯ চনৰ এপ্ৰিল :''' গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী। গৌহাটি # '''১৯৮০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত''' অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা সঞ্চালকালয়ৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীস্থিত ৰাজ্যিক আৰ্ট গেলেৰী। # '''১৯৮২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ :''' তৃতীয় ৰাজ্যিক সন্মিলন উপলক্ষ্যে অসম প্ৰগতিশীল লেখক, আৰু শিল্পী, সন্থাৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী আৰু উদ্বোধন কৰে চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক আৰু শিল্পী পূৰ্ণেন্দু পত্ৰীয়ে। === পুৰ্বদৃষ্টিসম্পন্ন প্ৰদৰ্শনী (১৯৮৩ চনৰ পিছৰ) === '''১৯৮৩ আৰু ১৯৮৯ চন :''' অসম ভাৰত চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা সঞ্চালকালয়, আৰু গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ড গুৱাহাটীৰ উদ্যোগত আছু দেৱৰ পৰিয়ালৰ সহযোগত ৰাজ্যিক আৰ্ট গেলেৰী গুৱাহাটী। '''২০০৭:''' অসম ভাৰতৰ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ]] গুৱাহাটীত আছু দেৱৰ পৰিয়ালৰ সহযোগত অনুষ্ঠিত। '''২০১৭:''' অসম ভাৰতৰ গুৱাহাটীৰ গেলেৰী ১ & ২ গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডত শতবাৰ্ষিক ৰেট্ৰ’স্পেকটিভ অনুষ্ঠিত হয়। <ref>{{Cite web|url=https://artofasudev.org/asudev-centenary-retrospective-2017/|title=ASUDEV CENTENARY RETROSPECTIVE 2017|date=23 December 2017}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Gauhati Artists'|first1=Guild|date=13 December 2017|title=Asu dev-multicolour- Multicolour Catalogue published by Gauhati Artists' Guild Guwahati for Asu Dev Centenary Retrospective 2017|url=https://artofasudev.files.wordpress.com/2017/12/asudev-multicolour-brochure.pdf|journal=Gauhati Artists' Guild Exhibition Catalogue for Circulation|publisher=Gauhati Artists' Guild Guwahati|volume=Asu Dev Centenary Retrospective 2017|pages=32 including the front and back covers}}</ref> অসুদেৱ আৰ্ট ফাউণ্ডেচনৰ সহযোগত গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ উদ্যোগত। == চিত্ৰকলাৰ সংগ্ৰহ == === সংগঠনসমূহে সংগ্ৰহ কৰা আশু দেৱৰ চিত্ৰকলা === * আশুদেৱ আৰ্ট ফাউণ্ডেচন (আছু দেৱৰ পৰিয়ালৰ এটা অলাভজনক ট্ৰাষ্ট) গুৱাহাটী অসম ইণ্ডিয়া * AAFTAA, গুৱাহাটী অসম ভাৰত * অসম তেল সংমণ্ডল, অসম, ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ১২) * [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]], গুৱাহাটী, অসম ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০২) * বিৰলা ইণ্ডাষ্ট্ৰীজ, কলকাতা, ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০১) * ভাৰতৰ নতুন দিল্লীত চেকোস্লোভাকিয়া, বুলগেৰিয়া, যুগোস্লাভিয়া, ৰোমানিয়া আৰু ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ কনছুলেট * অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা সঞ্চালকালয় ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী, গুৱাহাটী অসম ভাৰতৰ বাবে। (চিত্ৰ সংগ্ৰহ কৰা হৈছে: ০৩) * গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ড, গুৱাহাটী, অসম ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০১) * মেঘালয় চৰকাৰ (সংগ্ৰহ কৰা চিত্ৰসমূহ:?) * [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়|গৌহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] পুথিভঁৰাল, গুৱাহাটী, অসম ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০১) * [[সন্দিকৈ ছোৱালী মহাবিদ্যালয়|হেণ্ডিক গাৰ্লছ কলেজ]], গুৱাহাটী, অসম ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০১) * হাউচ অৱ ছোভিয়েট কালচাৰ, নতুন দিল্লী, ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০৬) * অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড, দুলীয়াজান, শিৱসাগৰ অসম ইণ্ডিয়া (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ১০) === ব্যক্তিগত সংগ্ৰাহকে সংগ্ৰহ কৰা আশু দেৱৰ চিত্ৰ === ভাৰতৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰাহক: বেংগালুৰু, দুলীয়াজান, শিৱসাগৰ, গুৱাহাটী, কলকাতা, মুম্বাই, ডিমাপুৰ, নতুন দিল্লী, শিলচৰ, তিৰুৱনন্তপুৰম (ত্ৰিবেন্দ্ৰম) ভাৰতৰ বাহিৰত ব্যক্তিগত সংগ্ৰাহক: ছোভিয়েট ইউনিয়ন, ব্ৰিটেইন আৰু আমেৰিকা == পৰিয়াল == আশু দেৱে ১৯৫১ চনৰ ৫ জুনত তেতিয়াৰ অসমৰ শিলচৰত বেলা দেৱ '''(বেলা পালিত)ৰ''' সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। বেলা দেৱ, [[বিশ্ব-ভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়|''পাঠ ভৱন'', কলাভৱন আৰু ''সংগীত ভৱন,'' বিশ্বভাৰতী শান্তিনিকেতন]] পশ্চিম বংগ ভাৰতত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি গুৱাহাটী অসম ইণ্ডিয়াৰ অসম বস্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানত বস্ত্ৰ ডিজাইনাৰ হিচাপে যোগদান কৰি ১৯৯১ চনত একেটা পদতে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। আশু দেৱৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ অনুতোষ দেৱ<ref>{{Cite web|url=https://anutoshdeb.org/|title=My images through ages...!|date=2 January 2015|work=My images through ages...!}}</ref><ref>{{Cite news|date=10 June 2018|pages=4 Sunday reading|url=https://artofasudev.org/new-publications/#jp-carousel-1551}}</ref> গুজৰাট ভাৰতৰ বড়োদা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মহাৰাজ সয়াজীৰাও বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সূক্ষ্ম কলা অনুষদৰপৰা প্ৰয়োগ কলা বিভাগত স্নাতক আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ শিক্ষা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনস্থ কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় সংগঠনৰ স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় সংগঠনত কলা শিক্ষাবিদ হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰি বৰ্তমান বৰ্ষত বাস কৰি আছে গুৱাহাটী। আশু দেৱৰ বোৱাৰী তুলিৰেখা দেৱ <ref>{{Cite web|url=https://tulirekha.org/|title=Tulirekha's Art World...|date=6 May 2012|work=Tulirekha's Art World...}}</ref> পশ্চিম বংগৰ কলা ভৱন বিশ্বভাৰতী শান্তিনিকেতনৰপৰা সূক্ষ্ম কলা (চিত্ৰকলা) বিষয়ত স্নাতক আৰু বৰ্তমান গুৱাহাটী অসম ইণ্ডিয়াৰ ৰয়েল গ্ল'বেল স্কুলৰ সৈতে কাম কৰি থকা এগৰাকী কলা শিক্ষাবিদ। আশু দেৱৰ নাতিনীয়েক অনুৰেখা দেৱ, গুজৰাট ভাৰতৰ বৰোদা মহাৰাজ সয়াজীৰাও বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সূক্ষ্ম কলা অনুষদৰপৰা চিত্ৰ শাখাত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশৰ গৌতম বুধ নগৰৰ শিৱনাদাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা দৃশ্য কলাত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == সম্বৰ্ধনা জ্ঞাপন == '''১৯৮২:''' ২৫সংখ্যক ৰঙালী বিহু উদ্‌যাপন, গুৱাহাটী বিহু সন্মিলনী, লতাশিল, গুৱাহাটী অসম ভাৰত<ref>{{Cite news|url=https://www.oocities.org/bipuljyoti/art/asudev.html|dead-url=6 February 2022}}</ref> == মৃত্যু == কিছু অস্বস্তি অনুভৱ কৰি বুকুৰ বিষৰ অভিযোগত আছু দেৱক চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰোৱা হয়, আৰু ১৯৮৩ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰীৰ নিশা ৯ বজাত গুৱাহাটী অসমৰ ভৰলুমুখৰ গৌহাটী নাৰ্চিং হোমত ভৰ্তি কৰোৱা হয়। ১৯৮৩ চনৰ ৬ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পুৱা ৬:৩৫ বজাত হঠাৎ হৃদযন্ত্ৰ বন্ধ হোৱাৰ বাবে তেওঁৰ ম্যাদ উকলি যায় ভূতনাথ শ্মশান, গুৱাহাটী। তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াত পৰিয়ালৰ সদস্য, সহযোগী শিল্পী, ছাত্ৰ-ছাত্ৰী, শুভাকাংক্ষীসকল উপস্থিত থাকে। মৃত্যুৰ সময়ত আশু দেৱৰ বয়স আছিল ৬৫ বছৰ। == আশু দেৱ কলা বৃত্তি == ২০১৬ চনৰ শতবাৰ্ষিকী বৰ্ষৰপৰা শিল্পীগৰাকীৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে আশু দেৱ আৰ্ট বৃত্তি<ref>{{Cite news|date=20 August 2017|title=Artist couple pledges ₹50k fine arts scholarship|url=https://artofasudev.org/invitation/#jp-carousel-678|access-date=15 December 2025|archivedate=14 December 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241214195255/https://artofasudev.org/invitation/#jp-carousel-678|deadurl=yes}}</ref> আৰম্ভ কৰিছে '''। ''' বাৰ্ষিক বৃত্তিৰ জৰিয়তে অসমৰ এজন ছাত্ৰ, স্নাতকোত্তৰ পৰ্যায়ত সূক্ষ্ম কলা বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীধাৰী, ভাৰতৰ যিকোনো UGC & চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ফাইন আৰ্ট কলেজ/বিশ্ববিদ্যালয়ত নিয়মীয়া ছাত্ৰ হিচাপে নামভৰ্তি কৰা, আৰু অসম ৰাজ্যৰ বাহিৰৰ এজন ছাত্ৰক প্ৰদান কৰা হ’ব। 'আশু দেৱ আৰ্ট বৃত্তিত আশু দেৱ আৰ্ট ফাউণ্ডেশ্যনৰ ট্ৰাষ্টীসকলে মনোনীত কৰা গঠিত জুৰীৰদ্বাৰা নিৰ্বাচন প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে কেৱল এজন আবেদনকাৰীক মেমেণ্টো, প্ৰমাণ-পত্ৰ আৰু এককালীন আৰ্থিক অনুদান ₹ ৫০,০০০ টকাৰ অনুদান বহন কৰে। === বঁটা বিজয়ী === '''<nowiki/>'<nowiki/>''২০২৫: [[:en:Asu_Dev#/media/File:PRANTIKA_SAHA_RECEIVING_THE_ASUDEV_ARTT_SCHOLARSHIP_2025.jpg|প্ৰান্তিকা সাহা]]'<nowiki/>''''' '''২০২৪: [[commons:File:2024ː_ASUDEV_ART_SCHOLARSHIP_AWARDEE.jpg|জ্যোতিস্মৃতি বৰদলৈ]]''' '''২০১৮: ''[[:File:Debangona Paul receiving the Second Asu Dev Art Scholarship 2018, on 13 December 2018 at Gauhati Artists' Guild.jpg|দেবাংগনা পল]]'''''<ref>{{Cite web|date=13 December 2018|title=SECOND AAS AWARDEE 2018|url=https://artofasudev.org/asudev-art-foundation/2018-asudev-art-scholarship-jury/2018-awardee/|work=artofasudev.org}}</ref> '''২০১৭: ''[[:File:Seemanta Bhagawati receiving the First Asu Dev Art Scholarship 2017, on 13 December 2017 at Gauhati Artists' Guild.jpg|সীমান্ত ভাগৱতী]]''''' [[চিত্ৰ:2024ː_ASUDEV_ART_SCHOLARSHIP_AWARDEE.jpg|left|thumb|153x153px|১৩ ডিচেম্বৰ ২০২৪ তাৰিখে গুৱাহাটী অসম ভাৰতৰ ASUDEV ART FOUNDATION ত ASUDEV ART SCHOLARSHIP 2024 লাভ কৰি থকা জ্যোতিস্মৃতি বৰদলৈয়ে। ]] == আশু দেৱ শতবাৰ্ষিকী ৰেট্ৰ’স্পেকটিভ ২০১৭ == গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ সহযোগত আশু দেৱ আৰ্ট ফাউণ্ডেশ্যনৰ সহযোগত ১৩ ডিচেম্বৰৰপৰা ২৭ ডিচেম্বৰ ২০১৭লৈ গুৱাহাটী অসম ইণ্ডিয়াৰ গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ গেলেৰী ১ & ২ ত আশু দেৱ শতবাৰ্ষিক ৰেট্ৰ'স্পেকটিভ ২০১৭ <ref>{{Cite news|last=Entertainment Culture|first=Press Trust of India|date=16 March 2018|title=Assam's pioneering contemporary artist Asu Dev's centenary celebrations|page=Web publication|work=The Business Standard|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/assam-s-pioneering-contemporary-artist-asu-dev-s-centenary-celebrations-118031600469_1.html|access-date=5 February 2022}}</ref> এম এফ এ গ্ৰাফিক্সত অধ্যয়ন কৰি থকা কলা ভৱন শান্তিনিকেতনৰ চূড়ান্ত বৰ্ষৰ ছাত্ৰ সীমান্ত ভাগৱতীকো প্ৰথম আশুদেৱ কলা বৃত্তি প্ৰদান কৰা হয়। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap; ">&#x5B; ''[[ৱিকিপিডিয়া:উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2025)">উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন</span>]]'' &#x5D; </sup> == চিত্ৰ বীথিকা == আশু দেৱৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য ৰচনা<ref>{{Cite web|url=https://www.asianage.com/life/art/250717/founding-works-of-modern-assamese-art-on-display.html|title=Founding works of modern Assamese art on display|first=Durba|last=Ghosh|date=25 July 2017|work=The Asian Age}}</ref> হ'ল- ''দ্য ৱেক'' c.1948, ''দ্য কেজ'' c.1958, ''হৰিজন'' c.1966, ''হিউমেনিটি আপৰুটড'' c.1968, ''চিম্ফনী'' c.1973, ''লাইফ মুভছ অন'' c.1973, ''নাইট এৱেক'' c.1978, ''দ্য কণ্টেণ্ডাৰ্ছ'' c.1978, ''দ্য হাণ্ট'' c.1978, ''বাৰ্থ অৱ এ নিউ ৰিদম'' c.1981, ''শ্বেড' অৱ লাইফ'' c.1981, আৰু আৰম্ভণিৰ জল ৰঙৰ টেম্পাৰা, পিক্সেল ইফেক্ট আছে আনহাতে অন্যান্য কেনভাছত বল্ড ষ্ট্ৰ'ক আৰু ডাব আছিল যেনে ''দ্য বাৰ্থ অৱ এ নিউ লাইফ'' c.1962, ''ভাৰ্জিনিটি'' c.1964, ''অন দ্য ৱে টু ৱৰ্ক'' c.1964, ''দ্য চাইলেণ্ট ফ্লাটাৰ'' c.1965, ''মাই কম্ৰেড'' c.1966, ''এ লেজি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সন্ধিয়া প্ৰায়'' ১৯৬৬ চনত আছু দেৱ আৰ্ট ফাউণ্ডেচনত নথিভুক্ত আৰু ফটো তোলা কেনভাছৰ ওপৰত তৈল চিত্ৰ<ref>{{Cite web|url=https://indianreview.in/nonfiction/remembering-my-father-asudev/|title=Indian Review : Painter and Artist : Remembering My Father....Asudev by Anutosh Dev|date=19 June 2011}}</ref> কেইখনমান শিল্পকৰ্মৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{Cite web|url=https://artofasudev.org/aaftaa/|title=AAFTAA|date=27 December 2019}}</ref> আছুডেভৰ শিল্পকৰ্ম প্ৰদৰ্শনৰ বাবে পৰিয়ালটোৱে ব্যক্তিগতভাৱে এখন স্থায়ী গেলেৰী স্থাপন কৰিছে আৰু নিযুক্তিৰ সময়ত ৰাজহুৱাভাৱে চোৱাৰ বাবে মুকলি। ভাৰতৰ বৰঠাকুৰ মিল ৰোড উলুবাৰী গুৱাহাটী ৭৮১০০৭ অসমৰ ৪৫ নং ঘৰ কল্পনা এনক্লেভত অৱস্থিত এই গেলেৰীখন। == তথ্য উৎস == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://artofasudev.org/ Official Website of Asu Dev] * [https://artanddeal.com/?p=5943 Essay – Art & Deal Magazine] * [https://indianreview.in/nonfiction/an-introduction-to-the-contemporary-paintings-in-assam/ Indian Review] * [https://www.business-standard.com/article/pti-stories/assam-s-pioneering-contemporary-artist-asu-dev-s-centenary-celebrations-118031600469_1.html] * [https://www.asianage.com/life/art/250717/founding-works-of-modern-assamese-art-on-display.html Founding works of modern Assamese art on display] * [https://artanddeal.com/?p=5943 Essay – Art & Deal Magazine] * [https://indianreview.in/nonfiction/remembering-my-father-asudev/ Indian Review : Painter and Artist : Remembering My Father....Asudev by Anutosh Dev] * [https://tulirekha.org/taa/ TAA] * https://janambhumi.in/VFZScmVVNTZVVDA9/en/Assam%60s%20pioneering%20contemporary%20artist%20Asu%20Dev%60s%20centenary%20celebrations.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220203111800/https://janambhumi.in/VFZScmVVNTZVVDA9/en/Assam%60s%20pioneering%20contemporary%20artist%20Asu%20Dev%60s%20centenary%20celebrations.html |date=2022-02-03 }} * [https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/exhibition-showcasing-pioneer-artists-of-assam-1002802-2017-07-23#:~:text=Among%20the%20other,and%20Tapan%20Bordoloi. https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/exhibition-showcasing-pioneer-artists-of-assam-1002802-2017-07-23#:~:text=Among%20the%20other,and%20Tapan%20Bordoloi.] * [http://www.ptinews.com/news/8913410_Exhibition-showcasing-pioneer-artists-of-Assam.html#:~:text=Among%20the%20other,and%20Tapan%20Bordoloi. http://www.ptinews.com/news/8913410_Exhibition-showcasing-pioneer-artists-of-Assam.html#:~:text=Among%20the%20other,and%20Tapan%20Bordoloi.] {{DEFAULTSORT:আশু দেৱ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ চিত্ৰশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চিত্ৰশিল্পী]] qotm3qrelpba63nd1ixcneht1tql4zh 605110 605109 2026-05-07T10:24:22Z Debanutosh 32647 /* চিত্ৰ বীথিকা */ 605110 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|name=আশু দেৱ|image=Asu Dev as in December 1982.jpg|image_size=|imagesize=|birth_name=আশুতোষ দেৱ|death_date={{Death date and age|df=yes|1983|02|6|1917|12|13}}|birth_date={{Birth date|df=yes|1917|12|13}}|awards=<!-- {{awd|award|year|title|role|name}} (optional) -->|website={{Official URL}}}}'''আশু দেৱ''' ({{Lang-en|Asu Dev}}), জন্ম '''আশুতোষ দেৱ''' [[ধুবুৰী|ধুবুৰী, অসম]], [[ভাৰত]] (১৩ ডিচেম্বৰ ১৯১৭ – ৬ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৩)<ref>{{Cite news|url=https://www.oocities.org/bipuljyoti/art/asudev.html|dead-url=6 February 2022}}</ref><ref>{{Cite news|date=17 December 2016|url=https://artofasudev.org/new-publications/#jp-carousel-1537}}</ref><ref>{{Cite book|last=Digitized|first1=Books|url=https://books.google.com/books?id=1NA6AAAAMAAJ&q=Ashu+Dev+painter|title=The Assam Quarterly|publisher=Assam Academy for Cultural Relations|year=1967|place=University of Michigan|pages=71|language=English}}</ref><ref>{{Cite book|last=Information|first1=Assam 1963|url=https://books.google.com/books?id=tNuXHcHJFTUC&dq=Asu+Dev+painting&pg=RA17-PA37|title=Assam Information - 1963|year=1963|pages=29 & 37, 38|language=English}}</ref><ref>{{Cite book|last=Modern Assamese Life and Culture|url=https://books.google.com/books?id=V1B1_9TsQzQC&q=Asu+Dev|title=Modern Assamese Life and Culture: Special Silver Jubilee 1985|publisher=Assam Academy for Cultural Relations, 1985|date=10 August 2018|place=University of Illinois at Urbana-Champaign|pages=96|language=English}}</ref> অসমৰ এগৰাকী অগ্ৰণী শিল্পী আছিল। তেওঁ আছিল একাধাৰে চিত্ৰশিল্পী, ভাস্কৰ্য শিল্পী আৰু কলা শিক্ষাবিদ। জীৱনকালত তেওঁ বাংলাদেশৰ জেছৌৰ আৰু খুলনা, [[আহমেদাবাদ]], চুৰাট, [[কলিকতা|কলকাতাৰ]] কেইবাটাও কটন মিল, জনতা কলেজ [[তিতাবৰ মহকুমা|তিতাবৰ]] অসম আৰু অসম বস্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী<ref>{{Cite web|url=https://assamtextileinstitute.org/main/|title=Assam Textile Institute – Assam Textile Institute}}</ref> আৰু [[ডিমাপুৰ|ডিমাপুৰ নাগালেণ্ডৰ]] ৱেভাৰছ ট্ৰেইনিং চেণ্টাৰত বস্ত্ৰ ডিজাইনাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল। তেখেতে তেখেতৰ চিত্ৰকলাৰ বিশিষ্ট শৈলী, য'ত তেওঁ আধুনিক পিক্সেলৰ দৰে মিহি আৰু ক্ষুদ্ৰ বিন্দু ব্যৱহাৰ কৰি পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰিছিল, যাক শিল্প সমালোচকসকলে প্ৰায়ে পইণ্টিলিজম বুলি অভিহিত কৰিছিল। আশু দেৱ আছিল এজন স্ব-শিক্ষিত শিল্পী<ref>{{Cite web|url=https://indianreview.in/nonfiction/an-introduction-to-the-contemporary-paintings-in-assam/|title=Indian Review|date=11 January 2011}}</ref><ref>{{Cite news|date=16 March 2018|url=https://janambhumi.in/VFZScmVVNTZVVDA9/en/Assam%60s%20pioneering%20contemporary%20artist%20Asu%20Dev%60s%20centenary%20celebrations.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=15 December 2025|archivedate=3 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203111800/https://janambhumi.in/VFZScmVVNTZVVDA9/en/Assam%60s%20pioneering%20contemporary%20artist%20Asu%20Dev%60s%20centenary%20celebrations.html|deadurl=yes}}</ref> যিয়ে প্ৰকৃতি আৰু শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ ক্ষুদ্ৰ পৰ্যবেক্ষণৰপৰাই নিজৰ শিল্পকৰ্ম সৃষ্টি কৰিছিল আৰু ১৫–১৬ শতিকাৰ অসমীয়া সাধু-পণ্ডিত, কবি, নাট্যকাৰ, শিল্পী আৰু সমাজ-ধৰ্ম সংস্কাৰক [[শংকৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ]] সৈতে জন্মগতভাৱে পৰিচিত হৈছিল। ''চিত্ৰ ভাগৱতৰ'' পৰা ক্ষুদ্ৰ চিত্ৰ আৰু অঞ্চলটোৰ পৰম্পৰাগত লোককলা আৰু সংস্কৃতি, তেওঁৰ চিত্ৰৰ প্ৰধান বিষয় হৈ পৰা। ১৯৩০ চনৰপৰা প্ৰায় পঞ্চাশবছৰীয়া কলাত্মক কেৰিয়াৰৰ সময়ছোৱাত তেওঁ প্ৰায় ১৮০টা শিল্পকৰ্ম সৃষ্টি কৰিছিল, বেছিভাগেই চিত্ৰকলা, কেনভাছত তেল, পানীৰ ৰঙৰ টেম্পাৰা, বস্ত্ৰৰ ডিজাইন আৰু মটিফ, চিত্ৰকল্প, স্কেচ, অংকন আৰু কেইটামান ভাস্কৰ্য্য। ১৯৫২ চনত অসমত, ৱান মেন শ্ব’ অনুষ্ঠিত কৰা প্ৰথম শিল্পীসকলৰ ভিতৰত আছু দেৱৰ অন্যতম। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap; ">&#x5B; ''[[ৱিকিপিডিয়া:উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2025)">উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন</span>]]'' &#x5D; </sup> ১৯৮৩ চনৰ ৬ ফেব্ৰুৱাৰীত [[গুৱাহাটী|গুৱাহাটী অসম]] ভাৰতত, ৬৫ বছৰ বয়সত আছু দেৱৰ মৃত্যু হয়।<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap; ">&#x5B; ''[[ৱিকিপিডিয়া:উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2025)">উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন</span>]]'' &#x5D; </sup> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == কদম্বিনী দেৱ আৰু উমেশ চন্দ্ৰ দেৱ<ref>{{Cite web|url=https://artanddeal.com/?p=5943|title=Essay – Art & Deal Magazine}}</ref>ৰ ঘৰত আশু দেৱৰ জন্ম হৈছিল ধুবুৰী অসমত। উমেশ চন্দ্ৰ দেৱ, উপাযুক্ত গুৱাহাটীৰ কাৰ্যালয়ত ‘ৰাজহ শ্ৰেষ্ঠাদাৰ’ '''(শেমেশদাৰ)''' হিচাপে কাম কৰিছিল। উমেশ চন্দ্ৰ দেৱ,<ref>{{Cite web|url=https://artofasudev.org/umesh-chandra-deb/|title=UMESH CHANDRA DEB|date=9 March 2012}}</ref> শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ গৱেষণা পণ্ডিতো আছিল আৰু ১৩২৭ চনত (বাংলা পঞ্জিকা) অৰ্থাৎ ১৯২০ চনত শংকৰদেৱৰ ওপৰত বাংলা প্ৰকাশন প্ৰকাশ কৰিছিল। পাঁচজন ভাতৃ আৰু তিনিগৰাকী ভগ্নীৰে গঠিত পৰিয়ালৰ তৃতীয় পুত্ৰ আছিল আশু দেৱ। আছু দেৱে [[কটন কলেজিয়েট চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়|গুৱাহাটীৰ কটন কলেজিয়েট এইচ এছ স্কুলত]] অধ্যয়ন কৰিছিল, আৰু পিছলৈ ভাৰত আৰু [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]] বিভিন্ন মিলত বস্ত্ৰ ডিজাইনাৰ পেছা গ্ৰহণ কৰিছিল। কিছুদিনৰ বাবে তেওঁ গুৱাহাটীৰ অসম বস্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানত যোগদান কৰে। আশু দেৱৰ পৰিয়াল ২০০৩ চনলৈকে নিউফিল্ড (পশ্চিম) গুৱাহাটী ৭৮১০০৮ অসম ইণ্ডিয়াৰ মোঃ শ্বাহ ৰোডত থকা পূৰ্বপুৰুষৰ ঘৰত বাস কৰিছিল। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap; ">&#x5B; ''[[ৱিকিপিডিয়া:উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2025)">উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন</span>]]'' &#x5D; </sup> == পেছাদাৰী জীৱন == * [[জীৱেশ্বৰ বৰুৱা|জিবেশ্বৰ বৰুৱাই]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা ভাৰতৰ গুৱাহাটী, অসমৰ পানবজাৰত গৌহাটী কলা বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক হিচাপে সংযুক্ত যি পিছলৈ [[চৰকাৰী চাৰু আৰু কাৰু কলা মহাবিদ্যালয়|চৰকাৰী কলা আৰু শিল্প মহাবিদ্যালয়লৈ]] উন্নীত হয়, গৌহাটী বিশ্ববিদ্যালয়, গুৱাহাটী, অসম ভাৰতৰ অন্তৰ্গত। * ১৯৭৬ চনৰপৰা উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰধান কলা সংগঠন গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ সৈতে গুৱাহাটী ৭৮১০০৩ অসম ইণ্ডিয়াৰ চান্দমাৰীত প্ৰতিষ্থাপক সদস্য হিচাপে জড়িত।<ref>{{Cite web|url=https://www.gauhatiartistsguild.org/|title=Gauhati Artists' Guild – A Premier Art Organisation since 1976|work=www.gauhatiartistsguild.org}}</ref> == মঞ্চৰ অভিনয় == স্থানীয় নাট্য দলৰ সৈতে মঞ্চ নাটকতো অভিনয় কৰিছিল আশু দেৱে। তেখেতৰ বিখ্যাত নাটকসমূহ আছিল ''<nowiki/>'তাশ্বেৰ দেশ', 'মাষ্টাৰমশাই''' ইত্যাদি। গুৱাহাটী, তিতাবৰ, [[তেজপুৰ]] আৰু [[শ্বিলং|শিলচৰত]] মঞ্চস্থ কৰা হৈছিল। == প্ৰদৰ্শনী == === একক প্ৰদৰ্শনী: ০৯ === # '''১৯৫২ চনৰ এপ্ৰিল :''' গুৱাহাটী, সৰ্বেশ্বৰ চক্ৰৱৰ্তীৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ কামৰূপ একাডেমী প্ৰেক্ষাগৃহত ন্যায়াধীশ হোলীৰাম ডেকাৰ উদ্বোধনী আৰু ড° বি বৰুৱাৰ সভাপতিত্বত।<ref>{{Cite web|url=https://artofasudev.org/chronicle/|title=CHRONICLE|date=7 March 2012}}</ref> # '''১৯৫৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ :''' শ্বিলঙত পত্নী শ্ৰীমতী বেলা দেৱৰ সৈতে যৌথভাৱে শ্বিলং ৰটাৰী ক্লাবৰ উদ্যোগত আৰু স্থানীয় হিন্দুস্তান ষ্টেণ্ডাৰ্ড চৌহদত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী বিমলা প্ৰসাদ চলিহাই উদ্বোধন কৰে। # '''১৯৬৫ চনৰ ডিচেম্বৰ :''' ভাৰত-ছোভিয়েট কালচাৰেল ছ’চাইটি, অসমৰ উদ্যোগত আৰু ৰাজ্যিক কেন্দ্ৰীয় পুথিভঁৰালত অসম আৰু নাগালেণ্ডৰ ৰাজ্যপাল বিষ্ণু সহায়ৰ উদ্বোধনী দ্য ষ্টেট চেণ্ট্ৰেল লাইব্ৰেৰী, শ্বিলঙত।<ref>{{Cite web|date=2022-02-10|title=asudev exhibition catalogue 1965|url=https://artofasudev.org/chronicle/asudev-exhibition-catalogue-1965/|accessdate=2024-11-07|work=ART OF ASUDEV|language=en}}</ref> # '''১৯৬৭ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত''' গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ সহযোগত আয়োজন কৰা, আৰু অসমৰ গুৱাহাটী ভাগৱতী প্ৰসাদ বৰুৱা ভৱনৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰীত কমল নাৰায়ণ চৌধুৰীয়ে উদ্বোধন কৰা। # '''১৯৬৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী :''' ISCUS – ইণ্ডো-ছোভিয়েট কালচাৰেল ছ’চাইটি, অসমৰ উদ্যোগত [[শিৱসাগৰ]] # '''১৯৬৯ চনৰ এপ্ৰিল :''' অইল ইণ্ডিয়াৰ অধ্যক্ষই [[দুলীয়াজান]] উদ্বোধন কৰে। দুলীয়াজানৰ ক্লাব হাউচত শ্ৰী দেৱকান্ত বৰুৱা। # '''১৯৭৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত''' গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ সহযোগত, আৰু অসমৰ গুৱাহাটী ভাগৱতী প্ৰসাদ বৰুৱা ভৱনৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰীত কমল নাৰায়ণ চৌধুৰীয়ে উদ্বোধন কৰে। # '''১৯৭৯ চনৰ মে’ মাহত''' হাউচ অৱ ছোভিয়েট কালচাৰৰ উদ্যোগত অল ইণ্ডিয়া ফাইন আৰ্টছ এণ্ড ক্ৰাফ্টছ ছ’চাইটিৰ সহযোগত নতুন দিল্লী। # '''১৯৮২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত''' কলকাতাৰ গৰ্কি সাডানে কলিকতাত থকা ইউ এছ এছ আৰ কনছুলেট জেনেৰেলৰ DRUZHBA & Cultural Department ৰ সহযোগত গৰ্কি চাদানত আয়োজন কৰে। চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক আৰু শিল্পী পূৰ্ণেন্দু পাত্ৰীয়ে উদ্বোধন কৰা আৰু শিল্পী দেৱব্ৰত মুখাৰ্জীৰ সভাপতিত্বত প্ৰদৰ্শনী। === দলীয় প্ৰদৰ্শনী: ১৩ === # '''১৯৫২ চনৰ ডিচেম্বৰ''' : কলকাতাৰ চৌৰিঘীস্থিত ভাৰতীয় সংগ্ৰহালয়ত সূক্ষ্ম কলা একাডেমীৰ ১৭সংখ্যক বাৰ্ষিক সৰ্বভাৰতীয় প্ৰদৰ্শনী # '''১৯৫৫ চনৰ ডিচেম্বৰ :''' [[একাডেমী অফ ফাইন আৰ্টচ|একাডেমী অৱ ফাইন আৰ্টছ, কলকাতা]] # '''১৯৬৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত''' গুৱাহাটীৰ জিলা পুথিভঁৰালত ভাৰতীয় প্ৰগতিশীল লেখক সন্থাৰ উদ্যোগত। # '''১৯৭১ চনৰ মাৰ্চ :''' গুৱাহাটীৰ কটন কলেজ ইউনিয়ন হলত অসম একাডেমী ফৰ কালচাৰেল ৰিলেচনৰ উদ্যোগত। # '''১৯৭৩ চনৰ জুন মাহত গুৱাহাটীত বিশ্ব যুৱ মহোৎসৱ (অসম ৰাজ্যিক যুৱ মহোৎসৱ)। ''' # '''১৯৭৫ চনৰ এপ্ৰিল :''' অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা সঞ্চালকালয়ৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীস্থিত ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী। # '''১৯৭৫ চনৰ মে’ মাহত''' গুৱাহাটীৰ অসম সূক্ষ্ম কলা আৰু শিল্পকলা সমিতিৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী। # '''১৯৭৬ চনৰ জানুৱাৰী চন:''' গুৱাহাটীৰ অসম সূক্ষ্ম কলা আৰু শিল্প সমিতিৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীস্থিত ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী। # '''১৯৭৬ চনৰ আগষ্ট মাহত''' অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা সঞ্চালকালয়ৰ উদ্যোগত ৰবীন্দ্ৰ ভৱন, গুৱাহাটী। # '''১৯৭৮ চনৰ জুলাই :''' গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী। গৌহাটি # '''১৯৭৯ চনৰ এপ্ৰিল :''' গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী। গৌহাটি # '''১৯৮০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত''' অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা সঞ্চালকালয়ৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীস্থিত ৰাজ্যিক আৰ্ট গেলেৰী। # '''১৯৮২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ :''' তৃতীয় ৰাজ্যিক সন্মিলন উপলক্ষ্যে অসম প্ৰগতিশীল লেখক, আৰু শিল্পী, সন্থাৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী আৰু উদ্বোধন কৰে চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক আৰু শিল্পী পূৰ্ণেন্দু পত্ৰীয়ে। === পুৰ্বদৃষ্টিসম্পন্ন প্ৰদৰ্শনী (১৯৮৩ চনৰ পিছৰ) === '''১৯৮৩ আৰু ১৯৮৯ চন :''' অসম ভাৰত চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা সঞ্চালকালয়, আৰু গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ড গুৱাহাটীৰ উদ্যোগত আছু দেৱৰ পৰিয়ালৰ সহযোগত ৰাজ্যিক আৰ্ট গেলেৰী গুৱাহাটী। '''২০০৭:''' অসম ভাৰতৰ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ]] গুৱাহাটীত আছু দেৱৰ পৰিয়ালৰ সহযোগত অনুষ্ঠিত। '''২০১৭:''' অসম ভাৰতৰ গুৱাহাটীৰ গেলেৰী ১ & ২ গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডত শতবাৰ্ষিক ৰেট্ৰ’স্পেকটিভ অনুষ্ঠিত হয়। <ref>{{Cite web|url=https://artofasudev.org/asudev-centenary-retrospective-2017/|title=ASUDEV CENTENARY RETROSPECTIVE 2017|date=23 December 2017}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Gauhati Artists'|first1=Guild|date=13 December 2017|title=Asu dev-multicolour- Multicolour Catalogue published by Gauhati Artists' Guild Guwahati for Asu Dev Centenary Retrospective 2017|url=https://artofasudev.files.wordpress.com/2017/12/asudev-multicolour-brochure.pdf|journal=Gauhati Artists' Guild Exhibition Catalogue for Circulation|publisher=Gauhati Artists' Guild Guwahati|volume=Asu Dev Centenary Retrospective 2017|pages=32 including the front and back covers}}</ref> অসুদেৱ আৰ্ট ফাউণ্ডেচনৰ সহযোগত গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ উদ্যোগত। == চিত্ৰকলাৰ সংগ্ৰহ == === সংগঠনসমূহে সংগ্ৰহ কৰা আশু দেৱৰ চিত্ৰকলা === * আশুদেৱ আৰ্ট ফাউণ্ডেচন (আছু দেৱৰ পৰিয়ালৰ এটা অলাভজনক ট্ৰাষ্ট) গুৱাহাটী অসম ইণ্ডিয়া * AAFTAA, গুৱাহাটী অসম ভাৰত * অসম তেল সংমণ্ডল, অসম, ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ১২) * [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]], গুৱাহাটী, অসম ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০২) * বিৰলা ইণ্ডাষ্ট্ৰীজ, কলকাতা, ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০১) * ভাৰতৰ নতুন দিল্লীত চেকোস্লোভাকিয়া, বুলগেৰিয়া, যুগোস্লাভিয়া, ৰোমানিয়া আৰু ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ কনছুলেট * অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা সঞ্চালকালয় ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী, গুৱাহাটী অসম ভাৰতৰ বাবে। (চিত্ৰ সংগ্ৰহ কৰা হৈছে: ০৩) * গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ড, গুৱাহাটী, অসম ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০১) * মেঘালয় চৰকাৰ (সংগ্ৰহ কৰা চিত্ৰসমূহ:?) * [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়|গৌহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] পুথিভঁৰাল, গুৱাহাটী, অসম ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০১) * [[সন্দিকৈ ছোৱালী মহাবিদ্যালয়|হেণ্ডিক গাৰ্লছ কলেজ]], গুৱাহাটী, অসম ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০১) * হাউচ অৱ ছোভিয়েট কালচাৰ, নতুন দিল্লী, ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০৬) * অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড, দুলীয়াজান, শিৱসাগৰ অসম ইণ্ডিয়া (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ১০) === ব্যক্তিগত সংগ্ৰাহকে সংগ্ৰহ কৰা আশু দেৱৰ চিত্ৰ === ভাৰতৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰাহক: বেংগালুৰু, দুলীয়াজান, শিৱসাগৰ, গুৱাহাটী, কলকাতা, মুম্বাই, ডিমাপুৰ, নতুন দিল্লী, শিলচৰ, তিৰুৱনন্তপুৰম (ত্ৰিবেন্দ্ৰম) ভাৰতৰ বাহিৰত ব্যক্তিগত সংগ্ৰাহক: ছোভিয়েট ইউনিয়ন, ব্ৰিটেইন আৰু আমেৰিকা == পৰিয়াল == আশু দেৱে ১৯৫১ চনৰ ৫ জুনত তেতিয়াৰ অসমৰ শিলচৰত বেলা দেৱ '''(বেলা পালিত)ৰ''' সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। বেলা দেৱ, [[বিশ্ব-ভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়|''পাঠ ভৱন'', কলাভৱন আৰু ''সংগীত ভৱন,'' বিশ্বভাৰতী শান্তিনিকেতন]] পশ্চিম বংগ ভাৰতত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি গুৱাহাটী অসম ইণ্ডিয়াৰ অসম বস্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানত বস্ত্ৰ ডিজাইনাৰ হিচাপে যোগদান কৰি ১৯৯১ চনত একেটা পদতে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। আশু দেৱৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ অনুতোষ দেৱ<ref>{{Cite web|url=https://anutoshdeb.org/|title=My images through ages...!|date=2 January 2015|work=My images through ages...!}}</ref><ref>{{Cite news|date=10 June 2018|pages=4 Sunday reading|url=https://artofasudev.org/new-publications/#jp-carousel-1551}}</ref> গুজৰাট ভাৰতৰ বড়োদা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মহাৰাজ সয়াজীৰাও বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সূক্ষ্ম কলা অনুষদৰপৰা প্ৰয়োগ কলা বিভাগত স্নাতক আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ শিক্ষা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনস্থ কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় সংগঠনৰ স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় সংগঠনত কলা শিক্ষাবিদ হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰি বৰ্তমান বৰ্ষত বাস কৰি আছে গুৱাহাটী। আশু দেৱৰ বোৱাৰী তুলিৰেখা দেৱ <ref>{{Cite web|url=https://tulirekha.org/|title=Tulirekha's Art World...|date=6 May 2012|work=Tulirekha's Art World...}}</ref> পশ্চিম বংগৰ কলা ভৱন বিশ্বভাৰতী শান্তিনিকেতনৰপৰা সূক্ষ্ম কলা (চিত্ৰকলা) বিষয়ত স্নাতক আৰু বৰ্তমান গুৱাহাটী অসম ইণ্ডিয়াৰ ৰয়েল গ্ল'বেল স্কুলৰ সৈতে কাম কৰি থকা এগৰাকী কলা শিক্ষাবিদ। আশু দেৱৰ নাতিনীয়েক অনুৰেখা দেৱ, গুজৰাট ভাৰতৰ বৰোদা মহাৰাজ সয়াজীৰাও বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সূক্ষ্ম কলা অনুষদৰপৰা চিত্ৰ শাখাত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশৰ গৌতম বুধ নগৰৰ শিৱনাদাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা দৃশ্য কলাত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == সম্বৰ্ধনা জ্ঞাপন == '''১৯৮২:''' ২৫সংখ্যক ৰঙালী বিহু উদ্‌যাপন, গুৱাহাটী বিহু সন্মিলনী, লতাশিল, গুৱাহাটী অসম ভাৰত<ref>{{Cite news|url=https://www.oocities.org/bipuljyoti/art/asudev.html|dead-url=6 February 2022}}</ref> == মৃত্যু == কিছু অস্বস্তি অনুভৱ কৰি বুকুৰ বিষৰ অভিযোগত আছু দেৱক চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰোৱা হয়, আৰু ১৯৮৩ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰীৰ নিশা ৯ বজাত গুৱাহাটী অসমৰ ভৰলুমুখৰ গৌহাটী নাৰ্চিং হোমত ভৰ্তি কৰোৱা হয়। ১৯৮৩ চনৰ ৬ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পুৱা ৬:৩৫ বজাত হঠাৎ হৃদযন্ত্ৰ বন্ধ হোৱাৰ বাবে তেওঁৰ ম্যাদ উকলি যায় ভূতনাথ শ্মশান, গুৱাহাটী। তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াত পৰিয়ালৰ সদস্য, সহযোগী শিল্পী, ছাত্ৰ-ছাত্ৰী, শুভাকাংক্ষীসকল উপস্থিত থাকে। মৃত্যুৰ সময়ত আশু দেৱৰ বয়স আছিল ৬৫ বছৰ। == আশু দেৱ কলা বৃত্তি == ২০১৬ চনৰ শতবাৰ্ষিকী বৰ্ষৰপৰা শিল্পীগৰাকীৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে আশু দেৱ আৰ্ট বৃত্তি<ref>{{Cite news|date=20 August 2017|title=Artist couple pledges ₹50k fine arts scholarship|url=https://artofasudev.org/invitation/#jp-carousel-678|access-date=15 December 2025|archivedate=14 December 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241214195255/https://artofasudev.org/invitation/#jp-carousel-678|deadurl=yes}}</ref> আৰম্ভ কৰিছে '''। ''' বাৰ্ষিক বৃত্তিৰ জৰিয়তে অসমৰ এজন ছাত্ৰ, স্নাতকোত্তৰ পৰ্যায়ত সূক্ষ্ম কলা বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীধাৰী, ভাৰতৰ যিকোনো UGC & চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ফাইন আৰ্ট কলেজ/বিশ্ববিদ্যালয়ত নিয়মীয়া ছাত্ৰ হিচাপে নামভৰ্তি কৰা, আৰু অসম ৰাজ্যৰ বাহিৰৰ এজন ছাত্ৰক প্ৰদান কৰা হ’ব। 'আশু দেৱ আৰ্ট বৃত্তিত আশু দেৱ আৰ্ট ফাউণ্ডেশ্যনৰ ট্ৰাষ্টীসকলে মনোনীত কৰা গঠিত জুৰীৰদ্বাৰা নিৰ্বাচন প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে কেৱল এজন আবেদনকাৰীক মেমেণ্টো, প্ৰমাণ-পত্ৰ আৰু এককালীন আৰ্থিক অনুদান ₹ ৫০,০০০ টকাৰ অনুদান বহন কৰে। === বঁটা বিজয়ী === '''<nowiki/>'<nowiki/>''২০২৫: [[:en:Asu_Dev#/media/File:PRANTIKA_SAHA_RECEIVING_THE_ASUDEV_ARTT_SCHOLARSHIP_2025.jpg|প্ৰান্তিকা সাহা]]'<nowiki/>''''' '''২০২৪: [[commons:File:2024ː_ASUDEV_ART_SCHOLARSHIP_AWARDEE.jpg|জ্যোতিস্মৃতি বৰদলৈ]]''' '''২০১৮: ''[[:File:Debangona Paul receiving the Second Asu Dev Art Scholarship 2018, on 13 December 2018 at Gauhati Artists' Guild.jpg|দেবাংগনা পল]]'''''<ref>{{Cite web|date=13 December 2018|title=SECOND AAS AWARDEE 2018|url=https://artofasudev.org/asudev-art-foundation/2018-asudev-art-scholarship-jury/2018-awardee/|work=artofasudev.org}}</ref> '''২০১৭: ''[[:File:Seemanta Bhagawati receiving the First Asu Dev Art Scholarship 2017, on 13 December 2017 at Gauhati Artists' Guild.jpg|সীমান্ত ভাগৱতী]]''''' [[চিত্ৰ:2024ː_ASUDEV_ART_SCHOLARSHIP_AWARDEE.jpg|left|thumb|153x153px|১৩ ডিচেম্বৰ ২০২৪ তাৰিখে গুৱাহাটী অসম ভাৰতৰ ASUDEV ART FOUNDATION ত ASUDEV ART SCHOLARSHIP 2024 লাভ কৰি থকা জ্যোতিস্মৃতি বৰদলৈয়ে। ]] == আশু দেৱ শতবাৰ্ষিকী ৰেট্ৰ’স্পেকটিভ ২০১৭ == গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ সহযোগত আশু দেৱ আৰ্ট ফাউণ্ডেশ্যনৰ সহযোগত ১৩ ডিচেম্বৰৰপৰা ২৭ ডিচেম্বৰ ২০১৭লৈ গুৱাহাটী অসম ইণ্ডিয়াৰ গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ গেলেৰী ১ & ২ ত আশু দেৱ শতবাৰ্ষিক ৰেট্ৰ'স্পেকটিভ ২০১৭ <ref>{{Cite news|last=Entertainment Culture|first=Press Trust of India|date=16 March 2018|title=Assam's pioneering contemporary artist Asu Dev's centenary celebrations|page=Web publication|work=The Business Standard|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/assam-s-pioneering-contemporary-artist-asu-dev-s-centenary-celebrations-118031600469_1.html|access-date=5 February 2022}}</ref> এম এফ এ গ্ৰাফিক্সত অধ্যয়ন কৰি থকা কলা ভৱন শান্তিনিকেতনৰ চূড়ান্ত বৰ্ষৰ ছাত্ৰ সীমান্ত ভাগৱতীকো প্ৰথম আশুদেৱ কলা বৃত্তি প্ৰদান কৰা হয়। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap; ">&#x5B; ''[[ৱিকিপিডিয়া:উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2025)">উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন</span>]]'' &#x5D; </sup> == চিত্ৰ বীথিকা == আশু দেৱৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য ৰচনা<ref>{{Cite web|url=https://www.asianage.com/life/art/250717/founding-works-of-modern-assamese-art-on-display.html|title=Founding works of modern Assamese art on display|first=Durba|last=Ghosh|date=25 July 2017|work=The Asian Age}}</ref> হ'ল- ''দ্য ৱেক'' c.1948, ''দ্য কেজ'' c.1958, ''হৰিজন'' c.1966, ''হিউমেনিটি আপৰুটড'' c.1968, ''চিম্ফনী'' c.1973, ''লাইফ মুভছ অন'' c.1973, ''নাইট এৱেক'' c.1978, ''দ্য কণ্টেণ্ডাৰ্ছ'' c.1978, ''দ্য হাণ্ট'' c.1978, ''বাৰ্থ অৱ এ নিউ ৰিদম'' c.1981, ''শ্বেড' অৱ লাইফ'' c.1981, আৰু আৰম্ভণিৰ জল ৰঙৰ টেম্পাৰা, পিক্সেল ইফেক্ট আছে আনহাতে অন্যান্য কেনভাছত বল্ড ষ্ট্ৰ'ক আৰু ডাব আছিল যেনে ''দ্য বাৰ্থ অৱ এ নিউ লাইফ'' c.1962, ''ভাৰ্জিনিটি'' c.1964, ''অন দ্য ৱে টু ৱৰ্ক'' c.1964, ''দ্য চাইলেণ্ট ফ্লাটাৰ'' c.1965, ''মাই কম্ৰেড'' c.1966, ''এ লেজি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সন্ধিয়া প্ৰায়'' ১৯৬৬ চনত আশু দেৱ আৰ্ট ফাউণ্ডেচনত নথিভুক্ত আৰু ফটো তোলা কেনভাছৰ ওপৰত তৈল চিত্ৰ<ref>{{Cite web|url=https://indianreview.in/nonfiction/remembering-my-father-asudev/|title=Indian Review : Painter and Artist : Remembering My Father....Asudev by Anutosh Dev|date=19 June 2011}}</ref> কেইখনমান শিল্পকৰ্মৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{Cite web|url=https://artofasudev.org/aaftaa/|title=AAFTAA|date=27 December 2019}}</ref> আছুডেভৰ শিল্পকৰ্ম প্ৰদৰ্শনৰ বাবে পৰিয়ালটোৱে ব্যক্তিগতভাৱে এখন স্থায়ী গেলেৰী স্থাপন কৰিছে আৰু নিযুক্তিৰ সময়ত ৰাজহুৱাভাৱে চোৱাৰ বাবে মুকলি। ভাৰতৰ বৰঠাকুৰ মিল ৰোড উলুবাৰী গুৱাহাটী ৭৮১০০৭ অসমৰ ৪৫ নং ঘৰ কল্পনা এনক্লেভত অৱস্থিত এই গেলেৰীখন। == তথ্য উৎস == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://artofasudev.org/ Official Website of Asu Dev] * [https://artanddeal.com/?p=5943 Essay – Art & Deal Magazine] * [https://indianreview.in/nonfiction/an-introduction-to-the-contemporary-paintings-in-assam/ Indian Review] * [https://www.business-standard.com/article/pti-stories/assam-s-pioneering-contemporary-artist-asu-dev-s-centenary-celebrations-118031600469_1.html] * [https://www.asianage.com/life/art/250717/founding-works-of-modern-assamese-art-on-display.html Founding works of modern Assamese art on display] * [https://artanddeal.com/?p=5943 Essay – Art & Deal Magazine] * [https://indianreview.in/nonfiction/remembering-my-father-asudev/ Indian Review : Painter and Artist : Remembering My Father....Asudev by Anutosh Dev] * [https://tulirekha.org/taa/ TAA] * https://janambhumi.in/VFZScmVVNTZVVDA9/en/Assam%60s%20pioneering%20contemporary%20artist%20Asu%20Dev%60s%20centenary%20celebrations.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220203111800/https://janambhumi.in/VFZScmVVNTZVVDA9/en/Assam%60s%20pioneering%20contemporary%20artist%20Asu%20Dev%60s%20centenary%20celebrations.html |date=2022-02-03 }} * [https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/exhibition-showcasing-pioneer-artists-of-assam-1002802-2017-07-23#:~:text=Among%20the%20other,and%20Tapan%20Bordoloi. https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/exhibition-showcasing-pioneer-artists-of-assam-1002802-2017-07-23#:~:text=Among%20the%20other,and%20Tapan%20Bordoloi.] * [http://www.ptinews.com/news/8913410_Exhibition-showcasing-pioneer-artists-of-Assam.html#:~:text=Among%20the%20other,and%20Tapan%20Bordoloi. http://www.ptinews.com/news/8913410_Exhibition-showcasing-pioneer-artists-of-Assam.html#:~:text=Among%20the%20other,and%20Tapan%20Bordoloi.] {{DEFAULTSORT:আশু দেৱ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ চিত্ৰশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চিত্ৰশিল্পী]] f8lh5n4aezmyv0h675je0u813dm1cmb 605111 605110 2026-05-07T10:27:02Z Debanutosh 32647 /* পৰিয়াল */ 605111 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|name=আশু দেৱ|image=Asu Dev as in December 1982.jpg|image_size=|imagesize=|birth_name=আশুতোষ দেৱ|death_date={{Death date and age|df=yes|1983|02|6|1917|12|13}}|birth_date={{Birth date|df=yes|1917|12|13}}|awards=<!-- {{awd|award|year|title|role|name}} (optional) -->|website={{Official URL}}}}'''আশু দেৱ''' ({{Lang-en|Asu Dev}}), জন্ম '''আশুতোষ দেৱ''' [[ধুবুৰী|ধুবুৰী, অসম]], [[ভাৰত]] (১৩ ডিচেম্বৰ ১৯১৭ – ৬ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৩)<ref>{{Cite news|url=https://www.oocities.org/bipuljyoti/art/asudev.html|dead-url=6 February 2022}}</ref><ref>{{Cite news|date=17 December 2016|url=https://artofasudev.org/new-publications/#jp-carousel-1537}}</ref><ref>{{Cite book|last=Digitized|first1=Books|url=https://books.google.com/books?id=1NA6AAAAMAAJ&q=Ashu+Dev+painter|title=The Assam Quarterly|publisher=Assam Academy for Cultural Relations|year=1967|place=University of Michigan|pages=71|language=English}}</ref><ref>{{Cite book|last=Information|first1=Assam 1963|url=https://books.google.com/books?id=tNuXHcHJFTUC&dq=Asu+Dev+painting&pg=RA17-PA37|title=Assam Information - 1963|year=1963|pages=29 & 37, 38|language=English}}</ref><ref>{{Cite book|last=Modern Assamese Life and Culture|url=https://books.google.com/books?id=V1B1_9TsQzQC&q=Asu+Dev|title=Modern Assamese Life and Culture: Special Silver Jubilee 1985|publisher=Assam Academy for Cultural Relations, 1985|date=10 August 2018|place=University of Illinois at Urbana-Champaign|pages=96|language=English}}</ref> অসমৰ এগৰাকী অগ্ৰণী শিল্পী আছিল। তেওঁ আছিল একাধাৰে চিত্ৰশিল্পী, ভাস্কৰ্য শিল্পী আৰু কলা শিক্ষাবিদ। জীৱনকালত তেওঁ বাংলাদেশৰ জেছৌৰ আৰু খুলনা, [[আহমেদাবাদ]], চুৰাট, [[কলিকতা|কলকাতাৰ]] কেইবাটাও কটন মিল, জনতা কলেজ [[তিতাবৰ মহকুমা|তিতাবৰ]] অসম আৰু অসম বস্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী<ref>{{Cite web|url=https://assamtextileinstitute.org/main/|title=Assam Textile Institute – Assam Textile Institute}}</ref> আৰু [[ডিমাপুৰ|ডিমাপুৰ নাগালেণ্ডৰ]] ৱেভাৰছ ট্ৰেইনিং চেণ্টাৰত বস্ত্ৰ ডিজাইনাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল। তেখেতে তেখেতৰ চিত্ৰকলাৰ বিশিষ্ট শৈলী, য'ত তেওঁ আধুনিক পিক্সেলৰ দৰে মিহি আৰু ক্ষুদ্ৰ বিন্দু ব্যৱহাৰ কৰি পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰিছিল, যাক শিল্প সমালোচকসকলে প্ৰায়ে পইণ্টিলিজম বুলি অভিহিত কৰিছিল। আশু দেৱ আছিল এজন স্ব-শিক্ষিত শিল্পী<ref>{{Cite web|url=https://indianreview.in/nonfiction/an-introduction-to-the-contemporary-paintings-in-assam/|title=Indian Review|date=11 January 2011}}</ref><ref>{{Cite news|date=16 March 2018|url=https://janambhumi.in/VFZScmVVNTZVVDA9/en/Assam%60s%20pioneering%20contemporary%20artist%20Asu%20Dev%60s%20centenary%20celebrations.html|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=15 December 2025|archivedate=3 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203111800/https://janambhumi.in/VFZScmVVNTZVVDA9/en/Assam%60s%20pioneering%20contemporary%20artist%20Asu%20Dev%60s%20centenary%20celebrations.html|deadurl=yes}}</ref> যিয়ে প্ৰকৃতি আৰু শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ ক্ষুদ্ৰ পৰ্যবেক্ষণৰপৰাই নিজৰ শিল্পকৰ্ম সৃষ্টি কৰিছিল আৰু ১৫–১৬ শতিকাৰ অসমীয়া সাধু-পণ্ডিত, কবি, নাট্যকাৰ, শিল্পী আৰু সমাজ-ধৰ্ম সংস্কাৰক [[শংকৰদেৱ|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ]] সৈতে জন্মগতভাৱে পৰিচিত হৈছিল। ''চিত্ৰ ভাগৱতৰ'' পৰা ক্ষুদ্ৰ চিত্ৰ আৰু অঞ্চলটোৰ পৰম্পৰাগত লোককলা আৰু সংস্কৃতি, তেওঁৰ চিত্ৰৰ প্ৰধান বিষয় হৈ পৰা। ১৯৩০ চনৰপৰা প্ৰায় পঞ্চাশবছৰীয়া কলাত্মক কেৰিয়াৰৰ সময়ছোৱাত তেওঁ প্ৰায় ১৮০টা শিল্পকৰ্ম সৃষ্টি কৰিছিল, বেছিভাগেই চিত্ৰকলা, কেনভাছত তেল, পানীৰ ৰঙৰ টেম্পাৰা, বস্ত্ৰৰ ডিজাইন আৰু মটিফ, চিত্ৰকল্প, স্কেচ, অংকন আৰু কেইটামান ভাস্কৰ্য্য। ১৯৫২ চনত অসমত, ৱান মেন শ্ব’ অনুষ্ঠিত কৰা প্ৰথম শিল্পীসকলৰ ভিতৰত আছু দেৱৰ অন্যতম। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap; ">&#x5B; ''[[ৱিকিপিডিয়া:উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2025)">উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন</span>]]'' &#x5D; </sup> ১৯৮৩ চনৰ ৬ ফেব্ৰুৱাৰীত [[গুৱাহাটী|গুৱাহাটী অসম]] ভাৰতত, ৬৫ বছৰ বয়সত আছু দেৱৰ মৃত্যু হয়।<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap; ">&#x5B; ''[[ৱিকিপিডিয়া:উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2025)">উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন</span>]]'' &#x5D; </sup> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == কদম্বিনী দেৱ আৰু উমেশ চন্দ্ৰ দেৱ<ref>{{Cite web|url=https://artanddeal.com/?p=5943|title=Essay – Art & Deal Magazine}}</ref>ৰ ঘৰত আশু দেৱৰ জন্ম হৈছিল ধুবুৰী অসমত। উমেশ চন্দ্ৰ দেৱ, উপাযুক্ত গুৱাহাটীৰ কাৰ্যালয়ত ‘ৰাজহ শ্ৰেষ্ঠাদাৰ’ '''(শেমেশদাৰ)''' হিচাপে কাম কৰিছিল। উমেশ চন্দ্ৰ দেৱ,<ref>{{Cite web|url=https://artofasudev.org/umesh-chandra-deb/|title=UMESH CHANDRA DEB|date=9 March 2012}}</ref> শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ গৱেষণা পণ্ডিতো আছিল আৰু ১৩২৭ চনত (বাংলা পঞ্জিকা) অৰ্থাৎ ১৯২০ চনত শংকৰদেৱৰ ওপৰত বাংলা প্ৰকাশন প্ৰকাশ কৰিছিল। পাঁচজন ভাতৃ আৰু তিনিগৰাকী ভগ্নীৰে গঠিত পৰিয়ালৰ তৃতীয় পুত্ৰ আছিল আশু দেৱ। আছু দেৱে [[কটন কলেজিয়েট চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়|গুৱাহাটীৰ কটন কলেজিয়েট এইচ এছ স্কুলত]] অধ্যয়ন কৰিছিল, আৰু পিছলৈ ভাৰত আৰু [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]] বিভিন্ন মিলত বস্ত্ৰ ডিজাইনাৰ পেছা গ্ৰহণ কৰিছিল। কিছুদিনৰ বাবে তেওঁ গুৱাহাটীৰ অসম বস্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানত যোগদান কৰে। আশু দেৱৰ পৰিয়াল ২০০৩ চনলৈকে নিউফিল্ড (পশ্চিম) গুৱাহাটী ৭৮১০০৮ অসম ইণ্ডিয়াৰ মোঃ শ্বাহ ৰোডত থকা পূৰ্বপুৰুষৰ ঘৰত বাস কৰিছিল। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap; ">&#x5B; ''[[ৱিকিপিডিয়া:উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2025)">উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন</span>]]'' &#x5D; </sup> == পেছাদাৰী জীৱন == * [[জীৱেশ্বৰ বৰুৱা|জিবেশ্বৰ বৰুৱাই]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা ভাৰতৰ গুৱাহাটী, অসমৰ পানবজাৰত গৌহাটী কলা বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক হিচাপে সংযুক্ত যি পিছলৈ [[চৰকাৰী চাৰু আৰু কাৰু কলা মহাবিদ্যালয়|চৰকাৰী কলা আৰু শিল্প মহাবিদ্যালয়লৈ]] উন্নীত হয়, গৌহাটী বিশ্ববিদ্যালয়, গুৱাহাটী, অসম ভাৰতৰ অন্তৰ্গত। * ১৯৭৬ চনৰপৰা উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰধান কলা সংগঠন গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ সৈতে গুৱাহাটী ৭৮১০০৩ অসম ইণ্ডিয়াৰ চান্দমাৰীত প্ৰতিষ্থাপক সদস্য হিচাপে জড়িত।<ref>{{Cite web|url=https://www.gauhatiartistsguild.org/|title=Gauhati Artists' Guild – A Premier Art Organisation since 1976|work=www.gauhatiartistsguild.org}}</ref> == মঞ্চৰ অভিনয় == স্থানীয় নাট্য দলৰ সৈতে মঞ্চ নাটকতো অভিনয় কৰিছিল আশু দেৱে। তেখেতৰ বিখ্যাত নাটকসমূহ আছিল ''<nowiki/>'তাশ্বেৰ দেশ', 'মাষ্টাৰমশাই''' ইত্যাদি। গুৱাহাটী, তিতাবৰ, [[তেজপুৰ]] আৰু [[শ্বিলং|শিলচৰত]] মঞ্চস্থ কৰা হৈছিল। == প্ৰদৰ্শনী == === একক প্ৰদৰ্শনী: ০৯ === # '''১৯৫২ চনৰ এপ্ৰিল :''' গুৱাহাটী, সৰ্বেশ্বৰ চক্ৰৱৰ্তীৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ কামৰূপ একাডেমী প্ৰেক্ষাগৃহত ন্যায়াধীশ হোলীৰাম ডেকাৰ উদ্বোধনী আৰু ড° বি বৰুৱাৰ সভাপতিত্বত।<ref>{{Cite web|url=https://artofasudev.org/chronicle/|title=CHRONICLE|date=7 March 2012}}</ref> # '''১৯৫৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ :''' শ্বিলঙত পত্নী শ্ৰীমতী বেলা দেৱৰ সৈতে যৌথভাৱে শ্বিলং ৰটাৰী ক্লাবৰ উদ্যোগত আৰু স্থানীয় হিন্দুস্তান ষ্টেণ্ডাৰ্ড চৌহদত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী বিমলা প্ৰসাদ চলিহাই উদ্বোধন কৰে। # '''১৯৬৫ চনৰ ডিচেম্বৰ :''' ভাৰত-ছোভিয়েট কালচাৰেল ছ’চাইটি, অসমৰ উদ্যোগত আৰু ৰাজ্যিক কেন্দ্ৰীয় পুথিভঁৰালত অসম আৰু নাগালেণ্ডৰ ৰাজ্যপাল বিষ্ণু সহায়ৰ উদ্বোধনী দ্য ষ্টেট চেণ্ট্ৰেল লাইব্ৰেৰী, শ্বিলঙত।<ref>{{Cite web|date=2022-02-10|title=asudev exhibition catalogue 1965|url=https://artofasudev.org/chronicle/asudev-exhibition-catalogue-1965/|accessdate=2024-11-07|work=ART OF ASUDEV|language=en}}</ref> # '''১৯৬৭ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত''' গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ সহযোগত আয়োজন কৰা, আৰু অসমৰ গুৱাহাটী ভাগৱতী প্ৰসাদ বৰুৱা ভৱনৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰীত কমল নাৰায়ণ চৌধুৰীয়ে উদ্বোধন কৰা। # '''১৯৬৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী :''' ISCUS – ইণ্ডো-ছোভিয়েট কালচাৰেল ছ’চাইটি, অসমৰ উদ্যোগত [[শিৱসাগৰ]] # '''১৯৬৯ চনৰ এপ্ৰিল :''' অইল ইণ্ডিয়াৰ অধ্যক্ষই [[দুলীয়াজান]] উদ্বোধন কৰে। দুলীয়াজানৰ ক্লাব হাউচত শ্ৰী দেৱকান্ত বৰুৱা। # '''১৯৭৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত''' গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ সহযোগত, আৰু অসমৰ গুৱাহাটী ভাগৱতী প্ৰসাদ বৰুৱা ভৱনৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰীত কমল নাৰায়ণ চৌধুৰীয়ে উদ্বোধন কৰে। # '''১৯৭৯ চনৰ মে’ মাহত''' হাউচ অৱ ছোভিয়েট কালচাৰৰ উদ্যোগত অল ইণ্ডিয়া ফাইন আৰ্টছ এণ্ড ক্ৰাফ্টছ ছ’চাইটিৰ সহযোগত নতুন দিল্লী। # '''১৯৮২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত''' কলকাতাৰ গৰ্কি সাডানে কলিকতাত থকা ইউ এছ এছ আৰ কনছুলেট জেনেৰেলৰ DRUZHBA & Cultural Department ৰ সহযোগত গৰ্কি চাদানত আয়োজন কৰে। চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক আৰু শিল্পী পূৰ্ণেন্দু পাত্ৰীয়ে উদ্বোধন কৰা আৰু শিল্পী দেৱব্ৰত মুখাৰ্জীৰ সভাপতিত্বত প্ৰদৰ্শনী। === দলীয় প্ৰদৰ্শনী: ১৩ === # '''১৯৫২ চনৰ ডিচেম্বৰ''' : কলকাতাৰ চৌৰিঘীস্থিত ভাৰতীয় সংগ্ৰহালয়ত সূক্ষ্ম কলা একাডেমীৰ ১৭সংখ্যক বাৰ্ষিক সৰ্বভাৰতীয় প্ৰদৰ্শনী # '''১৯৫৫ চনৰ ডিচেম্বৰ :''' [[একাডেমী অফ ফাইন আৰ্টচ|একাডেমী অৱ ফাইন আৰ্টছ, কলকাতা]] # '''১৯৬৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত''' গুৱাহাটীৰ জিলা পুথিভঁৰালত ভাৰতীয় প্ৰগতিশীল লেখক সন্থাৰ উদ্যোগত। # '''১৯৭১ চনৰ মাৰ্চ :''' গুৱাহাটীৰ কটন কলেজ ইউনিয়ন হলত অসম একাডেমী ফৰ কালচাৰেল ৰিলেচনৰ উদ্যোগত। # '''১৯৭৩ চনৰ জুন মাহত গুৱাহাটীত বিশ্ব যুৱ মহোৎসৱ (অসম ৰাজ্যিক যুৱ মহোৎসৱ)। ''' # '''১৯৭৫ চনৰ এপ্ৰিল :''' অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা সঞ্চালকালয়ৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীস্থিত ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী। # '''১৯৭৫ চনৰ মে’ মাহত''' গুৱাহাটীৰ অসম সূক্ষ্ম কলা আৰু শিল্পকলা সমিতিৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী। # '''১৯৭৬ চনৰ জানুৱাৰী চন:''' গুৱাহাটীৰ অসম সূক্ষ্ম কলা আৰু শিল্প সমিতিৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীস্থিত ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী। # '''১৯৭৬ চনৰ আগষ্ট মাহত''' অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা সঞ্চালকালয়ৰ উদ্যোগত ৰবীন্দ্ৰ ভৱন, গুৱাহাটী। # '''১৯৭৮ চনৰ জুলাই :''' গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী। গৌহাটি # '''১৯৭৯ চনৰ এপ্ৰিল :''' গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী। গৌহাটি # '''১৯৮০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত''' অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা সঞ্চালকালয়ৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীস্থিত ৰাজ্যিক আৰ্ট গেলেৰী। # '''১৯৮২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ :''' তৃতীয় ৰাজ্যিক সন্মিলন উপলক্ষ্যে অসম প্ৰগতিশীল লেখক, আৰু শিল্পী, সন্থাৰ উদ্যোগত গুৱাহাটীৰ ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী আৰু উদ্বোধন কৰে চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক আৰু শিল্পী পূৰ্ণেন্দু পত্ৰীয়ে। === পুৰ্বদৃষ্টিসম্পন্ন প্ৰদৰ্শনী (১৯৮৩ চনৰ পিছৰ) === '''১৯৮৩ আৰু ১৯৮৯ চন :''' অসম ভাৰত চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা সঞ্চালকালয়, আৰু গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ড গুৱাহাটীৰ উদ্যোগত আছু দেৱৰ পৰিয়ালৰ সহযোগত ৰাজ্যিক আৰ্ট গেলেৰী গুৱাহাটী। '''২০০৭:''' অসম ভাৰতৰ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ]] গুৱাহাটীত আছু দেৱৰ পৰিয়ালৰ সহযোগত অনুষ্ঠিত। '''২০১৭:''' অসম ভাৰতৰ গুৱাহাটীৰ গেলেৰী ১ & ২ গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডত শতবাৰ্ষিক ৰেট্ৰ’স্পেকটিভ অনুষ্ঠিত হয়। <ref>{{Cite web|url=https://artofasudev.org/asudev-centenary-retrospective-2017/|title=ASUDEV CENTENARY RETROSPECTIVE 2017|date=23 December 2017}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Gauhati Artists'|first1=Guild|date=13 December 2017|title=Asu dev-multicolour- Multicolour Catalogue published by Gauhati Artists' Guild Guwahati for Asu Dev Centenary Retrospective 2017|url=https://artofasudev.files.wordpress.com/2017/12/asudev-multicolour-brochure.pdf|journal=Gauhati Artists' Guild Exhibition Catalogue for Circulation|publisher=Gauhati Artists' Guild Guwahati|volume=Asu Dev Centenary Retrospective 2017|pages=32 including the front and back covers}}</ref> অসুদেৱ আৰ্ট ফাউণ্ডেচনৰ সহযোগত গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ উদ্যোগত। == চিত্ৰকলাৰ সংগ্ৰহ == === সংগঠনসমূহে সংগ্ৰহ কৰা আশু দেৱৰ চিত্ৰকলা === * আশুদেৱ আৰ্ট ফাউণ্ডেচন (আছু দেৱৰ পৰিয়ালৰ এটা অলাভজনক ট্ৰাষ্ট) গুৱাহাটী অসম ইণ্ডিয়া * AAFTAA, গুৱাহাটী অসম ভাৰত * অসম তেল সংমণ্ডল, অসম, ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ১২) * [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]], গুৱাহাটী, অসম ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০২) * বিৰলা ইণ্ডাষ্ট্ৰীজ, কলকাতা, ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০১) * ভাৰতৰ নতুন দিল্লীত চেকোস্লোভাকিয়া, বুলগেৰিয়া, যুগোস্লাভিয়া, ৰোমানিয়া আৰু ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ কনছুলেট * অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা সঞ্চালকালয় ষ্টেট আৰ্ট গেলেৰী, গুৱাহাটী অসম ভাৰতৰ বাবে। (চিত্ৰ সংগ্ৰহ কৰা হৈছে: ০৩) * গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ড, গুৱাহাটী, অসম ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০১) * মেঘালয় চৰকাৰ (সংগ্ৰহ কৰা চিত্ৰসমূহ:?) * [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়|গৌহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] পুথিভঁৰাল, গুৱাহাটী, অসম ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০১) * [[সন্দিকৈ ছোৱালী মহাবিদ্যালয়|হেণ্ডিক গাৰ্লছ কলেজ]], গুৱাহাটী, অসম ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০১) * হাউচ অৱ ছোভিয়েট কালচাৰ, নতুন দিল্লী, ভাৰত (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ০৬) * অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড, দুলীয়াজান, শিৱসাগৰ অসম ইণ্ডিয়া (চিত্ৰ সংগ্ৰহ: ১০) === ব্যক্তিগত সংগ্ৰাহকে সংগ্ৰহ কৰা আশু দেৱৰ চিত্ৰ === ভাৰতৰ ব্যক্তিগত সংগ্ৰাহক: বেংগালুৰু, দুলীয়াজান, শিৱসাগৰ, গুৱাহাটী, কলকাতা, মুম্বাই, ডিমাপুৰ, নতুন দিল্লী, শিলচৰ, তিৰুৱনন্তপুৰম (ত্ৰিবেন্দ্ৰম) ভাৰতৰ বাহিৰত ব্যক্তিগত সংগ্ৰাহক: ছোভিয়েট ইউনিয়ন, ব্ৰিটেইন আৰু আমেৰিকা == পৰিয়াল == আশু দেৱে ১৯৫১ চনৰ ৫ জুনত তেতিয়াৰ অসমৰ শ্বিলংত বেলা দেৱ '''(বেলা পালিত)ৰ''' সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। বেলা দেৱ, [[বিশ্ব-ভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়|''পাঠ ভৱন'', কলাভৱন আৰু ''সংগীত ভৱন,'' বিশ্বভাৰতী শান্তিনিকেতন]] পশ্চিম বংগ ভাৰতত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি গুৱাহাটী অসম ইণ্ডিয়াৰ অসম বস্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠানত বস্ত্ৰ ডিজাইনাৰ হিচাপে যোগদান কৰি ১৯৯১ চনত একেটা পদতে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। আশু দেৱৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ অনুতোষ দেৱ<ref>{{Cite web|url=https://anutoshdeb.org/|title=My images through ages...!|date=2 January 2015|work=My images through ages...!}}</ref><ref>{{Cite news|date=10 June 2018|pages=4 Sunday reading|url=https://artofasudev.org/new-publications/#jp-carousel-1551}}</ref> গুজৰাট ভাৰতৰ বড়োদা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মহাৰাজ সয়াজীৰাও বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সূক্ষ্ম কলা অনুষদৰপৰা প্ৰয়োগ কলা বিভাগত স্নাতক আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ শিক্ষা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনস্থ কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় সংগঠনৰ স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় সংগঠনত কলা শিক্ষাবিদ হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰি বৰ্তমান বৰ্ষত বাস কৰি আছে গুৱাহাটী। আশু দেৱৰ বোৱাৰী তুলিৰেখা দেৱ <ref>{{Cite web|url=https://tulirekha.org/|title=Tulirekha's Art World...|date=6 May 2012|work=Tulirekha's Art World...}}</ref> পশ্চিম বংগৰ কলা ভৱন বিশ্বভাৰতী শান্তিনিকেতনৰপৰা সূক্ষ্ম কলা (চিত্ৰকলা) বিষয়ত স্নাতক আৰু বৰ্তমান গুৱাহাটী অসম ইণ্ডিয়াৰ ৰয়েল গ্ল'বেল স্কুলৰ সৈতে কাম কৰি থকা এগৰাকী কলা শিক্ষাবিদ। আশু দেৱৰ নাতিনীয়েক অনুৰেখা দেৱ, গুজৰাট ভাৰতৰ বৰোদা মহাৰাজ সয়াজীৰাও বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সূক্ষ্ম কলা অনুষদৰপৰা চিত্ৰ শাখাত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশৰ গৌতম বুধ নগৰৰ শিৱনাদাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা দৃশ্য কলাত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। == সম্বৰ্ধনা জ্ঞাপন == '''১৯৮২:''' ২৫সংখ্যক ৰঙালী বিহু উদ্‌যাপন, গুৱাহাটী বিহু সন্মিলনী, লতাশিল, গুৱাহাটী অসম ভাৰত<ref>{{Cite news|url=https://www.oocities.org/bipuljyoti/art/asudev.html|dead-url=6 February 2022}}</ref> == মৃত্যু == কিছু অস্বস্তি অনুভৱ কৰি বুকুৰ বিষৰ অভিযোগত আছু দেৱক চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰোৱা হয়, আৰু ১৯৮৩ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰীৰ নিশা ৯ বজাত গুৱাহাটী অসমৰ ভৰলুমুখৰ গৌহাটী নাৰ্চিং হোমত ভৰ্তি কৰোৱা হয়। ১৯৮৩ চনৰ ৬ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পুৱা ৬:৩৫ বজাত হঠাৎ হৃদযন্ত্ৰ বন্ধ হোৱাৰ বাবে তেওঁৰ ম্যাদ উকলি যায় ভূতনাথ শ্মশান, গুৱাহাটী। তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াত পৰিয়ালৰ সদস্য, সহযোগী শিল্পী, ছাত্ৰ-ছাত্ৰী, শুভাকাংক্ষীসকল উপস্থিত থাকে। মৃত্যুৰ সময়ত আশু দেৱৰ বয়স আছিল ৬৫ বছৰ। == আশু দেৱ কলা বৃত্তি == ২০১৬ চনৰ শতবাৰ্ষিকী বৰ্ষৰপৰা শিল্পীগৰাকীৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে আশু দেৱ আৰ্ট বৃত্তি<ref>{{Cite news|date=20 August 2017|title=Artist couple pledges ₹50k fine arts scholarship|url=https://artofasudev.org/invitation/#jp-carousel-678|access-date=15 December 2025|archivedate=14 December 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241214195255/https://artofasudev.org/invitation/#jp-carousel-678|deadurl=yes}}</ref> আৰম্ভ কৰিছে '''। ''' বাৰ্ষিক বৃত্তিৰ জৰিয়তে অসমৰ এজন ছাত্ৰ, স্নাতকোত্তৰ পৰ্যায়ত সূক্ষ্ম কলা বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীধাৰী, ভাৰতৰ যিকোনো UGC & চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ফাইন আৰ্ট কলেজ/বিশ্ববিদ্যালয়ত নিয়মীয়া ছাত্ৰ হিচাপে নামভৰ্তি কৰা, আৰু অসম ৰাজ্যৰ বাহিৰৰ এজন ছাত্ৰক প্ৰদান কৰা হ’ব। 'আশু দেৱ আৰ্ট বৃত্তিত আশু দেৱ আৰ্ট ফাউণ্ডেশ্যনৰ ট্ৰাষ্টীসকলে মনোনীত কৰা গঠিত জুৰীৰদ্বাৰা নিৰ্বাচন প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে কেৱল এজন আবেদনকাৰীক মেমেণ্টো, প্ৰমাণ-পত্ৰ আৰু এককালীন আৰ্থিক অনুদান ₹ ৫০,০০০ টকাৰ অনুদান বহন কৰে। === বঁটা বিজয়ী === '''<nowiki/>'<nowiki/>''২০২৫: [[:en:Asu_Dev#/media/File:PRANTIKA_SAHA_RECEIVING_THE_ASUDEV_ARTT_SCHOLARSHIP_2025.jpg|প্ৰান্তিকা সাহা]]'<nowiki/>''''' '''২০২৪: [[commons:File:2024ː_ASUDEV_ART_SCHOLARSHIP_AWARDEE.jpg|জ্যোতিস্মৃতি বৰদলৈ]]''' '''২০১৮: ''[[:File:Debangona Paul receiving the Second Asu Dev Art Scholarship 2018, on 13 December 2018 at Gauhati Artists' Guild.jpg|দেবাংগনা পল]]'''''<ref>{{Cite web|date=13 December 2018|title=SECOND AAS AWARDEE 2018|url=https://artofasudev.org/asudev-art-foundation/2018-asudev-art-scholarship-jury/2018-awardee/|work=artofasudev.org}}</ref> '''২০১৭: ''[[:File:Seemanta Bhagawati receiving the First Asu Dev Art Scholarship 2017, on 13 December 2017 at Gauhati Artists' Guild.jpg|সীমান্ত ভাগৱতী]]''''' [[চিত্ৰ:2024ː_ASUDEV_ART_SCHOLARSHIP_AWARDEE.jpg|left|thumb|153x153px|১৩ ডিচেম্বৰ ২০২৪ তাৰিখে গুৱাহাটী অসম ভাৰতৰ ASUDEV ART FOUNDATION ত ASUDEV ART SCHOLARSHIP 2024 লাভ কৰি থকা জ্যোতিস্মৃতি বৰদলৈয়ে। ]] == আশু দেৱ শতবাৰ্ষিকী ৰেট্ৰ’স্পেকটিভ ২০১৭ == গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ সহযোগত আশু দেৱ আৰ্ট ফাউণ্ডেশ্যনৰ সহযোগত ১৩ ডিচেম্বৰৰপৰা ২৭ ডিচেম্বৰ ২০১৭লৈ গুৱাহাটী অসম ইণ্ডিয়াৰ গৌহাটী আৰ্টিষ্ট গিল্ডৰ গেলেৰী ১ & ২ ত আশু দেৱ শতবাৰ্ষিক ৰেট্ৰ'স্পেকটিভ ২০১৭ <ref>{{Cite news|last=Entertainment Culture|first=Press Trust of India|date=16 March 2018|title=Assam's pioneering contemporary artist Asu Dev's centenary celebrations|page=Web publication|work=The Business Standard|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/assam-s-pioneering-contemporary-artist-asu-dev-s-centenary-celebrations-118031600469_1.html|access-date=5 February 2022}}</ref> এম এফ এ গ্ৰাফিক্সত অধ্যয়ন কৰি থকা কলা ভৱন শান্তিনিকেতনৰ চূড়ান্ত বৰ্ষৰ ছাত্ৰ সীমান্ত ভাগৱতীকো প্ৰথম আশুদেৱ কলা বৃত্তি প্ৰদান কৰা হয়। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap; ">&#x5B; ''[[ৱিকিপিডিয়া:উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2025)">উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন</span>]]'' &#x5D; </sup> == চিত্ৰ বীথিকা == আশু দেৱৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য ৰচনা<ref>{{Cite web|url=https://www.asianage.com/life/art/250717/founding-works-of-modern-assamese-art-on-display.html|title=Founding works of modern Assamese art on display|first=Durba|last=Ghosh|date=25 July 2017|work=The Asian Age}}</ref> হ'ল- ''দ্য ৱেক'' c.1948, ''দ্য কেজ'' c.1958, ''হৰিজন'' c.1966, ''হিউমেনিটি আপৰুটড'' c.1968, ''চিম্ফনী'' c.1973, ''লাইফ মুভছ অন'' c.1973, ''নাইট এৱেক'' c.1978, ''দ্য কণ্টেণ্ডাৰ্ছ'' c.1978, ''দ্য হাণ্ট'' c.1978, ''বাৰ্থ অৱ এ নিউ ৰিদম'' c.1981, ''শ্বেড' অৱ লাইফ'' c.1981, আৰু আৰম্ভণিৰ জল ৰঙৰ টেম্পাৰা, পিক্সেল ইফেক্ট আছে আনহাতে অন্যান্য কেনভাছত বল্ড ষ্ট্ৰ'ক আৰু ডাব আছিল যেনে ''দ্য বাৰ্থ অৱ এ নিউ লাইফ'' c.1962, ''ভাৰ্জিনিটি'' c.1964, ''অন দ্য ৱে টু ৱৰ্ক'' c.1964, ''দ্য চাইলেণ্ট ফ্লাটাৰ'' c.1965, ''মাই কম্ৰেড'' c.1966, ''এ লেজি ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সন্ধিয়া প্ৰায়'' ১৯৬৬ চনত আশু দেৱ আৰ্ট ফাউণ্ডেচনত নথিভুক্ত আৰু ফটো তোলা কেনভাছৰ ওপৰত তৈল চিত্ৰ<ref>{{Cite web|url=https://indianreview.in/nonfiction/remembering-my-father-asudev/|title=Indian Review : Painter and Artist : Remembering My Father....Asudev by Anutosh Dev|date=19 June 2011}}</ref> কেইখনমান শিল্পকৰ্মৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{Cite web|url=https://artofasudev.org/aaftaa/|title=AAFTAA|date=27 December 2019}}</ref> আছুডেভৰ শিল্পকৰ্ম প্ৰদৰ্শনৰ বাবে পৰিয়ালটোৱে ব্যক্তিগতভাৱে এখন স্থায়ী গেলেৰী স্থাপন কৰিছে আৰু নিযুক্তিৰ সময়ত ৰাজহুৱাভাৱে চোৱাৰ বাবে মুকলি। ভাৰতৰ বৰঠাকুৰ মিল ৰোড উলুবাৰী গুৱাহাটী ৭৮১০০৭ অসমৰ ৪৫ নং ঘৰ কল্পনা এনক্লেভত অৱস্থিত এই গেলেৰীখন। == তথ্য উৎস == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://artofasudev.org/ Official Website of Asu Dev] * [https://artanddeal.com/?p=5943 Essay – Art & Deal Magazine] * [https://indianreview.in/nonfiction/an-introduction-to-the-contemporary-paintings-in-assam/ Indian Review] * [https://www.business-standard.com/article/pti-stories/assam-s-pioneering-contemporary-artist-asu-dev-s-centenary-celebrations-118031600469_1.html] * [https://www.asianage.com/life/art/250717/founding-works-of-modern-assamese-art-on-display.html Founding works of modern Assamese art on display] * [https://artanddeal.com/?p=5943 Essay – Art & Deal Magazine] * [https://indianreview.in/nonfiction/remembering-my-father-asudev/ Indian Review : Painter and Artist : Remembering My Father....Asudev by Anutosh Dev] * [https://tulirekha.org/taa/ TAA] * https://janambhumi.in/VFZScmVVNTZVVDA9/en/Assam%60s%20pioneering%20contemporary%20artist%20Asu%20Dev%60s%20centenary%20celebrations.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220203111800/https://janambhumi.in/VFZScmVVNTZVVDA9/en/Assam%60s%20pioneering%20contemporary%20artist%20Asu%20Dev%60s%20centenary%20celebrations.html |date=2022-02-03 }} * [https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/exhibition-showcasing-pioneer-artists-of-assam-1002802-2017-07-23#:~:text=Among%20the%20other,and%20Tapan%20Bordoloi. https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/exhibition-showcasing-pioneer-artists-of-assam-1002802-2017-07-23#:~:text=Among%20the%20other,and%20Tapan%20Bordoloi.] * [http://www.ptinews.com/news/8913410_Exhibition-showcasing-pioneer-artists-of-Assam.html#:~:text=Among%20the%20other,and%20Tapan%20Bordoloi. http://www.ptinews.com/news/8913410_Exhibition-showcasing-pioneer-artists-of-Assam.html#:~:text=Among%20the%20other,and%20Tapan%20Bordoloi.] {{DEFAULTSORT:আশু দেৱ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ চিত্ৰশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চিত্ৰশিল্পী]] ak55kj5cxvrh98t4v558uk4zhzio4th 3 124175 605059 530126 2026-05-07T06:23:27Z J ansari 14712 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:Cakyyy]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:Cachydesu]]লৈ J ansariয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Cakyyy|Cakyyy]]" to "[[Special:CentralAuth/Cachydesu|Cachydesu]]" 530126 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = notice | image = [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]] | imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo.png|135px]] | style = border: 1px blue solid; | textstyle = | text = {{Center|<big>{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}<br/>}}}} {{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]! '''</big><br/><br/> আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন। }}<br/> {{Center| '''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]</big><br/> <big> [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]</big><br/> <big> [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ|সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ]] </big><br/> <br> '''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]</big><br/> }} <br/> '''ইয়াৰ উপৰিও ফে’চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://facebook.com/aswikipedia {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল’ব পাৰে। ''' আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। <div class="center">{{Wikipedia in Social Media}}</div> | small = / yes | smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smalltext = আদৰণি }} — [[সদস্য:AdoroniBot|AdoroniBot]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AdoroniBot|বাৰ্তা]]) 16:00, 3 August 2025 (ইউ.টি.চি.) <!-- This welcome message is delivered by [[User:AdoroniBot|AdoroniBot]] on behalf of Assamese Wikimedia Community. --> 3y5j707yur7u5h8y57xs6s9vvbrugej 0 125252 605034 538401 2026-05-07T03:32:41Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605034 wikitext text/x-wiki [[File:Ram-Sita.jpg|thumb|ৰাম আৰু সীতাৰ মূৰ্তি]] '''জয় চিয়া ৰাম''' (বা জয় সিয়াৰাম) এক হিন্দী অভিব্যক্তি, যাৰ অনুবাদ হৈছে "সীতা আৰু ৰামৰ বিজয়"।<ref>{{Cite book |last=Lutgendorf |first=Philip |url=https://books.google.com/books?id=FdtnCZsVZbEC&dq=jai+siya+ram+victory+sita+rama&pg=PR400 |title=Hanuman's Tale: The Messages of a Divine Monkey |date=2007-01-11 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-988582-4 |pages=400 |language=en}}</ref> চিয়া বা সিয়া সীতাৰ নামৰ এটা আঞ্চলিক ৰূপ।<ref>{{Cite book |last=Flueckiger |first=Joyce Burkhalter |url=https://books.google.com/books?id=6g9QDwAAQBAJ&dq=Jai+Siya+Ram+Sita&pg=PA174 |title=Gender and Genre in the Folklore of Middle India |date=2018-03-15 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-1-5017-2286-8 |pages=174 |language=en}}</ref> সমাজবিজ্ঞানী জন ব্ৰেমেনে কয় যে, ইয়াক "আদি কালৰে পৰা গ্ৰাম্য অঞ্চলত আদৰণি জনোৱাৰ অভিবাদন" হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।{{Sfn|Breman|1999|p=270}} ==ব্যৱহাৰ== ===প্ৰাৰ্থনাত=== [[ৰাম]] আৰু [[সীতা]]ক পূজা কৰোঁতে ''জয় চিয়া ৰাম'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। [[ৰামায়ণ]], [[ৰামচৰিতমানস]], বিশেষকৈ সুন্দৰাকাণ্ডৰ আবৃত্তিৰ সময়ত ইয়াক প্ৰায়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/0P9_6pWqW10 Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20130304223135/http://www.youtube.com:80/watch?v=0P9_6pWqW10 Wayback Machine]{{cbignore}}: {{cite AV media| url = https://www.youtube.com/watch?v=0P9_6pWqW10| title = Tulsi Ramayan Sampoorna Sunder Kand with Hindi Meaning By Gaurav | website=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite web|title=6.1 Many Ramayanas: text and tradition - The Ramayan|url=https://www.coursera.org/lecture/india/6-1-many-ramayanas-text-and-tradition-KpEhe|access-date=2020-08-15|website=Coursera|language=en}}</ref> জয় চিয়া ৰাম শীৰ্ষক বহুতো ভক্তিমূলক গীত [[জগজিৎ সিং]], [[মহম্মদ ৰফি]] আদি গায়কে গাইছে।<ref>{{Cite web|title=Jai Siya Ram by Jagjit Singh|url=https://music.apple.com/us/album/jai-siya-ram/1182062839|access-date=2020-08-14|website=Apple Music|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-10-08|title=Making Hinduism a monopoly business: Why Shiv Sena is wrong to prevent Nawazuddin Siddiqui's Ramlila performance|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/clicklit/making-hinduism-a-monopoly-business-why-shiv-sena-is-wrong-to-prevent-nawazuddin-siddiquis-ramlila-performance/|access-date=2020-08-15|website=Times of India Blog|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Jai Raghunandan Jai Sitaram (From "Gharana") (Full Song & Lyrics) - Raghupati Raghav Raja Ram|date=31 December 1979|url=https://www.jiosaavn.com/song/jai-raghunandan-jai-sitaram-from-gharana/ET8oBhhgBFQ|language=en-US|access-date=2020-08-15|archive-date=24 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024152632/https://www.jiosaavn.com/song/jai-raghunandan-jai-sitaram-from-gharana/ET8oBhhgBFQ|url-status=dead}}</ref> বিভিন্ন আঞ্চলিক ভাষাত একেধৰণৰ গীত গোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|title=Jai Siya Ram|website=[[Spotify]] |url=https://open.spotify.com/album/2neXaEKma7nDz7MGtL54yb|language=en|access-date=2020-08-14}}</ref> ধৰ্মীয় স্থান আৰু সমাৱেশ যেনে কুম্ভমেলাত জয় চিয়া-ৰামৰ গীত অতি সাধাৰণ।<ref>{{Cite web|date=2015-08-30|title=Chants of 'Jai Shree Ram' fill air as sadhus march for holy dip|url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/chants-of-jai-shree-ram-fill-air-as-sadhus-march-for-holy-dip/|access-date=2020-08-13|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Balajiwale|first=Vaishali|date=2015-09-14|title=More than 25 lakh devotees take second Shahi Snan at Nashik Kumbh Mela|url=https://www.dnaindia.com/india/report-more-than-25-lakh-devotees-take-second-shahi-snan-at-nashik-kumbh-mela-2124987|access-date=2020-08-14|website=DNA India|language=en}}</ref> ===ৰাজনীতিত=== ২০২০ চনৰ ৫ আগষ্টত প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে জয় চিয়া ৰামৰ সৈতে [[ৰাম মন্দিৰ, অযোধ্যা|ৰাম মন্দিৰ]]ৰ ভূমি পূজন অনুষ্ঠানৰ ভাষণ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|date=5 August 2020|title=From Laos to Lanka, Ram is everywhere: PM Modi in Ayodhya|url=https://www.indiatoday.in/india/story/pm-narendra-modi-ayodhya-address-bhumi-pujan-ram-temple-1708016-2020-08-05|access-date=2020-08-05|website=India Today|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=5 August 2020|title='Jai Siyaram' call resonating throughout the world: PM Narendra Modi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jai-siyaram-call-resonating-throughout-the-world-pm-narendra-modi/articleshow/77368737.cms|access-date=2020-08-05|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=5 August 2020|title=Long wait ends today: PM chants 'Jai Siya Ram' in Ayodhya|url=http://punjabnewsexpress.com/national/news/long-wait-ends-today-pm-chants-jai-siya-ram-in-ayodhya-117167.aspx|access-date=2020-08-05|website=Punjab News Express|archivedate=2023-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230821053011/https://www.punjabnewsexpress.com/|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ উপস্থিতসকলক জয় চিয়া ৰাম ধ্বনি দিবলৈও আহ্বান জনায়।<ref>{{Cite web|date=2020-08-05|title=Ram Mandir Live Bhumi Pujan Updates: Ram Mandir will become the modern symbol of our traditions, says PM Modi|url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/travel-tourism/ram-mandir-ayodhya-live-ram-temple-news-ram-janmabhoomi-photo-pm-narendra-modi-bhumi-pujan/2045135/|access-date=2020-08-05|website=The Financial Express|language=en-US}}</ref> মোদীয়ে লগতে কয়, "জয় চিয়া ৰামৰ আহ্বান আজি কেৱল ভগৱান ৰাম নগৰতে নহয়, সমগ্ৰ বিশ্বতে প্ৰতিধ্বনিত হৈছে। এই পুণ্য অনুষ্ঠানত এই জাতিৰ সকলো নাগৰিক, সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু ভগৱান ৰামৰ সকলো ভক্তৰ প্ৰতি মই কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰিছোঁ।"<ref>{{Cite web|date=5 August 2020|title=With Jai Siya Ram, PM Modi departs from Jai Shri Ram chant at bhoomi pujan|url=https://www.indiatoday.in/india/story/with-jai-siya-ram-pm-modi-departs-from-jai-shri-ram-chant-at-bhoomi-pujan-1708051-2020-08-05|access-date=2020-08-05|website=India Today|language=en}}</ref> [[প্ৰিয়ংকা গান্ধী]]য়েও ৪ আগষ্ট ২০২০ তাৰিখে ৰাম মন্দিৰৰ সৈতে জড়িত এটা টুইটত এই অভিব্যক্তি ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|last=Khan|first=Fatima|date=2020-08-04|title='Ram belongs to everyone' — Priyanka Gandhi endorses Ram Mandir bhoomi pujan in Ayodhya|url=https://theprint.in/politics/ram-belongs-to-everyone-priyanka-gandhi-endorses-ram-mandir-bhoomi-pujan-in-ayodhya/474441/|access-date=2020-08-05|website=ThePrint|language=en-US}}</ref> ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ঋষি চুনাক]]য়েও ২০২৩ চনৰ এটা অনুষ্ঠানত এই বাক্যাংশ ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যেতিয়া তেওঁ নিজৰ হিন্দু বিশ্বাসৰ কথা কৈছিল।<ref>{{cite news |last1=Ghanghar |first1=Gopi Maniar |title=British PM Rishi Sunak attends Ram Katha at Cambridge, says 'here as Hindu' |url=https://www.indiatoday.in/world/story/british-pm-rishi-sunak-attends-ram-katha-at-cambridge-says-here-as-hindu-2421649-2023-08-15 |access-date=12 September 2023 |work=[[India Today]] |date=15 August 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=A look at the life of charismatic preacher Morari Bapu, whose Ram Katha was attended by Rishi Sunak |url=https://www.cnbctv18.com/world/a-look-at-life-of-charismatic-preacher-morari-bapu-whose-ram-katha-was-attended-by-rishi-sunak-17541571.htm |access-date=12 September 2023 |work=[[CNBC TV18]] |date=16 August 2023}}</ref> ===অন্যান্য ব্যৱহাৰ=== পাঞ্জাবী লোকগীত "আজিৰ পত্নীৰ প্ৰত্যাশা"ৰ প্ৰতিটো স্তৱক জয় চিয়া ৰাম, জয় জয় চিয়া ৰাম শাৰীটোৰে আৰম্ভ হয়।{{Sfn|Gehlot|1993|p=216|loc=chpt. 16: Agony and Ecstasy in Ayodhya Tangle: Implications of the Revival of the Ram Temple Issue}} ১৯৯০ চনত জয়পুৰত দাঙ্গাৰ সময়ত এই বাক্যাংশটো হিন্দু বুলি বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite journal|last=Mayaram|first=Shail|date=1993|title=Communal Violence in Jaipur|url=http://www.jstor.org/stable/4400416|journal=Economic and Political Weekly|volume=28|issue=46/47|pages=2530, 2532, 2536, 2537|jstor=4400416|issn=0012-9976}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সংস্কাৰ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্মীয় প্ৰথা]] s7ggc6i6wzbn6embfbwc1vajdwvumx3 3 125339 605062 538812 2026-05-07T06:26:28Z J ansari 14712 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:Felipe84740]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:F84740]]লৈ J ansariয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Felipe84740|Felipe84740]]" to "[[Special:CentralAuth/F84740|F84740]]" 538812 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = notice | image = [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]] | imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo.png|135px]] | style = border: 1px blue solid; | textstyle = | text = {{Center|<big>{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}<br/>}}}} {{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]! '''</big><br/><br/> আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন। }}<br/> {{Center| '''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]</big><br/> <big> [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]</big><br/> <big> [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ|সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ]] </big><br/> <br> '''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]</big><br/> }} <br/> '''ইয়াৰ উপৰিও ফে’চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://facebook.com/aswikipedia {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল’ব পাৰে। ''' আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। <div class="center">{{Wikipedia in Social Media}}</div> | small = / yes | smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smalltext = আদৰণি }} — [[সদস্য:AdoroniBot|AdoroniBot]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AdoroniBot|বাৰ্তা]]) 11:33, 15 September 2025 (ইউ.টি.চি.) <!-- This welcome message is delivered by [[User:AdoroniBot|AdoroniBot]] on behalf of Assamese Wikimedia Community. --> 92xrcyv0fyiw9mi8rurx5tbxojpvcl4 0 126920 605016 549288 2026-05-06T22:34:05Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605016 wikitext text/x-wiki {{Infobox temple | name = চট্টেশ্বৰী কালী মন্দিৰ | native_name = চট্টেশ্বৰী কালী মন্দিৰ | native_name_lang = as | religious_affiliation = [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু ধৰ্ম]] | image = Chatteshwari Temple Front View.jpg | caption = মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ | coordinates = {{Coord|22.35275|91.82605|region:BD_type:landmark|display=inline}} | location = চট্টেশ্বৰী ৰোড, [[চট্টগ্ৰাম]] | district = চট্টগ্ৰাম | region = চট্টগ্ৰাম | country = বাংলাদেশ | deity = দেৱী কালী | established = ১৮শ শতিকাত }} '''শ্ৰী শ্ৰী চট্টেশ্বৰী কালী মন্দিৰ''' হৈছে [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]] [[চট্টগ্ৰাম]] নগৰৰ মাজভাগত অৱস্থিত দেৱী কালীৰ এক পুৰণি হিন্দু মন্দিৰ। ই বংগদেশৰ অন্যতম শক্তিপীঠ হিচাপে পৰিচিত। কথিত আছে, চট্টগ্ৰাম (চিটাগঙ) নামটো “চট্টেশ্বৰী দেৱী”ৰ নামৰপৰা উদ্ভৱ হৈছিল। “চট্টেশ্বৰী” শব্দৰ অৰ্থ হৈছে “চট্টগ্ৰামৰ দেৱী” বা “চিটাগঙৰ দেৱী”। ১৯৭১ চনৰ মুক্তিযুদ্ধৰ সময়ত [[পাকিস্তান|পাকিস্তানী]] সেনাৰ হাতত এই মন্দিৰটো ধ্বংস হৈছিল। যুদ্ধৰ অন্তত চক্ৰৱৰ্তী পৰিয়ালে মন্দিৰটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। পূৰ্বৰ প্ৰতিমূৰ্তি [[নিম]] গছৰ কাঠৰপৰা নিৰ্মিত হৈছিল, যিটো আংশিকভাৱে বিনষ্ট হৈছিল। যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ পিছত সেই প্ৰতিমূৰ্তিৰ ওপৰ ভাগটো চক্ৰৱৰ্তী পৰিয়ালৰ এজন সদস্যই উদ্ধাৰ কৰিছিল, যিটো এতিয়াও মন্দিৰত সংৰক্ষিত আছে। যুদ্ধৰ পিছত বেনাৰাচত নিৰ্মিত নতুন প্ৰতিমূৰ্তিটো সেই পৰিয়ালৰেই এজন সদস্য তৰাপদ আধানিকাৰী (তৰাপদ চক্ৰৱৰ্তী)য়ে বিমানযোগে ভাৰতৰপৰা আনিছিলে। ==শক্তিপীঠ হিচাপে গুৰুত্ব== [[File:Dakshayani.jpg|thumb|left|দেৱী সতীৰ মৃতদেহ লৈ [[শিৱ]]]] চট্টেশ্বৰী মন্দিৰক শক্তিপীঠসমূহৰ ভিতৰত এটা বুলি গণ্য কৰা হয়। আত্মাহুতিৰ পুৰাণ অনুসৰি, শিৱে দেৱী সতীৰ মৃতদেহ বহন কৰি ফুৰা সময়ত তেওঁৰ দেহৰ অংশবোৰ বিভিন্ন ঠাইত পৰিছিল। যিসকল ঠাইত দেৱী সতীৰ দেহৰ অংশ পৰিছিল, সেই স্থানসমূহেই শক্তিপীঠ হিচাপে পূজিত হৈ আছে।<ref>{{Cite web |url=http://kottiyoordevaswom.com/ |title=Kottiyoor Devaswam Temple Administration Portal |publisher=Kottiyoor Devaswam |access-date=২০ জুলাই ২০১৩ |language=en |archivedate=2013-06-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130607012239/http://kottiyoordevaswom.com/ |deadurl=yes }}</ref> ==পুৰাণ অনুসৰি== সনাতন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলৰ বাবে চট্টেশৰী কালী মন্দিৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান। সমগ্ৰ বিশ্বৰ সনাতন ধৰ্মৰ ৫১টা মন্দিৰৰ ভিতৰত চট্টেশৰী কালী মন্দিৰ অন্যতম। দেশ-বিদেশৰ বহু সনাতন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলে প্ৰতি বছৰে চট্টেশ্বৰী কালী মন্দিৰলৈ গৈ তাত প্ৰাৰ্থনা কৰি দেৱীক সন্তুষ্ট কৰে। সনাতন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলৰ বাহিৰেও এই কালি মন্দিৰৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব বিবেচনা কৰি বহু লোকে বিভিন্ন সময়ত ভ্ৰমণ কৰে। সনাতন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলৰ মতে সতী দেৱীৰ মৃতদেহৰ মৃত্যুৰ পিছত ৫১টা অংশৰ ভিতৰত পাঁচটা অংশ বাংলাদেশৰ বিভিন্ন ঠাইত সিঁচৰতি হৈ পৰিছিল। আন অংশ পৰিছে ভাৰত, পাকিস্তান, নেপাল, আফগানিস্তান আৰু চীনত। ==শক্তি দেৱী আৰু ভৈৰৱ== চট্টেশৰী দেৱী আদ্যশক্তিৰ মহামায়া দেৱী দুৰ্গা বা কালীৰ এক বিশেষ ৰূপ। মূল পথৰ পৰা চিৰিৰে অলপ ওপৰলৈ উঠি, কেন্দ্ৰীয় চোতালত বাওঁফালে কালি মাৰ মন্দিৰ আৰু সোঁফালে শিৱ ঠাকুৰৰ মন্দিৰ। যি ভৈৰৱৰ প্ৰতীক, যিয়ে মাতা সতীৰ কুণ্ড ৰক্ষা কৰে। শিৱ মন্দিৰৰ কাষতে এটা কুণ্ড আছে। ==ইতিহাস== [[File:Chatteshwari Temple Close View.jpg|thumb|মন্দিৰৰ প্ৰৱেশপথ]] চট্টেশ্বৰী মন্দিৰত নিৰ্মিত প্ৰথমটো কালী মূৰ্তিৰ বিষয়ে এটা কিংবদন্তি আছে। কৃষংগীৰ নামৰ এজন মহাৰাজে নিম কাঠেৰে মূৰ্তিটো নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিটো তেওঁ সপোনতো দেখিছিল। মূৰ্তিটো দক্ষিণকালীৰ। যাক পূজা কৰিলে সকলো লৌকিক আৰু আধ্যাত্মিক ফল পূৰণ হয় আৰু মনৰ সকলো কামনা পূৰণ হয় বুলি জনবিশ্বাস আছে। চট্টেশ্বৰী মাতাৰ সাধনা আৰম্ভ কৰে চট্টগ্ৰাম জিলাৰ বোৱালখালি থানাৰ সৰৱতলী গাঁৱৰ নিবাসী সাধক ৰামসুন্দৰ দেৱশৰ্মানে। সাধনাৰ লগতে মাতৃৰ পূজাও নিয়মিতভাৱে চলি থাকিল। কোৱা হয় যে কবি নবীন চন্দ্ৰ সেন (তেতিয়াৰ উপ-দণ্ডাধীশ) ৰামসুন্দৰ দেৱশৰ্মানক এই পূজাৰ বাবে নগদ ৫০০ টকাৰে সহায় কৰিছিল। বাংলাদেশ মুক্তি যুদ্ধৰ সময়ত পাকিস্তানী সেনা আৰু তেওঁলোকৰ সহযোগী সৈন্যই এই মন্দিৰৰ ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰিছিল আৰু মন্দিৰ গৃহ আৰু মূৰ্তিবোৰ ধ্বংস হৈছিল। চট্টেশ্বৰী মাতাৰ প্ৰাচীন নিম কাঠৰ মূৰ্তিটো ভাঙি ভাঙি পেলোৱা হৈছিল। তাৰ পিছত মূৰ্তিটোৰ যিবোৰ অংশ উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল সেইবোৰ একেলগে ৰখা হৈছিল। দেশখনে স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পাছত মন্দিৰৰ সেৱক ড০ তৰাপদ অধিকাৰীয়ে তেতিয়াৰ পশ্চিম বংগৰ বাণিজ্য মন্ত্ৰী তৰুণ কান্তি ঘোষ আৰু সনাতন ধৰ্মৰ সদস্যসকলৰ সহায় আৰু সহযোগত শিলেৰে নিৰ্মিত কালী মাতাৰ মূৰ্তি আৰু বগা শিলেৰে নিৰ্মিত শিৱৰ মূৰ্তি পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে, য’ত বাংলাদেশ চৰকাৰেও প্ৰত্যক্ষ সহযোগিতা আগবঢ়ায়। ==দেৱী মূৰ্তি== [[File:চট্টশ্বেরি মন্দির.jpg|thumb|চট্টেশ্বৰী মন্দিৰৰ ভিতৰত দেৱী [[কালী]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি]] চট্টেশৰী মন্দিৰ মূৰ্তি শিলৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত। দামী অলংকাৰেৰে সজোৱা হৈছে এই মূৰ্তি। ==উপাসনা== শ্যামা পূজা এই মন্দিৰৰ প্ৰধান উৎসৱ। প্ৰতিদিনে পুৱা ৫ বজাত মুকলি হয় মন্দিৰ। নিশা ১১ বজাত বন্ধ হয়। দুপৰীয়া ডেৰ ঘণ্টা বন্ধ হৈ থাকে মন্দিৰ। বিজয় বাবুৰ পৰিয়ালৰ পৰা চাৰি-পাঁচজন উপাসক উপস্থিত থাকে। এই মন্দিৰত ভক্তসকলেও প্ৰাৰ্থনা কৰে। শ্যামা পূজা এই মন্দিৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উৎসৱ। ইয়াৰ পূৰ্বে পূজাৰ সময়ত তিনিশৰো অধিক ছাগলী বলি দিয়া হৈছিল। এতিয়া বলিদানৰ সংখ্যা প্ৰায় আধালৈ হ্ৰাস পাইছে। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বহিঃসংযোগ == {{Commons category}} [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] souq1i3wxtabubps5kd5c1z96vgelkl 0 127192 605018 571182 2026-05-06T22:49:49Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605018 wikitext text/x-wiki {{Infobox temple |name=চন্দ্ৰনাথ মন্দিৰ |image={{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2 | image1 = Chandranath Temple.jpg | image2 = Chandranath Temple 3.jpg | image3 = Chandranath Temple 1.jpg }} |native_name_lang = bn |native_name = চন্দ্ৰনাথ মন্দিৰ |locale = চন্দ্ৰনাথ পাহাৰ, সীতাকুণ্ড |district = [[চট্টগ্ৰাম]] |country = [[বাংলাদেশ]] |coordinates = {{coord|22|38|01.0|N|91|41|03.5|E|}} |map_type = Bangladesh |elevation_m = 310 |caption = অক্টোবৰ ২০২৫-মাহত তোলা চন্দ্ৰনাথ মন্দিৰ |religious_affiliation = [[হিন্দুধৰ্ম]] }} [[File:Chandranath and Birupaksha Temples.jpg|thumb|ঢাকা-চট্টগ্ৰাম ৰেলপথৰপৰা চন্দ্ৰনাথ পাহাৰৰ ওপৰৰ মন্দিৰ। ছবিৰ মাজত বিৰূপাক্ষ মন্দিৰো দেখা যায়। ]] {{Hinduism}} '''চন্দ্ৰনাথ মন্দিৰ''' [[বাংলাদেশ]]ৰ [[চট্টগ্ৰাম]]ৰ ওচৰত থকা চন্দ্ৰনাথ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত হিন্দু তীৰ্থস্থান। ই এখন প্ৰসিদ্ধ শক্তিপীঠ, য’ত হিন্দু ধৰ্মগ্ৰন্থ অনুসৰি দেৱী সতীৰ সোঁহাত পৰিছিল। [[গুগল মেপ]]ৰ তথ্য অনুসৰি, ই সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা প্ৰায় ১,০২০ ফুট (৩১০ মিটাৰ) উচ্চতাত অৱস্থিত। == ইতিহাস == এই মন্দিৰটো একাদশ শতিকাৰ বুলি মান্যতা আছে আৰু হিন্দুসকলৰ বাবে ইয়াৰ ঐতিহাসিক আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছে। ৰাজমালাত উল্লেখ আছে যে প্ৰায় ৮০০ বছৰ আগতে গৌড়ৰ আদিসুৰৰ বংশধৰ ৰাজা বিশ্বম্ভৰ সূৰ সমুদ্ৰপথে চন্দ্ৰনাথলৈ যাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। ‘’নিগমকল্পতৰু’’ গ্ৰন্থত কবি [[জয়দেৱ]] চন্দ্ৰনাথত কিছুসময় বসবাস কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। [[ত্ৰিপুৰা]]ৰ ৰাজা ধন্য মাণিক্যৰ সময়ছোৱালৈকে চন্দ্ৰনাথে বহু দান-ধ্যান লাভ কৰিছিল। ধন্য মাণিক্যই মন্দিৰৰপৰা শিৱৰ প্ৰতিমা নিজৰ ৰাজ্যলৈ লৈ যাব চেষ্টা কৰিছিল যদিও সাফল্য নাপালে।<ref>{{cite news |last=Dev |first=Prem Ranjan |date=2007-02-07 |title=Of Shiva Chaturdashi and Sitakunda |url=http://thedailystar.net/2007/02/17/d702171503122.htm |newspaper=The Daily Star |access-date=2009-02-02 |archivedate=2012-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120928071230/http://www.thedailystar.net/2007/02/17/d702171503122.htm |deadurl=yes }}</ref> == কিংবদন্তি == হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি [[সতী]] আছিল [[শিৱ]]ৰ প্ৰথম পত্নী। সতীয়ে পিতৃ ৰাজা দক্ষৰ যজ্ঞত অপমানিত হৈ আত্মাহুতি দি মৃত্যুবৰণ কৰা পিছত, শিৱে অত্যন্ত শোকে সতীৰ মৃতদেহ লৈ সমগ্ৰ বিশ্বজুৰি [[তাণ্ডৱ নৃত্য]] কৰিছিল। এই পৰিস্থিতি ৰোধ কৰিবলৈ [[বিষ্ণু]]য়ে নিজৰ [[সুদৰ্শন চক্ৰ]] নিক্ষেপ কৰি সতীৰ দেহ ৫১টুকুৰাত বিভক্ত কৰে। সতীৰ য’ত য’ত শৰীৰৰ অংশ পৰিছিল, সেই স্থানসমূহ শক্তিপীঠ হিচাপে পৰিচিত হয়। বাংলাদেশ, ভাৰত, পাকিস্তান, নেপাল আৰু শ্ৰীলংকাত এনে বহু শক্তিপীঠ দেখিবলৈ পোৱা যায়। সতীৰ পুনৰ জন্ম হিমালয়ৰ কন্যা হিচাপে ‘‘পাৰ্বতী’’ ৰূপে হৈছিল। মৃগশীৰ্ষ (ফাগুন) মাহৰ উজ্জ্বলপক্ষৰ ১৪ তাৰিখে তেওঁৰ জন্ম মান্যতা অনুসৰি [[শিৱৰাত্ৰি]] পালন কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Kapoor |first=Subodh |year=2002 |title=The Indian Encyclopaedia |publisher=Cosmo Publications |page=6325 |isbn=9788177552577}}</ref> [[File:Aerial View of Chandranath Hill and Temple.jpg|thumb|চন্দ্ৰনাথ পাহাৰ আৰু মন্দিৰৰ আকাশদৃশ্য]] == চন্দ্ৰনাথ মন্দিৰ শক্তিপীঠ হিচাপে == [[File:Dakshayani.jpg|thumb|শিৱে সতীৰ মৃতদেহ বহন কৰা দৃশ্য]] চন্দ্ৰনাথ মন্দিৰক শক্তিপীঠ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ‘‘দক্ষযজ্ঞ’’ আৰু সতীৰ আত্মাহুতিৰ পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি সতীৰ দেহৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক পৃথক ঠাইত পৰিছিল। প্ৰতি শক্তিপীঠত পৃথককৈ শক্তি আৰু কালভৈৰৱৰ প্ৰতিষ্ঠা থাকে। চন্দ্ৰনাথ শক্তিপীঠত সতীৰ ‘‘সোঁহাত’’ পৰিছিল বুলি মান্যতা আছে। ইয়াৰ শক্তিৰূপে দেৱী ‘‘ভবানী’’ পূজিতা।<ref>{{cite web |url=http://kottiyoordevaswom.com/ |title=Kottiyoor Devaswom Temple Administration Portal |website=Sree Kottiyoor Devaswom |access-date=2013-07-20 |archivedate=2013-06-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130607012239/http://kottiyoordevaswom.com/ |deadurl=yes }}</ref> ==গেলাৰী== <gallery widths="250"> File:Chandranath Temple entrances.jpg|চন্দ্ৰনাথ পাহাৰৰ তলৰ মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Sitakunda06.jpg|২০০৮ চনৰ চন্দ্ৰনাথ মন্দিৰৰ গেট File:1.Heritage Archeology Jehad Chandra Nath Temple.jpg|চিতাকুণ্ডৰ ওপৰৰ বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ File:Birupaksha Temple.jpg|চন্দ্ৰনাথ পাহাৰৰ তলত অৱস্থিত বিৰূপাক্ষ মন্দিৰ </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশ]] g0naargler4zqch5uobd58dsm8sohk1 0 127252 604879 604852 2026-05-06T13:53:44Z Kandarpajit Kallol 6257 604879 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} [[File:Bengal Tiger looking at us in Jim Corbett National Park.jpg|alt=|thumb|[[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]]]] [[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|[[হাতী]]|thumb]] [[ভাৰতবৰ্ষ]] ২০২০ চনত বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত ০.৪৬ বায়'ডি স্ক'ৰ, ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী আৰু দেশৰ ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ সৈতে বিশ্বৰ ৮ম সৰ্বাধিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল।<ref name=bod1>[https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece India adds 557 new species to its fauna: Zoological Survey of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913071118/https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece |date=13 September 2021 }}, The Hindu, 27 Aug 2021.</ref>ভাৰতে বহুতো বায়’ম সামৰি লৈছে: [[মৰুভূমি]], ওখ [[পৰ্বত]], উচ্চভূমি, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰু নাতিশীতোষ্ণ [[অৰণ্য]], জলাশয়, সমভূমি, ঘাঁহনি, [[নদী]]ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল, আৰু লগতে দ্বীপ দ্বীপপুঞ্জ। আনুষ্ঠানিকভাৱে বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য হটস্পটৰ ভিতৰত চাৰিটা ভাৰতত উপস্থিত আছে: [[হিমালয়]], [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]], [[ভাৰত-বাৰ্মা]] আৰু [[নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]। ইয়াৰ ভিতৰত সুন্দৰবন আৰু তেৰাই-দুৱাৰ ছাভানা ঘাঁহনি অঞ্চলসমূহো ইয়াৰ অনন্য পত্ৰ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বাবে।<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/children/wild-wonderlands/article34686553.ece | title=Here's a look at 6 biodiversity hotspots of India | newspaper=The Hindu | date=31 May 2021 | last1=Bagli | first1=Katie }}</ref> এই হটস্পটবোৰত বহুতো স্থানীয় প্ৰজাতি থাকে।<ref name="TERI website">[http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051109182255/http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm|date=9 November 2005}}</ref> ভাৰতৰ মুঠ মাটি-কালিৰ প্ৰায় ৫% আনুষ্ঠানিকভাৱে সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অধিকাংশ অংশ ভাৰত-মালয় অঞ্চলত অৱস্থিত, য'ত হিমালয়ৰ ওপৰৰ অংশ পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ অংশ; ২০০০ৰ পৰা ২৫০০ মিটাৰ উচ্চতাক ভাৰত-মালয় আৰু পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ মাজৰ উচ্চতাৰ সীমা বুলি গণ্য কৰা হয়। ভাৰতত প্ৰচুৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আছে। সোতৰখন মেগাডাইভাৰ্চিটি দেশৰ ভিতৰত অন্যতম, ইয়াত বিশ্বৰ ৭.৬% [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]], ১২.৬% বিশ্বৰ [[চৰাই]], ৬.২% বিশ্বৰ [[সৰীসৃপ]], ৪.৪% বিশ্বৰ [[উভচৰ প্ৰাণী]] আৰু ১১.৭% [[মাছ]]ৰ বাসস্থান। গ্ৰীষ্মকালীন বাৰিষাৰ ফলতো এই অঞ্চলটো যথেষ্ট প্ৰভাৱিত হয় যাৰ ফলত গছ-গছনি আৰু বাসস্থানৰ ঋতু অনুসৰি বৃহৎ পৰিৱৰ্তন ঘটে। ভাৰতে ভাৰতমালয়ৰ জৈৱ-ভৌগোলিক অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ অংশ গঠন কৰে আৰু বহুতো ফুল আৰু প্ৰাণীজগতৰ ৰূপত মালয়ৰ আত্মীয়তা দেখা যায় আৰু মাত্ৰ কেইটামান প্ৰজাতিহে ভাৰতীয় অঞ্চলৰ বাবে অনন্য। এই অনন্য প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত কেৱল পশ্চিম ঘাট আৰু শ্ৰীলংকাত পোৱা Uropeltidae পৰিয়াল সাপ অন্যতম। ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ জীৱাশ্ম প্ৰজাতিসমূহে ছিচেলছ আৰু মাদাগাস্কাৰ দ্বীপসমূহৰ শৃংখলৰ সৈতে সংযোগ দেখুৱাইছে।<ref>Jean-Claude Rage (2003) Relationships of the Malagasy fauna during the Late Cretaceous: Northern or Southern routes? Acta Palaeontologica Polonica 48(4):661-662 [http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041214205519/http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf |date=14 December 2004 }}</ref> ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত সৰীসৃপ, উভচৰ আৰু মাছ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু এই বংশভৌগোলিক সংযোগ প্ৰদৰ্শন কৰা এটা বিদ্যমান প্ৰজাতি হৈছে বেঙুনীয়া বেং। ভাৰত আৰু মাদাগাস্কাৰৰ পৃথকীকৰণ পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰায় ৮.৮ কোটি বছৰ আগতে হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। কিন্তু [[ভাৰতীয়]] উপমহাদেশখনে ইউৰেছিয়াক লগ পোৱাৰ সময়তো মাদাগাস্কাৰ আৰু আফ্ৰিকাৰ সৈতে সংযোগ থকা বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। ভাৰতক এছিয়ালৈ কেইবাটাও [[আফ্ৰিকা]]ন প্ৰজাতিৰ স্থানান্তৰৰ বাবে জাহাজ হিচাপে পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এই প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত পাঁচটা বেং পৰিয়াল (মাই'বাট্ৰেচিডেকে ধৰি), তিনিটা চেচিলিয়ান পৰিয়াল, এটা লেচাৰটিড জেঠী আৰু প'মেটিঅ'পচিডে পৰিয়ালৰ মিঠা পানীৰ শামুক আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="briggs">Briggs, JC (2003) The biogeographic and tectonic history of India. Journal of Biogeography, 30:381–388</ref> [[পাকিস্তান|মধ্য পাকিস্তান]]ৰ বুগটি পাহাৰৰ পৰা পোৱা ত্ৰিশ মিলিয়ন বছৰীয়া অলিগোচিন যুগৰ জীৱাশ্ম দাঁত এটা লেমুৰ সদৃশ প্ৰাইমেটৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ ফলত লেমুৰৰ উৎপত্তি [[এছিয়া]]ত হ'ব পাৰে বুলি বিতৰ্কিত পৰামৰ্শৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref>Marivaux L., Welcome J.-L., Antoine P-O., Métais G., Baloch I.M., Benammi M., Chaimanee Y., Ducrocq S., and Jaeger J.-J. (2001) A fossil lemur from the Oligocene of Pakistan. Science, 294: 587–591.</ref><ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html Oligocene Lemur fossil hints at Asian origin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006135255/http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html |date=6 October 2017 }}. Retrieved February 2007.</ref> পূৰ্বতে ভাৰতৰ পৰা অহা লেমুৰ জীৱাশ্মৰ ফলত লেমুৰিয়া নামৰ হেৰাই যোৱা মহাদেশ এখনৰ তত্ত্বৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই তত্ত্বটো অৱশ্যে খাৰিজ কৰা হৈছিল যেতিয়া মহাদেশীয় ড্ৰিফ্ট আৰু প্লেট টেকটনিক্স ভালদৰে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল। ==জীৱজগত== [[File:FAMILY TIME.jpg|alt=|thumb|[[সিংহ]]]] [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|[[এশিঙীয়া গঁড়]]|thumb]] [[File:Gaur bull Kodaikanal "Biff".jpg|[[মেঠোন]]|thumb]] [[File:Paonroue.JPG|ভাৰতীয় ময়ুৰ|thumb]] [[File:Indian Cobra, crop.jpg|[[ভাৰতীয় ফেঁটী সাপ]]|thumb]] [[কলকাতা]] ([[পশ্চিম বংগ]]ৰ ৰাজধানী)ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা আৰু ১৬টা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰ থকা ভাৰতীয় প্ৰাণীজৰীপ জৰীপ (ZSI) ভাৰতৰ প্ৰাণীজ সম্পদৰ জৰীপৰ দায়িত্ব লয়। জলবায়ু আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতিৰ বিপুল বৈচিত্ৰ্যৰে ভাৰতত ৮৯,৪৫১ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ বাসস্থান। [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত [[হাতী|ভাৰতীয় হাতী]], [[মেঠোন]] বা ভুলকৈ ভাৰতীয় বাইছন বৰ্তমানৰ [[বোভিনি]]ৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ, বিখ্যাত ভাৰতীয় [[এশিঙীয়া গঁড়]], আৰু বন্য জল [[ম'হ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত। হৰিণা আৰু এন্টিলোপৰ ভিতৰত [[দল-হৰিণা]], সঙ্গাই, চিতাল, [[শৰপহু]], ভাৰতীয় [[খটীয়া পহু]], হিমালয়ান কস্তুৰী হৰিণা, ইণ্ডিয়ান মুণ্টজাক, ইণ্ডিয়ান স্পটেড চেভ্ৰটেইন, কাশ্মীৰ হংগুল, তিব্বতী এন্টিলোপ, কৃষ্ণমৃগ, চাৰিশিংযুক্ত হৰিণা, গোৱানা, ভাৰতীয় হৰিণা, নীলগাই আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতীয় বনৰীয়া গাধ আৰু কিয়াঙৰ দৰে বনৰীয়া গাধ আছে, লগতে ভূটান টাকিন, মিশ্মী টাকিন, ৰঙা চেৰও, হিমালয়ৰ ছেৰও, ৰঙা গোৰাল, হিমালয়ৰ গোৰাল, মাৰ্খোৰ, চাইবেৰিয়ান আইবেক্স, নীলগিৰি তহৰ, হিমালয়ৰ তহৰ, উৰিয়াল, অৰ্গালী আৰু নীলা ভেড়াৰ দৰে ছাগলীও আছে। এই ছাগলী সাধাৰণতে হিমাচল প্ৰদেশ, লাডাখ, আৰু জম্মু-কাশ্মীৰ (ইউনিয়ন টেৰিটৰী)ৰ হিমালয়ৰ লগতে হিমালয়ৰ গুৰিৰ বানপানীৰ সমভূমি দুৱাৰছ বনাঞ্চল আৰু তেৰাই অঞ্চলত পোৱা যায়। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য ব্যতিক্ৰম হ’ল তামিলনাডুৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় নীলগিৰি তাহৰ। কেইবাটাও ডাঙৰ মেকুৰী আছে: এছিয়াটিক সিংহ, বংগ বাঘ, ভাৰতীয় নাহৰফুটুকী, নিয়ৰ নাহৰফুটুকী, ডাৱৰীয়া নাহৰফুটুকী, ইউৰেছিয়ান লিংকছ, আৰু কেৰাকেল। সৰু মেকুৰী প্ৰজাতিৰ ভিতৰত মাছ ধৰা মেকুৰী, এছিয়াটিক বনৰীয়া মেকুৰী, জংঘল মেকুৰী, পল্লাছ মেকুৰী, বংগ মেকুৰী, মাৰ্বল মেকুৰী, এছিয়াটিক সোণালী মেকুৰী, আৰু নাহৰফুটুকী মেকুৰী আদি উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰিও উছুৰি ঢোলে, ভাৰতীয় শিয়াল, ভাৰতীয় পহু, বংগ শিয়াল, তিব্বতী পহু, তিব্বতী শিয়াল আদি কেনিন পোৱা যায়। লগতে আন এটা মাংসভোজী প্ৰাণী হ’ল ডাঠ হায়েনা। কেইবাটাও [[চৰাই]], যেনে গ্ৰেটাৰ ফ্লেমিংগো, ব্ৰাহ্মণিক হাঁহ, বগা বুকুৰ ৱাটাৰহেন, ফেজেণ্ট ঠেংযুক্ত জাকানা, ইউৰেছিয়ান চামুচবিল, লেছাৰ ফ্লেমিংগো, বেঙুনীয়া বগলী, গ্ৰেট আৰু গৰু এগ্ৰেট, ভাৰতীয় পুখুৰীৰ বগলী, প্ৰাচ্যৰ মেগপাই-ৰবিন, নিকোবাৰ পাৰ চৰাই, ভাৰতীয় মাইনাছ, ভাৰতীয় ৰোলাৰ, স্লেটি ব্ৰেষ্টেড ৰেল, গ্ৰেটাৰ ক'কেল, ক'লা পেটৰ টাৰ্ণ, ইণ্ডিয়ান পিটা, ইণ্ডিয়ান পেৰাডাইজ ফ্লাইকেচাৰ, চেৰাছ ক্ৰেন, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন, ডেম'ইজেল ক্ৰেন, গ্ৰেট হৰ্ণবিল, গোলাপ আঙঠিযুক্ত পেৰাকিট, বসন্তকালীন ওলমি থকা কপৌ, নব-বিল হাঁহ, ৰং কৰা ষ্টৰ্ক, আৰু এছিয়ান অ'পেনবিল দেশৰ বিভিন্ন বাসস্থানত পোৱা যায়। ভাৰতত কেইবাটাও ক্ষুদ্ৰ [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত এছিয়ান হাউচ শ্ব্ৰু, উত্তৰ আৰু গ্ৰেটাৰ হগ বেজাৰ, চাইনিজ ফেৰেট-বেজাৰ, হানি বেজাৰ, ভাৰতীয় [[পেংগুইন]], চীনা পেংগুইন আদি উল্লেখযোগ্য। বৃক্ষীয় সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ ভিতৰত নীলগিৰি মাৰ্টেন, সৰু দাঁতযুক্ত তাল চিভেট, এছিয়ান পাম চিভেট, সৰু ভাৰতীয় চিভেট, বৃহৎ ভাৰতীয় চিভেট, বিনটুৰং, আৰু ৰঙা পাণ্ডা আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ [[ভালুক]]বোৰ হ’ল সূৰ্য্য ভালুক, অলস ভালুক, হিমালয়ৰ ক’লা ভালুক, আৰু [[হিমালয়]]ৰ বাদামী ভালুক। ==জৈৱ বৈচিত্ৰ্য== বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত "যিটো প্ৰতিটো গোটৰ মুঠ বিশ্বব্যাপী প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ তুলনাত প্ৰতিটো গোটৰ প্ৰজাতিৰ শতাংশৰ দ্বাৰা গণনা কৰা" ত বিশ্বৰ মেগা-বায়'ডাইভাৰ্চিটি ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ভিতৰত দ্বাদশ স্থানত আছে। ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ তলত থকা ভাৰত জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰে চহকী। ভাৰতৰ প্ৰাণীবিজ্ঞান জৰীপ (ZSI) ৰ ২০২০ চনত ভাৰতৰ প্ৰাণীজগতৰ জৰীপত মুঠ ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ তথ্য পোৱা গৈছে, য’ত ৪০৭টা নতুনকৈ বৰ্ণনা কৰা প্ৰজাতি আৰু ১৫০টা নতুন দেশৰ ৰেকৰ্ডকে ধৰি ৫৫৭টা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। নতুন আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত ৪৮৬টা প্ৰজাতি অকৃমি (বেছিভাগেই পোক-পৰুৱা), আৰু ৭১টা মেৰুদণ্ডী প্ৰজাতি, বেছিভাগেই মাছ আৰু সৰীসৃপ। [[কৰ্ণাটক]] (৬৬ প্ৰজাতি), [[কেৰালা]] (৫১), [[ৰাজস্থান]] (৪৬) আৰু [[পশ্চিম বংগ]] (৩০)ৰ পৰা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। ২০১০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰাণীজগতত ২,৮০০ টা নতুন প্ৰজাতি আৰু ১,৩১২ টা নতুন অভিলেখকে ধৰি ৪,১১২ টা প্ৰজাতি সংযোজন কৰা হয়।<ref name=bod1/> == জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পট == === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা === {{Main|Western Ghats}} পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা হৈছে উপদ্বীপীয় ভাৰতৰ পশ্চিম সীমাৰে বিস্তৃত এক পাহাৰীয়া শৃংখলা। সাগৰৰ নৈকট্য আৰু পৰ্বতৰ বাধাৰ ফলত হোৱা বৰষুণৰ (orographic effect) বাবে এই অঞ্চলত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। এই অঞ্চলসমূহত আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য আৰু বৰ্ষাৰণ্য পোৱা যায়। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্যায়ৰ প্ৰজাতি বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে উচ্চ স্তৰৰ থলুৱা প্ৰজাতি (endemism) দেখা যায়। ইয়াত পোৱা উভচৰ প্ৰাণীৰ প্ৰায় ৭৭% আৰু সৰীসৃপ প্ৰজাতিৰ ৬২% পৃথিৱীৰ আন কতো পোৱা নাযায়।<ref name="RJRD">Daniels, R. J. R. (2001) [http://iisc.ernet.in Endemic fishes of the Western Ghats and the Satpura hypothesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191139/http://iisc.ernet.in |date=3 March 2016 }}. Current Science 81(3):240-244</ref> এই অঞ্চলটোৰ মালয় উপদ্বীপৰ সৈতে জৈৱ-ভৌগোলিক সাদৃশ্য আছে। সুন্দৰ লাল হোৰাই আগবঢ়োৱা 'সাতপুৰা পৰিকল্পনা' (Satpura hypothesis) অনুসৰি মধ্য ভাৰতৰ পাহাৰীয়া শৃংখলাবোৰে এসময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অৰণ্যৰ পৰা ইন্দো-মালয়ান অঞ্চললৈ এক সংযোগ স্থাপন কৰিছিল। হোৰাই এই তত্ত্ব সমৰ্থন কৰিবলৈ পাহাৰীয়া সুঁতিৰ মাছৰ সহায় লৈছিল, কিন্তু চৰাইৰ ক্ষেত্ৰতো ই প্ৰযোজ্য হ'ব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল।<ref>Ripley, Dillon S. (1947) [https://jstor.org Avian relicts and double invasions in Peninsular India and Ceylon(Sri Lanka)] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=5 December 2022 }}. Evolution 2:150–159</ref> পৰৱৰ্তী অধ্যয়নসমূহে সূচাইছে যে হোৰাৰ মূল আৰ্হি প্ৰজাতিসমূহ বিচ্ছিন্নতাৰ দ্বাৰা হোৱা প্ৰজাতিকৰণতকৈ 'অভিসাৰী বিৱৰ্তনৰ' (convergent evolution) হে এক নিদৰ্শন আছিল।<ref name="RJRD"/> অধিক শেহতীয়া ফাইলোজিঅ'গ্ৰাফিক (phylogeographic) অধ্যয়নসমূহে আণৱিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি এই সমস্যাটো অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>Karanth, P. K. (2003) [http://ias.ac.in Evolution of disjunct distributions among wet-zone species of the Indian subcontinent: Testing various hypotheses using a phylogenetic approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }} Current Science, 85(9): 1276-1283</ref> পৃথকীকৰণৰ সময় আৰু ভূতাত্ত্বিক ইতিহাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি টেক্সাসমূহৰ মাজতো পাৰ্থক্য আছে।<ref>Biswas, S. and Pawar S. S. (2006) [http://ias.ac.in Phylogenetic tests of distribution patterns in South Asia: towards an integrative approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }}; J. Biosci. 31 95–113</ref> শ্ৰীলংকাৰ লগতে এই অঞ্চলটোৰ বিশেষকৈ সৰীসৃপ আৰু উভচৰ প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে কিছু প্ৰাণীজ সাদৃশ্য দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে Sinophis সাপ, বেঙুনীয়া ভেকুলী (purple frog) আৰু শ্ৰীলংকাৰ জেঠীজাতীয় প্ৰাণী Nessia, যিবোৰ মাদাগাস্কাৰৰ Acontias গণৰ সৈতে একে যেন লাগে।<ref>{{Cite web |url=http://pdn.ac.lk |title=affinities<!-- Bot generated title --> |access-date=30 August 2006 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051931/http://pdn.ac.lk |url-status=dead }}</ref> মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে অসংখ্য উদ্ভিদৰ সংযোগো বিদ্যমান।<ref>{{Cite web |url=http://mobot.org |title=Bio geography of Madagascar<!-- Bot generated title --> |access-date=6 September 2006 |archive-date=18 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118113039/http://mobot.org |url-status=live }}</ref> এক বৈকল্পিক ধাৰণা অনুসৰি এই টেক্সাসমূহ মূলতঃ ভাৰতৰ পৰাই বিৱৰ্তিত হোৱা বুলিও কোৱা হৈছে।<ref>Karanth, P. 2006 [http://iisc.ernet.in Out-of-India Gondwanan origin of some tropical Asian biota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411223533/http://iisc.ernet.in |date=11 April 2019 }}. Current Science 90(6):789-792</ref> মালয়ান মূলৰ কিছুমান টেক্সা শ্ৰীলংকাত পোৱা যায় কিন্তু পশ্চিমঘাটত অনুপস্থিত থকাৰ দৰে জৈৱ-ভৌগোলিক বিচিত্ৰতাও বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত Nepenthes গণৰ উদ্ভিদ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। === পূব হিমালয় === পূব হিমালয় হৈছে ভূটান, উত্তৰ-পূব ভাৰত, পশ্চিম বংগ আৰু নেপালৰ দক্ষিণ, মধ্য আৰু পূব অংশক সামৰি লোৱা অঞ্চল। এই অঞ্চলটো ভূতাত্ত্বিকভাবে নৱীন আৰু ইয়াত উচ্চতাৰ যথেষ্ট তাৰতম্য দেখা যায়। ইয়াত এশিঙীয়া গঁড় (Rhinoceros unicornis), বনৰীয়া ম’হ (Bubalus bubalis) কে ধৰি বিশ্বজুৰি বিলুপ্তিৰ ভাবুকি থকা প্ৰায় ১৬৩টা প্ৰজাতি আছে। মুঠতে ইয়াত ৪৫ বিধ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ৫০ বিধ চৰাই, ১৭ বিধ সৰীসৃপ, ১২ বিধ উভচৰ, ৩ বিধ অমেৰুদণ্ডী আৰু ৩৬ বিধ উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি পোৱা যায়।<ref>[http://cepf.net Conservation International 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060825232127/http://cepf.net |date=25 August 2006 }}</ref><ref>[http://panda.org Ecosystem Profile: Eastern Himalayas Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928092502/http://panda.org |date=28 September 2011 }}, 2005</ref> তৰাই অঞ্চলৰ ডুয়ার্ছ অৰণ্য এখন জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ এলেকা, য’ত হিমালয়ৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জৈৱ বৈচিত্ৰ্যও দেখা যায়। ইয়াত ৰেলিক ড্ৰেগনফ্লাই (Epiophlebia laidlawi) নামৰ এবিধ বিপন্ন প্ৰজাতি পোৱা যায়, যাৰ এই গণৰ আনটো মাত্ৰ প্ৰজাতি জাপানত পোৱা যায়। এই অঞ্চলটো হিমালয়ৰ নিউট (Tylototriton verrucosus) ৰো আৱাসস্থল, যি ভাৰতৰ সীমাত পোৱা একমাত্ৰ চেলামেণ্ডাৰ প্ৰজাতি।<ref>[http://amnh.org Amphibian Species of the World - Desmognathus imitator Dunn, 1927<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310233130/http://amnh.org |date=10 March 2007 }}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ প্ৰাণীজগত]] 5dpncdnj7jr6ro61i20gaatwloa6h50 604880 604879 2026-05-06T13:55:53Z Kandarpajit Kallol 6257 /* জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পট */ 604880 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} [[File:Bengal Tiger looking at us in Jim Corbett National Park.jpg|alt=|thumb|[[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]]]] [[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|[[হাতী]]|thumb]] [[ভাৰতবৰ্ষ]] ২০২০ চনত বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত ০.৪৬ বায়'ডি স্ক'ৰ, ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী আৰু দেশৰ ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ সৈতে বিশ্বৰ ৮ম সৰ্বাধিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল।<ref name=bod1>[https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece India adds 557 new species to its fauna: Zoological Survey of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913071118/https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece |date=13 September 2021 }}, The Hindu, 27 Aug 2021.</ref>ভাৰতে বহুতো বায়’ম সামৰি লৈছে: [[মৰুভূমি]], ওখ [[পৰ্বত]], উচ্চভূমি, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰু নাতিশীতোষ্ণ [[অৰণ্য]], জলাশয়, সমভূমি, ঘাঁহনি, [[নদী]]ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল, আৰু লগতে দ্বীপ দ্বীপপুঞ্জ। আনুষ্ঠানিকভাৱে বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য হটস্পটৰ ভিতৰত চাৰিটা ভাৰতত উপস্থিত আছে: [[হিমালয়]], [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]], [[ভাৰত-বাৰ্মা]] আৰু [[নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]। ইয়াৰ ভিতৰত সুন্দৰবন আৰু তেৰাই-দুৱাৰ ছাভানা ঘাঁহনি অঞ্চলসমূহো ইয়াৰ অনন্য পত্ৰ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বাবে।<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/children/wild-wonderlands/article34686553.ece | title=Here's a look at 6 biodiversity hotspots of India | newspaper=The Hindu | date=31 May 2021 | last1=Bagli | first1=Katie }}</ref> এই হটস্পটবোৰত বহুতো স্থানীয় প্ৰজাতি থাকে।<ref name="TERI website">[http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051109182255/http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm|date=9 November 2005}}</ref> ভাৰতৰ মুঠ মাটি-কালিৰ প্ৰায় ৫% আনুষ্ঠানিকভাৱে সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অধিকাংশ অংশ ভাৰত-মালয় অঞ্চলত অৱস্থিত, য'ত হিমালয়ৰ ওপৰৰ অংশ পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ অংশ; ২০০০ৰ পৰা ২৫০০ মিটাৰ উচ্চতাক ভাৰত-মালয় আৰু পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ মাজৰ উচ্চতাৰ সীমা বুলি গণ্য কৰা হয়। ভাৰতত প্ৰচুৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আছে। সোতৰখন মেগাডাইভাৰ্চিটি দেশৰ ভিতৰত অন্যতম, ইয়াত বিশ্বৰ ৭.৬% [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]], ১২.৬% বিশ্বৰ [[চৰাই]], ৬.২% বিশ্বৰ [[সৰীসৃপ]], ৪.৪% বিশ্বৰ [[উভচৰ প্ৰাণী]] আৰু ১১.৭% [[মাছ]]ৰ বাসস্থান। গ্ৰীষ্মকালীন বাৰিষাৰ ফলতো এই অঞ্চলটো যথেষ্ট প্ৰভাৱিত হয় যাৰ ফলত গছ-গছনি আৰু বাসস্থানৰ ঋতু অনুসৰি বৃহৎ পৰিৱৰ্তন ঘটে। ভাৰতে ভাৰতমালয়ৰ জৈৱ-ভৌগোলিক অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ অংশ গঠন কৰে আৰু বহুতো ফুল আৰু প্ৰাণীজগতৰ ৰূপত মালয়ৰ আত্মীয়তা দেখা যায় আৰু মাত্ৰ কেইটামান প্ৰজাতিহে ভাৰতীয় অঞ্চলৰ বাবে অনন্য। এই অনন্য প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত কেৱল পশ্চিম ঘাট আৰু শ্ৰীলংকাত পোৱা Uropeltidae পৰিয়াল সাপ অন্যতম। ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ জীৱাশ্ম প্ৰজাতিসমূহে ছিচেলছ আৰু মাদাগাস্কাৰ দ্বীপসমূহৰ শৃংখলৰ সৈতে সংযোগ দেখুৱাইছে।<ref>Jean-Claude Rage (2003) Relationships of the Malagasy fauna during the Late Cretaceous: Northern or Southern routes? Acta Palaeontologica Polonica 48(4):661-662 [http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041214205519/http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf |date=14 December 2004 }}</ref> ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত সৰীসৃপ, উভচৰ আৰু মাছ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু এই বংশভৌগোলিক সংযোগ প্ৰদৰ্শন কৰা এটা বিদ্যমান প্ৰজাতি হৈছে বেঙুনীয়া বেং। ভাৰত আৰু মাদাগাস্কাৰৰ পৃথকীকৰণ পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰায় ৮.৮ কোটি বছৰ আগতে হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। কিন্তু [[ভাৰতীয়]] উপমহাদেশখনে ইউৰেছিয়াক লগ পোৱাৰ সময়তো মাদাগাস্কাৰ আৰু আফ্ৰিকাৰ সৈতে সংযোগ থকা বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। ভাৰতক এছিয়ালৈ কেইবাটাও [[আফ্ৰিকা]]ন প্ৰজাতিৰ স্থানান্তৰৰ বাবে জাহাজ হিচাপে পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এই প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত পাঁচটা বেং পৰিয়াল (মাই'বাট্ৰেচিডেকে ধৰি), তিনিটা চেচিলিয়ান পৰিয়াল, এটা লেচাৰটিড জেঠী আৰু প'মেটিঅ'পচিডে পৰিয়ালৰ মিঠা পানীৰ শামুক আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="briggs">Briggs, JC (2003) The biogeographic and tectonic history of India. Journal of Biogeography, 30:381–388</ref> [[পাকিস্তান|মধ্য পাকিস্তান]]ৰ বুগটি পাহাৰৰ পৰা পোৱা ত্ৰিশ মিলিয়ন বছৰীয়া অলিগোচিন যুগৰ জীৱাশ্ম দাঁত এটা লেমুৰ সদৃশ প্ৰাইমেটৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ ফলত লেমুৰৰ উৎপত্তি [[এছিয়া]]ত হ'ব পাৰে বুলি বিতৰ্কিত পৰামৰ্শৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref>Marivaux L., Welcome J.-L., Antoine P-O., Métais G., Baloch I.M., Benammi M., Chaimanee Y., Ducrocq S., and Jaeger J.-J. (2001) A fossil lemur from the Oligocene of Pakistan. Science, 294: 587–591.</ref><ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html Oligocene Lemur fossil hints at Asian origin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006135255/http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html |date=6 October 2017 }}. Retrieved February 2007.</ref> পূৰ্বতে ভাৰতৰ পৰা অহা লেমুৰ জীৱাশ্মৰ ফলত লেমুৰিয়া নামৰ হেৰাই যোৱা মহাদেশ এখনৰ তত্ত্বৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই তত্ত্বটো অৱশ্যে খাৰিজ কৰা হৈছিল যেতিয়া মহাদেশীয় ড্ৰিফ্ট আৰু প্লেট টেকটনিক্স ভালদৰে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল। ==জীৱজগত== [[File:FAMILY TIME.jpg|alt=|thumb|[[সিংহ]]]] [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|[[এশিঙীয়া গঁড়]]|thumb]] [[File:Gaur bull Kodaikanal "Biff".jpg|[[মেঠোন]]|thumb]] [[File:Paonroue.JPG|ভাৰতীয় ময়ুৰ|thumb]] [[File:Indian Cobra, crop.jpg|[[ভাৰতীয় ফেঁটী সাপ]]|thumb]] [[কলকাতা]] ([[পশ্চিম বংগ]]ৰ ৰাজধানী)ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা আৰু ১৬টা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰ থকা ভাৰতীয় প্ৰাণীজৰীপ জৰীপ (ZSI) ভাৰতৰ প্ৰাণীজ সম্পদৰ জৰীপৰ দায়িত্ব লয়। জলবায়ু আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতিৰ বিপুল বৈচিত্ৰ্যৰে ভাৰতত ৮৯,৪৫১ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ বাসস্থান। [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত [[হাতী|ভাৰতীয় হাতী]], [[মেঠোন]] বা ভুলকৈ ভাৰতীয় বাইছন বৰ্তমানৰ [[বোভিনি]]ৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ, বিখ্যাত ভাৰতীয় [[এশিঙীয়া গঁড়]], আৰু বন্য জল [[ম'হ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত। হৰিণা আৰু এন্টিলোপৰ ভিতৰত [[দল-হৰিণা]], সঙ্গাই, চিতাল, [[শৰপহু]], ভাৰতীয় [[খটীয়া পহু]], হিমালয়ান কস্তুৰী হৰিণা, ইণ্ডিয়ান মুণ্টজাক, ইণ্ডিয়ান স্পটেড চেভ্ৰটেইন, কাশ্মীৰ হংগুল, তিব্বতী এন্টিলোপ, কৃষ্ণমৃগ, চাৰিশিংযুক্ত হৰিণা, গোৱানা, ভাৰতীয় হৰিণা, নীলগাই আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতীয় বনৰীয়া গাধ আৰু কিয়াঙৰ দৰে বনৰীয়া গাধ আছে, লগতে ভূটান টাকিন, মিশ্মী টাকিন, ৰঙা চেৰও, হিমালয়ৰ ছেৰও, ৰঙা গোৰাল, হিমালয়ৰ গোৰাল, মাৰ্খোৰ, চাইবেৰিয়ান আইবেক্স, নীলগিৰি তহৰ, হিমালয়ৰ তহৰ, উৰিয়াল, অৰ্গালী আৰু নীলা ভেড়াৰ দৰে ছাগলীও আছে। এই ছাগলী সাধাৰণতে হিমাচল প্ৰদেশ, লাডাখ, আৰু জম্মু-কাশ্মীৰ (ইউনিয়ন টেৰিটৰী)ৰ হিমালয়ৰ লগতে হিমালয়ৰ গুৰিৰ বানপানীৰ সমভূমি দুৱাৰছ বনাঞ্চল আৰু তেৰাই অঞ্চলত পোৱা যায়। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য ব্যতিক্ৰম হ’ল তামিলনাডুৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় নীলগিৰি তাহৰ। কেইবাটাও ডাঙৰ মেকুৰী আছে: এছিয়াটিক সিংহ, বংগ বাঘ, ভাৰতীয় নাহৰফুটুকী, নিয়ৰ নাহৰফুটুকী, ডাৱৰীয়া নাহৰফুটুকী, ইউৰেছিয়ান লিংকছ, আৰু কেৰাকেল। সৰু মেকুৰী প্ৰজাতিৰ ভিতৰত মাছ ধৰা মেকুৰী, এছিয়াটিক বনৰীয়া মেকুৰী, জংঘল মেকুৰী, পল্লাছ মেকুৰী, বংগ মেকুৰী, মাৰ্বল মেকুৰী, এছিয়াটিক সোণালী মেকুৰী, আৰু নাহৰফুটুকী মেকুৰী আদি উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰিও উছুৰি ঢোলে, ভাৰতীয় শিয়াল, ভাৰতীয় পহু, বংগ শিয়াল, তিব্বতী পহু, তিব্বতী শিয়াল আদি কেনিন পোৱা যায়। লগতে আন এটা মাংসভোজী প্ৰাণী হ’ল ডাঠ হায়েনা। কেইবাটাও [[চৰাই]], যেনে গ্ৰেটাৰ ফ্লেমিংগো, ব্ৰাহ্মণিক হাঁহ, বগা বুকুৰ ৱাটাৰহেন, ফেজেণ্ট ঠেংযুক্ত জাকানা, ইউৰেছিয়ান চামুচবিল, লেছাৰ ফ্লেমিংগো, বেঙুনীয়া বগলী, গ্ৰেট আৰু গৰু এগ্ৰেট, ভাৰতীয় পুখুৰীৰ বগলী, প্ৰাচ্যৰ মেগপাই-ৰবিন, নিকোবাৰ পাৰ চৰাই, ভাৰতীয় মাইনাছ, ভাৰতীয় ৰোলাৰ, স্লেটি ব্ৰেষ্টেড ৰেল, গ্ৰেটাৰ ক'কেল, ক'লা পেটৰ টাৰ্ণ, ইণ্ডিয়ান পিটা, ইণ্ডিয়ান পেৰাডাইজ ফ্লাইকেচাৰ, চেৰাছ ক্ৰেন, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন, ডেম'ইজেল ক্ৰেন, গ্ৰেট হৰ্ণবিল, গোলাপ আঙঠিযুক্ত পেৰাকিট, বসন্তকালীন ওলমি থকা কপৌ, নব-বিল হাঁহ, ৰং কৰা ষ্টৰ্ক, আৰু এছিয়ান অ'পেনবিল দেশৰ বিভিন্ন বাসস্থানত পোৱা যায়। ভাৰতত কেইবাটাও ক্ষুদ্ৰ [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত এছিয়ান হাউচ শ্ব্ৰু, উত্তৰ আৰু গ্ৰেটাৰ হগ বেজাৰ, চাইনিজ ফেৰেট-বেজাৰ, হানি বেজাৰ, ভাৰতীয় [[পেংগুইন]], চীনা পেংগুইন আদি উল্লেখযোগ্য। বৃক্ষীয় সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ ভিতৰত নীলগিৰি মাৰ্টেন, সৰু দাঁতযুক্ত তাল চিভেট, এছিয়ান পাম চিভেট, সৰু ভাৰতীয় চিভেট, বৃহৎ ভাৰতীয় চিভেট, বিনটুৰং, আৰু ৰঙা পাণ্ডা আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ [[ভালুক]]বোৰ হ’ল সূৰ্য্য ভালুক, অলস ভালুক, হিমালয়ৰ ক’লা ভালুক, আৰু [[হিমালয়]]ৰ বাদামী ভালুক। ==জৈৱ বৈচিত্ৰ্য== বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত "যিটো প্ৰতিটো গোটৰ মুঠ বিশ্বব্যাপী প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ তুলনাত প্ৰতিটো গোটৰ প্ৰজাতিৰ শতাংশৰ দ্বাৰা গণনা কৰা" ত বিশ্বৰ মেগা-বায়'ডাইভাৰ্চিটি ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ভিতৰত দ্বাদশ স্থানত আছে। ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ তলত থকা ভাৰত জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰে চহকী। ভাৰতৰ প্ৰাণীবিজ্ঞান জৰীপ (ZSI) ৰ ২০২০ চনত ভাৰতৰ প্ৰাণীজগতৰ জৰীপত মুঠ ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ তথ্য পোৱা গৈছে, য’ত ৪০৭টা নতুনকৈ বৰ্ণনা কৰা প্ৰজাতি আৰু ১৫০টা নতুন দেশৰ ৰেকৰ্ডকে ধৰি ৫৫৭টা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। নতুন আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত ৪৮৬টা প্ৰজাতি অকৃমি (বেছিভাগেই পোক-পৰুৱা), আৰু ৭১টা মেৰুদণ্ডী প্ৰজাতি, বেছিভাগেই মাছ আৰু সৰীসৃপ। [[কৰ্ণাটক]] (৬৬ প্ৰজাতি), [[কেৰালা]] (৫১), [[ৰাজস্থান]] (৪৬) আৰু [[পশ্চিম বংগ]] (৩০)ৰ পৰা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। ২০১০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰাণীজগতত ২,৮০০ টা নতুন প্ৰজাতি আৰু ১,৩১২ টা নতুন অভিলেখকে ধৰি ৪,১১২ টা প্ৰজাতি সংযোজন কৰা হয়।<ref name=bod1/> == জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পট == === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা হৈছে উপদ্বীপীয় ভাৰতৰ পশ্চিম সীমাৰে বিস্তৃত এক পাহাৰীয়া শৃংখলা। সাগৰৰ নৈকট্য আৰু পৰ্বতৰ বাধাৰ ফলত হোৱা বৰষুণৰ বাবে এই অঞ্চলত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। এই অঞ্চলসমূহত আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য আৰু বৰ্ষাৰণ্য পোৱা যায়। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্যায়ৰ প্ৰজাতি বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে উচ্চ স্তৰৰ থলুৱা প্ৰজাতি দেখা যায়। ইয়াত পোৱা উভচৰ প্ৰাণীৰ প্ৰায় ৭৭% আৰু সৰীসৃপ প্ৰজাতিৰ ৬২% পৃথিৱীৰ আন কতো পোৱা নাযায়।<ref name="RJRD">Daniels, R. J. R. (2001) [http://iisc.ernet.in Endemic fishes of the Western Ghats and the Satpura hypothesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191139/http://iisc.ernet.in |date=3 March 2016 }}. Current Science 81(3):240-244</ref> এই অঞ্চলটোৰ মালয় উপদ্বীপৰ সৈতে জৈৱ-ভৌগোলিক সাদৃশ্য আছে। সুন্দৰ লাল হোৰাই আগবঢ়োৱা ''সাতপুৰা পৰিকল্পনা'' অনুসৰি মধ্য ভাৰতৰ পাহাৰীয়া শৃংখলাবোৰে এসময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অৰণ্যৰ পৰা ইন্দো-মালয়ান অঞ্চললৈ এক সংযোগ স্থাপন কৰিছিল। হোৰাই এই তত্ত্ব সমৰ্থন কৰিবলৈ পাহাৰীয়া সুঁতিৰ মাছৰ সহায় লৈছিল, কিন্তু চৰাইৰ ক্ষেত্ৰতো ই প্ৰযোজ্য হ'ব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল।<ref>Ripley, Dillon S. (1947) [https://jstor.org Avian relicts and double invasions in Peninsular India and Ceylon(Sri Lanka)] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=5 December 2022 }}. Evolution 2:150–159</ref> পৰৱৰ্তী অধ্যয়নসমূহে সূচাইছে যে হোৰাৰ মূল আৰ্হি প্ৰজাতিসমূহ বিচ্ছিন্নতাৰ দ্বাৰা হোৱা প্ৰজাতিকৰণতকৈ ''অভিসাৰী বিৱৰ্তন''ৰ হে এক নিদৰ্শন আছিল।<ref name="RJRD"/> অধিক শেহতীয়া ফাইলোজিঅ'গ্ৰাফিক অধ্যয়নসমূহে আণৱিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি এই সমস্যাটো অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>Karanth, P. K. (2003) [http://ias.ac.in Evolution of disjunct distributions among wet-zone species of the Indian subcontinent: Testing various hypotheses using a phylogenetic approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }} Current Science, 85(9): 1276-1283</ref> পৃথকীকৰণৰ সময় আৰু ভূতাত্ত্বিক ইতিহাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি টেক্সাসমূহৰ মাজতো পাৰ্থক্য আছে।<ref>Biswas, S. and Pawar S. S. (2006) [http://ias.ac.in Phylogenetic tests of distribution patterns in South Asia: towards an integrative approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }}; J. Biosci. 31 95–113</ref> শ্ৰীলংকাৰ লগতে এই অঞ্চলটোৰ বিশেষকৈ সৰীসৃপ আৰু উভচৰ প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে কিছু প্ৰাণীজ সাদৃশ্য দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে Sinophis সাপ, বেঙুনীয়া ভেকুলী আৰু শ্ৰীলংকাৰ জেঠীজাতীয় প্ৰাণী Nessia, যিবোৰ মাদাগাস্কাৰৰ Acontias গণৰ সৈতে একে যেন লাগে।<ref>{{Cite web |url=http://pdn.ac.lk |title=affinities<!-- Bot generated title --> |access-date=30 August 2006 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051931/http://pdn.ac.lk |url-status=dead }}</ref> মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে অসংখ্য উদ্ভিদৰ সংযোগো বিদ্যমান।<ref>{{Cite web |url=http://mobot.org |title=Bio geography of Madagascar<!-- Bot generated title --> |access-date=6 September 2006 |archive-date=18 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118113039/http://mobot.org |url-status=live }}</ref> এক বৈকল্পিক ধাৰণা অনুসৰি এই টেক্সাসমূহ মূলতঃ ভাৰতৰ পৰাই বিৱৰ্তিত হোৱা বুলিও কোৱা হৈছে।<ref>Karanth, P. 2006 [http://iisc.ernet.in Out-of-India Gondwanan origin of some tropical Asian biota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411223533/http://iisc.ernet.in |date=11 April 2019 }}. Current Science 90(6):789-792</ref> মালয়ান মূলৰ কিছুমান টেক্সা শ্ৰীলংকাত পোৱা যায় কিন্তু পশ্চিমঘাটত অনুপস্থিত থকাৰ দৰে জৈৱ-ভৌগোলিক বিচিত্ৰতাও বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত Nepenthes গণৰ উদ্ভিদ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। === পূব হিমালয় === পূব হিমালয় হৈছে ভূটান, উত্তৰ-পূব ভাৰত, পশ্চিম বংগ আৰু নেপালৰ দক্ষিণ, মধ্য আৰু পূব অংশক সামৰি লোৱা অঞ্চল। এই অঞ্চলটো ভূতাত্ত্বিকভাবে নৱীন আৰু ইয়াত উচ্চতাৰ যথেষ্ট তাৰতম্য দেখা যায়। ইয়াত এশিঙীয়া গঁড়, বনৰীয়া ম’হকে ধৰি বিশ্বজুৰি বিলুপ্তিৰ ভাবুকি থকা প্ৰায় ১৬৩টা প্ৰজাতি আছে। মুঠতে ইয়াত ৪৫ বিধ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ৫০ বিধ চৰাই, ১৭ বিধ সৰীসৃপ, ১২ বিধ উভচৰ, ৩ বিধ অমেৰুদণ্ডী আৰু ৩৬ বিধ উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি পোৱা যায়।<ref>[http://cepf.net Conservation International 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060825232127/http://cepf.net |date=25 August 2006 }}</ref><ref>[http://panda.org Ecosystem Profile: Eastern Himalayas Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928092502/http://panda.org |date=28 September 2011 }}, 2005</ref> তৰাই অঞ্চলৰ ডুয়ার্ছ অৰণ্য এখন জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ এলেকা, য’ত হিমালয়ৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জৈৱ বৈচিত্ৰ্যও দেখা যায়। ইয়াত ৰেলিক ড্ৰেগনফ্লাই নামৰ এবিধ বিপন্ন প্ৰজাতি পোৱা যায়, যাৰ এই গণৰ আনটো মাত্ৰ প্ৰজাতি জাপানত পোৱা যায়। এই অঞ্চলটো হিমালয়ৰ নিউটৰো আৱাসস্থল, যি ভাৰতৰ সীমাত পোৱা একমাত্ৰ চেলামেণ্ডাৰ প্ৰজাতি।<ref>[http://amnh.org Amphibian Species of the World - Desmognathus imitator Dunn, 1927<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310233130/http://amnh.org |date=10 March 2007 }}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ প্ৰাণীজগত]] nnk5h52x7w5xjl9hmqlc873ep45f8t6 604882 604880 2026-05-06T14:02:03Z Kandarpajit Kallol 6257 604882 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} [[File:Bengal Tiger looking at us in Jim Corbett National Park.jpg|alt=|thumb|[[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]]]] [[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|[[হাতী]]|thumb]] [[ভাৰতবৰ্ষ]] ২০২০ চনত বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত ০.৪৬ বায়'ডি স্ক'ৰ, ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী আৰু দেশৰ ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ সৈতে বিশ্বৰ ৮ম সৰ্বাধিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল।<ref name=bod1>[https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece India adds 557 new species to its fauna: Zoological Survey of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913071118/https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece |date=13 September 2021 }}, The Hindu, 27 Aug 2021.</ref>ভাৰতে বহুতো বায়’ম সামৰি লৈছে: [[মৰুভূমি]], ওখ [[পৰ্বত]], উচ্চভূমি, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰু নাতিশীতোষ্ণ [[অৰণ্য]], জলাশয়, সমভূমি, ঘাঁহনি, [[নদী]]ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল, আৰু লগতে দ্বীপ দ্বীপপুঞ্জ। আনুষ্ঠানিকভাৱে বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য হটস্পটৰ ভিতৰত চাৰিটা ভাৰতত উপস্থিত আছে: [[হিমালয়]], [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]], [[ভাৰত-বাৰ্মা]] আৰু [[নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]। ইয়াৰ ভিতৰত সুন্দৰবন আৰু তেৰাই-দুৱাৰ ছাভানা ঘাঁহনি অঞ্চলসমূহো ইয়াৰ অনন্য পত্ৰ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বাবে।<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/children/wild-wonderlands/article34686553.ece | title=Here's a look at 6 biodiversity hotspots of India | newspaper=The Hindu | date=31 May 2021 | last1=Bagli | first1=Katie }}</ref> এই হটস্পটবোৰত বহুতো স্থানীয় প্ৰজাতি থাকে।<ref name="TERI website">[http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051109182255/http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm|date=9 November 2005}}</ref> ভাৰতৰ মুঠ মাটি-কালিৰ প্ৰায় ৫% আনুষ্ঠানিকভাৱে সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অধিকাংশ অংশ ভাৰত-মালয় অঞ্চলত অৱস্থিত, য'ত হিমালয়ৰ ওপৰৰ অংশ পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ অংশ; ২০০০ৰ পৰা ২৫০০ মিটাৰ উচ্চতাক ভাৰত-মালয় আৰু পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ মাজৰ উচ্চতাৰ সীমা বুলি গণ্য কৰা হয়। ভাৰতত প্ৰচুৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আছে। সোতৰখন মেগাডাইভাৰ্চিটি দেশৰ ভিতৰত অন্যতম, ইয়াত বিশ্বৰ ৭.৬% [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]], ১২.৬% বিশ্বৰ [[চৰাই]], ৬.২% বিশ্বৰ [[সৰীসৃপ]], ৪.৪% বিশ্বৰ [[উভচৰ প্ৰাণী]] আৰু ১১.৭% [[মাছ]]ৰ বাসস্থান। গ্ৰীষ্মকালীন বাৰিষাৰ ফলতো এই অঞ্চলটো যথেষ্ট প্ৰভাৱিত হয় যাৰ ফলত গছ-গছনি আৰু বাসস্থানৰ ঋতু অনুসৰি বৃহৎ পৰিৱৰ্তন ঘটে। ভাৰতে ভাৰতমালয়ৰ জৈৱ-ভৌগোলিক অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ অংশ গঠন কৰে আৰু বহুতো ফুল আৰু প্ৰাণীজগতৰ ৰূপত মালয়ৰ আত্মীয়তা দেখা যায় আৰু মাত্ৰ কেইটামান প্ৰজাতিহে ভাৰতীয় অঞ্চলৰ বাবে অনন্য। এই অনন্য প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত কেৱল পশ্চিম ঘাট আৰু শ্ৰীলংকাত পোৱা Uropeltidae পৰিয়াল সাপ অন্যতম। ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ জীৱাশ্ম প্ৰজাতিসমূহে ছিচেলছ আৰু মাদাগাস্কাৰ দ্বীপসমূহৰ শৃংখলৰ সৈতে সংযোগ দেখুৱাইছে।<ref>Jean-Claude Rage (2003) Relationships of the Malagasy fauna during the Late Cretaceous: Northern or Southern routes? Acta Palaeontologica Polonica 48(4):661-662 [http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041214205519/http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf |date=14 December 2004 }}</ref> ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত সৰীসৃপ, উভচৰ আৰু মাছ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু এই বংশভৌগোলিক সংযোগ প্ৰদৰ্শন কৰা এটা বিদ্যমান প্ৰজাতি হৈছে বেঙুনীয়া বেং। ভাৰত আৰু মাদাগাস্কাৰৰ পৃথকীকৰণ পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰায় ৮.৮ কোটি বছৰ আগতে হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। কিন্তু [[ভাৰতীয়]] উপমহাদেশখনে ইউৰেছিয়াক লগ পোৱাৰ সময়তো মাদাগাস্কাৰ আৰু আফ্ৰিকাৰ সৈতে সংযোগ থকা বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। ভাৰতক এছিয়ালৈ কেইবাটাও [[আফ্ৰিকা]]ন প্ৰজাতিৰ স্থানান্তৰৰ বাবে জাহাজ হিচাপে পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এই প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত পাঁচটা বেং পৰিয়াল (মাই'বাট্ৰেচিডেকে ধৰি), তিনিটা চেচিলিয়ান পৰিয়াল, এটা লেচাৰটিড জেঠী আৰু প'মেটিঅ'পচিডে পৰিয়ালৰ মিঠা পানীৰ শামুক আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="briggs">Briggs, JC (2003) The biogeographic and tectonic history of India. Journal of Biogeography, 30:381–388</ref> [[পাকিস্তান|মধ্য পাকিস্তান]]ৰ বুগটি পাহাৰৰ পৰা পোৱা ত্ৰিশ মিলিয়ন বছৰীয়া অলিগোচিন যুগৰ জীৱাশ্ম দাঁত এটা লেমুৰ সদৃশ প্ৰাইমেটৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ ফলত লেমুৰৰ উৎপত্তি [[এছিয়া]]ত হ'ব পাৰে বুলি বিতৰ্কিত পৰামৰ্শৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref>Marivaux L., Welcome J.-L., Antoine P-O., Métais G., Baloch I.M., Benammi M., Chaimanee Y., Ducrocq S., and Jaeger J.-J. (2001) A fossil lemur from the Oligocene of Pakistan. Science, 294: 587–591.</ref><ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html Oligocene Lemur fossil hints at Asian origin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006135255/http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html |date=6 October 2017 }}. Retrieved February 2007.</ref> পূৰ্বতে ভাৰতৰ পৰা অহা লেমুৰ জীৱাশ্মৰ ফলত লেমুৰিয়া নামৰ হেৰাই যোৱা মহাদেশ এখনৰ তত্ত্বৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই তত্ত্বটো অৱশ্যে খাৰিজ কৰা হৈছিল যেতিয়া মহাদেশীয় ড্ৰিফ্ট আৰু প্লেট টেকটনিক্স ভালদৰে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল। ==জীৱজগত== [[File:FAMILY TIME.jpg|alt=|thumb|[[সিংহ]]]] [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|[[এশিঙীয়া গঁড়]]|thumb]] [[File:Gaur bull Kodaikanal "Biff".jpg|[[মেঠোন]]|thumb]] [[File:Paonroue.JPG|ভাৰতীয় ময়ুৰ|thumb]] [[File:Indian Cobra, crop.jpg|[[ভাৰতীয় ফেঁটী সাপ]]|thumb]] [[কলকাতা]] ([[পশ্চিম বংগ]]ৰ ৰাজধানী)ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা আৰু ১৬টা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰ থকা ভাৰতীয় প্ৰাণীজৰীপ জৰীপ (ZSI) ভাৰতৰ প্ৰাণীজ সম্পদৰ জৰীপৰ দায়িত্ব লয়। জলবায়ু আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতিৰ বিপুল বৈচিত্ৰ্যৰে ভাৰতত ৮৯,৪৫১ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ বাসস্থান। [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত [[হাতী|ভাৰতীয় হাতী]], [[মেঠোন]] বা ভুলকৈ ভাৰতীয় বাইছন বৰ্তমানৰ [[বোভিনি]]ৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ, বিখ্যাত ভাৰতীয় [[এশিঙীয়া গঁড়]], আৰু বন্য জল [[ম'হ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত। হৰিণা আৰু এন্টিলোপৰ ভিতৰত [[দল-হৰিণা]], সঙ্গাই, চিতাল, [[শৰপহু]], ভাৰতীয় [[খটীয়া পহু]], হিমালয়ান কস্তুৰী হৰিণা, ইণ্ডিয়ান মুণ্টজাক, ইণ্ডিয়ান স্পটেড চেভ্ৰটেইন, কাশ্মীৰ হংগুল, তিব্বতী এন্টিলোপ, কৃষ্ণমৃগ, চাৰিশিংযুক্ত হৰিণা, গোৱানা, ভাৰতীয় হৰিণা, নীলগাই আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতীয় বনৰীয়া গাধ আৰু কিয়াঙৰ দৰে বনৰীয়া গাধ আছে, লগতে ভূটান টাকিন, মিশ্মী টাকিন, ৰঙা চেৰও, হিমালয়ৰ ছেৰও, ৰঙা গোৰাল, হিমালয়ৰ গোৰাল, মাৰ্খোৰ, চাইবেৰিয়ান আইবেক্স, নীলগিৰি তহৰ, হিমালয়ৰ তহৰ, উৰিয়াল, অৰ্গালী আৰু নীলা ভেড়াৰ দৰে ছাগলীও আছে। এই ছাগলী সাধাৰণতে হিমাচল প্ৰদেশ, লাডাখ, আৰু জম্মু-কাশ্মীৰ (ইউনিয়ন টেৰিটৰী)ৰ হিমালয়ৰ লগতে হিমালয়ৰ গুৰিৰ বানপানীৰ সমভূমি দুৱাৰছ বনাঞ্চল আৰু তেৰাই অঞ্চলত পোৱা যায়। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য ব্যতিক্ৰম হ’ল তামিলনাডুৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় নীলগিৰি তাহৰ। কেইবাটাও ডাঙৰ মেকুৰী আছে: এছিয়াটিক সিংহ, বংগ বাঘ, ভাৰতীয় নাহৰফুটুকী, নিয়ৰ নাহৰফুটুকী, ডাৱৰীয়া নাহৰফুটুকী, ইউৰেছিয়ান লিংকছ, আৰু কেৰাকেল। সৰু মেকুৰী প্ৰজাতিৰ ভিতৰত মাছ ধৰা মেকুৰী, এছিয়াটিক বনৰীয়া মেকুৰী, জংঘল মেকুৰী, পল্লাছ মেকুৰী, বংগ মেকুৰী, মাৰ্বল মেকুৰী, এছিয়াটিক সোণালী মেকুৰী, আৰু নাহৰফুটুকী মেকুৰী আদি উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰিও উছুৰি ঢোলে, ভাৰতীয় শিয়াল, ভাৰতীয় পহু, বংগ শিয়াল, তিব্বতী পহু, তিব্বতী শিয়াল আদি কেনিন পোৱা যায়। লগতে আন এটা মাংসভোজী প্ৰাণী হ’ল ডাঠ হায়েনা। কেইবাটাও [[চৰাই]], যেনে গ্ৰেটাৰ ফ্লেমিংগো, ব্ৰাহ্মণিক হাঁহ, বগা বুকুৰ ৱাটাৰহেন, ফেজেণ্ট ঠেংযুক্ত জাকানা, ইউৰেছিয়ান চামুচবিল, লেছাৰ ফ্লেমিংগো, বেঙুনীয়া বগলী, গ্ৰেট আৰু গৰু এগ্ৰেট, ভাৰতীয় পুখুৰীৰ বগলী, প্ৰাচ্যৰ মেগপাই-ৰবিন, নিকোবাৰ পাৰ চৰাই, ভাৰতীয় মাইনাছ, ভাৰতীয় ৰোলাৰ, স্লেটি ব্ৰেষ্টেড ৰেল, গ্ৰেটাৰ ক'কেল, ক'লা পেটৰ টাৰ্ণ, ইণ্ডিয়ান পিটা, ইণ্ডিয়ান পেৰাডাইজ ফ্লাইকেচাৰ, চেৰাছ ক্ৰেন, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন, ডেম'ইজেল ক্ৰেন, গ্ৰেট হৰ্ণবিল, গোলাপ আঙঠিযুক্ত পেৰাকিট, বসন্তকালীন ওলমি থকা কপৌ, নব-বিল হাঁহ, ৰং কৰা ষ্টৰ্ক, আৰু এছিয়ান অ'পেনবিল দেশৰ বিভিন্ন বাসস্থানত পোৱা যায়। ভাৰতত কেইবাটাও ক্ষুদ্ৰ [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত এছিয়ান হাউচ শ্ব্ৰু, উত্তৰ আৰু গ্ৰেটাৰ হগ বেজাৰ, চাইনিজ ফেৰেট-বেজাৰ, হানি বেজাৰ, ভাৰতীয় [[পেংগুইন]], চীনা পেংগুইন আদি উল্লেখযোগ্য। বৃক্ষীয় সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ ভিতৰত নীলগিৰি মাৰ্টেন, সৰু দাঁতযুক্ত তাল চিভেট, এছিয়ান পাম চিভেট, সৰু ভাৰতীয় চিভেট, বৃহৎ ভাৰতীয় চিভেট, বিনটুৰং, আৰু ৰঙা পাণ্ডা আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ [[ভালুক]]বোৰ হ’ল সূৰ্য্য ভালুক, অলস ভালুক, হিমালয়ৰ ক’লা ভালুক, আৰু [[হিমালয়]]ৰ বাদামী ভালুক। ==জৈৱ বৈচিত্ৰ্য== বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত "যিটো প্ৰতিটো গোটৰ মুঠ বিশ্বব্যাপী প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ তুলনাত প্ৰতিটো গোটৰ প্ৰজাতিৰ শতাংশৰ দ্বাৰা গণনা কৰা" ত বিশ্বৰ মেগা-বায়'ডাইভাৰ্চিটি ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ভিতৰত দ্বাদশ স্থানত আছে। ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ তলত থকা ভাৰত জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰে চহকী। ভাৰতৰ প্ৰাণীবিজ্ঞান জৰীপ (ZSI) ৰ ২০২০ চনত ভাৰতৰ প্ৰাণীজগতৰ জৰীপত মুঠ ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ তথ্য পোৱা গৈছে, য’ত ৪০৭টা নতুনকৈ বৰ্ণনা কৰা প্ৰজাতি আৰু ১৫০টা নতুন দেশৰ ৰেকৰ্ডকে ধৰি ৫৫৭টা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। নতুন আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত ৪৮৬টা প্ৰজাতি অকৃমি (বেছিভাগেই পোক-পৰুৱা), আৰু ৭১টা মেৰুদণ্ডী প্ৰজাতি, বেছিভাগেই মাছ আৰু সৰীসৃপ। [[কৰ্ণাটক]] (৬৬ প্ৰজাতি), [[কেৰালা]] (৫১), [[ৰাজস্থান]] (৪৬) আৰু [[পশ্চিম বংগ]] (৩০)ৰ পৰা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। ২০১০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰাণীজগতত ২,৮০০ টা নতুন প্ৰজাতি আৰু ১,৩১২ টা নতুন অভিলেখকে ধৰি ৪,১১২ টা প্ৰজাতি সংযোজন কৰা হয়।<ref name=bod1/> == জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পট == === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা হৈছে উপদ্বীপীয় ভাৰতৰ পশ্চিম সীমাৰে বিস্তৃত এক পাহাৰীয়া শৃংখলা। সাগৰৰ নৈকট্য আৰু পৰ্বতৰ বাধাৰ ফলত হোৱা বৰষুণৰ বাবে এই অঞ্চলত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। এই অঞ্চলসমূহত আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য আৰু বৰ্ষাৰণ্য পোৱা যায়। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্যায়ৰ প্ৰজাতি বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে উচ্চ স্তৰৰ থলুৱা প্ৰজাতি দেখা যায়। ইয়াত পোৱা উভচৰ প্ৰাণীৰ প্ৰায় ৭৭% আৰু সৰীসৃপ প্ৰজাতিৰ ৬২% পৃথিৱীৰ আন কতো পোৱা নাযায়।<ref name="RJRD">Daniels, R. J. R. (2001) [http://iisc.ernet.in Endemic fishes of the Western Ghats and the Satpura hypothesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191139/http://iisc.ernet.in |date=3 March 2016 }}. Current Science 81(3):240-244</ref> এই অঞ্চলটোৰ মালয় উপদ্বীপৰ সৈতে জৈৱ-ভৌগোলিক সাদৃশ্য আছে। সুন্দৰ লাল হোৰাই আগবঢ়োৱা ''সাতপুৰা পৰিকল্পনা'' অনুসৰি মধ্য ভাৰতৰ পাহাৰীয়া শৃংখলাবোৰে এসময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অৰণ্যৰ পৰা ইন্দো-মালয়ান অঞ্চললৈ এক সংযোগ স্থাপন কৰিছিল। হোৰাই এই তত্ত্ব সমৰ্থন কৰিবলৈ পাহাৰীয়া সুঁতিৰ মাছৰ সহায় লৈছিল, কিন্তু চৰাইৰ ক্ষেত্ৰতো ই প্ৰযোজ্য হ'ব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল।<ref>Ripley, Dillon S. (1947) [https://jstor.org Avian relicts and double invasions in Peninsular India and Ceylon(Sri Lanka)] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=5 December 2022 }}. Evolution 2:150–159</ref> পৰৱৰ্তী অধ্যয়নসমূহে সূচাইছে যে হোৰাৰ মূল আৰ্হি প্ৰজাতিসমূহ বিচ্ছিন্নতাৰ দ্বাৰা হোৱা প্ৰজাতিকৰণতকৈ ''অভিসাৰী বিৱৰ্তন''ৰ হে এক নিদৰ্শন আছিল।<ref name="RJRD"/> অধিক শেহতীয়া ফাইলোজিঅ'গ্ৰাফিক অধ্যয়নসমূহে আণৱিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি এই সমস্যাটো অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>Karanth, P. K. (2003) [http://ias.ac.in Evolution of disjunct distributions among wet-zone species of the Indian subcontinent: Testing various hypotheses using a phylogenetic approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }} Current Science, 85(9): 1276-1283</ref> পৃথকীকৰণৰ সময় আৰু ভূতাত্ত্বিক ইতিহাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি টেক্সাসমূহৰ মাজতো পাৰ্থক্য আছে।<ref>Biswas, S. and Pawar S. S. (2006) [http://ias.ac.in Phylogenetic tests of distribution patterns in South Asia: towards an integrative approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }}; J. Biosci. 31 95–113</ref> শ্ৰীলংকাৰ লগতে এই অঞ্চলটোৰ বিশেষকৈ সৰীসৃপ আৰু উভচৰ প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে কিছু প্ৰাণীজ সাদৃশ্য দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে Sinophis সাপ, বেঙুনীয়া ভেকুলী আৰু শ্ৰীলংকাৰ জেঠীজাতীয় প্ৰাণী Nessia, যিবোৰ মাদাগাস্কাৰৰ Acontias গণৰ সৈতে একে যেন লাগে।<ref>{{Cite web |url=http://pdn.ac.lk |title=affinities<!-- Bot generated title --> |access-date=30 August 2006 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051931/http://pdn.ac.lk |url-status=dead }}</ref> মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে অসংখ্য উদ্ভিদৰ সংযোগো বিদ্যমান।<ref>{{Cite web |url=http://mobot.org |title=Bio geography of Madagascar<!-- Bot generated title --> |access-date=6 September 2006 |archive-date=18 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118113039/http://mobot.org |url-status=live }}</ref> এক বৈকল্পিক ধাৰণা অনুসৰি এই টেক্সাসমূহ মূলতঃ ভাৰতৰ পৰাই বিৱৰ্তিত হোৱা বুলিও কোৱা হৈছে।<ref>Karanth, P. 2006 [http://iisc.ernet.in Out-of-India Gondwanan origin of some tropical Asian biota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411223533/http://iisc.ernet.in |date=11 April 2019 }}. Current Science 90(6):789-792</ref> মালয়ান মূলৰ কিছুমান টেক্সা শ্ৰীলংকাত পোৱা যায় কিন্তু পশ্চিমঘাটত অনুপস্থিত থকাৰ দৰে জৈৱ-ভৌগোলিক বিচিত্ৰতাও বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত Nepenthes গণৰ উদ্ভিদ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। === পূব হিমালয় === পূব হিমালয় হৈছে ভূটান, উত্তৰ-পূব ভাৰত, পশ্চিম বংগ আৰু নেপালৰ দক্ষিণ, মধ্য আৰু পূব অংশক সামৰি লোৱা অঞ্চল। এই অঞ্চলটো ভূতাত্ত্বিকভাবে নৱীন আৰু ইয়াত উচ্চতাৰ যথেষ্ট তাৰতম্য দেখা যায়। ইয়াত এশিঙীয়া গঁড়, বনৰীয়া ম’হকে ধৰি বিশ্বজুৰি বিলুপ্তিৰ ভাবুকি থকা প্ৰায় ১৬৩টা প্ৰজাতি আছে। মুঠতে ইয়াত ৪৫ বিধ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ৫০ বিধ চৰাই, ১৭ বিধ সৰীসৃপ, ১২ বিধ উভচৰ, ৩ বিধ অমেৰুদণ্ডী আৰু ৩৬ বিধ উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি পোৱা যায়।<ref>[http://cepf.net Conservation International 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060825232127/http://cepf.net |date=25 August 2006 }}</ref><ref>[http://panda.org Ecosystem Profile: Eastern Himalayas Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928092502/http://panda.org |date=28 September 2011 }}, 2005</ref> তৰাই অঞ্চলৰ ডুয়ার্ছ অৰণ্য এখন জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ এলেকা, য’ত হিমালয়ৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জৈৱ বৈচিত্ৰ্যও দেখা যায়। ইয়াত ৰেলিক ড্ৰেগনফ্লাই নামৰ এবিধ বিপন্ন প্ৰজাতি পোৱা যায়, যাৰ এই গণৰ আনটো মাত্ৰ প্ৰজাতি জাপানত পোৱা যায়। এই অঞ্চলটো হিমালয়ৰ নিউটৰো আৱাসস্থল, যি ভাৰতৰ সীমাত পোৱা একমাত্ৰ চেলামেণ্ডাৰ প্ৰজাতি।<ref>[http://amnh.org Amphibian Species of the World - Desmognathus imitator Dunn, 1927<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310233130/http://amnh.org |date=10 March 2007 }}</ref> == বিলুপ্ত আৰু জীৱাশ্মৰূপসমূহ == প্ৰাৰম্ভিক টাৰ্চিয়াৰী যুগত ভাৰতীয় উপদ্বীপীয় অঞ্চলটো এখন বৃহৎ দ্বীপ আছিল। দ্বীপ হোৱাৰ পূৰ্বে ই আফ্ৰিকা মহাদেশৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই দ্বীপটো এখন অগভীৰ সাগৰৰ দ্বাৰা এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ পৰা পৃথক হৈ আছিল। হিমালয় অঞ্চল আৰু তিব্বতৰ বেছিভাগ অংশই এই সাগৰৰ তলত আছিল। এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ দিশে ভাৰতীয় উপ-মহাদেশৰ গতিৰ ফলত বিশাল হিমালয় পৰ্বতমালাৰ সৃষ্টি হয় আৰু সাগৰৰ তলিখন উঠি আহি বৰ্তমানৰ উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চললৈ পৰিবৰ্তিত হয়। এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱাৰ পিছত বহুতো প্ৰজাতি ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। কেইবাটাও উত্থানৰ ফলত হিমালয়ৰ সৃষ্টি হৈছিল। শিৱালিক পৰ্বতমালা একেবাৰে শেষত গঠিত হৈছিল আৰু টাৰ্চিয়াৰী যুগৰ সৰ্বাধিক সংখ্যক জীৱাশ্ম এই পৰ্বতমালাতেই পোৱা যায়।<ref name="prater">Prater, S. H. (1971) The Book of Indian Animals. BNHS</ref> শিৱালিকৰ জীৱাশ্মসমূহৰ ভিতৰত মেষ্টোডন, জলহস্তী, গঁড়, চিভাথেৰিয়াম, জিৰাফ, ঘোঁৰা, উট, বাইছন, হৰিণ, কৃষ্ণসাৰ মৃগ, গৰিলা, গাহৰি, চিম্পাঞ্জী, ওৰাংওটাং, বেবুন, লেঙ্গুৰ, মাকাক বান্দৰ, চিতা বাঘ, ছেবাৰ-টুথড কেট, সিংহ, বাঘ, ভালুক, অৰ’ক্স, নাহৰফুটুকী বাঘ, কুকুৰনেচীয়া বাঘ, ঢোল, হেজাৰু, শহাপহু আৰু বহুতো স্তন্যপায়ী প্ৰাণী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="prater"/> ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত বহুতো উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Stewart R. Hinsley [http://malvaceae.info Notes on fossil wood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119185436/http://malvaceae.info |date=19 November 2017 }}. Retrieved September 2006.</ref> যাৰ ভিতৰত ইঅ’চিন যুগৰ Grewioxylon, কেৰালাত পোৱা মধ্য মায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon keralensis আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত পোৱা মায়’-প্লায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon arunachalensis অন্যতম। ভাৰত আৰু এণ্টাৰ্কটিকাত Glossopteris নামৰ ঢেকীয়া জাতীয় উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম উদ্ধাৰ হোৱাৰ ফলত 'গোণ্ডোৱানলেণ্ড'ৰ আৱিষ্কাৰ হয় আৰু ই মহাদেশীয় সঞ্চৰণ সম্পৰ্কে অধিক জ্ঞান আহৰণত সহায় কৰে। ভাৰতত চাইকাড উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Robert Buckler (1999) A brief review of the fossil cycads. [http://plantapalm.com PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224053853/http://plantapalm.com |date=24 February 2012 }}</ref> আনহাতে বৰ্তমানো ভাৰতত চাইকাডৰ সাতটা প্ৰজাতি জীয়াই আছে।<ref>{{Cite web |url=http://nsw.gov.au |title=Royal Botanical Gardens, Sydney, Australia |access-date=10 August 2006 |archive-date=1 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401122145/http://nsw.gov.au |url-status=dead }}</ref><ref>Singh, Rita, P. Radha (2006) A new species of Cycas from the Malabar Coast, Western Ghats, India. Volume 58(2):119-123</ref> ১৮৭৭ চনত নৰ্মদা উপত্যকাত ৰিচাৰ্ড লাইডেকাৰে আৱিষ্কাৰ কৰা Titanosaurus indicus সম্ভৱতঃ ভাৰতত আৱিষ্কৃত প্ৰথম ডাইনোছৰ আছিল। ভাৰতৰ পুৰাজীৱবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত এই অঞ্চলটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰতত পোৱা আন এক ডাইনোছৰ হৈছে Rajasaurus narmadensis,<ref>Rajasaurus and Indian Dinosaur. Geological Survey of India. [http://gsi.gov.in PDF] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080528000848/http://gsi.gov.in |date=28 May 2008 }}</ref> যি এক বৃহৎ মাংসভোজী ডাইনোছৰ আছিল। ই প্ৰায় ৯ মিটাৰ দীঘল আৰু ৩ মিটাৰ ওখ আছিল। চিনোজয়িক যুগৰ কিছুমান সাপৰ জীৱাশ্মও ভাৰতত পোৱা গৈছে।<ref>Rage J.-C., Bajpai S., Thewissen J. G. M. & Tiwari B. N. 2003. Early Eocene snakes from Kutch, Western India, with a review of the Palaeophiidae. Geodiversitas 25 (4) : 695-716 [http://mnhn.fr PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221235530/http://mnhn.fr |date=21 February 2012 }}</ref> কিছুমান বিজ্ঞানীৰ মতে দাক্ষিণাত্তৰ লাভা উদগীৰণ আৰু তাৰ পৰা নিৰ্গত গেছ ডাইনোছৰৰ বিশ্বব্যাপী বিলুপ্তিৰ বাবে দায়ী আছিল, যদিও এই বিষয়টো বিতৰ্কিত।<ref>{{Cite web |url=http://cosis.net |title=Floodvolcanism is the main cause of mass extinctions: Nice try, but where is the evidence? PDF |access-date=21 February 2006 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043641/http://cosis.net |url-status=live }}</ref><ref>[http://plattsburgh.edu Volcanism] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504212202/http://plattsburgh.edu|date=4 May 2006}}</ref> হিমালয়ৰ পাদদেশৰ চিমলা পাহাৰত প্ৰায় ৫৩.৫ নিযুত বছৰ পুৰণি আটাইতকৈ পুৰণি তিমিৰ জীৱাশ্ম Himalayacetus subathuensis পোৱা গৈছে। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই অঞ্চলটো টেথিছ সাগৰৰ তলত আছিল। এই তিমিবোৰ সম্ভৱতঃ আংশিকভাৱে মাটিত বাস কৰিবলৈ সক্ষম আছিল।<ref>{{Cite web |url=http://enchantedlearning.com |title=Whale fossils |access-date=21 February 2006 |archive-date=16 December 2018 |archive-url=https://archive.org |url-status=live }}</ref><ref>Bajpai, S. and Gingerich P.D. (1998) A new Eocene archaeocete (Mammalia, Cetacea) from India and the time of origin of whales Proc. Natl. Acad. Sci. USA 95:15464–15468 [http://umich.edu PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051222060959/http://umich.edu |date=22 December 2005 }}</ref> ভাৰতত পোৱা আন এক তিমির জীৱাশ্ম হৈছে Remingtonocetus, যি প্ৰায় ৪৩-৪৬ নিযুত বছৰ পুৰণি। ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত কেইবাটাও সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে যদিও ডাঙৰ স্তন্যপায়ীৰ উপস্থিতি বিৰল। প্ৰাইমেটৰ একমাত্ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ জীৱাশ্ম ওচৰৰ ম্যানমাৰ অঞ্চলৰ পৰাহে পোৱা গৈছে। * লগতে চাওক: ভাৰতৰ ভূতত্ত্ব === শেহতীয়া বিলুপ্তি === মানুহৰ দ্বাৰা ভূমি আৰু বনজ সম্পদৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰৰ লগতে খাদ্য আৰু ক্ৰীড়াৰ বাবে চলোৱা চিকাৰ আৰু জালত বন্দী কৰা কাৰ্যই শেহতীয়া সময়ছোৱাত ভাৰতত বহুতো প্ৰজাতিৰ বিলুপ্তি ঘটাইছে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ প্ৰাণীজগত]] j9hnpu4syqgawowdzsn38rnr4dpqv2f 604883 604882 2026-05-06T14:02:27Z Kandarpajit Kallol 6257 604883 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} [[File:Bengal Tiger looking at us in Jim Corbett National Park.jpg|alt=|thumb|[[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]]]] [[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|[[হাতী]]|thumb]] [[ভাৰতবৰ্ষ]] ২০২০ চনত বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত ০.৪৬ বায়'ডি স্ক'ৰ, ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী আৰু দেশৰ ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ সৈতে বিশ্বৰ ৮ম সৰ্বাধিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল।<ref name=bod1>[https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece India adds 557 new species to its fauna: Zoological Survey of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913071118/https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece |date=13 September 2021 }}, The Hindu, 27 Aug 2021.</ref>ভাৰতে বহুতো বায়’ম সামৰি লৈছে: [[মৰুভূমি]], ওখ [[পৰ্বত]], উচ্চভূমি, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰু নাতিশীতোষ্ণ [[অৰণ্য]], জলাশয়, সমভূমি, ঘাঁহনি, [[নদী]]ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল, আৰু লগতে দ্বীপ দ্বীপপুঞ্জ। আনুষ্ঠানিকভাৱে বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য হটস্পটৰ ভিতৰত চাৰিটা ভাৰতত উপস্থিত আছে: [[হিমালয়]], [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]], [[ভাৰত-বাৰ্মা]] আৰু [[নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]। ইয়াৰ ভিতৰত সুন্দৰবন আৰু তেৰাই-দুৱাৰ ছাভানা ঘাঁহনি অঞ্চলসমূহো ইয়াৰ অনন্য পত্ৰ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বাবে।<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/children/wild-wonderlands/article34686553.ece | title=Here's a look at 6 biodiversity hotspots of India | newspaper=The Hindu | date=31 May 2021 | last1=Bagli | first1=Katie }}</ref> এই হটস্পটবোৰত বহুতো স্থানীয় প্ৰজাতি থাকে।<ref name="TERI website">[http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051109182255/http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm|date=9 November 2005}}</ref> ভাৰতৰ মুঠ মাটি-কালিৰ প্ৰায় ৫% আনুষ্ঠানিকভাৱে সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অধিকাংশ অংশ ভাৰত-মালয় অঞ্চলত অৱস্থিত, য'ত হিমালয়ৰ ওপৰৰ অংশ পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ অংশ; ২০০০ৰ পৰা ২৫০০ মিটাৰ উচ্চতাক ভাৰত-মালয় আৰু পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ মাজৰ উচ্চতাৰ সীমা বুলি গণ্য কৰা হয়। ভাৰতত প্ৰচুৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আছে। সোতৰখন মেগাডাইভাৰ্চিটি দেশৰ ভিতৰত অন্যতম, ইয়াত বিশ্বৰ ৭.৬% [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]], ১২.৬% বিশ্বৰ [[চৰাই]], ৬.২% বিশ্বৰ [[সৰীসৃপ]], ৪.৪% বিশ্বৰ [[উভচৰ প্ৰাণী]] আৰু ১১.৭% [[মাছ]]ৰ বাসস্থান। গ্ৰীষ্মকালীন বাৰিষাৰ ফলতো এই অঞ্চলটো যথেষ্ট প্ৰভাৱিত হয় যাৰ ফলত গছ-গছনি আৰু বাসস্থানৰ ঋতু অনুসৰি বৃহৎ পৰিৱৰ্তন ঘটে। ভাৰতে ভাৰতমালয়ৰ জৈৱ-ভৌগোলিক অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ অংশ গঠন কৰে আৰু বহুতো ফুল আৰু প্ৰাণীজগতৰ ৰূপত মালয়ৰ আত্মীয়তা দেখা যায় আৰু মাত্ৰ কেইটামান প্ৰজাতিহে ভাৰতীয় অঞ্চলৰ বাবে অনন্য। এই অনন্য প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত কেৱল পশ্চিম ঘাট আৰু শ্ৰীলংকাত পোৱা Uropeltidae পৰিয়াল সাপ অন্যতম। ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ জীৱাশ্ম প্ৰজাতিসমূহে ছিচেলছ আৰু মাদাগাস্কাৰ দ্বীপসমূহৰ শৃংখলৰ সৈতে সংযোগ দেখুৱাইছে।<ref>Jean-Claude Rage (2003) Relationships of the Malagasy fauna during the Late Cretaceous: Northern or Southern routes? Acta Palaeontologica Polonica 48(4):661-662 [http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041214205519/http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf |date=14 December 2004 }}</ref> ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত সৰীসৃপ, উভচৰ আৰু মাছ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু এই বংশভৌগোলিক সংযোগ প্ৰদৰ্শন কৰা এটা বিদ্যমান প্ৰজাতি হৈছে বেঙুনীয়া বেং। ভাৰত আৰু মাদাগাস্কাৰৰ পৃথকীকৰণ পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰায় ৮.৮ কোটি বছৰ আগতে হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। কিন্তু [[ভাৰতীয়]] উপমহাদেশখনে ইউৰেছিয়াক লগ পোৱাৰ সময়তো মাদাগাস্কাৰ আৰু আফ্ৰিকাৰ সৈতে সংযোগ থকা বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। ভাৰতক এছিয়ালৈ কেইবাটাও [[আফ্ৰিকা]]ন প্ৰজাতিৰ স্থানান্তৰৰ বাবে জাহাজ হিচাপে পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এই প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত পাঁচটা বেং পৰিয়াল (মাই'বাট্ৰেচিডেকে ধৰি), তিনিটা চেচিলিয়ান পৰিয়াল, এটা লেচাৰটিড জেঠী আৰু প'মেটিঅ'পচিডে পৰিয়ালৰ মিঠা পানীৰ শামুক আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="briggs">Briggs, JC (2003) The biogeographic and tectonic history of India. Journal of Biogeography, 30:381–388</ref> [[পাকিস্তান|মধ্য পাকিস্তান]]ৰ বুগটি পাহাৰৰ পৰা পোৱা ত্ৰিশ মিলিয়ন বছৰীয়া অলিগোচিন যুগৰ জীৱাশ্ম দাঁত এটা লেমুৰ সদৃশ প্ৰাইমেটৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ ফলত লেমুৰৰ উৎপত্তি [[এছিয়া]]ত হ'ব পাৰে বুলি বিতৰ্কিত পৰামৰ্শৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref>Marivaux L., Welcome J.-L., Antoine P-O., Métais G., Baloch I.M., Benammi M., Chaimanee Y., Ducrocq S., and Jaeger J.-J. (2001) A fossil lemur from the Oligocene of Pakistan. Science, 294: 587–591.</ref><ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html Oligocene Lemur fossil hints at Asian origin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006135255/http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html |date=6 October 2017 }}. Retrieved February 2007.</ref> পূৰ্বতে ভাৰতৰ পৰা অহা লেমুৰ জীৱাশ্মৰ ফলত লেমুৰিয়া নামৰ হেৰাই যোৱা মহাদেশ এখনৰ তত্ত্বৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই তত্ত্বটো অৱশ্যে খাৰিজ কৰা হৈছিল যেতিয়া মহাদেশীয় ড্ৰিফ্ট আৰু প্লেট টেকটনিক্স ভালদৰে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল। ==জীৱজগত== [[File:FAMILY TIME.jpg|alt=|thumb|[[সিংহ]]]] [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|[[এশিঙীয়া গঁড়]]|thumb]] [[File:Gaur bull Kodaikanal "Biff".jpg|[[মেঠোন]]|thumb]] [[File:Paonroue.JPG|ভাৰতীয় ময়ুৰ|thumb]] [[File:Indian Cobra, crop.jpg|[[ভাৰতীয় ফেঁটী সাপ]]|thumb]] [[কলকাতা]] ([[পশ্চিম বংগ]]ৰ ৰাজধানী)ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা আৰু ১৬টা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰ থকা ভাৰতীয় প্ৰাণীজৰীপ জৰীপ (ZSI) ভাৰতৰ প্ৰাণীজ সম্পদৰ জৰীপৰ দায়িত্ব লয়। জলবায়ু আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতিৰ বিপুল বৈচিত্ৰ্যৰে ভাৰতত ৮৯,৪৫১ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ বাসস্থান। [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত [[হাতী|ভাৰতীয় হাতী]], [[মেঠোন]] বা ভুলকৈ ভাৰতীয় বাইছন বৰ্তমানৰ [[বোভিনি]]ৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ, বিখ্যাত ভাৰতীয় [[এশিঙীয়া গঁড়]], আৰু বন্য জল [[ম'হ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত। হৰিণা আৰু এন্টিলোপৰ ভিতৰত [[দল-হৰিণা]], সঙ্গাই, চিতাল, [[শৰপহু]], ভাৰতীয় [[খটীয়া পহু]], হিমালয়ান কস্তুৰী হৰিণা, ইণ্ডিয়ান মুণ্টজাক, ইণ্ডিয়ান স্পটেড চেভ্ৰটেইন, কাশ্মীৰ হংগুল, তিব্বতী এন্টিলোপ, কৃষ্ণমৃগ, চাৰিশিংযুক্ত হৰিণা, গোৱানা, ভাৰতীয় হৰিণা, নীলগাই আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতীয় বনৰীয়া গাধ আৰু কিয়াঙৰ দৰে বনৰীয়া গাধ আছে, লগতে ভূটান টাকিন, মিশ্মী টাকিন, ৰঙা চেৰও, হিমালয়ৰ ছেৰও, ৰঙা গোৰাল, হিমালয়ৰ গোৰাল, মাৰ্খোৰ, চাইবেৰিয়ান আইবেক্স, নীলগিৰি তহৰ, হিমালয়ৰ তহৰ, উৰিয়াল, অৰ্গালী আৰু নীলা ভেড়াৰ দৰে ছাগলীও আছে। এই ছাগলী সাধাৰণতে হিমাচল প্ৰদেশ, লাডাখ, আৰু জম্মু-কাশ্মীৰ (ইউনিয়ন টেৰিটৰী)ৰ হিমালয়ৰ লগতে হিমালয়ৰ গুৰিৰ বানপানীৰ সমভূমি দুৱাৰছ বনাঞ্চল আৰু তেৰাই অঞ্চলত পোৱা যায়। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য ব্যতিক্ৰম হ’ল তামিলনাডুৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় নীলগিৰি তাহৰ। কেইবাটাও ডাঙৰ মেকুৰী আছে: এছিয়াটিক সিংহ, বংগ বাঘ, ভাৰতীয় নাহৰফুটুকী, নিয়ৰ নাহৰফুটুকী, ডাৱৰীয়া নাহৰফুটুকী, ইউৰেছিয়ান লিংকছ, আৰু কেৰাকেল। সৰু মেকুৰী প্ৰজাতিৰ ভিতৰত মাছ ধৰা মেকুৰী, এছিয়াটিক বনৰীয়া মেকুৰী, জংঘল মেকুৰী, পল্লাছ মেকুৰী, বংগ মেকুৰী, মাৰ্বল মেকুৰী, এছিয়াটিক সোণালী মেকুৰী, আৰু নাহৰফুটুকী মেকুৰী আদি উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰিও উছুৰি ঢোলে, ভাৰতীয় শিয়াল, ভাৰতীয় পহু, বংগ শিয়াল, তিব্বতী পহু, তিব্বতী শিয়াল আদি কেনিন পোৱা যায়। লগতে আন এটা মাংসভোজী প্ৰাণী হ’ল ডাঠ হায়েনা। কেইবাটাও [[চৰাই]], যেনে গ্ৰেটাৰ ফ্লেমিংগো, ব্ৰাহ্মণিক হাঁহ, বগা বুকুৰ ৱাটাৰহেন, ফেজেণ্ট ঠেংযুক্ত জাকানা, ইউৰেছিয়ান চামুচবিল, লেছাৰ ফ্লেমিংগো, বেঙুনীয়া বগলী, গ্ৰেট আৰু গৰু এগ্ৰেট, ভাৰতীয় পুখুৰীৰ বগলী, প্ৰাচ্যৰ মেগপাই-ৰবিন, নিকোবাৰ পাৰ চৰাই, ভাৰতীয় মাইনাছ, ভাৰতীয় ৰোলাৰ, স্লেটি ব্ৰেষ্টেড ৰেল, গ্ৰেটাৰ ক'কেল, ক'লা পেটৰ টাৰ্ণ, ইণ্ডিয়ান পিটা, ইণ্ডিয়ান পেৰাডাইজ ফ্লাইকেচাৰ, চেৰাছ ক্ৰেন, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন, ডেম'ইজেল ক্ৰেন, গ্ৰেট হৰ্ণবিল, গোলাপ আঙঠিযুক্ত পেৰাকিট, বসন্তকালীন ওলমি থকা কপৌ, নব-বিল হাঁহ, ৰং কৰা ষ্টৰ্ক, আৰু এছিয়ান অ'পেনবিল দেশৰ বিভিন্ন বাসস্থানত পোৱা যায়। ভাৰতত কেইবাটাও ক্ষুদ্ৰ [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত এছিয়ান হাউচ শ্ব্ৰু, উত্তৰ আৰু গ্ৰেটাৰ হগ বেজাৰ, চাইনিজ ফেৰেট-বেজাৰ, হানি বেজাৰ, ভাৰতীয় [[পেংগুইন]], চীনা পেংগুইন আদি উল্লেখযোগ্য। বৃক্ষীয় সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ ভিতৰত নীলগিৰি মাৰ্টেন, সৰু দাঁতযুক্ত তাল চিভেট, এছিয়ান পাম চিভেট, সৰু ভাৰতীয় চিভেট, বৃহৎ ভাৰতীয় চিভেট, বিনটুৰং, আৰু ৰঙা পাণ্ডা আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ [[ভালুক]]বোৰ হ’ল সূৰ্য্য ভালুক, অলস ভালুক, হিমালয়ৰ ক’লা ভালুক, আৰু [[হিমালয়]]ৰ বাদামী ভালুক। ==জৈৱ বৈচিত্ৰ্য== বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত "যিটো প্ৰতিটো গোটৰ মুঠ বিশ্বব্যাপী প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ তুলনাত প্ৰতিটো গোটৰ প্ৰজাতিৰ শতাংশৰ দ্বাৰা গণনা কৰা" ত বিশ্বৰ মেগা-বায়'ডাইভাৰ্চিটি ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ভিতৰত দ্বাদশ স্থানত আছে। ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ তলত থকা ভাৰত জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰে চহকী। ভাৰতৰ প্ৰাণীবিজ্ঞান জৰীপ (ZSI) ৰ ২০২০ চনত ভাৰতৰ প্ৰাণীজগতৰ জৰীপত মুঠ ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ তথ্য পোৱা গৈছে, য’ত ৪০৭টা নতুনকৈ বৰ্ণনা কৰা প্ৰজাতি আৰু ১৫০টা নতুন দেশৰ ৰেকৰ্ডকে ধৰি ৫৫৭টা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। নতুন আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত ৪৮৬টা প্ৰজাতি অকৃমি (বেছিভাগেই পোক-পৰুৱা), আৰু ৭১টা মেৰুদণ্ডী প্ৰজাতি, বেছিভাগেই মাছ আৰু সৰীসৃপ। [[কৰ্ণাটক]] (৬৬ প্ৰজাতি), [[কেৰালা]] (৫১), [[ৰাজস্থান]] (৪৬) আৰু [[পশ্চিম বংগ]] (৩০)ৰ পৰা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। ২০১০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰাণীজগতত ২,৮০০ টা নতুন প্ৰজাতি আৰু ১,৩১২ টা নতুন অভিলেখকে ধৰি ৪,১১২ টা প্ৰজাতি সংযোজন কৰা হয়।<ref name=bod1/> == জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পট == === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা হৈছে উপদ্বীপীয় ভাৰতৰ পশ্চিম সীমাৰে বিস্তৃত এক পাহাৰীয়া শৃংখলা। সাগৰৰ নৈকট্য আৰু পৰ্বতৰ বাধাৰ ফলত হোৱা বৰষুণৰ বাবে এই অঞ্চলত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। এই অঞ্চলসমূহত আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য আৰু বৰ্ষাৰণ্য পোৱা যায়। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্যায়ৰ প্ৰজাতি বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে উচ্চ স্তৰৰ থলুৱা প্ৰজাতি দেখা যায়। ইয়াত পোৱা উভচৰ প্ৰাণীৰ প্ৰায় ৭৭% আৰু সৰীসৃপ প্ৰজাতিৰ ৬২% পৃথিৱীৰ আন কতো পোৱা নাযায়।<ref name="RJRD">Daniels, R. J. R. (2001) [http://iisc.ernet.in Endemic fishes of the Western Ghats and the Satpura hypothesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191139/http://iisc.ernet.in |date=3 March 2016 }}. Current Science 81(3):240-244</ref> এই অঞ্চলটোৰ মালয় উপদ্বীপৰ সৈতে জৈৱ-ভৌগোলিক সাদৃশ্য আছে। সুন্দৰ লাল হোৰাই আগবঢ়োৱা ''সাতপুৰা পৰিকল্পনা'' অনুসৰি মধ্য ভাৰতৰ পাহাৰীয়া শৃংখলাবোৰে এসময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অৰণ্যৰ পৰা ইন্দো-মালয়ান অঞ্চললৈ এক সংযোগ স্থাপন কৰিছিল। হোৰাই এই তত্ত্ব সমৰ্থন কৰিবলৈ পাহাৰীয়া সুঁতিৰ মাছৰ সহায় লৈছিল, কিন্তু চৰাইৰ ক্ষেত্ৰতো ই প্ৰযোজ্য হ'ব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল।<ref>Ripley, Dillon S. (1947) [https://jstor.org Avian relicts and double invasions in Peninsular India and Ceylon(Sri Lanka)] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=5 December 2022 }}. Evolution 2:150–159</ref> পৰৱৰ্তী অধ্যয়নসমূহে সূচাইছে যে হোৰাৰ মূল আৰ্হি প্ৰজাতিসমূহ বিচ্ছিন্নতাৰ দ্বাৰা হোৱা প্ৰজাতিকৰণতকৈ ''অভিসাৰী বিৱৰ্তন''ৰ হে এক নিদৰ্শন আছিল।<ref name="RJRD"/> অধিক শেহতীয়া ফাইলোজিঅ'গ্ৰাফিক অধ্যয়নসমূহে আণৱিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি এই সমস্যাটো অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>Karanth, P. K. (2003) [http://ias.ac.in Evolution of disjunct distributions among wet-zone species of the Indian subcontinent: Testing various hypotheses using a phylogenetic approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }} Current Science, 85(9): 1276-1283</ref> পৃথকীকৰণৰ সময় আৰু ভূতাত্ত্বিক ইতিহাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি টেক্সাসমূহৰ মাজতো পাৰ্থক্য আছে।<ref>Biswas, S. and Pawar S. S. (2006) [http://ias.ac.in Phylogenetic tests of distribution patterns in South Asia: towards an integrative approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }}; J. Biosci. 31 95–113</ref> শ্ৰীলংকাৰ লগতে এই অঞ্চলটোৰ বিশেষকৈ সৰীসৃপ আৰু উভচৰ প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে কিছু প্ৰাণীজ সাদৃশ্য দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে Sinophis সাপ, বেঙুনীয়া ভেকুলী আৰু শ্ৰীলংকাৰ জেঠীজাতীয় প্ৰাণী Nessia, যিবোৰ মাদাগাস্কাৰৰ Acontias গণৰ সৈতে একে যেন লাগে।<ref>{{Cite web |url=http://pdn.ac.lk |title=affinities<!-- Bot generated title --> |access-date=30 August 2006 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051931/http://pdn.ac.lk |url-status=dead }}</ref> মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে অসংখ্য উদ্ভিদৰ সংযোগো বিদ্যমান।<ref>{{Cite web |url=http://mobot.org |title=Bio geography of Madagascar<!-- Bot generated title --> |access-date=6 September 2006 |archive-date=18 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118113039/http://mobot.org |url-status=live }}</ref> এক বৈকল্পিক ধাৰণা অনুসৰি এই টেক্সাসমূহ মূলতঃ ভাৰতৰ পৰাই বিৱৰ্তিত হোৱা বুলিও কোৱা হৈছে।<ref>Karanth, P. 2006 [http://iisc.ernet.in Out-of-India Gondwanan origin of some tropical Asian biota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411223533/http://iisc.ernet.in |date=11 April 2019 }}. Current Science 90(6):789-792</ref> মালয়ান মূলৰ কিছুমান টেক্সা শ্ৰীলংকাত পোৱা যায় কিন্তু পশ্চিমঘাটত অনুপস্থিত থকাৰ দৰে জৈৱ-ভৌগোলিক বিচিত্ৰতাও বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত Nepenthes গণৰ উদ্ভিদ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। === পূব হিমালয় === পূব হিমালয় হৈছে ভূটান, উত্তৰ-পূব ভাৰত, পশ্চিম বংগ আৰু নেপালৰ দক্ষিণ, মধ্য আৰু পূব অংশক সামৰি লোৱা অঞ্চল। এই অঞ্চলটো ভূতাত্ত্বিকভাবে নৱীন আৰু ইয়াত উচ্চতাৰ যথেষ্ট তাৰতম্য দেখা যায়। ইয়াত এশিঙীয়া গঁড়, বনৰীয়া ম’হকে ধৰি বিশ্বজুৰি বিলুপ্তিৰ ভাবুকি থকা প্ৰায় ১৬৩টা প্ৰজাতি আছে। মুঠতে ইয়াত ৪৫ বিধ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ৫০ বিধ চৰাই, ১৭ বিধ সৰীসৃপ, ১২ বিধ উভচৰ, ৩ বিধ অমেৰুদণ্ডী আৰু ৩৬ বিধ উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি পোৱা যায়।<ref>[http://cepf.net Conservation International 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060825232127/http://cepf.net |date=25 August 2006 }}</ref><ref>[http://panda.org Ecosystem Profile: Eastern Himalayas Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928092502/http://panda.org |date=28 September 2011 }}, 2005</ref> তৰাই অঞ্চলৰ ডুয়ার্ছ অৰণ্য এখন জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ এলেকা, য’ত হিমালয়ৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জৈৱ বৈচিত্ৰ্যও দেখা যায়। ইয়াত ৰেলিক ড্ৰেগনফ্লাই নামৰ এবিধ বিপন্ন প্ৰজাতি পোৱা যায়, যাৰ এই গণৰ আনটো মাত্ৰ প্ৰজাতি জাপানত পোৱা যায়। এই অঞ্চলটো হিমালয়ৰ নিউটৰো আৱাসস্থল, যি ভাৰতৰ সীমাত পোৱা একমাত্ৰ চেলামেণ্ডাৰ প্ৰজাতি।<ref>[http://amnh.org Amphibian Species of the World - Desmognathus imitator Dunn, 1927<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310233130/http://amnh.org |date=10 March 2007 }}</ref> == বিলুপ্ত আৰু জীৱাশ্মৰূপসমূহ == প্ৰাৰম্ভিক টাৰ্চিয়াৰী যুগত ভাৰতীয় উপদ্বীপীয় অঞ্চলটো এখন বৃহৎ দ্বীপ আছিল। দ্বীপ হোৱাৰ পূৰ্বে ই আফ্ৰিকা মহাদেশৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই দ্বীপটো এখন অগভীৰ সাগৰৰ দ্বাৰা এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ পৰা পৃথক হৈ আছিল। হিমালয় অঞ্চল আৰু তিব্বতৰ বেছিভাগ অংশই এই সাগৰৰ তলত আছিল। এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ দিশে ভাৰতীয় উপ-মহাদেশৰ গতিৰ ফলত বিশাল হিমালয় পৰ্বতমালাৰ সৃষ্টি হয় আৰু সাগৰৰ তলিখন উঠি আহি বৰ্তমানৰ উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চললৈ পৰিবৰ্তিত হয়। এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱাৰ পিছত বহুতো প্ৰজাতি ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। কেইবাটাও উত্থানৰ ফলত হিমালয়ৰ সৃষ্টি হৈছিল। শিৱালিক পৰ্বতমালা একেবাৰে শেষত গঠিত হৈছিল আৰু টাৰ্চিয়াৰী যুগৰ সৰ্বাধিক সংখ্যক জীৱাশ্ম এই পৰ্বতমালাতেই পোৱা যায়।<ref name="prater">Prater, S. H. (1971) The Book of Indian Animals. BNHS</ref> শিৱালিকৰ জীৱাশ্মসমূহৰ ভিতৰত মেষ্টোডন, জলহস্তী, গঁড়, চিভাথেৰিয়াম, জিৰাফ, ঘোঁৰা, উট, বাইছন, হৰিণ, কৃষ্ণসাৰ মৃগ, গৰিলা, গাহৰি, চিম্পাঞ্জী, ওৰাংওটাং, বেবুন, লেঙ্গুৰ, মাকাক বান্দৰ, চিতা বাঘ, ছেবাৰ-টুথড কেট, সিংহ, বাঘ, ভালুক, অৰ’ক্স, নাহৰফুটুকী বাঘ, কুকুৰনেচীয়া বাঘ, ঢোল, হেজাৰু, শহাপহু আৰু বহুতো স্তন্যপায়ী প্ৰাণী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="prater"/> ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত বহুতো উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Stewart R. Hinsley [http://malvaceae.info Notes on fossil wood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119185436/http://malvaceae.info |date=19 November 2017 }}. Retrieved September 2006.</ref> যাৰ ভিতৰত ইঅ’চিন যুগৰ Grewioxylon, কেৰালাত পোৱা মধ্য মায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon keralensis আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত পোৱা মায়’-প্লায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon arunachalensis অন্যতম। ভাৰত আৰু এণ্টাৰ্কটিকাত Glossopteris নামৰ ঢেকীয়া জাতীয় উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম উদ্ধাৰ হোৱাৰ ফলত 'গোণ্ডোৱানলেণ্ড'ৰ আৱিষ্কাৰ হয় আৰু ই মহাদেশীয় সঞ্চৰণ সম্পৰ্কে অধিক জ্ঞান আহৰণত সহায় কৰে। ভাৰতত চাইকাড উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Robert Buckler (1999) A brief review of the fossil cycads. [http://plantapalm.com PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224053853/http://plantapalm.com |date=24 February 2012 }}</ref> আনহাতে বৰ্তমানো ভাৰতত চাইকাডৰ সাতটা প্ৰজাতি জীয়াই আছে।<ref>{{Cite web |url=http://nsw.gov.au |title=Royal Botanical Gardens, Sydney, Australia |access-date=10 August 2006 |archive-date=1 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401122145/http://nsw.gov.au |url-status=dead }}</ref><ref>Singh, Rita, P. Radha (2006) A new species of Cycas from the Malabar Coast, Western Ghats, India. Volume 58(2):119-123</ref> ১৮৭৭ চনত নৰ্মদা উপত্যকাত ৰিচাৰ্ড লাইডেকাৰে আৱিষ্কাৰ কৰা Titanosaurus indicus সম্ভৱতঃ ভাৰতত আৱিষ্কৃত প্ৰথম ডাইনোছৰ আছিল। ভাৰতৰ পুৰাজীৱবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত এই অঞ্চলটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰতত পোৱা আন এক ডাইনোছৰ হৈছে Rajasaurus narmadensis,<ref>Rajasaurus and Indian Dinosaur. Geological Survey of India. [http://gsi.gov.in PDF] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080528000848/http://gsi.gov.in |date=28 May 2008 }}</ref> যি এক বৃহৎ মাংসভোজী ডাইনোছৰ আছিল। ই প্ৰায় ৯ মিটাৰ দীঘল আৰু ৩ মিটাৰ ওখ আছিল। চিনোজয়িক যুগৰ কিছুমান সাপৰ জীৱাশ্মও ভাৰতত পোৱা গৈছে।<ref>Rage J.-C., Bajpai S., Thewissen J. G. M. & Tiwari B. N. 2003. Early Eocene snakes from Kutch, Western India, with a review of the Palaeophiidae. Geodiversitas 25 (4) : 695-716 [http://mnhn.fr PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221235530/http://mnhn.fr |date=21 February 2012 }}</ref> কিছুমান বিজ্ঞানীৰ মতে দাক্ষিণাত্তৰ লাভা উদগীৰণ আৰু তাৰ পৰা নিৰ্গত গেছ ডাইনোছৰৰ বিশ্বব্যাপী বিলুপ্তিৰ বাবে দায়ী আছিল, যদিও এই বিষয়টো বিতৰ্কিত।<ref>{{Cite web |url=http://cosis.net |title=Floodvolcanism is the main cause of mass extinctions: Nice try, but where is the evidence? PDF |access-date=21 February 2006 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043641/http://cosis.net |url-status=live }}</ref><ref>[http://plattsburgh.edu Volcanism] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504212202/http://plattsburgh.edu|date=4 May 2006}}</ref> হিমালয়ৰ পাদদেশৰ চিমলা পাহাৰত প্ৰায় ৫৩.৫ নিযুত বছৰ পুৰণি আটাইতকৈ পুৰণি তিমিৰ জীৱাশ্ম Himalayacetus subathuensis পোৱা গৈছে। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই অঞ্চলটো টেথিছ সাগৰৰ তলত আছিল। এই তিমিবোৰ সম্ভৱতঃ আংশিকভাৱে মাটিত বাস কৰিবলৈ সক্ষম আছিল।<ref>{{Cite web |url=http://enchantedlearning.com |title=Whale fossils |access-date=21 February 2006 |archive-date=16 December 2018 |archive-url=https://archive.org |url-status=live }}</ref><ref>Bajpai, S. and Gingerich P.D. (1998) A new Eocene archaeocete (Mammalia, Cetacea) from India and the time of origin of whales Proc. Natl. Acad. Sci. USA 95:15464–15468 [http://umich.edu PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051222060959/http://umich.edu |date=22 December 2005 }}</ref> ভাৰতত পোৱা আন এক তিমির জীৱাশ্ম হৈছে Remingtonocetus, যি প্ৰায় ৪৩-৪৬ নিযুত বছৰ পুৰণি। ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত কেইবাটাও সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে যদিও ডাঙৰ স্তন্যপায়ীৰ উপস্থিতি বিৰল। প্ৰাইমেটৰ একমাত্ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ জীৱাশ্ম ওচৰৰ ম্যানমাৰ অঞ্চলৰ পৰাহে পোৱা গৈছে। === শেহতীয়া বিলুপ্তি === মানুহৰ দ্বাৰা ভূমি আৰু বনজ সম্পদৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰৰ লগতে খাদ্য আৰু ক্ৰীড়াৰ বাবে চলোৱা চিকাৰ আৰু জালত বন্দী কৰা কাৰ্যই শেহতীয়া সময়ছোৱাত ভাৰতত বহুতো প্ৰজাতিৰ বিলুপ্তি ঘটাইছে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ প্ৰাণীজগত]] dkq9rupjnnnlmj7uwj2k2mcx4cdturd 604884 604883 2026-05-06T14:06:11Z Kandarpajit Kallol 6257 604884 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} [[File:Bengal Tiger looking at us in Jim Corbett National Park.jpg|alt=|thumb|[[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]]]] [[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|[[হাতী]]|thumb]] [[ভাৰতবৰ্ষ]] ২০২০ চনত বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত ০.৪৬ বায়'ডি স্ক'ৰ, ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী আৰু দেশৰ ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ সৈতে বিশ্বৰ ৮ম সৰ্বাধিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল।<ref name=bod1>[https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece India adds 557 new species to its fauna: Zoological Survey of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913071118/https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece |date=13 September 2021 }}, The Hindu, 27 Aug 2021.</ref>ভাৰতে বহুতো বায়’ম সামৰি লৈছে: [[মৰুভূমি]], ওখ [[পৰ্বত]], উচ্চভূমি, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰু নাতিশীতোষ্ণ [[অৰণ্য]], জলাশয়, সমভূমি, ঘাঁহনি, [[নদী]]ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল, আৰু লগতে দ্বীপ দ্বীপপুঞ্জ। আনুষ্ঠানিকভাৱে বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য হটস্পটৰ ভিতৰত চাৰিটা ভাৰতত উপস্থিত আছে: [[হিমালয়]], [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]], [[ভাৰত-বাৰ্মা]] আৰু [[নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]। ইয়াৰ ভিতৰত সুন্দৰবন আৰু তেৰাই-দুৱাৰ ছাভানা ঘাঁহনি অঞ্চলসমূহো ইয়াৰ অনন্য পত্ৰ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বাবে।<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/children/wild-wonderlands/article34686553.ece | title=Here's a look at 6 biodiversity hotspots of India | newspaper=The Hindu | date=31 May 2021 | last1=Bagli | first1=Katie }}</ref> এই হটস্পটবোৰত বহুতো স্থানীয় প্ৰজাতি থাকে।<ref name="TERI website">[http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051109182255/http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm|date=9 November 2005}}</ref> ভাৰতৰ মুঠ মাটি-কালিৰ প্ৰায় ৫% আনুষ্ঠানিকভাৱে সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অধিকাংশ অংশ ভাৰত-মালয় অঞ্চলত অৱস্থিত, য'ত হিমালয়ৰ ওপৰৰ অংশ পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ অংশ; ২০০০ৰ পৰা ২৫০০ মিটাৰ উচ্চতাক ভাৰত-মালয় আৰু পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ মাজৰ উচ্চতাৰ সীমা বুলি গণ্য কৰা হয়। ভাৰতত প্ৰচুৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আছে। সোতৰখন মেগাডাইভাৰ্চিটি দেশৰ ভিতৰত অন্যতম, ইয়াত বিশ্বৰ ৭.৬% [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]], ১২.৬% বিশ্বৰ [[চৰাই]], ৬.২% বিশ্বৰ [[সৰীসৃপ]], ৪.৪% বিশ্বৰ [[উভচৰ প্ৰাণী]] আৰু ১১.৭% [[মাছ]]ৰ বাসস্থান। গ্ৰীষ্মকালীন বাৰিষাৰ ফলতো এই অঞ্চলটো যথেষ্ট প্ৰভাৱিত হয় যাৰ ফলত গছ-গছনি আৰু বাসস্থানৰ ঋতু অনুসৰি বৃহৎ পৰিৱৰ্তন ঘটে। ভাৰতে ভাৰতমালয়ৰ জৈৱ-ভৌগোলিক অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ অংশ গঠন কৰে আৰু বহুতো ফুল আৰু প্ৰাণীজগতৰ ৰূপত মালয়ৰ আত্মীয়তা দেখা যায় আৰু মাত্ৰ কেইটামান প্ৰজাতিহে ভাৰতীয় অঞ্চলৰ বাবে অনন্য। এই অনন্য প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত কেৱল পশ্চিম ঘাট আৰু শ্ৰীলংকাত পোৱা Uropeltidae পৰিয়াল সাপ অন্যতম। ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ জীৱাশ্ম প্ৰজাতিসমূহে ছিচেলছ আৰু মাদাগাস্কাৰ দ্বীপসমূহৰ শৃংখলৰ সৈতে সংযোগ দেখুৱাইছে।<ref>Jean-Claude Rage (2003) Relationships of the Malagasy fauna during the Late Cretaceous: Northern or Southern routes? Acta Palaeontologica Polonica 48(4):661-662 [http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041214205519/http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf |date=14 December 2004 }}</ref> ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত সৰীসৃপ, উভচৰ আৰু মাছ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু এই বংশভৌগোলিক সংযোগ প্ৰদৰ্শন কৰা এটা বিদ্যমান প্ৰজাতি হৈছে বেঙুনীয়া বেং। ভাৰত আৰু মাদাগাস্কাৰৰ পৃথকীকৰণ পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰায় ৮.৮ কোটি বছৰ আগতে হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। কিন্তু [[ভাৰতীয়]] উপমহাদেশখনে ইউৰেছিয়াক লগ পোৱাৰ সময়তো মাদাগাস্কাৰ আৰু আফ্ৰিকাৰ সৈতে সংযোগ থকা বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। ভাৰতক এছিয়ালৈ কেইবাটাও [[আফ্ৰিকা]]ন প্ৰজাতিৰ স্থানান্তৰৰ বাবে জাহাজ হিচাপে পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এই প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত পাঁচটা বেং পৰিয়াল (মাই'বাট্ৰেচিডেকে ধৰি), তিনিটা চেচিলিয়ান পৰিয়াল, এটা লেচাৰটিড জেঠী আৰু প'মেটিঅ'পচিডে পৰিয়ালৰ মিঠা পানীৰ শামুক আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="briggs">Briggs, JC (2003) The biogeographic and tectonic history of India. Journal of Biogeography, 30:381–388</ref> [[পাকিস্তান|মধ্য পাকিস্তান]]ৰ বুগটি পাহাৰৰ পৰা পোৱা ত্ৰিশ মিলিয়ন বছৰীয়া অলিগোচিন যুগৰ জীৱাশ্ম দাঁত এটা লেমুৰ সদৃশ প্ৰাইমেটৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ ফলত লেমুৰৰ উৎপত্তি [[এছিয়া]]ত হ'ব পাৰে বুলি বিতৰ্কিত পৰামৰ্শৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref>Marivaux L., Welcome J.-L., Antoine P-O., Métais G., Baloch I.M., Benammi M., Chaimanee Y., Ducrocq S., and Jaeger J.-J. (2001) A fossil lemur from the Oligocene of Pakistan. Science, 294: 587–591.</ref><ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html Oligocene Lemur fossil hints at Asian origin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006135255/http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html |date=6 October 2017 }}. Retrieved February 2007.</ref> পূৰ্বতে ভাৰতৰ পৰা অহা লেমুৰ জীৱাশ্মৰ ফলত লেমুৰিয়া নামৰ হেৰাই যোৱা মহাদেশ এখনৰ তত্ত্বৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই তত্ত্বটো অৱশ্যে খাৰিজ কৰা হৈছিল যেতিয়া মহাদেশীয় ড্ৰিফ্ট আৰু প্লেট টেকটনিক্স ভালদৰে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল। ==জীৱজগত== [[File:FAMILY TIME.jpg|alt=|thumb|[[সিংহ]]]] [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|[[এশিঙীয়া গঁড়]]|thumb]] [[File:Gaur bull Kodaikanal "Biff".jpg|[[মেঠোন]]|thumb]] [[File:Paonroue.JPG|ভাৰতীয় ময়ুৰ|thumb]] [[File:Indian Cobra, crop.jpg|[[ভাৰতীয় ফেঁটী সাপ]]|thumb]] [[কলকাতা]] ([[পশ্চিম বংগ]]ৰ ৰাজধানী)ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা আৰু ১৬টা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰ থকা ভাৰতীয় প্ৰাণীজৰীপ জৰীপ (ZSI) ভাৰতৰ প্ৰাণীজ সম্পদৰ জৰীপৰ দায়িত্ব লয়। জলবায়ু আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতিৰ বিপুল বৈচিত্ৰ্যৰে ভাৰতত ৮৯,৪৫১ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ বাসস্থান। [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত [[হাতী|ভাৰতীয় হাতী]], [[মেঠোন]] বা ভুলকৈ ভাৰতীয় বাইছন বৰ্তমানৰ [[বোভিনি]]ৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ, বিখ্যাত ভাৰতীয় [[এশিঙীয়া গঁড়]], আৰু বন্য জল [[ম'হ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত। হৰিণা আৰু এন্টিলোপৰ ভিতৰত [[দল-হৰিণা]], সঙ্গাই, চিতাল, [[শৰপহু]], ভাৰতীয় [[খটীয়া পহু]], হিমালয়ান কস্তুৰী হৰিণা, ইণ্ডিয়ান মুণ্টজাক, ইণ্ডিয়ান স্পটেড চেভ্ৰটেইন, কাশ্মীৰ হংগুল, তিব্বতী এন্টিলোপ, কৃষ্ণমৃগ, চাৰিশিংযুক্ত হৰিণা, গোৱানা, ভাৰতীয় হৰিণা, নীলগাই আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতীয় বনৰীয়া গাধ আৰু কিয়াঙৰ দৰে বনৰীয়া গাধ আছে, লগতে ভূটান টাকিন, মিশ্মী টাকিন, ৰঙা চেৰও, হিমালয়ৰ ছেৰও, ৰঙা গোৰাল, হিমালয়ৰ গোৰাল, মাৰ্খোৰ, চাইবেৰিয়ান আইবেক্স, নীলগিৰি তহৰ, হিমালয়ৰ তহৰ, উৰিয়াল, অৰ্গালী আৰু নীলা ভেড়াৰ দৰে ছাগলীও আছে। এই ছাগলী সাধাৰণতে হিমাচল প্ৰদেশ, লাডাখ, আৰু জম্মু-কাশ্মীৰ (ইউনিয়ন টেৰিটৰী)ৰ হিমালয়ৰ লগতে হিমালয়ৰ গুৰিৰ বানপানীৰ সমভূমি দুৱাৰছ বনাঞ্চল আৰু তেৰাই অঞ্চলত পোৱা যায়। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য ব্যতিক্ৰম হ’ল তামিলনাডুৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় নীলগিৰি তাহৰ। কেইবাটাও ডাঙৰ মেকুৰী আছে: এছিয়াটিক সিংহ, বংগ বাঘ, ভাৰতীয় নাহৰফুটুকী, নিয়ৰ নাহৰফুটুকী, ডাৱৰীয়া নাহৰফুটুকী, ইউৰেছিয়ান লিংকছ, আৰু কেৰাকেল। সৰু মেকুৰী প্ৰজাতিৰ ভিতৰত মাছ ধৰা মেকুৰী, এছিয়াটিক বনৰীয়া মেকুৰী, জংঘল মেকুৰী, পল্লাছ মেকুৰী, বংগ মেকুৰী, মাৰ্বল মেকুৰী, এছিয়াটিক সোণালী মেকুৰী, আৰু নাহৰফুটুকী মেকুৰী আদি উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰিও উছুৰি ঢোলে, ভাৰতীয় শিয়াল, ভাৰতীয় পহু, বংগ শিয়াল, তিব্বতী পহু, তিব্বতী শিয়াল আদি কেনিন পোৱা যায়। লগতে আন এটা মাংসভোজী প্ৰাণী হ’ল ডাঠ হায়েনা। কেইবাটাও [[চৰাই]], যেনে গ্ৰেটাৰ ফ্লেমিংগো, ব্ৰাহ্মণিক হাঁহ, বগা বুকুৰ ৱাটাৰহেন, ফেজেণ্ট ঠেংযুক্ত জাকানা, ইউৰেছিয়ান চামুচবিল, লেছাৰ ফ্লেমিংগো, বেঙুনীয়া বগলী, গ্ৰেট আৰু গৰু এগ্ৰেট, ভাৰতীয় পুখুৰীৰ বগলী, প্ৰাচ্যৰ মেগপাই-ৰবিন, নিকোবাৰ পাৰ চৰাই, ভাৰতীয় মাইনাছ, ভাৰতীয় ৰোলাৰ, স্লেটি ব্ৰেষ্টেড ৰেল, গ্ৰেটাৰ ক'কেল, ক'লা পেটৰ টাৰ্ণ, ইণ্ডিয়ান পিটা, ইণ্ডিয়ান পেৰাডাইজ ফ্লাইকেচাৰ, চেৰাছ ক্ৰেন, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন, ডেম'ইজেল ক্ৰেন, গ্ৰেট হৰ্ণবিল, গোলাপ আঙঠিযুক্ত পেৰাকিট, বসন্তকালীন ওলমি থকা কপৌ, নব-বিল হাঁহ, ৰং কৰা ষ্টৰ্ক, আৰু এছিয়ান অ'পেনবিল দেশৰ বিভিন্ন বাসস্থানত পোৱা যায়। ভাৰতত কেইবাটাও ক্ষুদ্ৰ [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত এছিয়ান হাউচ শ্ব্ৰু, উত্তৰ আৰু গ্ৰেটাৰ হগ বেজাৰ, চাইনিজ ফেৰেট-বেজাৰ, হানি বেজাৰ, ভাৰতীয় [[পেংগুইন]], চীনা পেংগুইন আদি উল্লেখযোগ্য। বৃক্ষীয় সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ ভিতৰত নীলগিৰি মাৰ্টেন, সৰু দাঁতযুক্ত তাল চিভেট, এছিয়ান পাম চিভেট, সৰু ভাৰতীয় চিভেট, বৃহৎ ভাৰতীয় চিভেট, বিনটুৰং, আৰু ৰঙা পাণ্ডা আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ [[ভালুক]]বোৰ হ’ল সূৰ্য্য ভালুক, অলস ভালুক, হিমালয়ৰ ক’লা ভালুক, আৰু [[হিমালয়]]ৰ বাদামী ভালুক। ==জৈৱ বৈচিত্ৰ্য== বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত "যিটো প্ৰতিটো গোটৰ মুঠ বিশ্বব্যাপী প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ তুলনাত প্ৰতিটো গোটৰ প্ৰজাতিৰ শতাংশৰ দ্বাৰা গণনা কৰা" ত বিশ্বৰ মেগা-বায়'ডাইভাৰ্চিটি ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ভিতৰত দ্বাদশ স্থানত আছে। ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ তলত থকা ভাৰত জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰে চহকী। ভাৰতৰ প্ৰাণীবিজ্ঞান জৰীপ (ZSI) ৰ ২০২০ চনত ভাৰতৰ প্ৰাণীজগতৰ জৰীপত মুঠ ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ তথ্য পোৱা গৈছে, য’ত ৪০৭টা নতুনকৈ বৰ্ণনা কৰা প্ৰজাতি আৰু ১৫০টা নতুন দেশৰ ৰেকৰ্ডকে ধৰি ৫৫৭টা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। নতুন আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত ৪৮৬টা প্ৰজাতি অকৃমি (বেছিভাগেই পোক-পৰুৱা), আৰু ৭১টা মেৰুদণ্ডী প্ৰজাতি, বেছিভাগেই মাছ আৰু সৰীসৃপ। [[কৰ্ণাটক]] (৬৬ প্ৰজাতি), [[কেৰালা]] (৫১), [[ৰাজস্থান]] (৪৬) আৰু [[পশ্চিম বংগ]] (৩০)ৰ পৰা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। ২০১০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰাণীজগতত ২,৮০০ টা নতুন প্ৰজাতি আৰু ১,৩১২ টা নতুন অভিলেখকে ধৰি ৪,১১২ টা প্ৰজাতি সংযোজন কৰা হয়।<ref name=bod1/> == জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পট == === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা হৈছে উপদ্বীপীয় ভাৰতৰ পশ্চিম সীমাৰে বিস্তৃত এক পাহাৰীয়া শৃংখলা। সাগৰৰ নৈকট্য আৰু পৰ্বতৰ বাধাৰ ফলত হোৱা বৰষুণৰ বাবে এই অঞ্চলত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। এই অঞ্চলসমূহত আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য আৰু বৰ্ষাৰণ্য পোৱা যায়। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্যায়ৰ প্ৰজাতি বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে উচ্চ স্তৰৰ থলুৱা প্ৰজাতি দেখা যায়। ইয়াত পোৱা উভচৰ প্ৰাণীৰ প্ৰায় ৭৭% আৰু সৰীসৃপ প্ৰজাতিৰ ৬২% পৃথিৱীৰ আন কতো পোৱা নাযায়।<ref name="RJRD">Daniels, R. J. R. (2001) [http://iisc.ernet.in Endemic fishes of the Western Ghats and the Satpura hypothesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191139/http://iisc.ernet.in |date=3 March 2016 }}. Current Science 81(3):240-244</ref> এই অঞ্চলটোৰ মালয় উপদ্বীপৰ সৈতে জৈৱ-ভৌগোলিক সাদৃশ্য আছে। সুন্দৰ লাল হোৰাই আগবঢ়োৱা ''সাতপুৰা পৰিকল্পনা'' অনুসৰি মধ্য ভাৰতৰ পাহাৰীয়া শৃংখলাবোৰে এসময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অৰণ্যৰ পৰা ইন্দো-মালয়ান অঞ্চললৈ এক সংযোগ স্থাপন কৰিছিল। হোৰাই এই তত্ত্ব সমৰ্থন কৰিবলৈ পাহাৰীয়া সুঁতিৰ মাছৰ সহায় লৈছিল, কিন্তু চৰাইৰ ক্ষেত্ৰতো ই প্ৰযোজ্য হ'ব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল।<ref>Ripley, Dillon S. (1947) [https://jstor.org Avian relicts and double invasions in Peninsular India and Ceylon(Sri Lanka)] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=5 December 2022 }}. Evolution 2:150–159</ref> পৰৱৰ্তী অধ্যয়নসমূহে সূচাইছে যে হোৰাৰ মূল আৰ্হি প্ৰজাতিসমূহ বিচ্ছিন্নতাৰ দ্বাৰা হোৱা প্ৰজাতিকৰণতকৈ ''অভিসাৰী বিৱৰ্তন''ৰ হে এক নিদৰ্শন আছিল।<ref name="RJRD"/> অধিক শেহতীয়া ফাইলোজিঅ'গ্ৰাফিক অধ্যয়নসমূহে আণৱিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি এই সমস্যাটো অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>Karanth, P. K. (2003) [http://ias.ac.in Evolution of disjunct distributions among wet-zone species of the Indian subcontinent: Testing various hypotheses using a phylogenetic approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }} Current Science, 85(9): 1276-1283</ref> পৃথকীকৰণৰ সময় আৰু ভূতাত্ত্বিক ইতিহাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি টেক্সাসমূহৰ মাজতো পাৰ্থক্য আছে।<ref>Biswas, S. and Pawar S. S. (2006) [http://ias.ac.in Phylogenetic tests of distribution patterns in South Asia: towards an integrative approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }}; J. Biosci. 31 95–113</ref> শ্ৰীলংকাৰ লগতে এই অঞ্চলটোৰ বিশেষকৈ সৰীসৃপ আৰু উভচৰ প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে কিছু প্ৰাণীজ সাদৃশ্য দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে Sinophis সাপ, বেঙুনীয়া ভেকুলী আৰু শ্ৰীলংকাৰ জেঠীজাতীয় প্ৰাণী Nessia, যিবোৰ মাদাগাস্কাৰৰ Acontias গণৰ সৈতে একে যেন লাগে।<ref>{{Cite web |url=http://pdn.ac.lk |title=affinities<!-- Bot generated title --> |access-date=30 August 2006 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051931/http://pdn.ac.lk |url-status=dead }}</ref> মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে অসংখ্য উদ্ভিদৰ সংযোগো বিদ্যমান।<ref>{{Cite web |url=http://mobot.org |title=Bio geography of Madagascar<!-- Bot generated title --> |access-date=6 September 2006 |archive-date=18 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118113039/http://mobot.org |url-status=live }}</ref> এক বৈকল্পিক ধাৰণা অনুসৰি এই টেক্সাসমূহ মূলতঃ ভাৰতৰ পৰাই বিৱৰ্তিত হোৱা বুলিও কোৱা হৈছে।<ref>Karanth, P. 2006 [http://iisc.ernet.in Out-of-India Gondwanan origin of some tropical Asian biota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411223533/http://iisc.ernet.in |date=11 April 2019 }}. Current Science 90(6):789-792</ref> মালয়ান মূলৰ কিছুমান টেক্সা শ্ৰীলংকাত পোৱা যায় কিন্তু পশ্চিমঘাটত অনুপস্থিত থকাৰ দৰে জৈৱ-ভৌগোলিক বিচিত্ৰতাও বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত Nepenthes গণৰ উদ্ভিদ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। === পূব হিমালয় === পূব হিমালয় হৈছে ভূটান, উত্তৰ-পূব ভাৰত, পশ্চিম বংগ আৰু নেপালৰ দক্ষিণ, মধ্য আৰু পূব অংশক সামৰি লোৱা অঞ্চল। এই অঞ্চলটো ভূতাত্ত্বিকভাবে নৱীন আৰু ইয়াত উচ্চতাৰ যথেষ্ট তাৰতম্য দেখা যায়। ইয়াত এশিঙীয়া গঁড়, বনৰীয়া ম’হকে ধৰি বিশ্বজুৰি বিলুপ্তিৰ ভাবুকি থকা প্ৰায় ১৬৩টা প্ৰজাতি আছে। মুঠতে ইয়াত ৪৫ বিধ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ৫০ বিধ চৰাই, ১৭ বিধ সৰীসৃপ, ১২ বিধ উভচৰ, ৩ বিধ অমেৰুদণ্ডী আৰু ৩৬ বিধ উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি পোৱা যায়।<ref>[http://cepf.net Conservation International 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060825232127/http://cepf.net |date=25 August 2006 }}</ref><ref>[http://panda.org Ecosystem Profile: Eastern Himalayas Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928092502/http://panda.org |date=28 September 2011 }}, 2005</ref> তৰাই অঞ্চলৰ ডুয়ার্ছ অৰণ্য এখন জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ এলেকা, য’ত হিমালয়ৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জৈৱ বৈচিত্ৰ্যও দেখা যায়। ইয়াত ৰেলিক ড্ৰেগনফ্লাই নামৰ এবিধ বিপন্ন প্ৰজাতি পোৱা যায়, যাৰ এই গণৰ আনটো মাত্ৰ প্ৰজাতি জাপানত পোৱা যায়। এই অঞ্চলটো হিমালয়ৰ নিউটৰো আৱাসস্থল, যি ভাৰতৰ সীমাত পোৱা একমাত্ৰ চেলামেণ্ডাৰ প্ৰজাতি।<ref>[http://amnh.org Amphibian Species of the World - Desmognathus imitator Dunn, 1927<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310233130/http://amnh.org |date=10 March 2007 }}</ref> == বিলুপ্ত আৰু জীৱাশ্মৰূপসমূহ == প্ৰাৰম্ভিক টাৰ্চিয়াৰী যুগত ভাৰতীয় উপদ্বীপীয় অঞ্চলটো এখন বৃহৎ দ্বীপ আছিল। দ্বীপ হোৱাৰ পূৰ্বে ই আফ্ৰিকা মহাদেশৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই দ্বীপটো এখন অগভীৰ সাগৰৰ দ্বাৰা এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ পৰা পৃথক হৈ আছিল। হিমালয় অঞ্চল আৰু তিব্বতৰ বেছিভাগ অংশই এই সাগৰৰ তলত আছিল। এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ দিশে ভাৰতীয় উপ-মহাদেশৰ গতিৰ ফলত বিশাল হিমালয় পৰ্বতমালাৰ সৃষ্টি হয় আৰু সাগৰৰ তলিখন উঠি আহি বৰ্তমানৰ উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চললৈ পৰিবৰ্তিত হয়। এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱাৰ পিছত বহুতো প্ৰজাতি ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। কেইবাটাও উত্থানৰ ফলত হিমালয়ৰ সৃষ্টি হৈছিল। শিৱালিক পৰ্বতমালা একেবাৰে শেষত গঠিত হৈছিল আৰু টাৰ্চিয়াৰী যুগৰ সৰ্বাধিক সংখ্যক জীৱাশ্ম এই পৰ্বতমালাতেই পোৱা যায়।<ref name="prater">Prater, S. H. (1971) The Book of Indian Animals. BNHS</ref> শিৱালিকৰ জীৱাশ্মসমূহৰ ভিতৰত মেষ্টোডন, জলহস্তী, গঁড়, চিভাথেৰিয়াম, জিৰাফ, ঘোঁৰা, উট, বাইছন, হৰিণ, কৃষ্ণসাৰ মৃগ, গৰিলা, গাহৰি, চিম্পাঞ্জী, ওৰাংওটাং, বেবুন, লেঙ্গুৰ, মাকাক বান্দৰ, চিতা বাঘ, ছেবাৰ-টুথড কেট, সিংহ, বাঘ, ভালুক, অৰ’ক্স, নাহৰফুটুকী বাঘ, কুকুৰনেচীয়া বাঘ, ঢোল, হেজাৰু, শহাপহু আৰু বহুতো স্তন্যপায়ী প্ৰাণী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="prater"/> ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত বহুতো উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Stewart R. Hinsley [http://malvaceae.info Notes on fossil wood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119185436/http://malvaceae.info |date=19 November 2017 }}. Retrieved September 2006.</ref> যাৰ ভিতৰত ইঅ’চিন যুগৰ Grewioxylon, কেৰালাত পোৱা মধ্য মায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon keralensis আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত পোৱা মায়’-প্লায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon arunachalensis অন্যতম। ভাৰত আৰু এণ্টাৰ্কটিকাত Glossopteris নামৰ ঢেকীয়া জাতীয় উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম উদ্ধাৰ হোৱাৰ ফলত 'গোণ্ডোৱানলেণ্ড'ৰ আৱিষ্কাৰ হয় আৰু ই মহাদেশীয় সঞ্চৰণ সম্পৰ্কে অধিক জ্ঞান আহৰণত সহায় কৰে। ভাৰতত চাইকাড উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Robert Buckler (1999) A brief review of the fossil cycads. [http://plantapalm.com PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224053853/http://plantapalm.com |date=24 February 2012 }}</ref> আনহাতে বৰ্তমানো ভাৰতত চাইকাডৰ সাতটা প্ৰজাতি জীয়াই আছে।<ref>{{Cite web |url=http://nsw.gov.au |title=Royal Botanical Gardens, Sydney, Australia |access-date=10 August 2006 |archive-date=1 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401122145/http://nsw.gov.au |url-status=dead }}</ref><ref>Singh, Rita, P. Radha (2006) A new species of Cycas from the Malabar Coast, Western Ghats, India. Volume 58(2):119-123</ref> ১৮৭৭ চনত নৰ্মদা উপত্যকাত ৰিচাৰ্ড লাইডেকাৰে আৱিষ্কাৰ কৰা Titanosaurus indicus সম্ভৱতঃ ভাৰতত আৱিষ্কৃত প্ৰথম ডাইনোছৰ আছিল। ভাৰতৰ পুৰাজীৱবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত এই অঞ্চলটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰতত পোৱা আন এক ডাইনোছৰ হৈছে Rajasaurus narmadensis,<ref>Rajasaurus and Indian Dinosaur. Geological Survey of India. [http://gsi.gov.in PDF] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080528000848/http://gsi.gov.in |date=28 May 2008 }}</ref> যি এক বৃহৎ মাংসভোজী ডাইনোছৰ আছিল। ই প্ৰায় ৯ মিটাৰ দীঘল আৰু ৩ মিটাৰ ওখ আছিল। চিনোজয়িক যুগৰ কিছুমান সাপৰ জীৱাশ্মও ভাৰতত পোৱা গৈছে।<ref>Rage J.-C., Bajpai S., Thewissen J. G. M. & Tiwari B. N. 2003. Early Eocene snakes from Kutch, Western India, with a review of the Palaeophiidae. Geodiversitas 25 (4) : 695-716 [http://mnhn.fr PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221235530/http://mnhn.fr |date=21 February 2012 }}</ref> কিছুমান বিজ্ঞানীৰ মতে দাক্ষিণাত্তৰ লাভা উদগীৰণ আৰু তাৰ পৰা নিৰ্গত গেছ ডাইনোছৰৰ বিশ্বব্যাপী বিলুপ্তিৰ বাবে দায়ী আছিল, যদিও এই বিষয়টো বিতৰ্কিত।<ref>{{Cite web |url=http://cosis.net |title=Floodvolcanism is the main cause of mass extinctions: Nice try, but where is the evidence? PDF |access-date=21 February 2006 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043641/http://cosis.net |url-status=live }}</ref><ref>[http://plattsburgh.edu Volcanism] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504212202/http://plattsburgh.edu|date=4 May 2006}}</ref> হিমালয়ৰ পাদদেশৰ চিমলা পাহাৰত প্ৰায় ৫৩.৫ নিযুত বছৰ পুৰণি আটাইতকৈ পুৰণি তিমিৰ জীৱাশ্ম Himalayacetus subathuensis পোৱা গৈছে। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই অঞ্চলটো টেথিছ সাগৰৰ তলত আছিল। এই তিমিবোৰ সম্ভৱতঃ আংশিকভাৱে মাটিত বাস কৰিবলৈ সক্ষম আছিল।<ref>{{Cite web |url=http://enchantedlearning.com |title=Whale fossils |access-date=21 February 2006 |archive-date=16 December 2018 |archive-url=https://archive.org |url-status=live }}</ref><ref>Bajpai, S. and Gingerich P.D. (1998) A new Eocene archaeocete (Mammalia, Cetacea) from India and the time of origin of whales Proc. Natl. Acad. Sci. USA 95:15464–15468 [http://umich.edu PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051222060959/http://umich.edu |date=22 December 2005 }}</ref> ভাৰতত পোৱা আন এক তিমির জীৱাশ্ম হৈছে Remingtonocetus, যি প্ৰায় ৪৩-৪৬ নিযুত বছৰ পুৰণি। ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত কেইবাটাও সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে যদিও ডাঙৰ স্তন্যপায়ীৰ উপস্থিতি বিৰল। প্ৰাইমেটৰ একমাত্ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ জীৱাশ্ম ওচৰৰ ম্যানমাৰ অঞ্চলৰ পৰাহে পোৱা গৈছে। === শেহতীয়া বিলুপ্তি === মানুহৰ দ্বাৰা ভূমি আৰু বনজ সম্পদৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰৰ লগতে খাদ্য আৰু ক্ৰীড়াৰ বাবে চলোৱা চিকাৰ আৰু জালত বন্দী কৰা কাৰ্যই শেহতীয়া সময়ছোৱাত ভাৰতত বহুতো প্ৰজাতিৰ বিলুপ্তি ঘটাইছে। সিন্ধু সভ্যতাৰ সময়ত সম্ভৱতঃ প্ৰথম বিলুপ্ত হোৱা প্ৰজাতিটো আছিল বনৰীয়া গৰুৰ প্ৰজাতি Bos primegenius nomadicus বা বনৰীয়া জেনু। সিন্ধু উপত্যকা আৰু পশ্চিম ভাৰতৰ পৰা এই প্ৰজাতিটো বিলুপ্ত হোৱাৰ মূল কাৰণ আছিল পোহনীয়া গৰুৰ সৈতে হোৱা আন্তঃপ্ৰজনন আৰু বাসস্থান ধ্বংসৰ ফলত বনৰীয়া গোটসমূহৰ পৃথকীকৰণ।<ref name="IWH2">Rangarajan, M. (2006) [https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 India's Wildlife History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205125547/https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 |date=5 December 2022 }}, p. 4 {{ISBN|81-7824-140-4}}</ref> দেশখনৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হোৱা বা বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰা উল্লেখযোগ্য স্তন্যপায়ী প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত আছে ভাৰতীয় বা এছিয়াটিক চিতা, জাভানিজ গঁড় আৰু সুমাত্ৰান গঁড়।<ref>{{cite book|first=Vivek|last=Menon|title=A field guide to Indian mammals|publisher=Dorling Kindersley, Delhi|year=2003|isbn=0-14-302998-3}}</ref> যদিও এইবোৰ বৃহৎ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ বিলুপ্তি নিশ্চিত কৰা হৈছে, বহুতো সৰু প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ প্ৰজাতিৰ স্থিতি নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন হৈ পৰিছে। বহুতো প্ৰজাতি প্ৰথমবাৰ চিনাক্ত কৰাৰ পিছৰে পৰা পুনৰ দেখা পোৱা হোৱা নাই। Hubbardia heptaneuron নামৰ ঘাঁহৰ প্ৰজাতিবিধ লিংগনামক্কি জলাশয় নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে জোগ জলপ্ৰপাতৰ জলকণা পৰা অঞ্চলত গজিছিল। ইয়াক বিলুপ্ত বুলি ভবা হৈছিল যদিও পিছলৈ কোলহাপুৰৰ ওচৰত পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>[https://archive.today/20030310045600/http://www.iucn.org/themes/ssc/news/ebulletin2002/ebulletindec02.html IUCN Species Survival Commission (SSC) E-Bulletin] - December 2002. Retrieved October 2006.</ref> শেহতীয়া সময়ত গোলাপী মূৰীয়া হাঁহ (Rhodonessa caryophyllacea) আৰু হিমালয়ৰ বতা চৰাইকে (Ophrysia superciliosa) ধৰি চৰাইৰ কিছুমান প্ৰজাতি বিলুপ্ত হৈছে। হিমাচল প্ৰদেশৰ ৰামপুৰৰ ওচৰত এলান অক্টেভিয়ান হিউমে সংগ্ৰহ কৰা এটা নমুনাৰ পৰা জনাজাত Acrocephalus orinus নামৰ চৰাইবিধ ১৩৯ বছৰৰ পিছত থাইলেণ্ডত পুনৰ পোৱা গৈছিল।<ref>[http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 Threatened birds of Asia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013154616/http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 |date=13 October 2006 }}. Retrieved October 2006.</ref><ref>The Nation, [http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php March 6, 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070527090228/http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php |date=27 May 2007 }}</ref> একেদৰে ১৮৪৮ চনত প্ৰাণীবিজ্ঞানী থমাছ চি জেৰ্ডনে আৱিষ্কাৰ কৰা জেৰ্ডনৰ কোৰ্চাৰ (Rhinoptilus bitorquatus) নামৰ চৰাইবিধ বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰাৰ পিছত ১৯৮৬ চনত বোম্বে নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী ছ’চাইটীৰ পক্ষীবিজ্ঞানী ভাৰত ভূষণে পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ প্ৰাণীজগত]] g8eiayjd0ojco03dg75yneui9qghq6x 604885 604884 2026-05-06T14:07:03Z Kandarpajit Kallol 6257 604885 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} [[File:Bengal Tiger looking at us in Jim Corbett National Park.jpg|alt=|thumb|[[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]]]] [[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|[[হাতী]]|thumb]] [[ভাৰতবৰ্ষ]] ২০২০ চনত বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত ০.৪৬ বায়'ডি স্ক'ৰ, ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী আৰু দেশৰ ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ সৈতে বিশ্বৰ ৮ম সৰ্বাধিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল।<ref name=bod1>[https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece India adds 557 new species to its fauna: Zoological Survey of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913071118/https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece |date=13 September 2021 }}, The Hindu, 27 Aug 2021.</ref>ভাৰতে বহুতো বায়’ম সামৰি লৈছে: [[মৰুভূমি]], ওখ [[পৰ্বত]], উচ্চভূমি, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰু নাতিশীতোষ্ণ [[অৰণ্য]], জলাশয়, সমভূমি, ঘাঁহনি, [[নদী]]ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল, আৰু লগতে দ্বীপ দ্বীপপুঞ্জ। আনুষ্ঠানিকভাৱে বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য হটস্পটৰ ভিতৰত চাৰিটা ভাৰতত উপস্থিত আছে: [[হিমালয়]], [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]], [[ভাৰত-বাৰ্মা]] আৰু [[নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]। ইয়াৰ ভিতৰত সুন্দৰবন আৰু তেৰাই-দুৱাৰ ছাভানা ঘাঁহনি অঞ্চলসমূহো ইয়াৰ অনন্য পত্ৰ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বাবে।<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/children/wild-wonderlands/article34686553.ece | title=Here's a look at 6 biodiversity hotspots of India | newspaper=The Hindu | date=31 May 2021 | last1=Bagli | first1=Katie }}</ref> এই হটস্পটবোৰত বহুতো স্থানীয় প্ৰজাতি থাকে।<ref name="TERI website">[http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051109182255/http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm|date=9 November 2005}}</ref> ভাৰতৰ মুঠ মাটি-কালিৰ প্ৰায় ৫% আনুষ্ঠানিকভাৱে সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অধিকাংশ অংশ ভাৰত-মালয় অঞ্চলত অৱস্থিত, য'ত হিমালয়ৰ ওপৰৰ অংশ পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ অংশ; ২০০০ৰ পৰা ২৫০০ মিটাৰ উচ্চতাক ভাৰত-মালয় আৰু পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ মাজৰ উচ্চতাৰ সীমা বুলি গণ্য কৰা হয়। ভাৰতত প্ৰচুৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আছে। সোতৰখন মেগাডাইভাৰ্চিটি দেশৰ ভিতৰত অন্যতম, ইয়াত বিশ্বৰ ৭.৬% [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]], ১২.৬% বিশ্বৰ [[চৰাই]], ৬.২% বিশ্বৰ [[সৰীসৃপ]], ৪.৪% বিশ্বৰ [[উভচৰ প্ৰাণী]] আৰু ১১.৭% [[মাছ]]ৰ বাসস্থান। গ্ৰীষ্মকালীন বাৰিষাৰ ফলতো এই অঞ্চলটো যথেষ্ট প্ৰভাৱিত হয় যাৰ ফলত গছ-গছনি আৰু বাসস্থানৰ ঋতু অনুসৰি বৃহৎ পৰিৱৰ্তন ঘটে। ভাৰতে ভাৰতমালয়ৰ জৈৱ-ভৌগোলিক অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ অংশ গঠন কৰে আৰু বহুতো ফুল আৰু প্ৰাণীজগতৰ ৰূপত মালয়ৰ আত্মীয়তা দেখা যায় আৰু মাত্ৰ কেইটামান প্ৰজাতিহে ভাৰতীয় অঞ্চলৰ বাবে অনন্য। এই অনন্য প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত কেৱল পশ্চিম ঘাট আৰু শ্ৰীলংকাত পোৱা Uropeltidae পৰিয়াল সাপ অন্যতম। ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ জীৱাশ্ম প্ৰজাতিসমূহে ছিচেলছ আৰু মাদাগাস্কাৰ দ্বীপসমূহৰ শৃংখলৰ সৈতে সংযোগ দেখুৱাইছে।<ref>Jean-Claude Rage (2003) Relationships of the Malagasy fauna during the Late Cretaceous: Northern or Southern routes? Acta Palaeontologica Polonica 48(4):661-662 [http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041214205519/http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf |date=14 December 2004 }}</ref> ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত সৰীসৃপ, উভচৰ আৰু মাছ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু এই বংশভৌগোলিক সংযোগ প্ৰদৰ্শন কৰা এটা বিদ্যমান প্ৰজাতি হৈছে বেঙুনীয়া বেং। ভাৰত আৰু মাদাগাস্কাৰৰ পৃথকীকৰণ পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰায় ৮.৮ কোটি বছৰ আগতে হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। কিন্তু [[ভাৰতীয়]] উপমহাদেশখনে ইউৰেছিয়াক লগ পোৱাৰ সময়তো মাদাগাস্কাৰ আৰু আফ্ৰিকাৰ সৈতে সংযোগ থকা বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। ভাৰতক এছিয়ালৈ কেইবাটাও [[আফ্ৰিকা]]ন প্ৰজাতিৰ স্থানান্তৰৰ বাবে জাহাজ হিচাপে পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এই প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত পাঁচটা বেং পৰিয়াল (মাই'বাট্ৰেচিডেকে ধৰি), তিনিটা চেচিলিয়ান পৰিয়াল, এটা লেচাৰটিড জেঠী আৰু প'মেটিঅ'পচিডে পৰিয়ালৰ মিঠা পানীৰ শামুক আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="briggs">Briggs, JC (2003) The biogeographic and tectonic history of India. Journal of Biogeography, 30:381–388</ref> [[পাকিস্তান|মধ্য পাকিস্তান]]ৰ বুগটি পাহাৰৰ পৰা পোৱা ত্ৰিশ মিলিয়ন বছৰীয়া অলিগোচিন যুগৰ জীৱাশ্ম দাঁত এটা লেমুৰ সদৃশ প্ৰাইমেটৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ ফলত লেমুৰৰ উৎপত্তি [[এছিয়া]]ত হ'ব পাৰে বুলি বিতৰ্কিত পৰামৰ্শৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref>Marivaux L., Welcome J.-L., Antoine P-O., Métais G., Baloch I.M., Benammi M., Chaimanee Y., Ducrocq S., and Jaeger J.-J. (2001) A fossil lemur from the Oligocene of Pakistan. Science, 294: 587–591.</ref><ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html Oligocene Lemur fossil hints at Asian origin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006135255/http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html |date=6 October 2017 }}. Retrieved February 2007.</ref> পূৰ্বতে ভাৰতৰ পৰা অহা লেমুৰ জীৱাশ্মৰ ফলত লেমুৰিয়া নামৰ হেৰাই যোৱা মহাদেশ এখনৰ তত্ত্বৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই তত্ত্বটো অৱশ্যে খাৰিজ কৰা হৈছিল যেতিয়া মহাদেশীয় ড্ৰিফ্ট আৰু প্লেট টেকটনিক্স ভালদৰে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল। ==জীৱজগত== [[File:FAMILY TIME.jpg|alt=|thumb|[[সিংহ]]]] [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|[[এশিঙীয়া গঁড়]]|thumb]] [[File:Gaur bull Kodaikanal "Biff".jpg|[[মেঠোন]]|thumb]] [[File:Paonroue.JPG|ভাৰতীয় ময়ুৰ|thumb]] [[File:Indian Cobra, crop.jpg|[[ভাৰতীয় ফেঁটী সাপ]]|thumb]] [[কলকাতা]] ([[পশ্চিম বংগ]]ৰ ৰাজধানী)ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা আৰু ১৬টা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰ থকা ভাৰতীয় প্ৰাণীজৰীপ জৰীপ (ZSI) ভাৰতৰ প্ৰাণীজ সম্পদৰ জৰীপৰ দায়িত্ব লয়। জলবায়ু আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতিৰ বিপুল বৈচিত্ৰ্যৰে ভাৰতত ৮৯,৪৫১ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ বাসস্থান। [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত [[হাতী|ভাৰতীয় হাতী]], [[মেঠোন]] বা ভুলকৈ ভাৰতীয় বাইছন বৰ্তমানৰ [[বোভিনি]]ৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ, বিখ্যাত ভাৰতীয় [[এশিঙীয়া গঁড়]], আৰু বন্য জল [[ম'হ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত। হৰিণা আৰু এন্টিলোপৰ ভিতৰত [[দল-হৰিণা]], সঙ্গাই, চিতাল, [[শৰপহু]], ভাৰতীয় [[খটীয়া পহু]], হিমালয়ান কস্তুৰী হৰিণা, ইণ্ডিয়ান মুণ্টজাক, ইণ্ডিয়ান স্পটেড চেভ্ৰটেইন, কাশ্মীৰ হংগুল, তিব্বতী এন্টিলোপ, কৃষ্ণমৃগ, চাৰিশিংযুক্ত হৰিণা, গোৱানা, ভাৰতীয় হৰিণা, নীলগাই আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতীয় বনৰীয়া গাধ আৰু কিয়াঙৰ দৰে বনৰীয়া গাধ আছে, লগতে ভূটান টাকিন, মিশ্মী টাকিন, ৰঙা চেৰও, হিমালয়ৰ ছেৰও, ৰঙা গোৰাল, হিমালয়ৰ গোৰাল, মাৰ্খোৰ, চাইবেৰিয়ান আইবেক্স, নীলগিৰি তহৰ, হিমালয়ৰ তহৰ, উৰিয়াল, অৰ্গালী আৰু নীলা ভেড়াৰ দৰে ছাগলীও আছে। এই ছাগলী সাধাৰণতে হিমাচল প্ৰদেশ, লাডাখ, আৰু জম্মু-কাশ্মীৰ (ইউনিয়ন টেৰিটৰী)ৰ হিমালয়ৰ লগতে হিমালয়ৰ গুৰিৰ বানপানীৰ সমভূমি দুৱাৰছ বনাঞ্চল আৰু তেৰাই অঞ্চলত পোৱা যায়। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য ব্যতিক্ৰম হ’ল তামিলনাডুৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় নীলগিৰি তাহৰ। কেইবাটাও ডাঙৰ মেকুৰী আছে: এছিয়াটিক সিংহ, বংগ বাঘ, ভাৰতীয় নাহৰফুটুকী, নিয়ৰ নাহৰফুটুকী, ডাৱৰীয়া নাহৰফুটুকী, ইউৰেছিয়ান লিংকছ, আৰু কেৰাকেল। সৰু মেকুৰী প্ৰজাতিৰ ভিতৰত মাছ ধৰা মেকুৰী, এছিয়াটিক বনৰীয়া মেকুৰী, জংঘল মেকুৰী, পল্লাছ মেকুৰী, বংগ মেকুৰী, মাৰ্বল মেকুৰী, এছিয়াটিক সোণালী মেকুৰী, আৰু নাহৰফুটুকী মেকুৰী আদি উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰিও উছুৰি ঢোলে, ভাৰতীয় শিয়াল, ভাৰতীয় পহু, বংগ শিয়াল, তিব্বতী পহু, তিব্বতী শিয়াল আদি কেনিন পোৱা যায়। লগতে আন এটা মাংসভোজী প্ৰাণী হ’ল ডাঠ হায়েনা। কেইবাটাও [[চৰাই]], যেনে গ্ৰেটাৰ ফ্লেমিংগো, ব্ৰাহ্মণিক হাঁহ, বগা বুকুৰ ৱাটাৰহেন, ফেজেণ্ট ঠেংযুক্ত জাকানা, ইউৰেছিয়ান চামুচবিল, লেছাৰ ফ্লেমিংগো, বেঙুনীয়া বগলী, গ্ৰেট আৰু গৰু এগ্ৰেট, ভাৰতীয় পুখুৰীৰ বগলী, প্ৰাচ্যৰ মেগপাই-ৰবিন, নিকোবাৰ পাৰ চৰাই, ভাৰতীয় মাইনাছ, ভাৰতীয় ৰোলাৰ, স্লেটি ব্ৰেষ্টেড ৰেল, গ্ৰেটাৰ ক'কেল, ক'লা পেটৰ টাৰ্ণ, ইণ্ডিয়ান পিটা, ইণ্ডিয়ান পেৰাডাইজ ফ্লাইকেচাৰ, চেৰাছ ক্ৰেন, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন, ডেম'ইজেল ক্ৰেন, গ্ৰেট হৰ্ণবিল, গোলাপ আঙঠিযুক্ত পেৰাকিট, বসন্তকালীন ওলমি থকা কপৌ, নব-বিল হাঁহ, ৰং কৰা ষ্টৰ্ক, আৰু এছিয়ান অ'পেনবিল দেশৰ বিভিন্ন বাসস্থানত পোৱা যায়। ভাৰতত কেইবাটাও ক্ষুদ্ৰ [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত এছিয়ান হাউচ শ্ব্ৰু, উত্তৰ আৰু গ্ৰেটাৰ হগ বেজাৰ, চাইনিজ ফেৰেট-বেজাৰ, হানি বেজাৰ, ভাৰতীয় [[পেংগুইন]], চীনা পেংগুইন আদি উল্লেখযোগ্য। বৃক্ষীয় সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ ভিতৰত নীলগিৰি মাৰ্টেন, সৰু দাঁতযুক্ত তাল চিভেট, এছিয়ান পাম চিভেট, সৰু ভাৰতীয় চিভেট, বৃহৎ ভাৰতীয় চিভেট, বিনটুৰং, আৰু ৰঙা পাণ্ডা আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ [[ভালুক]]বোৰ হ’ল সূৰ্য্য ভালুক, অলস ভালুক, হিমালয়ৰ ক’লা ভালুক, আৰু [[হিমালয়]]ৰ বাদামী ভালুক। ==জৈৱ বৈচিত্ৰ্য== বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত "যিটো প্ৰতিটো গোটৰ মুঠ বিশ্বব্যাপী প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ তুলনাত প্ৰতিটো গোটৰ প্ৰজাতিৰ শতাংশৰ দ্বাৰা গণনা কৰা" ত বিশ্বৰ মেগা-বায়'ডাইভাৰ্চিটি ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ভিতৰত দ্বাদশ স্থানত আছে। ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ তলত থকা ভাৰত জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰে চহকী। ভাৰতৰ প্ৰাণীবিজ্ঞান জৰীপ (ZSI) ৰ ২০২০ চনত ভাৰতৰ প্ৰাণীজগতৰ জৰীপত মুঠ ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ তথ্য পোৱা গৈছে, য’ত ৪০৭টা নতুনকৈ বৰ্ণনা কৰা প্ৰজাতি আৰু ১৫০টা নতুন দেশৰ ৰেকৰ্ডকে ধৰি ৫৫৭টা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। নতুন আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত ৪৮৬টা প্ৰজাতি অকৃমি (বেছিভাগেই পোক-পৰুৱা), আৰু ৭১টা মেৰুদণ্ডী প্ৰজাতি, বেছিভাগেই মাছ আৰু সৰীসৃপ। [[কৰ্ণাটক]] (৬৬ প্ৰজাতি), [[কেৰালা]] (৫১), [[ৰাজস্থান]] (৪৬) আৰু [[পশ্চিম বংগ]] (৩০)ৰ পৰা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। ২০১০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰাণীজগতত ২,৮০০ টা নতুন প্ৰজাতি আৰু ১,৩১২ টা নতুন অভিলেখকে ধৰি ৪,১১২ টা প্ৰজাতি সংযোজন কৰা হয়।<ref name=bod1/> == জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পট == === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা হৈছে উপদ্বীপীয় ভাৰতৰ পশ্চিম সীমাৰে বিস্তৃত এক পাহাৰীয়া শৃংখলা। সাগৰৰ নৈকট্য আৰু পৰ্বতৰ বাধাৰ ফলত হোৱা বৰষুণৰ বাবে এই অঞ্চলত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। এই অঞ্চলসমূহত আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য আৰু বৰ্ষাৰণ্য পোৱা যায়। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্যায়ৰ প্ৰজাতি বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে উচ্চ স্তৰৰ থলুৱা প্ৰজাতি দেখা যায়। ইয়াত পোৱা উভচৰ প্ৰাণীৰ প্ৰায় ৭৭% আৰু সৰীসৃপ প্ৰজাতিৰ ৬২% পৃথিৱীৰ আন কতো পোৱা নাযায়।<ref name="RJRD">Daniels, R. J. R. (2001) [http://iisc.ernet.in Endemic fishes of the Western Ghats and the Satpura hypothesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191139/http://iisc.ernet.in |date=3 March 2016 }}. Current Science 81(3):240-244</ref> এই অঞ্চলটোৰ মালয় উপদ্বীপৰ সৈতে জৈৱ-ভৌগোলিক সাদৃশ্য আছে। সুন্দৰ লাল হোৰাই আগবঢ়োৱা ''সাতপুৰা পৰিকল্পনা'' অনুসৰি মধ্য ভাৰতৰ পাহাৰীয়া শৃংখলাবোৰে এসময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অৰণ্যৰ পৰা ইন্দো-মালয়ান অঞ্চললৈ এক সংযোগ স্থাপন কৰিছিল। হোৰাই এই তত্ত্ব সমৰ্থন কৰিবলৈ পাহাৰীয়া সুঁতিৰ মাছৰ সহায় লৈছিল, কিন্তু চৰাইৰ ক্ষেত্ৰতো ই প্ৰযোজ্য হ'ব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল।<ref>Ripley, Dillon S. (1947) [https://jstor.org Avian relicts and double invasions in Peninsular India and Ceylon(Sri Lanka)] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=5 December 2022 }}. Evolution 2:150–159</ref> পৰৱৰ্তী অধ্যয়নসমূহে সূচাইছে যে হোৰাৰ মূল আৰ্হি প্ৰজাতিসমূহ বিচ্ছিন্নতাৰ দ্বাৰা হোৱা প্ৰজাতিকৰণতকৈ ''অভিসাৰী বিৱৰ্তন''ৰ হে এক নিদৰ্শন আছিল।<ref name="RJRD"/> অধিক শেহতীয়া ফাইলোজিঅ'গ্ৰাফিক অধ্যয়নসমূহে আণৱিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি এই সমস্যাটো অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>Karanth, P. K. (2003) [http://ias.ac.in Evolution of disjunct distributions among wet-zone species of the Indian subcontinent: Testing various hypotheses using a phylogenetic approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }} Current Science, 85(9): 1276-1283</ref> পৃথকীকৰণৰ সময় আৰু ভূতাত্ত্বিক ইতিহাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি টেক্সাসমূহৰ মাজতো পাৰ্থক্য আছে।<ref>Biswas, S. and Pawar S. S. (2006) [http://ias.ac.in Phylogenetic tests of distribution patterns in South Asia: towards an integrative approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }}; J. Biosci. 31 95–113</ref> শ্ৰীলংকাৰ লগতে এই অঞ্চলটোৰ বিশেষকৈ সৰীসৃপ আৰু উভচৰ প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে কিছু প্ৰাণীজ সাদৃশ্য দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে Sinophis সাপ, বেঙুনীয়া ভেকুলী আৰু শ্ৰীলংকাৰ জেঠীজাতীয় প্ৰাণী Nessia, যিবোৰ মাদাগাস্কাৰৰ Acontias গণৰ সৈতে একে যেন লাগে।<ref>{{Cite web |url=http://pdn.ac.lk |title=affinities<!-- Bot generated title --> |access-date=30 August 2006 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051931/http://pdn.ac.lk |url-status=dead }}</ref> মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে অসংখ্য উদ্ভিদৰ সংযোগো বিদ্যমান।<ref>{{Cite web |url=http://mobot.org |title=Bio geography of Madagascar<!-- Bot generated title --> |access-date=6 September 2006 |archive-date=18 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118113039/http://mobot.org |url-status=live }}</ref> এক বৈকল্পিক ধাৰণা অনুসৰি এই টেক্সাসমূহ মূলতঃ ভাৰতৰ পৰাই বিৱৰ্তিত হোৱা বুলিও কোৱা হৈছে।<ref>Karanth, P. 2006 [http://iisc.ernet.in Out-of-India Gondwanan origin of some tropical Asian biota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411223533/http://iisc.ernet.in |date=11 April 2019 }}. Current Science 90(6):789-792</ref> মালয়ান মূলৰ কিছুমান টেক্সা শ্ৰীলংকাত পোৱা যায় কিন্তু পশ্চিমঘাটত অনুপস্থিত থকাৰ দৰে জৈৱ-ভৌগোলিক বিচিত্ৰতাও বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত Nepenthes গণৰ উদ্ভিদ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। === পূব হিমালয় === পূব হিমালয় হৈছে ভূটান, উত্তৰ-পূব ভাৰত, পশ্চিম বংগ আৰু নেপালৰ দক্ষিণ, মধ্য আৰু পূব অংশক সামৰি লোৱা অঞ্চল। এই অঞ্চলটো ভূতাত্ত্বিকভাবে নৱীন আৰু ইয়াত উচ্চতাৰ যথেষ্ট তাৰতম্য দেখা যায়। ইয়াত এশিঙীয়া গঁড়, বনৰীয়া ম’হকে ধৰি বিশ্বজুৰি বিলুপ্তিৰ ভাবুকি থকা প্ৰায় ১৬৩টা প্ৰজাতি আছে। মুঠতে ইয়াত ৪৫ বিধ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ৫০ বিধ চৰাই, ১৭ বিধ সৰীসৃপ, ১২ বিধ উভচৰ, ৩ বিধ অমেৰুদণ্ডী আৰু ৩৬ বিধ উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি পোৱা যায়।<ref>[http://cepf.net Conservation International 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060825232127/http://cepf.net |date=25 August 2006 }}</ref><ref>[http://panda.org Ecosystem Profile: Eastern Himalayas Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928092502/http://panda.org |date=28 September 2011 }}, 2005</ref> তৰাই অঞ্চলৰ ডুয়ার্ছ অৰণ্য এখন জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ এলেকা, য’ত হিমালয়ৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জৈৱ বৈচিত্ৰ্যও দেখা যায়। ইয়াত ৰেলিক ড্ৰেগনফ্লাই নামৰ এবিধ বিপন্ন প্ৰজাতি পোৱা যায়, যাৰ এই গণৰ আনটো মাত্ৰ প্ৰজাতি জাপানত পোৱা যায়। এই অঞ্চলটো হিমালয়ৰ নিউটৰো আৱাসস্থল, যি ভাৰতৰ সীমাত পোৱা একমাত্ৰ চেলামেণ্ডাৰ প্ৰজাতি।<ref>[http://amnh.org Amphibian Species of the World - Desmognathus imitator Dunn, 1927<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310233130/http://amnh.org |date=10 March 2007 }}</ref> == বিলুপ্ত আৰু জীৱাশ্মৰূপসমূহ == প্ৰাৰম্ভিক টাৰ্চিয়াৰী যুগত ভাৰতীয় উপদ্বীপীয় অঞ্চলটো এখন বৃহৎ দ্বীপ আছিল। দ্বীপ হোৱাৰ পূৰ্বে ই আফ্ৰিকা মহাদেশৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই দ্বীপটো এখন অগভীৰ সাগৰৰ দ্বাৰা এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ পৰা পৃথক হৈ আছিল। হিমালয় অঞ্চল আৰু তিব্বতৰ বেছিভাগ অংশই এই সাগৰৰ তলত আছিল। এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ দিশে ভাৰতীয় উপ-মহাদেশৰ গতিৰ ফলত বিশাল হিমালয় পৰ্বতমালাৰ সৃষ্টি হয় আৰু সাগৰৰ তলিখন উঠি আহি বৰ্তমানৰ উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চললৈ পৰিবৰ্তিত হয়। এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱাৰ পিছত বহুতো প্ৰজাতি ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। কেইবাটাও উত্থানৰ ফলত হিমালয়ৰ সৃষ্টি হৈছিল। শিৱালিক পৰ্বতমালা একেবাৰে শেষত গঠিত হৈছিল আৰু টাৰ্চিয়াৰী যুগৰ সৰ্বাধিক সংখ্যক জীৱাশ্ম এই পৰ্বতমালাতেই পোৱা যায়।<ref name="prater">Prater, S. H. (1971) The Book of Indian Animals. BNHS</ref> শিৱালিকৰ জীৱাশ্মসমূহৰ ভিতৰত মেষ্টোডন, জলহস্তী, গঁড়, চিভাথেৰিয়াম, জিৰাফ, ঘোঁৰা, উট, বাইছন, হৰিণ, কৃষ্ণসাৰ মৃগ, গৰিলা, গাহৰি, চিম্পাঞ্জী, ওৰাংওটাং, বেবুন, লেঙ্গুৰ, মাকাক বান্দৰ, চিতা বাঘ, ছেবাৰ-টুথড কেট, সিংহ, বাঘ, ভালুক, অৰ’ক্স, নাহৰফুটুকী বাঘ, কুকুৰনেচীয়া বাঘ, ঢোল, হেজাৰু, শহাপহু আৰু বহুতো স্তন্যপায়ী প্ৰাণী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="prater"/> ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত বহুতো উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Stewart R. Hinsley [http://malvaceae.info Notes on fossil wood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119185436/http://malvaceae.info |date=19 November 2017 }}. Retrieved September 2006.</ref> যাৰ ভিতৰত ইঅ’চিন যুগৰ Grewioxylon, কেৰালাত পোৱা মধ্য মায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon keralensis আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত পোৱা মায়’-প্লায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon arunachalensis অন্যতম। ভাৰত আৰু এণ্টাৰ্কটিকাত Glossopteris নামৰ ঢেকীয়া জাতীয় উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম উদ্ধাৰ হোৱাৰ ফলত 'গোণ্ডোৱানলেণ্ড'ৰ আৱিষ্কাৰ হয় আৰু ই মহাদেশীয় সঞ্চৰণ সম্পৰ্কে অধিক জ্ঞান আহৰণত সহায় কৰে। ভাৰতত চাইকাড উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Robert Buckler (1999) A brief review of the fossil cycads. [http://plantapalm.com PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224053853/http://plantapalm.com |date=24 February 2012 }}</ref> আনহাতে বৰ্তমানো ভাৰতত চাইকাডৰ সাতটা প্ৰজাতি জীয়াই আছে।<ref>{{Cite web |url=http://nsw.gov.au |title=Royal Botanical Gardens, Sydney, Australia |access-date=10 August 2006 |archive-date=1 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401122145/http://nsw.gov.au |url-status=dead }}</ref><ref>Singh, Rita, P. Radha (2006) A new species of Cycas from the Malabar Coast, Western Ghats, India. Volume 58(2):119-123</ref> ১৮৭৭ চনত নৰ্মদা উপত্যকাত ৰিচাৰ্ড লাইডেকাৰে আৱিষ্কাৰ কৰা Titanosaurus indicus সম্ভৱতঃ ভাৰতত আৱিষ্কৃত প্ৰথম ডাইনোছৰ আছিল। ভাৰতৰ পুৰাজীৱবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত এই অঞ্চলটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰতত পোৱা আন এক ডাইনোছৰ হৈছে Rajasaurus narmadensis,<ref>Rajasaurus and Indian Dinosaur. Geological Survey of India. [http://gsi.gov.in PDF] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080528000848/http://gsi.gov.in |date=28 May 2008 }}</ref> যি এক বৃহৎ মাংসভোজী ডাইনোছৰ আছিল। ই প্ৰায় ৯ মিটাৰ দীঘল আৰু ৩ মিটাৰ ওখ আছিল। চিনোজয়িক যুগৰ কিছুমান সাপৰ জীৱাশ্মও ভাৰতত পোৱা গৈছে।<ref>Rage J.-C., Bajpai S., Thewissen J. G. M. & Tiwari B. N. 2003. Early Eocene snakes from Kutch, Western India, with a review of the Palaeophiidae. Geodiversitas 25 (4) : 695-716 [http://mnhn.fr PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221235530/http://mnhn.fr |date=21 February 2012 }}</ref> কিছুমান বিজ্ঞানীৰ মতে দাক্ষিণাত্তৰ লাভা উদগীৰণ আৰু তাৰ পৰা নিৰ্গত গেছ ডাইনোছৰৰ বিশ্বব্যাপী বিলুপ্তিৰ বাবে দায়ী আছিল, যদিও এই বিষয়টো বিতৰ্কিত।<ref>{{Cite web |url=http://cosis.net |title=Floodvolcanism is the main cause of mass extinctions: Nice try, but where is the evidence? PDF |access-date=21 February 2006 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043641/http://cosis.net |url-status=live }}</ref><ref>[http://plattsburgh.edu Volcanism] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504212202/http://plattsburgh.edu|date=4 May 2006}}</ref> হিমালয়ৰ পাদদেশৰ চিমলা পাহাৰত প্ৰায় ৫৩.৫ নিযুত বছৰ পুৰণি আটাইতকৈ পুৰণি তিমিৰ জীৱাশ্ম Himalayacetus subathuensis পোৱা গৈছে। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই অঞ্চলটো টেথিছ সাগৰৰ তলত আছিল। এই তিমিবোৰ সম্ভৱতঃ আংশিকভাৱে মাটিত বাস কৰিবলৈ সক্ষম আছিল।<ref>{{Cite web |url=http://enchantedlearning.com |title=Whale fossils |access-date=21 February 2006 |archive-date=16 December 2018 |archive-url=https://archive.org |url-status=live }}</ref><ref>Bajpai, S. and Gingerich P.D. (1998) A new Eocene archaeocete (Mammalia, Cetacea) from India and the time of origin of whales Proc. Natl. Acad. Sci. USA 95:15464–15468 [http://umich.edu PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051222060959/http://umich.edu |date=22 December 2005 }}</ref> ভাৰতত পোৱা আন এক তিমির জীৱাশ্ম হৈছে Remingtonocetus, যি প্ৰায় ৪৩-৪৬ নিযুত বছৰ পুৰণি। ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত কেইবাটাও সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে যদিও ডাঙৰ স্তন্যপায়ীৰ উপস্থিতি বিৰল। প্ৰাইমেটৰ একমাত্ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ জীৱাশ্ম ওচৰৰ ম্যানমাৰ অঞ্চলৰ পৰাহে পোৱা গৈছে। === শেহতীয়া বিলুপ্তি === মানুহৰ দ্বাৰা ভূমি আৰু বনজ সম্পদৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰৰ লগতে খাদ্য আৰু ক্ৰীড়াৰ বাবে চলোৱা চিকাৰ আৰু জালত বন্দী কৰা কাৰ্যই শেহতীয়া সময়ছোৱাত ভাৰতত বহুতো প্ৰজাতিৰ বিলুপ্তি ঘটাইছে। সিন্ধু সভ্যতাৰ সময়ত সম্ভৱতঃ প্ৰথম বিলুপ্ত হোৱা প্ৰজাতিটো আছিল বনৰীয়া গৰুৰ প্ৰজাতি Bos primegenius nomadicus বা বনৰীয়া জেনু। সিন্ধু উপত্যকা আৰু পশ্চিম ভাৰতৰ পৰা এই প্ৰজাতিটো বিলুপ্ত হোৱাৰ মূল কাৰণ আছিল পোহনীয়া গৰুৰ সৈতে হোৱা আন্তঃপ্ৰজনন আৰু বাসস্থান ধ্বংসৰ ফলত বনৰীয়া গোটসমূহৰ পৃথকীকৰণ।<ref name="IWH2">Rangarajan, M. (2006) [https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 India's Wildlife History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205125547/https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 |date=5 December 2022 }}, p. 4 {{ISBN|81-7824-140-4}}</ref> দেশখনৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হোৱা বা বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰা উল্লেখযোগ্য স্তন্যপায়ী প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত আছে ভাৰতীয় বা এছিয়াটিক চিতা, জাভানিজ গঁড় আৰু সুমাত্ৰান গঁড়।<ref>{{cite book|first=Vivek|last=Menon|title=A field guide to Indian mammals|publisher=Dorling Kindersley, Delhi|year=2003|isbn=0-14-302998-3}}</ref> যদিও এইবোৰ বৃহৎ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ বিলুপ্তি নিশ্চিত কৰা হৈছে, বহুতো সৰু প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ প্ৰজাতিৰ স্থিতি নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন হৈ পৰিছে। বহুতো প্ৰজাতি প্ৰথমবাৰ চিনাক্ত কৰাৰ পিছৰে পৰা পুনৰ দেখা পোৱা হোৱা নাই। Hubbardia heptaneuron নামৰ ঘাঁহৰ প্ৰজাতিবিধ লিংগনামক্কি জলাশয় নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে জোগ জলপ্ৰপাতৰ জলকণা পৰা অঞ্চলত গজিছিল। ইয়াক বিলুপ্ত বুলি ভবা হৈছিল যদিও পিছলৈ কোলহাপুৰৰ ওচৰত পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>[https://archive.today/20030310045600/http://www.iucn.org/themes/ssc/news/ebulletin2002/ebulletindec02.html IUCN Species Survival Commission (SSC) E-Bulletin] - December 2002. Retrieved October 2006.</ref> শেহতীয়া সময়ত গোলাপী মূৰীয়া হাঁহ আৰু হিমালয়ৰ বতা চৰাইকে ধৰি চৰাইৰ কিছুমান প্ৰজাতি বিলুপ্ত হৈছে। হিমাচল প্ৰদেশৰ ৰামপুৰৰ ওচৰত এলান অক্টেভিয়ান হিউমে সংগ্ৰহ কৰা এটা নমুনাৰ পৰা জনাজাত Acrocephalus orinus নামৰ চৰাইবিধ ১৩৯ বছৰৰ পিছত থাইলেণ্ডত পুনৰ পোৱা গৈছিল।<ref>[http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 Threatened birds of Asia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013154616/http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 |date=13 October 2006 }}. Retrieved October 2006.</ref><ref>The Nation, [http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php March 6, 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070527090228/http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php |date=27 May 2007 }}</ref> একেদৰে ১৮৪৮ চনত প্ৰাণীবিজ্ঞানী থমাছ চি জেৰ্ডনে আৱিষ্কাৰ কৰা জেৰ্ডনৰ কোৰ্চাৰ নামৰ চৰাইবিধ বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰাৰ পিছত ১৯৮৬ চনত বোম্বে নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী ছ’চাইটীৰ পক্ষীবিজ্ঞানী ভাৰত ভূষণে পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ প্ৰাণীজগত]] q8fla5qic24evj377baj17m2e3o8lyj 604886 604885 2026-05-06T14:07:50Z Kandarpajit Kallol 6257 604886 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} [[File:Bengal Tiger looking at us in Jim Corbett National Park.jpg|alt=|thumb|[[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]]]] [[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|[[হাতী]]|thumb]] [[ভাৰতবৰ্ষ]] ২০২০ চনত বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত ০.৪৬ বায়'ডি স্ক'ৰ, ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী আৰু দেশৰ ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ সৈতে বিশ্বৰ ৮ম সৰ্বাধিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল।<ref name=bod1>[https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece India adds 557 new species to its fauna: Zoological Survey of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913071118/https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece |date=13 September 2021 }}, The Hindu, 27 Aug 2021.</ref>ভাৰতে বহুতো বায়’ম সামৰি লৈছে: [[মৰুভূমি]], ওখ [[পৰ্বত]], উচ্চভূমি, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰু নাতিশীতোষ্ণ [[অৰণ্য]], জলাশয়, সমভূমি, ঘাঁহনি, [[নদী]]ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল, আৰু লগতে দ্বীপ দ্বীপপুঞ্জ। আনুষ্ঠানিকভাৱে বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য হটস্পটৰ ভিতৰত চাৰিটা ভাৰতত উপস্থিত আছে: [[হিমালয়]], [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]], [[ভাৰত-বাৰ্মা]] আৰু [[নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]। ইয়াৰ ভিতৰত সুন্দৰবন আৰু তেৰাই-দুৱাৰ ছাভানা ঘাঁহনি অঞ্চলসমূহো ইয়াৰ অনন্য পত্ৰ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বাবে।<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/children/wild-wonderlands/article34686553.ece | title=Here's a look at 6 biodiversity hotspots of India | newspaper=The Hindu | date=31 May 2021 | last1=Bagli | first1=Katie }}</ref> এই হটস্পটবোৰত বহুতো স্থানীয় প্ৰজাতি থাকে।<ref name="TERI website">[http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051109182255/http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm|date=9 November 2005}}</ref> ভাৰতৰ মুঠ মাটি-কালিৰ প্ৰায় ৫% আনুষ্ঠানিকভাৱে সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অধিকাংশ অংশ ভাৰত-মালয় অঞ্চলত অৱস্থিত, য'ত হিমালয়ৰ ওপৰৰ অংশ পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ অংশ; ২০০০ৰ পৰা ২৫০০ মিটাৰ উচ্চতাক ভাৰত-মালয় আৰু পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ মাজৰ উচ্চতাৰ সীমা বুলি গণ্য কৰা হয়। ভাৰতত প্ৰচুৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আছে। সোতৰখন মেগাডাইভাৰ্চিটি দেশৰ ভিতৰত অন্যতম, ইয়াত বিশ্বৰ ৭.৬% [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]], ১২.৬% বিশ্বৰ [[চৰাই]], ৬.২% বিশ্বৰ [[সৰীসৃপ]], ৪.৪% বিশ্বৰ [[উভচৰ প্ৰাণী]] আৰু ১১.৭% [[মাছ]]ৰ বাসস্থান। গ্ৰীষ্মকালীন বাৰিষাৰ ফলতো এই অঞ্চলটো যথেষ্ট প্ৰভাৱিত হয় যাৰ ফলত গছ-গছনি আৰু বাসস্থানৰ ঋতু অনুসৰি বৃহৎ পৰিৱৰ্তন ঘটে। ভাৰতে ভাৰতমালয়ৰ জৈৱ-ভৌগোলিক অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ অংশ গঠন কৰে আৰু বহুতো ফুল আৰু প্ৰাণীজগতৰ ৰূপত মালয়ৰ আত্মীয়তা দেখা যায় আৰু মাত্ৰ কেইটামান প্ৰজাতিহে ভাৰতীয় অঞ্চলৰ বাবে অনন্য। এই অনন্য প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত কেৱল পশ্চিম ঘাট আৰু শ্ৰীলংকাত পোৱা Uropeltidae পৰিয়াল সাপ অন্যতম। ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ জীৱাশ্ম প্ৰজাতিসমূহে ছিচেলছ আৰু মাদাগাস্কাৰ দ্বীপসমূহৰ শৃংখলৰ সৈতে সংযোগ দেখুৱাইছে।<ref>Jean-Claude Rage (2003) Relationships of the Malagasy fauna during the Late Cretaceous: Northern or Southern routes? Acta Palaeontologica Polonica 48(4):661-662 [http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041214205519/http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf |date=14 December 2004 }}</ref> ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত সৰীসৃপ, উভচৰ আৰু মাছ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু এই বংশভৌগোলিক সংযোগ প্ৰদৰ্শন কৰা এটা বিদ্যমান প্ৰজাতি হৈছে বেঙুনীয়া বেং। ভাৰত আৰু মাদাগাস্কাৰৰ পৃথকীকৰণ পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰায় ৮.৮ কোটি বছৰ আগতে হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। কিন্তু [[ভাৰতীয়]] উপমহাদেশখনে ইউৰেছিয়াক লগ পোৱাৰ সময়তো মাদাগাস্কাৰ আৰু আফ্ৰিকাৰ সৈতে সংযোগ থকা বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। ভাৰতক এছিয়ালৈ কেইবাটাও [[আফ্ৰিকা]]ন প্ৰজাতিৰ স্থানান্তৰৰ বাবে জাহাজ হিচাপে পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এই প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত পাঁচটা বেং পৰিয়াল (মাই'বাট্ৰেচিডেকে ধৰি), তিনিটা চেচিলিয়ান পৰিয়াল, এটা লেচাৰটিড জেঠী আৰু প'মেটিঅ'পচিডে পৰিয়ালৰ মিঠা পানীৰ শামুক আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="briggs">Briggs, JC (2003) The biogeographic and tectonic history of India. Journal of Biogeography, 30:381–388</ref> [[পাকিস্তান|মধ্য পাকিস্তান]]ৰ বুগটি পাহাৰৰ পৰা পোৱা ত্ৰিশ মিলিয়ন বছৰীয়া অলিগোচিন যুগৰ জীৱাশ্ম দাঁত এটা লেমুৰ সদৃশ প্ৰাইমেটৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ ফলত লেমুৰৰ উৎপত্তি [[এছিয়া]]ত হ'ব পাৰে বুলি বিতৰ্কিত পৰামৰ্শৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref>Marivaux L., Welcome J.-L., Antoine P-O., Métais G., Baloch I.M., Benammi M., Chaimanee Y., Ducrocq S., and Jaeger J.-J. (2001) A fossil lemur from the Oligocene of Pakistan. Science, 294: 587–591.</ref><ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html Oligocene Lemur fossil hints at Asian origin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006135255/http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html |date=6 October 2017 }}. Retrieved February 2007.</ref> পূৰ্বতে ভাৰতৰ পৰা অহা লেমুৰ জীৱাশ্মৰ ফলত লেমুৰিয়া নামৰ হেৰাই যোৱা মহাদেশ এখনৰ তত্ত্বৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই তত্ত্বটো অৱশ্যে খাৰিজ কৰা হৈছিল যেতিয়া মহাদেশীয় ড্ৰিফ্ট আৰু প্লেট টেকটনিক্স ভালদৰে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল। ==জীৱজগত== [[File:FAMILY TIME.jpg|alt=|thumb|[[সিংহ]]]] [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|[[এশিঙীয়া গঁড়]]|thumb]] [[File:Gaur bull Kodaikanal "Biff".jpg|[[মেঠোন]]|thumb]] [[File:Paonroue.JPG|ভাৰতীয় ময়ুৰ|thumb]] [[File:Indian Cobra, crop.jpg|[[ভাৰতীয় ফেঁটী সাপ]]|thumb]] [[কলকাতা]] ([[পশ্চিম বংগ]]ৰ ৰাজধানী)ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা আৰু ১৬টা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰ থকা ভাৰতীয় প্ৰাণীজৰীপ জৰীপ (ZSI) ভাৰতৰ প্ৰাণীজ সম্পদৰ জৰীপৰ দায়িত্ব লয়। জলবায়ু আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতিৰ বিপুল বৈচিত্ৰ্যৰে ভাৰতত ৮৯,৪৫১ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ বাসস্থান। [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত [[হাতী|ভাৰতীয় হাতী]], [[মেঠোন]] বা ভুলকৈ ভাৰতীয় বাইছন বৰ্তমানৰ [[বোভিনি]]ৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ, বিখ্যাত ভাৰতীয় [[এশিঙীয়া গঁড়]], আৰু বন্য জল [[ম'হ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত। হৰিণা আৰু এন্টিলোপৰ ভিতৰত [[দল-হৰিণা]], সঙ্গাই, চিতাল, [[শৰপহু]], ভাৰতীয় [[খটীয়া পহু]], হিমালয়ান কস্তুৰী হৰিণা, ইণ্ডিয়ান মুণ্টজাক, ইণ্ডিয়ান স্পটেড চেভ্ৰটেইন, কাশ্মীৰ হংগুল, তিব্বতী এন্টিলোপ, কৃষ্ণমৃগ, চাৰিশিংযুক্ত হৰিণা, গোৱানা, ভাৰতীয় হৰিণা, নীলগাই আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতীয় বনৰীয়া গাধ আৰু কিয়াঙৰ দৰে বনৰীয়া গাধ আছে, লগতে ভূটান টাকিন, মিশ্মী টাকিন, ৰঙা চেৰও, হিমালয়ৰ ছেৰও, ৰঙা গোৰাল, হিমালয়ৰ গোৰাল, মাৰ্খোৰ, চাইবেৰিয়ান আইবেক্স, নীলগিৰি তহৰ, হিমালয়ৰ তহৰ, উৰিয়াল, অৰ্গালী আৰু নীলা ভেড়াৰ দৰে ছাগলীও আছে। এই ছাগলী সাধাৰণতে হিমাচল প্ৰদেশ, লাডাখ, আৰু জম্মু-কাশ্মীৰ (ইউনিয়ন টেৰিটৰী)ৰ হিমালয়ৰ লগতে হিমালয়ৰ গুৰিৰ বানপানীৰ সমভূমি দুৱাৰছ বনাঞ্চল আৰু তেৰাই অঞ্চলত পোৱা যায়। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য ব্যতিক্ৰম হ’ল তামিলনাডুৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় নীলগিৰি তাহৰ। কেইবাটাও ডাঙৰ মেকুৰী আছে: এছিয়াটিক সিংহ, বংগ বাঘ, ভাৰতীয় নাহৰফুটুকী, নিয়ৰ নাহৰফুটুকী, ডাৱৰীয়া নাহৰফুটুকী, ইউৰেছিয়ান লিংকছ, আৰু কেৰাকেল। সৰু মেকুৰী প্ৰজাতিৰ ভিতৰত মাছ ধৰা মেকুৰী, এছিয়াটিক বনৰীয়া মেকুৰী, জংঘল মেকুৰী, পল্লাছ মেকুৰী, বংগ মেকুৰী, মাৰ্বল মেকুৰী, এছিয়াটিক সোণালী মেকুৰী, আৰু নাহৰফুটুকী মেকুৰী আদি উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰিও উছুৰি ঢোলে, ভাৰতীয় শিয়াল, ভাৰতীয় পহু, বংগ শিয়াল, তিব্বতী পহু, তিব্বতী শিয়াল আদি কেনিন পোৱা যায়। লগতে আন এটা মাংসভোজী প্ৰাণী হ’ল ডাঠ হায়েনা। কেইবাটাও [[চৰাই]], যেনে গ্ৰেটাৰ ফ্লেমিংগো, ব্ৰাহ্মণিক হাঁহ, বগা বুকুৰ ৱাটাৰহেন, ফেজেণ্ট ঠেংযুক্ত জাকানা, ইউৰেছিয়ান চামুচবিল, লেছাৰ ফ্লেমিংগো, বেঙুনীয়া বগলী, গ্ৰেট আৰু গৰু এগ্ৰেট, ভাৰতীয় পুখুৰীৰ বগলী, প্ৰাচ্যৰ মেগপাই-ৰবিন, নিকোবাৰ পাৰ চৰাই, ভাৰতীয় মাইনাছ, ভাৰতীয় ৰোলাৰ, স্লেটি ব্ৰেষ্টেড ৰেল, গ্ৰেটাৰ ক'কেল, ক'লা পেটৰ টাৰ্ণ, ইণ্ডিয়ান পিটা, ইণ্ডিয়ান পেৰাডাইজ ফ্লাইকেচাৰ, চেৰাছ ক্ৰেন, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন, ডেম'ইজেল ক্ৰেন, গ্ৰেট হৰ্ণবিল, গোলাপ আঙঠিযুক্ত পেৰাকিট, বসন্তকালীন ওলমি থকা কপৌ, নব-বিল হাঁহ, ৰং কৰা ষ্টৰ্ক, আৰু এছিয়ান অ'পেনবিল দেশৰ বিভিন্ন বাসস্থানত পোৱা যায়। ভাৰতত কেইবাটাও ক্ষুদ্ৰ [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত এছিয়ান হাউচ শ্ব্ৰু, উত্তৰ আৰু গ্ৰেটাৰ হগ বেজাৰ, চাইনিজ ফেৰেট-বেজাৰ, হানি বেজাৰ, ভাৰতীয় [[পেংগুইন]], চীনা পেংগুইন আদি উল্লেখযোগ্য। বৃক্ষীয় সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ ভিতৰত নীলগিৰি মাৰ্টেন, সৰু দাঁতযুক্ত তাল চিভেট, এছিয়ান পাম চিভেট, সৰু ভাৰতীয় চিভেট, বৃহৎ ভাৰতীয় চিভেট, বিনটুৰং, আৰু ৰঙা পাণ্ডা আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ [[ভালুক]]বোৰ হ’ল সূৰ্য্য ভালুক, অলস ভালুক, হিমালয়ৰ ক’লা ভালুক, আৰু [[হিমালয়]]ৰ বাদামী ভালুক। ==জৈৱ বৈচিত্ৰ্য== বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত "যিটো প্ৰতিটো গোটৰ মুঠ বিশ্বব্যাপী প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ তুলনাত প্ৰতিটো গোটৰ প্ৰজাতিৰ শতাংশৰ দ্বাৰা গণনা কৰা" ত বিশ্বৰ মেগা-বায়'ডাইভাৰ্চিটি ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ভিতৰত দ্বাদশ স্থানত আছে। ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ তলত থকা ভাৰত জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰে চহকী। ভাৰতৰ প্ৰাণীবিজ্ঞান জৰীপ (ZSI) ৰ ২০২০ চনত ভাৰতৰ প্ৰাণীজগতৰ জৰীপত মুঠ ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ তথ্য পোৱা গৈছে, য’ত ৪০৭টা নতুনকৈ বৰ্ণনা কৰা প্ৰজাতি আৰু ১৫০টা নতুন দেশৰ ৰেকৰ্ডকে ধৰি ৫৫৭টা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। নতুন আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত ৪৮৬টা প্ৰজাতি অকৃমি (বেছিভাগেই পোক-পৰুৱা), আৰু ৭১টা মেৰুদণ্ডী প্ৰজাতি, বেছিভাগেই মাছ আৰু সৰীসৃপ। [[কৰ্ণাটক]] (৬৬ প্ৰজাতি), [[কেৰালা]] (৫১), [[ৰাজস্থান]] (৪৬) আৰু [[পশ্চিম বংগ]] (৩০)ৰ পৰা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। ২০১০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰাণীজগতত ২,৮০০ টা নতুন প্ৰজাতি আৰু ১,৩১২ টা নতুন অভিলেখকে ধৰি ৪,১১২ টা প্ৰজাতি সংযোজন কৰা হয়।<ref name=bod1/> == জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পট == === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা হৈছে উপদ্বীপীয় ভাৰতৰ পশ্চিম সীমাৰে বিস্তৃত এক পাহাৰীয়া শৃংখলা। সাগৰৰ নৈকট্য আৰু পৰ্বতৰ বাধাৰ ফলত হোৱা বৰষুণৰ বাবে এই অঞ্চলত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। এই অঞ্চলসমূহত আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য আৰু বৰ্ষাৰণ্য পোৱা যায়। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্যায়ৰ প্ৰজাতি বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে উচ্চ স্তৰৰ থলুৱা প্ৰজাতি দেখা যায়। ইয়াত পোৱা উভচৰ প্ৰাণীৰ প্ৰায় ৭৭% আৰু সৰীসৃপ প্ৰজাতিৰ ৬২% পৃথিৱীৰ আন কতো পোৱা নাযায়।<ref name="RJRD">Daniels, R. J. R. (2001) [http://iisc.ernet.in Endemic fishes of the Western Ghats and the Satpura hypothesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191139/http://iisc.ernet.in |date=3 March 2016 }}. Current Science 81(3):240-244</ref> এই অঞ্চলটোৰ মালয় উপদ্বীপৰ সৈতে জৈৱ-ভৌগোলিক সাদৃশ্য আছে। সুন্দৰ লাল হোৰাই আগবঢ়োৱা ''সাতপুৰা পৰিকল্পনা'' অনুসৰি মধ্য ভাৰতৰ পাহাৰীয়া শৃংখলাবোৰে এসময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অৰণ্যৰ পৰা ইন্দো-মালয়ান অঞ্চললৈ এক সংযোগ স্থাপন কৰিছিল। হোৰাই এই তত্ত্ব সমৰ্থন কৰিবলৈ পাহাৰীয়া সুঁতিৰ মাছৰ সহায় লৈছিল, কিন্তু চৰাইৰ ক্ষেত্ৰতো ই প্ৰযোজ্য হ'ব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল।<ref>Ripley, Dillon S. (1947) [https://jstor.org Avian relicts and double invasions in Peninsular India and Ceylon(Sri Lanka)] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=5 December 2022 }}. Evolution 2:150–159</ref> পৰৱৰ্তী অধ্যয়নসমূহে সূচাইছে যে হোৰাৰ মূল আৰ্হি প্ৰজাতিসমূহ বিচ্ছিন্নতাৰ দ্বাৰা হোৱা প্ৰজাতিকৰণতকৈ ''অভিসাৰী বিৱৰ্তন''ৰ হে এক নিদৰ্শন আছিল।<ref name="RJRD"/> অধিক শেহতীয়া ফাইলোজিঅ'গ্ৰাফিক অধ্যয়নসমূহে আণৱিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি এই সমস্যাটো অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>Karanth, P. K. (2003) [http://ias.ac.in Evolution of disjunct distributions among wet-zone species of the Indian subcontinent: Testing various hypotheses using a phylogenetic approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }} Current Science, 85(9): 1276-1283</ref> পৃথকীকৰণৰ সময় আৰু ভূতাত্ত্বিক ইতিহাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি টেক্সাসমূহৰ মাজতো পাৰ্থক্য আছে।<ref>Biswas, S. and Pawar S. S. (2006) [http://ias.ac.in Phylogenetic tests of distribution patterns in South Asia: towards an integrative approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }}; J. Biosci. 31 95–113</ref> শ্ৰীলংকাৰ লগতে এই অঞ্চলটোৰ বিশেষকৈ সৰীসৃপ আৰু উভচৰ প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে কিছু প্ৰাণীজ সাদৃশ্য দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে Sinophis সাপ, বেঙুনীয়া ভেকুলী আৰু শ্ৰীলংকাৰ জেঠীজাতীয় প্ৰাণী Nessia, যিবোৰ মাদাগাস্কাৰৰ Acontias গণৰ সৈতে একে যেন লাগে।<ref>{{Cite web |url=http://pdn.ac.lk |title=affinities<!-- Bot generated title --> |access-date=30 August 2006 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051931/http://pdn.ac.lk |url-status=dead }}</ref> মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে অসংখ্য উদ্ভিদৰ সংযোগো বিদ্যমান।<ref>{{Cite web |url=http://mobot.org |title=Bio geography of Madagascar<!-- Bot generated title --> |access-date=6 September 2006 |archive-date=18 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118113039/http://mobot.org |url-status=live }}</ref> এক বৈকল্পিক ধাৰণা অনুসৰি এই টেক্সাসমূহ মূলতঃ ভাৰতৰ পৰাই বিৱৰ্তিত হোৱা বুলিও কোৱা হৈছে।<ref>Karanth, P. 2006 [http://iisc.ernet.in Out-of-India Gondwanan origin of some tropical Asian biota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411223533/http://iisc.ernet.in |date=11 April 2019 }}. Current Science 90(6):789-792</ref> মালয়ান মূলৰ কিছুমান টেক্সা শ্ৰীলংকাত পোৱা যায় কিন্তু পশ্চিমঘাটত অনুপস্থিত থকাৰ দৰে জৈৱ-ভৌগোলিক বিচিত্ৰতাও বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত Nepenthes গণৰ উদ্ভিদ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। === পূব হিমালয় === পূব হিমালয় হৈছে ভূটান, উত্তৰ-পূব ভাৰত, পশ্চিম বংগ আৰু নেপালৰ দক্ষিণ, মধ্য আৰু পূব অংশক সামৰি লোৱা অঞ্চল। এই অঞ্চলটো ভূতাত্ত্বিকভাবে নৱীন আৰু ইয়াত উচ্চতাৰ যথেষ্ট তাৰতম্য দেখা যায়। ইয়াত এশিঙীয়া গঁড়, বনৰীয়া ম’হকে ধৰি বিশ্বজুৰি বিলুপ্তিৰ ভাবুকি থকা প্ৰায় ১৬৩টা প্ৰজাতি আছে। মুঠতে ইয়াত ৪৫ বিধ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ৫০ বিধ চৰাই, ১৭ বিধ সৰীসৃপ, ১২ বিধ উভচৰ, ৩ বিধ অমেৰুদণ্ডী আৰু ৩৬ বিধ উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি পোৱা যায়।<ref>[http://cepf.net Conservation International 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060825232127/http://cepf.net |date=25 August 2006 }}</ref><ref>[http://panda.org Ecosystem Profile: Eastern Himalayas Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928092502/http://panda.org |date=28 September 2011 }}, 2005</ref> তৰাই অঞ্চলৰ ডুয়ার্ছ অৰণ্য এখন জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ এলেকা, য’ত হিমালয়ৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জৈৱ বৈচিত্ৰ্যও দেখা যায়। ইয়াত ৰেলিক ড্ৰেগনফ্লাই নামৰ এবিধ বিপন্ন প্ৰজাতি পোৱা যায়, যাৰ এই গণৰ আনটো মাত্ৰ প্ৰজাতি জাপানত পোৱা যায়। এই অঞ্চলটো হিমালয়ৰ নিউটৰো আৱাসস্থল, যি ভাৰতৰ সীমাত পোৱা একমাত্ৰ চেলামেণ্ডাৰ প্ৰজাতি।<ref>[http://amnh.org Amphibian Species of the World - Desmognathus imitator Dunn, 1927<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310233130/http://amnh.org |date=10 March 2007 }}</ref> == বিলুপ্ত আৰু জীৱাশ্মৰূপসমূহ == প্ৰাৰম্ভিক টাৰ্চিয়াৰী যুগত ভাৰতীয় উপদ্বীপীয় অঞ্চলটো এখন বৃহৎ দ্বীপ আছিল। দ্বীপ হোৱাৰ পূৰ্বে ই আফ্ৰিকা মহাদেশৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই দ্বীপটো এখন অগভীৰ সাগৰৰ দ্বাৰা এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ পৰা পৃথক হৈ আছিল। হিমালয় অঞ্চল আৰু তিব্বতৰ বেছিভাগ অংশই এই সাগৰৰ তলত আছিল। এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ দিশে ভাৰতীয় উপ-মহাদেশৰ গতিৰ ফলত বিশাল হিমালয় পৰ্বতমালাৰ সৃষ্টি হয় আৰু সাগৰৰ তলিখন উঠি আহি বৰ্তমানৰ উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চললৈ পৰিবৰ্তিত হয়। এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱাৰ পিছত বহুতো প্ৰজাতি ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। কেইবাটাও উত্থানৰ ফলত হিমালয়ৰ সৃষ্টি হৈছিল। শিৱালিক পৰ্বতমালা একেবাৰে শেষত গঠিত হৈছিল আৰু টাৰ্চিয়াৰী যুগৰ সৰ্বাধিক সংখ্যক জীৱাশ্ম এই পৰ্বতমালাতেই পোৱা যায়।<ref name="prater">Prater, S. H. (1971) The Book of Indian Animals. BNHS</ref> শিৱালিকৰ জীৱাশ্মসমূহৰ ভিতৰত মেষ্টোডন, জলহস্তী, গঁড়, চিভাথেৰিয়াম, জিৰাফ, ঘোঁৰা, উট, বাইছন, হৰিণ, কৃষ্ণসাৰ মৃগ, গৰিলা, গাহৰি, চিম্পাঞ্জী, ওৰাংওটাং, বেবুন, লেঙ্গুৰ, মাকাক বান্দৰ, চিতা বাঘ, ছেবাৰ-টুথড কেট, সিংহ, বাঘ, ভালুক, অৰ’ক্স, নাহৰফুটুকী বাঘ, কুকুৰনেচীয়া বাঘ, ঢোল, হেজাৰু, শহাপহু আৰু বহুতো স্তন্যপায়ী প্ৰাণী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="prater"/> ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত বহুতো উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Stewart R. Hinsley [http://malvaceae.info Notes on fossil wood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119185436/http://malvaceae.info |date=19 November 2017 }}. Retrieved September 2006.</ref> যাৰ ভিতৰত ইঅ’চিন যুগৰ Grewioxylon, কেৰালাত পোৱা মধ্য মায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon keralensis আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত পোৱা মায়’-প্লায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon arunachalensis অন্যতম। ভাৰত আৰু এণ্টাৰ্কটিকাত Glossopteris নামৰ ঢেকীয়া জাতীয় উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম উদ্ধাৰ হোৱাৰ ফলত 'গোণ্ডোৱানলেণ্ড'ৰ আৱিষ্কাৰ হয় আৰু ই মহাদেশীয় সঞ্চৰণ সম্পৰ্কে অধিক জ্ঞান আহৰণত সহায় কৰে। ভাৰতত চাইকাড উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Robert Buckler (1999) A brief review of the fossil cycads. [http://plantapalm.com PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224053853/http://plantapalm.com |date=24 February 2012 }}</ref> আনহাতে বৰ্তমানো ভাৰতত চাইকাডৰ সাতটা প্ৰজাতি জীয়াই আছে।<ref>{{Cite web |url=http://nsw.gov.au |title=Royal Botanical Gardens, Sydney, Australia |access-date=10 August 2006 |archive-date=1 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401122145/http://nsw.gov.au |url-status=dead }}</ref><ref>Singh, Rita, P. Radha (2006) A new species of Cycas from the Malabar Coast, Western Ghats, India. Volume 58(2):119-123</ref> ১৮৭৭ চনত নৰ্মদা উপত্যকাত ৰিচাৰ্ড লাইডেকাৰে আৱিষ্কাৰ কৰা Titanosaurus indicus সম্ভৱতঃ ভাৰতত আৱিষ্কৃত প্ৰথম ডাইনোছৰ আছিল। ভাৰতৰ পুৰাজীৱবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত এই অঞ্চলটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰতত পোৱা আন এক ডাইনোছৰ হৈছে Rajasaurus narmadensis,<ref>Rajasaurus and Indian Dinosaur. Geological Survey of India. [http://gsi.gov.in PDF] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080528000848/http://gsi.gov.in |date=28 May 2008 }}</ref> যি এক বৃহৎ মাংসভোজী ডাইনোছৰ আছিল। ই প্ৰায় ৯ মিটাৰ দীঘল আৰু ৩ মিটাৰ ওখ আছিল। চিনোজয়িক যুগৰ কিছুমান সাপৰ জীৱাশ্মও ভাৰতত পোৱা গৈছে।<ref>Rage J.-C., Bajpai S., Thewissen J. G. M. & Tiwari B. N. 2003. Early Eocene snakes from Kutch, Western India, with a review of the Palaeophiidae. Geodiversitas 25 (4) : 695-716 [http://mnhn.fr PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221235530/http://mnhn.fr |date=21 February 2012 }}</ref> কিছুমান বিজ্ঞানীৰ মতে দাক্ষিণাত্তৰ লাভা উদগীৰণ আৰু তাৰ পৰা নিৰ্গত গেছ ডাইনোছৰৰ বিশ্বব্যাপী বিলুপ্তিৰ বাবে দায়ী আছিল, যদিও এই বিষয়টো বিতৰ্কিত।<ref>{{Cite web |url=http://cosis.net |title=Floodvolcanism is the main cause of mass extinctions: Nice try, but where is the evidence? PDF |access-date=21 February 2006 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043641/http://cosis.net |url-status=live }}</ref><ref>[http://plattsburgh.edu Volcanism] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504212202/http://plattsburgh.edu|date=4 May 2006}}</ref> হিমালয়ৰ পাদদেশৰ চিমলা পাহাৰত প্ৰায় ৫৩.৫ নিযুত বছৰ পুৰণি আটাইতকৈ পুৰণি তিমিৰ জীৱাশ্ম Himalayacetus subathuensis পোৱা গৈছে। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই অঞ্চলটো টেথিছ সাগৰৰ তলত আছিল। এই তিমিবোৰ সম্ভৱতঃ আংশিকভাৱে মাটিত বাস কৰিবলৈ সক্ষম আছিল।<ref>{{Cite web |url=http://enchantedlearning.com |title=Whale fossils |access-date=21 February 2006 |archive-date=16 December 2018 |archive-url=https://archive.org |url-status=live }}</ref><ref>Bajpai, S. and Gingerich P.D. (1998) A new Eocene archaeocete (Mammalia, Cetacea) from India and the time of origin of whales Proc. Natl. Acad. Sci. USA 95:15464–15468 [http://umich.edu PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051222060959/http://umich.edu |date=22 December 2005 }}</ref> ভাৰতত পোৱা আন এক তিমির জীৱাশ্ম হৈছে Remingtonocetus, যি প্ৰায় ৪৩-৪৬ নিযুত বছৰ পুৰণি। ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত কেইবাটাও সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে যদিও ডাঙৰ স্তন্যপায়ীৰ উপস্থিতি বিৰল। প্ৰাইমেটৰ একমাত্ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ জীৱাশ্ম ওচৰৰ ম্যানমাৰ অঞ্চলৰ পৰাহে পোৱা গৈছে। === শেহতীয়া বিলুপ্তি === মানুহৰ দ্বাৰা ভূমি আৰু বনজ সম্পদৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰৰ লগতে খাদ্য আৰু ক্ৰীড়াৰ বাবে চলোৱা চিকাৰ আৰু জালত বন্দী কৰা কাৰ্যই শেহতীয়া সময়ছোৱাত ভাৰতত বহুতো প্ৰজাতিৰ বিলুপ্তি ঘটাইছে। সিন্ধু সভ্যতাৰ সময়ত সম্ভৱতঃ প্ৰথম বিলুপ্ত হোৱা প্ৰজাতিটো আছিল বনৰীয়া গৰুৰ প্ৰজাতি Bos primegenius nomadicus বা বনৰীয়া জেনু। সিন্ধু উপত্যকা আৰু পশ্চিম ভাৰতৰ পৰা এই প্ৰজাতিটো বিলুপ্ত হোৱাৰ মূল কাৰণ আছিল পোহনীয়া গৰুৰ সৈতে হোৱা আন্তঃপ্ৰজনন আৰু বাসস্থান ধ্বংসৰ ফলত বনৰীয়া গোটসমূহৰ পৃথকীকৰণ।<ref name="IWH2">Rangarajan, M. (2006) [https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 India's Wildlife History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205125547/https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 |date=5 December 2022 }}, p. 4 {{ISBN|81-7824-140-4}}</ref> দেশখনৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হোৱা বা বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰা উল্লেখযোগ্য স্তন্যপায়ী প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত আছে ভাৰতীয় বা এছিয়াটিক চিতা, জাভানিজ গঁড় আৰু সুমাত্ৰান গঁড়।<ref>{{cite book|first=Vivek|last=Menon|title=A field guide to Indian mammals|publisher=Dorling Kindersley, Delhi|year=2003|isbn=0-14-302998-3}}</ref> যদিও এইবোৰ বৃহৎ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ বিলুপ্তি নিশ্চিত কৰা হৈছে, বহুতো সৰু প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ প্ৰজাতিৰ স্থিতি নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন হৈ পৰিছে। বহুতো প্ৰজাতি প্ৰথমবাৰ চিনাক্ত কৰাৰ পিছৰে পৰা পুনৰ দেখা পোৱা হোৱা নাই। Hubbardia heptaneuron নামৰ ঘাঁহৰ প্ৰজাতিবিধ লিংগনামক্কি জলাশয় নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে জোগ জলপ্ৰপাতৰ জলকণা পৰা অঞ্চলত গজিছিল। ইয়াক বিলুপ্ত বুলি ভবা হৈছিল যদিও পিছলৈ কোলহাপুৰৰ ওচৰত পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>[https://archive.today/20030310045600/http://www.iucn.org/themes/ssc/news/ebulletin2002/ebulletindec02.html IUCN Species Survival Commission (SSC) E-Bulletin] - December 2002. Retrieved October 2006.</ref> শেহতীয়া সময়ত গোলাপী মূৰীয়া হাঁহ আৰু হিমালয়ৰ বতা চৰাইকে ধৰি চৰাইৰ কিছুমান প্ৰজাতি বিলুপ্ত হৈছে। হিমাচল প্ৰদেশৰ ৰামপুৰৰ ওচৰত এলান অক্টেভিয়ান হিউমে সংগ্ৰহ কৰা এটা নমুনাৰ পৰা জনাজাত Acrocephalus orinus নামৰ চৰাইবিধ ১৩৯ বছৰৰ পিছত থাইলেণ্ডত পুনৰ পোৱা গৈছিল।<ref>[http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 Threatened birds of Asia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013154616/http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 |date=13 October 2006 }}. Retrieved October 2006.</ref><ref>The Nation, [http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php March 6, 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070527090228/http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php |date=27 May 2007 }}</ref> একেদৰে ১৮৪৮ চনত প্ৰাণীবিজ্ঞানী থমাছ চি জেৰ্ডনে আৱিষ্কাৰ কৰা জেৰ্ডনৰ কোৰ্চাৰ নামৰ চৰাইবিধ বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰাৰ পিছত ১৯৮৬ চনত বোম্বে নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী ছ’চাইটীৰ পক্ষীবিজ্ঞানী ভাৰত ভূষণে পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰে। == বৰ্গীকৰণ তালিকা আৰু সূচীসমূহ == [[File:Akwa18_puntius2.jpg|thumb|ডেনিসন বাৰ্ব ভাৰতৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ এক থলুৱা প্ৰজাতি।]] [[File:Praying mantis india.jpg|thumb|right|এটা প্ৰেইং মেণ্টিছ]] [[File:Harpegnathos saltator fight.jpg|thumb|Harpegnathos saltator]] [[File:BannerghattaBlackSpiderFr.jpg|thumb|ভাৰতৰ এক থলুৱা ইডিঅ'পিডি মকৰা]] এই অনুচ্ছেদত ভাৰতত পোৱা বিভিন্ন টেক্সাৰ প্ৰজাতিৰ তালিকাৰ সংযোগসমূহ প্ৰদান কৰা হৈছে। === প্ৰাণী === ==== অমেৰুদণ্ডী প্ৰাণী ==== * কোমলদেহী প্ৰাণী ** ভাৰতৰ অ-সামুদ্ৰিক কোমলদেহী প্ৰাণীৰ তালিকা * মকৰাজাতীয় প্ৰাণী ** ভাৰতৰ মকৰাসমূহ * পতংগ ** ফৰিংজাতীয় (Odonata) *** ভাৰতৰ ড্ৰেগনফ্লাই আৰু ডেমচেলফ্লাইৰ তালিকা ** পখিলাজাতীয় (Lepidoptera) *** ভাৰতৰ পখিলাৰ তালিকা **** ভাৰতৰ পেপিলিঅ'নিডি পখিলাৰ তালিকা **** ভাৰতৰ পিয়েৰিডি পখিলাৰ তালিকা **** ভাৰতৰ নিমফালিডি পখিলাৰ তালিকা **** ভাৰতৰ লাইচেনিডি পখিলাৰ তালিকা **** ভাৰতৰ হেচপেৰিডি পখিলাৰ তালিকা **** ভাৰতৰ ৰিঅ'ডিনিডি পখিলাৰ তালিকা *** ভাৰতৰ মথৰ তালিকা ** হাইমেনোপ্টেৰা (Hymenoptera) *** ভাৰতৰ পৰুৱাৰ তালিকা ==== মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী ==== * ভাৰতৰ মাছৰ তালিকা * ভাৰতৰ উভচৰ প্ৰাণীৰ তালিকা * ভাৰতৰ সৰীসৃপৰ তালিকা ** ভাৰতৰ সাপৰ তালিকা * দক্ষিণ এছিয়াৰ চৰাইৰ তালিকা * ভাৰতৰ চৰাইৰ তালিকা * ভাৰতৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ তালিকা ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ প্ৰাণীজগত]] hutqm07n1m680vivefczpzo76h4dy2a 604887 604886 2026-05-06T14:08:49Z Kandarpajit Kallol 6257 604887 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} [[File:Bengal Tiger looking at us in Jim Corbett National Park.jpg|alt=|thumb|[[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]]]] [[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|[[হাতী]]|thumb]] [[ভাৰতবৰ্ষ]] ২০২০ চনত বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত ০.৪৬ বায়'ডি স্ক'ৰ, ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী আৰু দেশৰ ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ সৈতে বিশ্বৰ ৮ম সৰ্বাধিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল।<ref name=bod1>[https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece India adds 557 new species to its fauna: Zoological Survey of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913071118/https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece |date=13 September 2021 }}, The Hindu, 27 Aug 2021.</ref>ভাৰতে বহুতো বায়’ম সামৰি লৈছে: [[মৰুভূমি]], ওখ [[পৰ্বত]], উচ্চভূমি, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰু নাতিশীতোষ্ণ [[অৰণ্য]], জলাশয়, সমভূমি, ঘাঁহনি, [[নদী]]ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল, আৰু লগতে দ্বীপ দ্বীপপুঞ্জ। আনুষ্ঠানিকভাৱে বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য হটস্পটৰ ভিতৰত চাৰিটা ভাৰতত উপস্থিত আছে: [[হিমালয়]], [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]], [[ভাৰত-বাৰ্মা]] আৰু [[নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]। ইয়াৰ ভিতৰত সুন্দৰবন আৰু তেৰাই-দুৱাৰ ছাভানা ঘাঁহনি অঞ্চলসমূহো ইয়াৰ অনন্য পত্ৰ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বাবে।<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/children/wild-wonderlands/article34686553.ece | title=Here's a look at 6 biodiversity hotspots of India | newspaper=The Hindu | date=31 May 2021 | last1=Bagli | first1=Katie }}</ref> এই হটস্পটবোৰত বহুতো স্থানীয় প্ৰজাতি থাকে।<ref name="TERI website">[http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051109182255/http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm|date=9 November 2005}}</ref> ভাৰতৰ মুঠ মাটি-কালিৰ প্ৰায় ৫% আনুষ্ঠানিকভাৱে সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অধিকাংশ অংশ ভাৰত-মালয় অঞ্চলত অৱস্থিত, য'ত হিমালয়ৰ ওপৰৰ অংশ পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ অংশ; ২০০০ৰ পৰা ২৫০০ মিটাৰ উচ্চতাক ভাৰত-মালয় আৰু পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ মাজৰ উচ্চতাৰ সীমা বুলি গণ্য কৰা হয়। ভাৰতত প্ৰচুৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আছে। সোতৰখন মেগাডাইভাৰ্চিটি দেশৰ ভিতৰত অন্যতম, ইয়াত বিশ্বৰ ৭.৬% [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]], ১২.৬% বিশ্বৰ [[চৰাই]], ৬.২% বিশ্বৰ [[সৰীসৃপ]], ৪.৪% বিশ্বৰ [[উভচৰ প্ৰাণী]] আৰু ১১.৭% [[মাছ]]ৰ বাসস্থান। গ্ৰীষ্মকালীন বাৰিষাৰ ফলতো এই অঞ্চলটো যথেষ্ট প্ৰভাৱিত হয় যাৰ ফলত গছ-গছনি আৰু বাসস্থানৰ ঋতু অনুসৰি বৃহৎ পৰিৱৰ্তন ঘটে। ভাৰতে ভাৰতমালয়ৰ জৈৱ-ভৌগোলিক অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ অংশ গঠন কৰে আৰু বহুতো ফুল আৰু প্ৰাণীজগতৰ ৰূপত মালয়ৰ আত্মীয়তা দেখা যায় আৰু মাত্ৰ কেইটামান প্ৰজাতিহে ভাৰতীয় অঞ্চলৰ বাবে অনন্য। এই অনন্য প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত কেৱল পশ্চিম ঘাট আৰু শ্ৰীলংকাত পোৱা Uropeltidae পৰিয়াল সাপ অন্যতম। ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ জীৱাশ্ম প্ৰজাতিসমূহে ছিচেলছ আৰু মাদাগাস্কাৰ দ্বীপসমূহৰ শৃংখলৰ সৈতে সংযোগ দেখুৱাইছে।<ref>Jean-Claude Rage (2003) Relationships of the Malagasy fauna during the Late Cretaceous: Northern or Southern routes? Acta Palaeontologica Polonica 48(4):661-662 [http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041214205519/http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf |date=14 December 2004 }}</ref> ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত সৰীসৃপ, উভচৰ আৰু মাছ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু এই বংশভৌগোলিক সংযোগ প্ৰদৰ্শন কৰা এটা বিদ্যমান প্ৰজাতি হৈছে বেঙুনীয়া বেং। ভাৰত আৰু মাদাগাস্কাৰৰ পৃথকীকৰণ পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰায় ৮.৮ কোটি বছৰ আগতে হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। কিন্তু [[ভাৰতীয়]] উপমহাদেশখনে ইউৰেছিয়াক লগ পোৱাৰ সময়তো মাদাগাস্কাৰ আৰু আফ্ৰিকাৰ সৈতে সংযোগ থকা বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। ভাৰতক এছিয়ালৈ কেইবাটাও [[আফ্ৰিকা]]ন প্ৰজাতিৰ স্থানান্তৰৰ বাবে জাহাজ হিচাপে পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এই প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত পাঁচটা বেং পৰিয়াল (মাই'বাট্ৰেচিডেকে ধৰি), তিনিটা চেচিলিয়ান পৰিয়াল, এটা লেচাৰটিড জেঠী আৰু প'মেটিঅ'পচিডে পৰিয়ালৰ মিঠা পানীৰ শামুক আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="briggs">Briggs, JC (2003) The biogeographic and tectonic history of India. Journal of Biogeography, 30:381–388</ref> [[পাকিস্তান|মধ্য পাকিস্তান]]ৰ বুগটি পাহাৰৰ পৰা পোৱা ত্ৰিশ মিলিয়ন বছৰীয়া অলিগোচিন যুগৰ জীৱাশ্ম দাঁত এটা লেমুৰ সদৃশ প্ৰাইমেটৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ ফলত লেমুৰৰ উৎপত্তি [[এছিয়া]]ত হ'ব পাৰে বুলি বিতৰ্কিত পৰামৰ্শৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref>Marivaux L., Welcome J.-L., Antoine P-O., Métais G., Baloch I.M., Benammi M., Chaimanee Y., Ducrocq S., and Jaeger J.-J. (2001) A fossil lemur from the Oligocene of Pakistan. Science, 294: 587–591.</ref><ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html Oligocene Lemur fossil hints at Asian origin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006135255/http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html |date=6 October 2017 }}. Retrieved February 2007.</ref> পূৰ্বতে ভাৰতৰ পৰা অহা লেমুৰ জীৱাশ্মৰ ফলত লেমুৰিয়া নামৰ হেৰাই যোৱা মহাদেশ এখনৰ তত্ত্বৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই তত্ত্বটো অৱশ্যে খাৰিজ কৰা হৈছিল যেতিয়া মহাদেশীয় ড্ৰিফ্ট আৰু প্লেট টেকটনিক্স ভালদৰে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল। ==জীৱজগত== [[File:FAMILY TIME.jpg|alt=|thumb|[[সিংহ]]]] [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|[[এশিঙীয়া গঁড়]]|thumb]] [[File:Gaur bull Kodaikanal "Biff".jpg|[[মেঠোন]]|thumb]] [[File:Paonroue.JPG|ভাৰতীয় ময়ুৰ|thumb]] [[File:Indian Cobra, crop.jpg|[[ভাৰতীয় ফেঁটী সাপ]]|thumb]] [[কলকাতা]] ([[পশ্চিম বংগ]]ৰ ৰাজধানী)ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা আৰু ১৬টা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰ থকা ভাৰতীয় প্ৰাণীজৰীপ জৰীপ (ZSI) ভাৰতৰ প্ৰাণীজ সম্পদৰ জৰীপৰ দায়িত্ব লয়। জলবায়ু আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতিৰ বিপুল বৈচিত্ৰ্যৰে ভাৰতত ৮৯,৪৫১ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ বাসস্থান। [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত [[হাতী|ভাৰতীয় হাতী]], [[মেঠোন]] বা ভুলকৈ ভাৰতীয় বাইছন বৰ্তমানৰ [[বোভিনি]]ৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ, বিখ্যাত ভাৰতীয় [[এশিঙীয়া গঁড়]], আৰু বন্য জল [[ম'হ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত। হৰিণা আৰু এন্টিলোপৰ ভিতৰত [[দল-হৰিণা]], সঙ্গাই, চিতাল, [[শৰপহু]], ভাৰতীয় [[খটীয়া পহু]], হিমালয়ান কস্তুৰী হৰিণা, ইণ্ডিয়ান মুণ্টজাক, ইণ্ডিয়ান স্পটেড চেভ্ৰটেইন, কাশ্মীৰ হংগুল, তিব্বতী এন্টিলোপ, কৃষ্ণমৃগ, চাৰিশিংযুক্ত হৰিণা, গোৱানা, ভাৰতীয় হৰিণা, নীলগাই আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতীয় বনৰীয়া গাধ আৰু কিয়াঙৰ দৰে বনৰীয়া গাধ আছে, লগতে ভূটান টাকিন, মিশ্মী টাকিন, ৰঙা চেৰও, হিমালয়ৰ ছেৰও, ৰঙা গোৰাল, হিমালয়ৰ গোৰাল, মাৰ্খোৰ, চাইবেৰিয়ান আইবেক্স, নীলগিৰি তহৰ, হিমালয়ৰ তহৰ, উৰিয়াল, অৰ্গালী আৰু নীলা ভেড়াৰ দৰে ছাগলীও আছে। এই ছাগলী সাধাৰণতে হিমাচল প্ৰদেশ, লাডাখ, আৰু জম্মু-কাশ্মীৰ (ইউনিয়ন টেৰিটৰী)ৰ হিমালয়ৰ লগতে হিমালয়ৰ গুৰিৰ বানপানীৰ সমভূমি দুৱাৰছ বনাঞ্চল আৰু তেৰাই অঞ্চলত পোৱা যায়। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য ব্যতিক্ৰম হ’ল তামিলনাডুৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় নীলগিৰি তাহৰ। কেইবাটাও ডাঙৰ মেকুৰী আছে: এছিয়াটিক সিংহ, বংগ বাঘ, ভাৰতীয় নাহৰফুটুকী, নিয়ৰ নাহৰফুটুকী, ডাৱৰীয়া নাহৰফুটুকী, ইউৰেছিয়ান লিংকছ, আৰু কেৰাকেল। সৰু মেকুৰী প্ৰজাতিৰ ভিতৰত মাছ ধৰা মেকুৰী, এছিয়াটিক বনৰীয়া মেকুৰী, জংঘল মেকুৰী, পল্লাছ মেকুৰী, বংগ মেকুৰী, মাৰ্বল মেকুৰী, এছিয়াটিক সোণালী মেকুৰী, আৰু নাহৰফুটুকী মেকুৰী আদি উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰিও উছুৰি ঢোলে, ভাৰতীয় শিয়াল, ভাৰতীয় পহু, বংগ শিয়াল, তিব্বতী পহু, তিব্বতী শিয়াল আদি কেনিন পোৱা যায়। লগতে আন এটা মাংসভোজী প্ৰাণী হ’ল ডাঠ হায়েনা। কেইবাটাও [[চৰাই]], যেনে গ্ৰেটাৰ ফ্লেমিংগো, ব্ৰাহ্মণিক হাঁহ, বগা বুকুৰ ৱাটাৰহেন, ফেজেণ্ট ঠেংযুক্ত জাকানা, ইউৰেছিয়ান চামুচবিল, লেছাৰ ফ্লেমিংগো, বেঙুনীয়া বগলী, গ্ৰেট আৰু গৰু এগ্ৰেট, ভাৰতীয় পুখুৰীৰ বগলী, প্ৰাচ্যৰ মেগপাই-ৰবিন, নিকোবাৰ পাৰ চৰাই, ভাৰতীয় মাইনাছ, ভাৰতীয় ৰোলাৰ, স্লেটি ব্ৰেষ্টেড ৰেল, গ্ৰেটাৰ ক'কেল, ক'লা পেটৰ টাৰ্ণ, ইণ্ডিয়ান পিটা, ইণ্ডিয়ান পেৰাডাইজ ফ্লাইকেচাৰ, চেৰাছ ক্ৰেন, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন, ডেম'ইজেল ক্ৰেন, গ্ৰেট হৰ্ণবিল, গোলাপ আঙঠিযুক্ত পেৰাকিট, বসন্তকালীন ওলমি থকা কপৌ, নব-বিল হাঁহ, ৰং কৰা ষ্টৰ্ক, আৰু এছিয়ান অ'পেনবিল দেশৰ বিভিন্ন বাসস্থানত পোৱা যায়। ভাৰতত কেইবাটাও ক্ষুদ্ৰ [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত এছিয়ান হাউচ শ্ব্ৰু, উত্তৰ আৰু গ্ৰেটাৰ হগ বেজাৰ, চাইনিজ ফেৰেট-বেজাৰ, হানি বেজাৰ, ভাৰতীয় [[পেংগুইন]], চীনা পেংগুইন আদি উল্লেখযোগ্য। বৃক্ষীয় সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ ভিতৰত নীলগিৰি মাৰ্টেন, সৰু দাঁতযুক্ত তাল চিভেট, এছিয়ান পাম চিভেট, সৰু ভাৰতীয় চিভেট, বৃহৎ ভাৰতীয় চিভেট, বিনটুৰং, আৰু ৰঙা পাণ্ডা আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ [[ভালুক]]বোৰ হ’ল সূৰ্য্য ভালুক, অলস ভালুক, হিমালয়ৰ ক’লা ভালুক, আৰু [[হিমালয়]]ৰ বাদামী ভালুক। ==জৈৱ বৈচিত্ৰ্য== বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত "যিটো প্ৰতিটো গোটৰ মুঠ বিশ্বব্যাপী প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ তুলনাত প্ৰতিটো গোটৰ প্ৰজাতিৰ শতাংশৰ দ্বাৰা গণনা কৰা" ত বিশ্বৰ মেগা-বায়'ডাইভাৰ্চিটি ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ভিতৰত দ্বাদশ স্থানত আছে। ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ তলত থকা ভাৰত জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰে চহকী। ভাৰতৰ প্ৰাণীবিজ্ঞান জৰীপ (ZSI) ৰ ২০২০ চনত ভাৰতৰ প্ৰাণীজগতৰ জৰীপত মুঠ ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ তথ্য পোৱা গৈছে, য’ত ৪০৭টা নতুনকৈ বৰ্ণনা কৰা প্ৰজাতি আৰু ১৫০টা নতুন দেশৰ ৰেকৰ্ডকে ধৰি ৫৫৭টা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। নতুন আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত ৪৮৬টা প্ৰজাতি অকৃমি (বেছিভাগেই পোক-পৰুৱা), আৰু ৭১টা মেৰুদণ্ডী প্ৰজাতি, বেছিভাগেই মাছ আৰু সৰীসৃপ। [[কৰ্ণাটক]] (৬৬ প্ৰজাতি), [[কেৰালা]] (৫১), [[ৰাজস্থান]] (৪৬) আৰু [[পশ্চিম বংগ]] (৩০)ৰ পৰা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। ২০১০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰাণীজগতত ২,৮০০ টা নতুন প্ৰজাতি আৰু ১,৩১২ টা নতুন অভিলেখকে ধৰি ৪,১১২ টা প্ৰজাতি সংযোজন কৰা হয়।<ref name=bod1/> == জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পট == === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা হৈছে উপদ্বীপীয় ভাৰতৰ পশ্চিম সীমাৰে বিস্তৃত এক পাহাৰীয়া শৃংখলা। সাগৰৰ নৈকট্য আৰু পৰ্বতৰ বাধাৰ ফলত হোৱা বৰষুণৰ বাবে এই অঞ্চলত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। এই অঞ্চলসমূহত আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য আৰু বৰ্ষাৰণ্য পোৱা যায়। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্যায়ৰ প্ৰজাতি বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে উচ্চ স্তৰৰ থলুৱা প্ৰজাতি দেখা যায়। ইয়াত পোৱা উভচৰ প্ৰাণীৰ প্ৰায় ৭৭% আৰু সৰীসৃপ প্ৰজাতিৰ ৬২% পৃথিৱীৰ আন কতো পোৱা নাযায়।<ref name="RJRD">Daniels, R. J. R. (2001) [http://iisc.ernet.in Endemic fishes of the Western Ghats and the Satpura hypothesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191139/http://iisc.ernet.in |date=3 March 2016 }}. Current Science 81(3):240-244</ref> এই অঞ্চলটোৰ মালয় উপদ্বীপৰ সৈতে জৈৱ-ভৌগোলিক সাদৃশ্য আছে। সুন্দৰ লাল হোৰাই আগবঢ়োৱা ''সাতপুৰা পৰিকল্পনা'' অনুসৰি মধ্য ভাৰতৰ পাহাৰীয়া শৃংখলাবোৰে এসময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অৰণ্যৰ পৰা ইন্দো-মালয়ান অঞ্চললৈ এক সংযোগ স্থাপন কৰিছিল। হোৰাই এই তত্ত্ব সমৰ্থন কৰিবলৈ পাহাৰীয়া সুঁতিৰ মাছৰ সহায় লৈছিল, কিন্তু চৰাইৰ ক্ষেত্ৰতো ই প্ৰযোজ্য হ'ব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল।<ref>Ripley, Dillon S. (1947) [https://jstor.org Avian relicts and double invasions in Peninsular India and Ceylon(Sri Lanka)] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=5 December 2022 }}. Evolution 2:150–159</ref> পৰৱৰ্তী অধ্যয়নসমূহে সূচাইছে যে হোৰাৰ মূল আৰ্হি প্ৰজাতিসমূহ বিচ্ছিন্নতাৰ দ্বাৰা হোৱা প্ৰজাতিকৰণতকৈ ''অভিসাৰী বিৱৰ্তন''ৰ হে এক নিদৰ্শন আছিল।<ref name="RJRD"/> অধিক শেহতীয়া ফাইলোজিঅ'গ্ৰাফিক অধ্যয়নসমূহে আণৱিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি এই সমস্যাটো অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>Karanth, P. K. (2003) [http://ias.ac.in Evolution of disjunct distributions among wet-zone species of the Indian subcontinent: Testing various hypotheses using a phylogenetic approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }} Current Science, 85(9): 1276-1283</ref> পৃথকীকৰণৰ সময় আৰু ভূতাত্ত্বিক ইতিহাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি টেক্সাসমূহৰ মাজতো পাৰ্থক্য আছে।<ref>Biswas, S. and Pawar S. S. (2006) [http://ias.ac.in Phylogenetic tests of distribution patterns in South Asia: towards an integrative approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }}; J. Biosci. 31 95–113</ref> শ্ৰীলংকাৰ লগতে এই অঞ্চলটোৰ বিশেষকৈ সৰীসৃপ আৰু উভচৰ প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে কিছু প্ৰাণীজ সাদৃশ্য দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে Sinophis সাপ, বেঙুনীয়া ভেকুলী আৰু শ্ৰীলংকাৰ জেঠীজাতীয় প্ৰাণী Nessia, যিবোৰ মাদাগাস্কাৰৰ Acontias গণৰ সৈতে একে যেন লাগে।<ref>{{Cite web |url=http://pdn.ac.lk |title=affinities<!-- Bot generated title --> |access-date=30 August 2006 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051931/http://pdn.ac.lk |url-status=dead }}</ref> মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে অসংখ্য উদ্ভিদৰ সংযোগো বিদ্যমান।<ref>{{Cite web |url=http://mobot.org |title=Bio geography of Madagascar<!-- Bot generated title --> |access-date=6 September 2006 |archive-date=18 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118113039/http://mobot.org |url-status=live }}</ref> এক বৈকল্পিক ধাৰণা অনুসৰি এই টেক্সাসমূহ মূলতঃ ভাৰতৰ পৰাই বিৱৰ্তিত হোৱা বুলিও কোৱা হৈছে।<ref>Karanth, P. 2006 [http://iisc.ernet.in Out-of-India Gondwanan origin of some tropical Asian biota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411223533/http://iisc.ernet.in |date=11 April 2019 }}. Current Science 90(6):789-792</ref> মালয়ান মূলৰ কিছুমান টেক্সা শ্ৰীলংকাত পোৱা যায় কিন্তু পশ্চিমঘাটত অনুপস্থিত থকাৰ দৰে জৈৱ-ভৌগোলিক বিচিত্ৰতাও বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত Nepenthes গণৰ উদ্ভিদ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। === পূব হিমালয় === পূব হিমালয় হৈছে ভূটান, উত্তৰ-পূব ভাৰত, পশ্চিম বংগ আৰু নেপালৰ দক্ষিণ, মধ্য আৰু পূব অংশক সামৰি লোৱা অঞ্চল। এই অঞ্চলটো ভূতাত্ত্বিকভাবে নৱীন আৰু ইয়াত উচ্চতাৰ যথেষ্ট তাৰতম্য দেখা যায়। ইয়াত এশিঙীয়া গঁড়, বনৰীয়া ম’হকে ধৰি বিশ্বজুৰি বিলুপ্তিৰ ভাবুকি থকা প্ৰায় ১৬৩টা প্ৰজাতি আছে। মুঠতে ইয়াত ৪৫ বিধ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ৫০ বিধ চৰাই, ১৭ বিধ সৰীসৃপ, ১২ বিধ উভচৰ, ৩ বিধ অমেৰুদণ্ডী আৰু ৩৬ বিধ উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি পোৱা যায়।<ref>[http://cepf.net Conservation International 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060825232127/http://cepf.net |date=25 August 2006 }}</ref><ref>[http://panda.org Ecosystem Profile: Eastern Himalayas Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928092502/http://panda.org |date=28 September 2011 }}, 2005</ref> তৰাই অঞ্চলৰ ডুয়ার্ছ অৰণ্য এখন জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ এলেকা, য’ত হিমালয়ৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জৈৱ বৈচিত্ৰ্যও দেখা যায়। ইয়াত ৰেলিক ড্ৰেগনফ্লাই নামৰ এবিধ বিপন্ন প্ৰজাতি পোৱা যায়, যাৰ এই গণৰ আনটো মাত্ৰ প্ৰজাতি জাপানত পোৱা যায়। এই অঞ্চলটো হিমালয়ৰ নিউটৰো আৱাসস্থল, যি ভাৰতৰ সীমাত পোৱা একমাত্ৰ চেলামেণ্ডাৰ প্ৰজাতি।<ref>[http://amnh.org Amphibian Species of the World - Desmognathus imitator Dunn, 1927<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310233130/http://amnh.org |date=10 March 2007 }}</ref> == বিলুপ্ত আৰু জীৱাশ্মৰূপসমূহ == প্ৰাৰম্ভিক টাৰ্চিয়াৰী যুগত ভাৰতীয় উপদ্বীপীয় অঞ্চলটো এখন বৃহৎ দ্বীপ আছিল। দ্বীপ হোৱাৰ পূৰ্বে ই আফ্ৰিকা মহাদেশৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই দ্বীপটো এখন অগভীৰ সাগৰৰ দ্বাৰা এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ পৰা পৃথক হৈ আছিল। হিমালয় অঞ্চল আৰু তিব্বতৰ বেছিভাগ অংশই এই সাগৰৰ তলত আছিল। এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ দিশে ভাৰতীয় উপ-মহাদেশৰ গতিৰ ফলত বিশাল হিমালয় পৰ্বতমালাৰ সৃষ্টি হয় আৰু সাগৰৰ তলিখন উঠি আহি বৰ্তমানৰ উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চললৈ পৰিবৰ্তিত হয়। এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱাৰ পিছত বহুতো প্ৰজাতি ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। কেইবাটাও উত্থানৰ ফলত হিমালয়ৰ সৃষ্টি হৈছিল। শিৱালিক পৰ্বতমালা একেবাৰে শেষত গঠিত হৈছিল আৰু টাৰ্চিয়াৰী যুগৰ সৰ্বাধিক সংখ্যক জীৱাশ্ম এই পৰ্বতমালাতেই পোৱা যায়।<ref name="prater">Prater, S. H. (1971) The Book of Indian Animals. BNHS</ref> শিৱালিকৰ জীৱাশ্মসমূহৰ ভিতৰত মেষ্টোডন, জলহস্তী, গঁড়, চিভাথেৰিয়াম, জিৰাফ, ঘোঁৰা, উট, বাইছন, হৰিণ, কৃষ্ণসাৰ মৃগ, গৰিলা, গাহৰি, চিম্পাঞ্জী, ওৰাংওটাং, বেবুন, লেঙ্গুৰ, মাকাক বান্দৰ, চিতা বাঘ, ছেবাৰ-টুথড কেট, সিংহ, বাঘ, ভালুক, অৰ’ক্স, নাহৰফুটুকী বাঘ, কুকুৰনেচীয়া বাঘ, ঢোল, হেজাৰু, শহাপহু আৰু বহুতো স্তন্যপায়ী প্ৰাণী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="prater"/> ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত বহুতো উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Stewart R. Hinsley [http://malvaceae.info Notes on fossil wood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119185436/http://malvaceae.info |date=19 November 2017 }}. Retrieved September 2006.</ref> যাৰ ভিতৰত ইঅ’চিন যুগৰ Grewioxylon, কেৰালাত পোৱা মধ্য মায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon keralensis আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত পোৱা মায়’-প্লায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon arunachalensis অন্যতম। ভাৰত আৰু এণ্টাৰ্কটিকাত Glossopteris নামৰ ঢেকীয়া জাতীয় উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম উদ্ধাৰ হোৱাৰ ফলত 'গোণ্ডোৱানলেণ্ড'ৰ আৱিষ্কাৰ হয় আৰু ই মহাদেশীয় সঞ্চৰণ সম্পৰ্কে অধিক জ্ঞান আহৰণত সহায় কৰে। ভাৰতত চাইকাড উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Robert Buckler (1999) A brief review of the fossil cycads. [http://plantapalm.com PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224053853/http://plantapalm.com |date=24 February 2012 }}</ref> আনহাতে বৰ্তমানো ভাৰতত চাইকাডৰ সাতটা প্ৰজাতি জীয়াই আছে।<ref>{{Cite web |url=http://nsw.gov.au |title=Royal Botanical Gardens, Sydney, Australia |access-date=10 August 2006 |archive-date=1 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401122145/http://nsw.gov.au |url-status=dead }}</ref><ref>Singh, Rita, P. Radha (2006) A new species of Cycas from the Malabar Coast, Western Ghats, India. Volume 58(2):119-123</ref> ১৮৭৭ চনত নৰ্মদা উপত্যকাত ৰিচাৰ্ড লাইডেকাৰে আৱিষ্কাৰ কৰা Titanosaurus indicus সম্ভৱতঃ ভাৰতত আৱিষ্কৃত প্ৰথম ডাইনোছৰ আছিল। ভাৰতৰ পুৰাজীৱবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত এই অঞ্চলটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰতত পোৱা আন এক ডাইনোছৰ হৈছে Rajasaurus narmadensis,<ref>Rajasaurus and Indian Dinosaur. Geological Survey of India. [http://gsi.gov.in PDF] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080528000848/http://gsi.gov.in |date=28 May 2008 }}</ref> যি এক বৃহৎ মাংসভোজী ডাইনোছৰ আছিল। ই প্ৰায় ৯ মিটাৰ দীঘল আৰু ৩ মিটাৰ ওখ আছিল। চিনোজয়িক যুগৰ কিছুমান সাপৰ জীৱাশ্মও ভাৰতত পোৱা গৈছে।<ref>Rage J.-C., Bajpai S., Thewissen J. G. M. & Tiwari B. N. 2003. Early Eocene snakes from Kutch, Western India, with a review of the Palaeophiidae. Geodiversitas 25 (4) : 695-716 [http://mnhn.fr PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221235530/http://mnhn.fr |date=21 February 2012 }}</ref> কিছুমান বিজ্ঞানীৰ মতে দাক্ষিণাত্তৰ লাভা উদগীৰণ আৰু তাৰ পৰা নিৰ্গত গেছ ডাইনোছৰৰ বিশ্বব্যাপী বিলুপ্তিৰ বাবে দায়ী আছিল, যদিও এই বিষয়টো বিতৰ্কিত।<ref>{{Cite web |url=http://cosis.net |title=Floodvolcanism is the main cause of mass extinctions: Nice try, but where is the evidence? PDF |access-date=21 February 2006 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043641/http://cosis.net |url-status=live }}</ref><ref>[http://plattsburgh.edu Volcanism] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504212202/http://plattsburgh.edu|date=4 May 2006}}</ref> হিমালয়ৰ পাদদেশৰ চিমলা পাহাৰত প্ৰায় ৫৩.৫ নিযুত বছৰ পুৰণি আটাইতকৈ পুৰণি তিমিৰ জীৱাশ্ম Himalayacetus subathuensis পোৱা গৈছে। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই অঞ্চলটো টেথিছ সাগৰৰ তলত আছিল। এই তিমিবোৰ সম্ভৱতঃ আংশিকভাৱে মাটিত বাস কৰিবলৈ সক্ষম আছিল।<ref>{{Cite web |url=http://enchantedlearning.com |title=Whale fossils |access-date=21 February 2006 |archive-date=16 December 2018 |archive-url=https://archive.org |url-status=live }}</ref><ref>Bajpai, S. and Gingerich P.D. (1998) A new Eocene archaeocete (Mammalia, Cetacea) from India and the time of origin of whales Proc. Natl. Acad. Sci. USA 95:15464–15468 [http://umich.edu PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051222060959/http://umich.edu |date=22 December 2005 }}</ref> ভাৰতত পোৱা আন এক তিমির জীৱাশ্ম হৈছে Remingtonocetus, যি প্ৰায় ৪৩-৪৬ নিযুত বছৰ পুৰণি। ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত কেইবাটাও সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে যদিও ডাঙৰ স্তন্যপায়ীৰ উপস্থিতি বিৰল। প্ৰাইমেটৰ একমাত্ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ জীৱাশ্ম ওচৰৰ ম্যানমাৰ অঞ্চলৰ পৰাহে পোৱা গৈছে। === শেহতীয়া বিলুপ্তি === মানুহৰ দ্বাৰা ভূমি আৰু বনজ সম্পদৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰৰ লগতে খাদ্য আৰু ক্ৰীড়াৰ বাবে চলোৱা চিকাৰ আৰু জালত বন্দী কৰা কাৰ্যই শেহতীয়া সময়ছোৱাত ভাৰতত বহুতো প্ৰজাতিৰ বিলুপ্তি ঘটাইছে। সিন্ধু সভ্যতাৰ সময়ত সম্ভৱতঃ প্ৰথম বিলুপ্ত হোৱা প্ৰজাতিটো আছিল বনৰীয়া গৰুৰ প্ৰজাতি Bos primegenius nomadicus বা বনৰীয়া জেনু। সিন্ধু উপত্যকা আৰু পশ্চিম ভাৰতৰ পৰা এই প্ৰজাতিটো বিলুপ্ত হোৱাৰ মূল কাৰণ আছিল পোহনীয়া গৰুৰ সৈতে হোৱা আন্তঃপ্ৰজনন আৰু বাসস্থান ধ্বংসৰ ফলত বনৰীয়া গোটসমূহৰ পৃথকীকৰণ।<ref name="IWH2">Rangarajan, M. (2006) [https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 India's Wildlife History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205125547/https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 |date=5 December 2022 }}, p. 4 {{ISBN|81-7824-140-4}}</ref> দেশখনৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হোৱা বা বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰা উল্লেখযোগ্য স্তন্যপায়ী প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত আছে ভাৰতীয় বা এছিয়াটিক চিতা, জাভানিজ গঁড় আৰু সুমাত্ৰান গঁড়।<ref>{{cite book|first=Vivek|last=Menon|title=A field guide to Indian mammals|publisher=Dorling Kindersley, Delhi|year=2003|isbn=0-14-302998-3}}</ref> যদিও এইবোৰ বৃহৎ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ বিলুপ্তি নিশ্চিত কৰা হৈছে, বহুতো সৰু প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ প্ৰজাতিৰ স্থিতি নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন হৈ পৰিছে। বহুতো প্ৰজাতি প্ৰথমবাৰ চিনাক্ত কৰাৰ পিছৰে পৰা পুনৰ দেখা পোৱা হোৱা নাই। Hubbardia heptaneuron নামৰ ঘাঁহৰ প্ৰজাতিবিধ লিংগনামক্কি জলাশয় নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে জোগ জলপ্ৰপাতৰ জলকণা পৰা অঞ্চলত গজিছিল। ইয়াক বিলুপ্ত বুলি ভবা হৈছিল যদিও পিছলৈ কোলহাপুৰৰ ওচৰত পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>[https://archive.today/20030310045600/http://www.iucn.org/themes/ssc/news/ebulletin2002/ebulletindec02.html IUCN Species Survival Commission (SSC) E-Bulletin] - December 2002. Retrieved October 2006.</ref> শেহতীয়া সময়ত গোলাপী মূৰীয়া হাঁহ আৰু হিমালয়ৰ বতা চৰাইকে ধৰি চৰাইৰ কিছুমান প্ৰজাতি বিলুপ্ত হৈছে। হিমাচল প্ৰদেশৰ ৰামপুৰৰ ওচৰত এলান অক্টেভিয়ান হিউমে সংগ্ৰহ কৰা এটা নমুনাৰ পৰা জনাজাত Acrocephalus orinus নামৰ চৰাইবিধ ১৩৯ বছৰৰ পিছত থাইলেণ্ডত পুনৰ পোৱা গৈছিল।<ref>[http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 Threatened birds of Asia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013154616/http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 |date=13 October 2006 }}. Retrieved October 2006.</ref><ref>The Nation, [http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php March 6, 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070527090228/http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php |date=27 May 2007 }}</ref> একেদৰে ১৮৪৮ চনত প্ৰাণীবিজ্ঞানী থমাছ চি জেৰ্ডনে আৱিষ্কাৰ কৰা জেৰ্ডনৰ কোৰ্চাৰ নামৰ চৰাইবিধ বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰাৰ পিছত ১৯৮৬ চনত বোম্বে নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী ছ’চাইটীৰ পক্ষীবিজ্ঞানী ভাৰত ভূষণে পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰে। == চিত্ৰ ভঁৰাল == [[File:Akwa18_puntius2.jpg|thumb|ডেনিসন বাৰ্ব ভাৰতৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ এক থলুৱা প্ৰজাতি।]] [[File:Praying mantis india.jpg|thumb|right|এটা প্ৰেইং মেণ্টিছ]] [[File:Harpegnathos saltator fight.jpg|thumb|Harpegnathos saltator]] [[File:BannerghattaBlackSpiderFr.jpg|thumb|ভাৰতৰ এক থলুৱা ইডিঅ'পিডি মকৰা]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ প্ৰাণীজগত]] 90i07ntry4oetgsqi9r2j02966qxuzz 604888 604887 2026-05-06T14:13:16Z Kandarpajit Kallol 6257 604888 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} [[File:Bengal Tiger looking at us in Jim Corbett National Park.jpg|alt=|thumb|[[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]]]] [[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|[[হাতী]]|thumb]] [[ভাৰতবৰ্ষ]] ২০২০ চনত বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত ০.৪৬ বায়'ডি স্ক'ৰ, ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী আৰু দেশৰ ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ সৈতে বিশ্বৰ ৮ম সৰ্বাধিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল।<ref name=bod1>[https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece India adds 557 new species to its fauna: Zoological Survey of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913071118/https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece |date=13 September 2021 }}, The Hindu, 27 Aug 2021.</ref>ভাৰতে বহুতো বায়’ম সামৰি লৈছে: [[মৰুভূমি]], ওখ [[পৰ্বত]], উচ্চভূমি, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰু নাতিশীতোষ্ণ [[অৰণ্য]], জলাশয়, সমভূমি, ঘাঁহনি, [[নদী]]ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল, আৰু লগতে দ্বীপ দ্বীপপুঞ্জ। আনুষ্ঠানিকভাৱে বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য হটস্পটৰ ভিতৰত চাৰিটা ভাৰতত উপস্থিত আছে: [[হিমালয়]], [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]], [[ভাৰত-বাৰ্মা]] আৰু [[নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]। ইয়াৰ ভিতৰত সুন্দৰবন আৰু তেৰাই-দুৱাৰ ছাভানা ঘাঁহনি অঞ্চলসমূহো ইয়াৰ অনন্য পত্ৰ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বাবে।<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/children/wild-wonderlands/article34686553.ece | title=Here's a look at 6 biodiversity hotspots of India | newspaper=The Hindu | date=31 May 2021 | last1=Bagli | first1=Katie }}</ref> এই হটস্পটবোৰত বহুতো স্থানীয় প্ৰজাতি থাকে।<ref name="TERI website">[http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051109182255/http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm|date=9 November 2005}}</ref> ভাৰতৰ মুঠ মাটি-কালিৰ প্ৰায় ৫% আনুষ্ঠানিকভাৱে সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অধিকাংশ অংশ ভাৰত-মালয় অঞ্চলত অৱস্থিত, য'ত হিমালয়ৰ ওপৰৰ অংশ পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ অংশ; ২০০০ৰ পৰা ২৫০০ মিটাৰ উচ্চতাক ভাৰত-মালয় আৰু পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ মাজৰ উচ্চতাৰ সীমা বুলি গণ্য কৰা হয়। ভাৰতত প্ৰচুৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আছে। সোতৰখন মেগাডাইভাৰ্চিটি দেশৰ ভিতৰত অন্যতম, ইয়াত বিশ্বৰ ৭.৬% [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]], ১২.৬% বিশ্বৰ [[চৰাই]], ৬.২% বিশ্বৰ [[সৰীসৃপ]], ৪.৪% বিশ্বৰ [[উভচৰ প্ৰাণী]] আৰু ১১.৭% [[মাছ]]ৰ বাসস্থান। গ্ৰীষ্মকালীন বাৰিষাৰ ফলতো এই অঞ্চলটো যথেষ্ট প্ৰভাৱিত হয় যাৰ ফলত গছ-গছনি আৰু বাসস্থানৰ ঋতু অনুসৰি বৃহৎ পৰিৱৰ্তন ঘটে। ভাৰতে ভাৰতমালয়ৰ জৈৱ-ভৌগোলিক অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ অংশ গঠন কৰে আৰু বহুতো ফুল আৰু প্ৰাণীজগতৰ ৰূপত মালয়ৰ আত্মীয়তা দেখা যায় আৰু মাত্ৰ কেইটামান প্ৰজাতিহে ভাৰতীয় অঞ্চলৰ বাবে অনন্য। এই অনন্য প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত কেৱল পশ্চিম ঘাট আৰু শ্ৰীলংকাত পোৱা Uropeltidae পৰিয়াল সাপ অন্যতম। ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ জীৱাশ্ম প্ৰজাতিসমূহে ছিচেলছ আৰু মাদাগাস্কাৰ দ্বীপসমূহৰ শৃংখলৰ সৈতে সংযোগ দেখুৱাইছে।<ref>Jean-Claude Rage (2003) Relationships of the Malagasy fauna during the Late Cretaceous: Northern or Southern routes? Acta Palaeontologica Polonica 48(4):661-662 [http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041214205519/http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf |date=14 December 2004 }}</ref> ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত সৰীসৃপ, উভচৰ আৰু মাছ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু এই বংশভৌগোলিক সংযোগ প্ৰদৰ্শন কৰা এটা বিদ্যমান প্ৰজাতি হৈছে বেঙুনীয়া বেং। ভাৰত আৰু মাদাগাস্কাৰৰ পৃথকীকৰণ পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰায় ৮.৮ কোটি বছৰ আগতে হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। কিন্তু [[ভাৰতীয়]] উপমহাদেশখনে ইউৰেছিয়াক লগ পোৱাৰ সময়তো মাদাগাস্কাৰ আৰু আফ্ৰিকাৰ সৈতে সংযোগ থকা বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। ভাৰতক এছিয়ালৈ কেইবাটাও [[আফ্ৰিকা]]ন প্ৰজাতিৰ স্থানান্তৰৰ বাবে জাহাজ হিচাপে পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এই প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত পাঁচটা বেং পৰিয়াল (মাই'বাট্ৰেচিডেকে ধৰি), তিনিটা চেচিলিয়ান পৰিয়াল, এটা লেচাৰটিড জেঠী আৰু প'মেটিঅ'পচিডে পৰিয়ালৰ মিঠা পানীৰ শামুক আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="briggs">Briggs, JC (2003) The biogeographic and tectonic history of India. Journal of Biogeography, 30:381–388</ref> [[পাকিস্তান|মধ্য পাকিস্তান]]ৰ বুগটি পাহাৰৰ পৰা পোৱা ত্ৰিশ মিলিয়ন বছৰীয়া অলিগোচিন যুগৰ জীৱাশ্ম দাঁত এটা লেমুৰ সদৃশ প্ৰাইমেটৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ ফলত লেমুৰৰ উৎপত্তি [[এছিয়া]]ত হ'ব পাৰে বুলি বিতৰ্কিত পৰামৰ্শৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref>Marivaux L., Welcome J.-L., Antoine P-O., Métais G., Baloch I.M., Benammi M., Chaimanee Y., Ducrocq S., and Jaeger J.-J. (2001) A fossil lemur from the Oligocene of Pakistan. Science, 294: 587–591.</ref><ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html Oligocene Lemur fossil hints at Asian origin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006135255/http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html |date=6 October 2017 }}. Retrieved February 2007.</ref> পূৰ্বতে ভাৰতৰ পৰা অহা লেমুৰ জীৱাশ্মৰ ফলত লেমুৰিয়া নামৰ হেৰাই যোৱা মহাদেশ এখনৰ তত্ত্বৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই তত্ত্বটো অৱশ্যে খাৰিজ কৰা হৈছিল যেতিয়া মহাদেশীয় ড্ৰিফ্ট আৰু প্লেট টেকটনিক্স ভালদৰে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল। ==জীৱজগত== [[File:FAMILY TIME.jpg|alt=|thumb|[[সিংহ]]]] [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|[[এশিঙীয়া গঁড়]]|thumb]] [[File:Gaur bull Kodaikanal "Biff".jpg|[[মেঠোন]]|thumb]] [[File:Paonroue.JPG|ভাৰতীয় ময়ুৰ|thumb]] [[File:Indian Cobra, crop.jpg|[[ভাৰতীয় ফেঁটী সাপ]]|thumb]] [[কলকাতা]] ([[পশ্চিম বংগ]]ৰ ৰাজধানী)ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা আৰু ১৬টা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰ থকা ভাৰতীয় প্ৰাণীজৰীপ জৰীপ (ZSI) ভাৰতৰ প্ৰাণীজ সম্পদৰ জৰীপৰ দায়িত্ব লয়। জলবায়ু আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতিৰ বিপুল বৈচিত্ৰ্যৰে ভাৰতত ৮৯,৪৫১ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ বাসস্থান। [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত [[হাতী|ভাৰতীয় হাতী]], [[মেঠোন]] বা ভুলকৈ ভাৰতীয় বাইছন বৰ্তমানৰ [[বোভিনি]]ৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ, বিখ্যাত ভাৰতীয় [[এশিঙীয়া গঁড়]], আৰু বন্য জল [[ম'হ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত। হৰিণা আৰু এন্টিলোপৰ ভিতৰত [[দল-হৰিণা]], সঙ্গাই, চিতাল, [[শৰপহু]], ভাৰতীয় [[খটীয়া পহু]], হিমালয়ান কস্তুৰী হৰিণা, ইণ্ডিয়ান মুণ্টজাক, ইণ্ডিয়ান স্পটেড চেভ্ৰটেইন, কাশ্মীৰ হংগুল, তিব্বতী এন্টিলোপ, কৃষ্ণমৃগ, চাৰিশিংযুক্ত হৰিণা, গোৱানা, ভাৰতীয় হৰিণা, নীলগাই আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতীয় বনৰীয়া গাধ আৰু কিয়াঙৰ দৰে বনৰীয়া গাধ আছে, লগতে ভূটান টাকিন, মিশ্মী টাকিন, ৰঙা চেৰও, হিমালয়ৰ ছেৰও, ৰঙা গোৰাল, হিমালয়ৰ গোৰাল, মাৰ্খোৰ, চাইবেৰিয়ান আইবেক্স, নীলগিৰি তহৰ, হিমালয়ৰ তহৰ, উৰিয়াল, অৰ্গালী আৰু নীলা ভেড়াৰ দৰে ছাগলীও আছে। এই ছাগলী সাধাৰণতে হিমাচল প্ৰদেশ, লাডাখ, আৰু জম্মু-কাশ্মীৰ (ইউনিয়ন টেৰিটৰী)ৰ হিমালয়ৰ লগতে হিমালয়ৰ গুৰিৰ বানপানীৰ সমভূমি দুৱাৰছ বনাঞ্চল আৰু তেৰাই অঞ্চলত পোৱা যায়। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য ব্যতিক্ৰম হ’ল তামিলনাডুৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় নীলগিৰি তাহৰ। কেইবাটাও ডাঙৰ মেকুৰী আছে: এছিয়াটিক সিংহ, বংগ বাঘ, ভাৰতীয় নাহৰফুটুকী, নিয়ৰ নাহৰফুটুকী, ডাৱৰীয়া নাহৰফুটুকী, ইউৰেছিয়ান লিংকছ, আৰু কেৰাকেল। সৰু মেকুৰী প্ৰজাতিৰ ভিতৰত মাছ ধৰা মেকুৰী, এছিয়াটিক বনৰীয়া মেকুৰী, জংঘল মেকুৰী, পল্লাছ মেকুৰী, বংগ মেকুৰী, মাৰ্বল মেকুৰী, এছিয়াটিক সোণালী মেকুৰী, আৰু নাহৰফুটুকী মেকুৰী আদি উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰিও উছুৰি ঢোলে, ভাৰতীয় শিয়াল, ভাৰতীয় পহু, বংগ শিয়াল, তিব্বতী পহু, তিব্বতী শিয়াল আদি কেনিন পোৱা যায়। লগতে আন এটা মাংসভোজী প্ৰাণী হ’ল ডাঠ হায়েনা। কেইবাটাও [[চৰাই]], যেনে গ্ৰেটাৰ ফ্লেমিংগো, ব্ৰাহ্মণিক হাঁহ, বগা বুকুৰ ৱাটাৰহেন, ফেজেণ্ট ঠেংযুক্ত জাকানা, ইউৰেছিয়ান চামুচবিল, লেছাৰ ফ্লেমিংগো, বেঙুনীয়া বগলী, গ্ৰেট আৰু গৰু এগ্ৰেট, ভাৰতীয় পুখুৰীৰ বগলী, প্ৰাচ্যৰ মেগপাই-ৰবিন, নিকোবাৰ পাৰ চৰাই, ভাৰতীয় মাইনাছ, ভাৰতীয় ৰোলাৰ, স্লেটি ব্ৰেষ্টেড ৰেল, গ্ৰেটাৰ ক'কেল, ক'লা পেটৰ টাৰ্ণ, ইণ্ডিয়ান পিটা, ইণ্ডিয়ান পেৰাডাইজ ফ্লাইকেচাৰ, চেৰাছ ক্ৰেন, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন, ডেম'ইজেল ক্ৰেন, গ্ৰেট হৰ্ণবিল, গোলাপ আঙঠিযুক্ত পেৰাকিট, বসন্তকালীন ওলমি থকা কপৌ, নব-বিল হাঁহ, ৰং কৰা ষ্টৰ্ক, আৰু এছিয়ান অ'পেনবিল দেশৰ বিভিন্ন বাসস্থানত পোৱা যায়। ভাৰতত কেইবাটাও ক্ষুদ্ৰ [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত এছিয়ান হাউচ শ্ব্ৰু, উত্তৰ আৰু গ্ৰেটাৰ হগ বেজাৰ, চাইনিজ ফেৰেট-বেজাৰ, হানি বেজাৰ, ভাৰতীয় [[পেংগুইন]], চীনা পেংগুইন আদি উল্লেখযোগ্য। বৃক্ষীয় সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ ভিতৰত নীলগিৰি মাৰ্টেন, সৰু দাঁতযুক্ত তাল চিভেট, এছিয়ান পাম চিভেট, সৰু ভাৰতীয় চিভেট, বৃহৎ ভাৰতীয় চিভেট, বিনটুৰং, আৰু ৰঙা পাণ্ডা আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ [[ভালুক]]বোৰ হ’ল সূৰ্য্য ভালুক, অলস ভালুক, হিমালয়ৰ ক’লা ভালুক, আৰু [[হিমালয়]]ৰ বাদামী ভালুক। ==জৈৱ বৈচিত্ৰ্য== বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত "যিটো প্ৰতিটো গোটৰ মুঠ বিশ্বব্যাপী প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ তুলনাত প্ৰতিটো গোটৰ প্ৰজাতিৰ শতাংশৰ দ্বাৰা গণনা কৰা" ত বিশ্বৰ মেগা-বায়'ডাইভাৰ্চিটি ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ভিতৰত দ্বাদশ স্থানত আছে। ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ তলত থকা ভাৰত জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰে চহকী। ভাৰতৰ প্ৰাণীবিজ্ঞান জৰীপ (ZSI) ৰ ২০২০ চনত ভাৰতৰ প্ৰাণীজগতৰ জৰীপত মুঠ ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ তথ্য পোৱা গৈছে, য’ত ৪০৭টা নতুনকৈ বৰ্ণনা কৰা প্ৰজাতি আৰু ১৫০টা নতুন দেশৰ ৰেকৰ্ডকে ধৰি ৫৫৭টা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। নতুন আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত ৪৮৬টা প্ৰজাতি অকৃমি (বেছিভাগেই পোক-পৰুৱা), আৰু ৭১টা মেৰুদণ্ডী প্ৰজাতি, বেছিভাগেই মাছ আৰু সৰীসৃপ। [[কৰ্ণাটক]] (৬৬ প্ৰজাতি), [[কেৰালা]] (৫১), [[ৰাজস্থান]] (৪৬) আৰু [[পশ্চিম বংগ]] (৩০)ৰ পৰা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। ২০১০ চনৰ পৰা ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰাণীজগতত ২,৮০০ টা নতুন প্ৰজাতি আৰু ১,৩১২ টা নতুন অভিলেখকে ধৰি ৪,১১২ টা প্ৰজাতি সংযোজন কৰা হয়।<ref name=bod1/> == জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পট == === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা হৈছে উপদ্বীপীয় ভাৰতৰ পশ্চিম সীমাৰে বিস্তৃত এক পাহাৰীয়া শৃংখলা। সাগৰৰ নৈকট্য আৰু পৰ্বতৰ বাধাৰ ফলত হোৱা বৰষুণৰ বাবে এই অঞ্চলত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। এই অঞ্চলসমূহত আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য আৰু বৰ্ষাৰণ্য পোৱা যায়। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্যায়ৰ প্ৰজাতি বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে উচ্চ স্তৰৰ থলুৱা প্ৰজাতি দেখা যায়। ইয়াত পোৱা উভচৰ প্ৰাণীৰ প্ৰায় ৭৭% আৰু সৰীসৃপ প্ৰজাতিৰ ৬২% পৃথিৱীৰ আন কতো পোৱা নাযায়।<ref name="RJRD">Daniels, R. J. R. (2001) [http://iisc.ernet.in Endemic fishes of the Western Ghats and the Satpura hypothesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191139/http://iisc.ernet.in |date=3 March 2016 }}. Current Science 81(3):240-244</ref> এই অঞ্চলটোৰ মালয় উপদ্বীপৰ সৈতে জৈৱ-ভৌগোলিক সাদৃশ্য আছে। সুন্দৰ লাল হোৰাই আগবঢ়োৱা ''সাতপুৰা পৰিকল্পনা'' অনুসৰি মধ্য ভাৰতৰ পাহাৰীয়া শৃংখলাবোৰে এসময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অৰণ্যৰ পৰা ইন্দো-মালয়ান অঞ্চললৈ এক সংযোগ স্থাপন কৰিছিল। হোৰাই এই তত্ত্ব সমৰ্থন কৰিবলৈ পাহাৰীয়া সুঁতিৰ মাছৰ সহায় লৈছিল, কিন্তু চৰাইৰ ক্ষেত্ৰতো ই প্ৰযোজ্য হ'ব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল।<ref>Ripley, Dillon S. (1947) [https://jstor.org Avian relicts and double invasions in Peninsular India and Ceylon(Sri Lanka)] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=5 December 2022 }}. Evolution 2:150–159</ref> পৰৱৰ্তী অধ্যয়নসমূহে সূচাইছে যে হোৰাৰ মূল আৰ্হি প্ৰজাতিসমূহ বিচ্ছিন্নতাৰ দ্বাৰা হোৱা প্ৰজাতিকৰণতকৈ ''অভিসাৰী বিৱৰ্তন''ৰ হে এক নিদৰ্শন আছিল।<ref name="RJRD"/> অধিক শেহতীয়া ফাইলোজিঅ'গ্ৰাফিক অধ্যয়নসমূহে আণৱিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি এই সমস্যাটো অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>Karanth, P. K. (2003) [http://ias.ac.in Evolution of disjunct distributions among wet-zone species of the Indian subcontinent: Testing various hypotheses using a phylogenetic approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }} Current Science, 85(9): 1276-1283</ref> পৃথকীকৰণৰ সময় আৰু ভূতাত্ত্বিক ইতিহাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি টেক্সাসমূহৰ মাজতো পাৰ্থক্য আছে।<ref>Biswas, S. and Pawar S. S. (2006) [http://ias.ac.in Phylogenetic tests of distribution patterns in South Asia: towards an integrative approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }}; J. Biosci. 31 95–113</ref> শ্ৰীলংকাৰ লগতে এই অঞ্চলটোৰ বিশেষকৈ সৰীসৃপ আৰু উভচৰ প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে কিছু প্ৰাণীজ সাদৃশ্য দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে Sinophis সাপ, বেঙুনীয়া ভেকুলী আৰু শ্ৰীলংকাৰ জেঠীজাতীয় প্ৰাণী Nessia, যিবোৰ মাদাগাস্কাৰৰ Acontias গণৰ সৈতে একে যেন লাগে।<ref>{{Cite web |url=http://pdn.ac.lk |title=affinities<!-- Bot generated title --> |access-date=30 August 2006 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051931/http://pdn.ac.lk |url-status=dead }}</ref> মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে অসংখ্য উদ্ভিদৰ সংযোগো বিদ্যমান।<ref>{{Cite web |url=http://mobot.org |title=Bio geography of Madagascar<!-- Bot generated title --> |access-date=6 September 2006 |archive-date=18 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118113039/http://mobot.org |url-status=live }}</ref> এক বৈকল্পিক ধাৰণা অনুসৰি এই টেক্সাসমূহ মূলতঃ ভাৰতৰ পৰাই বিৱৰ্তিত হোৱা বুলিও কোৱা হৈছে।<ref>Karanth, P. 2006 [http://iisc.ernet.in Out-of-India Gondwanan origin of some tropical Asian biota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411223533/http://iisc.ernet.in |date=11 April 2019 }}. Current Science 90(6):789-792</ref> মালয়ান মূলৰ কিছুমান টেক্সা শ্ৰীলংকাত পোৱা যায় কিন্তু পশ্চিমঘাটত অনুপস্থিত থকাৰ দৰে জৈৱ-ভৌগোলিক বিচিত্ৰতাও বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত Nepenthes গণৰ উদ্ভিদ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। === পূব হিমালয় === পূব হিমালয় হৈছে ভূটান, উত্তৰ-পূব ভাৰত, পশ্চিম বংগ আৰু নেপালৰ দক্ষিণ, মধ্য আৰু পূব অংশক সামৰি লোৱা অঞ্চল। এই অঞ্চলটো ভূতাত্ত্বিকভাবে নৱীন আৰু ইয়াত উচ্চতাৰ যথেষ্ট তাৰতম্য দেখা যায়। ইয়াত এশিঙীয়া গঁড়, বনৰীয়া ম’হকে ধৰি বিশ্বজুৰি বিলুপ্তিৰ ভাবুকি থকা প্ৰায় ১৬৩টা প্ৰজাতি আছে। মুঠতে ইয়াত ৪৫ বিধ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ৫০ বিধ চৰাই, ১৭ বিধ সৰীসৃপ, ১২ বিধ উভচৰ, ৩ বিধ অমেৰুদণ্ডী আৰু ৩৬ বিধ উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি পোৱা যায়।<ref>[http://cepf.net Conservation International 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060825232127/http://cepf.net |date=25 August 2006 }}</ref><ref>[http://panda.org Ecosystem Profile: Eastern Himalayas Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928092502/http://panda.org |date=28 September 2011 }}, 2005</ref> তৰাই অঞ্চলৰ ডুয়ার্ছ অৰণ্য এখন জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ এলেকা, য’ত হিমালয়ৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জৈৱ বৈচিত্ৰ্যও দেখা যায়। ইয়াত ৰেলিক ড্ৰেগনফ্লাই নামৰ এবিধ বিপন্ন প্ৰজাতি পোৱা যায়, যাৰ এই গণৰ আনটো মাত্ৰ প্ৰজাতি জাপানত পোৱা যায়। এই অঞ্চলটো হিমালয়ৰ নিউটৰো আৱাসস্থল, যি ভাৰতৰ সীমাত পোৱা একমাত্ৰ চেলামেণ্ডাৰ প্ৰজাতি।<ref>[http://amnh.org Amphibian Species of the World - Desmognathus imitator Dunn, 1927<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310233130/http://amnh.org |date=10 March 2007 }}</ref> == বিলুপ্ত আৰু জীৱাশ্মৰূপসমূহ == প্ৰাৰম্ভিক টাৰ্চিয়াৰী যুগত ভাৰতীয় উপদ্বীপীয় অঞ্চলটো এখন বৃহৎ দ্বীপ আছিল। দ্বীপ হোৱাৰ পূৰ্বে ই আফ্ৰিকা মহাদেশৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই দ্বীপটো এখন অগভীৰ সাগৰৰ দ্বাৰা এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ পৰা পৃথক হৈ আছিল। হিমালয় অঞ্চল আৰু তিব্বতৰ বেছিভাগ অংশই এই সাগৰৰ তলত আছিল। এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ দিশে ভাৰতীয় উপ-মহাদেশৰ গতিৰ ফলত বিশাল হিমালয় পৰ্বতমালাৰ সৃষ্টি হয় আৰু সাগৰৰ তলিখন উঠি আহি বৰ্তমানৰ উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চললৈ পৰিবৰ্তিত হয়। এছিয়াৰ মূল ভূখণ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱাৰ পিছত বহুতো প্ৰজাতি ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। কেইবাটাও উত্থানৰ ফলত হিমালয়ৰ সৃষ্টি হৈছিল। শিৱালিক পৰ্বতমালা একেবাৰে শেষত গঠিত হৈছিল আৰু টাৰ্চিয়াৰী যুগৰ সৰ্বাধিক সংখ্যক জীৱাশ্ম এই পৰ্বতমালাতেই পোৱা যায়।<ref name="prater">Prater, S. H. (1971) The Book of Indian Animals. BNHS</ref> শিৱালিকৰ জীৱাশ্মসমূহৰ ভিতৰত মেষ্টোডন, জলহস্তী, গঁড়, চিভাথেৰিয়াম, জিৰাফ, ঘোঁৰা, উট, বাইছন, হৰিণ, কৃষ্ণসাৰ মৃগ, গৰিলা, গাহৰি, চিম্পাঞ্জী, ওৰাংওটাং, বেবুন, লেঙ্গুৰ, মাকাক বান্দৰ, চিতা বাঘ, ছেবাৰ-টুথড কেট, সিংহ, বাঘ, ভালুক, অৰ’ক্স, নাহৰফুটুকী বাঘ, কুকুৰনেচীয়া বাঘ, ঢোল, হেজাৰু, শহাপহু আৰু বহুতো স্তন্যপায়ী প্ৰাণী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="prater"/> ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত বহুতো উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Stewart R. Hinsley [http://malvaceae.info Notes on fossil wood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119185436/http://malvaceae.info |date=19 November 2017 }}. Retrieved September 2006.</ref> যাৰ ভিতৰত ইঅ’চিন যুগৰ Grewioxylon, কেৰালাত পোৱা মধ্য মায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon keralensis আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত পোৱা মায়’-প্লায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon arunachalensis অন্যতম। ভাৰত আৰু এণ্টাৰ্কটিকাত Glossopteris নামৰ ঢেকীয়া জাতীয় উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম উদ্ধাৰ হোৱাৰ ফলত 'গোণ্ডোৱানলেণ্ড'ৰ আৱিষ্কাৰ হয় আৰু ই মহাদেশীয় সঞ্চৰণ সম্পৰ্কে অধিক জ্ঞান আহৰণত সহায় কৰে। ভাৰতত চাইকাড উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Robert Buckler (1999) A brief review of the fossil cycads. [http://plantapalm.com PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224053853/http://plantapalm.com |date=24 February 2012 }}</ref> আনহাতে বৰ্তমানো ভাৰতত চাইকাডৰ সাতটা প্ৰজাতি জীয়াই আছে।<ref>{{Cite web |url=http://nsw.gov.au |title=Royal Botanical Gardens, Sydney, Australia |access-date=10 August 2006 |archive-date=1 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401122145/http://nsw.gov.au |url-status=dead }}</ref><ref>Singh, Rita, P. Radha (2006) A new species of Cycas from the Malabar Coast, Western Ghats, India. Volume 58(2):119-123</ref> ১৮৭৭ চনত নৰ্মদা উপত্যকাত ৰিচাৰ্ড লাইডেকাৰে আৱিষ্কাৰ কৰা Titanosaurus indicus সম্ভৱতঃ ভাৰতত আৱিষ্কৃত প্ৰথম ডাইনোছৰ আছিল। ভাৰতৰ পুৰাজীৱবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত এই অঞ্চলটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰতত পোৱা আন এক ডাইনোছৰ হৈছে Rajasaurus narmadensis,<ref>Rajasaurus and Indian Dinosaur. Geological Survey of India. [http://gsi.gov.in PDF] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080528000848/http://gsi.gov.in |date=28 May 2008 }}</ref> যি এক বৃহৎ মাংসভোজী ডাইনোছৰ আছিল। ই প্ৰায় ৯ মিটাৰ দীঘল আৰু ৩ মিটাৰ ওখ আছিল। চিনোজয়িক যুগৰ কিছুমান সাপৰ জীৱাশ্মও ভাৰতত পোৱা গৈছে।<ref>Rage J.-C., Bajpai S., Thewissen J. G. M. & Tiwari B. N. 2003. Early Eocene snakes from Kutch, Western India, with a review of the Palaeophiidae. Geodiversitas 25 (4) : 695-716 [http://mnhn.fr PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221235530/http://mnhn.fr |date=21 February 2012 }}</ref> কিছুমান বিজ্ঞানীৰ মতে দাক্ষিণাত্তৰ লাভা উদগীৰণ আৰু তাৰ পৰা নিৰ্গত গেছ ডাইনোছৰৰ বিশ্বব্যাপী বিলুপ্তিৰ বাবে দায়ী আছিল, যদিও এই বিষয়টো বিতৰ্কিত।<ref>{{Cite web |url=http://cosis.net |title=Floodvolcanism is the main cause of mass extinctions: Nice try, but where is the evidence? PDF |access-date=21 February 2006 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043641/http://cosis.net |url-status=live }}</ref><ref>[http://plattsburgh.edu Volcanism] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504212202/http://plattsburgh.edu|date=4 May 2006}}</ref> হিমালয়ৰ পাদদেশৰ চিমলা পাহাৰত প্ৰায় ৫৩.৫ নিযুত বছৰ পুৰণি আটাইতকৈ পুৰণি তিমিৰ জীৱাশ্ম Himalayacetus subathuensis পোৱা গৈছে। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই অঞ্চলটো টেথিছ সাগৰৰ তলত আছিল। এই তিমিবোৰ সম্ভৱতঃ আংশিকভাৱে মাটিত বাস কৰিবলৈ সক্ষম আছিল।<ref>{{Cite web |url=http://enchantedlearning.com |title=Whale fossils |access-date=21 February 2006 |archive-date=16 December 2018 |archive-url=https://archive.org |url-status=live }}</ref><ref>Bajpai, S. and Gingerich P.D. (1998) A new Eocene archaeocete (Mammalia, Cetacea) from India and the time of origin of whales Proc. Natl. Acad. Sci. USA 95:15464–15468 [http://umich.edu PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051222060959/http://umich.edu |date=22 December 2005 }}</ref> ভাৰতত পোৱা আন এক তিমির জীৱাশ্ম হৈছে Remingtonocetus, যি প্ৰায় ৪৩-৪৬ নিযুত বছৰ পুৰণি। ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত কেইবাটাও সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে যদিও ডাঙৰ স্তন্যপায়ীৰ উপস্থিতি বিৰল। প্ৰাইমেটৰ একমাত্ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ জীৱাশ্ম ওচৰৰ ম্যানমাৰ অঞ্চলৰ পৰাহে পোৱা গৈছে। === শেহতীয়া বিলুপ্তি === মানুহৰ দ্বাৰা ভূমি আৰু বনজ সম্পদৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰৰ লগতে খাদ্য আৰু ক্ৰীড়াৰ বাবে চলোৱা চিকাৰ আৰু জালত বন্দী কৰা কাৰ্যই শেহতীয়া সময়ছোৱাত ভাৰতত বহুতো প্ৰজাতিৰ বিলুপ্তি ঘটাইছে। সিন্ধু সভ্যতাৰ সময়ত সম্ভৱতঃ প্ৰথম বিলুপ্ত হোৱা প্ৰজাতিটো আছিল বনৰীয়া গৰুৰ প্ৰজাতি Bos primegenius nomadicus বা বনৰীয়া জেনু। সিন্ধু উপত্যকা আৰু পশ্চিম ভাৰতৰ পৰা এই প্ৰজাতিটো বিলুপ্ত হোৱাৰ মূল কাৰণ আছিল পোহনীয়া গৰুৰ সৈতে হোৱা আন্তঃপ্ৰজনন আৰু বাসস্থান ধ্বংসৰ ফলত বনৰীয়া গোটসমূহৰ পৃথকীকৰণ।<ref name="IWH2">Rangarajan, M. (2006) [https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 India's Wildlife History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205125547/https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 |date=5 December 2022 }}, p. 4 {{ISBN|81-7824-140-4}}</ref> দেশখনৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হোৱা বা বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰা উল্লেখযোগ্য স্তন্যপায়ী প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত আছে ভাৰতীয় বা এছিয়াটিক চিতা, জাভানিজ গঁড় আৰু সুমাত্ৰান গঁড়।<ref>{{cite book|first=Vivek|last=Menon|title=A field guide to Indian mammals|publisher=Dorling Kindersley, Delhi|year=2003|isbn=0-14-302998-3}}</ref> যদিও এইবোৰ বৃহৎ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ বিলুপ্তি নিশ্চিত কৰা হৈছে, বহুতো সৰু প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ প্ৰজাতিৰ স্থিতি নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন হৈ পৰিছে। বহুতো প্ৰজাতি প্ৰথমবাৰ চিনাক্ত কৰাৰ পিছৰে পৰা পুনৰ দেখা পোৱা হোৱা নাই। Hubbardia heptaneuron নামৰ ঘাঁহৰ প্ৰজাতিবিধ লিংগনামক্কি জলাশয় নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে জোগ জলপ্ৰপাতৰ জলকণা পৰা অঞ্চলত গজিছিল। ইয়াক বিলুপ্ত বুলি ভবা হৈছিল যদিও পিছলৈ কোলহাপুৰৰ ওচৰত পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>[https://archive.today/20030310045600/http://www.iucn.org/themes/ssc/news/ebulletin2002/ebulletindec02.html IUCN Species Survival Commission (SSC) E-Bulletin] - December 2002. Retrieved October 2006.</ref> শেহতীয়া সময়ত গোলাপী মূৰীয়া হাঁহ আৰু হিমালয়ৰ বতা চৰাইকে ধৰি চৰাইৰ কিছুমান প্ৰজাতি বিলুপ্ত হৈছে। হিমাচল প্ৰদেশৰ ৰামপুৰৰ ওচৰত এলান অক্টেভিয়ান হিউমে সংগ্ৰহ কৰা এটা নমুনাৰ পৰা জনাজাত Acrocephalus orinus নামৰ চৰাইবিধ ১৩৯ বছৰৰ পিছত থাইলেণ্ডত পুনৰ পোৱা গৈছিল।<ref>[http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 Threatened birds of Asia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013154616/http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 |date=13 October 2006 }}. Retrieved October 2006.</ref><ref>The Nation, [http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php March 6, 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070527090228/http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php |date=27 May 2007 }}</ref> একেদৰে ১৮৪৮ চনত প্ৰাণীবিজ্ঞানী থমাছ চি জেৰ্ডনে আৱিষ্কাৰ কৰা জেৰ্ডনৰ কোৰ্চাৰ নামৰ চৰাইবিধ বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰাৰ পিছত ১৯৮৬ চনত বোম্বে নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী ছ’চাইটীৰ পক্ষীবিজ্ঞানী ভাৰত ভূষণে পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰে। ==প্ৰজাতিৰ অনুমান== [[File:Thumb strip india biodiv.jpg|thumb|100px|জীৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ঝলক]] ভাৰতত বিভিন্ন গোট অনুসাৰে প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ এটা অনুমান তলত দিয়া হৈছে। এইটো Alfred, ১৯৯৮ ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছে। {| class="wikitable" |- ! শ্ৰেণীবিভাগ গোট ! বিশ্বৰ প্ৰজাতি ! ভাৰতৰ প্ৰজাতি ! ভাৰতত % |- ! colspan="4" style="background:#ccc;" | প্ৰটিস্টা |- | প্ৰটোজোৱা | ৩১২৫০ | ২৫৭৭ | ৮.২৪ |- ! style="background:#ccc;" | মুঠ (প্ৰটিস্টা) ! style="background:#ccc;" | ৩১২৫০ ! style="background:#ccc;" | ২৫৭৭ ! style="background:#ccc;" | ৮.২৪ |- ! colspan="4" style="background:#ccc;" | জন্তু জগত |- | মেছ’জোৱা | ৭১ | ১০ | ১৪.০৮ |- | পৰিফেৰা | ৪৫৬২ | ৪৮৬ | ১০.৬৫ |- | ক্নিডাৰিয়া | ৯৯১৬ | ৮৪২ | ৮.৪৯ |- | ক্টেন’ফ’ৰা | ১০০ | ১২ | ১২ |- | প্লেটিহেলমিন্থেছ | ১৭৫০০ | ১৬২২ | ৯.২৭ |- | ৰ’টিফেৰা | ২৫০০ | ৩৩০ | ১৩.২ |- | গেষ্ট্ৰ’ট্ৰিকা | ৩০০০ | ১০০ | ৩.৩৩ |- | কিন’ৰিঙ্কা | ১০০ | ১০ | ১০ |- | নিমাটোডা | ৩০০০০ | ২৮৫০ | ৯.৫ |- | একেন্থ’চেফেলা | ৮০০ | ২২৯ | ২৮.৬২ |- | সিপুনকুলা | ১৪৫ | ৩৫ | ২৪.১৪ |- | মলাস্কা | ৬৬৫৩৫ | ৫০৭০ | ৭.৬২ |- | একিউৰা | ১২৭ | ৪৩ | ৩৩.৮৬ |- | এনেলিডা | ১২৭০০ | ৮৪০ | ৬.৬১ |- | অনিক’ফ’ৰা | ১০০ | ১ | ১ |- ! style="background:#ccc;" | আৰ্থ্ৰ’প’ডা ! style="background:#ccc;" | ৯৮৭৯৪৯ ! style="background:#ccc;" | ৬৮৩৮৯ ! style="background:#ccc;" | ৬.৯ |- | ক্রাষ্টেচিয়া | ৩৫৫৩৪ | ২৯৩৪ | ৮.২৬ |- | পতংগ | ৮৫৩০০০ | ৫৩৪০০ | ৬.৮৩ |- | এৰাক্নিডা | ৭৩৪৪০ | — | ৭.৯ |- | পাইকন’গ’নিডা | ৬০০ | — | ২.৬৭ |- | চিল’প’ডা | ৩০০০ | ১০০ | ৩.৩৩ |- | ডিপ্ল’প’ডা | ৭৫০০ | ১৬২ | ২.১৬ |- | ছিম্ফিলা | ১২০ | ৪ | ৩.৩৩ |- | জিফ’ছুৰা | ৪ | ২ | ৫০ |- | ফ’ৰ’নিডা | ১১ | ৩ | ২৭.২৭ |- | ব্ৰায়’জ’ৱা | ৪০০০ | ২০০ | ৫ |- | এণ্ড’প্ৰ’ক্টা | ৬০ | ১০ | ১৬.৬৬ |- | ব্রেকিঅ’প’ডা | ৩০০ | ৩ | ১ |- | কেট’গনাথা | ১১১ | ৩০ | ২৭.০২ |- | টাৰ্ডিগ্ৰাডা | ৫১৪ | ৩০ | ৫.৮৩ |- | ইকাইন’ডাৰ্মাটা | ৬২২৩ | ৭৬৫ | ১২.২৯ |- | হেমিক’ৰ্ডাটা | ১২০ | ১২ | ১০ |- | ক’ৰ্ডাটা | ৪৮৪৫১ | ৪৯৫২ | ১০.২২ |- | প্ৰট’ক’ৰ্ডাটা | ২১০৬ | ১১৯ | ৫.৬৫ |- | মাছ | ২১৭২৩ | ২৫৪৬ | ১১.৭২ |- | উভচৰ | ৭৫৩৩ | ৩৫০ | ৪.৬৩ |- | সৰীসৃপ | ৫৮১৭ | ৪৫৬ | ৭.৮৪ |- | পক্ষী | ৯০২৬ | ১২৩২ | ১৩.৬৬ |- | স্তন্যপায়ী | ৪৬২৯ | ৩৯০ | ৮.৪২ |- ! style="background:#ccc;" | মুঠ (Animalia) ! style="background:#ccc;" | ১১৯৬৯০৩ ! style="background:#ccc;" | ৮৬৮৭৪১ ! style="background:#ccc;" | ৭.২৫ |- ! style="background:#ccc;" | গ্ৰেণ্ড মুঠ ! style="background:#ccc;" | ১২২৮১৫৩ ! style="background:#ccc;" | ৮৭১৩১৮ ! style="background:#ccc;" | ৭.০৯ |} == চিত্ৰ ভঁৰাল == [[File:Akwa18_puntius2.jpg|thumb|ডেনিসন বাৰ্ব ভাৰতৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ এক থলুৱা প্ৰজাতি।]] [[File:Praying mantis india.jpg|thumb|right|এটা প্ৰেইং মেণ্টিছ]] [[File:Harpegnathos saltator fight.jpg|thumb|Harpegnathos saltator]] [[File:BannerghattaBlackSpiderFr.jpg|thumb|ভাৰতৰ এক থলুৱা ইডিঅ'পিডি মকৰা]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ প্ৰাণীজগত]] 4az4h9ng8458buvotsjb48zgwi6gqp6 604889 604888 2026-05-06T14:13:49Z Kandarpajit Kallol 6257 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 604889 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} [[File:Bengal Tiger looking at us in Jim Corbett National Park.jpg|alt=|thumb|[[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]]]] [[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|[[হাতী]]|thumb]] [[ভাৰতবৰ্ষ]] ২০২০ চনত বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত ০.৪৬ বায়'ডি স্ক'ৰ, ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী আৰু দেশৰ ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ সৈতে বিশ্বৰ ৮ম সৰ্বাধিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল।<ref name=bod1>[https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece India adds 557 new species to its fauna: Zoological Survey of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913071118/https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece |date=13 September 2021 }}, The Hindu, 27 Aug 2021.</ref>ভাৰতে বহুতো বায়’ম সামৰি লৈছে: [[মৰুভূমি]], ওখ [[পৰ্বত]], উচ্চভূমি, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰু নাতিশীতোষ্ণ [[অৰণ্য]], জলাশয়, সমভূমি, ঘাঁহনি, [[নদী]]ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল, আৰু লগতে দ্বীপ দ্বীপপুঞ্জ। আনুষ্ঠানিকভাৱে বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য হটস্পটৰ ভিতৰত চাৰিটা ভাৰতত উপস্থিত আছে: [[হিমালয়]], [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]], [[ভাৰত-বাৰ্মা]] আৰু [[নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]। ইয়াৰ ভিতৰত সুন্দৰবন আৰু তেৰাই-দুৱাৰ ছাভানা ঘাঁহনি অঞ্চলসমূহো ইয়াৰ অনন্য পত্ৰ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বাবে।<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/children/wild-wonderlands/article34686553.ece | title=Here's a look at 6 biodiversity hotspots of India | newspaper=The Hindu | date=31 May 2021 | last1=Bagli | first1=Katie }}</ref> এই হটস্পটবোৰত বহুতো স্থানীয় প্ৰজাতি থাকে।<ref name="TERI website">[http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051109182255/http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm|date=9 November 2005}}</ref> ভাৰতৰ মুঠ মাটি-কালিৰ প্ৰায় ৫% আনুষ্ঠানিকভাৱে সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অধিকাংশ অংশ ভাৰত-মালয় অঞ্চলত অৱস্থিত, য'ত হিমালয়ৰ ওপৰৰ অংশ পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ অংশ; ২০০০ৰপৰা ২৫০০ মিটাৰ উচ্চতাক ভাৰত-মালয় আৰু পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ মাজৰ উচ্চতাৰ সীমা বুলি গণ্য কৰা হয়। ভাৰতত প্ৰচুৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আছে। সোতৰখন মেগাডাইভাৰ্চিটি দেশৰ ভিতৰত অন্যতম, ইয়াত বিশ্বৰ ৭.৬% [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]], ১২.৬% বিশ্বৰ [[চৰাই]], ৬.২% বিশ্বৰ [[সৰীসৃপ]], ৪.৪% বিশ্বৰ [[উভচৰ প্ৰাণী]] আৰু ১১.৭% [[মাছ]]ৰ বাসস্থান। গ্ৰীষ্মকালীন বাৰিষাৰ ফলতো এই অঞ্চলটো যথেষ্ট প্ৰভাবিত হয় যাৰ ফলত গছ-গছনি আৰু বাসস্থানৰ ঋতু অনুসৰি বৃহৎ পৰিৱৰ্তন ঘটে। ভাৰতে ভাৰতমালয়ৰ জৈৱ-ভৌগোলিক অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ অংশ গঠন কৰে আৰু বহুতো ফুল আৰু প্ৰাণীজগতৰ ৰূপত মালয়ৰ আত্মীয়তা দেখা যায় আৰু মাত্ৰ কেইটামান প্ৰজাতিহে ভাৰতীয় অঞ্চলৰ বাবে অনন্য। এই অনন্য প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত কেৱল পশ্চিম ঘাট আৰু শ্ৰীলংকাত পোৱা Uropeltidae পৰিয়াল সাপ অন্যতম। ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ জীৱাশ্ম প্ৰজাতিসমূহে ছিচেলছ আৰু মাদাগাস্কাৰ দ্বীপসমূহৰ শৃংখলৰ সৈতে সংযোগ দেখুৱাইছে।<ref>Jean-Claude Rage (2003) Relationships of the Malagasy fauna during the Late Cretaceous: Northern or Southern routes? Acta Palaeontologica Polonica 48(4):661-662 [http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041214205519/http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf |date=14 December 2004 }}</ref> ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত সৰীসৃপ, উভচৰ আৰু মাছ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু এই বংশভৌগোলিক সংযোগ প্ৰদৰ্শন কৰা এটা বিদ্যমান প্ৰজাতি হৈছে বেঙুনীয়া বেং। ভাৰত আৰু মাদাগাস্কাৰৰ পৃথক্কৰণ পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰায় ৮.৮ কোটি বছৰ আগতে হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। কিন্তু [[ভাৰতীয়]] উপমহাদেশখনে ইউৰেছিয়াক লগ পোৱাৰ সময়তো মাদাগাস্কাৰ আৰু আফ্ৰিকাৰ সৈতে সংযোগ থকা বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। ভাৰতক এছিয়ালৈ কেইবাটাও [[আফ্ৰিকা]]ন প্ৰজাতিৰ স্থানান্তৰৰ বাবে জাহাজ হিচাপে পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এই প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত পাঁচটা বেং পৰিয়াল (মাই'বাট্ৰেচিডেকে ধৰি), তিনিটা চেচিলিয়ান পৰিয়াল, এটা লেচাৰটিড জেঠী আৰু প'মেটিঅ'পচিডে পৰিয়ালৰ মিঠা পানীৰ শামুক আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="briggs">Briggs, JC (2003) The biogeographic and tectonic history of India. Journal of Biogeography, 30:381–388</ref> [[পাকিস্তান|মধ্য পাকিস্তান]]ৰ বুগটি পাহাৰৰপৰা পোৱা ত্ৰিছ মিলিয়নবছৰীয়া অলিগোচিন যুগৰ জীৱাশ্ম দাঁত এটা লেমুৰ সদৃশ প্ৰাইমেটৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ ফলত লেমূৰৰ উৎপত্তি [[এছিয়া]]ত হ'ব পাৰে বুলি বিতৰ্কিত পৰামৰ্শৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref>Marivaux L., Welcome J.-L., Antoine P-O., Métais G., Baloch I.M., Benammi M., Chaimanee Y., Ducrocq S., and Jaeger J.-J. (2001) A fossil lemur from the Oligocene of Pakistan. Science, 294: 587–591.</ref><ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html Oligocene Lemur fossil hints at Asian origin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006135255/http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html |date=6 October 2017 }}. Retrieved February 2007.</ref> পূৰ্বতে ভাৰতৰপৰা অহা লেমুৰ জীৱাশ্মৰ ফলত লেমুৰিয়া নামৰ হেৰাই যোৱা মহাদেশ এখনৰ তত্ত্বৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই তত্ত্বটো অৱশ্যে খাৰিজ কৰা হৈছিল যেতিয়া মহাদেশীয় ড্ৰিফ্ট আৰু প্লেট টেকটনিক্স ভালদৰে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল। ==জীৱজগত== [[File:FAMILY TIME.jpg|alt=|thumb|[[সিংহ]]]] [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|[[এশিঙীয়া গঁড়]]|thumb]] [[File:Gaur bull Kodaikanal "Biff".jpg|[[মেঠোন]]|thumb]] [[File:Paonroue.JPG|ভাৰতীয় ময়ূৰ|thumb]] [[File:Indian Cobra, crop.jpg|[[ভাৰতীয় ফেঁটী সাপ]]|thumb]] [[কলকাতা]] ([[পশ্চিম বংগ]]ৰ ৰাজধানী)ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা আৰু ১৬টা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰ থকা ভাৰতীয় প্ৰাণীজৰীপ জৰীপ (ZSI) ভাৰতৰ প্ৰাণীজ সম্পদৰ জৰীপৰ দায়িত্ব লয়। জলবায়ু আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতিৰ বিপুল বৈচিত্ৰ্যৰে ভাৰতত ৮৯,৪৫১ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ বাসস্থান। [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত [[হাতী|ভাৰতীয় হাতী]], [[মেঠোন]] বা ভুলকৈ ভাৰতীয় বাইছন বৰ্তমানৰ [[বোভিনি]]ৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ, বিখ্যাত ভাৰতীয় [[এশিঙীয়া গঁড়]], আৰু বন্য জল [[ম'হ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত। হৰিণা আৰু এণ্টিলোপৰ ভিতৰত [[দল-হৰিণা]], সঙ্গাই, চিতাল, [[শৰপহু]], ভাৰতীয় [[খটীয়া পহু]], হিমালয়ান কস্তুৰী হৰিণা, ইণ্ডিয়ান মুণ্টজাক, ইণ্ডিয়ান স্পটেড চেভ্ৰটেইন, কাশ্মীৰ হংগুল, তিব্বতী এণ্টিলোপ, কৃষ্ণমৃগ, চাৰিশিংযুক্ত হৰিণা, গোৱানা, ভাৰতীয় হৰিণা, নীলগাই আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতীয় বনৰীয়া গাধ আৰু কিয়াঙৰ দৰে বনৰীয়া গাধ আছে, লগতে ভূটান টাকিন, মিশ্মী টাকিন, ৰঙা চেৰও, হিমালয়ৰ ছেৰও, ৰঙা গোৰাল, হিমালয়ৰ গোৰাল, মাৰ্খোৰ, চাইবেৰিয়ান আইবেক্স, নীলগিৰি তহৰ, হিমালয়ৰ তহৰ, উৰিয়াল, অৰ্গালী আৰু নীলা ভেড়াৰ দৰে ছাগলীও আছে। এই ছাগলী সাধাৰণতে হিমাচল প্ৰদেশ, লাডাখ, আৰু জম্মু-কাশ্মীৰ (ইউনিয়ন টেৰিটৰী)ৰ হিমালয়ৰ লগতে হিমালয়ৰ গুৰিৰ বানপানীৰ সমভূমি দুৱাৰছ বনাঞ্চল আৰু তেৰাই অঞ্চলত পোৱা যায়। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য ব্যতিক্ৰম হ’ল তামিলনাডুৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় নীলগিৰি তাহৰ। কেইবাটাও ডাঙৰ মেকুৰী আছে: এছিয়াটিক সিংহ, বংগ বাঘ, ভাৰতীয় নাহৰফুটুকী, নিয়ৰ নাহৰফুটুকী, ডাৱৰীয়া নাহৰফুটুকী, ইউৰেছিয়ান লিংকছ, আৰু কেৰাকেল। সৰু মেকুৰী প্ৰজাতিৰ ভিতৰত মাছ ধৰা মেকুৰী, এছিয়াটিক বনৰীয়া মেকুৰী, জংঘল মেকুৰী, পল্লাছ মেকুৰী, বংগ মেকুৰী, মাৰ্বল মেকুৰী, এছিয়াটিক সোণালী মেকুৰী, আৰু নাহৰফুটুকী মেকুৰী আদি উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি উছুৰি ঢোলে, ভাৰতীয় শিয়াল, ভাৰতীয় পহু, বংগ শিয়াল, তিব্বতী পহু, তিব্বতী শিয়াল আদি কেনিন পোৱা যায়। লগতে আন এটা মাংসভোজী প্ৰাণী হ’ল ডাঠ হায়েনা। কেইবাটাও [[চৰাই]], যেনে গ্ৰেটাৰ ফ্লেমিংগো, ব্ৰাহ্মণিক হাঁহ, বগা বুকুৰ ৱাটাৰহেন, ফেজেণ্ট ঠেংযুক্ত জাকানা, ইউৰেছিয়ান চামুচবিল, লেছাৰ ফ্লেমিংগো, বেঙুনীয়া বগলী, গ্ৰেট আৰু গৰু এগ্ৰেট, ভাৰতীয় পুখুৰীৰ বগলী, প্ৰাচ্যৰ মেগপাই-ৰবিন, নিকোবাৰ পাৰ চৰাই, ভাৰতীয় মাইনাছ, ভাৰতীয় ৰোলাৰ, স্লেটি ব্ৰেষ্টেড ৰেল, গ্ৰেটাৰ ক'কেল, ক'লা পেটৰ টাৰ্ণ, ইণ্ডিয়ান পিটা, ইণ্ডিয়ান পেৰাডাইজ ফ্লাইকেচাৰ, চেৰাছ ক্ৰেন, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন, ডেম'ইজেল ক্ৰেন, গ্ৰেট হৰ্ণবিল, গোলাপ আঙঠিযুক্ত পেৰাকিট, বসন্তকালীন ওলমি থকা কপৌ, নব-বিল হাঁহ, ৰং কৰা ষ্টৰ্ক, আৰু এছিয়ান অ'পেনবিল দেশৰ বিভিন্ন বাসস্থানত পোৱা যায়। ভাৰতত কেইবাটাও ক্ষুদ্ৰ [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত এছিয়ান হাউচ শ্ব্ৰু, উত্তৰ আৰু গ্ৰেটাৰ হগ বেজাৰ, চাইনিজ ফেৰেট-বেজাৰ, হানি বেজাৰ, ভাৰতীয় [[পেংগুইন]], চীনা পেংগুইন আদি উল্লেখযোগ্য। বৃক্ষীয় সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ ভিতৰত নীলগিৰি মাৰ্টেন, সৰু দাঁতযুক্ত তাল চিভেট, এছিয়ান পাম চিভেট, সৰু ভাৰতীয় চিভেট, বৃহৎ ভাৰতীয় চিভেট, বিনটুৰং, আৰু ৰঙা পাণ্ডা আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ [[ভালুক]]বোৰ হ’ল সূৰ্য্য ভালুক, অলস ভালুক, হিমালয়ৰ ক’লা ভালুক, আৰু [[হিমালয়]]ৰ বাদামী ভালুক। ==জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য== বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত "যিটো প্ৰতিটো গোটৰ মুঠ বিশ্বব্যাপী প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ তুলনাত প্ৰতিটো গোটৰ প্ৰজাতিৰ শতাংশৰদ্বাৰা গণনা কৰা" ত বিশ্বৰ মেগা-বায়'ডাইভাৰ্চিটি ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ভিতৰত দ্বাদশ স্থানত আছে। ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ তলত থকা ভাৰত জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰে চহকী। ভাৰতৰ প্ৰাণীবিজ্ঞান জৰীপ (ZSI) ৰ ২০২০ চনত ভাৰতৰ প্ৰাণীজগতৰ জৰীপত মুঠ ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ তথ্য পোৱা গৈছে, য’ত ৪০৭টা নতুনকৈ বৰ্ণনা কৰা প্ৰজাতি আৰু ১৫০টা নতুন দেশৰ ৰেকৰ্ডকে ধৰি ৫৫৭টা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। নতুন আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত ৪৮৬টা প্ৰজাতি অকৃমি (বেছিভাগেই পোক-পৰুৱা), আৰু ৭১টা মেৰুদণ্ডী প্ৰজাতি, বেছিভাগেই মাছ আৰু সৰীসৃপ। [[কৰ্ণাটক]] (৬৬ প্ৰজাতি), [[কেৰালা]] (৫১), [[ৰাজস্থান]] (৪৬) আৰু [[পশ্চিম বংগ]] (৩০)ৰপৰা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। ২০১০ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰাণীজগতত ২,৮০০টা নতুন প্ৰজাতি আৰু ১,৩১২টা নতুন অভিলেখকে ধৰি ৪,১১২টা প্ৰজাতি সংযোজন কৰা হয়।<ref name=bod1/> == জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পট == === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা হৈছে উপদ্বীপীয় ভাৰতৰ পশ্চিম সীমাৰে বিস্তৃত এক পাহাৰীয়া শৃংখলা। সাগৰৰ নৈকট্য আৰু পৰ্বতৰ বাধাৰ ফলত হোৱা বৰষুণৰ বাবে এই অঞ্চলত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। এই অঞ্চলসমূহত আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য আৰু বৰ্ষাৰণ্য পোৱা যায়। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্যায়ৰ প্ৰজাতি বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে উচ্চ স্তৰৰ থলুৱা প্ৰজাতি দেখা যায়। ইয়াত পোৱা উভচৰ প্ৰাণীৰ প্ৰায় ৭৭% আৰু সৰীসৃপ প্ৰজাতিৰ ৬২% পৃথিৱীৰ আন কতো পোৱা নাযায়।<ref name="RJRD">Daniels, R. J. R. (2001) [http://iisc.ernet.in Endemic fishes of the Western Ghats and the Satpura hypothesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191139/http://iisc.ernet.in |date=3 March 2016 }}. Current Science 81(3):240-244</ref> এই অঞ্চলটোৰ মালয় উপদ্বীপৰ সৈতে জৈৱ-ভৌগোলিক সাদৃশ্য আছে। সুন্দৰ লাল হোৰাই আগবঢ়োৱা ''সাতপূৰা পৰিকল্পনা'' অনুসৰি মধ্য ভাৰতৰ পাহাৰীয়া শৃংখলাবোৰে এসময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অৰণ্যৰপৰা ইন্দো-মালয়ান অঞ্চললৈ এক সংযোগ স্থাপন কৰিছিল। হোৰাই এই তত্ত্ব সমৰ্থন কৰিবলৈ পাহাৰীয়া সুঁতিৰ মাছৰ সহায় লৈছিল, কিন্তু চৰাইৰ ক্ষেত্ৰতো ই প্ৰযোজ্য হ'ব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল।<ref>Ripley, Dillon S. (1947) [https://jstor.org Avian relicts and double invasions in Peninsular India and Ceylon(Sri Lanka)] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=5 December 2022 }}. Evolution 2:150–159</ref> পৰৱৰ্তী অধ্যয়নসমূহে সূচাইছে যে হোৰাৰ মূল আৰ্হি প্ৰজাতিসমূহ বিচ্ছিন্নতাৰদ্বাৰা হোৱা প্ৰজাতিকৰণতকৈ ''অভিসাৰী বিৱৰ্তন''ৰ হে এক নিদৰ্শন আছিল।<ref name="RJRD"/> অধিক শেহতীয়া ফাইলোজিঅ'গ্ৰাফিক অধ্যয়নসমূহে আণৱিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি এই সমস্যাটো অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>Karanth, P. K. (2003) [http://ias.ac.in Evolution of disjunct distributions among wet-zone species of the Indian subcontinent: Testing various hypotheses using a phylogenetic approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }} Current Science, 85(9): 1276-1283</ref> পৃথক্কৰণৰ সময় আৰু ভূ-তাত্ত্বিক ইতিহাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি টেক্সাসমূহৰ মাজতো পাৰ্থক্য আছে।<ref>Biswas, S. and Pawar S. S. (2006) [http://ias.ac.in Phylogenetic tests of distribution patterns in South Asia: towards an integrative approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }}; J. Biosci. 31 95–113</ref> শ্ৰীলংকাৰ লগতে এই অঞ্চলটোৰ বিশেষকৈ সৰীসৃপ আৰু উভচৰ প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে কিছু প্ৰাণীজ সাদৃশ্য দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে Sinophis সাপ, বেঙুনীয়া ভেকুলী আৰু শ্ৰীলংকাৰ জেঠীজাতীয় প্ৰাণী Nessia, যিবোৰ মাদাগাস্কাৰৰ Acontias গণৰ সৈতে একে যেন লাগে।<ref>{{Cite web |url=http://pdn.ac.lk |title=affinities<!-- Bot generated title --> |access-date=30 August 2006 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051931/http://pdn.ac.lk |url-status=dead }}</ref> মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে অসংখ্য উদ্ভিদৰ সংযোগো বিদ্যমান।<ref>{{Cite web |url=http://mobot.org |title=Bio geography of Madagascar<!-- Bot generated title --> |access-date=6 September 2006 |archive-date=18 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118113039/http://mobot.org |url-status=live }}</ref> এক বৈকল্পিক ধাৰণা অনুসৰি এই টেক্সাসমূহ মূলতঃ ভাৰতৰপৰাই বিৱৰ্তিত হোৱা বুলিও কোৱা হৈছে।<ref>Karanth, P. 2006 [http://iisc.ernet.in Out-of-India Gondwanan origin of some tropical Asian biota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411223533/http://iisc.ernet.in |date=11 April 2019 }}. Current Science 90(6):789-792</ref> মালয়ান মূলৰ কিছুমান টেক্সা শ্ৰীলংকাত পোৱা যায় কিন্তু পশ্চিমঘাটত অনুপস্থিত থকাৰ দৰে জৈৱ-ভৌগোলিক বিচিত্ৰতাও বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত Nepenthes গণৰ উদ্ভিদ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। === পূব হিমালয় === পূব হিমালয় হৈছে ভূটান, উত্তৰ-পূব ভাৰত, পশ্চিম বংগ আৰু নেপালৰ দক্ষিণ, মধ্য আৰু পূব অংশক সামৰি লোৱা অঞ্চল। এই অঞ্চলটো ভূ-তাত্ত্বিকভাবে নৱীন আৰু ইয়াত উচ্চতাৰ যথেষ্ট তাৰতম্য দেখা যায়। ইয়াত এশিঙীয়া গঁড়, বনৰীয়া ম’হকে ধৰি বিশ্বজুৰি বিলুপ্তিৰ ভাবুকি থকা প্ৰায় ১৬৩টা প্ৰজাতি আছে। মুঠতে ইয়াত ৪৫বিধ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ৫০বিধ চৰাই, ১৭বিধ সৰীসৃপ, ১২বিধ উভচৰ, ৩বিধ অমেৰুদণ্ডী আৰু ৩৬বিধ উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি পোৱা যায়।<ref>[http://cepf.net Conservation International 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060825232127/http://cepf.net |date=25 August 2006 }}</ref><ref>[http://panda.org Ecosystem Profile: Eastern Himalayas Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928092502/http://panda.org |date=28 September 2011 }}, 2005</ref> তৰাই অঞ্চলৰ ডুয়াৰ্ছ অৰণ্য এখন জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ এলেকা, য’ত হিমালয়ৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যও দেখা যায়। ইয়াত ৰেলিক ড্ৰেগনফ্লাই নামৰ এবিধ বিপন্ন প্ৰজাতি পোৱা যায়, যাৰ এই গণৰ আনটো মাত্ৰ প্ৰজাতি জাপানত পোৱা যায়। এই অঞ্চলটো হিমালয়ৰ নিউটৰো আৱাসস্থল, যি ভাৰতৰ সীমাত পোৱা একমাত্ৰ চেলামেণ্ডাৰ প্ৰজাতি।<ref>[http://amnh.org Amphibian Species of the World - Desmognathus imitator Dunn, 1927<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310233130/http://amnh.org |date=10 March 2007 }}</ref> == বিলুপ্ত আৰু জীৱাশ্মৰূপসমূহ == প্ৰাৰম্ভিক টাৰ্চিয়াৰী যুগত ভাৰতীয় উপদ্বীপীয় অঞ্চলটো এখন বৃহৎ দ্বীপ আছিল। দ্বীপ হোৱাৰ পূৰ্বে ই আফ্ৰিকা মহাদেশৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই দ্বীপটো এখন অগভীৰ সাগৰৰদ্বাৰা এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰপৰা পৃথক হৈ আছিল। হিমালয় অঞ্চল আৰু তিব্বতৰ বেছিভাগ অংশই এই সাগৰৰ তলত আছিল। এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰ দিশে ভাৰতীয় উপ-মহাদেশৰ গতিৰ ফলত বিশাল হিমালয় পৰ্বতমালাৰ সৃষ্টি হয় আৰু সাগৰৰ তলিখন উঠি আহি বৰ্তমানৰ উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চললৈ পৰিবৰ্তিত হয়। এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱাৰ পিছত বহুতো প্ৰজাতি ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। কেইবাটাও উত্থানৰ ফলত হিমালয়ৰ সৃষ্টি হৈছিল। শিৱালিক পৰ্বতমালা একেবাৰে শেষত গঠিত হৈছিল আৰু টাৰ্চিয়াৰী যুগৰ সৰ্বাধিকসংখ্যক জীৱাশ্ম এই পৰ্বতমালাতেই পোৱা যায়।<ref name="prater">Prater, S. H. (1971) The Book of Indian Animals. BNHS</ref> শিৱালিকৰ জীৱাশ্মসমূহৰ ভিতৰত মেষ্টোডন, জলহস্তী, গঁড়, চিভাথেৰিয়াম, জিৰাফ, ঘোঁৰা, উট, বাইছন, হৰিণ, কৃষ্ণসাৰ মৃগ, গৰিলা, গাহৰি, চিম্পাঞ্জী, ওৰাংওটাং, বেবুন, লেঙ্গুৰ, মাকাক বান্দৰ, চিতা বাঘ, ছেবাৰ-টুথড কেট, সিংহ, বাঘ, ভালুক, অৰ’ক্স, নাহৰফুটুকী বাঘ, কুকুৰনেচীয়া বাঘ, ঢোল, হাজাৰু, শহাপহু আৰু বহুতো স্তন্যপায়ী প্ৰাণী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="prater"/> ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত বহুতো উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Stewart R. Hinsley [http://malvaceae.info Notes on fossil wood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119185436/http://malvaceae.info |date=19 November 2017 }}. Retrieved September 2006.</ref> যাৰ ভিতৰত ইঅ’চিন যুগৰ Grewioxylon, কেৰালাত পোৱা মধ্য মায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon keralensis আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত পোৱা মায়’-প্লায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon arunachalensis অন্যতম। ভাৰত আৰু এণ্টাৰ্কটিকাত Glossopteris নামৰ ঢেঁকীয়া জাতীয় উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম উদ্ধাৰ হোৱাৰ ফলত 'গোণ্ডোৱানলেণ্ড'ৰ আৱিষ্কাৰ হয় আৰু ই মহাদেশীয় সঞ্চৰণ সম্পৰ্কে অধিক জ্ঞান আহৰণত সহায় কৰে। ভাৰতত চাইকাড উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Robert Buckler (1999) A brief review of the fossil cycads. [http://plantapalm.com PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224053853/http://plantapalm.com |date=24 February 2012 }}</ref> আনহাতে বৰ্তমানো ভাৰতত চাইকাডৰ সাতটা প্ৰজাতি জীয়াই আছে।<ref>{{Cite web |url=http://nsw.gov.au |title=Royal Botanical Gardens, Sydney, Australia |access-date=10 August 2006 |archive-date=1 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401122145/http://nsw.gov.au |url-status=dead }}</ref><ref>Singh, Rita, P. Radha (2006) A new species of Cycas from the Malabar Coast, Western Ghats, India. Volume 58(2):119-123</ref> ১৮৭৭ চনত নৰ্মদা উপত্যকাত ৰিচাৰ্ড লাইডেকাৰে আৱিষ্কাৰ কৰা Titanosaurus indicus সম্ভৱতঃ ভাৰতত আৱিষ্কৃত প্ৰথম ডাইনোছৰ আছিল। ভাৰতৰ পুৰাজীৱবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত এই অঞ্চলটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰতত পোৱা আন এক ডাইনোছৰ হৈছে Rajasaurus narmadensis,<ref>Rajasaurus and Indian Dinosaur. Geological Survey of India. [http://gsi.gov.in PDF] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080528000848/http://gsi.gov.in |date=28 May 2008 }}</ref> যি এক বৃহৎ মাংসভোজী ডাইনোছৰ আছিল। ই প্ৰায় ৯ মিটাৰ দীঘল আৰু ৩ মিটাৰ ওখ আছিল। চিনোজয়িক যুগৰ কিছুমান সাপৰ জীৱাশ্মও ভাৰতত পোৱা গৈছে।<ref>Rage J.-C., Bajpai S., Thewissen J. G. M. & Tiwari B. N. 2003. Early Eocene snakes from Kutch, Western India, with a review of the Palaeophiidae. Geodiversitas 25 (4) : 695-716 [http://mnhn.fr PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221235530/http://mnhn.fr |date=21 February 2012 }}</ref> কিছুমান বিজ্ঞানীৰ মতে দাক্ষিণাত্তৰ লাভা উদগীৰণ আৰু তাৰপৰা নিৰ্গত গেছ ডাইনোছৰৰ বিশ্বব্যাপী বিলুপ্তিৰ বাবে দায়ী আছিল, যদিও এই বিষয়টো বিতৰ্কিত।<ref>{{Cite web |url=http://cosis.net |title=Floodvolcanism is the main cause of mass extinctions: Nice try, but where is the evidence? PDF |access-date=21 February 2006 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043641/http://cosis.net |url-status=live }}</ref><ref>[http://plattsburgh.edu Volcanism] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504212202/http://plattsburgh.edu|date=4 May 2006}}</ref> হিমালয়ৰ পাদদেশৰ চিমলা পাহাৰত প্ৰায় ৫৩.৫ নিযুত বছৰ পুৰণি আটাইতকৈ পুৰণি তিমিৰ জীৱাশ্ম Himalayacetus subathuensis পোৱা গৈছে। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই অঞ্চলটো টেথিছ সাগৰৰ তলত আছিল। এই তিমিবোৰ সম্ভৱতঃ আংশিকভাৱে মাটিত বাস কৰিবলৈ সক্ষম আছিল।<ref>{{Cite web |url=http://enchantedlearning.com |title=Whale fossils |access-date=21 February 2006 |archive-date=16 December 2018 |archive-url=https://archive.org |url-status=live }}</ref><ref>Bajpai, S. and Gingerich P.D. (1998) A new Eocene archaeocete (Mammalia, Cetacea) from India and the time of origin of whales Proc. Natl. Acad. Sci. USA 95:15464–15468 [http://umich.edu PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051222060959/http://umich.edu |date=22 December 2005 }}</ref> ভাৰতত পোৱা আন এক তিমিৰ জীৱাশ্ম হৈছে Remingtonocetus, যি প্ৰায় ৪৩-৪৬ নিযুত বছৰ পুৰণি। ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত কেইবাটাও সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে যদিও ডাঙৰ স্তন্যপায়ীৰ উপস্থিতি বিৰল। প্ৰাইমেটৰ একমাত্ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ জীৱাশ্ম ওচৰৰ ম্যানমাৰ অঞ্চলৰপৰাহে পোৱা গৈছে। === শেহতীয়া বিলুপ্তি === মানুহৰদ্বাৰা ভূমি আৰু বনজ সম্পদৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰৰ লগতে খাদ্য আৰু ক্ৰীড়াৰ বাবে চলোৱা চিকাৰ আৰু জালত বন্দী কৰা কাৰ্যই শেহতীয়া সময়ছোৱাত ভাৰতত বহুতো প্ৰজাতিৰ বিলুপ্তি ঘটাইছে। সিন্ধু সভ্যতাৰ সময়ত সম্ভৱতঃ প্ৰথম বিলুপ্ত হোৱা প্ৰজাতিটো আছিল বনৰীয়া গৰুৰ প্ৰজাতি Bos primegenius nomadicus বা বনৰীয়া জেনু। সিন্ধু উপত্যকা আৰু পশ্চিম ভাৰতৰপৰা এই প্ৰজাতিটো বিলুপ্ত হোৱাৰ মূল কাৰণ আছিল পোহনীয়া গৰুৰ সৈতে হোৱা আন্তঃপ্ৰজনন আৰু বাসস্থান ধ্বংসৰ ফলত বনৰীয়া গোটসমূহৰ পৃথক্কৰণ।<ref name="IWH2">Rangarajan, M. (2006) [https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 India's Wildlife History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205125547/https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 |date=5 December 2022 }}, p. 4 {{ISBN|81-7824-140-4}}</ref> দেশখনৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হোৱা বা বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰা উল্লেখযোগ্য স্তন্যপায়ী প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত আছে ভাৰতীয় বা এছিয়াটিক চিতা, জাভানিজ গঁড় আৰু সুমাত্ৰাণ গঁড়।<ref>{{cite book|first=Vivek|last=Menon|title=A field guide to Indian mammals|publisher=Dorling Kindersley, Delhi|year=2003|isbn=0-14-302998-3}}</ref> যদিও এইবোৰ বৃহৎ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ বিলুপ্তি নিশ্চিত কৰা হৈছে, বহুতো সৰু প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ প্ৰজাতিৰ স্থিতি নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন হৈ পৰিছে। বহুতো প্ৰজাতি প্ৰথমবাৰ চিনাক্ত কৰাৰ পিছৰেপৰা পুনৰ দেখা পোৱা হোৱা নাই। Hubbardia heptaneuron নামৰ ঘাঁহৰ প্ৰজাতিবিধ লিংগনামক্কি জলাশয় নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে জোগ জলপ্ৰপাতৰ জলকণা পৰা অঞ্চলত গজিছিল। ইয়াক বিলুপ্ত বুলি ভবা হৈছিল যদিও পিছলৈ কোলহাপুৰৰ ওচৰত পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>[https://archive.today/20030310045600/http://www.iucn.org/themes/ssc/news/ebulletin2002/ebulletindec02.html IUCN Species Survival Commission (SSC) E-Bulletin] - December 2002. Retrieved October 2006.</ref> শেহতীয়া সময়ত গোলাপী মূৰীয়া হাঁহ আৰু হিমালয়ৰ বতা চৰাইকে ধৰি চৰাইৰ কিছুমান প্ৰজাতি বিলুপ্ত হৈছে। হিমাচল প্ৰদেশৰ ৰামপুৰৰ ওচৰত এলান অক্টেভিয়ান হিউমে সংগ্ৰহ কৰা এটা নমুনাৰপৰা জনাজাত Acrocephalus orinus নামৰ চৰাইবিধ ১৩৯ বছৰৰ পাছত থাইলেণ্ডত পুনৰ পোৱা গৈছিল।<ref>[http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 Threatened birds of Asia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013154616/http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 |date=13 October 2006 }}. Retrieved October 2006.</ref><ref>The Nation, [http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php March 6, 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070527090228/http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php |date=27 May 2007 }}</ref> একেদৰে ১৮৪৮ চনত প্ৰাণীবিজ্ঞানী থমাছ চি জেৰ্ডনে আৱিষ্কাৰ কৰা জেৰ্ডনৰ কোৰ্চাৰ নামৰ চৰাইবিধ বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰাৰ পাছত ১৯৮৬ চনত বোম্বে নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী ছ’চাইটীৰ পক্ষীবিজ্ঞানী ভাৰত ভূষণে পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰে। ==প্ৰজাতিৰ অনুমান== [[File:Thumb strip india biodiv.jpg|thumb|100px|জীৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ঝলক]] ভাৰতত বিভিন্ন গোট অনুসাৰে প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ এটা অনুমান তলত দিয়া হৈছে। এইটো Alfred, ১৯৯৮ ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছে। {| class="wikitable" |- ! শ্ৰেণীবিভাগ গোট ! বিশ্বৰ প্ৰজাতি ! ভাৰতৰ প্ৰজাতি ! ভাৰতত % |- ! colspan="4" style="background:#ccc; " | প্ৰটিষ্টা |- | প্ৰটোজোৱা | ৩১২৫০ | ২৫৭৭ | ৮.২৪ |- ! style="background:#ccc; " | মুঠ (প্ৰটিষ্টা) ! style="background:#ccc; " | ৩১২৫০ ! style="background:#ccc; " | ২৫৭৭ ! style="background:#ccc; " | ৮.২৪ |- ! colspan="4" style="background:#ccc; " | জন্তু জগত |- | মেছ’জোৱা | ৭১ | ১০ | ১৪.০৮ |- | পৰিফেৰা | ৪৫৬২ | ৪৮৬ | ১০.৬৫ |- | ক্নিডাৰিয়া | ৯৯১৬ | ৮৪২ | ৮.৪৯ |- | ক্টেন’ফ’ৰা | ১০০ | ১২ | ১২ |- | প্লেটিহেলমিন্থেছ | ১৭৫০০ | ১৬২২ | ৯.২৭ |- | ৰ’টিফেৰা | ২৫০০ | ৩৩০ | ১৩.২ |- | গেষ্ট্ৰ’ট্ৰিকা | ৩০০০ | ১০০ | ৩.৩৩ |- | কিন’ৰিঙ্কা | ১০০ | ১০ | ১০ |- | নিমাটোডা | ৩০০০০ | ২৮৫০ | ৯.৫ |- | একেন্থ’চেফেলা | ৮০০ | ২২৯ | ২৮.৬২ |- | সিপুনকুলা | ১৪৫ | ৩৫ | ২৪.১৪ |- | মলাস্কা | ৬৬৫৩৫ | ৫০৭০ | ৭.৬২ |- | একিউৰা | ১২৭ | ৪৩ | ৩৩.৮৬ |- | এনেলিডা | ১২৭০০ | ৮৪০ | ৬.৬১ |- | অনিক’ফ’ৰা | ১০০ | ১ | ১ |- ! style="background:#ccc; " | আৰ্থ্ৰ’প’ডা ! style="background:#ccc; " | ৯৮৭৯৪৯ ! style="background:#ccc; " | ৬৮৩৮৯ ! style="background:#ccc; " | ৬.৯ |- | ক্ৰাষ্টেচিয়া | ৩৫৫৩৪ | ২৯৩৪ | ৮.২৬ |- | পতংগ | ৮৫৩০০০ | ৫৩৪০০ | ৬.৮৩ |- | এৰাক্নিডা | ৭৩৪৪০ | — | ৭.৯ |- | পাইকন’গ’নিডা | ৬০০ | — | ২.৬৭ |- | চিল’প’ডা | ৩০০০ | ১০০ | ৩.৩৩ |- | ডিপ্ল’প’ডা | ৭৫০০ | ১৬২ | ২.১৬ |- | ছিম্ফিলা | ১২০ | ৪ | ৩.৩৩ |- | জিফ’ছুৰা | ৪ | ২ | ৫০ |- | ফ’ৰ’নিডা | ১১ | ৩ | ২৭.২৭ |- | ব্ৰায়’জ’ৱা | ৪০০০ | ২০০ | ৫ |- | এণ্ড’প্ৰ’ক্টা | ৬০ | ১০ | ১৬.৬৬ |- | ব্ৰেকিঅ’প’ডা | ৩০০ | ৩ | ১ |- | কেট’গনাথা | ১১১ | ৩০ | ২৭.০২ |- | টাৰ্ডিগ্ৰাডা | ৫১৪ | ৩০ | ৫.৮৩ |- | ইকাইন’ডাৰ্মাটা | ৬২২৩ | ৭৬৫ | ১২.২৯ |- | হেমিক’ৰ্ডাটা | ১২০ | ১২ | ১০ |- | ক’ৰ্ডাটা | ৪৮৪৫১ | ৪৯৫২ | ১০.২২ |- | প্ৰট’ক’ৰ্ডাটা | ২১০৬ | ১১৯ | ৫.৬৫ |- | মাছ | ২১৭২৩ | ২৫৪৬ | ১১.৭২ |- | উভচৰ | ৭৫৩৩ | ৩৫০ | ৪.৬৩ |- | সৰীসৃপ | ৫৮১৭ | ৪৫৬ | ৭.৮৪ |- | পক্ষী | ৯০২৬ | ১২৩২ | ১৩.৬৬ |- | স্তন্যপায়ী | ৪৬২৯ | ৩৯০ | ৮.৪২ |- ! style="background:#ccc; " | মুঠ (Animalia) ! style="background:#ccc; " | ১১৯৬৯০৩ ! style="background:#ccc; " | ৮৬৮৭৪১ ! style="background:#ccc; " | ৭.২৫ |- ! style="background:#ccc; " | গ্ৰেণ্ড মুঠ ! style="background:#ccc; " | ১২২৮১৫৩ ! style="background:#ccc; " | ৮৭১৩১৮ ! style="background:#ccc; " | ৭.০৯ |} == চিত্ৰ ভঁৰাল == [[File:Akwa18_puntius2.jpg|thumb|ডেনিসন বাৰ্ব ভাৰতৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ এক থলুৱা প্ৰজাতি। ]] [[File:Praying mantis india.jpg|thumb|right|এটা প্ৰেইং মেণ্টিছ]] [[File:Harpegnathos saltator fight.jpg|thumb|Harpegnathos saltator]] [[File:BannerghattaBlackSpiderFr.jpg|thumb|ভাৰতৰ এক থলুৱা ইডিঅ'পিডি মকৰা]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ প্ৰাণীজগত]] sp50fnntts5fbtw7x9dqz95e7xlj6ap 604890 604889 2026-05-06T14:14:22Z Kandarpajit Kallol 6257 removed [[Category:ভাৰতৰ প্ৰাণীজগত]]; added [[Category:প্ৰাণীজগত]] using [[WP:HC|HotCat]] 604890 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} [[File:Bengal Tiger looking at us in Jim Corbett National Park.jpg|alt=|thumb|[[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]]]] [[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|[[হাতী]]|thumb]] [[ভাৰতবৰ্ষ]] ২০২০ চনত বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত ০.৪৬ বায়'ডি স্ক'ৰ, ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী আৰু দেশৰ ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ সৈতে বিশ্বৰ ৮ম সৰ্বাধিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল।<ref name=bod1>[https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece India adds 557 new species to its fauna: Zoological Survey of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913071118/https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece |date=13 September 2021 }}, The Hindu, 27 Aug 2021.</ref>ভাৰতে বহুতো বায়’ম সামৰি লৈছে: [[মৰুভূমি]], ওখ [[পৰ্বত]], উচ্চভূমি, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰু নাতিশীতোষ্ণ [[অৰণ্য]], জলাশয়, সমভূমি, ঘাঁহনি, [[নদী]]ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল, আৰু লগতে দ্বীপ দ্বীপপুঞ্জ। আনুষ্ঠানিকভাৱে বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য হটস্পটৰ ভিতৰত চাৰিটা ভাৰতত উপস্থিত আছে: [[হিমালয়]], [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]], [[ভাৰত-বাৰ্মা]] আৰু [[নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]। ইয়াৰ ভিতৰত সুন্দৰবন আৰু তেৰাই-দুৱাৰ ছাভানা ঘাঁহনি অঞ্চলসমূহো ইয়াৰ অনন্য পত্ৰ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বাবে।<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/children/wild-wonderlands/article34686553.ece | title=Here's a look at 6 biodiversity hotspots of India | newspaper=The Hindu | date=31 May 2021 | last1=Bagli | first1=Katie }}</ref> এই হটস্পটবোৰত বহুতো স্থানীয় প্ৰজাতি থাকে।<ref name="TERI website">[http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051109182255/http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm|date=9 November 2005}}</ref> ভাৰতৰ মুঠ মাটি-কালিৰ প্ৰায় ৫% আনুষ্ঠানিকভাৱে সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অধিকাংশ অংশ ভাৰত-মালয় অঞ্চলত অৱস্থিত, য'ত হিমালয়ৰ ওপৰৰ অংশ পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ অংশ; ২০০০ৰপৰা ২৫০০ মিটাৰ উচ্চতাক ভাৰত-মালয় আৰু পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ মাজৰ উচ্চতাৰ সীমা বুলি গণ্য কৰা হয়। ভাৰতত প্ৰচুৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আছে। সোতৰখন মেগাডাইভাৰ্চিটি দেশৰ ভিতৰত অন্যতম, ইয়াত বিশ্বৰ ৭.৬% [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]], ১২.৬% বিশ্বৰ [[চৰাই]], ৬.২% বিশ্বৰ [[সৰীসৃপ]], ৪.৪% বিশ্বৰ [[উভচৰ প্ৰাণী]] আৰু ১১.৭% [[মাছ]]ৰ বাসস্থান। গ্ৰীষ্মকালীন বাৰিষাৰ ফলতো এই অঞ্চলটো যথেষ্ট প্ৰভাবিত হয় যাৰ ফলত গছ-গছনি আৰু বাসস্থানৰ ঋতু অনুসৰি বৃহৎ পৰিৱৰ্তন ঘটে। ভাৰতে ভাৰতমালয়ৰ জৈৱ-ভৌগোলিক অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ অংশ গঠন কৰে আৰু বহুতো ফুল আৰু প্ৰাণীজগতৰ ৰূপত মালয়ৰ আত্মীয়তা দেখা যায় আৰু মাত্ৰ কেইটামান প্ৰজাতিহে ভাৰতীয় অঞ্চলৰ বাবে অনন্য। এই অনন্য প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত কেৱল পশ্চিম ঘাট আৰু শ্ৰীলংকাত পোৱা Uropeltidae পৰিয়াল সাপ অন্যতম। ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ জীৱাশ্ম প্ৰজাতিসমূহে ছিচেলছ আৰু মাদাগাস্কাৰ দ্বীপসমূহৰ শৃংখলৰ সৈতে সংযোগ দেখুৱাইছে।<ref>Jean-Claude Rage (2003) Relationships of the Malagasy fauna during the Late Cretaceous: Northern or Southern routes? Acta Palaeontologica Polonica 48(4):661-662 [http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041214205519/http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf |date=14 December 2004 }}</ref> ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত সৰীসৃপ, উভচৰ আৰু মাছ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু এই বংশভৌগোলিক সংযোগ প্ৰদৰ্শন কৰা এটা বিদ্যমান প্ৰজাতি হৈছে বেঙুনীয়া বেং। ভাৰত আৰু মাদাগাস্কাৰৰ পৃথক্কৰণ পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰায় ৮.৮ কোটি বছৰ আগতে হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। কিন্তু [[ভাৰতীয়]] উপমহাদেশখনে ইউৰেছিয়াক লগ পোৱাৰ সময়তো মাদাগাস্কাৰ আৰু আফ্ৰিকাৰ সৈতে সংযোগ থকা বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। ভাৰতক এছিয়ালৈ কেইবাটাও [[আফ্ৰিকা]]ন প্ৰজাতিৰ স্থানান্তৰৰ বাবে জাহাজ হিচাপে পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এই প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত পাঁচটা বেং পৰিয়াল (মাই'বাট্ৰেচিডেকে ধৰি), তিনিটা চেচিলিয়ান পৰিয়াল, এটা লেচাৰটিড জেঠী আৰু প'মেটিঅ'পচিডে পৰিয়ালৰ মিঠা পানীৰ শামুক আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="briggs">Briggs, JC (2003) The biogeographic and tectonic history of India. Journal of Biogeography, 30:381–388</ref> [[পাকিস্তান|মধ্য পাকিস্তান]]ৰ বুগটি পাহাৰৰপৰা পোৱা ত্ৰিছ মিলিয়নবছৰীয়া অলিগোচিন যুগৰ জীৱাশ্ম দাঁত এটা লেমুৰ সদৃশ প্ৰাইমেটৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ ফলত লেমূৰৰ উৎপত্তি [[এছিয়া]]ত হ'ব পাৰে বুলি বিতৰ্কিত পৰামৰ্শৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref>Marivaux L., Welcome J.-L., Antoine P-O., Métais G., Baloch I.M., Benammi M., Chaimanee Y., Ducrocq S., and Jaeger J.-J. (2001) A fossil lemur from the Oligocene of Pakistan. Science, 294: 587–591.</ref><ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html Oligocene Lemur fossil hints at Asian origin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006135255/http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html |date=6 October 2017 }}. Retrieved February 2007.</ref> পূৰ্বতে ভাৰতৰপৰা অহা লেমুৰ জীৱাশ্মৰ ফলত লেমুৰিয়া নামৰ হেৰাই যোৱা মহাদেশ এখনৰ তত্ত্বৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই তত্ত্বটো অৱশ্যে খাৰিজ কৰা হৈছিল যেতিয়া মহাদেশীয় ড্ৰিফ্ট আৰু প্লেট টেকটনিক্স ভালদৰে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল। ==জীৱজগত== [[File:FAMILY TIME.jpg|alt=|thumb|[[সিংহ]]]] [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|[[এশিঙীয়া গঁড়]]|thumb]] [[File:Gaur bull Kodaikanal "Biff".jpg|[[মেঠোন]]|thumb]] [[File:Paonroue.JPG|ভাৰতীয় ময়ূৰ|thumb]] [[File:Indian Cobra, crop.jpg|[[ভাৰতীয় ফেঁটী সাপ]]|thumb]] [[কলকাতা]] ([[পশ্চিম বংগ]]ৰ ৰাজধানী)ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা আৰু ১৬টা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰ থকা ভাৰতীয় প্ৰাণীজৰীপ জৰীপ (ZSI) ভাৰতৰ প্ৰাণীজ সম্পদৰ জৰীপৰ দায়িত্ব লয়। জলবায়ু আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতিৰ বিপুল বৈচিত্ৰ্যৰে ভাৰতত ৮৯,৪৫১ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ বাসস্থান। [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত [[হাতী|ভাৰতীয় হাতী]], [[মেঠোন]] বা ভুলকৈ ভাৰতীয় বাইছন বৰ্তমানৰ [[বোভিনি]]ৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ, বিখ্যাত ভাৰতীয় [[এশিঙীয়া গঁড়]], আৰু বন্য জল [[ম'হ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত। হৰিণা আৰু এণ্টিলোপৰ ভিতৰত [[দল-হৰিণা]], সঙ্গাই, চিতাল, [[শৰপহু]], ভাৰতীয় [[খটীয়া পহু]], হিমালয়ান কস্তুৰী হৰিণা, ইণ্ডিয়ান মুণ্টজাক, ইণ্ডিয়ান স্পটেড চেভ্ৰটেইন, কাশ্মীৰ হংগুল, তিব্বতী এণ্টিলোপ, কৃষ্ণমৃগ, চাৰিশিংযুক্ত হৰিণা, গোৱানা, ভাৰতীয় হৰিণা, নীলগাই আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতীয় বনৰীয়া গাধ আৰু কিয়াঙৰ দৰে বনৰীয়া গাধ আছে, লগতে ভূটান টাকিন, মিশ্মী টাকিন, ৰঙা চেৰও, হিমালয়ৰ ছেৰও, ৰঙা গোৰাল, হিমালয়ৰ গোৰাল, মাৰ্খোৰ, চাইবেৰিয়ান আইবেক্স, নীলগিৰি তহৰ, হিমালয়ৰ তহৰ, উৰিয়াল, অৰ্গালী আৰু নীলা ভেড়াৰ দৰে ছাগলীও আছে। এই ছাগলী সাধাৰণতে হিমাচল প্ৰদেশ, লাডাখ, আৰু জম্মু-কাশ্মীৰ (ইউনিয়ন টেৰিটৰী)ৰ হিমালয়ৰ লগতে হিমালয়ৰ গুৰিৰ বানপানীৰ সমভূমি দুৱাৰছ বনাঞ্চল আৰু তেৰাই অঞ্চলত পোৱা যায়। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য ব্যতিক্ৰম হ’ল তামিলনাডুৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় নীলগিৰি তাহৰ। কেইবাটাও ডাঙৰ মেকুৰী আছে: এছিয়াটিক সিংহ, বংগ বাঘ, ভাৰতীয় নাহৰফুটুকী, নিয়ৰ নাহৰফুটুকী, ডাৱৰীয়া নাহৰফুটুকী, ইউৰেছিয়ান লিংকছ, আৰু কেৰাকেল। সৰু মেকুৰী প্ৰজাতিৰ ভিতৰত মাছ ধৰা মেকুৰী, এছিয়াটিক বনৰীয়া মেকুৰী, জংঘল মেকুৰী, পল্লাছ মেকুৰী, বংগ মেকুৰী, মাৰ্বল মেকুৰী, এছিয়াটিক সোণালী মেকুৰী, আৰু নাহৰফুটুকী মেকুৰী আদি উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি উছুৰি ঢোলে, ভাৰতীয় শিয়াল, ভাৰতীয় পহু, বংগ শিয়াল, তিব্বতী পহু, তিব্বতী শিয়াল আদি কেনিন পোৱা যায়। লগতে আন এটা মাংসভোজী প্ৰাণী হ’ল ডাঠ হায়েনা। কেইবাটাও [[চৰাই]], যেনে গ্ৰেটাৰ ফ্লেমিংগো, ব্ৰাহ্মণিক হাঁহ, বগা বুকুৰ ৱাটাৰহেন, ফেজেণ্ট ঠেংযুক্ত জাকানা, ইউৰেছিয়ান চামুচবিল, লেছাৰ ফ্লেমিংগো, বেঙুনীয়া বগলী, গ্ৰেট আৰু গৰু এগ্ৰেট, ভাৰতীয় পুখুৰীৰ বগলী, প্ৰাচ্যৰ মেগপাই-ৰবিন, নিকোবাৰ পাৰ চৰাই, ভাৰতীয় মাইনাছ, ভাৰতীয় ৰোলাৰ, স্লেটি ব্ৰেষ্টেড ৰেল, গ্ৰেটাৰ ক'কেল, ক'লা পেটৰ টাৰ্ণ, ইণ্ডিয়ান পিটা, ইণ্ডিয়ান পেৰাডাইজ ফ্লাইকেচাৰ, চেৰাছ ক্ৰেন, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন, ডেম'ইজেল ক্ৰেন, গ্ৰেট হৰ্ণবিল, গোলাপ আঙঠিযুক্ত পেৰাকিট, বসন্তকালীন ওলমি থকা কপৌ, নব-বিল হাঁহ, ৰং কৰা ষ্টৰ্ক, আৰু এছিয়ান অ'পেনবিল দেশৰ বিভিন্ন বাসস্থানত পোৱা যায়। ভাৰতত কেইবাটাও ক্ষুদ্ৰ [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত এছিয়ান হাউচ শ্ব্ৰু, উত্তৰ আৰু গ্ৰেটাৰ হগ বেজাৰ, চাইনিজ ফেৰেট-বেজাৰ, হানি বেজাৰ, ভাৰতীয় [[পেংগুইন]], চীনা পেংগুইন আদি উল্লেখযোগ্য। বৃক্ষীয় সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ ভিতৰত নীলগিৰি মাৰ্টেন, সৰু দাঁতযুক্ত তাল চিভেট, এছিয়ান পাম চিভেট, সৰু ভাৰতীয় চিভেট, বৃহৎ ভাৰতীয় চিভেট, বিনটুৰং, আৰু ৰঙা পাণ্ডা আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ [[ভালুক]]বোৰ হ’ল সূৰ্য্য ভালুক, অলস ভালুক, হিমালয়ৰ ক’লা ভালুক, আৰু [[হিমালয়]]ৰ বাদামী ভালুক। ==জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য== বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত "যিটো প্ৰতিটো গোটৰ মুঠ বিশ্বব্যাপী প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ তুলনাত প্ৰতিটো গোটৰ প্ৰজাতিৰ শতাংশৰদ্বাৰা গণনা কৰা" ত বিশ্বৰ মেগা-বায়'ডাইভাৰ্চিটি ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ভিতৰত দ্বাদশ স্থানত আছে। ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ তলত থকা ভাৰত জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰে চহকী। ভাৰতৰ প্ৰাণীবিজ্ঞান জৰীপ (ZSI) ৰ ২০২০ চনত ভাৰতৰ প্ৰাণীজগতৰ জৰীপত মুঠ ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ তথ্য পোৱা গৈছে, য’ত ৪০৭টা নতুনকৈ বৰ্ণনা কৰা প্ৰজাতি আৰু ১৫০টা নতুন দেশৰ ৰেকৰ্ডকে ধৰি ৫৫৭টা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। নতুন আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত ৪৮৬টা প্ৰজাতি অকৃমি (বেছিভাগেই পোক-পৰুৱা), আৰু ৭১টা মেৰুদণ্ডী প্ৰজাতি, বেছিভাগেই মাছ আৰু সৰীসৃপ। [[কৰ্ণাটক]] (৬৬ প্ৰজাতি), [[কেৰালা]] (৫১), [[ৰাজস্থান]] (৪৬) আৰু [[পশ্চিম বংগ]] (৩০)ৰপৰা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। ২০১০ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰাণীজগতত ২,৮০০টা নতুন প্ৰজাতি আৰু ১,৩১২টা নতুন অভিলেখকে ধৰি ৪,১১২টা প্ৰজাতি সংযোজন কৰা হয়।<ref name=bod1/> == জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পট == === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা হৈছে উপদ্বীপীয় ভাৰতৰ পশ্চিম সীমাৰে বিস্তৃত এক পাহাৰীয়া শৃংখলা। সাগৰৰ নৈকট্য আৰু পৰ্বতৰ বাধাৰ ফলত হোৱা বৰষুণৰ বাবে এই অঞ্চলত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। এই অঞ্চলসমূহত আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য আৰু বৰ্ষাৰণ্য পোৱা যায়। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্যায়ৰ প্ৰজাতি বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে উচ্চ স্তৰৰ থলুৱা প্ৰজাতি দেখা যায়। ইয়াত পোৱা উভচৰ প্ৰাণীৰ প্ৰায় ৭৭% আৰু সৰীসৃপ প্ৰজাতিৰ ৬২% পৃথিৱীৰ আন কতো পোৱা নাযায়।<ref name="RJRD">Daniels, R. J. R. (2001) [http://iisc.ernet.in Endemic fishes of the Western Ghats and the Satpura hypothesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191139/http://iisc.ernet.in |date=3 March 2016 }}. Current Science 81(3):240-244</ref> এই অঞ্চলটোৰ মালয় উপদ্বীপৰ সৈতে জৈৱ-ভৌগোলিক সাদৃশ্য আছে। সুন্দৰ লাল হোৰাই আগবঢ়োৱা ''সাতপূৰা পৰিকল্পনা'' অনুসৰি মধ্য ভাৰতৰ পাহাৰীয়া শৃংখলাবোৰে এসময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অৰণ্যৰপৰা ইন্দো-মালয়ান অঞ্চললৈ এক সংযোগ স্থাপন কৰিছিল। হোৰাই এই তত্ত্ব সমৰ্থন কৰিবলৈ পাহাৰীয়া সুঁতিৰ মাছৰ সহায় লৈছিল, কিন্তু চৰাইৰ ক্ষেত্ৰতো ই প্ৰযোজ্য হ'ব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল।<ref>Ripley, Dillon S. (1947) [https://jstor.org Avian relicts and double invasions in Peninsular India and Ceylon(Sri Lanka)] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=5 December 2022 }}. Evolution 2:150–159</ref> পৰৱৰ্তী অধ্যয়নসমূহে সূচাইছে যে হোৰাৰ মূল আৰ্হি প্ৰজাতিসমূহ বিচ্ছিন্নতাৰদ্বাৰা হোৱা প্ৰজাতিকৰণতকৈ ''অভিসাৰী বিৱৰ্তন''ৰ হে এক নিদৰ্শন আছিল।<ref name="RJRD"/> অধিক শেহতীয়া ফাইলোজিঅ'গ্ৰাফিক অধ্যয়নসমূহে আণৱিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি এই সমস্যাটো অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>Karanth, P. K. (2003) [http://ias.ac.in Evolution of disjunct distributions among wet-zone species of the Indian subcontinent: Testing various hypotheses using a phylogenetic approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }} Current Science, 85(9): 1276-1283</ref> পৃথক্কৰণৰ সময় আৰু ভূ-তাত্ত্বিক ইতিহাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি টেক্সাসমূহৰ মাজতো পাৰ্থক্য আছে।<ref>Biswas, S. and Pawar S. S. (2006) [http://ias.ac.in Phylogenetic tests of distribution patterns in South Asia: towards an integrative approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }}; J. Biosci. 31 95–113</ref> শ্ৰীলংকাৰ লগতে এই অঞ্চলটোৰ বিশেষকৈ সৰীসৃপ আৰু উভচৰ প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে কিছু প্ৰাণীজ সাদৃশ্য দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে Sinophis সাপ, বেঙুনীয়া ভেকুলী আৰু শ্ৰীলংকাৰ জেঠীজাতীয় প্ৰাণী Nessia, যিবোৰ মাদাগাস্কাৰৰ Acontias গণৰ সৈতে একে যেন লাগে।<ref>{{Cite web |url=http://pdn.ac.lk |title=affinities<!-- Bot generated title --> |access-date=30 August 2006 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051931/http://pdn.ac.lk |url-status=dead }}</ref> মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে অসংখ্য উদ্ভিদৰ সংযোগো বিদ্যমান।<ref>{{Cite web |url=http://mobot.org |title=Bio geography of Madagascar<!-- Bot generated title --> |access-date=6 September 2006 |archive-date=18 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118113039/http://mobot.org |url-status=live }}</ref> এক বৈকল্পিক ধাৰণা অনুসৰি এই টেক্সাসমূহ মূলতঃ ভাৰতৰপৰাই বিৱৰ্তিত হোৱা বুলিও কোৱা হৈছে।<ref>Karanth, P. 2006 [http://iisc.ernet.in Out-of-India Gondwanan origin of some tropical Asian biota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411223533/http://iisc.ernet.in |date=11 April 2019 }}. Current Science 90(6):789-792</ref> মালয়ান মূলৰ কিছুমান টেক্সা শ্ৰীলংকাত পোৱা যায় কিন্তু পশ্চিমঘাটত অনুপস্থিত থকাৰ দৰে জৈৱ-ভৌগোলিক বিচিত্ৰতাও বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত Nepenthes গণৰ উদ্ভিদ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। === পূব হিমালয় === পূব হিমালয় হৈছে ভূটান, উত্তৰ-পূব ভাৰত, পশ্চিম বংগ আৰু নেপালৰ দক্ষিণ, মধ্য আৰু পূব অংশক সামৰি লোৱা অঞ্চল। এই অঞ্চলটো ভূ-তাত্ত্বিকভাবে নৱীন আৰু ইয়াত উচ্চতাৰ যথেষ্ট তাৰতম্য দেখা যায়। ইয়াত এশিঙীয়া গঁড়, বনৰীয়া ম’হকে ধৰি বিশ্বজুৰি বিলুপ্তিৰ ভাবুকি থকা প্ৰায় ১৬৩টা প্ৰজাতি আছে। মুঠতে ইয়াত ৪৫বিধ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ৫০বিধ চৰাই, ১৭বিধ সৰীসৃপ, ১২বিধ উভচৰ, ৩বিধ অমেৰুদণ্ডী আৰু ৩৬বিধ উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি পোৱা যায়।<ref>[http://cepf.net Conservation International 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060825232127/http://cepf.net |date=25 August 2006 }}</ref><ref>[http://panda.org Ecosystem Profile: Eastern Himalayas Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928092502/http://panda.org |date=28 September 2011 }}, 2005</ref> তৰাই অঞ্চলৰ ডুয়াৰ্ছ অৰণ্য এখন জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ এলেকা, য’ত হিমালয়ৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যও দেখা যায়। ইয়াত ৰেলিক ড্ৰেগনফ্লাই নামৰ এবিধ বিপন্ন প্ৰজাতি পোৱা যায়, যাৰ এই গণৰ আনটো মাত্ৰ প্ৰজাতি জাপানত পোৱা যায়। এই অঞ্চলটো হিমালয়ৰ নিউটৰো আৱাসস্থল, যি ভাৰতৰ সীমাত পোৱা একমাত্ৰ চেলামেণ্ডাৰ প্ৰজাতি।<ref>[http://amnh.org Amphibian Species of the World - Desmognathus imitator Dunn, 1927<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310233130/http://amnh.org |date=10 March 2007 }}</ref> == বিলুপ্ত আৰু জীৱাশ্মৰূপসমূহ == প্ৰাৰম্ভিক টাৰ্চিয়াৰী যুগত ভাৰতীয় উপদ্বীপীয় অঞ্চলটো এখন বৃহৎ দ্বীপ আছিল। দ্বীপ হোৱাৰ পূৰ্বে ই আফ্ৰিকা মহাদেশৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই দ্বীপটো এখন অগভীৰ সাগৰৰদ্বাৰা এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰপৰা পৃথক হৈ আছিল। হিমালয় অঞ্চল আৰু তিব্বতৰ বেছিভাগ অংশই এই সাগৰৰ তলত আছিল। এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰ দিশে ভাৰতীয় উপ-মহাদেশৰ গতিৰ ফলত বিশাল হিমালয় পৰ্বতমালাৰ সৃষ্টি হয় আৰু সাগৰৰ তলিখন উঠি আহি বৰ্তমানৰ উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চললৈ পৰিবৰ্তিত হয়। এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱাৰ পিছত বহুতো প্ৰজাতি ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। কেইবাটাও উত্থানৰ ফলত হিমালয়ৰ সৃষ্টি হৈছিল। শিৱালিক পৰ্বতমালা একেবাৰে শেষত গঠিত হৈছিল আৰু টাৰ্চিয়াৰী যুগৰ সৰ্বাধিকসংখ্যক জীৱাশ্ম এই পৰ্বতমালাতেই পোৱা যায়।<ref name="prater">Prater, S. H. (1971) The Book of Indian Animals. BNHS</ref> শিৱালিকৰ জীৱাশ্মসমূহৰ ভিতৰত মেষ্টোডন, জলহস্তী, গঁড়, চিভাথেৰিয়াম, জিৰাফ, ঘোঁৰা, উট, বাইছন, হৰিণ, কৃষ্ণসাৰ মৃগ, গৰিলা, গাহৰি, চিম্পাঞ্জী, ওৰাংওটাং, বেবুন, লেঙ্গুৰ, মাকাক বান্দৰ, চিতা বাঘ, ছেবাৰ-টুথড কেট, সিংহ, বাঘ, ভালুক, অৰ’ক্স, নাহৰফুটুকী বাঘ, কুকুৰনেচীয়া বাঘ, ঢোল, হাজাৰু, শহাপহু আৰু বহুতো স্তন্যপায়ী প্ৰাণী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="prater"/> ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত বহুতো উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Stewart R. Hinsley [http://malvaceae.info Notes on fossil wood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119185436/http://malvaceae.info |date=19 November 2017 }}. Retrieved September 2006.</ref> যাৰ ভিতৰত ইঅ’চিন যুগৰ Grewioxylon, কেৰালাত পোৱা মধ্য মায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon keralensis আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত পোৱা মায়’-প্লায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon arunachalensis অন্যতম। ভাৰত আৰু এণ্টাৰ্কটিকাত Glossopteris নামৰ ঢেঁকীয়া জাতীয় উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম উদ্ধাৰ হোৱাৰ ফলত 'গোণ্ডোৱানলেণ্ড'ৰ আৱিষ্কাৰ হয় আৰু ই মহাদেশীয় সঞ্চৰণ সম্পৰ্কে অধিক জ্ঞান আহৰণত সহায় কৰে। ভাৰতত চাইকাড উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Robert Buckler (1999) A brief review of the fossil cycads. [http://plantapalm.com PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224053853/http://plantapalm.com |date=24 February 2012 }}</ref> আনহাতে বৰ্তমানো ভাৰতত চাইকাডৰ সাতটা প্ৰজাতি জীয়াই আছে।<ref>{{Cite web |url=http://nsw.gov.au |title=Royal Botanical Gardens, Sydney, Australia |access-date=10 August 2006 |archive-date=1 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401122145/http://nsw.gov.au |url-status=dead }}</ref><ref>Singh, Rita, P. Radha (2006) A new species of Cycas from the Malabar Coast, Western Ghats, India. Volume 58(2):119-123</ref> ১৮৭৭ চনত নৰ্মদা উপত্যকাত ৰিচাৰ্ড লাইডেকাৰে আৱিষ্কাৰ কৰা Titanosaurus indicus সম্ভৱতঃ ভাৰতত আৱিষ্কৃত প্ৰথম ডাইনোছৰ আছিল। ভাৰতৰ পুৰাজীৱবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত এই অঞ্চলটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰতত পোৱা আন এক ডাইনোছৰ হৈছে Rajasaurus narmadensis,<ref>Rajasaurus and Indian Dinosaur. Geological Survey of India. [http://gsi.gov.in PDF] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080528000848/http://gsi.gov.in |date=28 May 2008 }}</ref> যি এক বৃহৎ মাংসভোজী ডাইনোছৰ আছিল। ই প্ৰায় ৯ মিটাৰ দীঘল আৰু ৩ মিটাৰ ওখ আছিল। চিনোজয়িক যুগৰ কিছুমান সাপৰ জীৱাশ্মও ভাৰতত পোৱা গৈছে।<ref>Rage J.-C., Bajpai S., Thewissen J. G. M. & Tiwari B. N. 2003. Early Eocene snakes from Kutch, Western India, with a review of the Palaeophiidae. Geodiversitas 25 (4) : 695-716 [http://mnhn.fr PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221235530/http://mnhn.fr |date=21 February 2012 }}</ref> কিছুমান বিজ্ঞানীৰ মতে দাক্ষিণাত্তৰ লাভা উদগীৰণ আৰু তাৰপৰা নিৰ্গত গেছ ডাইনোছৰৰ বিশ্বব্যাপী বিলুপ্তিৰ বাবে দায়ী আছিল, যদিও এই বিষয়টো বিতৰ্কিত।<ref>{{Cite web |url=http://cosis.net |title=Floodvolcanism is the main cause of mass extinctions: Nice try, but where is the evidence? PDF |access-date=21 February 2006 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043641/http://cosis.net |url-status=live }}</ref><ref>[http://plattsburgh.edu Volcanism] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504212202/http://plattsburgh.edu|date=4 May 2006}}</ref> হিমালয়ৰ পাদদেশৰ চিমলা পাহাৰত প্ৰায় ৫৩.৫ নিযুত বছৰ পুৰণি আটাইতকৈ পুৰণি তিমিৰ জীৱাশ্ম Himalayacetus subathuensis পোৱা গৈছে। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই অঞ্চলটো টেথিছ সাগৰৰ তলত আছিল। এই তিমিবোৰ সম্ভৱতঃ আংশিকভাৱে মাটিত বাস কৰিবলৈ সক্ষম আছিল।<ref>{{Cite web |url=http://enchantedlearning.com |title=Whale fossils |access-date=21 February 2006 |archive-date=16 December 2018 |archive-url=https://archive.org |url-status=live }}</ref><ref>Bajpai, S. and Gingerich P.D. (1998) A new Eocene archaeocete (Mammalia, Cetacea) from India and the time of origin of whales Proc. Natl. Acad. Sci. USA 95:15464–15468 [http://umich.edu PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051222060959/http://umich.edu |date=22 December 2005 }}</ref> ভাৰতত পোৱা আন এক তিমিৰ জীৱাশ্ম হৈছে Remingtonocetus, যি প্ৰায় ৪৩-৪৬ নিযুত বছৰ পুৰণি। ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত কেইবাটাও সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে যদিও ডাঙৰ স্তন্যপায়ীৰ উপস্থিতি বিৰল। প্ৰাইমেটৰ একমাত্ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ জীৱাশ্ম ওচৰৰ ম্যানমাৰ অঞ্চলৰপৰাহে পোৱা গৈছে। === শেহতীয়া বিলুপ্তি === মানুহৰদ্বাৰা ভূমি আৰু বনজ সম্পদৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰৰ লগতে খাদ্য আৰু ক্ৰীড়াৰ বাবে চলোৱা চিকাৰ আৰু জালত বন্দী কৰা কাৰ্যই শেহতীয়া সময়ছোৱাত ভাৰতত বহুতো প্ৰজাতিৰ বিলুপ্তি ঘটাইছে। সিন্ধু সভ্যতাৰ সময়ত সম্ভৱতঃ প্ৰথম বিলুপ্ত হোৱা প্ৰজাতিটো আছিল বনৰীয়া গৰুৰ প্ৰজাতি Bos primegenius nomadicus বা বনৰীয়া জেনু। সিন্ধু উপত্যকা আৰু পশ্চিম ভাৰতৰপৰা এই প্ৰজাতিটো বিলুপ্ত হোৱাৰ মূল কাৰণ আছিল পোহনীয়া গৰুৰ সৈতে হোৱা আন্তঃপ্ৰজনন আৰু বাসস্থান ধ্বংসৰ ফলত বনৰীয়া গোটসমূহৰ পৃথক্কৰণ।<ref name="IWH2">Rangarajan, M. (2006) [https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 India's Wildlife History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205125547/https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 |date=5 December 2022 }}, p. 4 {{ISBN|81-7824-140-4}}</ref> দেশখনৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হোৱা বা বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰা উল্লেখযোগ্য স্তন্যপায়ী প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত আছে ভাৰতীয় বা এছিয়াটিক চিতা, জাভানিজ গঁড় আৰু সুমাত্ৰাণ গঁড়।<ref>{{cite book|first=Vivek|last=Menon|title=A field guide to Indian mammals|publisher=Dorling Kindersley, Delhi|year=2003|isbn=0-14-302998-3}}</ref> যদিও এইবোৰ বৃহৎ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ বিলুপ্তি নিশ্চিত কৰা হৈছে, বহুতো সৰু প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ প্ৰজাতিৰ স্থিতি নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন হৈ পৰিছে। বহুতো প্ৰজাতি প্ৰথমবাৰ চিনাক্ত কৰাৰ পিছৰেপৰা পুনৰ দেখা পোৱা হোৱা নাই। Hubbardia heptaneuron নামৰ ঘাঁহৰ প্ৰজাতিবিধ লিংগনামক্কি জলাশয় নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে জোগ জলপ্ৰপাতৰ জলকণা পৰা অঞ্চলত গজিছিল। ইয়াক বিলুপ্ত বুলি ভবা হৈছিল যদিও পিছলৈ কোলহাপুৰৰ ওচৰত পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>[https://archive.today/20030310045600/http://www.iucn.org/themes/ssc/news/ebulletin2002/ebulletindec02.html IUCN Species Survival Commission (SSC) E-Bulletin] - December 2002. Retrieved October 2006.</ref> শেহতীয়া সময়ত গোলাপী মূৰীয়া হাঁহ আৰু হিমালয়ৰ বতা চৰাইকে ধৰি চৰাইৰ কিছুমান প্ৰজাতি বিলুপ্ত হৈছে। হিমাচল প্ৰদেশৰ ৰামপুৰৰ ওচৰত এলান অক্টেভিয়ান হিউমে সংগ্ৰহ কৰা এটা নমুনাৰপৰা জনাজাত Acrocephalus orinus নামৰ চৰাইবিধ ১৩৯ বছৰৰ পাছত থাইলেণ্ডত পুনৰ পোৱা গৈছিল।<ref>[http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 Threatened birds of Asia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013154616/http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 |date=13 October 2006 }}. Retrieved October 2006.</ref><ref>The Nation, [http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php March 6, 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070527090228/http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php |date=27 May 2007 }}</ref> একেদৰে ১৮৪৮ চনত প্ৰাণীবিজ্ঞানী থমাছ চি জেৰ্ডনে আৱিষ্কাৰ কৰা জেৰ্ডনৰ কোৰ্চাৰ নামৰ চৰাইবিধ বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰাৰ পাছত ১৯৮৬ চনত বোম্বে নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী ছ’চাইটীৰ পক্ষীবিজ্ঞানী ভাৰত ভূষণে পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰে। ==প্ৰজাতিৰ অনুমান== [[File:Thumb strip india biodiv.jpg|thumb|100px|জীৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ঝলক]] ভাৰতত বিভিন্ন গোট অনুসাৰে প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ এটা অনুমান তলত দিয়া হৈছে। এইটো Alfred, ১৯৯৮ ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছে। {| class="wikitable" |- ! শ্ৰেণীবিভাগ গোট ! বিশ্বৰ প্ৰজাতি ! ভাৰতৰ প্ৰজাতি ! ভাৰতত % |- ! colspan="4" style="background:#ccc; " | প্ৰটিষ্টা |- | প্ৰটোজোৱা | ৩১২৫০ | ২৫৭৭ | ৮.২৪ |- ! style="background:#ccc; " | মুঠ (প্ৰটিষ্টা) ! style="background:#ccc; " | ৩১২৫০ ! style="background:#ccc; " | ২৫৭৭ ! style="background:#ccc; " | ৮.২৪ |- ! colspan="4" style="background:#ccc; " | জন্তু জগত |- | মেছ’জোৱা | ৭১ | ১০ | ১৪.০৮ |- | পৰিফেৰা | ৪৫৬২ | ৪৮৬ | ১০.৬৫ |- | ক্নিডাৰিয়া | ৯৯১৬ | ৮৪২ | ৮.৪৯ |- | ক্টেন’ফ’ৰা | ১০০ | ১২ | ১২ |- | প্লেটিহেলমিন্থেছ | ১৭৫০০ | ১৬২২ | ৯.২৭ |- | ৰ’টিফেৰা | ২৫০০ | ৩৩০ | ১৩.২ |- | গেষ্ট্ৰ’ট্ৰিকা | ৩০০০ | ১০০ | ৩.৩৩ |- | কিন’ৰিঙ্কা | ১০০ | ১০ | ১০ |- | নিমাটোডা | ৩০০০০ | ২৮৫০ | ৯.৫ |- | একেন্থ’চেফেলা | ৮০০ | ২২৯ | ২৮.৬২ |- | সিপুনকুলা | ১৪৫ | ৩৫ | ২৪.১৪ |- | মলাস্কা | ৬৬৫৩৫ | ৫০৭০ | ৭.৬২ |- | একিউৰা | ১২৭ | ৪৩ | ৩৩.৮৬ |- | এনেলিডা | ১২৭০০ | ৮৪০ | ৬.৬১ |- | অনিক’ফ’ৰা | ১০০ | ১ | ১ |- ! style="background:#ccc; " | আৰ্থ্ৰ’প’ডা ! style="background:#ccc; " | ৯৮৭৯৪৯ ! style="background:#ccc; " | ৬৮৩৮৯ ! style="background:#ccc; " | ৬.৯ |- | ক্ৰাষ্টেচিয়া | ৩৫৫৩৪ | ২৯৩৪ | ৮.২৬ |- | পতংগ | ৮৫৩০০০ | ৫৩৪০০ | ৬.৮৩ |- | এৰাক্নিডা | ৭৩৪৪০ | — | ৭.৯ |- | পাইকন’গ’নিডা | ৬০০ | — | ২.৬৭ |- | চিল’প’ডা | ৩০০০ | ১০০ | ৩.৩৩ |- | ডিপ্ল’প’ডা | ৭৫০০ | ১৬২ | ২.১৬ |- | ছিম্ফিলা | ১২০ | ৪ | ৩.৩৩ |- | জিফ’ছুৰা | ৪ | ২ | ৫০ |- | ফ’ৰ’নিডা | ১১ | ৩ | ২৭.২৭ |- | ব্ৰায়’জ’ৱা | ৪০০০ | ২০০ | ৫ |- | এণ্ড’প্ৰ’ক্টা | ৬০ | ১০ | ১৬.৬৬ |- | ব্ৰেকিঅ’প’ডা | ৩০০ | ৩ | ১ |- | কেট’গনাথা | ১১১ | ৩০ | ২৭.০২ |- | টাৰ্ডিগ্ৰাডা | ৫১৪ | ৩০ | ৫.৮৩ |- | ইকাইন’ডাৰ্মাটা | ৬২২৩ | ৭৬৫ | ১২.২৯ |- | হেমিক’ৰ্ডাটা | ১২০ | ১২ | ১০ |- | ক’ৰ্ডাটা | ৪৮৪৫১ | ৪৯৫২ | ১০.২২ |- | প্ৰট’ক’ৰ্ডাটা | ২১০৬ | ১১৯ | ৫.৬৫ |- | মাছ | ২১৭২৩ | ২৫৪৬ | ১১.৭২ |- | উভচৰ | ৭৫৩৩ | ৩৫০ | ৪.৬৩ |- | সৰীসৃপ | ৫৮১৭ | ৪৫৬ | ৭.৮৪ |- | পক্ষী | ৯০২৬ | ১২৩২ | ১৩.৬৬ |- | স্তন্যপায়ী | ৪৬২৯ | ৩৯০ | ৮.৪২ |- ! style="background:#ccc; " | মুঠ (Animalia) ! style="background:#ccc; " | ১১৯৬৯০৩ ! style="background:#ccc; " | ৮৬৮৭৪১ ! style="background:#ccc; " | ৭.২৫ |- ! style="background:#ccc; " | গ্ৰেণ্ড মুঠ ! style="background:#ccc; " | ১২২৮১৫৩ ! style="background:#ccc; " | ৮৭১৩১৮ ! style="background:#ccc; " | ৭.০৯ |} == চিত্ৰ ভঁৰাল == [[File:Akwa18_puntius2.jpg|thumb|ডেনিসন বাৰ্ব ভাৰতৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ এক থলুৱা প্ৰজাতি। ]] [[File:Praying mantis india.jpg|thumb|right|এটা প্ৰেইং মেণ্টিছ]] [[File:Harpegnathos saltator fight.jpg|thumb|Harpegnathos saltator]] [[File:BannerghattaBlackSpiderFr.jpg|thumb|ভাৰতৰ এক থলুৱা ইডিঅ'পিডি মকৰা]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:প্ৰাণীজগত]] qord2x2dd90n9zt3l8rmez5qxeuj2q1 604891 604890 2026-05-06T14:14:41Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ভাৰত]] using [[WP:HC|HotCat]] 604891 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} [[File:Bengal Tiger looking at us in Jim Corbett National Park.jpg|alt=|thumb|[[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]]]] [[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|[[হাতী]]|thumb]] [[ভাৰতবৰ্ষ]] ২০২০ চনত বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত ০.৪৬ বায়'ডি স্ক'ৰ, ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী আৰু দেশৰ ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ সৈতে বিশ্বৰ ৮ম সৰ্বাধিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল।<ref name=bod1>[https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece India adds 557 new species to its fauna: Zoological Survey of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913071118/https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece |date=13 September 2021 }}, The Hindu, 27 Aug 2021.</ref>ভাৰতে বহুতো বায়’ম সামৰি লৈছে: [[মৰুভূমি]], ওখ [[পৰ্বত]], উচ্চভূমি, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰু নাতিশীতোষ্ণ [[অৰণ্য]], জলাশয়, সমভূমি, ঘাঁহনি, [[নদী]]ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল, আৰু লগতে দ্বীপ দ্বীপপুঞ্জ। আনুষ্ঠানিকভাৱে বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য হটস্পটৰ ভিতৰত চাৰিটা ভাৰতত উপস্থিত আছে: [[হিমালয়]], [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]], [[ভাৰত-বাৰ্মা]] আৰু [[নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]। ইয়াৰ ভিতৰত সুন্দৰবন আৰু তেৰাই-দুৱাৰ ছাভানা ঘাঁহনি অঞ্চলসমূহো ইয়াৰ অনন্য পত্ৰ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বাবে।<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/children/wild-wonderlands/article34686553.ece | title=Here's a look at 6 biodiversity hotspots of India | newspaper=The Hindu | date=31 May 2021 | last1=Bagli | first1=Katie }}</ref> এই হটস্পটবোৰত বহুতো স্থানীয় প্ৰজাতি থাকে।<ref name="TERI website">[http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051109182255/http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm|date=9 November 2005}}</ref> ভাৰতৰ মুঠ মাটি-কালিৰ প্ৰায় ৫% আনুষ্ঠানিকভাৱে সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অধিকাংশ অংশ ভাৰত-মালয় অঞ্চলত অৱস্থিত, য'ত হিমালয়ৰ ওপৰৰ অংশ পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ অংশ; ২০০০ৰপৰা ২৫০০ মিটাৰ উচ্চতাক ভাৰত-মালয় আৰু পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ মাজৰ উচ্চতাৰ সীমা বুলি গণ্য কৰা হয়। ভাৰতত প্ৰচুৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আছে। সোতৰখন মেগাডাইভাৰ্চিটি দেশৰ ভিতৰত অন্যতম, ইয়াত বিশ্বৰ ৭.৬% [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]], ১২.৬% বিশ্বৰ [[চৰাই]], ৬.২% বিশ্বৰ [[সৰীসৃপ]], ৪.৪% বিশ্বৰ [[উভচৰ প্ৰাণী]] আৰু ১১.৭% [[মাছ]]ৰ বাসস্থান। গ্ৰীষ্মকালীন বাৰিষাৰ ফলতো এই অঞ্চলটো যথেষ্ট প্ৰভাবিত হয় যাৰ ফলত গছ-গছনি আৰু বাসস্থানৰ ঋতু অনুসৰি বৃহৎ পৰিৱৰ্তন ঘটে। ভাৰতে ভাৰতমালয়ৰ জৈৱ-ভৌগোলিক অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ অংশ গঠন কৰে আৰু বহুতো ফুল আৰু প্ৰাণীজগতৰ ৰূপত মালয়ৰ আত্মীয়তা দেখা যায় আৰু মাত্ৰ কেইটামান প্ৰজাতিহে ভাৰতীয় অঞ্চলৰ বাবে অনন্য। এই অনন্য প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত কেৱল পশ্চিম ঘাট আৰু শ্ৰীলংকাত পোৱা Uropeltidae পৰিয়াল সাপ অন্যতম। ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ জীৱাশ্ম প্ৰজাতিসমূহে ছিচেলছ আৰু মাদাগাস্কাৰ দ্বীপসমূহৰ শৃংখলৰ সৈতে সংযোগ দেখুৱাইছে।<ref>Jean-Claude Rage (2003) Relationships of the Malagasy fauna during the Late Cretaceous: Northern or Southern routes? Acta Palaeontologica Polonica 48(4):661-662 [http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041214205519/http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf |date=14 December 2004 }}</ref> ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত সৰীসৃপ, উভচৰ আৰু মাছ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু এই বংশভৌগোলিক সংযোগ প্ৰদৰ্শন কৰা এটা বিদ্যমান প্ৰজাতি হৈছে বেঙুনীয়া বেং। ভাৰত আৰু মাদাগাস্কাৰৰ পৃথক্কৰণ পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰায় ৮.৮ কোটি বছৰ আগতে হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। কিন্তু [[ভাৰতীয়]] উপমহাদেশখনে ইউৰেছিয়াক লগ পোৱাৰ সময়তো মাদাগাস্কাৰ আৰু আফ্ৰিকাৰ সৈতে সংযোগ থকা বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। ভাৰতক এছিয়ালৈ কেইবাটাও [[আফ্ৰিকা]]ন প্ৰজাতিৰ স্থানান্তৰৰ বাবে জাহাজ হিচাপে পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এই প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত পাঁচটা বেং পৰিয়াল (মাই'বাট্ৰেচিডেকে ধৰি), তিনিটা চেচিলিয়ান পৰিয়াল, এটা লেচাৰটিড জেঠী আৰু প'মেটিঅ'পচিডে পৰিয়ালৰ মিঠা পানীৰ শামুক আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="briggs">Briggs, JC (2003) The biogeographic and tectonic history of India. Journal of Biogeography, 30:381–388</ref> [[পাকিস্তান|মধ্য পাকিস্তান]]ৰ বুগটি পাহাৰৰপৰা পোৱা ত্ৰিছ মিলিয়নবছৰীয়া অলিগোচিন যুগৰ জীৱাশ্ম দাঁত এটা লেমুৰ সদৃশ প্ৰাইমেটৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ ফলত লেমূৰৰ উৎপত্তি [[এছিয়া]]ত হ'ব পাৰে বুলি বিতৰ্কিত পৰামৰ্শৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref>Marivaux L., Welcome J.-L., Antoine P-O., Métais G., Baloch I.M., Benammi M., Chaimanee Y., Ducrocq S., and Jaeger J.-J. (2001) A fossil lemur from the Oligocene of Pakistan. Science, 294: 587–591.</ref><ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html Oligocene Lemur fossil hints at Asian origin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006135255/http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html |date=6 October 2017 }}. Retrieved February 2007.</ref> পূৰ্বতে ভাৰতৰপৰা অহা লেমুৰ জীৱাশ্মৰ ফলত লেমুৰিয়া নামৰ হেৰাই যোৱা মহাদেশ এখনৰ তত্ত্বৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই তত্ত্বটো অৱশ্যে খাৰিজ কৰা হৈছিল যেতিয়া মহাদেশীয় ড্ৰিফ্ট আৰু প্লেট টেকটনিক্স ভালদৰে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল। ==জীৱজগত== [[File:FAMILY TIME.jpg|alt=|thumb|[[সিংহ]]]] [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|[[এশিঙীয়া গঁড়]]|thumb]] [[File:Gaur bull Kodaikanal "Biff".jpg|[[মেঠোন]]|thumb]] [[File:Paonroue.JPG|ভাৰতীয় ময়ূৰ|thumb]] [[File:Indian Cobra, crop.jpg|[[ভাৰতীয় ফেঁটী সাপ]]|thumb]] [[কলকাতা]] ([[পশ্চিম বংগ]]ৰ ৰাজধানী)ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা আৰু ১৬টা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰ থকা ভাৰতীয় প্ৰাণীজৰীপ জৰীপ (ZSI) ভাৰতৰ প্ৰাণীজ সম্পদৰ জৰীপৰ দায়িত্ব লয়। জলবায়ু আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতিৰ বিপুল বৈচিত্ৰ্যৰে ভাৰতত ৮৯,৪৫১ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ বাসস্থান। [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত [[হাতী|ভাৰতীয় হাতী]], [[মেঠোন]] বা ভুলকৈ ভাৰতীয় বাইছন বৰ্তমানৰ [[বোভিনি]]ৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ, বিখ্যাত ভাৰতীয় [[এশিঙীয়া গঁড়]], আৰু বন্য জল [[ম'হ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত। হৰিণা আৰু এণ্টিলোপৰ ভিতৰত [[দল-হৰিণা]], সঙ্গাই, চিতাল, [[শৰপহু]], ভাৰতীয় [[খটীয়া পহু]], হিমালয়ান কস্তুৰী হৰিণা, ইণ্ডিয়ান মুণ্টজাক, ইণ্ডিয়ান স্পটেড চেভ্ৰটেইন, কাশ্মীৰ হংগুল, তিব্বতী এণ্টিলোপ, কৃষ্ণমৃগ, চাৰিশিংযুক্ত হৰিণা, গোৱানা, ভাৰতীয় হৰিণা, নীলগাই আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতীয় বনৰীয়া গাধ আৰু কিয়াঙৰ দৰে বনৰীয়া গাধ আছে, লগতে ভূটান টাকিন, মিশ্মী টাকিন, ৰঙা চেৰও, হিমালয়ৰ ছেৰও, ৰঙা গোৰাল, হিমালয়ৰ গোৰাল, মাৰ্খোৰ, চাইবেৰিয়ান আইবেক্স, নীলগিৰি তহৰ, হিমালয়ৰ তহৰ, উৰিয়াল, অৰ্গালী আৰু নীলা ভেড়াৰ দৰে ছাগলীও আছে। এই ছাগলী সাধাৰণতে হিমাচল প্ৰদেশ, লাডাখ, আৰু জম্মু-কাশ্মীৰ (ইউনিয়ন টেৰিটৰী)ৰ হিমালয়ৰ লগতে হিমালয়ৰ গুৰিৰ বানপানীৰ সমভূমি দুৱাৰছ বনাঞ্চল আৰু তেৰাই অঞ্চলত পোৱা যায়। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য ব্যতিক্ৰম হ’ল তামিলনাডুৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় নীলগিৰি তাহৰ। কেইবাটাও ডাঙৰ মেকুৰী আছে: এছিয়াটিক সিংহ, বংগ বাঘ, ভাৰতীয় নাহৰফুটুকী, নিয়ৰ নাহৰফুটুকী, ডাৱৰীয়া নাহৰফুটুকী, ইউৰেছিয়ান লিংকছ, আৰু কেৰাকেল। সৰু মেকুৰী প্ৰজাতিৰ ভিতৰত মাছ ধৰা মেকুৰী, এছিয়াটিক বনৰীয়া মেকুৰী, জংঘল মেকুৰী, পল্লাছ মেকুৰী, বংগ মেকুৰী, মাৰ্বল মেকুৰী, এছিয়াটিক সোণালী মেকুৰী, আৰু নাহৰফুটুকী মেকুৰী আদি উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি উছুৰি ঢোলে, ভাৰতীয় শিয়াল, ভাৰতীয় পহু, বংগ শিয়াল, তিব্বতী পহু, তিব্বতী শিয়াল আদি কেনিন পোৱা যায়। লগতে আন এটা মাংসভোজী প্ৰাণী হ’ল ডাঠ হায়েনা। কেইবাটাও [[চৰাই]], যেনে গ্ৰেটাৰ ফ্লেমিংগো, ব্ৰাহ্মণিক হাঁহ, বগা বুকুৰ ৱাটাৰহেন, ফেজেণ্ট ঠেংযুক্ত জাকানা, ইউৰেছিয়ান চামুচবিল, লেছাৰ ফ্লেমিংগো, বেঙুনীয়া বগলী, গ্ৰেট আৰু গৰু এগ্ৰেট, ভাৰতীয় পুখুৰীৰ বগলী, প্ৰাচ্যৰ মেগপাই-ৰবিন, নিকোবাৰ পাৰ চৰাই, ভাৰতীয় মাইনাছ, ভাৰতীয় ৰোলাৰ, স্লেটি ব্ৰেষ্টেড ৰেল, গ্ৰেটাৰ ক'কেল, ক'লা পেটৰ টাৰ্ণ, ইণ্ডিয়ান পিটা, ইণ্ডিয়ান পেৰাডাইজ ফ্লাইকেচাৰ, চেৰাছ ক্ৰেন, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন, ডেম'ইজেল ক্ৰেন, গ্ৰেট হৰ্ণবিল, গোলাপ আঙঠিযুক্ত পেৰাকিট, বসন্তকালীন ওলমি থকা কপৌ, নব-বিল হাঁহ, ৰং কৰা ষ্টৰ্ক, আৰু এছিয়ান অ'পেনবিল দেশৰ বিভিন্ন বাসস্থানত পোৱা যায়। ভাৰতত কেইবাটাও ক্ষুদ্ৰ [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত এছিয়ান হাউচ শ্ব্ৰু, উত্তৰ আৰু গ্ৰেটাৰ হগ বেজাৰ, চাইনিজ ফেৰেট-বেজাৰ, হানি বেজাৰ, ভাৰতীয় [[পেংগুইন]], চীনা পেংগুইন আদি উল্লেখযোগ্য। বৃক্ষীয় সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ ভিতৰত নীলগিৰি মাৰ্টেন, সৰু দাঁতযুক্ত তাল চিভেট, এছিয়ান পাম চিভেট, সৰু ভাৰতীয় চিভেট, বৃহৎ ভাৰতীয় চিভেট, বিনটুৰং, আৰু ৰঙা পাণ্ডা আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ [[ভালুক]]বোৰ হ’ল সূৰ্য্য ভালুক, অলস ভালুক, হিমালয়ৰ ক’লা ভালুক, আৰু [[হিমালয়]]ৰ বাদামী ভালুক। ==জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য== বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত "যিটো প্ৰতিটো গোটৰ মুঠ বিশ্বব্যাপী প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ তুলনাত প্ৰতিটো গোটৰ প্ৰজাতিৰ শতাংশৰদ্বাৰা গণনা কৰা" ত বিশ্বৰ মেগা-বায়'ডাইভাৰ্চিটি ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ভিতৰত দ্বাদশ স্থানত আছে। ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ তলত থকা ভাৰত জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰে চহকী। ভাৰতৰ প্ৰাণীবিজ্ঞান জৰীপ (ZSI) ৰ ২০২০ চনত ভাৰতৰ প্ৰাণীজগতৰ জৰীপত মুঠ ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ তথ্য পোৱা গৈছে, য’ত ৪০৭টা নতুনকৈ বৰ্ণনা কৰা প্ৰজাতি আৰু ১৫০টা নতুন দেশৰ ৰেকৰ্ডকে ধৰি ৫৫৭টা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। নতুন আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত ৪৮৬টা প্ৰজাতি অকৃমি (বেছিভাগেই পোক-পৰুৱা), আৰু ৭১টা মেৰুদণ্ডী প্ৰজাতি, বেছিভাগেই মাছ আৰু সৰীসৃপ। [[কৰ্ণাটক]] (৬৬ প্ৰজাতি), [[কেৰালা]] (৫১), [[ৰাজস্থান]] (৪৬) আৰু [[পশ্চিম বংগ]] (৩০)ৰপৰা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। ২০১০ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰাণীজগতত ২,৮০০টা নতুন প্ৰজাতি আৰু ১,৩১২টা নতুন অভিলেখকে ধৰি ৪,১১২টা প্ৰজাতি সংযোজন কৰা হয়।<ref name=bod1/> == জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পট == === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা হৈছে উপদ্বীপীয় ভাৰতৰ পশ্চিম সীমাৰে বিস্তৃত এক পাহাৰীয়া শৃংখলা। সাগৰৰ নৈকট্য আৰু পৰ্বতৰ বাধাৰ ফলত হোৱা বৰষুণৰ বাবে এই অঞ্চলত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। এই অঞ্চলসমূহত আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য আৰু বৰ্ষাৰণ্য পোৱা যায়। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্যায়ৰ প্ৰজাতি বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে উচ্চ স্তৰৰ থলুৱা প্ৰজাতি দেখা যায়। ইয়াত পোৱা উভচৰ প্ৰাণীৰ প্ৰায় ৭৭% আৰু সৰীসৃপ প্ৰজাতিৰ ৬২% পৃথিৱীৰ আন কতো পোৱা নাযায়।<ref name="RJRD">Daniels, R. J. R. (2001) [http://iisc.ernet.in Endemic fishes of the Western Ghats and the Satpura hypothesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191139/http://iisc.ernet.in |date=3 March 2016 }}. Current Science 81(3):240-244</ref> এই অঞ্চলটোৰ মালয় উপদ্বীপৰ সৈতে জৈৱ-ভৌগোলিক সাদৃশ্য আছে। সুন্দৰ লাল হোৰাই আগবঢ়োৱা ''সাতপূৰা পৰিকল্পনা'' অনুসৰি মধ্য ভাৰতৰ পাহাৰীয়া শৃংখলাবোৰে এসময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অৰণ্যৰপৰা ইন্দো-মালয়ান অঞ্চললৈ এক সংযোগ স্থাপন কৰিছিল। হোৰাই এই তত্ত্ব সমৰ্থন কৰিবলৈ পাহাৰীয়া সুঁতিৰ মাছৰ সহায় লৈছিল, কিন্তু চৰাইৰ ক্ষেত্ৰতো ই প্ৰযোজ্য হ'ব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল।<ref>Ripley, Dillon S. (1947) [https://jstor.org Avian relicts and double invasions in Peninsular India and Ceylon(Sri Lanka)] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=5 December 2022 }}. Evolution 2:150–159</ref> পৰৱৰ্তী অধ্যয়নসমূহে সূচাইছে যে হোৰাৰ মূল আৰ্হি প্ৰজাতিসমূহ বিচ্ছিন্নতাৰদ্বাৰা হোৱা প্ৰজাতিকৰণতকৈ ''অভিসাৰী বিৱৰ্তন''ৰ হে এক নিদৰ্শন আছিল।<ref name="RJRD"/> অধিক শেহতীয়া ফাইলোজিঅ'গ্ৰাফিক অধ্যয়নসমূহে আণৱিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি এই সমস্যাটো অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>Karanth, P. K. (2003) [http://ias.ac.in Evolution of disjunct distributions among wet-zone species of the Indian subcontinent: Testing various hypotheses using a phylogenetic approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }} Current Science, 85(9): 1276-1283</ref> পৃথক্কৰণৰ সময় আৰু ভূ-তাত্ত্বিক ইতিহাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি টেক্সাসমূহৰ মাজতো পাৰ্থক্য আছে।<ref>Biswas, S. and Pawar S. S. (2006) [http://ias.ac.in Phylogenetic tests of distribution patterns in South Asia: towards an integrative approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }}; J. Biosci. 31 95–113</ref> শ্ৰীলংকাৰ লগতে এই অঞ্চলটোৰ বিশেষকৈ সৰীসৃপ আৰু উভচৰ প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে কিছু প্ৰাণীজ সাদৃশ্য দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে Sinophis সাপ, বেঙুনীয়া ভেকুলী আৰু শ্ৰীলংকাৰ জেঠীজাতীয় প্ৰাণী Nessia, যিবোৰ মাদাগাস্কাৰৰ Acontias গণৰ সৈতে একে যেন লাগে।<ref>{{Cite web |url=http://pdn.ac.lk |title=affinities<!-- Bot generated title --> |access-date=30 August 2006 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051931/http://pdn.ac.lk |url-status=dead }}</ref> মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে অসংখ্য উদ্ভিদৰ সংযোগো বিদ্যমান।<ref>{{Cite web |url=http://mobot.org |title=Bio geography of Madagascar<!-- Bot generated title --> |access-date=6 September 2006 |archive-date=18 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118113039/http://mobot.org |url-status=live }}</ref> এক বৈকল্পিক ধাৰণা অনুসৰি এই টেক্সাসমূহ মূলতঃ ভাৰতৰপৰাই বিৱৰ্তিত হোৱা বুলিও কোৱা হৈছে।<ref>Karanth, P. 2006 [http://iisc.ernet.in Out-of-India Gondwanan origin of some tropical Asian biota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411223533/http://iisc.ernet.in |date=11 April 2019 }}. Current Science 90(6):789-792</ref> মালয়ান মূলৰ কিছুমান টেক্সা শ্ৰীলংকাত পোৱা যায় কিন্তু পশ্চিমঘাটত অনুপস্থিত থকাৰ দৰে জৈৱ-ভৌগোলিক বিচিত্ৰতাও বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত Nepenthes গণৰ উদ্ভিদ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। === পূব হিমালয় === পূব হিমালয় হৈছে ভূটান, উত্তৰ-পূব ভাৰত, পশ্চিম বংগ আৰু নেপালৰ দক্ষিণ, মধ্য আৰু পূব অংশক সামৰি লোৱা অঞ্চল। এই অঞ্চলটো ভূ-তাত্ত্বিকভাবে নৱীন আৰু ইয়াত উচ্চতাৰ যথেষ্ট তাৰতম্য দেখা যায়। ইয়াত এশিঙীয়া গঁড়, বনৰীয়া ম’হকে ধৰি বিশ্বজুৰি বিলুপ্তিৰ ভাবুকি থকা প্ৰায় ১৬৩টা প্ৰজাতি আছে। মুঠতে ইয়াত ৪৫বিধ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ৫০বিধ চৰাই, ১৭বিধ সৰীসৃপ, ১২বিধ উভচৰ, ৩বিধ অমেৰুদণ্ডী আৰু ৩৬বিধ উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি পোৱা যায়।<ref>[http://cepf.net Conservation International 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060825232127/http://cepf.net |date=25 August 2006 }}</ref><ref>[http://panda.org Ecosystem Profile: Eastern Himalayas Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928092502/http://panda.org |date=28 September 2011 }}, 2005</ref> তৰাই অঞ্চলৰ ডুয়াৰ্ছ অৰণ্য এখন জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ এলেকা, য’ত হিমালয়ৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যও দেখা যায়। ইয়াত ৰেলিক ড্ৰেগনফ্লাই নামৰ এবিধ বিপন্ন প্ৰজাতি পোৱা যায়, যাৰ এই গণৰ আনটো মাত্ৰ প্ৰজাতি জাপানত পোৱা যায়। এই অঞ্চলটো হিমালয়ৰ নিউটৰো আৱাসস্থল, যি ভাৰতৰ সীমাত পোৱা একমাত্ৰ চেলামেণ্ডাৰ প্ৰজাতি।<ref>[http://amnh.org Amphibian Species of the World - Desmognathus imitator Dunn, 1927<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310233130/http://amnh.org |date=10 March 2007 }}</ref> == বিলুপ্ত আৰু জীৱাশ্মৰূপসমূহ == প্ৰাৰম্ভিক টাৰ্চিয়াৰী যুগত ভাৰতীয় উপদ্বীপীয় অঞ্চলটো এখন বৃহৎ দ্বীপ আছিল। দ্বীপ হোৱাৰ পূৰ্বে ই আফ্ৰিকা মহাদেশৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই দ্বীপটো এখন অগভীৰ সাগৰৰদ্বাৰা এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰপৰা পৃথক হৈ আছিল। হিমালয় অঞ্চল আৰু তিব্বতৰ বেছিভাগ অংশই এই সাগৰৰ তলত আছিল। এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰ দিশে ভাৰতীয় উপ-মহাদেশৰ গতিৰ ফলত বিশাল হিমালয় পৰ্বতমালাৰ সৃষ্টি হয় আৰু সাগৰৰ তলিখন উঠি আহি বৰ্তমানৰ উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চললৈ পৰিবৰ্তিত হয়। এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱাৰ পিছত বহুতো প্ৰজাতি ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। কেইবাটাও উত্থানৰ ফলত হিমালয়ৰ সৃষ্টি হৈছিল। শিৱালিক পৰ্বতমালা একেবাৰে শেষত গঠিত হৈছিল আৰু টাৰ্চিয়াৰী যুগৰ সৰ্বাধিকসংখ্যক জীৱাশ্ম এই পৰ্বতমালাতেই পোৱা যায়।<ref name="prater">Prater, S. H. (1971) The Book of Indian Animals. BNHS</ref> শিৱালিকৰ জীৱাশ্মসমূহৰ ভিতৰত মেষ্টোডন, জলহস্তী, গঁড়, চিভাথেৰিয়াম, জিৰাফ, ঘোঁৰা, উট, বাইছন, হৰিণ, কৃষ্ণসাৰ মৃগ, গৰিলা, গাহৰি, চিম্পাঞ্জী, ওৰাংওটাং, বেবুন, লেঙ্গুৰ, মাকাক বান্দৰ, চিতা বাঘ, ছেবাৰ-টুথড কেট, সিংহ, বাঘ, ভালুক, অৰ’ক্স, নাহৰফুটুকী বাঘ, কুকুৰনেচীয়া বাঘ, ঢোল, হাজাৰু, শহাপহু আৰু বহুতো স্তন্যপায়ী প্ৰাণী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="prater"/> ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত বহুতো উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Stewart R. Hinsley [http://malvaceae.info Notes on fossil wood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119185436/http://malvaceae.info |date=19 November 2017 }}. Retrieved September 2006.</ref> যাৰ ভিতৰত ইঅ’চিন যুগৰ Grewioxylon, কেৰালাত পোৱা মধ্য মায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon keralensis আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত পোৱা মায়’-প্লায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon arunachalensis অন্যতম। ভাৰত আৰু এণ্টাৰ্কটিকাত Glossopteris নামৰ ঢেঁকীয়া জাতীয় উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম উদ্ধাৰ হোৱাৰ ফলত 'গোণ্ডোৱানলেণ্ড'ৰ আৱিষ্কাৰ হয় আৰু ই মহাদেশীয় সঞ্চৰণ সম্পৰ্কে অধিক জ্ঞান আহৰণত সহায় কৰে। ভাৰতত চাইকাড উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Robert Buckler (1999) A brief review of the fossil cycads. [http://plantapalm.com PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224053853/http://plantapalm.com |date=24 February 2012 }}</ref> আনহাতে বৰ্তমানো ভাৰতত চাইকাডৰ সাতটা প্ৰজাতি জীয়াই আছে।<ref>{{Cite web |url=http://nsw.gov.au |title=Royal Botanical Gardens, Sydney, Australia |access-date=10 August 2006 |archive-date=1 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401122145/http://nsw.gov.au |url-status=dead }}</ref><ref>Singh, Rita, P. Radha (2006) A new species of Cycas from the Malabar Coast, Western Ghats, India. Volume 58(2):119-123</ref> ১৮৭৭ চনত নৰ্মদা উপত্যকাত ৰিচাৰ্ড লাইডেকাৰে আৱিষ্কাৰ কৰা Titanosaurus indicus সম্ভৱতঃ ভাৰতত আৱিষ্কৃত প্ৰথম ডাইনোছৰ আছিল। ভাৰতৰ পুৰাজীৱবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত এই অঞ্চলটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰতত পোৱা আন এক ডাইনোছৰ হৈছে Rajasaurus narmadensis,<ref>Rajasaurus and Indian Dinosaur. Geological Survey of India. [http://gsi.gov.in PDF] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080528000848/http://gsi.gov.in |date=28 May 2008 }}</ref> যি এক বৃহৎ মাংসভোজী ডাইনোছৰ আছিল। ই প্ৰায় ৯ মিটাৰ দীঘল আৰু ৩ মিটাৰ ওখ আছিল। চিনোজয়িক যুগৰ কিছুমান সাপৰ জীৱাশ্মও ভাৰতত পোৱা গৈছে।<ref>Rage J.-C., Bajpai S., Thewissen J. G. M. & Tiwari B. N. 2003. Early Eocene snakes from Kutch, Western India, with a review of the Palaeophiidae. Geodiversitas 25 (4) : 695-716 [http://mnhn.fr PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221235530/http://mnhn.fr |date=21 February 2012 }}</ref> কিছুমান বিজ্ঞানীৰ মতে দাক্ষিণাত্তৰ লাভা উদগীৰণ আৰু তাৰপৰা নিৰ্গত গেছ ডাইনোছৰৰ বিশ্বব্যাপী বিলুপ্তিৰ বাবে দায়ী আছিল, যদিও এই বিষয়টো বিতৰ্কিত।<ref>{{Cite web |url=http://cosis.net |title=Floodvolcanism is the main cause of mass extinctions: Nice try, but where is the evidence? PDF |access-date=21 February 2006 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043641/http://cosis.net |url-status=live }}</ref><ref>[http://plattsburgh.edu Volcanism] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504212202/http://plattsburgh.edu|date=4 May 2006}}</ref> হিমালয়ৰ পাদদেশৰ চিমলা পাহাৰত প্ৰায় ৫৩.৫ নিযুত বছৰ পুৰণি আটাইতকৈ পুৰণি তিমিৰ জীৱাশ্ম Himalayacetus subathuensis পোৱা গৈছে। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই অঞ্চলটো টেথিছ সাগৰৰ তলত আছিল। এই তিমিবোৰ সম্ভৱতঃ আংশিকভাৱে মাটিত বাস কৰিবলৈ সক্ষম আছিল।<ref>{{Cite web |url=http://enchantedlearning.com |title=Whale fossils |access-date=21 February 2006 |archive-date=16 December 2018 |archive-url=https://archive.org |url-status=live }}</ref><ref>Bajpai, S. and Gingerich P.D. (1998) A new Eocene archaeocete (Mammalia, Cetacea) from India and the time of origin of whales Proc. Natl. Acad. Sci. USA 95:15464–15468 [http://umich.edu PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051222060959/http://umich.edu |date=22 December 2005 }}</ref> ভাৰতত পোৱা আন এক তিমিৰ জীৱাশ্ম হৈছে Remingtonocetus, যি প্ৰায় ৪৩-৪৬ নিযুত বছৰ পুৰণি। ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত কেইবাটাও সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে যদিও ডাঙৰ স্তন্যপায়ীৰ উপস্থিতি বিৰল। প্ৰাইমেটৰ একমাত্ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ জীৱাশ্ম ওচৰৰ ম্যানমাৰ অঞ্চলৰপৰাহে পোৱা গৈছে। === শেহতীয়া বিলুপ্তি === মানুহৰদ্বাৰা ভূমি আৰু বনজ সম্পদৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰৰ লগতে খাদ্য আৰু ক্ৰীড়াৰ বাবে চলোৱা চিকাৰ আৰু জালত বন্দী কৰা কাৰ্যই শেহতীয়া সময়ছোৱাত ভাৰতত বহুতো প্ৰজাতিৰ বিলুপ্তি ঘটাইছে। সিন্ধু সভ্যতাৰ সময়ত সম্ভৱতঃ প্ৰথম বিলুপ্ত হোৱা প্ৰজাতিটো আছিল বনৰীয়া গৰুৰ প্ৰজাতি Bos primegenius nomadicus বা বনৰীয়া জেনু। সিন্ধু উপত্যকা আৰু পশ্চিম ভাৰতৰপৰা এই প্ৰজাতিটো বিলুপ্ত হোৱাৰ মূল কাৰণ আছিল পোহনীয়া গৰুৰ সৈতে হোৱা আন্তঃপ্ৰজনন আৰু বাসস্থান ধ্বংসৰ ফলত বনৰীয়া গোটসমূহৰ পৃথক্কৰণ।<ref name="IWH2">Rangarajan, M. (2006) [https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 India's Wildlife History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205125547/https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 |date=5 December 2022 }}, p. 4 {{ISBN|81-7824-140-4}}</ref> দেশখনৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হোৱা বা বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰা উল্লেখযোগ্য স্তন্যপায়ী প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত আছে ভাৰতীয় বা এছিয়াটিক চিতা, জাভানিজ গঁড় আৰু সুমাত্ৰাণ গঁড়।<ref>{{cite book|first=Vivek|last=Menon|title=A field guide to Indian mammals|publisher=Dorling Kindersley, Delhi|year=2003|isbn=0-14-302998-3}}</ref> যদিও এইবোৰ বৃহৎ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ বিলুপ্তি নিশ্চিত কৰা হৈছে, বহুতো সৰু প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ প্ৰজাতিৰ স্থিতি নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন হৈ পৰিছে। বহুতো প্ৰজাতি প্ৰথমবাৰ চিনাক্ত কৰাৰ পিছৰেপৰা পুনৰ দেখা পোৱা হোৱা নাই। Hubbardia heptaneuron নামৰ ঘাঁহৰ প্ৰজাতিবিধ লিংগনামক্কি জলাশয় নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে জোগ জলপ্ৰপাতৰ জলকণা পৰা অঞ্চলত গজিছিল। ইয়াক বিলুপ্ত বুলি ভবা হৈছিল যদিও পিছলৈ কোলহাপুৰৰ ওচৰত পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>[https://archive.today/20030310045600/http://www.iucn.org/themes/ssc/news/ebulletin2002/ebulletindec02.html IUCN Species Survival Commission (SSC) E-Bulletin] - December 2002. Retrieved October 2006.</ref> শেহতীয়া সময়ত গোলাপী মূৰীয়া হাঁহ আৰু হিমালয়ৰ বতা চৰাইকে ধৰি চৰাইৰ কিছুমান প্ৰজাতি বিলুপ্ত হৈছে। হিমাচল প্ৰদেশৰ ৰামপুৰৰ ওচৰত এলান অক্টেভিয়ান হিউমে সংগ্ৰহ কৰা এটা নমুনাৰপৰা জনাজাত Acrocephalus orinus নামৰ চৰাইবিধ ১৩৯ বছৰৰ পাছত থাইলেণ্ডত পুনৰ পোৱা গৈছিল।<ref>[http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 Threatened birds of Asia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013154616/http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 |date=13 October 2006 }}. Retrieved October 2006.</ref><ref>The Nation, [http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php March 6, 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070527090228/http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php |date=27 May 2007 }}</ref> একেদৰে ১৮৪৮ চনত প্ৰাণীবিজ্ঞানী থমাছ চি জেৰ্ডনে আৱিষ্কাৰ কৰা জেৰ্ডনৰ কোৰ্চাৰ নামৰ চৰাইবিধ বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰাৰ পাছত ১৯৮৬ চনত বোম্বে নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী ছ’চাইটীৰ পক্ষীবিজ্ঞানী ভাৰত ভূষণে পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰে। ==প্ৰজাতিৰ অনুমান== [[File:Thumb strip india biodiv.jpg|thumb|100px|জীৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ঝলক]] ভাৰতত বিভিন্ন গোট অনুসাৰে প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ এটা অনুমান তলত দিয়া হৈছে। এইটো Alfred, ১৯৯৮ ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছে। {| class="wikitable" |- ! শ্ৰেণীবিভাগ গোট ! বিশ্বৰ প্ৰজাতি ! ভাৰতৰ প্ৰজাতি ! ভাৰতত % |- ! colspan="4" style="background:#ccc; " | প্ৰটিষ্টা |- | প্ৰটোজোৱা | ৩১২৫০ | ২৫৭৭ | ৮.২৪ |- ! style="background:#ccc; " | মুঠ (প্ৰটিষ্টা) ! style="background:#ccc; " | ৩১২৫০ ! style="background:#ccc; " | ২৫৭৭ ! style="background:#ccc; " | ৮.২৪ |- ! colspan="4" style="background:#ccc; " | জন্তু জগত |- | মেছ’জোৱা | ৭১ | ১০ | ১৪.০৮ |- | পৰিফেৰা | ৪৫৬২ | ৪৮৬ | ১০.৬৫ |- | ক্নিডাৰিয়া | ৯৯১৬ | ৮৪২ | ৮.৪৯ |- | ক্টেন’ফ’ৰা | ১০০ | ১২ | ১২ |- | প্লেটিহেলমিন্থেছ | ১৭৫০০ | ১৬২২ | ৯.২৭ |- | ৰ’টিফেৰা | ২৫০০ | ৩৩০ | ১৩.২ |- | গেষ্ট্ৰ’ট্ৰিকা | ৩০০০ | ১০০ | ৩.৩৩ |- | কিন’ৰিঙ্কা | ১০০ | ১০ | ১০ |- | নিমাটোডা | ৩০০০০ | ২৮৫০ | ৯.৫ |- | একেন্থ’চেফেলা | ৮০০ | ২২৯ | ২৮.৬২ |- | সিপুনকুলা | ১৪৫ | ৩৫ | ২৪.১৪ |- | মলাস্কা | ৬৬৫৩৫ | ৫০৭০ | ৭.৬২ |- | একিউৰা | ১২৭ | ৪৩ | ৩৩.৮৬ |- | এনেলিডা | ১২৭০০ | ৮৪০ | ৬.৬১ |- | অনিক’ফ’ৰা | ১০০ | ১ | ১ |- ! style="background:#ccc; " | আৰ্থ্ৰ’প’ডা ! style="background:#ccc; " | ৯৮৭৯৪৯ ! style="background:#ccc; " | ৬৮৩৮৯ ! style="background:#ccc; " | ৬.৯ |- | ক্ৰাষ্টেচিয়া | ৩৫৫৩৪ | ২৯৩৪ | ৮.২৬ |- | পতংগ | ৮৫৩০০০ | ৫৩৪০০ | ৬.৮৩ |- | এৰাক্নিডা | ৭৩৪৪০ | — | ৭.৯ |- | পাইকন’গ’নিডা | ৬০০ | — | ২.৬৭ |- | চিল’প’ডা | ৩০০০ | ১০০ | ৩.৩৩ |- | ডিপ্ল’প’ডা | ৭৫০০ | ১৬২ | ২.১৬ |- | ছিম্ফিলা | ১২০ | ৪ | ৩.৩৩ |- | জিফ’ছুৰা | ৪ | ২ | ৫০ |- | ফ’ৰ’নিডা | ১১ | ৩ | ২৭.২৭ |- | ব্ৰায়’জ’ৱা | ৪০০০ | ২০০ | ৫ |- | এণ্ড’প্ৰ’ক্টা | ৬০ | ১০ | ১৬.৬৬ |- | ব্ৰেকিঅ’প’ডা | ৩০০ | ৩ | ১ |- | কেট’গনাথা | ১১১ | ৩০ | ২৭.০২ |- | টাৰ্ডিগ্ৰাডা | ৫১৪ | ৩০ | ৫.৮৩ |- | ইকাইন’ডাৰ্মাটা | ৬২২৩ | ৭৬৫ | ১২.২৯ |- | হেমিক’ৰ্ডাটা | ১২০ | ১২ | ১০ |- | ক’ৰ্ডাটা | ৪৮৪৫১ | ৪৯৫২ | ১০.২২ |- | প্ৰট’ক’ৰ্ডাটা | ২১০৬ | ১১৯ | ৫.৬৫ |- | মাছ | ২১৭২৩ | ২৫৪৬ | ১১.৭২ |- | উভচৰ | ৭৫৩৩ | ৩৫০ | ৪.৬৩ |- | সৰীসৃপ | ৫৮১৭ | ৪৫৬ | ৭.৮৪ |- | পক্ষী | ৯০২৬ | ১২৩২ | ১৩.৬৬ |- | স্তন্যপায়ী | ৪৬২৯ | ৩৯০ | ৮.৪২ |- ! style="background:#ccc; " | মুঠ (Animalia) ! style="background:#ccc; " | ১১৯৬৯০৩ ! style="background:#ccc; " | ৮৬৮৭৪১ ! style="background:#ccc; " | ৭.২৫ |- ! style="background:#ccc; " | গ্ৰেণ্ড মুঠ ! style="background:#ccc; " | ১২২৮১৫৩ ! style="background:#ccc; " | ৮৭১৩১৮ ! style="background:#ccc; " | ৭.০৯ |} == চিত্ৰ ভঁৰাল == [[File:Akwa18_puntius2.jpg|thumb|ডেনিসন বাৰ্ব ভাৰতৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ এক থলুৱা প্ৰজাতি। ]] [[File:Praying mantis india.jpg|thumb|right|এটা প্ৰেইং মেণ্টিছ]] [[File:Harpegnathos saltator fight.jpg|thumb|Harpegnathos saltator]] [[File:BannerghattaBlackSpiderFr.jpg|thumb|ভাৰতৰ এক থলুৱা ইডিঅ'পিডি মকৰা]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:প্ৰাণীজগত]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] nig14y9ejd4r8z5sgxdbkbgzlg48tgb 604892 604891 2026-05-06T14:15:08Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 604892 wikitext text/x-wiki [[File:Bengal Tiger looking at us in Jim Corbett National Park.jpg|alt=|thumb|[[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]]]] [[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|[[হাতী]]|thumb]] [[ভাৰতবৰ্ষ]] ২০২০ চনত বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত ০.৪৬ বায়'ডি স্ক'ৰ, ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী আৰু দেশৰ ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ সৈতে বিশ্বৰ ৮ম সৰ্বাধিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল।<ref name=bod1>[https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece India adds 557 new species to its fauna: Zoological Survey of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913071118/https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece |date=13 September 2021 }}, The Hindu, 27 Aug 2021.</ref>ভাৰতে বহুতো বায়’ম সামৰি লৈছে: [[মৰুভূমি]], ওখ [[পৰ্বত]], উচ্চভূমি, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰু নাতিশীতোষ্ণ [[অৰণ্য]], জলাশয়, সমভূমি, ঘাঁহনি, [[নদী]]ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল, আৰু লগতে দ্বীপ দ্বীপপুঞ্জ। আনুষ্ঠানিকভাৱে বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য হটস্পটৰ ভিতৰত চাৰিটা ভাৰতত উপস্থিত আছে: [[হিমালয়]], [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]], [[ভাৰত-বাৰ্মা]] আৰু [[নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]। ইয়াৰ ভিতৰত সুন্দৰবন আৰু তেৰাই-দুৱাৰ ছাভানা ঘাঁহনি অঞ্চলসমূহো ইয়াৰ অনন্য পত্ৰ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বাবে।<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/children/wild-wonderlands/article34686553.ece | title=Here's a look at 6 biodiversity hotspots of India | newspaper=The Hindu | date=31 May 2021 | last1=Bagli | first1=Katie }}</ref> এই হটস্পটবোৰত বহুতো স্থানীয় প্ৰজাতি থাকে।<ref name="TERI website">[http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051109182255/http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm|date=9 November 2005}}</ref> ভাৰতৰ মুঠ মাটি-কালিৰ প্ৰায় ৫% আনুষ্ঠানিকভাৱে সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অধিকাংশ অংশ ভাৰত-মালয় অঞ্চলত অৱস্থিত, য'ত হিমালয়ৰ ওপৰৰ অংশ পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ অংশ; ২০০০ৰপৰা ২৫০০ মিটাৰ উচ্চতাক ভাৰত-মালয় আৰু পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ মাজৰ উচ্চতাৰ সীমা বুলি গণ্য কৰা হয়। ভাৰতত প্ৰচুৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আছে। সোতৰখন মেগাডাইভাৰ্চিটি দেশৰ ভিতৰত অন্যতম, ইয়াত বিশ্বৰ ৭.৬% [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]], ১২.৬% বিশ্বৰ [[চৰাই]], ৬.২% বিশ্বৰ [[সৰীসৃপ]], ৪.৪% বিশ্বৰ [[উভচৰ প্ৰাণী]] আৰু ১১.৭% [[মাছ]]ৰ বাসস্থান। গ্ৰীষ্মকালীন বাৰিষাৰ ফলতো এই অঞ্চলটো যথেষ্ট প্ৰভাবিত হয় যাৰ ফলত গছ-গছনি আৰু বাসস্থানৰ ঋতু অনুসৰি বৃহৎ পৰিৱৰ্তন ঘটে। ভাৰতে ভাৰতমালয়ৰ জৈৱ-ভৌগোলিক অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ অংশ গঠন কৰে আৰু বহুতো ফুল আৰু প্ৰাণীজগতৰ ৰূপত মালয়ৰ আত্মীয়তা দেখা যায় আৰু মাত্ৰ কেইটামান প্ৰজাতিহে ভাৰতীয় অঞ্চলৰ বাবে অনন্য। এই অনন্য প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত কেৱল পশ্চিম ঘাট আৰু শ্ৰীলংকাত পোৱা Uropeltidae পৰিয়াল সাপ অন্যতম। ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ জীৱাশ্ম প্ৰজাতিসমূহে ছিচেলছ আৰু মাদাগাস্কাৰ দ্বীপসমূহৰ শৃংখলৰ সৈতে সংযোগ দেখুৱাইছে।<ref>Jean-Claude Rage (2003) Relationships of the Malagasy fauna during the Late Cretaceous: Northern or Southern routes? Acta Palaeontologica Polonica 48(4):661-662 [http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041214205519/http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf |date=14 December 2004 }}</ref> ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত সৰীসৃপ, উভচৰ আৰু মাছ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু এই বংশভৌগোলিক সংযোগ প্ৰদৰ্শন কৰা এটা বিদ্যমান প্ৰজাতি হৈছে বেঙুনীয়া বেং। ভাৰত আৰু মাদাগাস্কাৰৰ পৃথক্কৰণ পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰায় ৮.৮ কোটি বছৰ আগতে হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। কিন্তু [[ভাৰতীয়]] উপমহাদেশখনে ইউৰেছিয়াক লগ পোৱাৰ সময়তো মাদাগাস্কাৰ আৰু আফ্ৰিকাৰ সৈতে সংযোগ থকা বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। ভাৰতক এছিয়ালৈ কেইবাটাও [[আফ্ৰিকা]]ন প্ৰজাতিৰ স্থানান্তৰৰ বাবে জাহাজ হিচাপে পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এই প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত পাঁচটা বেং পৰিয়াল (মাই'বাট্ৰেচিডেকে ধৰি), তিনিটা চেচিলিয়ান পৰিয়াল, এটা লেচাৰটিড জেঠী আৰু প'মেটিঅ'পচিডে পৰিয়ালৰ মিঠা পানীৰ শামুক আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="briggs">Briggs, JC (2003) The biogeographic and tectonic history of India. Journal of Biogeography, 30:381–388</ref> [[পাকিস্তান|মধ্য পাকিস্তান]]ৰ বুগটি পাহাৰৰপৰা পোৱা ত্ৰিছ মিলিয়নবছৰীয়া অলিগোচিন যুগৰ জীৱাশ্ম দাঁত এটা লেমুৰ সদৃশ প্ৰাইমেটৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ ফলত লেমূৰৰ উৎপত্তি [[এছিয়া]]ত হ'ব পাৰে বুলি বিতৰ্কিত পৰামৰ্শৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref>Marivaux L., Welcome J.-L., Antoine P-O., Métais G., Baloch I.M., Benammi M., Chaimanee Y., Ducrocq S., and Jaeger J.-J. (2001) A fossil lemur from the Oligocene of Pakistan. Science, 294: 587–591.</ref><ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html Oligocene Lemur fossil hints at Asian origin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006135255/http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html |date=6 October 2017 }}. Retrieved February 2007.</ref> পূৰ্বতে ভাৰতৰপৰা অহা লেমুৰ জীৱাশ্মৰ ফলত লেমুৰিয়া নামৰ হেৰাই যোৱা মহাদেশ এখনৰ তত্ত্বৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই তত্ত্বটো অৱশ্যে খাৰিজ কৰা হৈছিল যেতিয়া মহাদেশীয় ড্ৰিফ্ট আৰু প্লেট টেকটনিক্স ভালদৰে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল। ==জীৱজগত== [[File:FAMILY TIME.jpg|alt=|thumb|[[সিংহ]]]] [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|[[এশিঙীয়া গঁড়]]|thumb]] [[File:Gaur bull Kodaikanal "Biff".jpg|[[মেঠোন]]|thumb]] [[File:Paonroue.JPG|ভাৰতীয় ময়ূৰ|thumb]] [[File:Indian Cobra, crop.jpg|[[ভাৰতীয় ফেঁটী সাপ]]|thumb]] [[কলকাতা]] ([[পশ্চিম বংগ]]ৰ ৰাজধানী)ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা আৰু ১৬টা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰ থকা ভাৰতীয় প্ৰাণীজৰীপ জৰীপ (ZSI) ভাৰতৰ প্ৰাণীজ সম্পদৰ জৰীপৰ দায়িত্ব লয়। জলবায়ু আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতিৰ বিপুল বৈচিত্ৰ্যৰে ভাৰতত ৮৯,৪৫১ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ বাসস্থান। [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত [[হাতী|ভাৰতীয় হাতী]], [[মেঠোন]] বা ভুলকৈ ভাৰতীয় বাইছন বৰ্তমানৰ [[বোভিনি]]ৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ, বিখ্যাত ভাৰতীয় [[এশিঙীয়া গঁড়]], আৰু বন্য জল [[ম'হ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত। হৰিণা আৰু এণ্টিলোপৰ ভিতৰত [[দল-হৰিণা]], সঙ্গাই, চিতাল, [[শৰপহু]], ভাৰতীয় [[খটীয়া পহু]], হিমালয়ান কস্তুৰী হৰিণা, ইণ্ডিয়ান মুণ্টজাক, ইণ্ডিয়ান স্পটেড চেভ্ৰটেইন, কাশ্মীৰ হংগুল, তিব্বতী এণ্টিলোপ, কৃষ্ণমৃগ, চাৰিশিংযুক্ত হৰিণা, গোৱানা, ভাৰতীয় হৰিণা, নীলগাই আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতীয় বনৰীয়া গাধ আৰু কিয়াঙৰ দৰে বনৰীয়া গাধ আছে, লগতে ভূটান টাকিন, মিশ্মী টাকিন, ৰঙা চেৰও, হিমালয়ৰ ছেৰও, ৰঙা গোৰাল, হিমালয়ৰ গোৰাল, মাৰ্খোৰ, চাইবেৰিয়ান আইবেক্স, নীলগিৰি তহৰ, হিমালয়ৰ তহৰ, উৰিয়াল, অৰ্গালী আৰু নীলা ভেড়াৰ দৰে ছাগলীও আছে। এই ছাগলী সাধাৰণতে হিমাচল প্ৰদেশ, লাডাখ, আৰু জম্মু-কাশ্মীৰ (ইউনিয়ন টেৰিটৰী)ৰ হিমালয়ৰ লগতে হিমালয়ৰ গুৰিৰ বানপানীৰ সমভূমি দুৱাৰছ বনাঞ্চল আৰু তেৰাই অঞ্চলত পোৱা যায়। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য ব্যতিক্ৰম হ’ল তামিলনাডুৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় নীলগিৰি তাহৰ। কেইবাটাও ডাঙৰ মেকুৰী আছে: এছিয়াটিক সিংহ, বংগ বাঘ, ভাৰতীয় নাহৰফুটুকী, নিয়ৰ নাহৰফুটুকী, ডাৱৰীয়া নাহৰফুটুকী, ইউৰেছিয়ান লিংকছ, আৰু কেৰাকেল। সৰু মেকুৰী প্ৰজাতিৰ ভিতৰত মাছ ধৰা মেকুৰী, এছিয়াটিক বনৰীয়া মেকুৰী, জংঘল মেকুৰী, পল্লাছ মেকুৰী, বংগ মেকুৰী, মাৰ্বল মেকুৰী, এছিয়াটিক সোণালী মেকুৰী, আৰু নাহৰফুটুকী মেকুৰী আদি উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি উছুৰি ঢোলে, ভাৰতীয় শিয়াল, ভাৰতীয় পহু, বংগ শিয়াল, তিব্বতী পহু, তিব্বতী শিয়াল আদি কেনিন পোৱা যায়। লগতে আন এটা মাংসভোজী প্ৰাণী হ’ল ডাঠ হায়েনা। কেইবাটাও [[চৰাই]], যেনে গ্ৰেটাৰ ফ্লেমিংগো, ব্ৰাহ্মণিক হাঁহ, বগা বুকুৰ ৱাটাৰহেন, ফেজেণ্ট ঠেংযুক্ত জাকানা, ইউৰেছিয়ান চামুচবিল, লেছাৰ ফ্লেমিংগো, বেঙুনীয়া বগলী, গ্ৰেট আৰু গৰু এগ্ৰেট, ভাৰতীয় পুখুৰীৰ বগলী, প্ৰাচ্যৰ মেগপাই-ৰবিন, নিকোবাৰ পাৰ চৰাই, ভাৰতীয় মাইনাছ, ভাৰতীয় ৰোলাৰ, স্লেটি ব্ৰেষ্টেড ৰেল, গ্ৰেটাৰ ক'কেল, ক'লা পেটৰ টাৰ্ণ, ইণ্ডিয়ান পিটা, ইণ্ডিয়ান পেৰাডাইজ ফ্লাইকেচাৰ, চেৰাছ ক্ৰেন, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন, ডেম'ইজেল ক্ৰেন, গ্ৰেট হৰ্ণবিল, গোলাপ আঙঠিযুক্ত পেৰাকিট, বসন্তকালীন ওলমি থকা কপৌ, নব-বিল হাঁহ, ৰং কৰা ষ্টৰ্ক, আৰু এছিয়ান অ'পেনবিল দেশৰ বিভিন্ন বাসস্থানত পোৱা যায়। ভাৰতত কেইবাটাও ক্ষুদ্ৰ [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত এছিয়ান হাউচ শ্ব্ৰু, উত্তৰ আৰু গ্ৰেটাৰ হগ বেজাৰ, চাইনিজ ফেৰেট-বেজাৰ, হানি বেজাৰ, ভাৰতীয় [[পেংগুইন]], চীনা পেংগুইন আদি উল্লেখযোগ্য। বৃক্ষীয় সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ ভিতৰত নীলগিৰি মাৰ্টেন, সৰু দাঁতযুক্ত তাল চিভেট, এছিয়ান পাম চিভেট, সৰু ভাৰতীয় চিভেট, বৃহৎ ভাৰতীয় চিভেট, বিনটুৰং, আৰু ৰঙা পাণ্ডা আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ [[ভালুক]]বোৰ হ’ল সূৰ্য্য ভালুক, অলস ভালুক, হিমালয়ৰ ক’লা ভালুক, আৰু [[হিমালয়]]ৰ বাদামী ভালুক। ==জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য== বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত "যিটো প্ৰতিটো গোটৰ মুঠ বিশ্বব্যাপী প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ তুলনাত প্ৰতিটো গোটৰ প্ৰজাতিৰ শতাংশৰদ্বাৰা গণনা কৰা" ত বিশ্বৰ মেগা-বায়'ডাইভাৰ্চিটি ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ভিতৰত দ্বাদশ স্থানত আছে। ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ তলত থকা ভাৰত জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰে চহকী। ভাৰতৰ প্ৰাণীবিজ্ঞান জৰীপ (ZSI) ৰ ২০২০ চনত ভাৰতৰ প্ৰাণীজগতৰ জৰীপত মুঠ ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ তথ্য পোৱা গৈছে, য’ত ৪০৭টা নতুনকৈ বৰ্ণনা কৰা প্ৰজাতি আৰু ১৫০টা নতুন দেশৰ ৰেকৰ্ডকে ধৰি ৫৫৭টা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। নতুন আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত ৪৮৬টা প্ৰজাতি অকৃমি (বেছিভাগেই পোক-পৰুৱা), আৰু ৭১টা মেৰুদণ্ডী প্ৰজাতি, বেছিভাগেই মাছ আৰু সৰীসৃপ। [[কৰ্ণাটক]] (৬৬ প্ৰজাতি), [[কেৰালা]] (৫১), [[ৰাজস্থান]] (৪৬) আৰু [[পশ্চিম বংগ]] (৩০)ৰপৰা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। ২০১০ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰাণীজগতত ২,৮০০টা নতুন প্ৰজাতি আৰু ১,৩১২টা নতুন অভিলেখকে ধৰি ৪,১১২টা প্ৰজাতি সংযোজন কৰা হয়।<ref name=bod1/> == জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পট == === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা হৈছে উপদ্বীপীয় ভাৰতৰ পশ্চিম সীমাৰে বিস্তৃত এক পাহাৰীয়া শৃংখলা। সাগৰৰ নৈকট্য আৰু পৰ্বতৰ বাধাৰ ফলত হোৱা বৰষুণৰ বাবে এই অঞ্চলত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। এই অঞ্চলসমূহত আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য আৰু বৰ্ষাৰণ্য পোৱা যায়। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্যায়ৰ প্ৰজাতি বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে উচ্চ স্তৰৰ থলুৱা প্ৰজাতি দেখা যায়। ইয়াত পোৱা উভচৰ প্ৰাণীৰ প্ৰায় ৭৭% আৰু সৰীসৃপ প্ৰজাতিৰ ৬২% পৃথিৱীৰ আন কতো পোৱা নাযায়।<ref name="RJRD">Daniels, R. J. R. (2001) [http://iisc.ernet.in Endemic fishes of the Western Ghats and the Satpura hypothesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191139/http://iisc.ernet.in |date=3 March 2016 }}. Current Science 81(3):240-244</ref> এই অঞ্চলটোৰ মালয় উপদ্বীপৰ সৈতে জৈৱ-ভৌগোলিক সাদৃশ্য আছে। সুন্দৰ লাল হোৰাই আগবঢ়োৱা ''সাতপূৰা পৰিকল্পনা'' অনুসৰি মধ্য ভাৰতৰ পাহাৰীয়া শৃংখলাবোৰে এসময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অৰণ্যৰপৰা ইন্দো-মালয়ান অঞ্চললৈ এক সংযোগ স্থাপন কৰিছিল। হোৰাই এই তত্ত্ব সমৰ্থন কৰিবলৈ পাহাৰীয়া সুঁতিৰ মাছৰ সহায় লৈছিল, কিন্তু চৰাইৰ ক্ষেত্ৰতো ই প্ৰযোজ্য হ'ব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল।<ref>Ripley, Dillon S. (1947) [https://jstor.org Avian relicts and double invasions in Peninsular India and Ceylon(Sri Lanka)] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=5 December 2022 }}. Evolution 2:150–159</ref> পৰৱৰ্তী অধ্যয়নসমূহে সূচাইছে যে হোৰাৰ মূল আৰ্হি প্ৰজাতিসমূহ বিচ্ছিন্নতাৰদ্বাৰা হোৱা প্ৰজাতিকৰণতকৈ ''অভিসাৰী বিৱৰ্তন''ৰ হে এক নিদৰ্শন আছিল।<ref name="RJRD"/> অধিক শেহতীয়া ফাইলোজিঅ'গ্ৰাফিক অধ্যয়নসমূহে আণৱিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি এই সমস্যাটো অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>Karanth, P. K. (2003) [http://ias.ac.in Evolution of disjunct distributions among wet-zone species of the Indian subcontinent: Testing various hypotheses using a phylogenetic approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }} Current Science, 85(9): 1276-1283</ref> পৃথক্কৰণৰ সময় আৰু ভূ-তাত্ত্বিক ইতিহাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি টেক্সাসমূহৰ মাজতো পাৰ্থক্য আছে।<ref>Biswas, S. and Pawar S. S. (2006) [http://ias.ac.in Phylogenetic tests of distribution patterns in South Asia: towards an integrative approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }}; J. Biosci. 31 95–113</ref> শ্ৰীলংকাৰ লগতে এই অঞ্চলটোৰ বিশেষকৈ সৰীসৃপ আৰু উভচৰ প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে কিছু প্ৰাণীজ সাদৃশ্য দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে Sinophis সাপ, বেঙুনীয়া ভেকুলী আৰু শ্ৰীলংকাৰ জেঠীজাতীয় প্ৰাণী Nessia, যিবোৰ মাদাগাস্কাৰৰ Acontias গণৰ সৈতে একে যেন লাগে।<ref>{{Cite web |url=http://pdn.ac.lk |title=affinities<!-- Bot generated title --> |access-date=30 August 2006 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051931/http://pdn.ac.lk |url-status=dead }}</ref> মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে অসংখ্য উদ্ভিদৰ সংযোগো বিদ্যমান।<ref>{{Cite web |url=http://mobot.org |title=Bio geography of Madagascar<!-- Bot generated title --> |access-date=6 September 2006 |archive-date=18 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118113039/http://mobot.org |url-status=live }}</ref> এক বৈকল্পিক ধাৰণা অনুসৰি এই টেক্সাসমূহ মূলতঃ ভাৰতৰপৰাই বিৱৰ্তিত হোৱা বুলিও কোৱা হৈছে।<ref>Karanth, P. 2006 [http://iisc.ernet.in Out-of-India Gondwanan origin of some tropical Asian biota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411223533/http://iisc.ernet.in |date=11 April 2019 }}. Current Science 90(6):789-792</ref> মালয়ান মূলৰ কিছুমান টেক্সা শ্ৰীলংকাত পোৱা যায় কিন্তু পশ্চিমঘাটত অনুপস্থিত থকাৰ দৰে জৈৱ-ভৌগোলিক বিচিত্ৰতাও বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত Nepenthes গণৰ উদ্ভিদ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। === পূব হিমালয় === পূব হিমালয় হৈছে ভূটান, উত্তৰ-পূব ভাৰত, পশ্চিম বংগ আৰু নেপালৰ দক্ষিণ, মধ্য আৰু পূব অংশক সামৰি লোৱা অঞ্চল। এই অঞ্চলটো ভূ-তাত্ত্বিকভাবে নৱীন আৰু ইয়াত উচ্চতাৰ যথেষ্ট তাৰতম্য দেখা যায়। ইয়াত এশিঙীয়া গঁড়, বনৰীয়া ম’হকে ধৰি বিশ্বজুৰি বিলুপ্তিৰ ভাবুকি থকা প্ৰায় ১৬৩টা প্ৰজাতি আছে। মুঠতে ইয়াত ৪৫বিধ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ৫০বিধ চৰাই, ১৭বিধ সৰীসৃপ, ১২বিধ উভচৰ, ৩বিধ অমেৰুদণ্ডী আৰু ৩৬বিধ উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি পোৱা যায়।<ref>[http://cepf.net Conservation International 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060825232127/http://cepf.net |date=25 August 2006 }}</ref><ref>[http://panda.org Ecosystem Profile: Eastern Himalayas Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928092502/http://panda.org |date=28 September 2011 }}, 2005</ref> তৰাই অঞ্চলৰ ডুয়াৰ্ছ অৰণ্য এখন জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ এলেকা, য’ত হিমালয়ৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যও দেখা যায়। ইয়াত ৰেলিক ড্ৰেগনফ্লাই নামৰ এবিধ বিপন্ন প্ৰজাতি পোৱা যায়, যাৰ এই গণৰ আনটো মাত্ৰ প্ৰজাতি জাপানত পোৱা যায়। এই অঞ্চলটো হিমালয়ৰ নিউটৰো আৱাসস্থল, যি ভাৰতৰ সীমাত পোৱা একমাত্ৰ চেলামেণ্ডাৰ প্ৰজাতি।<ref>[http://amnh.org Amphibian Species of the World - Desmognathus imitator Dunn, 1927<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310233130/http://amnh.org |date=10 March 2007 }}</ref> == বিলুপ্ত আৰু জীৱাশ্মৰূপসমূহ == প্ৰাৰম্ভিক টাৰ্চিয়াৰী যুগত ভাৰতীয় উপদ্বীপীয় অঞ্চলটো এখন বৃহৎ দ্বীপ আছিল। দ্বীপ হোৱাৰ পূৰ্বে ই আফ্ৰিকা মহাদেশৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই দ্বীপটো এখন অগভীৰ সাগৰৰদ্বাৰা এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰপৰা পৃথক হৈ আছিল। হিমালয় অঞ্চল আৰু তিব্বতৰ বেছিভাগ অংশই এই সাগৰৰ তলত আছিল। এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰ দিশে ভাৰতীয় উপ-মহাদেশৰ গতিৰ ফলত বিশাল হিমালয় পৰ্বতমালাৰ সৃষ্টি হয় আৰু সাগৰৰ তলিখন উঠি আহি বৰ্তমানৰ উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চললৈ পৰিবৰ্তিত হয়। এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱাৰ পিছত বহুতো প্ৰজাতি ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। কেইবাটাও উত্থানৰ ফলত হিমালয়ৰ সৃষ্টি হৈছিল। শিৱালিক পৰ্বতমালা একেবাৰে শেষত গঠিত হৈছিল আৰু টাৰ্চিয়াৰী যুগৰ সৰ্বাধিকসংখ্যক জীৱাশ্ম এই পৰ্বতমালাতেই পোৱা যায়।<ref name="prater">Prater, S. H. (1971) The Book of Indian Animals. BNHS</ref> শিৱালিকৰ জীৱাশ্মসমূহৰ ভিতৰত মেষ্টোডন, জলহস্তী, গঁড়, চিভাথেৰিয়াম, জিৰাফ, ঘোঁৰা, উট, বাইছন, হৰিণ, কৃষ্ণসাৰ মৃগ, গৰিলা, গাহৰি, চিম্পাঞ্জী, ওৰাংওটাং, বেবুন, লেঙ্গুৰ, মাকাক বান্দৰ, চিতা বাঘ, ছেবাৰ-টুথড কেট, সিংহ, বাঘ, ভালুক, অৰ’ক্স, নাহৰফুটুকী বাঘ, কুকুৰনেচীয়া বাঘ, ঢোল, হাজাৰু, শহাপহু আৰু বহুতো স্তন্যপায়ী প্ৰাণী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="prater"/> ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত বহুতো উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Stewart R. Hinsley [http://malvaceae.info Notes on fossil wood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119185436/http://malvaceae.info |date=19 November 2017 }}. Retrieved September 2006.</ref> যাৰ ভিতৰত ইঅ’চিন যুগৰ Grewioxylon, কেৰালাত পোৱা মধ্য মায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon keralensis আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত পোৱা মায়’-প্লায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon arunachalensis অন্যতম। ভাৰত আৰু এণ্টাৰ্কটিকাত Glossopteris নামৰ ঢেঁকীয়া জাতীয় উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম উদ্ধাৰ হোৱাৰ ফলত 'গোণ্ডোৱানলেণ্ড'ৰ আৱিষ্কাৰ হয় আৰু ই মহাদেশীয় সঞ্চৰণ সম্পৰ্কে অধিক জ্ঞান আহৰণত সহায় কৰে। ভাৰতত চাইকাড উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Robert Buckler (1999) A brief review of the fossil cycads. [http://plantapalm.com PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224053853/http://plantapalm.com |date=24 February 2012 }}</ref> আনহাতে বৰ্তমানো ভাৰতত চাইকাডৰ সাতটা প্ৰজাতি জীয়াই আছে।<ref>{{Cite web |url=http://nsw.gov.au |title=Royal Botanical Gardens, Sydney, Australia |access-date=10 August 2006 |archive-date=1 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401122145/http://nsw.gov.au |url-status=dead }}</ref><ref>Singh, Rita, P. Radha (2006) A new species of Cycas from the Malabar Coast, Western Ghats, India. Volume 58(2):119-123</ref> ১৮৭৭ চনত নৰ্মদা উপত্যকাত ৰিচাৰ্ড লাইডেকাৰে আৱিষ্কাৰ কৰা Titanosaurus indicus সম্ভৱতঃ ভাৰতত আৱিষ্কৃত প্ৰথম ডাইনোছৰ আছিল। ভাৰতৰ পুৰাজীৱবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত এই অঞ্চলটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰতত পোৱা আন এক ডাইনোছৰ হৈছে Rajasaurus narmadensis,<ref>Rajasaurus and Indian Dinosaur. Geological Survey of India. [http://gsi.gov.in PDF] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080528000848/http://gsi.gov.in |date=28 May 2008 }}</ref> যি এক বৃহৎ মাংসভোজী ডাইনোছৰ আছিল। ই প্ৰায় ৯ মিটাৰ দীঘল আৰু ৩ মিটাৰ ওখ আছিল। চিনোজয়িক যুগৰ কিছুমান সাপৰ জীৱাশ্মও ভাৰতত পোৱা গৈছে।<ref>Rage J.-C., Bajpai S., Thewissen J. G. M. & Tiwari B. N. 2003. Early Eocene snakes from Kutch, Western India, with a review of the Palaeophiidae. Geodiversitas 25 (4) : 695-716 [http://mnhn.fr PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221235530/http://mnhn.fr |date=21 February 2012 }}</ref> কিছুমান বিজ্ঞানীৰ মতে দাক্ষিণাত্তৰ লাভা উদগীৰণ আৰু তাৰপৰা নিৰ্গত গেছ ডাইনোছৰৰ বিশ্বব্যাপী বিলুপ্তিৰ বাবে দায়ী আছিল, যদিও এই বিষয়টো বিতৰ্কিত।<ref>{{Cite web |url=http://cosis.net |title=Floodvolcanism is the main cause of mass extinctions: Nice try, but where is the evidence? PDF |access-date=21 February 2006 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043641/http://cosis.net |url-status=live }}</ref><ref>[http://plattsburgh.edu Volcanism] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504212202/http://plattsburgh.edu|date=4 May 2006}}</ref> হিমালয়ৰ পাদদেশৰ চিমলা পাহাৰত প্ৰায় ৫৩.৫ নিযুত বছৰ পুৰণি আটাইতকৈ পুৰণি তিমিৰ জীৱাশ্ম Himalayacetus subathuensis পোৱা গৈছে। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই অঞ্চলটো টেথিছ সাগৰৰ তলত আছিল। এই তিমিবোৰ সম্ভৱতঃ আংশিকভাৱে মাটিত বাস কৰিবলৈ সক্ষম আছিল।<ref>{{Cite web |url=http://enchantedlearning.com |title=Whale fossils |access-date=21 February 2006 |archive-date=16 December 2018 |archive-url=https://archive.org |url-status=live }}</ref><ref>Bajpai, S. and Gingerich P.D. (1998) A new Eocene archaeocete (Mammalia, Cetacea) from India and the time of origin of whales Proc. Natl. Acad. Sci. USA 95:15464–15468 [http://umich.edu PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051222060959/http://umich.edu |date=22 December 2005 }}</ref> ভাৰতত পোৱা আন এক তিমিৰ জীৱাশ্ম হৈছে Remingtonocetus, যি প্ৰায় ৪৩-৪৬ নিযুত বছৰ পুৰণি। ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত কেইবাটাও সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে যদিও ডাঙৰ স্তন্যপায়ীৰ উপস্থিতি বিৰল। প্ৰাইমেটৰ একমাত্ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ জীৱাশ্ম ওচৰৰ ম্যানমাৰ অঞ্চলৰপৰাহে পোৱা গৈছে। === শেহতীয়া বিলুপ্তি === মানুহৰদ্বাৰা ভূমি আৰু বনজ সম্পদৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰৰ লগতে খাদ্য আৰু ক্ৰীড়াৰ বাবে চলোৱা চিকাৰ আৰু জালত বন্দী কৰা কাৰ্যই শেহতীয়া সময়ছোৱাত ভাৰতত বহুতো প্ৰজাতিৰ বিলুপ্তি ঘটাইছে। সিন্ধু সভ্যতাৰ সময়ত সম্ভৱতঃ প্ৰথম বিলুপ্ত হোৱা প্ৰজাতিটো আছিল বনৰীয়া গৰুৰ প্ৰজাতি Bos primegenius nomadicus বা বনৰীয়া জেনু। সিন্ধু উপত্যকা আৰু পশ্চিম ভাৰতৰপৰা এই প্ৰজাতিটো বিলুপ্ত হোৱাৰ মূল কাৰণ আছিল পোহনীয়া গৰুৰ সৈতে হোৱা আন্তঃপ্ৰজনন আৰু বাসস্থান ধ্বংসৰ ফলত বনৰীয়া গোটসমূহৰ পৃথক্কৰণ।<ref name="IWH2">Rangarajan, M. (2006) [https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 India's Wildlife History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205125547/https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 |date=5 December 2022 }}, p. 4 {{ISBN|81-7824-140-4}}</ref> দেশখনৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হোৱা বা বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰা উল্লেখযোগ্য স্তন্যপায়ী প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত আছে ভাৰতীয় বা এছিয়াটিক চিতা, জাভানিজ গঁড় আৰু সুমাত্ৰাণ গঁড়।<ref>{{cite book|first=Vivek|last=Menon|title=A field guide to Indian mammals|publisher=Dorling Kindersley, Delhi|year=2003|isbn=0-14-302998-3}}</ref> যদিও এইবোৰ বৃহৎ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ বিলুপ্তি নিশ্চিত কৰা হৈছে, বহুতো সৰু প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ প্ৰজাতিৰ স্থিতি নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন হৈ পৰিছে। বহুতো প্ৰজাতি প্ৰথমবাৰ চিনাক্ত কৰাৰ পিছৰেপৰা পুনৰ দেখা পোৱা হোৱা নাই। Hubbardia heptaneuron নামৰ ঘাঁহৰ প্ৰজাতিবিধ লিংগনামক্কি জলাশয় নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে জোগ জলপ্ৰপাতৰ জলকণা পৰা অঞ্চলত গজিছিল। ইয়াক বিলুপ্ত বুলি ভবা হৈছিল যদিও পিছলৈ কোলহাপুৰৰ ওচৰত পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>[https://archive.today/20030310045600/http://www.iucn.org/themes/ssc/news/ebulletin2002/ebulletindec02.html IUCN Species Survival Commission (SSC) E-Bulletin] - December 2002. Retrieved October 2006.</ref> শেহতীয়া সময়ত গোলাপী মূৰীয়া হাঁহ আৰু হিমালয়ৰ বতা চৰাইকে ধৰি চৰাইৰ কিছুমান প্ৰজাতি বিলুপ্ত হৈছে। হিমাচল প্ৰদেশৰ ৰামপুৰৰ ওচৰত এলান অক্টেভিয়ান হিউমে সংগ্ৰহ কৰা এটা নমুনাৰপৰা জনাজাত Acrocephalus orinus নামৰ চৰাইবিধ ১৩৯ বছৰৰ পাছত থাইলেণ্ডত পুনৰ পোৱা গৈছিল।<ref>[http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 Threatened birds of Asia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013154616/http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 |date=13 October 2006 }}. Retrieved October 2006.</ref><ref>The Nation, [http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php March 6, 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070527090228/http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php |date=27 May 2007 }}</ref> একেদৰে ১৮৪৮ চনত প্ৰাণীবিজ্ঞানী থমাছ চি জেৰ্ডনে আৱিষ্কাৰ কৰা জেৰ্ডনৰ কোৰ্চাৰ নামৰ চৰাইবিধ বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰাৰ পাছত ১৯৮৬ চনত বোম্বে নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী ছ’চাইটীৰ পক্ষীবিজ্ঞানী ভাৰত ভূষণে পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰে। ==প্ৰজাতিৰ অনুমান== [[File:Thumb strip india biodiv.jpg|thumb|100px|জীৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ঝলক]] ভাৰতত বিভিন্ন গোট অনুসাৰে প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ এটা অনুমান তলত দিয়া হৈছে। এইটো Alfred, ১৯৯৮ ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছে। {| class="wikitable" |- ! শ্ৰেণীবিভাগ গোট ! বিশ্বৰ প্ৰজাতি ! ভাৰতৰ প্ৰজাতি ! ভাৰতত % |- ! colspan="4" style="background:#ccc; " | প্ৰটিষ্টা |- | প্ৰটোজোৱা | ৩১২৫০ | ২৫৭৭ | ৮.২৪ |- ! style="background:#ccc; " | মুঠ (প্ৰটিষ্টা) ! style="background:#ccc; " | ৩১২৫০ ! style="background:#ccc; " | ২৫৭৭ ! style="background:#ccc; " | ৮.২৪ |- ! colspan="4" style="background:#ccc; " | জন্তু জগত |- | মেছ’জোৱা | ৭১ | ১০ | ১৪.০৮ |- | পৰিফেৰা | ৪৫৬২ | ৪৮৬ | ১০.৬৫ |- | ক্নিডাৰিয়া | ৯৯১৬ | ৮৪২ | ৮.৪৯ |- | ক্টেন’ফ’ৰা | ১০০ | ১২ | ১২ |- | প্লেটিহেলমিন্থেছ | ১৭৫০০ | ১৬২২ | ৯.২৭ |- | ৰ’টিফেৰা | ২৫০০ | ৩৩০ | ১৩.২ |- | গেষ্ট্ৰ’ট্ৰিকা | ৩০০০ | ১০০ | ৩.৩৩ |- | কিন’ৰিঙ্কা | ১০০ | ১০ | ১০ |- | নিমাটোডা | ৩০০০০ | ২৮৫০ | ৯.৫ |- | একেন্থ’চেফেলা | ৮০০ | ২২৯ | ২৮.৬২ |- | সিপুনকুলা | ১৪৫ | ৩৫ | ২৪.১৪ |- | মলাস্কা | ৬৬৫৩৫ | ৫০৭০ | ৭.৬২ |- | একিউৰা | ১২৭ | ৪৩ | ৩৩.৮৬ |- | এনেলিডা | ১২৭০০ | ৮৪০ | ৬.৬১ |- | অনিক’ফ’ৰা | ১০০ | ১ | ১ |- ! style="background:#ccc; " | আৰ্থ্ৰ’প’ডা ! style="background:#ccc; " | ৯৮৭৯৪৯ ! style="background:#ccc; " | ৬৮৩৮৯ ! style="background:#ccc; " | ৬.৯ |- | ক্ৰাষ্টেচিয়া | ৩৫৫৩৪ | ২৯৩৪ | ৮.২৬ |- | পতংগ | ৮৫৩০০০ | ৫৩৪০০ | ৬.৮৩ |- | এৰাক্নিডা | ৭৩৪৪০ | — | ৭.৯ |- | পাইকন’গ’নিডা | ৬০০ | — | ২.৬৭ |- | চিল’প’ডা | ৩০০০ | ১০০ | ৩.৩৩ |- | ডিপ্ল’প’ডা | ৭৫০০ | ১৬২ | ২.১৬ |- | ছিম্ফিলা | ১২০ | ৪ | ৩.৩৩ |- | জিফ’ছুৰা | ৪ | ২ | ৫০ |- | ফ’ৰ’নিডা | ১১ | ৩ | ২৭.২৭ |- | ব্ৰায়’জ’ৱা | ৪০০০ | ২০০ | ৫ |- | এণ্ড’প্ৰ’ক্টা | ৬০ | ১০ | ১৬.৬৬ |- | ব্ৰেকিঅ’প’ডা | ৩০০ | ৩ | ১ |- | কেট’গনাথা | ১১১ | ৩০ | ২৭.০২ |- | টাৰ্ডিগ্ৰাডা | ৫১৪ | ৩০ | ৫.৮৩ |- | ইকাইন’ডাৰ্মাটা | ৬২২৩ | ৭৬৫ | ১২.২৯ |- | হেমিক’ৰ্ডাটা | ১২০ | ১২ | ১০ |- | ক’ৰ্ডাটা | ৪৮৪৫১ | ৪৯৫২ | ১০.২২ |- | প্ৰট’ক’ৰ্ডাটা | ২১০৬ | ১১৯ | ৫.৬৫ |- | মাছ | ২১৭২৩ | ২৫৪৬ | ১১.৭২ |- | উভচৰ | ৭৫৩৩ | ৩৫০ | ৪.৬৩ |- | সৰীসৃপ | ৫৮১৭ | ৪৫৬ | ৭.৮৪ |- | পক্ষী | ৯০২৬ | ১২৩২ | ১৩.৬৬ |- | স্তন্যপায়ী | ৪৬২৯ | ৩৯০ | ৮.৪২ |- ! style="background:#ccc; " | মুঠ (Animalia) ! style="background:#ccc; " | ১১৯৬৯০৩ ! style="background:#ccc; " | ৮৬৮৭৪১ ! style="background:#ccc; " | ৭.২৫ |- ! style="background:#ccc; " | গ্ৰেণ্ড মুঠ ! style="background:#ccc; " | ১২২৮১৫৩ ! style="background:#ccc; " | ৮৭১৩১৮ ! style="background:#ccc; " | ৭.০৯ |} == চিত্ৰ ভঁৰাল == [[File:Akwa18_puntius2.jpg|thumb|ডেনিসন বাৰ্ব ভাৰতৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ এক থলুৱা প্ৰজাতি। ]] [[File:Praying mantis india.jpg|thumb|right|এটা প্ৰেইং মেণ্টিছ]] [[File:Harpegnathos saltator fight.jpg|thumb|Harpegnathos saltator]] [[File:BannerghattaBlackSpiderFr.jpg|thumb|ভাৰতৰ এক থলুৱা ইডিঅ'পিডি মকৰা]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:প্ৰাণীজগত]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] i1g415qxlml2kmhspy67227nfp199sz 604932 604892 2026-05-06T15:29:00Z Kandarpajit Kallol 6257 604932 wikitext text/x-wiki [[File:Bengal Tiger looking at us in Jim Corbett National Park.jpg|alt=|thumb|[[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]]]] [[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|[[হাতী]]|thumb]] [[ভাৰতবৰ্ষ]] ২০২০ চনত বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত ০.৪৬ বায়'ডি স্ক'ৰ, ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী আৰু দেশৰ ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ সৈতে বিশ্বৰ ৮ম সৰ্বাধিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল।<ref name=bod1>[https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece India adds 557 new species to its fauna: Zoological Survey of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913071118/https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece |date=13 September 2021 }}, The Hindu, 27 Aug 2021.</ref>ভাৰতে বহুতো বায়’ম সামৰি লৈছে: [[মৰুভূমি]], ওখ [[পৰ্বত]], উচ্চভূমি, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰু নাতিশীতোষ্ণ [[অৰণ্য]], জলাশয়, সমভূমি, ঘাঁহনি, [[নদী]]ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল, আৰু লগতে দ্বীপ দ্বীপপুঞ্জ। আনুষ্ঠানিকভাৱে বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য হটস্পটৰ ভিতৰত চাৰিটা ভাৰতত উপস্থিত আছে: [[হিমালয়]], [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]], [[ভাৰত-বাৰ্মা]] আৰু [[নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]। ইয়াৰ ভিতৰত সুন্দৰবন আৰু তেৰাই-দুৱাৰ ছাভানা ঘাঁহনি অঞ্চলসমূহো ইয়াৰ অনন্য পত্ৰ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বাবে।<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/children/wild-wonderlands/article34686553.ece | title=Here's a look at 6 biodiversity hotspots of India | newspaper=The Hindu | date=31 May 2021 | last1=Bagli | first1=Katie }}</ref> এই হটস্পটবোৰত বহুতো স্থানীয় প্ৰজাতি থাকে।<ref name="TERI website">[http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051109182255/http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm|date=9 November 2005}}</ref> ভাৰতৰ মুঠ মাটি-কালিৰ প্ৰায় ৫% আনুষ্ঠানিকভাৱে সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অধিকাংশ অংশ ভাৰত-মালয় অঞ্চলত অৱস্থিত, য'ত হিমালয়ৰ ওপৰৰ অংশ পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ অংশ; ২০০০ৰপৰা ২৫০০ মিটাৰ উচ্চতাক ভাৰত-মালয় আৰু পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ মাজৰ উচ্চতাৰ সীমা বুলি গণ্য কৰা হয়। ভাৰতত প্ৰচুৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আছে। সোতৰখন মেগাডাইভাৰ্চিটি দেশৰ ভিতৰত অন্যতম, ইয়াত বিশ্বৰ ৭.৬% [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]], ১২.৬% বিশ্বৰ [[চৰাই]], ৬.২% বিশ্বৰ [[সৰীসৃপ]], ৪.৪% বিশ্বৰ [[উভচৰ প্ৰাণী]] আৰু ১১.৭% [[মাছ]]ৰ বাসস্থান। গ্ৰীষ্মকালীন বাৰিষাৰ ফলতো এই অঞ্চলটো যথেষ্ট প্ৰভাবিত হয় যাৰ ফলত গছ-গছনি আৰু বাসস্থানৰ ঋতু অনুসৰি বৃহৎ পৰিৱৰ্তন ঘটে। ভাৰতে ভাৰতমালয়ৰ জৈৱ-ভৌগোলিক অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ অংশ গঠন কৰে আৰু বহুতো ফুল আৰু প্ৰাণীজগতৰ ৰূপত মালয়ৰ আত্মীয়তা দেখা যায় আৰু মাত্ৰ কেইটামান প্ৰজাতিহে ভাৰতীয় অঞ্চলৰ বাবে অনন্য। এই অনন্য প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত কেৱল পশ্চিম ঘাট আৰু শ্ৰীলংকাত পোৱা Uropeltidae পৰিয়াল সাপ অন্যতম। ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ জীৱাশ্ম প্ৰজাতিসমূহে ছিচেলছ আৰু মাদাগাস্কাৰ দ্বীপসমূহৰ শৃংখলৰ সৈতে সংযোগ দেখুৱাইছে।<ref>Jean-Claude Rage (2003) Relationships of the Malagasy fauna during the Late Cretaceous: Northern or Southern routes? Acta Palaeontologica Polonica 48(4):661-662 [http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041214205519/http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf |date=14 December 2004 }}</ref> ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত সৰীসৃপ, উভচৰ আৰু মাছ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু এই বংশভৌগোলিক সংযোগ প্ৰদৰ্শন কৰা এটা বিদ্যমান প্ৰজাতি হৈছে বেঙুনীয়া বেং। ভাৰত আৰু মাদাগাস্কাৰৰ পৃথক্কৰণ পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰায় ৮.৮ কোটি বছৰ আগতে হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। কিন্তু [[ভাৰতীয়]] উপমহাদেশখনে ইউৰেছিয়াক লগ পোৱাৰ সময়তো মাদাগাস্কাৰ আৰু আফ্ৰিকাৰ সৈতে সংযোগ থকা বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। ভাৰতক এছিয়ালৈ কেইবাটাও [[আফ্ৰিকা]]ন প্ৰজাতিৰ স্থানান্তৰৰ বাবে জাহাজ হিচাপে পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এই প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত পাঁচটা বেং পৰিয়াল (মাই'বাট্ৰেচিডেকে ধৰি), তিনিটা চেচিলিয়ান পৰিয়াল, এটা লেচাৰটিড জেঠী আৰু প'মেটিঅ'পচিডে পৰিয়ালৰ মিঠা পানীৰ শামুক আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="briggs">Briggs, JC (2003) The biogeographic and tectonic history of India. Journal of Biogeography, 30:381–388</ref> [[পাকিস্তান|মধ্য পাকিস্তান]]ৰ বুগটি পাহাৰৰপৰা পোৱা ত্ৰিছ মিলিয়নবছৰীয়া অলিগোচিন যুগৰ জীৱাশ্ম দাঁত এটা লেমুৰ সদৃশ প্ৰাইমেটৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ ফলত লেমূৰৰ উৎপত্তি [[এছিয়া]]ত হ'ব পাৰে বুলি বিতৰ্কিত পৰামৰ্শৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref>Marivaux L., Welcome J.-L., Antoine P-O., Métais G., Baloch I.M., Benammi M., Chaimanee Y., Ducrocq S., and Jaeger J.-J. (2001) A fossil lemur from the Oligocene of Pakistan. Science, 294: 587–591.</ref><ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html Oligocene Lemur fossil hints at Asian origin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006135255/http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html |date=6 October 2017 }}. Retrieved February 2007.</ref> পূৰ্বতে ভাৰতৰপৰা অহা লেমুৰ জীৱাশ্মৰ ফলত লেমুৰিয়া নামৰ হেৰাই যোৱা মহাদেশ এখনৰ তত্ত্বৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই তত্ত্বটো অৱশ্যে খাৰিজ কৰা হৈছিল যেতিয়া মহাদেশীয় ড্ৰিফ্ট আৰু প্লেট টেকটনিক্স ভালদৰে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল। ==জীৱজগত== [[File:FAMILY TIME.jpg|alt=|thumb|[[সিংহ]]]] [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|[[এশিঙীয়া গঁড়]]|thumb]] [[File:Gaur bull Kodaikanal "Biff".jpg|[[মেঠোন]]|thumb]] [[File:Paonroue.JPG|ভাৰতীয় ময়ূৰ|thumb]] [[File:Indian Cobra, crop.jpg|[[ভাৰতীয় ফেঁটী সাপ]]|thumb]] [[কলকাতা]] ([[পশ্চিম বংগ]]ৰ ৰাজধানী)ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা আৰু ১৬টা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰ থকা ভাৰতীয় প্ৰাণীজৰীপ জৰীপ (ZSI) ভাৰতৰ প্ৰাণীজ সম্পদৰ জৰীপৰ দায়িত্ব লয়। জলবায়ু আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতিৰ বিপুল বৈচিত্ৰ্যৰে ভাৰতত ৮৯,৪৫১ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ বাসস্থান। [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত [[হাতী|ভাৰতীয় হাতী]], [[মেঠোন]] বা ভুলকৈ ভাৰতীয় বাইছন বৰ্তমানৰ [[বোভিনি]]ৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ, বিখ্যাত ভাৰতীয় [[এশিঙীয়া গঁড়]], আৰু বন্য জল [[ম'হ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত। হৰিণা আৰু এণ্টিলোপৰ ভিতৰত [[দল-হৰিণা]], সঙ্গাই, চিতাল, [[শৰপহু]], ভাৰতীয় [[খটীয়া পহু]], হিমালয়ান কস্তুৰী হৰিণা, ইণ্ডিয়ান মুণ্টজাক, ইণ্ডিয়ান স্পটেড চেভ্ৰটেইন, কাশ্মীৰ হংগুল, তিব্বতী এণ্টিলোপ, কৃষ্ণমৃগ, চাৰিশিংযুক্ত হৰিণা, গোৱানা, ভাৰতীয় হৰিণা, নীলগাই আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতীয় বনৰীয়া গাধ আৰু কিয়াঙৰ দৰে বনৰীয়া গাধ আছে, লগতে ভূটান টাকিন, মিশ্মী টাকিন, ৰঙা চেৰও, হিমালয়ৰ ছেৰও, ৰঙা গোৰাল, হিমালয়ৰ গোৰাল, মাৰ্খোৰ, চাইবেৰিয়ান আইবেক্স, নীলগিৰি তহৰ, হিমালয়ৰ তহৰ, উৰিয়াল, অৰ্গালী আৰু নীলা ভেড়াৰ দৰে ছাগলীও আছে। এই ছাগলী সাধাৰণতে হিমাচল প্ৰদেশ, লাডাখ, আৰু জম্মু-কাশ্মীৰ (ইউনিয়ন টেৰিটৰী)ৰ হিমালয়ৰ লগতে হিমালয়ৰ গুৰিৰ বানপানীৰ সমভূমি দুৱাৰছ বনাঞ্চল আৰু তেৰাই অঞ্চলত পোৱা যায়। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য ব্যতিক্ৰম হ’ল তামিলনাডুৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় নীলগিৰি তাহৰ। কেইবাটাও ডাঙৰ মেকুৰী আছে: এছিয়াটিক সিংহ, বংগ বাঘ, ভাৰতীয় নাহৰফুটুকী, নিয়ৰ নাহৰফুটুকী, ডাৱৰীয়া নাহৰফুটুকী, ইউৰেছিয়ান লিংকছ, আৰু কেৰাকেল। সৰু মেকুৰী প্ৰজাতিৰ ভিতৰত মাছ ধৰা মেকুৰী, এছিয়াটিক বনৰীয়া মেকুৰী, জংঘল মেকুৰী, পল্লাছ মেকুৰী, বংগ মেকুৰী, মাৰ্বল মেকুৰী, এছিয়াটিক সোণালী মেকুৰী, আৰু নাহৰফুটুকী মেকুৰী আদি উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি উছুৰি ঢোলে, ভাৰতীয় শিয়াল, ভাৰতীয় পহু, বংগ শিয়াল, তিব্বতী পহু, তিব্বতী শিয়াল আদি কেনিন পোৱা যায়। লগতে আন এটা মাংসভোজী প্ৰাণী হ’ল ডাঠ হায়েনা। কেইবাটাও [[চৰাই]], যেনে গ্ৰেটাৰ ফ্লেমিংগো, ব্ৰাহ্মণিক হাঁহ, বগা বুকুৰ ৱাটাৰহেন, ফেজেণ্ট ঠেংযুক্ত জাকানা, ইউৰেছিয়ান চামুচবিল, লেছাৰ ফ্লেমিংগো, বেঙুনীয়া বগলী, গ্ৰেট আৰু গৰু এগ্ৰেট, ভাৰতীয় পুখুৰীৰ বগলী, প্ৰাচ্যৰ মেগপাই-ৰবিন, নিকোবাৰ পাৰ চৰাই, ভাৰতীয় মাইনাছ, ভাৰতীয় ৰোলাৰ, স্লেটি ব্ৰেষ্টেড ৰেল, গ্ৰেটাৰ ক'কেল, ক'লা পেটৰ টাৰ্ণ, ইণ্ডিয়ান পিটা, ইণ্ডিয়ান পেৰাডাইজ ফ্লাইকেচাৰ, চেৰাছ ক্ৰেন, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন, ডেম'ইজেল ক্ৰেন, গ্ৰেট হৰ্ণবিল, গোলাপ আঙঠিযুক্ত পেৰাকিট, বসন্তকালীন ওলমি থকা কপৌ, নব-বিল হাঁহ, ৰং কৰা ষ্টৰ্ক, আৰু এছিয়ান অ'পেনবিল দেশৰ বিভিন্ন বাসস্থানত পোৱা যায়। ভাৰতত কেইবাটাও ক্ষুদ্ৰ [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত এছিয়ান হাউচ শ্ব্ৰু, উত্তৰ আৰু গ্ৰেটাৰ হগ বেজাৰ, চাইনিজ ফেৰেট-বেজাৰ, হানি বেজাৰ, ভাৰতীয় [[পেংগুইন]], চীনা পেংগুইন আদি উল্লেখযোগ্য। বৃক্ষীয় সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ ভিতৰত নীলগিৰি মাৰ্টেন, সৰু দাঁতযুক্ত তাল চিভেট, এছিয়ান পাম চিভেট, সৰু ভাৰতীয় চিভেট, বৃহৎ ভাৰতীয় চিভেট, বিনটুৰং, আৰু ৰঙা পাণ্ডা আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ [[ভালুক]]বোৰ হ’ল সূৰ্য্য ভালুক, অলস ভালুক, হিমালয়ৰ ক’লা ভালুক, আৰু [[হিমালয়]]ৰ বাদামী ভালুক। ==জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য== বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত "যিটো প্ৰতিটো গোটৰ মুঠ বিশ্বব্যাপী প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ তুলনাত প্ৰতিটো গোটৰ প্ৰজাতিৰ শতাংশৰদ্বাৰা গণনা কৰা" ত বিশ্বৰ মেগা-বায়'ডাইভাৰ্চিটি ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ভিতৰত দ্বাদশ স্থানত আছে। ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ তলত থকা ভাৰত জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰে চহকী। ভাৰতৰ প্ৰাণীবিজ্ঞান জৰীপ (ZSI) ৰ ২০২০ চনত ভাৰতৰ প্ৰাণীজগতৰ জৰীপত মুঠ ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ তথ্য পোৱা গৈছে, য’ত ৪০৭টা নতুনকৈ বৰ্ণনা কৰা প্ৰজাতি আৰু ১৫০টা নতুন দেশৰ ৰেকৰ্ডকে ধৰি ৫৫৭টা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। নতুন আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত ৪৮৬টা প্ৰজাতি অকৃমি (বেছিভাগেই পোক-পৰুৱা), আৰু ৭১টা মেৰুদণ্ডী প্ৰজাতি, বেছিভাগেই মাছ আৰু সৰীসৃপ। [[কৰ্ণাটক]] (৬৬ প্ৰজাতি), [[কেৰালা]] (৫১), [[ৰাজস্থান]] (৪৬) আৰু [[পশ্চিম বংগ]] (৩০)ৰপৰা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। ২০১০ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰাণীজগতত ২,৮০০টা নতুন প্ৰজাতি আৰু ১,৩১২টা নতুন অভিলেখকে ধৰি ৪,১১২টা প্ৰজাতি সংযোজন কৰা হয়।<ref name=bod1/> == জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পট == === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা হৈছে উপদ্বীপীয় ভাৰতৰ পশ্চিম সীমাৰে বিস্তৃত এক পাহাৰীয়া শৃংখলা। সাগৰৰ নৈকট্য আৰু পৰ্বতৰ বাধাৰ ফলত হোৱা বৰষুণৰ বাবে এই অঞ্চলত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। এই অঞ্চলসমূহত আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য আৰু বৰ্ষাৰণ্য পোৱা যায়। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্যায়ৰ প্ৰজাতি বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে উচ্চ স্তৰৰ থলুৱা প্ৰজাতি দেখা যায়। ইয়াত পোৱা উভচৰ প্ৰাণীৰ প্ৰায় ৭৭% আৰু সৰীসৃপ প্ৰজাতিৰ ৬২% পৃথিৱীৰ আন কতো পোৱা নাযায়।<ref name="RJRD">Daniels, R. J. R. (2001) [http://iisc.ernet.in Endemic fishes of the Western Ghats and the Satpura hypothesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191139/http://iisc.ernet.in |date=3 March 2016 }}. Current Science 81(3):240-244</ref> এই অঞ্চলটোৰ মালয় উপদ্বীপৰ সৈতে জৈৱ-ভৌগোলিক সাদৃশ্য আছে। সুন্দৰ লাল হোৰাই আগবঢ়োৱা ''সাতপূৰা পৰিকল্পনা'' অনুসৰি মধ্য ভাৰতৰ পাহাৰীয়া শৃংখলাবোৰে এসময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অৰণ্যৰপৰা ইন্দো-মালয়ান অঞ্চললৈ এক সংযোগ স্থাপন কৰিছিল। হোৰাই এই তত্ত্ব সমৰ্থন কৰিবলৈ পাহাৰীয়া সুঁতিৰ মাছৰ সহায় লৈছিল, কিন্তু চৰাইৰ ক্ষেত্ৰতো ই প্ৰযোজ্য হ'ব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল।<ref>Ripley, Dillon S. (1947) [https://www.jstor.org/pss/2405549 Avian relicts and double invasions in Peninsular India and Ceylon(Sri Lanka)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205125548/https://www.jstor.org/stable/2405549 |date=5 December 2022 }}. Evolution 2:150–159</ref> পৰৱৰ্তী অধ্যয়নসমূহে সূচাইছে যে হোৰাৰ মূল আৰ্হি প্ৰজাতিসমূহ বিচ্ছিন্নতাৰদ্বাৰা হোৱা প্ৰজাতিকৰণতকৈ ''অভিসাৰী বিৱৰ্তন''ৰ হে এক নিদৰ্শন আছিল।<ref name="RJRD"/> অধিক শেহতীয়া ফাইলোজিঅ'গ্ৰাফিক অধ্যয়নসমূহে আণৱিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি এই সমস্যাটো অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>Karanth, P. K. (2003) [http://ias.ac.in Evolution of disjunct distributions among wet-zone species of the Indian subcontinent: Testing various hypotheses using a phylogenetic approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }} Current Science, 85(9): 1276-1283</ref> পৃথক্কৰণৰ সময় আৰু ভূ-তাত্ত্বিক ইতিহাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি টেক্সাসমূহৰ মাজতো পাৰ্থক্য আছে।<ref>Biswas, S. and Pawar S. S. (2006) [http://ias.ac.in Phylogenetic tests of distribution patterns in South Asia: towards an integrative approach] {{Webarchive|url=https://archive.org |date=16 December 2018 }}; J. Biosci. 31 95–113</ref> শ্ৰীলংকাৰ লগতে এই অঞ্চলটোৰ বিশেষকৈ সৰীসৃপ আৰু উভচৰ প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে কিছু প্ৰাণীজ সাদৃশ্য দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে Sinophis সাপ, বেঙুনীয়া ভেকুলী আৰু শ্ৰীলংকাৰ জেঠীজাতীয় প্ৰাণী Nessia, যিবোৰ মাদাগাস্কাৰৰ Acontias গণৰ সৈতে একে যেন লাগে।<ref>{{Cite web |url=http://pdn.ac.lk |title=affinities<!-- Bot generated title --> |access-date=30 August 2006 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051931/http://pdn.ac.lk |url-status=dead }}</ref> মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে অসংখ্য উদ্ভিদৰ সংযোগো বিদ্যমান।<ref>{{Cite web |url=http://mobot.org |title=Bio geography of Madagascar<!-- Bot generated title --> |access-date=6 September 2006 |archive-date=18 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118113039/http://mobot.org |url-status=live }}</ref> এক বৈকল্পিক ধাৰণা অনুসৰি এই টেক্সাসমূহ মূলতঃ ভাৰতৰপৰাই বিৱৰ্তিত হোৱা বুলিও কোৱা হৈছে।<ref>Karanth, P. 2006 [http://iisc.ernet.in Out-of-India Gondwanan origin of some tropical Asian biota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411223533/http://iisc.ernet.in |date=11 April 2019 }}. Current Science 90(6):789-792</ref> মালয়ান মূলৰ কিছুমান টেক্সা শ্ৰীলংকাত পোৱা যায় কিন্তু পশ্চিমঘাটত অনুপস্থিত থকাৰ দৰে জৈৱ-ভৌগোলিক বিচিত্ৰতাও বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত Nepenthes গণৰ উদ্ভিদ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। === পূব হিমালয় === পূব হিমালয় হৈছে ভূটান, উত্তৰ-পূব ভাৰত, পশ্চিম বংগ আৰু নেপালৰ দক্ষিণ, মধ্য আৰু পূব অংশক সামৰি লোৱা অঞ্চল। এই অঞ্চলটো ভূ-তাত্ত্বিকভাবে নৱীন আৰু ইয়াত উচ্চতাৰ যথেষ্ট তাৰতম্য দেখা যায়। ইয়াত এশিঙীয়া গঁড়, বনৰীয়া ম’হকে ধৰি বিশ্বজুৰি বিলুপ্তিৰ ভাবুকি থকা প্ৰায় ১৬৩টা প্ৰজাতি আছে। মুঠতে ইয়াত ৪৫বিধ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ৫০বিধ চৰাই, ১৭বিধ সৰীসৃপ, ১২বিধ উভচৰ, ৩বিধ অমেৰুদণ্ডী আৰু ৩৬বিধ উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি পোৱা যায়।<ref>[http://cepf.net Conservation International 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060825232127/http://cepf.net |date=25 August 2006 }}</ref><ref>[http://panda.org Ecosystem Profile: Eastern Himalayas Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928092502/http://panda.org |date=28 September 2011 }}, 2005</ref> তৰাই অঞ্চলৰ ডুয়াৰ্ছ অৰণ্য এখন জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ এলেকা, য’ত হিমালয়ৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যও দেখা যায়। ইয়াত ৰেলিক ড্ৰেগনফ্লাই নামৰ এবিধ বিপন্ন প্ৰজাতি পোৱা যায়, যাৰ এই গণৰ আনটো মাত্ৰ প্ৰজাতি জাপানত পোৱা যায়। এই অঞ্চলটো হিমালয়ৰ নিউটৰো আৱাসস্থল, যি ভাৰতৰ সীমাত পোৱা একমাত্ৰ চেলামেণ্ডাৰ প্ৰজাতি।<ref>[http://amnh.org Amphibian Species of the World - Desmognathus imitator Dunn, 1927<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310233130/http://amnh.org |date=10 March 2007 }}</ref> == বিলুপ্ত আৰু জীৱাশ্মৰূপসমূহ == প্ৰাৰম্ভিক টাৰ্চিয়াৰী যুগত ভাৰতীয় উপদ্বীপীয় অঞ্চলটো এখন বৃহৎ দ্বীপ আছিল। দ্বীপ হোৱাৰ পূৰ্বে ই আফ্ৰিকা মহাদেশৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই দ্বীপটো এখন অগভীৰ সাগৰৰদ্বাৰা এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰপৰা পৃথক হৈ আছিল। হিমালয় অঞ্চল আৰু তিব্বতৰ বেছিভাগ অংশই এই সাগৰৰ তলত আছিল। এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰ দিশে ভাৰতীয় উপ-মহাদেশৰ গতিৰ ফলত বিশাল হিমালয় পৰ্বতমালাৰ সৃষ্টি হয় আৰু সাগৰৰ তলিখন উঠি আহি বৰ্তমানৰ উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চললৈ পৰিবৰ্তিত হয়। এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱাৰ পিছত বহুতো প্ৰজাতি ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। কেইবাটাও উত্থানৰ ফলত হিমালয়ৰ সৃষ্টি হৈছিল। শিৱালিক পৰ্বতমালা একেবাৰে শেষত গঠিত হৈছিল আৰু টাৰ্চিয়াৰী যুগৰ সৰ্বাধিকসংখ্যক জীৱাশ্ম এই পৰ্বতমালাতেই পোৱা যায়।<ref name="prater">Prater, S. H. (1971) The Book of Indian Animals. BNHS</ref> শিৱালিকৰ জীৱাশ্মসমূহৰ ভিতৰত মেষ্টোডন, জলহস্তী, গঁড়, চিভাথেৰিয়াম, জিৰাফ, ঘোঁৰা, উট, বাইছন, হৰিণ, কৃষ্ণসাৰ মৃগ, গৰিলা, গাহৰি, চিম্পাঞ্জী, ওৰাংওটাং, বেবুন, লেঙ্গুৰ, মাকাক বান্দৰ, চিতা বাঘ, ছেবাৰ-টুথড কেট, সিংহ, বাঘ, ভালুক, অৰ’ক্স, নাহৰফুটুকী বাঘ, কুকুৰনেচীয়া বাঘ, ঢোল, হাজাৰু, শহাপহু আৰু বহুতো স্তন্যপায়ী প্ৰাণী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="prater"/> ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত বহুতো উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Stewart R. Hinsley [http://malvaceae.info Notes on fossil wood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119185436/http://malvaceae.info |date=19 November 2017 }}. Retrieved September 2006.</ref> যাৰ ভিতৰত ইঅ’চিন যুগৰ Grewioxylon, কেৰালাত পোৱা মধ্য মায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon keralensis আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত পোৱা মায়’-প্লায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon arunachalensis অন্যতম। ভাৰত আৰু এণ্টাৰ্কটিকাত Glossopteris নামৰ ঢেঁকীয়া জাতীয় উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম উদ্ধাৰ হোৱাৰ ফলত 'গোণ্ডোৱানলেণ্ড'ৰ আৱিষ্কাৰ হয় আৰু ই মহাদেশীয় সঞ্চৰণ সম্পৰ্কে অধিক জ্ঞান আহৰণত সহায় কৰে। ভাৰতত চাইকাড উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Robert Buckler (1999) A brief review of the fossil cycads. [http://plantapalm.com PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224053853/http://plantapalm.com |date=24 February 2012 }}</ref> আনহাতে বৰ্তমানো ভাৰতত চাইকাডৰ সাতটা প্ৰজাতি জীয়াই আছে।<ref>{{Cite web |url=http://nsw.gov.au |title=Royal Botanical Gardens, Sydney, Australia |access-date=10 August 2006 |archive-date=1 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401122145/http://nsw.gov.au |url-status=dead }}</ref><ref>Singh, Rita, P. Radha (2006) A new species of Cycas from the Malabar Coast, Western Ghats, India. Volume 58(2):119-123</ref> ১৮৭৭ চনত নৰ্মদা উপত্যকাত ৰিচাৰ্ড লাইডেকাৰে আৱিষ্কাৰ কৰা Titanosaurus indicus সম্ভৱতঃ ভাৰতত আৱিষ্কৃত প্ৰথম ডাইনোছৰ আছিল। ভাৰতৰ পুৰাজীৱবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত এই অঞ্চলটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰতত পোৱা আন এক ডাইনোছৰ হৈছে Rajasaurus narmadensis,<ref>Rajasaurus and Indian Dinosaur. Geological Survey of India. [http://gsi.gov.in PDF] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080528000848/http://gsi.gov.in |date=28 May 2008 }}</ref> যি এক বৃহৎ মাংসভোজী ডাইনোছৰ আছিল। ই প্ৰায় ৯ মিটাৰ দীঘল আৰু ৩ মিটাৰ ওখ আছিল। চিনোজয়িক যুগৰ কিছুমান সাপৰ জীৱাশ্মও ভাৰতত পোৱা গৈছে।<ref>Rage J.-C., Bajpai S., Thewissen J. G. M. & Tiwari B. N. 2003. Early Eocene snakes from Kutch, Western India, with a review of the Palaeophiidae. Geodiversitas 25 (4) : 695-716 [http://mnhn.fr PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221235530/http://mnhn.fr |date=21 February 2012 }}</ref> কিছুমান বিজ্ঞানীৰ মতে দাক্ষিণাত্তৰ লাভা উদগীৰণ আৰু তাৰপৰা নিৰ্গত গেছ ডাইনোছৰৰ বিশ্বব্যাপী বিলুপ্তিৰ বাবে দায়ী আছিল, যদিও এই বিষয়টো বিতৰ্কিত।<ref>{{Cite web |url=http://cosis.net |title=Floodvolcanism is the main cause of mass extinctions: Nice try, but where is the evidence? PDF |access-date=21 February 2006 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043641/http://cosis.net |url-status=live }}</ref><ref>[http://plattsburgh.edu Volcanism] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504212202/http://plattsburgh.edu|date=4 May 2006}}</ref> হিমালয়ৰ পাদদেশৰ চিমলা পাহাৰত প্ৰায় ৫৩.৫ নিযুত বছৰ পুৰণি আটাইতকৈ পুৰণি তিমিৰ জীৱাশ্ম Himalayacetus subathuensis পোৱা গৈছে। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই অঞ্চলটো টেথিছ সাগৰৰ তলত আছিল। এই তিমিবোৰ সম্ভৱতঃ আংশিকভাৱে মাটিত বাস কৰিবলৈ সক্ষম আছিল।<ref>{{Cite web |url=http://enchantedlearning.com |title=Whale fossils |access-date=21 February 2006 |archive-date=16 December 2018 |archive-url=https://archive.org |url-status=live }}</ref><ref>Bajpai, S. and Gingerich P.D. (1998) A new Eocene archaeocete (Mammalia, Cetacea) from India and the time of origin of whales Proc. Natl. Acad. Sci. USA 95:15464–15468 [http://umich.edu PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051222060959/http://umich.edu |date=22 December 2005 }}</ref> ভাৰতত পোৱা আন এক তিমিৰ জীৱাশ্ম হৈছে Remingtonocetus, যি প্ৰায় ৪৩-৪৬ নিযুত বছৰ পুৰণি। ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত কেইবাটাও সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে যদিও ডাঙৰ স্তন্যপায়ীৰ উপস্থিতি বিৰল। প্ৰাইমেটৰ একমাত্ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ জীৱাশ্ম ওচৰৰ ম্যানমাৰ অঞ্চলৰপৰাহে পোৱা গৈছে। === শেহতীয়া বিলুপ্তি === মানুহৰদ্বাৰা ভূমি আৰু বনজ সম্পদৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰৰ লগতে খাদ্য আৰু ক্ৰীড়াৰ বাবে চলোৱা চিকাৰ আৰু জালত বন্দী কৰা কাৰ্যই শেহতীয়া সময়ছোৱাত ভাৰতত বহুতো প্ৰজাতিৰ বিলুপ্তি ঘটাইছে। সিন্ধু সভ্যতাৰ সময়ত সম্ভৱতঃ প্ৰথম বিলুপ্ত হোৱা প্ৰজাতিটো আছিল বনৰীয়া গৰুৰ প্ৰজাতি Bos primegenius nomadicus বা বনৰীয়া জেনু। সিন্ধু উপত্যকা আৰু পশ্চিম ভাৰতৰপৰা এই প্ৰজাতিটো বিলুপ্ত হোৱাৰ মূল কাৰণ আছিল পোহনীয়া গৰুৰ সৈতে হোৱা আন্তঃপ্ৰজনন আৰু বাসস্থান ধ্বংসৰ ফলত বনৰীয়া গোটসমূহৰ পৃথক্কৰণ।<ref name="IWH2">Rangarajan, M. (2006) [https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 India's Wildlife History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205125547/https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 |date=5 December 2022 }}, p. 4 {{ISBN|81-7824-140-4}}</ref> দেশখনৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হোৱা বা বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰা উল্লেখযোগ্য স্তন্যপায়ী প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত আছে ভাৰতীয় বা এছিয়াটিক চিতা, জাভানিজ গঁড় আৰু সুমাত্ৰাণ গঁড়।<ref>{{cite book|first=Vivek|last=Menon|title=A field guide to Indian mammals|publisher=Dorling Kindersley, Delhi|year=2003|isbn=0-14-302998-3}}</ref> যদিও এইবোৰ বৃহৎ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ বিলুপ্তি নিশ্চিত কৰা হৈছে, বহুতো সৰু প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ প্ৰজাতিৰ স্থিতি নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন হৈ পৰিছে। বহুতো প্ৰজাতি প্ৰথমবাৰ চিনাক্ত কৰাৰ পিছৰেপৰা পুনৰ দেখা পোৱা হোৱা নাই। Hubbardia heptaneuron নামৰ ঘাঁহৰ প্ৰজাতিবিধ লিংগনামক্কি জলাশয় নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে জোগ জলপ্ৰপাতৰ জলকণা পৰা অঞ্চলত গজিছিল। ইয়াক বিলুপ্ত বুলি ভবা হৈছিল যদিও পিছলৈ কোলহাপুৰৰ ওচৰত পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>[https://archive.today/20030310045600/http://www.iucn.org/themes/ssc/news/ebulletin2002/ebulletindec02.html IUCN Species Survival Commission (SSC) E-Bulletin] - December 2002. Retrieved October 2006.</ref> শেহতীয়া সময়ত গোলাপী মূৰীয়া হাঁহ আৰু হিমালয়ৰ বতা চৰাইকে ধৰি চৰাইৰ কিছুমান প্ৰজাতি বিলুপ্ত হৈছে। হিমাচল প্ৰদেশৰ ৰামপুৰৰ ওচৰত এলান অক্টেভিয়ান হিউমে সংগ্ৰহ কৰা এটা নমুনাৰপৰা জনাজাত Acrocephalus orinus নামৰ চৰাইবিধ ১৩৯ বছৰৰ পাছত থাইলেণ্ডত পুনৰ পোৱা গৈছিল।<ref>[http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 Threatened birds of Asia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013154616/http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 |date=13 October 2006 }}. Retrieved October 2006.</ref><ref>The Nation, [http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php March 6, 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070527090228/http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php |date=27 May 2007 }}</ref> একেদৰে ১৮৪৮ চনত প্ৰাণীবিজ্ঞানী থমাছ চি জেৰ্ডনে আৱিষ্কাৰ কৰা জেৰ্ডনৰ কোৰ্চাৰ নামৰ চৰাইবিধ বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰাৰ পাছত ১৯৮৬ চনত বোম্বে নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী ছ’চাইটীৰ পক্ষীবিজ্ঞানী ভাৰত ভূষণে পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰে। ==প্ৰজাতিৰ অনুমান== [[File:Thumb strip india biodiv.jpg|thumb|100px|জীৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ঝলক]] ভাৰতত বিভিন্ন গোট অনুসাৰে প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ এটা অনুমান তলত দিয়া হৈছে। এইটো Alfred, ১৯৯৮ ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছে। {| class="wikitable" |- ! শ্ৰেণীবিভাগ গোট ! বিশ্বৰ প্ৰজাতি ! ভাৰতৰ প্ৰজাতি ! ভাৰতত % |- ! colspan="4" style="background:#ccc; " | প্ৰটিষ্টা |- | প্ৰটোজোৱা | ৩১২৫০ | ২৫৭৭ | ৮.২৪ |- ! style="background:#ccc; " | মুঠ (প্ৰটিষ্টা) ! style="background:#ccc; " | ৩১২৫০ ! style="background:#ccc; " | ২৫৭৭ ! style="background:#ccc; " | ৮.২৪ |- ! colspan="4" style="background:#ccc; " | জন্তু জগত |- | মেছ’জোৱা | ৭১ | ১০ | ১৪.০৮ |- | পৰিফেৰা | ৪৫৬২ | ৪৮৬ | ১০.৬৫ |- | ক্নিডাৰিয়া | ৯৯১৬ | ৮৪২ | ৮.৪৯ |- | ক্টেন’ফ’ৰা | ১০০ | ১২ | ১২ |- | প্লেটিহেলমিন্থেছ | ১৭৫০০ | ১৬২২ | ৯.২৭ |- | ৰ’টিফেৰা | ২৫০০ | ৩৩০ | ১৩.২ |- | গেষ্ট্ৰ’ট্ৰিকা | ৩০০০ | ১০০ | ৩.৩৩ |- | কিন’ৰিঙ্কা | ১০০ | ১০ | ১০ |- | নিমাটোডা | ৩০০০০ | ২৮৫০ | ৯.৫ |- | একেন্থ’চেফেলা | ৮০০ | ২২৯ | ২৮.৬২ |- | সিপুনকুলা | ১৪৫ | ৩৫ | ২৪.১৪ |- | মলাস্কা | ৬৬৫৩৫ | ৫০৭০ | ৭.৬২ |- | একিউৰা | ১২৭ | ৪৩ | ৩৩.৮৬ |- | এনেলিডা | ১২৭০০ | ৮৪০ | ৬.৬১ |- | অনিক’ফ’ৰা | ১০০ | ১ | ১ |- ! style="background:#ccc; " | আৰ্থ্ৰ’প’ডা ! style="background:#ccc; " | ৯৮৭৯৪৯ ! style="background:#ccc; " | ৬৮৩৮৯ ! style="background:#ccc; " | ৬.৯ |- | ক্ৰাষ্টেচিয়া | ৩৫৫৩৪ | ২৯৩৪ | ৮.২৬ |- | পতংগ | ৮৫৩০০০ | ৫৩৪০০ | ৬.৮৩ |- | এৰাক্নিডা | ৭৩৪৪০ | — | ৭.৯ |- | পাইকন’গ’নিডা | ৬০০ | — | ২.৬৭ |- | চিল’প’ডা | ৩০০০ | ১০০ | ৩.৩৩ |- | ডিপ্ল’প’ডা | ৭৫০০ | ১৬২ | ২.১৬ |- | ছিম্ফিলা | ১২০ | ৪ | ৩.৩৩ |- | জিফ’ছুৰা | ৪ | ২ | ৫০ |- | ফ’ৰ’নিডা | ১১ | ৩ | ২৭.২৭ |- | ব্ৰায়’জ’ৱা | ৪০০০ | ২০০ | ৫ |- | এণ্ড’প্ৰ’ক্টা | ৬০ | ১০ | ১৬.৬৬ |- | ব্ৰেকিঅ’প’ডা | ৩০০ | ৩ | ১ |- | কেট’গনাথা | ১১১ | ৩০ | ২৭.০২ |- | টাৰ্ডিগ্ৰাডা | ৫১৪ | ৩০ | ৫.৮৩ |- | ইকাইন’ডাৰ্মাটা | ৬২২৩ | ৭৬৫ | ১২.২৯ |- | হেমিক’ৰ্ডাটা | ১২০ | ১২ | ১০ |- | ক’ৰ্ডাটা | ৪৮৪৫১ | ৪৯৫২ | ১০.২২ |- | প্ৰট’ক’ৰ্ডাটা | ২১০৬ | ১১৯ | ৫.৬৫ |- | মাছ | ২১৭২৩ | ২৫৪৬ | ১১.৭২ |- | উভচৰ | ৭৫৩৩ | ৩৫০ | ৪.৬৩ |- | সৰীসৃপ | ৫৮১৭ | ৪৫৬ | ৭.৮৪ |- | পক্ষী | ৯০২৬ | ১২৩২ | ১৩.৬৬ |- | স্তন্যপায়ী | ৪৬২৯ | ৩৯০ | ৮.৪২ |- ! style="background:#ccc; " | মুঠ (Animalia) ! style="background:#ccc; " | ১১৯৬৯০৩ ! style="background:#ccc; " | ৮৬৮৭৪১ ! style="background:#ccc; " | ৭.২৫ |- ! style="background:#ccc; " | গ্ৰেণ্ড মুঠ ! style="background:#ccc; " | ১২২৮১৫৩ ! style="background:#ccc; " | ৮৭১৩১৮ ! style="background:#ccc; " | ৭.০৯ |} == চিত্ৰ ভঁৰাল == [[File:Akwa18_puntius2.jpg|thumb|ডেনিসন বাৰ্ব ভাৰতৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ এক থলুৱা প্ৰজাতি। ]] [[File:Praying mantis india.jpg|thumb|right|এটা প্ৰেইং মেণ্টিছ]] [[File:Harpegnathos saltator fight.jpg|thumb|Harpegnathos saltator]] [[File:BannerghattaBlackSpiderFr.jpg|thumb|ভাৰতৰ এক থলুৱা ইডিঅ'পিডি মকৰা]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:প্ৰাণীজগত]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] f4dmhpiszh7givejw3b38aab1u1pvki 604933 604932 2026-05-06T15:30:29Z Kandarpajit Kallol 6257 604933 wikitext text/x-wiki [[File:Bengal Tiger looking at us in Jim Corbett National Park.jpg|alt=|thumb|[[ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ]]]] [[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|[[হাতী]]|thumb]] [[ভাৰতবৰ্ষ]] ২০২০ চনত বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত ০.৪৬ বায়'ডি স্ক'ৰ, ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী আৰু দেশৰ ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ সৈতে বিশ্বৰ ৮ম সৰ্বাধিক জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল।<ref name=bod1>[https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece India adds 557 new species to its fauna: Zoological Survey of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913071118/https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece |date=13 September 2021 }}, The Hindu, 27 Aug 2021.</ref>ভাৰতে বহুতো বায়’ম সামৰি লৈছে: [[মৰুভূমি]], ওখ [[পৰ্বত]], উচ্চভূমি, গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰু নাতিশীতোষ্ণ [[অৰণ্য]], জলাশয়, সমভূমি, ঘাঁহনি, [[নদী]]ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল, আৰু লগতে দ্বীপ দ্বীপপুঞ্জ। আনুষ্ঠানিকভাৱে বিশ্বৰ ৩৬টা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য হটস্পটৰ ভিতৰত চাৰিটা ভাৰতত উপস্থিত আছে: [[হিমালয়]], [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]], [[ভাৰত-বাৰ্মা]] আৰু [[নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]। ইয়াৰ ভিতৰত সুন্দৰবন আৰু তেৰাই-দুৱাৰ ছাভানা ঘাঁহনি অঞ্চলসমূহো ইয়াৰ অনন্য পত্ৰ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বাবে।<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/children/wild-wonderlands/article34686553.ece | title=Here's a look at 6 biodiversity hotspots of India | newspaper=The Hindu | date=31 May 2021 | last1=Bagli | first1=Katie }}</ref> এই হটস্পটবোৰত বহুতো স্থানীয় প্ৰজাতি থাকে।<ref name="TERI website">[http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051109182255/http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm|date=9 November 2005}}</ref> ভাৰতৰ মুঠ মাটি-কালিৰ প্ৰায় ৫% আনুষ্ঠানিকভাৱে সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ভাৰতৰ অধিকাংশ অংশ ভাৰত-মালয় অঞ্চলত অৱস্থিত, য'ত হিমালয়ৰ ওপৰৰ অংশ পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ অংশ; ২০০০ৰপৰা ২৫০০ মিটাৰ উচ্চতাক ভাৰত-মালয় আৰু পেলিঅ'আৰ্কটিক পৰিৱেশ মণ্ডলৰ মাজৰ উচ্চতাৰ সীমা বুলি গণ্য কৰা হয়। ভাৰতত প্ৰচুৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আছে। সোতৰখন মেগাডাইভাৰ্চিটি দেশৰ ভিতৰত অন্যতম, ইয়াত বিশ্বৰ ৭.৬% [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]], ১২.৬% বিশ্বৰ [[চৰাই]], ৬.২% বিশ্বৰ [[সৰীসৃপ]], ৪.৪% বিশ্বৰ [[উভচৰ প্ৰাণী]] আৰু ১১.৭% [[মাছ]]ৰ বাসস্থান। গ্ৰীষ্মকালীন বাৰিষাৰ ফলতো এই অঞ্চলটো যথেষ্ট প্ৰভাবিত হয় যাৰ ফলত গছ-গছনি আৰু বাসস্থানৰ ঋতু অনুসৰি বৃহৎ পৰিৱৰ্তন ঘটে। ভাৰতে ভাৰতমালয়ৰ জৈৱ-ভৌগোলিক অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ অংশ গঠন কৰে আৰু বহুতো ফুল আৰু প্ৰাণীজগতৰ ৰূপত মালয়ৰ আত্মীয়তা দেখা যায় আৰু মাত্ৰ কেইটামান প্ৰজাতিহে ভাৰতীয় অঞ্চলৰ বাবে অনন্য। এই অনন্য প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত কেৱল পশ্চিম ঘাট আৰু শ্ৰীলংকাত পোৱা Uropeltidae পৰিয়াল সাপ অন্যতম। ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ জীৱাশ্ম প্ৰজাতিসমূহে ছিচেলছ আৰু মাদাগাস্কাৰ দ্বীপসমূহৰ শৃংখলৰ সৈতে সংযোগ দেখুৱাইছে।<ref>Jean-Claude Rage (2003) Relationships of the Malagasy fauna during the Late Cretaceous: Northern or Southern routes? Acta Palaeontologica Polonica 48(4):661-662 [http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041214205519/http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf |date=14 December 2004 }}</ref> ক্ৰিটেচিয়াছ যুগৰ প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত সৰীসৃপ, উভচৰ আৰু মাছ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু এই বংশভৌগোলিক সংযোগ প্ৰদৰ্শন কৰা এটা বিদ্যমান প্ৰজাতি হৈছে বেঙুনীয়া বেং। ভাৰত আৰু মাদাগাস্কাৰৰ পৃথক্কৰণ পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰায় ৮.৮ কোটি বছৰ আগতে হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। কিন্তু [[ভাৰতীয়]] উপমহাদেশখনে ইউৰেছিয়াক লগ পোৱাৰ সময়তো মাদাগাস্কাৰ আৰু আফ্ৰিকাৰ সৈতে সংযোগ থকা বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। ভাৰতক এছিয়ালৈ কেইবাটাও [[আফ্ৰিকা]]ন প্ৰজাতিৰ স্থানান্তৰৰ বাবে জাহাজ হিচাপে পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এই প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত পাঁচটা বেং পৰিয়াল (মাই'বাট্ৰেচিডেকে ধৰি), তিনিটা চেচিলিয়ান পৰিয়াল, এটা লেচাৰটিড জেঠী আৰু প'মেটিঅ'পচিডে পৰিয়ালৰ মিঠা পানীৰ শামুক আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="briggs">Briggs, JC (2003) The biogeographic and tectonic history of India. Journal of Biogeography, 30:381–388</ref> [[পাকিস্তান|মধ্য পাকিস্তান]]ৰ বুগটি পাহাৰৰপৰা পোৱা ত্ৰিছ মিলিয়নবছৰীয়া অলিগোচিন যুগৰ জীৱাশ্ম দাঁত এটা লেমুৰ সদৃশ প্ৰাইমেটৰ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ ফলত লেমূৰৰ উৎপত্তি [[এছিয়া]]ত হ'ব পাৰে বুলি বিতৰ্কিত পৰামৰ্শৰ সৃষ্টি হৈছে।<ref>Marivaux L., Welcome J.-L., Antoine P-O., Métais G., Baloch I.M., Benammi M., Chaimanee Y., Ducrocq S., and Jaeger J.-J. (2001) A fossil lemur from the Oligocene of Pakistan. Science, 294: 587–591.</ref><ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html Oligocene Lemur fossil hints at Asian origin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006135255/http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html |date=6 October 2017 }}. Retrieved February 2007.</ref> পূৰ্বতে ভাৰতৰপৰা অহা লেমুৰ জীৱাশ্মৰ ফলত লেমুৰিয়া নামৰ হেৰাই যোৱা মহাদেশ এখনৰ তত্ত্বৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই তত্ত্বটো অৱশ্যে খাৰিজ কৰা হৈছিল যেতিয়া মহাদেশীয় ড্ৰিফ্ট আৰু প্লেট টেকটনিক্স ভালদৰে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল। ==জীৱজগত== [[File:FAMILY TIME.jpg|alt=|thumb|[[সিংহ]]]] [[File:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|[[এশিঙীয়া গঁড়]]|thumb]] [[File:Gaur bull Kodaikanal "Biff".jpg|[[মেঠোন]]|thumb]] [[File:Paonroue.JPG|ভাৰতীয় ময়ূৰ|thumb]] [[File:Indian Cobra, crop.jpg|[[ভাৰতীয় ফেঁটী সাপ]]|thumb]] [[কলকাতা]] ([[পশ্চিম বংগ]]ৰ ৰাজধানী)ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা আৰু ১৬টা আঞ্চলিক কেন্দ্ৰ থকা ভাৰতীয় প্ৰাণীজৰীপ জৰীপ (ZSI) ভাৰতৰ প্ৰাণীজ সম্পদৰ জৰীপৰ দায়িত্ব লয়। জলবায়ু আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতিৰ বিপুল বৈচিত্ৰ্যৰে ভাৰতত ৮৯,৪৫১ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ বাসস্থান। [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত [[হাতী|ভাৰতীয় হাতী]], [[মেঠোন]] বা ভুলকৈ ভাৰতীয় বাইছন বৰ্তমানৰ [[বোভিনি]]ৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ, বিখ্যাত ভাৰতীয় [[এশিঙীয়া গঁড়]], আৰু বন্য জল [[ম'হ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত। হৰিণা আৰু এণ্টিলোপৰ ভিতৰত [[দল-হৰিণা]], সঙ্গাই, চিতাল, [[শৰপহু]], ভাৰতীয় [[খটীয়া পহু]], হিমালয়ান কস্তুৰী হৰিণা, ইণ্ডিয়ান মুণ্টজাক, ইণ্ডিয়ান স্পটেড চেভ্ৰটেইন, কাশ্মীৰ হংগুল, তিব্বতী এণ্টিলোপ, কৃষ্ণমৃগ, চাৰিশিংযুক্ত হৰিণা, গোৱানা, ভাৰতীয় হৰিণা, নীলগাই আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতীয় বনৰীয়া গাধ আৰু কিয়াঙৰ দৰে বনৰীয়া গাধ আছে, লগতে ভূটান টাকিন, মিশ্মী টাকিন, ৰঙা চেৰও, হিমালয়ৰ ছেৰও, ৰঙা গোৰাল, হিমালয়ৰ গোৰাল, মাৰ্খোৰ, চাইবেৰিয়ান আইবেক্স, নীলগিৰি তহৰ, হিমালয়ৰ তহৰ, উৰিয়াল, অৰ্গালী আৰু নীলা ভেড়াৰ দৰে ছাগলীও আছে। এই ছাগলী সাধাৰণতে হিমাচল প্ৰদেশ, লাডাখ, আৰু জম্মু-কাশ্মীৰ (ইউনিয়ন টেৰিটৰী)ৰ হিমালয়ৰ লগতে হিমালয়ৰ গুৰিৰ বানপানীৰ সমভূমি দুৱাৰছ বনাঞ্চল আৰু তেৰাই অঞ্চলত পোৱা যায়। ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য ব্যতিক্ৰম হ’ল তামিলনাডুৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় নীলগিৰি তাহৰ। কেইবাটাও ডাঙৰ মেকুৰী আছে: এছিয়াটিক সিংহ, বংগ বাঘ, ভাৰতীয় নাহৰফুটুকী, নিয়ৰ নাহৰফুটুকী, ডাৱৰীয়া নাহৰফুটুকী, ইউৰেছিয়ান লিংকছ, আৰু কেৰাকেল। সৰু মেকুৰী প্ৰজাতিৰ ভিতৰত মাছ ধৰা মেকুৰী, এছিয়াটিক বনৰীয়া মেকুৰী, জংঘল মেকুৰী, পল্লাছ মেকুৰী, বংগ মেকুৰী, মাৰ্বল মেকুৰী, এছিয়াটিক সোণালী মেকুৰী, আৰু নাহৰফুটুকী মেকুৰী আদি উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ উপৰি উছুৰি ঢোলে, ভাৰতীয় শিয়াল, ভাৰতীয় পহু, বংগ শিয়াল, তিব্বতী পহু, তিব্বতী শিয়াল আদি কেনিন পোৱা যায়। লগতে আন এটা মাংসভোজী প্ৰাণী হ’ল ডাঠ হায়েনা। কেইবাটাও [[চৰাই]], যেনে গ্ৰেটাৰ ফ্লেমিংগো, ব্ৰাহ্মণিক হাঁহ, বগা বুকুৰ ৱাটাৰহেন, ফেজেণ্ট ঠেংযুক্ত জাকানা, ইউৰেছিয়ান চামুচবিল, লেছাৰ ফ্লেমিংগো, বেঙুনীয়া বগলী, গ্ৰেট আৰু গৰু এগ্ৰেট, ভাৰতীয় পুখুৰীৰ বগলী, প্ৰাচ্যৰ মেগপাই-ৰবিন, নিকোবাৰ পাৰ চৰাই, ভাৰতীয় মাইনাছ, ভাৰতীয় ৰোলাৰ, স্লেটি ব্ৰেষ্টেড ৰেল, গ্ৰেটাৰ ক'কেল, ক'লা পেটৰ টাৰ্ণ, ইণ্ডিয়ান পিটা, ইণ্ডিয়ান পেৰাডাইজ ফ্লাইকেচাৰ, চেৰাছ ক্ৰেন, চাইবেৰিয়ান ক্ৰেন, ডেম'ইজেল ক্ৰেন, গ্ৰেট হৰ্ণবিল, গোলাপ আঙঠিযুক্ত পেৰাকিট, বসন্তকালীন ওলমি থকা কপৌ, নব-বিল হাঁহ, ৰং কৰা ষ্টৰ্ক, আৰু এছিয়ান অ'পেনবিল দেশৰ বিভিন্ন বাসস্থানত পোৱা যায়। ভাৰতত কেইবাটাও ক্ষুদ্ৰ [[স্তন্যপায়ী]] প্ৰাণী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত এছিয়ান হাউচ শ্ব্ৰু, উত্তৰ আৰু গ্ৰেটাৰ হগ বেজাৰ, চাইনিজ ফেৰেট-বেজাৰ, হানি বেজাৰ, ভাৰতীয় [[পেংগুইন]], চীনা পেংগুইন আদি উল্লেখযোগ্য। বৃক্ষীয় সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ ভিতৰত নীলগিৰি মাৰ্টেন, সৰু দাঁতযুক্ত তাল চিভেট, এছিয়ান পাম চিভেট, সৰু ভাৰতীয় চিভেট, বৃহৎ ভাৰতীয় চিভেট, বিনটুৰং, আৰু ৰঙা পাণ্ডা আদি উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ [[ভালুক]]বোৰ হ’ল সূৰ্য্য ভালুক, অলস ভালুক, হিমালয়ৰ ক’লা ভালুক, আৰু [[হিমালয়]]ৰ বাদামী ভালুক। ==জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য== বৈচিত্ৰ্য সূচকাংকত "যিটো প্ৰতিটো গোটৰ মুঠ বিশ্বব্যাপী প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ তুলনাত প্ৰতিটো গোটৰ প্ৰজাতিৰ শতাংশৰদ্বাৰা গণনা কৰা" ত বিশ্বৰ মেগা-বায়'ডাইভাৰ্চিটি ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ভিতৰত দ্বাদশ স্থানত আছে। ভৌগোলিক অঞ্চলৰ ২৩.৩৯% বনাঞ্চল আৰু গছৰ আৱৰণৰ তলত থকা ভাৰত জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰে চহকী। ভাৰতৰ প্ৰাণীবিজ্ঞান জৰীপ (ZSI) ৰ ২০২০ চনত ভাৰতৰ প্ৰাণীজগতৰ জৰীপত মুঠ ১০২,৭১৮ প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ তথ্য পোৱা গৈছে, য’ত ৪০৭টা নতুনকৈ বৰ্ণনা কৰা প্ৰজাতি আৰু ১৫০টা নতুন দেশৰ ৰেকৰ্ডকে ধৰি ৫৫৭টা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। নতুন আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত ৪৮৬টা প্ৰজাতি অকৃমি (বেছিভাগেই পোক-পৰুৱা), আৰু ৭১টা মেৰুদণ্ডী প্ৰজাতি, বেছিভাগেই মাছ আৰু সৰীসৃপ। [[কৰ্ণাটক]] (৬৬ প্ৰজাতি), [[কেৰালা]] (৫১), [[ৰাজস্থান]] (৪৬) আৰু [[পশ্চিম বংগ]] (৩০)ৰপৰা নতুন প্ৰজাতিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। ২০১০ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈকে ভাৰতীয় প্ৰাণীজগতত ২,৮০০টা নতুন প্ৰজাতি আৰু ১,৩১২টা নতুন অভিলেখকে ধৰি ৪,১১২টা প্ৰজাতি সংযোজন কৰা হয়।<ref name=bod1/> == জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ হটস্পট == === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা === পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা হৈছে উপদ্বীপীয় ভাৰতৰ পশ্চিম সীমাৰে বিস্তৃত এক পাহাৰীয়া শৃংখলা। সাগৰৰ নৈকট্য আৰু পৰ্বতৰ বাধাৰ ফলত হোৱা বৰষুণৰ বাবে এই অঞ্চলত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। এই অঞ্চলসমূহত আৰ্দ্ৰ পৰ্ণপাতী অৰণ্য আৰু বৰ্ষাৰণ্য পোৱা যায়। অঞ্চলটোত উচ্চ পৰ্যায়ৰ প্ৰজাতি বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে উচ্চ স্তৰৰ থলুৱা প্ৰজাতি দেখা যায়। ইয়াত পোৱা উভচৰ প্ৰাণীৰ প্ৰায় ৭৭% আৰু সৰীসৃপ প্ৰজাতিৰ ৬২% পৃথিৱীৰ আন কতো পোৱা নাযায়।<ref name="RJRD">Daniels, R. J. R. (2001) [http://iisc.ernet.in Endemic fishes of the Western Ghats and the Satpura hypothesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191139/http://iisc.ernet.in |date=3 March 2016 }}. Current Science 81(3):240-244</ref> এই অঞ্চলটোৰ মালয় উপদ্বীপৰ সৈতে জৈৱ-ভৌগোলিক সাদৃশ্য আছে। সুন্দৰ লাল হোৰাই আগবঢ়োৱা ''সাতপূৰা পৰিকল্পনা'' অনুসৰি মধ্য ভাৰতৰ পাহাৰীয়া শৃংখলাবোৰে এসময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অৰণ্যৰপৰা ইন্দো-মালয়ান অঞ্চললৈ এক সংযোগ স্থাপন কৰিছিল। হোৰাই এই তত্ত্ব সমৰ্থন কৰিবলৈ পাহাৰীয়া সুঁতিৰ মাছৰ সহায় লৈছিল, কিন্তু চৰাইৰ ক্ষেত্ৰতো ই প্ৰযোজ্য হ'ব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল।<ref>Ripley, Dillon S. (1947) [https://www.jstor.org/pss/2405549 Avian relicts and double invasions in Peninsular India and Ceylon(Sri Lanka)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205125548/https://www.jstor.org/stable/2405549 |date=5 December 2022 }}. Evolution 2:150–159</ref> পৰৱৰ্তী অধ্যয়নসমূহে সূচাইছে যে হোৰাৰ মূল আৰ্হি প্ৰজাতিসমূহ বিচ্ছিন্নতাৰদ্বাৰা হোৱা প্ৰজাতিকৰণতকৈ ''অভিসাৰী বিৱৰ্তন''ৰ হে এক নিদৰ্শন আছিল।<ref name="RJRD"/> অধিক শেহতীয়া ফাইলোজিঅ'গ্ৰাফিক অধ্যয়নসমূহে আণৱিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি এই সমস্যাটো অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।<ref>Karanth, P. K. (2003) [http://www.ias.ac.in/currsci/nov102003/1276.pdf Evolution of disjunct distributions among wet-zone species of the Indian subcontinent: Testing various hypotheses using a phylogenetic approach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181216031243/https://www.ias.ac.in/currsci/nov102003/1276.pdf |date=16 December 2018 }} Current Science, 85(9): 1276-1283</ref> পৃথক্কৰণৰ সময় আৰু ভূ-তাত্ত্বিক ইতিহাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি টেক্সাসমূহৰ মাজতো পাৰ্থক্য আছে।<ref>Biswas, S. and Pawar S. S. (2006) [http://www.ias.ac.in/jbiosci/mar2006/95.pdf Phylogenetic tests of distribution patterns in South Asia: towards an integrative approach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181216031527/https://www.ias.ac.in/jbiosci/mar2006/95.pdf |date=16 December 2018 }}; J. Biosci. 31 95–113</ref> শ্ৰীলংকাৰ লগতে এই অঞ্চলটোৰ বিশেষকৈ সৰীসৃপ আৰু উভচৰ প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে কিছু প্ৰাণীজ সাদৃশ্য দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে Sinophis সাপ, বেঙুনীয়া ভেকুলী আৰু শ্ৰীলংকাৰ জেঠীজাতীয় প্ৰাণী Nessia, যিবোৰ মাদাগাস্কাৰৰ Acontias গণৰ সৈতে একে যেন লাগে।<ref>{{Cite web |url=http://pdn.ac.lk |title=affinities<!-- Bot generated title --> |access-date=30 August 2006 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051931/http://pdn.ac.lk |url-status=dead }}</ref> মাদাগাস্কাৰ অঞ্চলৰ সৈতে অসংখ্য উদ্ভিদৰ সংযোগো বিদ্যমান।<ref>{{Cite web |url=http://mobot.org |title=Bio geography of Madagascar<!-- Bot generated title --> |access-date=6 September 2006 |archive-date=18 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190118113039/http://mobot.org |url-status=live }}</ref> এক বৈকল্পিক ধাৰণা অনুসৰি এই টেক্সাসমূহ মূলতঃ ভাৰতৰপৰাই বিৱৰ্তিত হোৱা বুলিও কোৱা হৈছে।<ref>Karanth, P. 2006 [http://iisc.ernet.in Out-of-India Gondwanan origin of some tropical Asian biota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411223533/http://iisc.ernet.in |date=11 April 2019 }}. Current Science 90(6):789-792</ref> মালয়ান মূলৰ কিছুমান টেক্সা শ্ৰীলংকাত পোৱা যায় কিন্তু পশ্চিমঘাটত অনুপস্থিত থকাৰ দৰে জৈৱ-ভৌগোলিক বিচিত্ৰতাও বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত Nepenthes গণৰ উদ্ভিদ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। === পূব হিমালয় === পূব হিমালয় হৈছে ভূটান, উত্তৰ-পূব ভাৰত, পশ্চিম বংগ আৰু নেপালৰ দক্ষিণ, মধ্য আৰু পূব অংশক সামৰি লোৱা অঞ্চল। এই অঞ্চলটো ভূ-তাত্ত্বিকভাবে নৱীন আৰু ইয়াত উচ্চতাৰ যথেষ্ট তাৰতম্য দেখা যায়। ইয়াত এশিঙীয়া গঁড়, বনৰীয়া ম’হকে ধৰি বিশ্বজুৰি বিলুপ্তিৰ ভাবুকি থকা প্ৰায় ১৬৩টা প্ৰজাতি আছে। মুঠতে ইয়াত ৪৫বিধ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ৫০বিধ চৰাই, ১৭বিধ সৰীসৃপ, ১২বিধ উভচৰ, ৩বিধ অমেৰুদণ্ডী আৰু ৩৬বিধ উদ্ভিদৰ প্ৰজাতি পোৱা যায়।<ref>[http://cepf.net Conservation International 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060825232127/http://cepf.net |date=25 August 2006 }}</ref><ref>[http://panda.org Ecosystem Profile: Eastern Himalayas Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928092502/http://panda.org |date=28 September 2011 }}, 2005</ref> তৰাই অঞ্চলৰ ডুয়াৰ্ছ অৰণ্য এখন জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ এলেকা, য’ত হিমালয়ৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ লগতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যও দেখা যায়। ইয়াত ৰেলিক ড্ৰেগনফ্লাই নামৰ এবিধ বিপন্ন প্ৰজাতি পোৱা যায়, যাৰ এই গণৰ আনটো মাত্ৰ প্ৰজাতি জাপানত পোৱা যায়। এই অঞ্চলটো হিমালয়ৰ নিউটৰো আৱাসস্থল, যি ভাৰতৰ সীমাত পোৱা একমাত্ৰ চেলামেণ্ডাৰ প্ৰজাতি।<ref>[http://amnh.org Amphibian Species of the World - Desmognathus imitator Dunn, 1927<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310233130/http://amnh.org |date=10 March 2007 }}</ref> == বিলুপ্ত আৰু জীৱাশ্মৰূপসমূহ == প্ৰাৰম্ভিক টাৰ্চিয়াৰী যুগত ভাৰতীয় উপদ্বীপীয় অঞ্চলটো এখন বৃহৎ দ্বীপ আছিল। দ্বীপ হোৱাৰ পূৰ্বে ই আফ্ৰিকা মহাদেশৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই দ্বীপটো এখন অগভীৰ সাগৰৰদ্বাৰা এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰপৰা পৃথক হৈ আছিল। হিমালয় অঞ্চল আৰু তিব্বতৰ বেছিভাগ অংশই এই সাগৰৰ তলত আছিল। এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰ দিশে ভাৰতীয় উপ-মহাদেশৰ গতিৰ ফলত বিশাল হিমালয় পৰ্বতমালাৰ সৃষ্টি হয় আৰু সাগৰৰ তলিখন উঠি আহি বৰ্তমানৰ উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চললৈ পৰিবৰ্তিত হয়। এছিয়াৰ মূল ভূ-খণ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱাৰ পিছত বহুতো প্ৰজাতি ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। কেইবাটাও উত্থানৰ ফলত হিমালয়ৰ সৃষ্টি হৈছিল। শিৱালিক পৰ্বতমালা একেবাৰে শেষত গঠিত হৈছিল আৰু টাৰ্চিয়াৰী যুগৰ সৰ্বাধিকসংখ্যক জীৱাশ্ম এই পৰ্বতমালাতেই পোৱা যায়।<ref name="prater">Prater, S. H. (1971) The Book of Indian Animals. BNHS</ref> শিৱালিকৰ জীৱাশ্মসমূহৰ ভিতৰত মেষ্টোডন, জলহস্তী, গঁড়, চিভাথেৰিয়াম, জিৰাফ, ঘোঁৰা, উট, বাইছন, হৰিণ, কৃষ্ণসাৰ মৃগ, গৰিলা, গাহৰি, চিম্পাঞ্জী, ওৰাংওটাং, বেবুন, লেঙ্গুৰ, মাকাক বান্দৰ, চিতা বাঘ, ছেবাৰ-টুথড কেট, সিংহ, বাঘ, ভালুক, অৰ’ক্স, নাহৰফুটুকী বাঘ, কুকুৰনেচীয়া বাঘ, ঢোল, হাজাৰু, শহাপহু আৰু বহুতো স্তন্যপায়ী প্ৰাণী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="prater"/> ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত বহুতো উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Stewart R. Hinsley [http://malvaceae.info Notes on fossil wood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119185436/http://malvaceae.info |date=19 November 2017 }}. Retrieved September 2006.</ref> যাৰ ভিতৰত ইঅ’চিন যুগৰ Grewioxylon, কেৰালাত পোৱা মধ্য মায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon keralensis আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত পোৱা মায়’-প্লায়’চিন যুগৰ Heritieroxylon arunachalensis অন্যতম। ভাৰত আৰু এণ্টাৰ্কটিকাত Glossopteris নামৰ ঢেঁকীয়া জাতীয় উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম উদ্ধাৰ হোৱাৰ ফলত 'গোণ্ডোৱানলেণ্ড'ৰ আৱিষ্কাৰ হয় আৰু ই মহাদেশীয় সঞ্চৰণ সম্পৰ্কে অধিক জ্ঞান আহৰণত সহায় কৰে। ভাৰতত চাইকাড উদ্ভিদৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে,<ref>Robert Buckler (1999) A brief review of the fossil cycads. [http://plantapalm.com PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224053853/http://plantapalm.com |date=24 February 2012 }}</ref> আনহাতে বৰ্তমানো ভাৰতত চাইকাডৰ সাতটা প্ৰজাতি জীয়াই আছে।<ref>{{Cite web |url=http://nsw.gov.au |title=Royal Botanical Gardens, Sydney, Australia |access-date=10 August 2006 |archive-date=1 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401122145/http://nsw.gov.au |url-status=dead }}</ref><ref>Singh, Rita, P. Radha (2006) A new species of Cycas from the Malabar Coast, Western Ghats, India. Volume 58(2):119-123</ref> ১৮৭৭ চনত নৰ্মদা উপত্যকাত ৰিচাৰ্ড লাইডেকাৰে আৱিষ্কাৰ কৰা Titanosaurus indicus সম্ভৱতঃ ভাৰতত আৱিষ্কৃত প্ৰথম ডাইনোছৰ আছিল। ভাৰতৰ পুৰাজীৱবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত এই অঞ্চলটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ভাৰতত পোৱা আন এক ডাইনোছৰ হৈছে Rajasaurus narmadensis,<ref>Rajasaurus and Indian Dinosaur. Geological Survey of India. [http://gsi.gov.in PDF] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080528000848/http://gsi.gov.in |date=28 May 2008 }}</ref> যি এক বৃহৎ মাংসভোজী ডাইনোছৰ আছিল। ই প্ৰায় ৯ মিটাৰ দীঘল আৰু ৩ মিটাৰ ওখ আছিল। চিনোজয়িক যুগৰ কিছুমান সাপৰ জীৱাশ্মও ভাৰতত পোৱা গৈছে।<ref>Rage J.-C., Bajpai S., Thewissen J. G. M. & Tiwari B. N. 2003. Early Eocene snakes from Kutch, Western India, with a review of the Palaeophiidae. Geodiversitas 25 (4) : 695-716 [http://mnhn.fr PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221235530/http://mnhn.fr |date=21 February 2012 }}</ref> কিছুমান বিজ্ঞানীৰ মতে দাক্ষিণাত্তৰ লাভা উদগীৰণ আৰু তাৰপৰা নিৰ্গত গেছ ডাইনোছৰৰ বিশ্বব্যাপী বিলুপ্তিৰ বাবে দায়ী আছিল, যদিও এই বিষয়টো বিতৰ্কিত।<ref>{{Cite web |url=http://cosis.net |title=Floodvolcanism is the main cause of mass extinctions: Nice try, but where is the evidence? PDF |access-date=21 February 2006 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043641/http://cosis.net |url-status=live }}</ref><ref>[http://plattsburgh.edu Volcanism] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504212202/http://plattsburgh.edu|date=4 May 2006}}</ref> হিমালয়ৰ পাদদেশৰ চিমলা পাহাৰত প্ৰায় ৫৩.৫ নিযুত বছৰ পুৰণি আটাইতকৈ পুৰণি তিমিৰ জীৱাশ্ম Himalayacetus subathuensis পোৱা গৈছে। টাৰ্চিয়াৰী যুগত এই অঞ্চলটো টেথিছ সাগৰৰ তলত আছিল। এই তিমিবোৰ সম্ভৱতঃ আংশিকভাৱে মাটিত বাস কৰিবলৈ সক্ষম আছিল।<ref>{{Cite web |url=http://enchantedlearning.com |title=Whale fossils |access-date=21 February 2006 |archive-date=16 December 2018 |archive-url=https://archive.org |url-status=live }}</ref><ref>Bajpai, S. and Gingerich P.D. (1998) A new Eocene archaeocete (Mammalia, Cetacea) from India and the time of origin of whales Proc. Natl. Acad. Sci. USA 95:15464–15468 [http://umich.edu PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051222060959/http://umich.edu |date=22 December 2005 }}</ref> ভাৰতত পোৱা আন এক তিমিৰ জীৱাশ্ম হৈছে Remingtonocetus, যি প্ৰায় ৪৩-৪৬ নিযুত বছৰ পুৰণি। ইণ্টাৰট্ৰেপিয়ান বেডসমূহত কেইবাটাও সৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ জীৱাশ্ম পোৱা গৈছে যদিও ডাঙৰ স্তন্যপায়ীৰ উপস্থিতি বিৰল। প্ৰাইমেটৰ একমাত্ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ জীৱাশ্ম ওচৰৰ ম্যানমাৰ অঞ্চলৰপৰাহে পোৱা গৈছে। === শেহতীয়া বিলুপ্তি === মানুহৰদ্বাৰা ভূমি আৰু বনজ সম্পদৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰৰ লগতে খাদ্য আৰু ক্ৰীড়াৰ বাবে চলোৱা চিকাৰ আৰু জালত বন্দী কৰা কাৰ্যই শেহতীয়া সময়ছোৱাত ভাৰতত বহুতো প্ৰজাতিৰ বিলুপ্তি ঘটাইছে। সিন্ধু সভ্যতাৰ সময়ত সম্ভৱতঃ প্ৰথম বিলুপ্ত হোৱা প্ৰজাতিটো আছিল বনৰীয়া গৰুৰ প্ৰজাতি Bos primegenius nomadicus বা বনৰীয়া জেনু। সিন্ধু উপত্যকা আৰু পশ্চিম ভাৰতৰপৰা এই প্ৰজাতিটো বিলুপ্ত হোৱাৰ মূল কাৰণ আছিল পোহনীয়া গৰুৰ সৈতে হোৱা আন্তঃপ্ৰজনন আৰু বাসস্থান ধ্বংসৰ ফলত বনৰীয়া গোটসমূহৰ পৃথক্কৰণ।<ref name="IWH2">Rangarajan, M. (2006) [https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 India's Wildlife History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205125547/https://books.google.com/books?id=a89yMml_etQC&pg=PA4 |date=5 December 2022 }}, p. 4 {{ISBN|81-7824-140-4}}</ref> দেশখনৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হোৱা বা বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰা উল্লেখযোগ্য স্তন্যপায়ী প্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত আছে ভাৰতীয় বা এছিয়াটিক চিতা, জাভানিজ গঁড় আৰু সুমাত্ৰাণ গঁড়।<ref>{{cite book|first=Vivek|last=Menon|title=A field guide to Indian mammals|publisher=Dorling Kindersley, Delhi|year=2003|isbn=0-14-302998-3}}</ref> যদিও এইবোৰ বৃহৎ স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ বিলুপ্তি নিশ্চিত কৰা হৈছে, বহুতো সৰু প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ প্ৰজাতিৰ স্থিতি নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন হৈ পৰিছে। বহুতো প্ৰজাতি প্ৰথমবাৰ চিনাক্ত কৰাৰ পিছৰেপৰা পুনৰ দেখা পোৱা হোৱা নাই। Hubbardia heptaneuron নামৰ ঘাঁহৰ প্ৰজাতিবিধ লিংগনামক্কি জলাশয় নিৰ্মাণৰ পূৰ্বে জোগ জলপ্ৰপাতৰ জলকণা পৰা অঞ্চলত গজিছিল। ইয়াক বিলুপ্ত বুলি ভবা হৈছিল যদিও পিছলৈ কোলহাপুৰৰ ওচৰত পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>[https://archive.today/20030310045600/http://www.iucn.org/themes/ssc/news/ebulletin2002/ebulletindec02.html IUCN Species Survival Commission (SSC) E-Bulletin] - December 2002. Retrieved October 2006.</ref> শেহতীয়া সময়ত গোলাপী মূৰীয়া হাঁহ আৰু হিমালয়ৰ বতা চৰাইকে ধৰি চৰাইৰ কিছুমান প্ৰজাতি বিলুপ্ত হৈছে। হিমাচল প্ৰদেশৰ ৰামপুৰৰ ওচৰত এলান অক্টেভিয়ান হিউমে সংগ্ৰহ কৰা এটা নমুনাৰপৰা জনাজাত Acrocephalus orinus নামৰ চৰাইবিধ ১৩৯ বছৰৰ পাছত থাইলেণ্ডত পুনৰ পোৱা গৈছিল।<ref>[http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 Threatened birds of Asia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013154616/http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 |date=13 October 2006 }}. Retrieved October 2006.</ref><ref>The Nation, [http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php March 6, 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070527090228/http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php |date=27 May 2007 }}</ref> একেদৰে ১৮৪৮ চনত প্ৰাণীবিজ্ঞানী থমাছ চি জেৰ্ডনে আৱিষ্কাৰ কৰা জেৰ্ডনৰ কোৰ্চাৰ নামৰ চৰাইবিধ বিলুপ্ত বুলি ধাৰণা কৰাৰ পাছত ১৯৮৬ চনত বোম্বে নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী ছ’চাইটীৰ পক্ষীবিজ্ঞানী ভাৰত ভূষণে পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰে। ==প্ৰজাতিৰ অনুমান== [[File:Thumb strip india biodiv.jpg|thumb|100px|জীৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ঝলক]] ভাৰতত বিভিন্ন গোট অনুসাৰে প্ৰজাতিৰ সংখ্যাৰ এটা অনুমান তলত দিয়া হৈছে। এইটো Alfred, ১৯৯৮ ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছে। {| class="wikitable" |- ! শ্ৰেণীবিভাগ গোট ! বিশ্বৰ প্ৰজাতি ! ভাৰতৰ প্ৰজাতি ! ভাৰতত % |- ! colspan="4" style="background:#ccc; " | প্ৰটিষ্টা |- | প্ৰটোজোৱা | ৩১২৫০ | ২৫৭৭ | ৮.২৪ |- ! style="background:#ccc; " | মুঠ (প্ৰটিষ্টা) ! style="background:#ccc; " | ৩১২৫০ ! style="background:#ccc; " | ২৫৭৭ ! style="background:#ccc; " | ৮.২৪ |- ! colspan="4" style="background:#ccc; " | জন্তু জগত |- | মেছ’জোৱা | ৭১ | ১০ | ১৪.০৮ |- | পৰিফেৰা | ৪৫৬২ | ৪৮৬ | ১০.৬৫ |- | ক্নিডাৰিয়া | ৯৯১৬ | ৮৪২ | ৮.৪৯ |- | ক্টেন’ফ’ৰা | ১০০ | ১২ | ১২ |- | প্লেটিহেলমিন্থেছ | ১৭৫০০ | ১৬২২ | ৯.২৭ |- | ৰ’টিফেৰা | ২৫০০ | ৩৩০ | ১৩.২ |- | গেষ্ট্ৰ’ট্ৰিকা | ৩০০০ | ১০০ | ৩.৩৩ |- | কিন’ৰিঙ্কা | ১০০ | ১০ | ১০ |- | নিমাটোডা | ৩০০০০ | ২৮৫০ | ৯.৫ |- | একেন্থ’চেফেলা | ৮০০ | ২২৯ | ২৮.৬২ |- | সিপুনকুলা | ১৪৫ | ৩৫ | ২৪.১৪ |- | মলাস্কা | ৬৬৫৩৫ | ৫০৭০ | ৭.৬২ |- | একিউৰা | ১২৭ | ৪৩ | ৩৩.৮৬ |- | এনেলিডা | ১২৭০০ | ৮৪০ | ৬.৬১ |- | অনিক’ফ’ৰা | ১০০ | ১ | ১ |- ! style="background:#ccc; " | আৰ্থ্ৰ’প’ডা ! style="background:#ccc; " | ৯৮৭৯৪৯ ! style="background:#ccc; " | ৬৮৩৮৯ ! style="background:#ccc; " | ৬.৯ |- | ক্ৰাষ্টেচিয়া | ৩৫৫৩৪ | ২৯৩৪ | ৮.২৬ |- | পতংগ | ৮৫৩০০০ | ৫৩৪০০ | ৬.৮৩ |- | এৰাক্নিডা | ৭৩৪৪০ | — | ৭.৯ |- | পাইকন’গ’নিডা | ৬০০ | — | ২.৬৭ |- | চিল’প’ডা | ৩০০০ | ১০০ | ৩.৩৩ |- | ডিপ্ল’প’ডা | ৭৫০০ | ১৬২ | ২.১৬ |- | ছিম্ফিলা | ১২০ | ৪ | ৩.৩৩ |- | জিফ’ছুৰা | ৪ | ২ | ৫০ |- | ফ’ৰ’নিডা | ১১ | ৩ | ২৭.২৭ |- | ব্ৰায়’জ’ৱা | ৪০০০ | ২০০ | ৫ |- | এণ্ড’প্ৰ’ক্টা | ৬০ | ১০ | ১৬.৬৬ |- | ব্ৰেকিঅ’প’ডা | ৩০০ | ৩ | ১ |- | কেট’গনাথা | ১১১ | ৩০ | ২৭.০২ |- | টাৰ্ডিগ্ৰাডা | ৫১৪ | ৩০ | ৫.৮৩ |- | ইকাইন’ডাৰ্মাটা | ৬২২৩ | ৭৬৫ | ১২.২৯ |- | হেমিক’ৰ্ডাটা | ১২০ | ১২ | ১০ |- | ক’ৰ্ডাটা | ৪৮৪৫১ | ৪৯৫২ | ১০.২২ |- | প্ৰট’ক’ৰ্ডাটা | ২১০৬ | ১১৯ | ৫.৬৫ |- | মাছ | ২১৭২৩ | ২৫৪৬ | ১১.৭২ |- | উভচৰ | ৭৫৩৩ | ৩৫০ | ৪.৬৩ |- | সৰীসৃপ | ৫৮১৭ | ৪৫৬ | ৭.৮৪ |- | পক্ষী | ৯০২৬ | ১২৩২ | ১৩.৬৬ |- | স্তন্যপায়ী | ৪৬২৯ | ৩৯০ | ৮.৪২ |- ! style="background:#ccc; " | মুঠ (Animalia) ! style="background:#ccc; " | ১১৯৬৯০৩ ! style="background:#ccc; " | ৮৬৮৭৪১ ! style="background:#ccc; " | ৭.২৫ |- ! style="background:#ccc; " | গ্ৰেণ্ড মুঠ ! style="background:#ccc; " | ১২২৮১৫৩ ! style="background:#ccc; " | ৮৭১৩১৮ ! style="background:#ccc; " | ৭.০৯ |} == চিত্ৰ ভঁৰাল == [[File:Akwa18_puntius2.jpg|thumb|ডেনিসন বাৰ্ব ভাৰতৰ পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ এক থলুৱা প্ৰজাতি। ]] [[File:Praying mantis india.jpg|thumb|right|এটা প্ৰেইং মেণ্টিছ]] [[File:Harpegnathos saltator fight.jpg|thumb|Harpegnathos saltator]] [[File:BannerghattaBlackSpiderFr.jpg|thumb|ভাৰতৰ এক থলুৱা ইডিঅ'পিডি মকৰা]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:প্ৰাণীজগত]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] ap223kb1i4nc7zkqr6msyzcff1j1n49 0 127502 605026 602899 2026-05-07T02:13:44Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605026 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = ছাবিনা ইয়াছমিন<ref>{{cite web|title=Sabina Yasmin: The Enchanting Voice of Bangladesh - Today National Ne...|work=Today National News|url=https://todaynationalnews.com|date=2023-12-29|archiveurl=https://archive.today/20231229180009/https://todaynationalnews.com|archivedate=2023-12-29}}</ref> | native_name = {{Lang|bn|সাবিনা ইয়াসমিন}} | native_name_lang = bn | image = Sabina Yasmin in 2015 (cropped).jpg | caption = ২০১৫ চনত ইয়াছমিন | birth_name = ছাবিনা ইয়াছমিন | birth_date = {{birth date and age|1954|09|04|df=y}} <ref>{{Cite news|url=https://thedailystar.net|title=Sabina Yasmin weaves magic with her voice|date=2 January 2013|work=The Daily Star|language=en|access-date=5 September 2019|archive-date=7 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190907014128/https://thedailystar.net|url-status=live}}</ref> | birth_place = [[ঢাকা]], পূব বংগ, পাকিস্তান অধিৰাজ্য | occupation = নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী | alma_mater = [[ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়]] | years active = ১৯৬৭–বৰ্তমান | relations = {{unbulleted list| ফৰিদা ইয়াছমিন (জ্যেষ্ঠ ভগ্নী)| ফৌজীয়া ইয়াছমিন (জ্যেষ্ঠ ভগ্নী) |নীলুফাৰ ইয়াছমিন (জ্যেষ্ঠ ভগ্নী)| নাজমা ইয়াছমিন (জ্যেষ্ঠ ভগ্নী)|খান আতাউৰ ৰহমান (ভিনীহি)| আগুন (ভাগিন)}} | children = ২ | spouse = {{unbulleted list| আনিচুৰ ৰহমান (বিবাহ বিচ্ছেদ) | আমিৰ হোছেইন (বিবাহ বিচ্ছেদ) |{{marriage|কবীৰ সুমন|2000}}}} | awards = }} '''ছাবিনা ইয়াছমিন''' (জন্ম ৪ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৫৪)<ref name=taroka>{{Cite news|url=https://thedailystar.net|title='Taroka Kothon' to honour Sabina Yasmin|work=The Daily Star|language=en|access-date=5 September 2019|archive-date=5 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905072127/https://thedailystar.net|url-status=live}}</ref> এগৰাকী [[বাংলাদেশী]] কণ্ঠশিল্পী। তেওঁ মূলতঃ বাংলাদেশী চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হিচাপে পৰিচিত। তেওঁ অভিলেখসংখ্যক ১৪ বাৰ শ্ৰেষ্ঠ মহিলা নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ বাংলাদেশ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিছে।<ref name=taroka/><ref>{{Cite news|url=https://thedailystar.net|title=National Film Awards for 2017 and 2018 announced|date=8 November 2019|work=The Daily Star|language=en|access-date=14 November 2019|archive-date=10 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110062201/https://thedailystar.net|url-status=live}}</ref> তেওঁ চলচ্চিত্ৰৰ বাবে ১৫০০তকৈও অধিক গীত আৰু সৰ্বমুঠ ১০,০০০তকৈও অধিক গীত বাণীবদ্ধ কৰিছে।<ref name=honor>{{cite news|last1=Alom|first1=Zahangir|title=Sabina Yasmin honoured|url=http://thedailystar.net|newspaper=The Daily Star|access-date=22 October 2017|date=19 July 2010|archive-date=7 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171007021301/http://thedailystar.net|url-status=live}}</ref> ইয়াছমিনক ১৯৮৪ চনত একুশে পদক আৰু ১৯৯৬ চনত স্বাধীনতা দিৱস বঁটাৰে বাংলাদেশ চৰকাৰে সন্মানিত কৰে।<ref name=ekushey>{{cite web|url=http://moca.gov.bd|website=moca.gov.bd|script-title=bn:একুশে পদকপ্ৰাপ্ত সুধীবৃন্দ|access-date=23 August 2017|publisher=Government of Bangladesh|language=bn|trans-title=Ekushey Padak winners list|archive-date=17 June 2018|archive-url=https://archive.org|url-status=live}}</ref><ref name=indepen>{{cite web|url=http://portal.gov.bd|title=Independence Day Award|access-date=23 September 2016|website=portal.gov.bd|publisher=Government of Bangladesh|archive-date=23 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923180015/http://portal.gov.bd|url-status=live}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ১৯৫৪ চনৰ ৪ ছেপ্টেম্বৰত ঢাকাত ছাবিনা ইয়াছমিনৰ জন্ম হৈছিল।<ref name=honor/><ref name=greatness/> তেওঁৰ পৈতৃক ঘৰ সাতক্ষীৰা জিলাত। তেওঁৰ পিতৃ লুৎফৰ ৰহমান ব্ৰিটিছ ৰাজৰ প্ৰাদেশিক অসামৰিক সেৱাত কৰ্মৰত আছিল আৰু মাতৃ বেগম মৌলুদা খাতুন এগৰাকী কণ্ঠশিল্পী আছিল যিয়ে সংগীতজ্ঞ ওস্তাদ কাদেৰ বক্সৰপৰা সংগীতৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। ইয়াছমিন পাঁচগৰাকী ভগ্নীৰ ভিতৰত আটাইতকৈ সৰু; তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নীসকল হ’ল কণ্ঠশিল্পী ফৰিদা ইয়াছমিন, ফৌজীয়া ইয়াছমিন, নাজমা ইয়াছমিন আৰু নীলুফাৰ ইয়াছমিন।<ref name=remini>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/showbiz/cover-story/reminiscence-and-reverence-sabina-yasmin-110488|title=In reminiscence and reverence: Sabina Yasmin|date=11 July 2015|work=The Daily Star|access-date=26 October 2017|language=en|archive-date=26 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026163040/http://www.thedailystar.net/showbiz/cover-story/reminiscence-and-reverence-sabina-yasmin-110488|url-status=live}}</ref> ঘৰুৱা হাৰমনিয়ামৰ সৈতে ইয়াছমিনে শিকা প্ৰথমটো গীত আছিল 'খোকন মণি সোণা'।<ref name=greatness/> ১৯৬৪ চনত তেওঁ 'খেলা ঘৰ' নামৰ এটা ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠানত নিয়মীয়াকৈ গীত গাইছিল।<ref name=greatness/> পি.চি. গোমেজ তেওঁৰ শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ গুৰু আছিল।<ref name=greatness/> সংগীতজ্ঞ আলতাফ মাহমুদে তেওঁৰ চুবুৰীয়াৰ ঘৰলৈ যাওঁতে তেওঁৰ কণ্ঠ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।<ref name=greatness/> আমজাদ হোছেইন আৰু নুৰুল হক বাচ্চু পৰিচালিত 'আগুন নিয়ে খেলা' (১৯৬৭) ছবিখনৰ 'মধু জোছনাৰ দিপালী' গীতটোৰ জৰিয়তে তেওঁ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। শিশু শিল্পী হিচাপে তেওঁ আৰু শাহনাজ ৰহমতুল্লাই ৰাষ্ট্ৰপতি আইয়ুব খানৰপৰা বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref name=remini/> ==কৰ্মজীৱন== [[File:Sabina Yasmin & Runa Laila receiving honorary at Bangladesh National Film Awards ceremony in 2015.jpg|thumb|২০১৫ চনৰ বাংলাদেশ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠানত শ্বেখ হাছিনাৰপৰা বঁটা গ্ৰহণ কৰা অৱস্থাত ছাবিনা ইয়াছমিন আৰু ৰুণা লায়লা। ]] ''শুধু গান গেয়ে পৰিচয়'' শীৰ্ষক গীতটোৰ জৰিয়তে ইয়াছমিনে প্ৰথম সফলতা লাভ কৰে।<ref name=greatness>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/showbiz/cover-story/celebrating-greatness-1479370|title=Celebrating Greatness|date=21 October 2017|work=The Daily Star|access-date=22 October 2017|language=en|archive-date=21 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171021012452/http://www.thedailystar.net/showbiz/cover-story/celebrating-greatness-1479370|url-status=live}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ আলতাফ মাহমুদৰ অধীনত 'আনোৱাৰা', 'নয়নতৰা' আৰু 'টাকা আনা পাই' আদিকে ধৰি বিভিন্ন ছবিত কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। লাহে লাহে তেওঁ সত্য সাহা, সুবল দাস, খান আতাউৰ ৰহমান, আলাউদ্দিন আলী, আহমেদ ইমতিয়াজ বুলবুল আৰু গাজী মাজহাৰুল আনোৱাৰৰ সৈতে কাম কৰে।<ref name=remini/> ===১৯৬০-ৰ দশক=== ইয়াছমিনে চলচ্চিত্ৰ, ৰেডিঅ’, টেলিভিছন আৰু গ্ৰাম’ফোন কোম্পানীৰ বাবে গীত গাইছে। তেওঁ পাকিস্তানৰ চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ১৯৬৯ চনত 'আনাৰী' ছবিৰ বাবে আহমেদ ৰুশ্বদীৰ সৈতে 'বাহাৰো কি য়ে শ্বাম' দ্বৈত গীতটো গাই স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল।<ref name="start">{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/news-detail-228594|title=Sabina Yasmin: Spring in the air|date=2 April 2012|work=The Daily Star|access-date=26 October 2017|language=en|archive-date=7 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171007220133/http://www.thedailystar.net/news-detail-228594|url-status=live}}</ref> ===১৯৭০-ৰ দশক=== ইয়াছমিনে যেতিয়া চলচ্চিত্ৰ জগতত প্ৰৱেশ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁৰ সমসাময়িক শাহনাজ ৰহমতুল্লা আছিল শীৰ্ষস্থানীয় কণ্ঠশিল্পী। ১৯৭০ চনত 'জীৱন থেকে নেয়া' ছবিখন মুক্তি পায়। ইয়াত 'একি সোণাৰ আলোয়' গীতটো আছিল যিয়ে ইয়াছমিনক এগৰাকী অগ্ৰণী কণ্ঠশিল্পী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁ কিছুমান দেশপ্ৰেমমূলক গীত গাইছিল: 'সব কটা জানালা', 'স্বজন হাৰানো দিনেৰ স্মৰণে', 'সেই ৰেল লাইনেৰ ধাৰে', 'স্বাধীনতা তুমি' ইত্যাদি। ১৯৭২ চনৰ 'অবুজ মন' ছবিৰ 'শুদু গান গেয়ে পৰিচয়' গীতটোৰ জৰিয়তে তেওঁ যথেষ্ট খ্যাতি অৰ্জন কৰে। তেওঁ মাহমুদুন্নবীৰ সৈতে 'তুমি যে আমাৰ কবিতা', 'তুমি আছো' আদি দ্বৈত গীত গাইছিল। ১৯৭৫ চনত 'সুজন সখী' ছবিৰ গীতৰ বাবে তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ মহিলা নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ বাংলাদেশ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰে। তেওঁ ধাৰাবাহিকভাৱে তিনিবাৰকৈ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰিছিল: ১৯৭৮ চনত 'গোলাপী এখন ট্ৰেনে', ১৯৭৯ চনত 'সুন্দৰী' আৰু ১৯৮০ চনত 'কচাই' ছবিৰ বাবে। ===১৯৮০-ৰ দশক=== তেওঁ 'কতো সাধনায় এমন ভাগ্য মেলে', 'শত জনমেৰ সাধ', 'এ জীৱনে তুমি ওগো এলে'ৰ দৰে অসংখ্য জনপ্ৰিয় গীত গাইছিল। তেওঁৰ বৰ্ধিত জনপ্ৰিয়তাই তেওঁক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰলৈও লৈ গৈছিল। ১৯৮৫ চনত ইণ্ডো-বাংলাদেশৰ যৌথ প্ৰযোজনাৰ ছবি 'অন্যায় অবিচাৰ'ত তেওঁ কিশোৰ কুমাৰৰ সৈতে 'চেৰোনা চেৰোনা হাত' আৰু 'জলপৰী' গীত দুটা গাইছিল, যাৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল আৰ. ডি. বৰ্মনে। ===১৯৯০-ৰ দশক=== ইয়াছমিনে ১৯৯১ চনত 'দাংগা' আৰু ১৯৯২ চনত 'ৰাধা কৃষ্ণ' ছবিৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰে। ১৯৯৪ চনত কনক চাপা 'তোমাকেই চাই' ছবিখনৰ জৰিয়তে সংগীত জগতত প্ৰৱেশ কৰে। ===২০০০-ৰ দশক=== ২০০০ চনৰ ভিতৰত কনক চাপা ইতিমধ্যে আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হৈ পৰিছিল। তথাপি ইয়াছমিনে শীৰ্ষস্থানীয় সংগীত পৰিচালকসকলৰদ্বাৰা ৰচিত বহুতো হিট গীত গাবলৈ সুযোগ পাইছিল। 'দুই দুৱাৰী' (২০০০) ছবিত 'বৰ্ষাৰ প্ৰথম দিনে' গীতটোৰ বাবে তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰে। ২০০৪ চনত 'ৰং নম্বৰ' ছবিৰ তেওঁৰ গীত 'প্ৰেমে পৰিছে মন' সংগীতৰ শীৰ্ষ তালিকাত স্থান লাভ কৰিছিল। তেওঁ 'দুই নয়নেৰ আলো'ৰ বাবে দ্বাদশ আৰু শেষবাৰৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰে। ===২০১০-ৰ দশক=== ইয়াছমিনে 'চেনেল-আই চেৰা কণ্ঠ'ৰ বিজয়ী ইমৰাণৰ সৈতে এটা দ্বৈত গীত গাইছিল। এই বছৰবোৰত তেওঁ অপু বিশ্বাস, সাহাৰা, ৰেচি আৰু অন্যান্য নতুন প্ৰজন্মৰ অভিনেত্ৰীসকলৰ বাবে গীত গাইছিল। তেওঁৰ গীত 'প্ৰেমিকেৰ বুক যেনো সুখেৰ নদী' বহু সপ্তাহ ধৰি শীৰ্ষ তালিকাত আছিল। ==ব্যক্তিগত জীৱন== ইয়াছমিনে তিনিবাৰ বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছে। তেওঁৰ প্ৰথম স্বামী আনিচুৰ ৰহমানৰফালৰপৰা ফাইৰুজ ইয়াছমিন (বান্ধন) নামৰ এগৰাকী কন্যা সন্তান আছে, যি এগৰাকী কণ্ঠশিল্পী। তেওঁৰ দ্বিতীয় স্বামী আমিৰ হোছেইনৰফালৰপৰা শ্ৰাৱণ নামৰ এজন পুত্ৰ সন্তান আছে। ১৯৯৮ চনত তেওঁ ভাৰতীয়-বাঙালী সংগীতজ্ঞ আৰু ৰাজনৈতিক কৰ্মী কবীৰ সুমনক লগ পায় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোক বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/news-detail-115130|title=Kabir Suman and his 'Jibonmukhi Gaan'|date=22 November 2009|work=The Daily Star|access-date=26 October 2017|language=en|archive-date=26 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026163016/http://www.thedailystar.net/news-detail-115130|url-status=live}}</ref> ২০০৭ চনৰ জুলাই মাহত ইয়াছমিনৰ দেহত 'নন-হজকিন লিম্ফোমা' ধৰা পৰে।<ref name=singapore/> ১২ জুনত তেওঁক লেবএইড হাস্পতালত ভৰ্তি কৰা হয়। চিকিৎসকসকলে তেওঁৰ প্লীহাত সংক্ৰমণ হোৱা বুলি জানিব পাৰে। ২১ জুনত এক জৰুৰীকালীন অস্ত্ৰোপচাৰ কৰা হয় যদিও তেওঁৰ স্বাস্থ্যৰ উন্নতি হোৱা নাছিল। ১১ জুলাইত তেওঁ উন্নত চিকিৎসাৰ বাবে ছিংগাপুৰলৈ উৰা মাৰে। চাৰে তিনি মাহ ধৰি চিকিৎসা গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত তেওঁ বাংলাদেশলৈ উভতি আহে।<ref name=singapore>{{Cite news|url=https://bdnews24.com/bangladesh/sabina-yasmin-returns-from-singapore|title=Sabina Yasmin returns from Singapore|work=bdnews24.com|date=25 October 2007|access-date=5 September 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-17971|title=Face to face with cancer specialists|date=6 January 2008|work=The Daily Star|language=en|access-date=5 September 2019|archive-date=7 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190907150313/https://www.thedailystar.net/news-detail-17971|url-status=live}}</ref> ==বঁটাসমূহ== ;শ্ৰেষ্ঠ মহিলা নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ বাংলাদেশ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা * ১৯৭৫ – ''সুজন সখী'' * ১৯৭৮ – ''গোলাপী এখন ট্ৰেনে'' * ১৯৭৯ – ''সুন্দৰী'' * ১৯৮০ – ''কচাই'' * ১৯৮৪ – ''চন্দ্ৰনাথ'' * ১৯৮৫ – ''প্ৰেমিক'' * ১৯৮৭ – ''ৰাজলক্ষ্মী শ্ৰীকান্ত'' * ১৯৮৮ – ''দুই জীৱন'' * ১৯৯১ – ''দাংগা'' * ১৯৯২ – ''ৰাধা কৃষ্ণ'' * ২০০০ – ''আজ গায়ে হলুদ'' * ২০০৫ – ''দুই নয়নেৰ আলো'' * ২০১২ – ''দেৱদাস'' * ২০১৮ – ''পুত্ৰ'' ;অন্যান্য * ১৯৮৪ – একুশে পদক * ১৯৯৬ – স্বাধীনতা দিৱস বঁটা * ২০১৬ – ফিৰোজা বেগম স্বৰ্ণ পদক<ref>{{cite news|title=Sabina Yasmin gets Firoza Begum Gold Medal|url=http://www.thedailystar.net/country/sabina-yasmin-gets-firoza-begum-gold-medal-1260907|newspaper=The Daily Star|access-date=23 March 2017|archive-date=20 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220115719/http://www.thedailystar.net/country/sabina-yasmin-gets-firoza-begum-gold-medal-1260907|url-status=live}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== 3x2pw6ek0g19dcedg677hbh8iys3z5u 0 127708 605021 560454 2026-05-07T01:09:58Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605021 wikitext text/x-wiki '''চেলা সুৰংগ ({{lang_en| Sela Tunnel}})''' অসমৰ [[গুৱাহাটী]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ টাৱাঙৰ মাজত সৰ্ববতৰ সংযোগৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা ৩,০০০ মিটাৰ (৯,৮০০ ফুট) উচ্চতাৰ এটা পথ সুৰংগ হৈছে ছেলা সুৰংগ। ১৩ হাজাৰ ফুট উচ্চতাৰ এই সুৰংগটো হৈছে বিশ্বৰ আটাইতকৈ দীঘল দুলেনযুক্ত সুৰংগ। চেলা পাছৰ ৪০০ মিটাৰ তলত অৱস্থিত চেলা সুৰংগটোৱে বিশেষকৈ শীতকালত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পথ প্ৰদান কৰে। এই সুৰংগটোৱে চীন-ভাৰত সীমান্তত সৈন্য, অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ আৰু যন্ত্ৰ-পাতিৰ দ্ৰুত গতিত সহায় কৰে। ১২.৪ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ নতুন পথেৰে ১৩ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ সৈতে সংযোগ কৰি দিৰাং আৰু টাৱাঙৰ মাজৰ দূৰত্ব ১০ কিলোমিটাৰ হ্ৰাস কৰিছে। ২০২৪ চনৰ ৯ মাৰ্চত প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ইয়াক উদ্বোধন কৰে। <ref name="Business Standard 2018"/> সীমান্ত পথ সংস্থাই নিৰ্মাণ কৰা এই প্ৰকল্পটোত দুটা সুৰংগ আৰু এটা লিংক ৰোড আছে। টানেল ১ ৯৮০ মিটাৰ দীঘল একক টিউবযুক্ত সুৰংগ, আনহাতে টানেল ২ ১৫৫৫ মিটাৰ দীঘল টুইন টিউবযুক্ত সুৰংগ, য’ত এটা দুলেনযুক্ত টিউব যাতায়াতৰ বাবে আৰু আনটো জৰুৰীকালীন সেৱাৰ বাবে। এই সুৰংগসমূহৰ মাজৰ লিংক ৰোডটো ১২০০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ। এই সুৰংগটোৱে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পশ্চিম অঞ্চলৰ টাৱাংলৈ বছৰজুৰি, সৰ্ববতৰৰ বাবে পথৰ প্ৰৱেশৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। <ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/delay-hits-sela-tunnel-project-in-arunachal-pradesh-101669833033264.html|title=Delay hits Sela tunnel project in Arunachal Pradesh}}</ref> ==ব্যুৎপত্তি== [[File:Martyr Jaswant Singh Rawat.jpg|thumb|যশৱন্ত সিং ৰাৱট|220x220px|alt=|left]] ১৯৬২ চনৰ ভাৰত-চীন যুদ্ধৰ সময়ত [[মহাবীৰ চক্ৰ]] বিজয়ী যশৱন্ত সিং ৰাৱটে এই পৰ্বত পাছত [[চীন]]ৰ সেনাবাহিনীক চেলা আৰু নুৰা নামৰ স্থানীয় দুগৰাকী [[মনপা]] ছোৱালীৰ সহায়ত বাধা দিছিল। পিছত চেলাক হত্যা কৰা হয় আৰু নুৰাক বন্দী কৰা হয়। ঠাইৰপৰা ঠাইলৈ পলায়ন কৰি ৰাৱাটে ৭২ ঘণ্টা ধৰি শত্ৰুক ৰখাই ৰাখিছিল যেতিয়ালৈকে চীনে স্থানীয় এজন যোগানকাৰীক বন্দী নকৰালৈকে, যিয়ে তেওঁলোকক কয় যে তেওঁলোকে মাত্ৰ এখন যুঁজাৰু বিমানৰ সন্মুখীন হৈছে। ইয়াৰ পিছতে চীনে ৰাৱটৰ স্থানত আক্ৰমণ চলায়, যাৰ ফলত ৰাৱটৰ মৃত্যু হয়। <ref>{{Cite web|title=Indian Army's 'Immortal' soldier Jaswant Singh Rawat, on duty even after being martyred|url=https://indiannewsweekly.com/2021/10/21/indian-armys-immortal-soldier-jaswant-singh-rawat-on-duty-even-after-being-martyred/|date=2021-10-21|access-date=2022-05-21|language=en|archivedate=2022-10-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221017180555/https://indiannewsweekly.com/2021/10/21/indian-armys-immortal-soldier-jaswant-singh-rawat-on-duty-even-after-being-martyred/|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতীয় সেনাই [[যশৱন্ত সিং ৰাৱত]]ৰ বাবে যশৱন্ত গড় যুদ্ধ স্মৃতিসৌধ নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ বলিদানৰ স্মৃতিত চেলাৰ নামেৰে পাছ, সুৰংগ, বিলৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল। সুৰংগটোৰ নামো তেওঁৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। <ref name=selajas1>[https://www.bhaskar.com/db-original/news/china-vs-india-sela-tunnel-project-narendra-modi-govt-infrastructure-development-130768317.html जसवंत-सेला शहीद न हों, इसलिए बनी सेला टनल:1962 जैसे नहीं घुस पाएगा चीन; सड़कों, पुलों और सुरंगों का सुरक्षा जाल तैयार], Bhaskar, accessed 14 June 2023.</ref> চেলা সুৰংগৰ উত্তৰত আৰু জাঙৰপৰা ২ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত নুৰানাং জলপ্ৰপাতৰ নাম নুৰাৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। [[File:Jaswant Garh War Memorial.JPG|thumb|যশৱন্ত গড় যুদ্ধ স্মৃতিসৌধ, যশৱন্তগড়, অৰুণাচল প্ৰদেশ |220x220px|alt=]] == অৱস্থিতি == ছেলা সুৰংগটো পশ্চিম কামেং জিলা (দিৰাং চক্ৰ)ৰপৰা [[টাৱাং জিলা]]ক পৃথক কৰা চেলা-চাৰবেলা ৰিজৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়। চেলা পাছৰপৰা কেইকিলোমিটাৰমান পশ্চিমে অৱস্থিত। এই সুৰংগটো ৩,০০০ মিটাৰ (৯,৮০০ ফুট) উচ্চতাত, আনহাতে চেলা পাছ ৪,২০০ মিটাৰ (১৩,৮০০ ফুট) উচ্চতাত। ই চেলা পাছত শীতকালীন বৰফ পৰাটো বাইপাছ কৰি টাৱাংলৈ যাত্ৰাৰ সময় এঘণ্টা হ্ৰাস কৰে। <ref name="Arunachal 2020">{{Cite news |title=Sela Pass tunnel to be ready by 2021: CM |newspaper=Arunachal Observer |date=4 September 2020 |url=https://arunachalobserver.org/2020/09/05/sela-pass-tunnel-to-be-ready-by-2021-cm/ |access-date=23 November 2025 |archivedate=22 February 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250222042630/https://arunachalobserver.org/2020/09/05/sela-pass-tunnel-to-be-ready-by-2021-cm/ |deadurl=yes }}</ref> প্ৰকল্পটো আচলতে দুটা সুৰংগৰে গঠিত। ৪৭৫ মিটাৰ (১,৫৫৮ ফুট) দীঘল প্ৰথমটো সুৰংগটো এটা ওখ শিখৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ ২৭.৪৯৯৪° উত্তৰ ৯২.০৯৩৮° পূবত প্ৰৱেশ কৰে। বাহিৰ ওলোৱাৰ পাছত ১,৭৯০ মিটাৰ (৫,৮৭০ ফুট) দীঘল দ্বিতীয়টো সুৰংগটো ২৭.৫০৭৩° উত্তৰ ৯২.০৮২৭° পূবত মূল চেলা-চাব্ৰেলা পাহাৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়। এই দুটা সুৰংগ একেলগে চেলা পাছক বাইপাছ কৰি ৩০০০ মিটাৰ উচ্চতা বজাই ৰাখে। <ref name="Arunachal 2020"/><ref name=FP> [https://www.firstpost.com/india/sela-tunnel-all-weather-road-brings-indian-troops-to-chinas-doorstep-what-you-need-to-know-10055571.html Sela tunnel: All-weather road brings Indian troops to China's doorstep; what you need to know], Firstpost 14 October 2021. </ref> ==কৌশলগত গুৰুত্ব== এই কৌশলগত সুৰংগটো প্ৰজেক্ট ভাৰ্টকৰ অধীনত সীমান্ত পথ সংস্থাই নিৰ্মাণ কৰি আছে। ভাৰতৰ পূব খণ্ডত প্ৰকৃত নিয়ন্ত্ৰণ ৰেখাৰে চীনৰ পশ্চিম থিয়েটাৰ কমাণ্ডৰ ভাবুকি প্ৰতিহত কৰিবলৈ ভাৰতীয় সেনাৰ সামৰ্থ্য বৃদ্ধি কৰিব। ভাৰতীয় সেনাৰ চতুৰ্থ কৰ্পছৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[তেজপুৰ]]ৰপৰা [[টাৱাং]]লৈ যাতায়াতৰ সময় কমেও ১০ কিলোমিটাৰ বা ১ ঘণ্টা হ্ৰাস কৰাৰ লগতে সাধাৰণতে শীতকালত বন্ধ হৈ থকা ১৩ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথক টাৱাংলৈ সকলো বতৰৰ উপযোগী পথ হিচাপে গঢ়ি তোলাত সহায় কৰিব। <ref name="Business Standard 2018"/>এই সুৰংগসমূহে নিশ্চিত কৰিব যে বমডিলা আৰু টাৱাঙৰ মাজৰ ১৭১ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ পথটো সকলো বতৰতে সুলভ হৈ থাকিব। ইয়াৰ উপৰি বি আৰ অ’ই [[ভাৰত]]-[[চীন]] লাইন অৱ একচুৱেল কণ্ট্ৰ’লৰ বুম লা পাছলৈকে (মেকমেহন লাইনৰ বিতৰ্কিত অংশ) সংগেটছাৰ ট্ছ’ (টাৱাঙৰ উত্তৰত)লৈকে পথৰ উন্নতি সাধন কৰি আছে। <ref name="Business Standard 2018"/> ১৩ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ২ লেন পথলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হৈছে <ref name="Business Standard 2018"/> চেলা পাছ ৪,২০০ মিটাৰ উচ্চতাত, কিন্তু দুয়োটা সুৰংগ ৩,০০০ মিটাৰ (১০,০০০ ফুট) উচ্চতাত। এই সুৰংগটো চেলা-ছাব্ৰেলা ৰিজৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়। সুৰংগটোৰপৰা ১২.৩৭ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ নতুন গ্ৰীণফিল্ড পথটোৱে নুৰাং ফালে বৰ্তমানৰ বালিপাৰা-চৌদুৰ-টাৱাং পথৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰিব, চেলা পাছলৈ যোৱা হেয়াৰপিন বেণ্ডসমূহ এৰাই চলিব। শেহতীয়া নিউ অষ্ট্ৰিয়ান টানেলিং মেথড (NATM) ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্মাণ কৰা এই সুৰংগটো বৰফ ৰেখাৰ বহু তলত, যাৰ ফলত বৰফ নিষ্কাশনৰ প্ৰত্যাহ্বান অবিহনে সকলো বতৰৰ বাবে যাত্ৰা সম্ভৱ হৈ উঠিছে। এই সুৰংগটোৱে টাৱাঙৰ পৰ্যটকৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে অধিক পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিব, যাৰ ফলত টাৱাং উত্তৰ-পূব অঞ্চলৰ অধিক জনপ্ৰিয় গন্তব্যস্থান হিচাপে পৰিগণিত হ’ব। ==সুৰগ নিৰ্মাণৰ ক্ৰম== * ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ২০১৮-১৯ চনৰ কেন্দ্ৰীয় বাজেটত প্ৰকল্প ঘোষণা <ref name=sela1>[https://economictimes.indiatimes.com/budget-2018-live-updates/liveblog/62733507.cms Sela pass tunnel], The Economic Times, 1 February 2018.</ref> *ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৯: প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। ২০২২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ ভিতৰত তিনি বছৰৰ পাছত সাজু হ’ব সুৰংগ বুলি ঘোষণা কৰে। <ref name="Business Standard 2018"> [https://www.business-standard.com/article/pti-stories/work-for-construction-of-sela-tunnel-to-start-soon-dgbr-118112101081_1.html Sela tunnel construction to start soon], Business Standard, 21 Nov 2018. </ref><ref name="Business Standard 2019"> {{Cite news |url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/pm-modi-inaugurates-sela-tunnel-project-in-arunachal-pradesh-119020900558_1.html |title=PM Modi inaugurates Sela tunnel project in Arunachal Pradesh |newspaper=Business Standard |date=9 February 2019}} </ref> * ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯: এপ্ৰ’চ ৰোড নিৰ্মাণ চলি আছিল আৰু মাহৰ শেষলৈকে সুৰংগ ব’ৰিং আৰম্ভ হৈছিল। <ref> {{Cite news |title=Work on important Sela tunnel connecting with Tawang to begin by September end |newspaper=The New Indian Express |date=20 September 2019 |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2019/sep/20/work-on-important-sela-tunnel-connecting-with-tawang-to-begin-by-september-end-2036434.html}} </ref> * ছেপ্টেম্বৰ ২০২০: অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[পেমা খাণ্ডু]]ৱে, ৪ ছেপ্টেম্বৰ ২০২০ তাৰিখে কামৰ অগ্ৰগতি পৰিদৰ্শন কৰি কয় যে "কামৰ অগ্ৰগতি লক্ষ্য কৰি সুখী, ২০২১ চনৰ শেষৰফালে সকলো কাম সম্পূৰ্ণ হ'ব।<ref name="Arunachal 2020"/> *২০২১ চনৰ জুলাই মাহত ৯৮০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ পলায়ন নলীৰ খনন ২০২১ চনৰ জুলাই মাহত সম্পূৰ্ণ হয়।<ref> [https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1737878 Last blast of Sela Tunnel’s escape tube conducted by DG Border Roads through video conferencing], Ministry of Defence Press release, 22 July 2022. </ref> * ২০২৪ চনৰ মাৰ্চঃ অৰুণাচল প্ৰদেশত এক সমাৱেশৰ পূৰ্বে প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে এই সুৰংগটো জাতিলৈ উছৰ্গা কৰে। ==তথ্যৰ উৎস== {{reflist|2}} [[শ্ৰেণী:পৰিবহণ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] [[শ্ৰেণী:উত্তৰ পূব ভাৰত]] dnmq6xjvz44uxgkdkuwlh9xpstonaez 0 128040 604909 602984 2026-05-06T14:33:54Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* সাৰাংশ */ 604909 wikitext text/x-wiki [[File:รูปหล่อเงาะป่าและตัวละครจากวรรณคดีเรื่อง "สังข์ทอง".jpg|thumb| চাও এনগোৰ বেশত ৰাজকুমাৰক চিত্ৰিত কৰা ভাস্কৰ্য্য, দ্বিতীয় ৰজা ৰামা মেম'ৰিয়েল পাৰ্কত]] '''ছাং থং''' {{en| Sang Thong; অৰ্থাৎ - ‘সোণালী শংখ'}}, সোণালী শংখৰ খোলাৰ ৰাজকুমাৰ<ref>Brandon, James R. Review of Asian Theatre: A Review of Current Scholarship, by Leonard C. Pronko, Lois Wheeler Snow, Colin Mackerras, Chung-wen Shih, Roger B. Bailey, Wu Han, C. C. Huang, et al. In: ''Educational Theatre Journal'' 28, no. 3 (1976): 428. https://doi.org/10.2307/3206443.</ref> বা '''ফ্ৰা চাং থং''' <ref>{{cite book |title=Tales from Old Siam |first=W. A. M. |last=Urquhart |publisher=Progress Publishing Company |date=1963 |pages=73–85}}</ref> হৈছে পান্নাছা জাতকৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ লোককথা, যিটো [[থাইলেণ্ড]]ত কোৱা প্ৰাচীন কাহিনীৰ প্ৰামাণিক সংকলন। ইয়াৰ থাই সংস্কৰণত ইয়াত এজন ৰাজকুমাৰৰ কাহিনী কোৱা হৈছে যিয়ে সোণালী মুখ অৰ্জন কৰে, ছদ্মবেশ পিন্ধে, ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰায় আৰু শহুৰেকৰ ৰাজ্য ৰক্ষা কৰে।<ref>Thanapol (Lamduan) Chadchaidee. ''[https://books.google.com/books?id=41h-1fNjTx8C&dq=%22phra+sang+thong%22&pg=PA175 Fascinating Folktales of Thailand]''. BangkokBooks, 2011. pp. 165-177.</ref> ==সাৰাংশ== ৰজা যোটছৱিমনৰ দুগৰাকী পত্নী আছে, প্ৰথমগৰাকীৰ নাম চন্তাথেভি, দ্বিতীয়গৰাকীৰ নাম সুৱানচাম্পা। চন্তাথেভিই শামুকৰ খোলা এটা জন্ম দিয়ে। তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নীয়ে নিজৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী আৰু পুত্ৰক ৰাজপ্ৰসাদৰ পৰা খেদি পঠিয়াবলৈ ষড়যন্ত্ৰ কৰে। মাক-পুত্ৰক ৰাজ্যৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰি বৃদ্ধ দম্পতীৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়। মাকে তাৰ শামুকৰ খোলাটো ভাঙি পেলায়। তেওঁ গুচি যায় আৰু এগৰাকী দৈত্যই তেওঁক নিজৰ ঘৰলৈ লৈ যায়। এদিন তেওঁ সোণালী কুঁৱা এটাত জপিয়াই পৰে আৰু তেওঁৰ শৰীৰে সোণৰ ৰূপ লাভ কৰে। তেওঁ দৈত্যৰ ধন-সম্পত্তি লৈ যায়: মুখা, উৰন্ত জোতা এযোৰ আৰু দুধাৰী দা। তেওঁ নিজকে "এটা কুৎসিত মুখা" পিন্ধি নিজকে চাও এনগো বুলি কয়। (অন্য বিৱৰণীত এই মুখাখন এনগ'ৰ লোক বা এজন নেগ্ৰিটোৰ বুলি কোৱা হয় আৰু তেওঁৰ ছাল ক'লা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে)।<ref>{{cite book |first=Adolf |last=Bastian |author-link=Adolf Bastian |title=Die Völker des östlichen Asien |volume=4 |location=Jena |publisher=Hermann Costenoble |date=1868 |pages=350–352 |lang=DE |url=https://archive.org/details/dievoelkerdesoe04bastgoog/page/n366/mode/1up}}</ref><ref>Brandon, James R. ''Theatre in Southeast Asia''. Cambridge, Mass., Harvard University Press, 1974 [1967]. p. 100. {{ISBN|0-674-87587-7}}.</ref><ref>Porath, Nathan. "Developing Indigenous Communities into Sakais: South Thailand and Riau". In: ''Tribal Communities in the Malay World: Historical, Cultural and Social Perspectives''. Edited by Geoffrey Benjamin and Cynthia Chou. Singapore: ISEAS Publishing, 2002. p. 102. https://doi.org/10.1355/9789812306104-006</ref> (আন এটা থাই সংস্কৰণত ৰাজকুমাৰে নিজৰ দত্তক মাতৃ পন্টুৰাটৰ পৰা ধন লৈ পলায়ন কৰে, যিগৰাকীৰ ভগ্ন হৃদয়ৰ বাবে মৃত্যু হয়)।<ref>Brandon, James R. ''Theatre in Southeast Asia''. Cambridge, Mass., Harvard University Press, 1974 [1967]. p. 100. {{ISBN|0-674-87587-7}}.</ref> তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ষ্টপ হৈছে থাও চেমনৰ দ্বাৰা শাসিত চেমন ৰাজ্য, য'ত তেওঁ ৰজা চেমনৰ সপ্তম কন্যা ৰ'ডজানা (নাং ৰ'চানা)ৰ দৰা নিৰ্বাচন পৰীক্ষাৰ সময়ত উপস্থিত হয়। নিৰ্বাচনৰ সময়ত তাই নিজৰ দৰাক ফুলৰ মালা এডাল দলিয়াই দিব লাগিব। ভিৰৰ মাজত চাও এনগো আছিল। নাং ৰোচানাই তেওঁৰ ছদ্মবেশৰ মাজেৰে চাব পাৰে, কিন্তু বাকী সকলোৱে তেওঁক এজন কুৎসিত মানুহ হিচাপে দেখে। তাই ফুলৰ মালাখন তাৰ ফালে দলিয়াই দিয়ে, স্বামীৰ পছন্দৰ চিন। বিয়াৰ পিছত ৰজাই নিজৰ কন্যাক ধাননি পথাৰত থকা এটা ঘৰলৈ নিৰ্বাসিত কৰে।<ref>{{cite journal |last=Giles |first=Francis Henry |author-link=:th:พระยาอินทรมนตรีศรีจันทรกุมาร (ฟรานซิส เฮนรี ไจลส์) |title=Some gleanings of manners and customs of the Chinese people as revealed in historical narratives and novels |journal=[[Journal of the Siam Society]] |volume=20 |issue=3 |date=1926–1927 |page=234-235 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2020/02/JSS_020_3b_PhyaIndraMontri_MannersAndCustomsOfChinesePeople.pdf}}</ref> সাতজন জোঁৱায়েকৰ সাহস পৰীক্ষা কৰিবলৈ তেওঁ তেওঁলোকক হাবিত হৰিণ চিকাৰ কৰিবলৈ কয়। ৰজাৰ জোঁৱায়েক কেইজন অৰণ্যলৈ যায়, আনহাতে ছাং থঙে নিজকে ছদ্মবেশ লৈ নিজৰ সোণালী ছালখন উন্মোচন কৰে আৰু প্ৰতিটো হৰিণক তেওঁৰ ওচৰলৈ প্ৰলোভিত কৰে। ছাং থংৰ ৰজাৰ জোঁৱায়েকহঁতে দেখিলে যে ৰহস্যময় সোণালী চালৰ মানুহজনক বনৰীয়া জন্তুৱে আগুৰি ধৰিছে আৰু তেওঁলোকক কিছুমান শ্বেয়াৰ কৰিবলৈ কয়। ছাং থঙে নিজৰ কাণৰ এটুকুৰাৰ বিনিময়ত ভায়েকক কিছুমান জীৱ-জন্তু দিবলৈ সন্মত হয়। ইয়াৰ পিছত ৰজাই তেওঁলোকক এশটা মাছ আনিবলৈ আদেশ দিয়ে। ৰজাৰ জোঁৱায়েকহঁতে ৰজাৰ বাবে মাছ ধৰিবলৈ যায়। সোণালী ৰূপত ছাং থঙে নদীৰ পৰা সকলো মাছ মাতি আনে আৰু তেওঁৰ ৰজাৰ জোঁৱায়েকহঁতে তেওঁক লগ কৰি তেওঁৰ ধৰা মাছৰ কিছু অংশ বিচাৰে। আগৰ দৰেই ছাং থঙেও তেওঁলোকক মাছটো দিবলৈ সন্মত হয়, কিন্তু এই চৰ্ততহে যে তেওঁলোকে তেওঁৰ নাকৰ এটা অংশ কাটি পেলায়। শেষত [[ইন্দ্ৰ]]ই চেমন ৰাজ্যক প্ৰত্যাহ্বান জনায়। ৰাজকুমাৰ চাংথঙে নিজৰ ছদ্মবেশ খুলি নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ ধাৰণ কৰে আৰু ইন্দ্ৰক এখন খেলত পৰাস্ত কৰে। চেমনৰ ৰজাই তেওঁক জোঁৱাই বুলি স্বীকাৰ কৰি ৰাজ্য প্ৰদান কৰে।<ref>Thitathan, Siraporn. “Different Family Roles, Different Interpretations of Thai Folktales”. In: ''Asian Folklore Studies'' 48, no. 1 (1989): 11-12. https://doi.org/10.2307/1178531.</ref><ref>Bhirasri, Silpa; Thailand. Krom Sinlapākō̜n. ''[https://books.google.com/books?id=H4AeAAAAMAAJ&q=%22phra+sang+thong%22 The Origin and Evolution of Thai Murals: Edifices containing murals. Catalogue of murals in the Silpakorn Gallery]''. Fine Arts Department, 1959. pp. 22, 36.</ref><ref>Leksukhum, Santi. ''[https://books.google.com/books?id=CMHqAAAAMAAJ&q=%22prince+of+the+golden+conch%22 Temples of Gold: Seven Centuries of Thai Buddhist Paintings]''. George Braziller, 2000. p. 249. {{ISBN|9780807614761}}.</ref> কাহিনীটোৰ উপসংহাৰত তাইৰ প্ৰকৃত মাকে এতিয়া চাং থঙৰ শাসনত থকা চেমন ৰাজ্যলৈ যায় আৰু ৰান্ধনী হিচাপে কাম কৰে। তাই তেওঁলোকৰ যৌথ ইতিহাস এটা লাউৰ ওপৰত লিখে আৰু ৰজাই নিজৰ মাকক চিনি পায়।<ref>Boisselier, Jean. ''[https://books.google.com/books?id=lgMlAQAAMAAJ&q=%22prince+of+the+golden+conch%22 Thai Painting]''. Translated by Janet Seligman. Kodansha International, 1976. p. 170. {{ISBN|9780870112805}}.</ref><ref>"Sang Tong or The Golden Conch". In: Coombs, Andrew. ''Folktales from the land of smiles''. Bangkok, Thailand: Editions Duang Kamol; Distributors, Book Wholesales House (Thailand), 1994. pp. 63-78.</ref><ref>"Sang Tong as the Ngok Baa". In: Coombs, Andrew. ''Folktales from the land of smiles''. Bangkok, Thailand: Editions Duang Kamol; Distributors, Book Wholesales House (Thailand), 1994. pp. 79-98.</ref> == বিকাশ == ''ছাং থং'' লোককথাটোৰ আদিম লিখিত ৰূপ পোৱা যায় ১৫শ-১৬শ শতিকাত চিয়াং মাইত (উত্তৰ থাইলেণ্ড) সংকলিত 'পন্নাস জাতক'ৰ অন্তৰ্গত ''সুৱৰ্ণ-সংখ জাতক'' কাহিনীত। ইয়াৰ পূৰ্বে ই দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ এক মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ আছিল।<ref name="Yousof" /><ref>Foley & Musa Kahn (2012), p. 432</ref><ref>Kriengkraipetch (1993), p. 44</ref> ১৭শ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ''লাখোন নক'' নাটকৰূপত অভিযোজিত এই কাহিনীৰ খণ্ডাংশ পোৱা যায়।<ref>Rutnin (1996), p. 45</ref> বৰ্তমান ৰজা ৰাম দ্বিতীয়ৰ দ্বাৰা ৰচিত ''লাখোন নক''ৰ সংস্কৰণটোৱেই আটাইতকৈ জনপ্ৰিয়।<ref>Reynolds (2003), p. 119</ref><ref>Prapatthong (1993), p. 253</ref> এই কাহিনীটো ''চাক চাক ৱং ৱং'' ধাৰাৰ এক অন্যতম জনপ্ৰিয় লোককথা।<ref>Thitathan (1989), p. 11</ref> চিয়াং মাইৰ ৱাট ফ্ৰা সিং মন্দিৰৰ দেৱাল চিত্ৰত ইয়াৰ চিত্ৰণ থকাৰ লগতে, এই কাহিনীটো বিভিন্ন আধুনিক মাধ্যম আৰু সাহিত্যত অভিযোজিত হৈ আহিছে।<ref>Bhirasri (1959), pp. 19, 22, 36</ref><ref>Ringis (1990), pp. 117-118</ref><ref>Ministry of Culture (2010)</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:চমু বৰ্ণনা থকা প্ৰবন্ধসমূহ]] syt8blkjptet77sm9eysac1xfwb3x0u 604931 604909 2026-05-06T15:23:53Z Duhita Ragini Kalita 46712 604931 wikitext text/x-wiki [[File:รูปหล่อเงาะป่าและตัวละครจากวรรณคดีเรื่อง "สังข์ทอง".jpg|thumb| চাও এনগোৰ বেশত ৰাজকুমাৰক চিত্ৰিত কৰা ভাস্কৰ্য্য, দ্বিতীয় ৰজা ৰামা মেম'ৰিয়েল পাৰ্কত]] '''ছাং থং''' {{en| Sang Thong; অৰ্থাৎ - ‘সোণালী শংখ'}}, সোণালী শংখৰ খোলাৰ ৰাজকুমাৰ<ref>Brandon, James R. Review of Asian Theatre: A Review of Current Scholarship, by Leonard C. Pronko, Lois Wheeler Snow, Colin Mackerras, Chung-wen Shih, Roger B. Bailey, Wu Han, C. C. Huang, et al. In: ''Educational Theatre Journal'' 28, no. 3 (1976): 428. https://doi.org/10.2307/3206443.</ref> বা '''ফ্ৰা চাং থং''' <ref>{{cite book |title=Tales from Old Siam |first=W. A. M. |last=Urquhart |publisher=Progress Publishing Company |date=1963 |pages=73–85}}</ref> হৈছে পান্নাছা জাতকৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ লোককথা, যিটো [[থাইলেণ্ড]]ত কোৱা প্ৰাচীন কাহিনীৰ প্ৰামাণিক সংকলন। ইয়াৰ থাই সংস্কৰণত ইয়াত এজন ৰাজকুমাৰৰ কাহিনী কোৱা হৈছে যিয়ে সোণালী মুখ অৰ্জন কৰে, ছদ্মবেশ পিন্ধে, ৰাজকুমাৰীক বিয়া কৰায় আৰু শহুৰেকৰ ৰাজ্য ৰক্ষা কৰে।<ref>Thanapol (Lamduan) Chadchaidee. ''[https://books.google.com/books?id=41h-1fNjTx8C&dq=%22phra+sang+thong%22&pg=PA175 Fascinating Folktales of Thailand]''. BangkokBooks, 2011. pp. 165-177.</ref> ==সাৰাংশ== ৰজা যোটছৱিমনৰ দুগৰাকী পত্নী আছে, প্ৰথমগৰাকীৰ নাম চন্তাথেভি, দ্বিতীয়গৰাকীৰ নাম সুৱানচাম্পা। চন্তাথেভিই শামুকৰ খোলা এটা জন্ম দিয়ে। তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নীয়ে নিজৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী আৰু পুত্ৰক ৰাজপ্ৰসাদৰ পৰা খেদি পঠিয়াবলৈ ষড়যন্ত্ৰ কৰে। মাক-পুত্ৰক ৰাজ্যৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰি বৃদ্ধ দম্পতীৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়। মাকে তাৰ শামুকৰ খোলাটো ভাঙি পেলায়। তেওঁ গুচি যায় আৰু এগৰাকী দৈত্যই তেওঁক নিজৰ ঘৰলৈ লৈ যায়। এদিন তেওঁ সোণালী কুঁৱা এটাত জপিয়াই পৰে আৰু তেওঁৰ শৰীৰে সোণৰ ৰূপ লাভ কৰে। তেওঁ দৈত্যৰ ধন-সম্পত্তি লৈ যায়: মুখা, উৰন্ত জোতা এযোৰ আৰু দুধাৰী দা। তেওঁ নিজকে "এটা কুৎসিত মুখা" পিন্ধি নিজকে চাও এনগো বুলি কয়। (অন্য বিৱৰণীত এই মুখাখন এনগ'ৰ লোক বা এজন নেগ্ৰিটোৰ বুলি কোৱা হয় আৰু তেওঁৰ ছাল ক'লা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে)।<ref>{{cite book |first=Adolf |last=Bastian |author-link=Adolf Bastian |title=Die Völker des östlichen Asien |volume=4 |location=Jena |publisher=Hermann Costenoble |date=1868 |pages=350–352 |lang=DE |url=https://archive.org/details/dievoelkerdesoe04bastgoog/page/n366/mode/1up}}</ref><ref>Brandon, James R. ''Theatre in Southeast Asia''. Cambridge, Mass., Harvard University Press, 1974 [1967]. p. 100. {{ISBN|0-674-87587-7}}.</ref><ref>Porath, Nathan. "Developing Indigenous Communities into Sakais: South Thailand and Riau". In: ''Tribal Communities in the Malay World: Historical, Cultural and Social Perspectives''. Edited by Geoffrey Benjamin and Cynthia Chou. Singapore: ISEAS Publishing, 2002. p. 102. https://doi.org/10.1355/9789812306104-006</ref> (আন এটা থাই সংস্কৰণত ৰাজকুমাৰে নিজৰ দত্তক মাতৃ পন্টুৰাটৰ পৰা ধন লৈ পলায়ন কৰে, যিগৰাকীৰ ভগ্ন হৃদয়ৰ বাবে মৃত্যু হয়)।<ref>Brandon, James R. ''Theatre in Southeast Asia''. Cambridge, Mass., Harvard University Press, 1974 [1967]. p. 100. {{ISBN|0-674-87587-7}}.</ref> তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ষ্টপ হৈছে থাও চেমনৰ দ্বাৰা শাসিত চেমন ৰাজ্য, য'ত তেওঁ ৰজা চেমনৰ সপ্তম কন্যা ৰ'ডজানা (নাং ৰ'চানা)ৰ দৰা নিৰ্বাচন পৰীক্ষাৰ সময়ত উপস্থিত হয়। নিৰ্বাচনৰ সময়ত তাই নিজৰ দৰাক ফুলৰ মালা এডাল দলিয়াই দিব লাগিব। ভিৰৰ মাজত চাও এনগো আছিল। নাং ৰোচানাই তেওঁৰ ছদ্মবেশৰ মাজেৰে চাব পাৰে, কিন্তু বাকী সকলোৱে তেওঁক এজন কুৎসিত মানুহ হিচাপে দেখে। তাই ফুলৰ মালাখন তাৰ ফালে দলিয়াই দিয়ে, স্বামীৰ পছন্দৰ চিন। বিয়াৰ পিছত ৰজাই নিজৰ কন্যাক ধাননি পথাৰত থকা এটা ঘৰলৈ নিৰ্বাসিত কৰে।<ref>{{cite journal |last=Giles |first=Francis Henry |author-link=:th:พระยาอินทรมนตรีศรีจันทรกุมาร (ฟรานซิส เฮนรี ไจลส์) |title=Some gleanings of manners and customs of the Chinese people as revealed in historical narratives and novels |journal=[[Journal of the Siam Society]] |volume=20 |issue=3 |date=1926–1927 |page=234-235 |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2020/02/JSS_020_3b_PhyaIndraMontri_MannersAndCustomsOfChinesePeople.pdf}}</ref> সাতজন জোঁৱায়েকৰ সাহস পৰীক্ষা কৰিবলৈ তেওঁ তেওঁলোকক হাবিত হৰিণ চিকাৰ কৰিবলৈ কয়। ৰজাৰ জোঁৱায়েক কেইজন অৰণ্যলৈ যায়, আনহাতে ছাং থঙে নিজকে ছদ্মবেশ লৈ নিজৰ সোণালী ছালখন উন্মোচন কৰে আৰু প্ৰতিটো হৰিণক তেওঁৰ ওচৰলৈ প্ৰলোভিত কৰে। ছাং থংৰ ৰজাৰ জোঁৱায়েকহঁতে দেখিলে যে ৰহস্যময় সোণালী চালৰ মানুহজনক বনৰীয়া জন্তুৱে আগুৰি ধৰিছে আৰু তেওঁলোকক কিছুমান শ্বেয়াৰ কৰিবলৈ কয়। ছাং থঙে নিজৰ কাণৰ এটুকুৰাৰ বিনিময়ত ভায়েকক কিছুমান জীৱ-জন্তু দিবলৈ সন্মত হয়। ইয়াৰ পিছত ৰজাই তেওঁলোকক এশটা মাছ আনিবলৈ আদেশ দিয়ে। ৰজাৰ জোঁৱায়েকহঁতে ৰজাৰ বাবে মাছ ধৰিবলৈ যায়। সোণালী ৰূপত ছাং থঙে নদীৰ পৰা সকলো মাছ মাতি আনে আৰু তেওঁৰ ৰজাৰ জোঁৱায়েকহঁতে তেওঁক লগ কৰি তেওঁৰ ধৰা মাছৰ কিছু অংশ বিচাৰে। আগৰ দৰেই ছাং থঙেও তেওঁলোকক মাছটো দিবলৈ সন্মত হয়, কিন্তু এই চৰ্ততহে যে তেওঁলোকে তেওঁৰ নাকৰ এটা অংশ কাটি পেলায়। শেষত [[ইন্দ্ৰ]]ই চেমন ৰাজ্যক প্ৰত্যাহ্বান জনায়। ৰাজকুমাৰ চাংথঙে নিজৰ ছদ্মবেশ খুলি নিজৰ প্ৰকৃত ৰূপ ধাৰণ কৰে আৰু ইন্দ্ৰক এখন খেলত পৰাস্ত কৰে। চেমনৰ ৰজাই তেওঁক জোঁৱাই বুলি স্বীকাৰ কৰি ৰাজ্য প্ৰদান কৰে।<ref>Thitathan, Siraporn. “Different Family Roles, Different Interpretations of Thai Folktales”. In: ''Asian Folklore Studies'' 48, no. 1 (1989): 11-12. https://doi.org/10.2307/1178531.</ref><ref>Bhirasri, Silpa; Thailand. Krom Sinlapākō̜n. ''[https://books.google.com/books?id=H4AeAAAAMAAJ&q=%22phra+sang+thong%22 The Origin and Evolution of Thai Murals: Edifices containing murals. Catalogue of murals in the Silpakorn Gallery]''. Fine Arts Department, 1959. pp. 22, 36.</ref><ref>Leksukhum, Santi. ''[https://books.google.com/books?id=CMHqAAAAMAAJ&q=%22prince+of+the+golden+conch%22 Temples of Gold: Seven Centuries of Thai Buddhist Paintings]''. George Braziller, 2000. p. 249. {{ISBN|9780807614761}}.</ref> কাহিনীটোৰ উপসংহাৰত তাইৰ প্ৰকৃত মাকে এতিয়া চাং থঙৰ শাসনত থকা চেমন ৰাজ্যলৈ যায় আৰু ৰান্ধনী হিচাপে কাম কৰে। তাই তেওঁলোকৰ যৌথ ইতিহাস এটা লাউৰ ওপৰত লিখে আৰু ৰজাই নিজৰ মাকক চিনি পায়।<ref>Boisselier, Jean. ''[https://books.google.com/books?id=lgMlAQAAMAAJ&q=%22prince+of+the+golden+conch%22 Thai Painting]''. Translated by Janet Seligman. Kodansha International, 1976. p. 170. {{ISBN|9780870112805}}.</ref><ref>"Sang Tong or The Golden Conch". In: Coombs, Andrew. ''Folktales from the land of smiles''. Bangkok, Thailand: Editions Duang Kamol; Distributors, Book Wholesales House (Thailand), 1994. pp. 63-78.</ref><ref>"Sang Tong as the Ngok Baa". In: Coombs, Andrew. ''Folktales from the land of smiles''. Bangkok, Thailand: Editions Duang Kamol; Distributors, Book Wholesales House (Thailand), 1994. pp. 79-98.</ref> == বিকাশ == ''ছাং থং'' লোককথাটোৰ আদিম লিখিত ৰূপ পোৱা যায় ১৫শ-১৬শ শতিকাত চিয়াং মাইত (উত্তৰ থাইলেণ্ড) সংকলিত 'পন্নাস জাতক'ৰ অন্তৰ্গত ''সুৱৰ্ণ-সংখ জাতক'' কাহিনীত। ইয়াৰ পূৰ্বে ই দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ এক মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ আছিল।<ref>Foley & Musa Kahn (2012), p. 432</ref><ref>Kriengkraipetch (1993), p. 44</ref> ১৭শ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ''লাখোন নক'' নাটকৰূপত অভিযোজিত এই কাহিনীৰ খণ্ডাংশ পোৱা যায়।<ref>Rutnin (1996), p. 45</ref> বৰ্তমান ৰজা ৰাম দ্বিতীয়ৰ দ্বাৰা ৰচিত ''লাখোন নক''ৰ সংস্কৰণটোৱেই আটাইতকৈ জনপ্ৰিয়।<ref>Reynolds (2003), p. 119</ref><ref>Prapatthong (1993), p. 253</ref> এই কাহিনীটো ''চাক চাক ৱং ৱং'' ধাৰাৰ এক অন্যতম জনপ্ৰিয় লোককথা।<ref>Thitathan (1989), p. 11</ref> চিয়াং মাইৰ ৱাট ফ্ৰা সিং মন্দিৰৰ দেৱাল চিত্ৰত ইয়াৰ চিত্ৰণ থকাৰ লগতে, এই কাহিনীটো বিভিন্ন আধুনিক মাধ্যম আৰু সাহিত্যত অভিযোজিত হৈ আহিছে।<ref>Bhirasri (1959), pp. 19, 22, 36</ref><ref>Ringis (1990), pp. 117-118</ref><ref>Ministry of Culture (2010)</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:চমু বৰ্ণনা থকা প্ৰবন্ধসমূহ]] 4ncjvqskuztjf8z1t6n5yme468mh9fk 0 128359 604934 560900 2026-05-06T15:41:40Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 604934 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Infobox settlement | name = পশ্চিম প্ৰদেশ | native_name = {{lang|si|බස්නාහිර පළාත}}<br />{{lang|ta|மேல் மාවாணணம்}} | settlement_type = প্ৰদেশ | image_skyline = Colombo City, Sri Lanka.jpg | imagesize = 250px | image_caption = [[কলম্বো]] | image_flag = Western Province Flag (SRI LANKA).png | image_map = Sri Lanka Western Province locator map.svg | map_caption = শ্ৰীলংকাৰ ভিতৰত অৱস্থান | coordinates = {{coord|06|50|N|80|05|E|region:LK_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[শ্ৰীলংকা]] | established_title = গঠিত | established_date = ১ অক্টোবৰ ১৮৩৩ | established_title1 = [[প্ৰাদেশিক পৰিষদ (শ্ৰীলংকা)|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | established_date1 = ১৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৭ | seat_type = ৰাজধানী | seat = [[কলম্বো]] | seat1_type = বৃহত্তম চহৰ | seat1 = [[কলম্বো]] | parts_type = [[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | parts_style = list | parts = | p1 = [[কলম্বো জিলা|কলম্বো]] | p2 = [[গাম্পাহা জিলা|গাম্পাহা]] | p3 = [[কালুতৰা জিলা|কালুতৰা]] | government_type = [[শ্ৰীলংকাৰ প্ৰাদেশিক পৰিষদসমূহ|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | governing_body = পশ্চিম প্ৰাদেশিক পৰিষদ | leader_title = ৰাজ্যপাল | leader_name = হানিফ ইউছুফ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=area/> | area_total_km2 = 3684 | area_land_km2 = 3593 | area_rank = নৱম (মুঠ মাটিকালিৰ ৫.৬১%) | area_water_percent = ২.৪৭ | population_footnotes = <ref name=2012eth/> | population_total = 6219000 | population_rank = প্ৰথম (মুঠ জনসংখ্যাৰ ২৮.৭৩%) | population_as_of = ২০২১ লোকপিয়ল | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = জনগোষ্ঠী | demographics1_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012eth/> | demographics1_title1 = সিংহলী | demographics1_info1 = ৪৯,০৫,৪২৫ (৮৪.২৬%) | demographics1_title2 = শ্ৰীলংকান মুৰ | demographics1_info2 = ৪,৫০,৫০৫ (৭.৭৪%) | demographics1_title3 = শ্ৰীলংকান তামিল | demographics1_info3 = ৩,৩৫,৭৫১ (৫.৭৭%) | demographics1_title4 = ভাৰতীয় তামিল | demographics1_info4 = ৬১,৮২৬ (১.০৬%) | demographics1_title5 = অন্যান্য | demographics1_info5 = ৬৮,২০৩ (১.১৭%) | demographics_type2 = ধৰ্ম | demographics2_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012rel/> | demographics2_title1 = বৌদ্ধ ধৰ্ম | demographics2_info1 = ৪২,৮৮,৭৯৭ (৭৩.৬৭%) | demographics2_title2 = কেথলিক ধৰ্ম | demographics2_info2 = ৭,৫২,৯৯৩ (১২.৯৩%) | demographics2_title3 = ইছলাম ধৰ্ম | demographics2_info3 = ৫,০০,৯৯২ (৮.৬১%) | demographics2_title4 = হিন্দু ধৰ্ম | demographics2_info4 = ২,৭৪,৩৩৬ (৪.৭১%) | demographics2_title5 = অন্যান্য | demographics2_info5 = ৪,৫৯২ (০.০৮%) | timezone1 = শ্ৰীলংকা | utc_offset1 = +০৫:৩০ | postal_code_type = ডাক ক'ড | postal_code = 00000-19999 | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = 011, 031, 033, 034, 036, 038 | iso_code = LK-1 | registration_plate = WP | blank_name_sec1 = চৰকাৰী ভাষা | blank_info_sec1 = [[সিংহলী ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank1_name_sec2 = ফুল | blank1_info_sec2 = বগা পদুম (White Lotus) | blank2_name_sec2 = পখিলা | blank2_info_sec2 = চেলন ব্লু গ্লাছি টাইগাৰ (Ceylon Blue Glassy Tiger) | website = {{URL|www.wp.gov.lk}} | seat2_type = প্ৰধান চহৰসমূহ | seat2 = {{collapsible list | * [[গাম্পাহা]] | * [[নিগোম্বো]] | * [[কালুতৰা]] | * [[কাদুৱেলা]] | * [[দেহিৱালা-মাউণ্ট লাভিনিয়া|দেহিৱালা]] | * [[শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টে|কোট্টে]] | * [[কেচবেৱা]] | * [[মোৰাটুৱা]]}} }} '''পশ্চিম প্ৰদেশ''' {{en|Western Province}} [[শ্ৰীলংকা]]ৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত অন্যতম, দেশৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ প্ৰশাসনিক বিভাগ। ১৯ শতিকাৰ পৰাই এই প্ৰদেশসমূহৰ অস্তিত্ব আছিল যদিও ১৯৮৭ চনত শ্ৰীলংকাৰ সংবিধানৰ ত্ৰয়োদশ সংশোধনীৰ ফলত প্ৰাদেশিক পৰিষদ গঠন হোৱালৈকে ইয়াৰ কোনো আইনী মৰ্যাদা নাছিল।<ref>{{cite web|title=Provinces of Sri Lanka|url=http://www.statoids.com/ulk.html|publisher=Statoids}}</ref><ref>{{cite web|title=Provincial Councils|url=http://www.priu.gov.lk/ProvCouncils/ProvicialCouncils.html|publisher=[[Government of Sri Lanka]]}}</ref> পশ্চিম প্ৰদেশ দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ঘন জনবসতিপূৰ্ণ প্ৰদেশ আৰু ইয়াত বিধানসভাৰ ৰাজধানী শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টেৰ লগতে দেশৰ প্ৰশাসনিক আৰু ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ কলম্বো আছে। ==ইতিহাস== বৰ্তমানৰ পশ্চিম প্ৰদেশৰ কিছু অংশ প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক কোট্টে ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ইয়াৰ পিছত এই প্ৰদেশখন পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ব্ৰিটিছৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। ১৮১৫ চনত ব্ৰিটিছে সমগ্ৰ চিলন দ্বীপটোৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। তেওঁলোকে দ্বীপটোক তিনিটা জাতিভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিত ভাগ কৰিছিল: নিম্ন দেশ সিংহলী, কাণ্ডিয়ান সিংহলী আৰু তামিল। পশ্চিম প্ৰদেশ নিম্ন দেশ সিংহলী প্ৰশাসনৰ অংশ আছিল। ১৮৩৩ চনত কলব্ৰুক-কেমেৰন আয়োগৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি জনগোষ্ঠীয় ভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিসমূহক একত্ৰিত কৰি পাঁচখন ভৌগোলিক প্ৰদেশত বিভক্ত একক প্ৰশাসনত পৰিণত কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Mills|first=Lennox A.|title=Ceylon Under British Rule (1795 - 1932)|year=1933|publisher=[[Oxford University Press]]|location=London|pages=67–68|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_British_Rule_%281795_-_1932%29}}</ref> চিলাও, কলম্বো, কালুটাৰা, পুটালাম, চেভেন কোৰালেছ (বৰ্তমানৰ কুৰুনেগালা জিলা), থ্ৰী কোৰালেছ, ফোৰ কোৰালেছ আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা (বৰ্তমানৰ কেগালে জিলা) জিলাই নতুন পশ্চিম প্ৰদেশ গঠন কৰে।<ref>{{cite book|last=Mendis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|pages=39–40|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৪৫ চনত চিলাও জিলা, পুত্তলাম জিলা আৰু সাতটা কোৰালেছক নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশলৈ বদলি কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=51|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৮৯ চনত তিনিটা কোৰালে, চাৰিটা কোৰালে আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা ছাবাৰগামুৱা প্ৰদেশলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=85|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> চুৰবানাই ডিজাইন কৰা পশ্চিম প্ৰদেশত পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনাৰ অধীনত এখন পৰিকল্পিত মেগাচিটি সৃষ্টি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। মূলতঃ ২০০৪ চনত ৰানিল উইক্ৰেমচিঙে আৰম্ভ কৰা এই প্ৰকল্পটো নিৰ্বাচনী পৰাজয়ৰ পিছত বন্ধ কৰি দিয়া হয় আৰু ২০১৫ চনত ক্ষমতালৈ ঘূৰি অহাৰ পিছত পুনৰ আৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title = What is the Singapore-styled Western Region Megapolis plan for Colombo? {{!}} Adaderana Biz English {{!}} Sri Lanka Business News|url = http://bizenglish.adaderana.lk/what-is-the-western-region-megapolis-plan-to-make-colombo-a-singapore/|website = bizenglish.adaderana.lk|date = 5 May 2015|access-date = 2016-01-30}}</ref><ref>{{Cite web|title = Project Megapolis explained - Colombo, Gampaha, Kalutara to merge - Newsfirst|url = http://newsfirst.lk/english/2016/01/project-megapolis-explained-colombo-gampaha-kalutara-to-merge/126380|website = Sri Lanka News - Newsfirst {{!}} News1st {{!}} newsfirst.lk {{!}} Breaking|date = 26 January 2016|access-date = 2016-01-30|language = en-US}}</ref> ==ভূগোল আৰু জলবায়ু== পশ্চিম প্ৰদেশ শ্ৰীলংকাৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ আয়তন ৩,৬৮৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১,৪২২ বৰ্গমাইল), যাৰ ফলত ই দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত আটাইতকৈ সৰু।<ref name=area/> প্ৰদেশখনৰ পশ্চিমে লেকাডিভ সাগৰ, উত্তৰে উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশ, পূবে সবাৰাগামুৱা প্ৰদেশ আৰু দক্ষিণে দক্ষিণ প্ৰদেশ। ==অৰ্থনীতি== [[File:ColomboSkyline October2016.jpg|thumb|306x306px|শ্ৰীলংকাৰ বাণিজ্যিক ৰাজধানী কলম্বো]] পশ্চিম প্ৰদেশখনে মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনত সৰ্বাধিক অৱদান প্ৰদান কৰে যিয়ে প্ৰাদেশিক মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন(পিজিডিপি)ৰ ৪১.২% অৰিহণা যোগায় আৰু ২০১৫ চনৰ হিচাপত নামমাত্ৰ পিজিডিপি বৃদ্ধিৰ হাৰ ৫.৮% ৫৬.৫% প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|title=Provincial Gross Domestic Product – 2015|website=cbsl.gov.lk|access-date=29 January 2017|archive-date=3 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203101919/http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|url-status=dead|archivedate=3 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170203101919/http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|deadurl=yes}}</ref> প্ৰদেশখনৰ কেইবাটাও বৃহৎ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন প্ৰকল্পৰ সৈতে প্ৰদেশখনৰ দ্ৰুত উন্নয়ন চলি আছে যেনে কলম্বো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় চহৰ(CIFC) যিখন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় মণ্ডল আৰু পশ্চিম অঞ্চলৰ মেগাপলিছ পৰিকল্পনা প্ৰকল্প(WRMPP)<ref>{{cite news|title=Government Signs Tripartite Agreement for Colombo International Financial City|url=http://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|archive-date=22 April 2019|access-date=29 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422173319/https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|url-status=dead|archivedate=22 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190422173319/https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lanka to create international financial zone where people can also park their money|url=https://www.newindianexpress.com/world/2016/aug/12/sri-lanka-to-create-international-financial-zone-where-people-can-also-park-their-money-1508579.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Megapolis: Part 1 ‒ What To Expect|url=http://roar.lk/reports/megapolis-part-1-%E2%80%92-expect/}}</ref><ref>{{cite news|title=The Western Region Megapolis Master Plan and the Megapolis Authority|url=http://www.cpalanka.org/the-western-region-megapolis-master-plan-and-the-megapolis-authority/}}</ref> পশ্চিম প্ৰদেশখনেও আৱাসিক আৰু বাণিজ্যিক অট্টালিকা আৰু আকাশচুম্বী ঘৰসমূহে চহৰসমূহৰ আকাশৰ ৰেখা সলনি কৰি এক বৃহৎ ৰিয়েল এষ্টেট আৰু নিৰ্মাণৰ উত্থান ঘটাইছে যেনে কলম্বো আৰু ৰাজাগিৰিয়া। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|refs= <ref name=area>{{cite web|title=Area of Sri Lanka by province and district|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP1/AB1-1.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> <ref name=2012eth>{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=28 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> <ref name=2012rel>{{cite web|title=A3 : Population by religion according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=7 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> }} [[শ্ৰেণী:এছিয়া]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰীলংকা]] lovecdl8mptnie4fs73912lk2rruv8o 604935 604934 2026-05-06T15:42:28Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 604935 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Infobox settlement | name = পশ্চিম প্ৰদেশ | native_name = {{lang|si|බස්නාහිර පළාත}}<br />{{lang|ta|மேல் மாகாணம்}} | settlement_type = প্ৰদেশ | image_skyline = Colombo City, Sri Lanka.jpg | imagesize = 250px | image_caption = [[কলম্বো]] | image_flag = Western Province Flag (SRI LANKA).png | image_map = Sri Lanka Western Province locator map.svg | map_caption = শ্ৰীলংকাৰ ভিতৰত অৱস্থান | coordinates = {{coord|06|50|N|80|05|E|region:LK_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[শ্ৰীলংকা]] | established_title = গঠিত | established_date = ১ অক্টোবৰ ১৮৩৩ | established_title1 = [[প্ৰাদেশিক পৰিষদ (শ্ৰীলংকা)|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | established_date1 = ১৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৭ | seat_type = ৰাজধানী | seat = [[কলম্বো]] | seat1_type = বৃহত্তম চহৰ | seat1 = [[কলম্বো]] | parts_type = [[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | parts_style = list | parts = | p1 = [[কলম্বো জিলা|কলম্বো]] | p2 = [[গাম্পাহা জিলা|গাম্পাহা]] | p3 = [[কালুতৰা জিলা|কালুতৰা]] | government_type = [[শ্ৰীলংকাৰ প্ৰাদেশিক পৰিষদসমূহ|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | governing_body = পশ্চিম প্ৰাদেশিক পৰিষদ | leader_title = ৰাজ্যপাল | leader_name = হানিফ ইউছুফ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=area/> | area_total_km2 = 3684 | area_land_km2 = 3593 | area_rank = নৱম (মুঠ মাটিকালিৰ ৫.৬১%) | area_water_percent = ২.৪৭ | population_footnotes = <ref name=2012eth/> | population_total = 6219000 | population_rank = প্ৰথম (মুঠ জনসংখ্যাৰ ২৮.৭৩%) | population_as_of = ২০২১ লোকপিয়ল | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = জনগোষ্ঠী | demographics1_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012eth/> | demographics1_title1 = সিংহলী | demographics1_info1 = ৪৯,০৫,৪২৫ (৮৪.২৬%) | demographics1_title2 = শ্ৰীলংকান মুৰ | demographics1_info2 = ৪,৫০,৫০৫ (৭.৭৪%) | demographics1_title3 = শ্ৰীলংকান তামিল | demographics1_info3 = ৩,৩৫,৭৫১ (৫.৭৭%) | demographics1_title4 = ভাৰতীয় তামিল | demographics1_info4 = ৬১,৮২৬ (১.০৬%) | demographics1_title5 = অন্যান্য | demographics1_info5 = ৬৮,২০৩ (১.১৭%) | demographics_type2 = ধৰ্ম | demographics2_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012rel/> | demographics2_title1 = বৌদ্ধ ধৰ্ম | demographics2_info1 = ৪২,৮৮,৭৯৭ (৭৩.৬৭%) | demographics2_title2 = কেথলিক ধৰ্ম | demographics2_info2 = ৭,৫২,৯৯৩ (১২.৯৩%) | demographics2_title3 = ইছলাম ধৰ্ম | demographics2_info3 = ৫,০০,৯৯২ (৮.৬১%) | demographics2_title4 = হিন্দু ধৰ্ম | demographics2_info4 = ২,৭৪,৩৩৬ (৪.৭১%) | demographics2_title5 = অন্যান্য | demographics2_info5 = ৪,৫৯২ (০.০৮%) | timezone1 = শ্ৰীলংকা | utc_offset1 = +০৫:৩০ | postal_code_type = ডাক ক'ড | postal_code = 00000-19999 | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = 011, 031, 033, 034, 036, 038 | iso_code = LK-1 | registration_plate = WP | blank_name_sec1 = চৰকাৰী ভাষা | blank_info_sec1 = [[সিংহলী ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank1_name_sec2 = ফুল | blank1_info_sec2 = বগা পদুম (White Lotus) | blank2_name_sec2 = পখিলা | blank2_info_sec2 = চেলন ব্লু গ্লাছি টাইগাৰ (Ceylon Blue Glassy Tiger) | website = {{URL|www.wp.gov.lk}} | seat2_type = প্ৰধান চহৰসমূহ | seat2 = {{collapsible list | * [[গাম্পাহা]] | * [[নিগোম্বো]] | * [[কালুতৰা]] | * [[কাদুৱেলা]] | * [[দেহিৱালা-মাউণ্ট লাভিনিয়া|দেহিৱালা]] | * [[শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টে|কোট্টে]] | * [[কেচবেৱা]] | * [[মোৰাটুৱা]]}} }} '''পশ্চিম প্ৰদেশ''' {{en|Western Province}} [[শ্ৰীলংকা]]ৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত অন্যতম, দেশৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ প্ৰশাসনিক বিভাগ। ১৯ শতিকাৰ পৰাই এই প্ৰদেশসমূহৰ অস্তিত্ব আছিল যদিও ১৯৮৭ চনত শ্ৰীলংকাৰ সংবিধানৰ ত্ৰয়োদশ সংশোধনীৰ ফলত প্ৰাদেশিক পৰিষদ গঠন হোৱালৈকে ইয়াৰ কোনো আইনী মৰ্যাদা নাছিল।<ref>{{cite web|title=Provinces of Sri Lanka|url=http://www.statoids.com/ulk.html|publisher=Statoids}}</ref><ref>{{cite web|title=Provincial Councils|url=http://www.priu.gov.lk/ProvCouncils/ProvicialCouncils.html|publisher=[[Government of Sri Lanka]]}}</ref> পশ্চিম প্ৰদেশ দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ঘন জনবসতিপূৰ্ণ প্ৰদেশ আৰু ইয়াত বিধানসভাৰ ৰাজধানী শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টেৰ লগতে দেশৰ প্ৰশাসনিক আৰু ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ কলম্বো আছে। ==ইতিহাস== বৰ্তমানৰ পশ্চিম প্ৰদেশৰ কিছু অংশ প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক কোট্টে ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ইয়াৰ পিছত এই প্ৰদেশখন পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ব্ৰিটিছৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। ১৮১৫ চনত ব্ৰিটিছে সমগ্ৰ চিলন দ্বীপটোৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। তেওঁলোকে দ্বীপটোক তিনিটা জাতিভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিত ভাগ কৰিছিল: নিম্ন দেশ সিংহলী, কাণ্ডিয়ান সিংহলী আৰু তামিল। পশ্চিম প্ৰদেশ নিম্ন দেশ সিংহলী প্ৰশাসনৰ অংশ আছিল। ১৮৩৩ চনত কলব্ৰুক-কেমেৰন আয়োগৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি জনগোষ্ঠীয় ভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিসমূহক একত্ৰিত কৰি পাঁচখন ভৌগোলিক প্ৰদেশত বিভক্ত একক প্ৰশাসনত পৰিণত কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Mills|first=Lennox A.|title=Ceylon Under British Rule (1795 - 1932)|year=1933|publisher=[[Oxford University Press]]|location=London|pages=67–68|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_British_Rule_%281795_-_1932%29}}</ref> চিলাও, কলম্বো, কালুটাৰা, পুটালাম, চেভেন কোৰালেছ (বৰ্তমানৰ কুৰুনেগালা জিলা), থ্ৰী কোৰালেছ, ফোৰ কোৰালেছ আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা (বৰ্তমানৰ কেগালে জিলা) জিলাই নতুন পশ্চিম প্ৰদেশ গঠন কৰে।<ref>{{cite book|last=Mendis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|pages=39–40|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৪৫ চনত চিলাও জিলা, পুত্তলাম জিলা আৰু সাতটা কোৰালেছক নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশলৈ বদলি কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=51|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৮৯ চনত তিনিটা কোৰালে, চাৰিটা কোৰালে আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা ছাবাৰগামুৱা প্ৰদেশলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=85|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> চুৰবানাই ডিজাইন কৰা পশ্চিম প্ৰদেশত পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনাৰ অধীনত এখন পৰিকল্পিত মেগাচিটি সৃষ্টি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। মূলতঃ ২০০৪ চনত ৰানিল উইক্ৰেমচিঙে আৰম্ভ কৰা এই প্ৰকল্পটো নিৰ্বাচনী পৰাজয়ৰ পিছত বন্ধ কৰি দিয়া হয় আৰু ২০১৫ চনত ক্ষমতালৈ ঘূৰি অহাৰ পিছত পুনৰ আৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title = What is the Singapore-styled Western Region Megapolis plan for Colombo? {{!}} Adaderana Biz English {{!}} Sri Lanka Business News|url = http://bizenglish.adaderana.lk/what-is-the-western-region-megapolis-plan-to-make-colombo-a-singapore/|website = bizenglish.adaderana.lk|date = 5 May 2015|access-date = 2016-01-30}}</ref><ref>{{Cite web|title = Project Megapolis explained - Colombo, Gampaha, Kalutara to merge - Newsfirst|url = http://newsfirst.lk/english/2016/01/project-megapolis-explained-colombo-gampaha-kalutara-to-merge/126380|website = Sri Lanka News - Newsfirst {{!}} News1st {{!}} newsfirst.lk {{!}} Breaking|date = 26 January 2016|access-date = 2016-01-30|language = en-US}}</ref> ==ভূগোল আৰু জলবায়ু== পশ্চিম প্ৰদেশ শ্ৰীলংকাৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ আয়তন ৩,৬৮৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১,৪২২ বৰ্গমাইল), যাৰ ফলত ই দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত আটাইতকৈ সৰু।<ref name=area/> প্ৰদেশখনৰ পশ্চিমে লেকাডিভ সাগৰ, উত্তৰে উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশ, পূবে সবাৰাগামুৱা প্ৰদেশ আৰু দক্ষিণে দক্ষিণ প্ৰদেশ। ==অৰ্থনীতি== [[File:ColomboSkyline October2016.jpg|thumb|306x306px|শ্ৰীলংকাৰ বাণিজ্যিক ৰাজধানী কলম্বো]] পশ্চিম প্ৰদেশখনে মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনত সৰ্বাধিক অৱদান প্ৰদান কৰে যিয়ে প্ৰাদেশিক মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন(পিজিডিপি)ৰ ৪১.২% অৰিহণা যোগায় আৰু ২০১৫ চনৰ হিচাপত নামমাত্ৰ পিজিডিপি বৃদ্ধিৰ হাৰ ৫.৮% ৫৬.৫% প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|title=Provincial Gross Domestic Product – 2015|website=cbsl.gov.lk|access-date=29 January 2017|archive-date=3 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203101919/http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|url-status=dead|archivedate=3 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170203101919/http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|deadurl=yes}}</ref> প্ৰদেশখনৰ কেইবাটাও বৃহৎ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন প্ৰকল্পৰ সৈতে প্ৰদেশখনৰ দ্ৰুত উন্নয়ন চলি আছে যেনে কলম্বো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় চহৰ(CIFC) যিখন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় মণ্ডল আৰু পশ্চিম অঞ্চলৰ মেগাপলিছ পৰিকল্পনা প্ৰকল্প(WRMPP)<ref>{{cite news|title=Government Signs Tripartite Agreement for Colombo International Financial City|url=http://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|archive-date=22 April 2019|access-date=29 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422173319/https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|url-status=dead|archivedate=22 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190422173319/https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lanka to create international financial zone where people can also park their money|url=https://www.newindianexpress.com/world/2016/aug/12/sri-lanka-to-create-international-financial-zone-where-people-can-also-park-their-money-1508579.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Megapolis: Part 1 ‒ What To Expect|url=http://roar.lk/reports/megapolis-part-1-%E2%80%92-expect/}}</ref><ref>{{cite news|title=The Western Region Megapolis Master Plan and the Megapolis Authority|url=http://www.cpalanka.org/the-western-region-megapolis-master-plan-and-the-megapolis-authority/}}</ref> পশ্চিম প্ৰদেশখনেও আৱাসিক আৰু বাণিজ্যিক অট্টালিকা আৰু আকাশচুম্বী ঘৰসমূহে চহৰসমূহৰ আকাশৰ ৰেখা সলনি কৰি এক বৃহৎ ৰিয়েল এষ্টেট আৰু নিৰ্মাণৰ উত্থান ঘটাইছে যেনে কলম্বো আৰু ৰাজাগিৰিয়া। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|refs= <ref name=area>{{cite web|title=Area of Sri Lanka by province and district|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP1/AB1-1.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> <ref name=2012eth>{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=28 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> <ref name=2012rel>{{cite web|title=A3 : Population by religion according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=7 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> }} [[শ্ৰেণী:এছিয়া]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰীলংকা]] t406c1bpynx4g2f2wt9baojlazu4317 604936 604935 2026-05-06T15:44:06Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* ভূগোল আৰু জলবায়ু */ 604936 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Infobox settlement | name = পশ্চিম প্ৰদেশ | native_name = {{lang|si|බස්නාහිර පළාත}}<br />{{lang|ta|மேல் மாகாணம்}} | settlement_type = প্ৰদেশ | image_skyline = Colombo City, Sri Lanka.jpg | imagesize = 250px | image_caption = [[কলম্বো]] | image_flag = Western Province Flag (SRI LANKA).png | image_map = Sri Lanka Western Province locator map.svg | map_caption = শ্ৰীলংকাৰ ভিতৰত অৱস্থান | coordinates = {{coord|06|50|N|80|05|E|region:LK_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[শ্ৰীলংকা]] | established_title = গঠিত | established_date = ১ অক্টোবৰ ১৮৩৩ | established_title1 = [[প্ৰাদেশিক পৰিষদ (শ্ৰীলংকা)|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | established_date1 = ১৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৭ | seat_type = ৰাজধানী | seat = [[কলম্বো]] | seat1_type = বৃহত্তম চহৰ | seat1 = [[কলম্বো]] | parts_type = [[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | parts_style = list | parts = | p1 = [[কলম্বো জিলা|কলম্বো]] | p2 = [[গাম্পাহা জিলা|গাম্পাহা]] | p3 = [[কালুতৰা জিলা|কালুতৰা]] | government_type = [[শ্ৰীলংকাৰ প্ৰাদেশিক পৰিষদসমূহ|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | governing_body = পশ্চিম প্ৰাদেশিক পৰিষদ | leader_title = ৰাজ্যপাল | leader_name = হানিফ ইউছুফ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=area/> | area_total_km2 = 3684 | area_land_km2 = 3593 | area_rank = নৱম (মুঠ মাটিকালিৰ ৫.৬১%) | area_water_percent = ২.৪৭ | population_footnotes = <ref name=2012eth/> | population_total = 6219000 | population_rank = প্ৰথম (মুঠ জনসংখ্যাৰ ২৮.৭৩%) | population_as_of = ২০২১ লোকপিয়ল | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = জনগোষ্ঠী | demographics1_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012eth/> | demographics1_title1 = সিংহলী | demographics1_info1 = ৪৯,০৫,৪২৫ (৮৪.২৬%) | demographics1_title2 = শ্ৰীলংকান মুৰ | demographics1_info2 = ৪,৫০,৫০৫ (৭.৭৪%) | demographics1_title3 = শ্ৰীলংকান তামিল | demographics1_info3 = ৩,৩৫,৭৫১ (৫.৭৭%) | demographics1_title4 = ভাৰতীয় তামিল | demographics1_info4 = ৬১,৮২৬ (১.০৬%) | demographics1_title5 = অন্যান্য | demographics1_info5 = ৬৮,২০৩ (১.১৭%) | demographics_type2 = ধৰ্ম | demographics2_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012rel/> | demographics2_title1 = বৌদ্ধ ধৰ্ম | demographics2_info1 = ৪২,৮৮,৭৯৭ (৭৩.৬৭%) | demographics2_title2 = কেথলিক ধৰ্ম | demographics2_info2 = ৭,৫২,৯৯৩ (১২.৯৩%) | demographics2_title3 = ইছলাম ধৰ্ম | demographics2_info3 = ৫,০০,৯৯২ (৮.৬১%) | demographics2_title4 = হিন্দু ধৰ্ম | demographics2_info4 = ২,৭৪,৩৩৬ (৪.৭১%) | demographics2_title5 = অন্যান্য | demographics2_info5 = ৪,৫৯২ (০.০৮%) | timezone1 = শ্ৰীলংকা | utc_offset1 = +০৫:৩০ | postal_code_type = ডাক ক'ড | postal_code = 00000-19999 | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = 011, 031, 033, 034, 036, 038 | iso_code = LK-1 | registration_plate = WP | blank_name_sec1 = চৰকাৰী ভাষা | blank_info_sec1 = [[সিংহলী ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank1_name_sec2 = ফুল | blank1_info_sec2 = বগা পদুম (White Lotus) | blank2_name_sec2 = পখিলা | blank2_info_sec2 = চেলন ব্লু গ্লাছি টাইগাৰ (Ceylon Blue Glassy Tiger) | website = {{URL|www.wp.gov.lk}} | seat2_type = প্ৰধান চহৰসমূহ | seat2 = {{collapsible list | * [[গাম্পাহা]] | * [[নিগোম্বো]] | * [[কালুতৰা]] | * [[কাদুৱেলা]] | * [[দেহিৱালা-মাউণ্ট লাভিনিয়া|দেহিৱালা]] | * [[শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টে|কোট্টে]] | * [[কেচবেৱা]] | * [[মোৰাটুৱা]]}} }} '''পশ্চিম প্ৰদেশ''' {{en|Western Province}} [[শ্ৰীলংকা]]ৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত অন্যতম, দেশৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ প্ৰশাসনিক বিভাগ। ১৯ শতিকাৰ পৰাই এই প্ৰদেশসমূহৰ অস্তিত্ব আছিল যদিও ১৯৮৭ চনত শ্ৰীলংকাৰ সংবিধানৰ ত্ৰয়োদশ সংশোধনীৰ ফলত প্ৰাদেশিক পৰিষদ গঠন হোৱালৈকে ইয়াৰ কোনো আইনী মৰ্যাদা নাছিল।<ref>{{cite web|title=Provinces of Sri Lanka|url=http://www.statoids.com/ulk.html|publisher=Statoids}}</ref><ref>{{cite web|title=Provincial Councils|url=http://www.priu.gov.lk/ProvCouncils/ProvicialCouncils.html|publisher=[[Government of Sri Lanka]]}}</ref> পশ্চিম প্ৰদেশ দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ঘন জনবসতিপূৰ্ণ প্ৰদেশ আৰু ইয়াত বিধানসভাৰ ৰাজধানী শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টেৰ লগতে দেশৰ প্ৰশাসনিক আৰু ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ কলম্বো আছে। ==ইতিহাস== বৰ্তমানৰ পশ্চিম প্ৰদেশৰ কিছু অংশ প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক কোট্টে ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ইয়াৰ পিছত এই প্ৰদেশখন পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ব্ৰিটিছৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। ১৮১৫ চনত ব্ৰিটিছে সমগ্ৰ চিলন দ্বীপটোৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। তেওঁলোকে দ্বীপটোক তিনিটা জাতিভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিত ভাগ কৰিছিল: নিম্ন দেশ সিংহলী, কাণ্ডিয়ান সিংহলী আৰু তামিল। পশ্চিম প্ৰদেশ নিম্ন দেশ সিংহলী প্ৰশাসনৰ অংশ আছিল। ১৮৩৩ চনত কলব্ৰুক-কেমেৰন আয়োগৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি জনগোষ্ঠীয় ভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিসমূহক একত্ৰিত কৰি পাঁচখন ভৌগোলিক প্ৰদেশত বিভক্ত একক প্ৰশাসনত পৰিণত কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Mills|first=Lennox A.|title=Ceylon Under British Rule (1795 - 1932)|year=1933|publisher=[[Oxford University Press]]|location=London|pages=67–68|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_British_Rule_%281795_-_1932%29}}</ref> চিলাও, কলম্বো, কালুটাৰা, পুটালাম, চেভেন কোৰালেছ (বৰ্তমানৰ কুৰুনেগালা জিলা), থ্ৰী কোৰালেছ, ফোৰ কোৰালেছ আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা (বৰ্তমানৰ কেগালে জিলা) জিলাই নতুন পশ্চিম প্ৰদেশ গঠন কৰে।<ref>{{cite book|last=Mendis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|pages=39–40|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৪৫ চনত চিলাও জিলা, পুত্তলাম জিলা আৰু সাতটা কোৰালেছক নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশলৈ বদলি কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=51|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৮৯ চনত তিনিটা কোৰালে, চাৰিটা কোৰালে আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা ছাবাৰগামুৱা প্ৰদেশলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=85|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> চুৰবানাই ডিজাইন কৰা পশ্চিম প্ৰদেশত পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনাৰ অধীনত এখন পৰিকল্পিত মেগাচিটি সৃষ্টি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। মূলতঃ ২০০৪ চনত ৰানিল উইক্ৰেমচিঙে আৰম্ভ কৰা এই প্ৰকল্পটো নিৰ্বাচনী পৰাজয়ৰ পিছত বন্ধ কৰি দিয়া হয় আৰু ২০১৫ চনত ক্ষমতালৈ ঘূৰি অহাৰ পিছত পুনৰ আৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title = What is the Singapore-styled Western Region Megapolis plan for Colombo? {{!}} Adaderana Biz English {{!}} Sri Lanka Business News|url = http://bizenglish.adaderana.lk/what-is-the-western-region-megapolis-plan-to-make-colombo-a-singapore/|website = bizenglish.adaderana.lk|date = 5 May 2015|access-date = 2016-01-30}}</ref><ref>{{Cite web|title = Project Megapolis explained - Colombo, Gampaha, Kalutara to merge - Newsfirst|url = http://newsfirst.lk/english/2016/01/project-megapolis-explained-colombo-gampaha-kalutara-to-merge/126380|website = Sri Lanka News - Newsfirst {{!}} News1st {{!}} newsfirst.lk {{!}} Breaking|date = 26 January 2016|access-date = 2016-01-30|language = en-US}}</ref> ==ভূগোল আৰু জলবায়ু== পশ্চিম প্ৰদেশ শ্ৰীলংকাৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ আয়তন ৩,৬৮৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১,৪২২ বৰ্গমাইল), যাৰ ফলত ই দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত আটাইতকৈ সৰু।<ref name=area/> প্ৰদেশখনৰ পশ্চিমে লেকাডিভ সাগৰ, উত্তৰে উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশ, পূবে সবাৰাগামুৱা প্ৰদেশ আৰু দক্ষিণে দক্ষিণ প্ৰদেশ। গড় বৰষুণৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে প্ৰচণ্ড বৰষুণৰ ফলত পশ্চিম প্ৰদেশত সঘনাই বানপানী হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ইয়াৰ ফলত প্ৰদেশখনৰ আন্তঃগাঁথনি, সেৱা যোগান আৰু নগৰীয়া অৰ্থনীতিত বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰে। শ্ৰীলংকাৰ আটাইতকৈ নগৰীকৃত প্ৰদেশ হোৱাৰ বাবে, প্ৰদেশখনে সন্মুখীন হোৱা দ্ৰুত নগৰীয়া বৃদ্ধিয়ে এই জলবায়ুজনিত পৰিঘটনাবোৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref>[http://cdkn.org/resource/integrating-urban-agriculture-and-forestry-into-climate-change-action-plans-lessons-from-sri-lanka/ Integrating urban agriculture and forestry into climate change action plans: Lessons from Sri Lanka], Marielle Dubbeling, the [[Climate and Environment Knowledge Network]], 2014</ref> ==অৰ্থনীতি== [[File:ColomboSkyline October2016.jpg|thumb|306x306px|শ্ৰীলংকাৰ বাণিজ্যিক ৰাজধানী কলম্বো]] পশ্চিম প্ৰদেশখনে মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনত সৰ্বাধিক অৱদান প্ৰদান কৰে যিয়ে প্ৰাদেশিক মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন(পিজিডিপি)ৰ ৪১.২% অৰিহণা যোগায় আৰু ২০১৫ চনৰ হিচাপত নামমাত্ৰ পিজিডিপি বৃদ্ধিৰ হাৰ ৫.৮% ৫৬.৫% প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|title=Provincial Gross Domestic Product – 2015|website=cbsl.gov.lk|access-date=29 January 2017|archive-date=3 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203101919/http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|url-status=dead|archivedate=3 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170203101919/http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|deadurl=yes}}</ref> প্ৰদেশখনৰ কেইবাটাও বৃহৎ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন প্ৰকল্পৰ সৈতে প্ৰদেশখনৰ দ্ৰুত উন্নয়ন চলি আছে যেনে কলম্বো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় চহৰ(CIFC) যিখন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় মণ্ডল আৰু পশ্চিম অঞ্চলৰ মেগাপলিছ পৰিকল্পনা প্ৰকল্প(WRMPP)<ref>{{cite news|title=Government Signs Tripartite Agreement for Colombo International Financial City|url=http://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|archive-date=22 April 2019|access-date=29 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422173319/https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|url-status=dead|archivedate=22 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190422173319/https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lanka to create international financial zone where people can also park their money|url=https://www.newindianexpress.com/world/2016/aug/12/sri-lanka-to-create-international-financial-zone-where-people-can-also-park-their-money-1508579.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Megapolis: Part 1 ‒ What To Expect|url=http://roar.lk/reports/megapolis-part-1-%E2%80%92-expect/}}</ref><ref>{{cite news|title=The Western Region Megapolis Master Plan and the Megapolis Authority|url=http://www.cpalanka.org/the-western-region-megapolis-master-plan-and-the-megapolis-authority/}}</ref> পশ্চিম প্ৰদেশখনেও আৱাসিক আৰু বাণিজ্যিক অট্টালিকা আৰু আকাশচুম্বী ঘৰসমূহে চহৰসমূহৰ আকাশৰ ৰেখা সলনি কৰি এক বৃহৎ ৰিয়েল এষ্টেট আৰু নিৰ্মাণৰ উত্থান ঘটাইছে যেনে কলম্বো আৰু ৰাজাগিৰিয়া। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|refs= <ref name=area>{{cite web|title=Area of Sri Lanka by province and district|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP1/AB1-1.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> <ref name=2012eth>{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=28 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> <ref name=2012rel>{{cite web|title=A3 : Population by religion according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=7 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> }} [[শ্ৰেণী:এছিয়া]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰীলংকা]] qhv53hdzygwn32h7telfewvxrxvdwxo 604937 604936 2026-05-06T15:45:42Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* অৰ্থনীতি */ 604937 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Infobox settlement | name = পশ্চিম প্ৰদেশ | native_name = {{lang|si|බස්නාහිර පළාත}}<br />{{lang|ta|மேல் மாகாணம்}} | settlement_type = প্ৰদেশ | image_skyline = Colombo City, Sri Lanka.jpg | imagesize = 250px | image_caption = [[কলম্বো]] | image_flag = Western Province Flag (SRI LANKA).png | image_map = Sri Lanka Western Province locator map.svg | map_caption = শ্ৰীলংকাৰ ভিতৰত অৱস্থান | coordinates = {{coord|06|50|N|80|05|E|region:LK_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[শ্ৰীলংকা]] | established_title = গঠিত | established_date = ১ অক্টোবৰ ১৮৩৩ | established_title1 = [[প্ৰাদেশিক পৰিষদ (শ্ৰীলংকা)|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | established_date1 = ১৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৭ | seat_type = ৰাজধানী | seat = [[কলম্বো]] | seat1_type = বৃহত্তম চহৰ | seat1 = [[কলম্বো]] | parts_type = [[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | parts_style = list | parts = | p1 = [[কলম্বো জিলা|কলম্বো]] | p2 = [[গাম্পাহা জিলা|গাম্পাহা]] | p3 = [[কালুতৰা জিলা|কালুতৰা]] | government_type = [[শ্ৰীলংকাৰ প্ৰাদেশিক পৰিষদসমূহ|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | governing_body = পশ্চিম প্ৰাদেশিক পৰিষদ | leader_title = ৰাজ্যপাল | leader_name = হানিফ ইউছুফ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=area/> | area_total_km2 = 3684 | area_land_km2 = 3593 | area_rank = নৱম (মুঠ মাটিকালিৰ ৫.৬১%) | area_water_percent = ২.৪৭ | population_footnotes = <ref name=2012eth/> | population_total = 6219000 | population_rank = প্ৰথম (মুঠ জনসংখ্যাৰ ২৮.৭৩%) | population_as_of = ২০২১ লোকপিয়ল | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = জনগোষ্ঠী | demographics1_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012eth/> | demographics1_title1 = সিংহলী | demographics1_info1 = ৪৯,০৫,৪২৫ (৮৪.২৬%) | demographics1_title2 = শ্ৰীলংকান মুৰ | demographics1_info2 = ৪,৫০,৫০৫ (৭.৭৪%) | demographics1_title3 = শ্ৰীলংকান তামিল | demographics1_info3 = ৩,৩৫,৭৫১ (৫.৭৭%) | demographics1_title4 = ভাৰতীয় তামিল | demographics1_info4 = ৬১,৮২৬ (১.০৬%) | demographics1_title5 = অন্যান্য | demographics1_info5 = ৬৮,২০৩ (১.১৭%) | demographics_type2 = ধৰ্ম | demographics2_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012rel/> | demographics2_title1 = বৌদ্ধ ধৰ্ম | demographics2_info1 = ৪২,৮৮,৭৯৭ (৭৩.৬৭%) | demographics2_title2 = কেথলিক ধৰ্ম | demographics2_info2 = ৭,৫২,৯৯৩ (১২.৯৩%) | demographics2_title3 = ইছলাম ধৰ্ম | demographics2_info3 = ৫,০০,৯৯২ (৮.৬১%) | demographics2_title4 = হিন্দু ধৰ্ম | demographics2_info4 = ২,৭৪,৩৩৬ (৪.৭১%) | demographics2_title5 = অন্যান্য | demographics2_info5 = ৪,৫৯২ (০.০৮%) | timezone1 = শ্ৰীলংকা | utc_offset1 = +০৫:৩০ | postal_code_type = ডাক ক'ড | postal_code = 00000-19999 | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = 011, 031, 033, 034, 036, 038 | iso_code = LK-1 | registration_plate = WP | blank_name_sec1 = চৰকাৰী ভাষা | blank_info_sec1 = [[সিংহলী ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank1_name_sec2 = ফুল | blank1_info_sec2 = বগা পদুম (White Lotus) | blank2_name_sec2 = পখিলা | blank2_info_sec2 = চেলন ব্লু গ্লাছি টাইগাৰ (Ceylon Blue Glassy Tiger) | website = {{URL|www.wp.gov.lk}} | seat2_type = প্ৰধান চহৰসমূহ | seat2 = {{collapsible list | * [[গাম্পাহা]] | * [[নিগোম্বো]] | * [[কালুতৰা]] | * [[কাদুৱেলা]] | * [[দেহিৱালা-মাউণ্ট লাভিনিয়া|দেহিৱালা]] | * [[শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টে|কোট্টে]] | * [[কেচবেৱা]] | * [[মোৰাটুৱা]]}} }} '''পশ্চিম প্ৰদেশ''' {{en|Western Province}} [[শ্ৰীলংকা]]ৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত অন্যতম, দেশৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ প্ৰশাসনিক বিভাগ। ১৯ শতিকাৰ পৰাই এই প্ৰদেশসমূহৰ অস্তিত্ব আছিল যদিও ১৯৮৭ চনত শ্ৰীলংকাৰ সংবিধানৰ ত্ৰয়োদশ সংশোধনীৰ ফলত প্ৰাদেশিক পৰিষদ গঠন হোৱালৈকে ইয়াৰ কোনো আইনী মৰ্যাদা নাছিল।<ref>{{cite web|title=Provinces of Sri Lanka|url=http://www.statoids.com/ulk.html|publisher=Statoids}}</ref><ref>{{cite web|title=Provincial Councils|url=http://www.priu.gov.lk/ProvCouncils/ProvicialCouncils.html|publisher=[[Government of Sri Lanka]]}}</ref> পশ্চিম প্ৰদেশ দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ঘন জনবসতিপূৰ্ণ প্ৰদেশ আৰু ইয়াত বিধানসভাৰ ৰাজধানী শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টেৰ লগতে দেশৰ প্ৰশাসনিক আৰু ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ কলম্বো আছে। ==ইতিহাস== বৰ্তমানৰ পশ্চিম প্ৰদেশৰ কিছু অংশ প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক কোট্টে ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ইয়াৰ পিছত এই প্ৰদেশখন পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ব্ৰিটিছৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। ১৮১৫ চনত ব্ৰিটিছে সমগ্ৰ চিলন দ্বীপটোৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। তেওঁলোকে দ্বীপটোক তিনিটা জাতিভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিত ভাগ কৰিছিল: নিম্ন দেশ সিংহলী, কাণ্ডিয়ান সিংহলী আৰু তামিল। পশ্চিম প্ৰদেশ নিম্ন দেশ সিংহলী প্ৰশাসনৰ অংশ আছিল। ১৮৩৩ চনত কলব্ৰুক-কেমেৰন আয়োগৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি জনগোষ্ঠীয় ভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিসমূহক একত্ৰিত কৰি পাঁচখন ভৌগোলিক প্ৰদেশত বিভক্ত একক প্ৰশাসনত পৰিণত কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Mills|first=Lennox A.|title=Ceylon Under British Rule (1795 - 1932)|year=1933|publisher=[[Oxford University Press]]|location=London|pages=67–68|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_British_Rule_%281795_-_1932%29}}</ref> চিলাও, কলম্বো, কালুটাৰা, পুটালাম, চেভেন কোৰালেছ (বৰ্তমানৰ কুৰুনেগালা জিলা), থ্ৰী কোৰালেছ, ফোৰ কোৰালেছ আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা (বৰ্তমানৰ কেগালে জিলা) জিলাই নতুন পশ্চিম প্ৰদেশ গঠন কৰে।<ref>{{cite book|last=Mendis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|pages=39–40|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৪৫ চনত চিলাও জিলা, পুত্তলাম জিলা আৰু সাতটা কোৰালেছক নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশলৈ বদলি কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=51|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৮৯ চনত তিনিটা কোৰালে, চাৰিটা কোৰালে আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা ছাবাৰগামুৱা প্ৰদেশলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=85|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> চুৰবানাই ডিজাইন কৰা পশ্চিম প্ৰদেশত পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনাৰ অধীনত এখন পৰিকল্পিত মেগাচিটি সৃষ্টি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। মূলতঃ ২০০৪ চনত ৰানিল উইক্ৰেমচিঙে আৰম্ভ কৰা এই প্ৰকল্পটো নিৰ্বাচনী পৰাজয়ৰ পিছত বন্ধ কৰি দিয়া হয় আৰু ২০১৫ চনত ক্ষমতালৈ ঘূৰি অহাৰ পিছত পুনৰ আৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title = What is the Singapore-styled Western Region Megapolis plan for Colombo? {{!}} Adaderana Biz English {{!}} Sri Lanka Business News|url = http://bizenglish.adaderana.lk/what-is-the-western-region-megapolis-plan-to-make-colombo-a-singapore/|website = bizenglish.adaderana.lk|date = 5 May 2015|access-date = 2016-01-30}}</ref><ref>{{Cite web|title = Project Megapolis explained - Colombo, Gampaha, Kalutara to merge - Newsfirst|url = http://newsfirst.lk/english/2016/01/project-megapolis-explained-colombo-gampaha-kalutara-to-merge/126380|website = Sri Lanka News - Newsfirst {{!}} News1st {{!}} newsfirst.lk {{!}} Breaking|date = 26 January 2016|access-date = 2016-01-30|language = en-US}}</ref> ==ভূগোল আৰু জলবায়ু== পশ্চিম প্ৰদেশ শ্ৰীলংকাৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ আয়তন ৩,৬৮৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১,৪২২ বৰ্গমাইল), যাৰ ফলত ই দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত আটাইতকৈ সৰু।<ref name=area/> প্ৰদেশখনৰ পশ্চিমে লেকাডিভ সাগৰ, উত্তৰে উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশ, পূবে সবাৰাগামুৱা প্ৰদেশ আৰু দক্ষিণে দক্ষিণ প্ৰদেশ। গড় বৰষুণৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে প্ৰচণ্ড বৰষুণৰ ফলত পশ্চিম প্ৰদেশত সঘনাই বানপানী হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ইয়াৰ ফলত প্ৰদেশখনৰ আন্তঃগাঁথনি, সেৱা যোগান আৰু নগৰীয়া অৰ্থনীতিত বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰে। শ্ৰীলংকাৰ আটাইতকৈ নগৰীকৃত প্ৰদেশ হোৱাৰ বাবে, প্ৰদেশখনে সন্মুখীন হোৱা দ্ৰুত নগৰীয়া বৃদ্ধিয়ে এই জলবায়ুজনিত পৰিঘটনাবোৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref>[http://cdkn.org/resource/integrating-urban-agriculture-and-forestry-into-climate-change-action-plans-lessons-from-sri-lanka/ Integrating urban agriculture and forestry into climate change action plans: Lessons from Sri Lanka], Marielle Dubbeling, the [[Climate and Environment Knowledge Network]], 2014</ref> == অৰ্থনীতি == [[File:ColomboSkyline October2016.jpg|thumb|306x306px|কলম্বো, শ্ৰীলংকাৰ বাণিজ্যিক ৰাজধানী]] পশ্চিম প্ৰদেশে দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনত (GDP) সৰ্বাধিক বৰঙণি যোগায়। ২০১৫ চনলৈকে এই প্ৰদেশে প্ৰাদেশিক মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ ৪১.২% যোগান ধৰিছিল আৰু ইয়াৰ নামমাত্ৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ আছিল ৫.৮%। এই প্ৰদেশত কৃষিখণ্ডৰ অৱদান আছিল মাত্ৰ ১.৭%, যিটো দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত সৰ্বনিম্ন। আনহাতে উদ্যোগখণ্ডৰ অৱদান আছিল ৩৪.৬% (দেশৰ ভিতৰত সৰ্বোচ্চ) আৰু সেৱাখণ্ডৰ অৱদান আছিল ৫৬.৫%।<ref>{{Cite web|url=http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|title=Provincial Gross Domestic Product – 2015|website=cbsl.gov.lk|access-date=29 January 2017|archive-date=3 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203101919/http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|url-status=dead}}</ref> প্ৰদেশখনত বৰ্তমান কেইবাটাও বৃহৎ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে দ্ৰুত বিকাশ ঘটিছে। ইয়াৰ ভিতৰত কলম্বো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় চহৰ (CIFC) আৰু পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনা প্ৰকল্প (WRMPP) অন্যতম।<ref>{{cite news|title=Government Signs Tripartite Agreement for Colombo International Financial City|url=http://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|archive-date=22 April 2019|access-date=29 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422173319/https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lanka to create international financial zone where people can also park their money|url=https://www.newindianexpress.com/world/2016/aug/12/sri-lanka-to-create-international-financial-zone-where-people-can-also-park-their-money-1508579.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Megapolis: Part 1 ‒ What To Expect|url=http://roar.lk/reports/megapolis-part-1-%E2%80%92-expect/}}</ref><ref>{{cite news|title=The Western Region Megapolis Master Plan and the Megapolis Authority|url=http://www.cpalanka.org/the-western-region-megapolis-master-plan-and-the-megapolis-authority/}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও পশ্চিম প্ৰদেশত গৃহ নিৰ্মাণ আৰু বাণিজ্যিক অট্টালিকাৰ এক ব্যাপক উত্থান ঘটিছে, যিয়ে কলম্বো আৰু ৰাজাগিৰিয়াৰ দৰে চহৰসমূহৰ ৰূপ সলনি কৰি দিছে। কেইবাটাও বৃহৎ আৱাসিক প্ৰকল্প, কাৰ্যালয়, হোটেল আৰু শ্বপিং মলৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য বৰ্তমান চলি আছে।<ref>{{Cite web|url=http://roar.lk/srilanka-life/colombo-skyline/|title=The Colombo Skyline - Roar.lk|last=Nizar|first=Ahamed|website=roar.lk|language=en-GB|access-date=2017-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://roar.lk/srilanka-life/colombos-changing-skyline-part-ii/|title=Colombo's Changing Skyline (Part II) - Roar.lk|last=Haniff|first=Hakiem|website=roar.lk|language=en-GB|access-date=2017-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/141214/business-times/real-estate-market-update-roaring-rajagiriya-131951.html|title=Real Estate Market Update: Roaring Rajagiriya {{!}} The Sunday Times Sri Lanka|website=www.sundaytimes.lk|access-date=2017-01-29}}</ref> দক্ষিণ এছিয়াৰ আটাইতকৈ ব্যস্ত বন্দৰ কলম্বো বন্দৰেও প্ৰদেশখনৰ অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-colombo/colombo-breaks-through-south-asia%E2%80%99s-next-big-transshipment-port_20151020.html|title=Colombo breaks through as South Asia's next big transshipment port|website=www.joc.com|language=en|access-date=2017-01-31|archive-date=11 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111054956/http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-colombo/colombo-breaks-through-south-asia%E2%80%99s-next-big-transshipment-port_20151020.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://hkmb.hktdc.com/en/1X0A2JRO/hktdc-research/Sri-Lanka-An-Emerging-Logistics-Hub-in-South-Asia|title=Sri Lanka: An Emerging Logistics Hub in South Asia {{!}} Hong Kong Means Business|newspaper=Hong Kong Means Business|language=en|access-date=2017-01-31}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|refs= <ref name=area>{{cite web|title=Area of Sri Lanka by province and district|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP1/AB1-1.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> <ref name=2012eth>{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=28 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> <ref name=2012rel>{{cite web|title=A3 : Population by religion according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=7 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> }} [[শ্ৰেণী:এছিয়া]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰীলংকা]] m2dvj1742gym4a42qlf6h0h97n20lff 604938 604937 2026-05-06T15:48:03Z Duhita Ragini Kalita 46712 604938 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Infobox settlement | name = পশ্চিম প্ৰদেশ | native_name = {{lang|si|බස්නාහිර පළාත}}<br />{{lang|ta|மேல் மாகாணம்}} | settlement_type = প্ৰদেশ | image_skyline = Colombo City, Sri Lanka.jpg | imagesize = 250px | image_caption = [[কলম্বো]] | image_flag = Western Province Flag (SRI LANKA).png | image_map = Sri Lanka Western Province locator map.svg | map_caption = শ্ৰীলংকাৰ ভিতৰত অৱস্থান | coordinates = {{coord|06|50|N|80|05|E|region:LK_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[শ্ৰীলংকা]] | established_title = গঠিত | established_date = ১ অক্টোবৰ ১৮৩৩ | established_title1 = [[প্ৰাদেশিক পৰিষদ (শ্ৰীলংকা)|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | established_date1 = ১৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৭ | seat_type = ৰাজধানী | seat = [[কলম্বো]] | seat1_type = বৃহত্তম চহৰ | seat1 = [[কলম্বো]] | parts_type = [[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | parts_style = list | parts = | p1 = [[কলম্বো জিলা|কলম্বো]] | p2 = [[গাম্পাহা জিলা|গাম্পাহা]] | p3 = [[কালুতৰা জিলা|কালুতৰা]] | government_type = [[শ্ৰীলংকাৰ প্ৰাদেশিক পৰিষদসমূহ|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | governing_body = পশ্চিম প্ৰাদেশিক পৰিষদ | leader_title = ৰাজ্যপাল | leader_name = হানিফ ইউছুফ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=area/> | area_total_km2 = 3684 | area_land_km2 = 3593 | area_rank = নৱম (মুঠ মাটিকালিৰ ৫.৬১%) | area_water_percent = ২.৪৭ | population_footnotes = <ref name=2012eth/> | population_total = 6219000 | population_rank = প্ৰথম (মুঠ জনসংখ্যাৰ ২৮.৭৩%) | population_as_of = ২০২১ লোকপিয়ল | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = জনগোষ্ঠী | demographics1_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012eth/> | demographics1_title1 = সিংহলী | demographics1_info1 = ৪৯,০৫,৪২৫ (৮৪.২৬%) | demographics1_title2 = শ্ৰীলংকান মুৰ | demographics1_info2 = ৪,৫০,৫০৫ (৭.৭৪%) | demographics1_title3 = শ্ৰীলংকান তামিল | demographics1_info3 = ৩,৩৫,৭৫১ (৫.৭৭%) | demographics1_title4 = ভাৰতীয় তামিল | demographics1_info4 = ৬১,৮২৬ (১.০৬%) | demographics1_title5 = অন্যান্য | demographics1_info5 = ৬৮,২০৩ (১.১৭%) | demographics_type2 = ধৰ্ম | demographics2_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012rel/> | demographics2_title1 = বৌদ্ধ ধৰ্ম | demographics2_info1 = ৪২,৮৮,৭৯৭ (৭৩.৬৭%) | demographics2_title2 = কেথলিক ধৰ্ম | demographics2_info2 = ৭,৫২,৯৯৩ (১২.৯৩%) | demographics2_title3 = ইছলাম ধৰ্ম | demographics2_info3 = ৫,০০,৯৯২ (৮.৬১%) | demographics2_title4 = হিন্দু ধৰ্ম | demographics2_info4 = ২,৭৪,৩৩৬ (৪.৭১%) | demographics2_title5 = অন্যান্য | demographics2_info5 = ৪,৫৯২ (০.০৮%) | timezone1 = শ্ৰীলংকা | utc_offset1 = +০৫:৩০ | postal_code_type = ডাক ক'ড | postal_code = 00000-19999 | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = 011, 031, 033, 034, 036, 038 | iso_code = LK-1 | registration_plate = WP | blank_name_sec1 = চৰকাৰী ভাষা | blank_info_sec1 = [[সিংহলী ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank1_name_sec2 = ফুল | blank1_info_sec2 = বগা পদুম (White Lotus) | blank2_name_sec2 = পখিলা | blank2_info_sec2 = চেলন ব্লু গ্লাছি টাইগাৰ (Ceylon Blue Glassy Tiger) | website = {{URL|www.wp.gov.lk}} | seat2_type = প্ৰধান চহৰসমূহ | seat2 = {{collapsible list | * [[গাম্পাহা]] | * [[নিগোম্বো]] | * [[কালুতৰা]] | * [[কাদুৱেলা]] | * [[দেহিৱালা-মাউণ্ট লাভিনিয়া|দেহিৱালা]] | * [[শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টে|কোট্টে]] | * [[কেচবেৱা]] | * [[মোৰাটুৱা]]}} }} '''পশ্চিম প্ৰদেশ''' {{en|Western Province}} [[শ্ৰীলংকা]]ৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত অন্যতম, দেশৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ প্ৰশাসনিক বিভাগ। ১৯ শতিকাৰ পৰাই এই প্ৰদেশসমূহৰ অস্তিত্ব আছিল যদিও ১৯৮৭ চনত শ্ৰীলংকাৰ সংবিধানৰ ত্ৰয়োদশ সংশোধনীৰ ফলত প্ৰাদেশিক পৰিষদ গঠন হোৱালৈকে ইয়াৰ কোনো আইনী মৰ্যাদা নাছিল।<ref>{{cite web|title=Provinces of Sri Lanka|url=http://www.statoids.com/ulk.html|publisher=Statoids}}</ref><ref>{{cite web|title=Provincial Councils|url=http://www.priu.gov.lk/ProvCouncils/ProvicialCouncils.html|publisher=[[Government of Sri Lanka]]}}</ref> পশ্চিম প্ৰদেশ দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ঘন জনবসতিপূৰ্ণ প্ৰদেশ আৰু ইয়াত বিধানসভাৰ ৰাজধানী শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টেৰ লগতে দেশৰ প্ৰশাসনিক আৰু ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ কলম্বো আছে। ==ইতিহাস== বৰ্তমানৰ পশ্চিম প্ৰদেশৰ কিছু অংশ প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক কোট্টে ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ইয়াৰ পিছত এই প্ৰদেশখন পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ব্ৰিটিছৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। ১৮১৫ চনত ব্ৰিটিছে সমগ্ৰ চিলন দ্বীপটোৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। তেওঁলোকে দ্বীপটোক তিনিটা জাতিভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিত ভাগ কৰিছিল: নিম্ন দেশ সিংহলী, কাণ্ডিয়ান সিংহলী আৰু তামিল। পশ্চিম প্ৰদেশ নিম্ন দেশ সিংহলী প্ৰশাসনৰ অংশ আছিল। ১৮৩৩ চনত কলব্ৰুক-কেমেৰন আয়োগৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি জনগোষ্ঠীয় ভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিসমূহক একত্ৰিত কৰি পাঁচখন ভৌগোলিক প্ৰদেশত বিভক্ত একক প্ৰশাসনত পৰিণত কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Mills|first=Lennox A.|title=Ceylon Under British Rule (1795 - 1932)|year=1933|publisher=[[Oxford University Press]]|location=London|pages=67–68|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_British_Rule_%281795_-_1932%29}}</ref> চিলাও, কলম্বো, কালুটাৰা, পুটালাম, চেভেন কোৰালেছ (বৰ্তমানৰ কুৰুনেগালা জিলা), থ্ৰী কোৰালেছ, ফোৰ কোৰালেছ আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা (বৰ্তমানৰ কেগালে জিলা) জিলাই নতুন পশ্চিম প্ৰদেশ গঠন কৰে।<ref>{{cite book|last=Mendis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|pages=39–40|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৪৫ চনত চিলাও জিলা, পুত্তলাম জিলা আৰু সাতটা কোৰালেছক নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশলৈ বদলি কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=51|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৮৯ চনত তিনিটা কোৰালে, চাৰিটা কোৰালে আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা ছাবাৰগামুৱা প্ৰদেশলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=85|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> চুৰবানাই ডিজাইন কৰা পশ্চিম প্ৰদেশত পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনাৰ অধীনত এখন পৰিকল্পিত মেগাচিটি সৃষ্টি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। মূলতঃ ২০০৪ চনত ৰানিল উইক্ৰেমচিঙে আৰম্ভ কৰা এই প্ৰকল্পটো নিৰ্বাচনী পৰাজয়ৰ পিছত বন্ধ কৰি দিয়া হয় আৰু ২০১৫ চনত ক্ষমতালৈ ঘূৰি অহাৰ পিছত পুনৰ আৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title = What is the Singapore-styled Western Region Megapolis plan for Colombo? {{!}} Adaderana Biz English {{!}} Sri Lanka Business News|url = http://bizenglish.adaderana.lk/what-is-the-western-region-megapolis-plan-to-make-colombo-a-singapore/|website = bizenglish.adaderana.lk|date = 5 May 2015|access-date = 2016-01-30}}</ref><ref>{{Cite web|title = Project Megapolis explained - Colombo, Gampaha, Kalutara to merge - Newsfirst|url = http://newsfirst.lk/english/2016/01/project-megapolis-explained-colombo-gampaha-kalutara-to-merge/126380|website = Sri Lanka News - Newsfirst {{!}} News1st {{!}} newsfirst.lk {{!}} Breaking|date = 26 January 2016|access-date = 2016-01-30|language = en-US}}</ref> ==ভূগোল আৰু জলবায়ু== পশ্চিম প্ৰদেশ শ্ৰীলংকাৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ আয়তন ৩,৬৮৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১,৪২২ বৰ্গমাইল), যাৰ ফলত ই দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত আটাইতকৈ সৰু।<ref name=area/> প্ৰদেশখনৰ পশ্চিমে লেকাডিভ সাগৰ, উত্তৰে উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশ, পূবে সবাৰাগামুৱা প্ৰদেশ আৰু দক্ষিণে দক্ষিণ প্ৰদেশ। গড় বৰষুণৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে প্ৰচণ্ড বৰষুণৰ ফলত পশ্চিম প্ৰদেশত সঘনাই বানপানী হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ইয়াৰ ফলত প্ৰদেশখনৰ আন্তঃগাঁথনি, সেৱা যোগান আৰু নগৰীয়া অৰ্থনীতিত বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰে। শ্ৰীলংকাৰ আটাইতকৈ নগৰীকৃত প্ৰদেশ হোৱাৰ বাবে, প্ৰদেশখনে সন্মুখীন হোৱা দ্ৰুত নগৰীয়া বৃদ্ধিয়ে এই জলবায়ুজনিত পৰিঘটনাবোৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref>[http://cdkn.org/resource/integrating-urban-agriculture-and-forestry-into-climate-change-action-plans-lessons-from-sri-lanka/ Integrating urban agriculture and forestry into climate change action plans: Lessons from Sri Lanka], Marielle Dubbeling, the [[Climate and Environment Knowledge Network]], 2014</ref> == জনগাঁথনি == === জনসংখ্যা === ২০২৪ চনত পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনসংখ্যা আছিল ৬,১১৭,৩৪১ জন। পশ্চিম প্ৰদেশত প্ৰতি ১০০ গৰাকী পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা ৯৩.৮৩ গৰাকী।<ref name=2021eth/> জনসংখ্যাৰ বেছিভাগেই সিংহলী লোক, লগতে শ্ৰীলংকান মুৰ আৰু শ্ৰীলংকান তামিলসকল সংখ্যালঘু হিচাপে আছে।<ref name="2024ethnicity">{{Cite web |date=2024 |title=Population by ethnicity according to Divisional Secretariat Divisions, 2024 |url=https://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/CPH2024/PopulationA/A6 |website=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> === জনগোষ্ঠী === {{Pie chart | thumb = left | caption = পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীসমূহ (২০২৪)<ref name="2024ethnicity"/> | label1 = সিংহলী | value1 = 83.62 | color1 = maroon | label2 = শ্ৰীলংকান মুৰ | value2 = 8.91 | color2 = green | label3 = শ্ৰীলংকান তামিল | value3 = 6.26 | color3 = orange | other-label = অন্যান্য | other-color = grey | other = y }} {| class="wikitable" style="text-align:right;" |+ '''১৯৮১ চনৰ পৰা ২০১২ চনলৈ পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীয় জনসংখ্যা'''<ref name=2012eth>{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Population by ethnic group and district, Census 1981, 2001|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP2/AB2-11.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|বছৰ ! colspan=2|সিংহলী ! colspan=2|শ্ৰীলংকান মুৰ ! colspan=2|শ্ৰীলংকান তামিল ! colspan=2|ভাৰতীয় তামিল ! colspan=2|অন্যান্য ! rowspan=2|'''মুঠ'''<br />'''সংখ্যা''' |- ! style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% |- | align=left|১৯৮১ লোকপিয়ল || ৩,৩২১,৮৩০ || ৮৪.৭৪% || ২৩৮,৭২৮ || ৬.০৯% || ২২৮,৫১৬ || ৫.৮৩% || ৫৯,৪০২ || ১.৫১% || ৭১,৩৩১ || ১.৮২% || ৩,৯১৯,৮০৭ |- | align=left|২০০১ লোকপিয়ল || ৪,৫৩০,৯১৮ || ৮৪.২০% || ৩৭৪,৭২৯ || ৬.৯৬% || ৩২৫,৭০৬ || ৬.০৫% || ৬১,৩৩৭ || ১.১৪% || ৮৮,৫০৭ || ১.৬৪% || ৫,৩৮১,১৯৭ |- | align=left|২০১২ লোকপিয়ল || ৪,৯০৫,৪২৫ || ৮৪.২৬% || ৪৫০,৫০৫ || ৭.৭৪% || ৩৩৫,৭৫১ || ৫.৭৭% || ৬১,৮২৬ || ১.০৬% || ৬৮,২০৩ || ১.১৭% || ৫,৮২১,৭১০ |} সিংহলীসকল এই প্ৰদেশৰ সৰ্ববৃহৎ জনগোষ্ঠী আৰু তেওঁলোক বিশেষকৈ কলম্বোৰ বাহিৰৰ এলেকাসমূহত ঘনীভূত হৈ থাকে। মুৰ আৰু তামিলসকল কলম্বো আৰু ইয়াৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত ঘনীভূত হৈ আছে।<ref name="2024ethnicity" /> === ধৰ্ম === {{Pie chart | thumb = left | caption = পশ্চিম প্ৰদেশৰ ধৰ্মসমূহ (২০২৪)<ref name="2024religion"/> | label1 = বৌদ্ধ ধৰ্ম | value1 = 73.69 | color1 = Gold | label2 = কেথলিক ধৰ্ম | value2 = 10.11 | color2 = mediumslateblue | label3 = ইছলাম ধৰ্ম | value3 = 9.34 | color3 = Green | label4 = হিন্দু ধৰ্ম | value4 = 5.06 | color4 = darkorange | label5 = অন্যান্য খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম | value5 = 1.76 | color5 = dodgerblue | other-label = অন্যান্য | other-color = grey | other = y }} {| class="wikitable" style="text-align:right;" |+ '''১৯৮১ চনৰ পৰা ২০১২ চনলৈ পশ্চিম প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় জনসংখ্যা'''<ref name=2012rel>{{cite web|title=A3 : Population by religion according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Population by religion and district, Census 1981, 2001|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP2/AB2-15.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|বছৰ ! colspan=2|বৌদ্ধ ! colspan=2|খ্ৰীষ্টান{{Efn|ৰোমান কেথলিক আৰু অন্যান্য খ্ৰীষ্টান।}} ! colspan=2|মুছলমান ! colspan=2|হিন্দু ! colspan=2|অন্যান্য ! rowspan=2|'''মুঠ'''<br />'''সংখ্যা''' |- ! style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা|| style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% |- | align=left|১৯৮১ লোকপিয়ল || ২,৮৮৫,৭৮৯ || ৭৩.৬২% || ৫৫৬,৫৮১ || ১৪.২০% || ২৭৯,৬৩৯ || ৭.১৩% || ১৯৪,০০০ || ৪.৯৫% || ৩,৭৯৮ || ০.১০% || ৩,৯১৯,৮০৭ |- | align=left|২০০১ লোকপিয়ল || ৩,৯৪২,১৭১ || ৭৩.২৬% || ৭২১,১১৫ || ১৩.৪০% || ৪৪১,৩৯৭ || ৮.২০% || ২৭১,৭৭৭ || ৫.০৫% || ৪,৭৩৭ || ০.০৯% || ৫,৩৮১,১৯৭ |- | align=left|২০১২ লোকপিয়ল || ৪,২৮৮,৭৯৭ || ৭৩.৬৭% || ৭৫২,৯৯৩ || ১২.৯৩% || ৫০০,৯৯২ || ৮.৬১% || ২৭৪,৩৩৬ || ৪.৭১% || ৪,৫৯২ || ০.০৮% || ৫,৮২১,৭১০ |} বৌদ্ধ ধৰ্ম হৈছে বৃহত্তম ধৰ্ম, যিটো সিংহলী গৰিষ্ঠসংখ্যক লোকে পালন কৰে। কেথলিক ধৰ্ম মূলত সিংহলীসকলে পালন কৰে, আনহাতে মুছলমানসকল মুৰ আৰু মালয় জনসংখ্যাৰ মাজত পোৱা যায়।<ref name="2024religion">{{Cite web |date=2024 |title=Population by religion according to Divisional Secretariat Divisions, 2024 |url=https://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/CPH2024/PopulationA/A7 |website=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> == অৰ্থনীতি == [[File:ColomboSkyline October2016.jpg|thumb|306x306px|কলম্বো, শ্ৰীলংকাৰ বাণিজ্যিক ৰাজধানী]] পশ্চিম প্ৰদেশে দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনত (GDP) সৰ্বাধিক বৰঙণি যোগায়। ২০১৫ চনলৈকে এই প্ৰদেশে প্ৰাদেশিক মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ ৪১.২% যোগান ধৰিছিল আৰু ইয়াৰ নামমাত্ৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ আছিল ৫.৮%। এই প্ৰদেশত কৃষিখণ্ডৰ অৱদান আছিল মাত্ৰ ১.৭%, যিটো দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত সৰ্বনিম্ন। আনহাতে উদ্যোগখণ্ডৰ অৱদান আছিল ৩৪.৬% (দেশৰ ভিতৰত সৰ্বোচ্চ) আৰু সেৱাখণ্ডৰ অৱদান আছিল ৫৬.৫%।<ref>{{Cite web|url=http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|title=Provincial Gross Domestic Product – 2015|website=cbsl.gov.lk|access-date=29 January 2017|archive-date=3 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203101919/http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|url-status=dead}}</ref> প্ৰদেশখনত বৰ্তমান কেইবাটাও বৃহৎ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে দ্ৰুত বিকাশ ঘটিছে। ইয়াৰ ভিতৰত কলম্বো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় চহৰ (CIFC) আৰু পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনা প্ৰকল্প (WRMPP) অন্যতম।<ref>{{cite news|title=Government Signs Tripartite Agreement for Colombo International Financial City|url=http://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|archive-date=22 April 2019|access-date=29 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422173319/https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lanka to create international financial zone where people can also park their money|url=https://www.newindianexpress.com/world/2016/aug/12/sri-lanka-to-create-international-financial-zone-where-people-can-also-park-their-money-1508579.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Megapolis: Part 1 ‒ What To Expect|url=http://roar.lk/reports/megapolis-part-1-%E2%80%92-expect/}}</ref><ref>{{cite news|title=The Western Region Megapolis Master Plan and the Megapolis Authority|url=http://www.cpalanka.org/the-western-region-megapolis-master-plan-and-the-megapolis-authority/}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও পশ্চিম প্ৰদেশত গৃহ নিৰ্মাণ আৰু বাণিজ্যিক অট্টালিকাৰ এক ব্যাপক উত্থান ঘটিছে, যিয়ে কলম্বো আৰু ৰাজাগিৰিয়াৰ দৰে চহৰসমূহৰ ৰূপ সলনি কৰি দিছে। কেইবাটাও বৃহৎ আৱাসিক প্ৰকল্প, কাৰ্যালয়, হোটেল আৰু শ্বপিং মলৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য বৰ্তমান চলি আছে।<ref>{{Cite web|url=http://roar.lk/srilanka-life/colombo-skyline/|title=The Colombo Skyline - Roar.lk|last=Nizar|first=Ahamed|website=roar.lk|language=en-GB|access-date=2017-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://roar.lk/srilanka-life/colombos-changing-skyline-part-ii/|title=Colombo's Changing Skyline (Part II) - Roar.lk|last=Haniff|first=Hakiem|website=roar.lk|language=en-GB|access-date=2017-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/141214/business-times/real-estate-market-update-roaring-rajagiriya-131951.html|title=Real Estate Market Update: Roaring Rajagiriya {{!}} The Sunday Times Sri Lanka|website=www.sundaytimes.lk|access-date=2017-01-29}}</ref> দক্ষিণ এছিয়াৰ আটাইতকৈ ব্যস্ত বন্দৰ কলম্বো বন্দৰেও প্ৰদেশখনৰ অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-colombo/colombo-breaks-through-south-asia%E2%80%99s-next-big-transshipment-port_20151020.html|title=Colombo breaks through as South Asia's next big transshipment port|website=www.joc.com|language=en|access-date=2017-01-31|archive-date=11 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111054956/http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-colombo/colombo-breaks-through-south-asia%E2%80%99s-next-big-transshipment-port_20151020.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://hkmb.hktdc.com/en/1X0A2JRO/hktdc-research/Sri-Lanka-An-Emerging-Logistics-Hub-in-South-Asia|title=Sri Lanka: An Emerging Logistics Hub in South Asia {{!}} Hong Kong Means Business|newspaper=Hong Kong Means Business|language=en|access-date=2017-01-31}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|refs= <ref name=area>{{cite web|title=Area of Sri Lanka by province and district|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP1/AB1-1.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> <ref name=2012eth>{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=28 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> <ref name=2012rel>{{cite web|title=A3 : Population by religion according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=7 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> }} [[শ্ৰেণী:এছিয়া]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰীলংকা]] ihw3k006e8q765fub75k7ei4s8qhxc2 604939 604938 2026-05-06T15:48:28Z Duhita Ragini Kalita 46712 604939 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Infobox settlement | name = পশ্চিম প্ৰদেশ | native_name = {{lang|si|බස්නාහිර පළාත}}<br />{{lang|ta|மேல் மாகாணம்}} | settlement_type = প্ৰদেশ | image_skyline = Colombo City, Sri Lanka.jpg | imagesize = 250px | image_caption = [[কলম্বো]] | image_flag = Western Province Flag (SRI LANKA).png | image_map = Sri Lanka Western Province locator map.svg | map_caption = শ্ৰীলংকাৰ ভিতৰত অৱস্থান | coordinates = {{coord|06|50|N|80|05|E|region:LK_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[শ্ৰীলংকা]] | established_title = গঠিত | established_date = ১ অক্টোবৰ ১৮৩৩ | established_title1 = [[প্ৰাদেশিক পৰিষদ (শ্ৰীলংকা)|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | established_date1 = ১৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৭ | seat_type = ৰাজধানী | seat = [[কলম্বো]] | seat1_type = বৃহত্তম চহৰ | seat1 = [[কলম্বো]] | parts_type = [[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | parts_style = list | parts = | p1 = [[কলম্বো জিলা|কলম্বো]] | p2 = [[গাম্পাহা জিলা|গাম্পাহা]] | p3 = [[কালুতৰা জিলা|কালুতৰা]] | government_type = [[শ্ৰীলংকাৰ প্ৰাদেশিক পৰিষদসমূহ|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | governing_body = পশ্চিম প্ৰাদেশিক পৰিষদ | leader_title = ৰাজ্যপাল | leader_name = হানিফ ইউছুফ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=area/> | area_total_km2 = 3684 | area_land_km2 = 3593 | area_rank = নৱম (মুঠ মাটিকালিৰ ৫.৬১%) | area_water_percent = ২.৪৭ | population_footnotes = <ref name=2012eth/> | population_total = 6219000 | population_rank = প্ৰথম (মুঠ জনসংখ্যাৰ ২৮.৭৩%) | population_as_of = ২০২১ লোকপিয়ল | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = জনগোষ্ঠী | demographics1_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012eth/> | demographics1_title1 = সিংহলী | demographics1_info1 = ৪৯,০৫,৪২৫ (৮৪.২৬%) | demographics1_title2 = শ্ৰীলংকান মুৰ | demographics1_info2 = ৪,৫০,৫০৫ (৭.৭৪%) | demographics1_title3 = শ্ৰীলংকান তামিল | demographics1_info3 = ৩,৩৫,৭৫১ (৫.৭৭%) | demographics1_title4 = ভাৰতীয় তামিল | demographics1_info4 = ৬১,৮২৬ (১.০৬%) | demographics1_title5 = অন্যান্য | demographics1_info5 = ৬৮,২০৩ (১.১৭%) | demographics_type2 = ধৰ্ম | demographics2_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012rel/> | demographics2_title1 = বৌদ্ধ ধৰ্ম | demographics2_info1 = ৪২,৮৮,৭৯৭ (৭৩.৬৭%) | demographics2_title2 = কেথলিক ধৰ্ম | demographics2_info2 = ৭,৫২,৯৯৩ (১২.৯৩%) | demographics2_title3 = ইছলাম ধৰ্ম | demographics2_info3 = ৫,০০,৯৯২ (৮.৬১%) | demographics2_title4 = হিন্দু ধৰ্ম | demographics2_info4 = ২,৭৪,৩৩৬ (৪.৭১%) | demographics2_title5 = অন্যান্য | demographics2_info5 = ৪,৫৯২ (০.০৮%) | timezone1 = শ্ৰীলংকা | utc_offset1 = +০৫:৩০ | postal_code_type = ডাক ক'ড | postal_code = 00000-19999 | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = 011, 031, 033, 034, 036, 038 | iso_code = LK-1 | registration_plate = WP | blank_name_sec1 = চৰকাৰী ভাষা | blank_info_sec1 = [[সিংহলী ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank1_name_sec2 = ফুল | blank1_info_sec2 = বগা পদুম (White Lotus) | blank2_name_sec2 = পখিলা | blank2_info_sec2 = চেলন ব্লু গ্লাছি টাইগাৰ (Ceylon Blue Glassy Tiger) | website = {{URL|www.wp.gov.lk}} | seat2_type = প্ৰধান চহৰসমূহ | seat2 = {{collapsible list | * [[গাম্পাহা]] | * [[নিগোম্বো]] | * [[কালুতৰা]] | * [[কাদুৱেলা]] | * [[দেহিৱালা-মাউণ্ট লাভিনিয়া|দেহিৱালা]] | * [[শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টে|কোট্টে]] | * [[কেচবেৱা]] | * [[মোৰাটুৱা]]}} }} '''পশ্চিম প্ৰদেশ''' {{en|Western Province}} [[শ্ৰীলংকা]]ৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত অন্যতম, দেশৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ প্ৰশাসনিক বিভাগ। ১৯ শতিকাৰ পৰাই এই প্ৰদেশসমূহৰ অস্তিত্ব আছিল যদিও ১৯৮৭ চনত শ্ৰীলংকাৰ সংবিধানৰ ত্ৰয়োদশ সংশোধনীৰ ফলত প্ৰাদেশিক পৰিষদ গঠন হোৱালৈকে ইয়াৰ কোনো আইনী মৰ্যাদা নাছিল।<ref>{{cite web|title=Provinces of Sri Lanka|url=http://www.statoids.com/ulk.html|publisher=Statoids}}</ref><ref>{{cite web|title=Provincial Councils|url=http://www.priu.gov.lk/ProvCouncils/ProvicialCouncils.html|publisher=[[Government of Sri Lanka]]}}</ref> পশ্চিম প্ৰদেশ দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ঘন জনবসতিপূৰ্ণ প্ৰদেশ আৰু ইয়াত বিধানসভাৰ ৰাজধানী শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টেৰ লগতে দেশৰ প্ৰশাসনিক আৰু ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ কলম্বো আছে। ==ইতিহাস== বৰ্তমানৰ পশ্চিম প্ৰদেশৰ কিছু অংশ প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক কোট্টে ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ইয়াৰ পিছত এই প্ৰদেশখন পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ব্ৰিটিছৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। ১৮১৫ চনত ব্ৰিটিছে সমগ্ৰ চিলন দ্বীপটোৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। তেওঁলোকে দ্বীপটোক তিনিটা জাতিভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিত ভাগ কৰিছিল: নিম্ন দেশ সিংহলী, কাণ্ডিয়ান সিংহলী আৰু তামিল। পশ্চিম প্ৰদেশ নিম্ন দেশ সিংহলী প্ৰশাসনৰ অংশ আছিল। ১৮৩৩ চনত কলব্ৰুক-কেমেৰন আয়োগৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি জনগোষ্ঠীয় ভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিসমূহক একত্ৰিত কৰি পাঁচখন ভৌগোলিক প্ৰদেশত বিভক্ত একক প্ৰশাসনত পৰিণত কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Mills|first=Lennox A.|title=Ceylon Under British Rule (1795 - 1932)|year=1933|publisher=[[Oxford University Press]]|location=London|pages=67–68|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_British_Rule_%281795_-_1932%29}}</ref> চিলাও, কলম্বো, কালুটাৰা, পুটালাম, চেভেন কোৰালেছ (বৰ্তমানৰ কুৰুনেগালা জিলা), থ্ৰী কোৰালেছ, ফোৰ কোৰালেছ আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা (বৰ্তমানৰ কেগালে জিলা) জিলাই নতুন পশ্চিম প্ৰদেশ গঠন কৰে।<ref>{{cite book|last=Mendis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|pages=39–40|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৪৫ চনত চিলাও জিলা, পুত্তলাম জিলা আৰু সাতটা কোৰালেছক নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশলৈ বদলি কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=51|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৮৯ চনত তিনিটা কোৰালে, চাৰিটা কোৰালে আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা ছাবাৰগামুৱা প্ৰদেশলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=85|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> চুৰবানাই ডিজাইন কৰা পশ্চিম প্ৰদেশত পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনাৰ অধীনত এখন পৰিকল্পিত মেগাচিটি সৃষ্টি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। মূলতঃ ২০০৪ চনত ৰানিল উইক্ৰেমচিঙে আৰম্ভ কৰা এই প্ৰকল্পটো নিৰ্বাচনী পৰাজয়ৰ পিছত বন্ধ কৰি দিয়া হয় আৰু ২০১৫ চনত ক্ষমতালৈ ঘূৰি অহাৰ পিছত পুনৰ আৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title = What is the Singapore-styled Western Region Megapolis plan for Colombo? {{!}} Adaderana Biz English {{!}} Sri Lanka Business News|url = http://bizenglish.adaderana.lk/what-is-the-western-region-megapolis-plan-to-make-colombo-a-singapore/|website = bizenglish.adaderana.lk|date = 5 May 2015|access-date = 2016-01-30}}</ref><ref>{{Cite web|title = Project Megapolis explained - Colombo, Gampaha, Kalutara to merge - Newsfirst|url = http://newsfirst.lk/english/2016/01/project-megapolis-explained-colombo-gampaha-kalutara-to-merge/126380|website = Sri Lanka News - Newsfirst {{!}} News1st {{!}} newsfirst.lk {{!}} Breaking|date = 26 January 2016|access-date = 2016-01-30|language = en-US}}</ref> ==ভূগোল আৰু জলবায়ু== পশ্চিম প্ৰদেশ শ্ৰীলংকাৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ আয়তন ৩,৬৮৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১,৪২২ বৰ্গমাইল), যাৰ ফলত ই দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত আটাইতকৈ সৰু।<ref name=area/> প্ৰদেশখনৰ পশ্চিমে লেকাডিভ সাগৰ, উত্তৰে উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশ, পূবে সবাৰাগামুৱা প্ৰদেশ আৰু দক্ষিণে দক্ষিণ প্ৰদেশ। গড় বৰষুণৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে প্ৰচণ্ড বৰষুণৰ ফলত পশ্চিম প্ৰদেশত সঘনাই বানপানী হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ইয়াৰ ফলত প্ৰদেশখনৰ আন্তঃগাঁথনি, সেৱা যোগান আৰু নগৰীয়া অৰ্থনীতিত বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰে। শ্ৰীলংকাৰ আটাইতকৈ নগৰীকৃত প্ৰদেশ হোৱাৰ বাবে, প্ৰদেশখনে সন্মুখীন হোৱা দ্ৰুত নগৰীয়া বৃদ্ধিয়ে এই জলবায়ুজনিত পৰিঘটনাবোৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref>[http://cdkn.org/resource/integrating-urban-agriculture-and-forestry-into-climate-change-action-plans-lessons-from-sri-lanka/ Integrating urban agriculture and forestry into climate change action plans: Lessons from Sri Lanka], Marielle Dubbeling, the [[Climate and Environment Knowledge Network]], 2014</ref> == জনগাঁথনি == === জনসংখ্যা === ২০২৪ চনত পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনসংখ্যা আছিল ৬,১১৭,৩৪১ জন। পশ্চিম প্ৰদেশত প্ৰতি ১০০ গৰাকী পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা ৯৩.৮৩ গৰাকী।<ref name=2021eth/> জনসংখ্যাৰ বেছিভাগেই সিংহলী লোক, লগতে শ্ৰীলংকান মুৰ আৰু শ্ৰীলংকান তামিলসকল সংখ্যালঘু হিচাপে আছে।<ref name="2024ethnicity">{{Cite web |date=2024 |title=Population by ethnicity according to Divisional Secretariat Divisions, 2024 |url=https://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/CPH2024/PopulationA/A6 |website=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> === জনগোষ্ঠী === {{Pie chart | thumb = left | caption = পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীসমূহ (২০২৪)<ref name="2024ethnicity"/> | label1 = সিংহলী | value1 = 83.62 | color1 = maroon | label2 = শ্ৰীলংকান মুৰ | value2 = 8.91 | color2 = green | label3 = শ্ৰীলংকান তামিল | value3 = 6.26 | color3 = orange | other-label = অন্যান্য | other-color = grey | other = y }} {| class="wikitable" style="text-align:right;" |+ '''১৯৮১ চনৰ পৰা ২০১২ চনলৈ পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীয় জনসংখ্যা'''<ref name=2012eth>{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Population by ethnic group and district, Census 1981, 2001|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP2/AB2-11.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|বছৰ ! colspan=2|সিংহলী ! colspan=2|শ্ৰীলংকান মুৰ ! colspan=2|শ্ৰীলংকান তামিল ! colspan=2|ভাৰতীয় তামিল ! colspan=2|অন্যান্য ! rowspan=2|'''মুঠ'''<br />'''সংখ্যা''' |- ! style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% |- | align=left|১৯৮১ লোকপিয়ল || ৩,৩২১,৮৩০ || ৮৪.৭৪% || ২৩৮,৭২৮ || ৬.০৯% || ২২৮,৫১৬ || ৫.৮৩% || ৫৯,৪০২ || ১.৫১% || ৭১,৩৩১ || ১.৮২% || ৩,৯১৯,৮০৭ |- | align=left|২০০১ লোকপিয়ল || ৪,৫৩০,৯১৮ || ৮৪.২০% || ৩৭৪,৭২৯ || ৬.৯৬% || ৩২৫,৭০৬ || ৬.০৫% || ৬১,৩৩৭ || ১.১৪% || ৮৮,৫০৭ || ১.৬৪% || ৫,৩৮১,১৯৭ |- | align=left|২০১২ লোকপিয়ল || ৪,৯০৫,৪২৫ || ৮৪.২৬% || ৪৫০,৫০৫ || ৭.৭৪% || ৩৩৫,৭৫১ || ৫.৭৭% || ৬১,৮২৬ || ১.০৬% || ৬৮,২০৩ || ১.১৭% || ৫,৮২১,৭১০ |} সিংহলীসকল এই প্ৰদেশৰ সৰ্ববৃহৎ জনগোষ্ঠী আৰু তেওঁলোক বিশেষকৈ কলম্বোৰ বাহিৰৰ এলেকাসমূহত ঘনীভূত হৈ থাকে। মুৰ আৰু তামিলসকল কলম্বো আৰু ইয়াৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত ঘনীভূত হৈ আছে।<ref name="2024ethnicity" /> === ধৰ্ম === {{Pie chart | thumb = left | caption = পশ্চিম প্ৰদেশৰ ধৰ্মসমূহ (২০২৪)<ref name="2024religion"/> | label1 = বৌদ্ধ ধৰ্ম | value1 = 73.69 | color1 = Gold | label2 = কেথলিক ধৰ্ম | value2 = 10.11 | color2 = mediumslateblue | label3 = ইছলাম ধৰ্ম | value3 = 9.34 | color3 = Green | label4 = হিন্দু ধৰ্ম | value4 = 5.06 | color4 = darkorange | label5 = অন্যান্য খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম | value5 = 1.76 | color5 = dodgerblue | other-label = অন্যান্য | other-color = grey | other = y }} {| class="wikitable" style="text-align:right;" |+ '''১৯৮১ চনৰ পৰা ২০১২ চনলৈ পশ্চিম প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় জনসংখ্যা'''<ref name=2012rel>{{cite web|title=A3 : Population by religion according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Population by religion and district, Census 1981, 2001|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP2/AB2-15.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|বছৰ ! colspan=2|বৌদ্ধ ! colspan=2|খ্ৰীষ্টান{{Efn|ৰোমান কেথলিক আৰু অন্যান্য খ্ৰীষ্টান।}} ! colspan=2|মুছলমান ! colspan=2|হিন্দু ! colspan=2|অন্যান্য ! rowspan=2|'''মুঠ'''<br />'''সংখ্যা''' |- ! style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা|| style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% |- | align=left|১৯৮১ লোকপিয়ল || ২,৮৮৫,৭৮৯ || ৭৩.৬২% || ৫৫৬,৫৮১ || ১৪.২০% || ২৭৯,৬৩৯ || ৭.১৩% || ১৯৪,০০০ || ৪.৯৫% || ৩,৭৯৮ || ০.১০% || ৩,৯১৯,৮০৭ |- | align=left|২০০১ লোকপিয়ল || ৩,৯৪২,১৭১ || ৭৩.২৬% || ৭২১,১১৫ || ১৩.৪০% || ৪৪১,৩৯৭ || ৮.২০% || ২৭১,৭৭৭ || ৫.০৫% || ৪,৭৩৭ || ০.০৯% || ৫,৩৮১,১৯৭ |- | align=left|২০১২ লোকপিয়ল || ৪,২৮৮,৭৯৭ || ৭৩.৬৭% || ৭৫২,৯৯৩ || ১২.৯৩% || ৫০০,৯৯২ || ৮.৬১% || ২৭৪,৩৩৬ || ৪.৭১% || ৪,৫৯২ || ০.০৮% || ৫,৮২১,৭১০ |} বৌদ্ধ ধৰ্ম হৈছে বৃহত্তম ধৰ্ম, যিটো সিংহলী গৰিষ্ঠসংখ্যক লোকে পালন কৰে। কেথলিক ধৰ্ম মূলত সিংহলীসকলে পালন কৰে, আনহাতে মুছলমানসকল মুৰ আৰু মালয় জনসংখ্যাৰ মাজত পোৱা যায়।<ref name="2024religion">{{Cite web |date=2024 |title=Population by religion according to Divisional Secretariat Divisions, 2024 |url=https://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/CPH2024/PopulationA/A7 |website=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> == অৰ্থনীতি == [[File:ColomboSkyline October2016.jpg|thumb|306x306px|কলম্বো, শ্ৰীলংকাৰ বাণিজ্যিক ৰাজধানী]] পশ্চিম প্ৰদেশে দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনত (GDP) সৰ্বাধিক বৰঙণি যোগায়। ২০১৫ চনলৈকে এই প্ৰদেশে প্ৰাদেশিক মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ ৪১.২% যোগান ধৰিছিল আৰু ইয়াৰ নামমাত্ৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ আছিল ৫.৮%। এই প্ৰদেশত কৃষিখণ্ডৰ অৱদান আছিল মাত্ৰ ১.৭%, যিটো দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত সৰ্বনিম্ন। আনহাতে উদ্যোগখণ্ডৰ অৱদান আছিল ৩৪.৬% (দেশৰ ভিতৰত সৰ্বোচ্চ) আৰু সেৱাখণ্ডৰ অৱদান আছিল ৫৬.৫%।<ref>{{Cite web|url=http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|title=Provincial Gross Domestic Product – 2015|website=cbsl.gov.lk|access-date=29 January 2017|archive-date=3 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203101919/http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|url-status=dead}}</ref> প্ৰদেশখনত বৰ্তমান কেইবাটাও বৃহৎ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে দ্ৰুত বিকাশ ঘটিছে। ইয়াৰ ভিতৰত কলম্বো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় চহৰ (CIFC) আৰু পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনা প্ৰকল্প (WRMPP) অন্যতম।<ref>{{cite news|title=Government Signs Tripartite Agreement for Colombo International Financial City|url=http://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|archive-date=22 April 2019|access-date=29 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422173319/https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lanka to create international financial zone where people can also park their money|url=https://www.newindianexpress.com/world/2016/aug/12/sri-lanka-to-create-international-financial-zone-where-people-can-also-park-their-money-1508579.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Megapolis: Part 1 ‒ What To Expect|url=http://roar.lk/reports/megapolis-part-1-%E2%80%92-expect/}}</ref><ref>{{cite news|title=The Western Region Megapolis Master Plan and the Megapolis Authority|url=http://www.cpalanka.org/the-western-region-megapolis-master-plan-and-the-megapolis-authority/}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও পশ্চিম প্ৰদেশত গৃহ নিৰ্মাণ আৰু বাণিজ্যিক অট্টালিকাৰ এক ব্যাপক উত্থান ঘটিছে, যিয়ে কলম্বো আৰু ৰাজাগিৰিয়াৰ দৰে চহৰসমূহৰ ৰূপ সলনি কৰি দিছে। কেইবাটাও বৃহৎ আৱাসিক প্ৰকল্প, কাৰ্যালয়, হোটেল আৰু শ্বপিং মলৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য বৰ্তমান চলি আছে।<ref>{{Cite web|url=http://roar.lk/srilanka-life/colombo-skyline/|title=The Colombo Skyline - Roar.lk|last=Nizar|first=Ahamed|website=roar.lk|language=en-GB|access-date=2017-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://roar.lk/srilanka-life/colombos-changing-skyline-part-ii/|title=Colombo's Changing Skyline (Part II) - Roar.lk|last=Haniff|first=Hakiem|website=roar.lk|language=en-GB|access-date=2017-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/141214/business-times/real-estate-market-update-roaring-rajagiriya-131951.html|title=Real Estate Market Update: Roaring Rajagiriya {{!}} The Sunday Times Sri Lanka|website=www.sundaytimes.lk|access-date=2017-01-29}}</ref> দক্ষিণ এছিয়াৰ আটাইতকৈ ব্যস্ত বন্দৰ কলম্বো বন্দৰেও প্ৰদেশখনৰ অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-colombo/colombo-breaks-through-south-asia%E2%80%99s-next-big-transshipment-port_20151020.html|title=Colombo breaks through as South Asia's next big transshipment port|website=www.joc.com|language=en|access-date=2017-01-31|archive-date=11 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111054956/http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-colombo/colombo-breaks-through-south-asia%E2%80%99s-next-big-transshipment-port_20151020.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://hkmb.hktdc.com/en/1X0A2JRO/hktdc-research/Sri-Lanka-An-Emerging-Logistics-Hub-in-South-Asia|title=Sri Lanka: An Emerging Logistics Hub in South Asia {{!}} Hong Kong Means Business|newspaper=Hong Kong Means Business|language=en|access-date=2017-01-31}}</ref> == শিক্ষা == [[File:Faculty-of-science-maths-dept.JPG|thumb|150px|কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়]] দ্বীপৰাষ্ট্ৰখনৰ প্ৰায় সকলোবোৰ অগ্ৰণী শিক্ষানুষ্ঠান পশ্চিম প্ৰদেশত অৱস্থিত। এই প্ৰদেশত থকা বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত ''কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়'', ''কেলানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়'', ''মোৰাটুৱা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰীলংকাৰ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰীলংকাৰ বৌদ্ধ আৰু পালি বিশ্ববিদ্যালয়'', ''জেনেৰেল ছাৰ জন কোটেলৱালা প্ৰতিৰক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''নেচনেল ইনষ্টিটিউট অফ বিজনেছ মেনেজমেণ্ট'' আৰু ''শ্ৰীলংকা ইনষ্টিটিউট অফ ইনফৰ্মেশ্যন টেকন’লজী'' অন্যতম। আটাইকৈ বেছি জনসংখ্যা থকাৰ বাবে পশ্চিম প্ৰদেশত দেশৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক সংখ্যক বিদ্যালয় আছে, য’ত ৰাষ্ট্ৰীয়, প্ৰাদেশিক, ব্যক্তিগত আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিদ্যালয় অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|refs= <ref name=area>{{cite web|title=Area of Sri Lanka by province and district|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP1/AB1-1.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> <ref name=2012eth>{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=28 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> <ref name=2012rel>{{cite web|title=A3 : Population by religion according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=7 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> }} [[শ্ৰেণী:এছিয়া]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰীলংকা]] j65h3kleuv2sgqpo5qvtpchk5yqaysj 604940 604939 2026-05-06T15:51:16Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* ভূগোল আৰু জলবায়ু */ 604940 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Infobox settlement | name = পশ্চিম প্ৰদেশ | native_name = {{lang|si|බස්නාහිර පළාත}}<br />{{lang|ta|மேல் மாகாணம்}} | settlement_type = প্ৰদেশ | image_skyline = Colombo City, Sri Lanka.jpg | imagesize = 250px | image_caption = [[কলম্বো]] | image_flag = Western Province Flag (SRI LANKA).png | image_map = Sri Lanka Western Province locator map.svg | map_caption = শ্ৰীলংকাৰ ভিতৰত অৱস্থান | coordinates = {{coord|06|50|N|80|05|E|region:LK_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[শ্ৰীলংকা]] | established_title = গঠিত | established_date = ১ অক্টোবৰ ১৮৩৩ | established_title1 = [[প্ৰাদেশিক পৰিষদ (শ্ৰীলংকা)|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | established_date1 = ১৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৭ | seat_type = ৰাজধানী | seat = [[কলম্বো]] | seat1_type = বৃহত্তম চহৰ | seat1 = [[কলম্বো]] | parts_type = [[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | parts_style = list | parts = | p1 = [[কলম্বো জিলা|কলম্বো]] | p2 = [[গাম্পাহা জিলা|গাম্পাহা]] | p3 = [[কালুতৰা জিলা|কালুতৰা]] | government_type = [[শ্ৰীলংকাৰ প্ৰাদেশিক পৰিষদসমূহ|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | governing_body = পশ্চিম প্ৰাদেশিক পৰিষদ | leader_title = ৰাজ্যপাল | leader_name = হানিফ ইউছুফ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=area/> | area_total_km2 = 3684 | area_land_km2 = 3593 | area_rank = নৱম (মুঠ মাটিকালিৰ ৫.৬১%) | area_water_percent = ২.৪৭ | population_footnotes = <ref name=2012eth/> | population_total = 6219000 | population_rank = প্ৰথম (মুঠ জনসংখ্যাৰ ২৮.৭৩%) | population_as_of = ২০২১ লোকপিয়ল | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = জনগোষ্ঠী | demographics1_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012eth/> | demographics1_title1 = সিংহলী | demographics1_info1 = ৪৯,০৫,৪২৫ (৮৪.২৬%) | demographics1_title2 = শ্ৰীলংকান মুৰ | demographics1_info2 = ৪,৫০,৫০৫ (৭.৭৪%) | demographics1_title3 = শ্ৰীলংকান তামিল | demographics1_info3 = ৩,৩৫,৭৫১ (৫.৭৭%) | demographics1_title4 = ভাৰতীয় তামিল | demographics1_info4 = ৬১,৮২৬ (১.০৬%) | demographics1_title5 = অন্যান্য | demographics1_info5 = ৬৮,২০৩ (১.১৭%) | demographics_type2 = ধৰ্ম | demographics2_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012rel/> | demographics2_title1 = বৌদ্ধ ধৰ্ম | demographics2_info1 = ৪২,৮৮,৭৯৭ (৭৩.৬৭%) | demographics2_title2 = কেথলিক ধৰ্ম | demographics2_info2 = ৭,৫২,৯৯৩ (১২.৯৩%) | demographics2_title3 = ইছলাম ধৰ্ম | demographics2_info3 = ৫,০০,৯৯২ (৮.৬১%) | demographics2_title4 = হিন্দু ধৰ্ম | demographics2_info4 = ২,৭৪,৩৩৬ (৪.৭১%) | demographics2_title5 = অন্যান্য | demographics2_info5 = ৪,৫৯২ (০.০৮%) | timezone1 = শ্ৰীলংকা | utc_offset1 = +০৫:৩০ | postal_code_type = ডাক ক'ড | postal_code = 00000-19999 | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = 011, 031, 033, 034, 036, 038 | iso_code = LK-1 | registration_plate = WP | blank_name_sec1 = চৰকাৰী ভাষা | blank_info_sec1 = [[সিংহলী ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank1_name_sec2 = ফুল | blank1_info_sec2 = বগা পদুম (White Lotus) | blank2_name_sec2 = পখিলা | blank2_info_sec2 = চেলন ব্লু গ্লাছি টাইগাৰ (Ceylon Blue Glassy Tiger) | website = {{URL|www.wp.gov.lk}} | seat2_type = প্ৰধান চহৰসমূহ | seat2 = {{collapsible list | * [[গাম্পাহা]] | * [[নিগোম্বো]] | * [[কালুতৰা]] | * [[কাদুৱেলা]] | * [[দেহিৱালা-মাউণ্ট লাভিনিয়া|দেহিৱালা]] | * [[শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টে|কোট্টে]] | * [[কেচবেৱা]] | * [[মোৰাটুৱা]]}} }} '''পশ্চিম প্ৰদেশ''' {{en|Western Province}} [[শ্ৰীলংকা]]ৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত অন্যতম, দেশৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ প্ৰশাসনিক বিভাগ। ১৯ শতিকাৰ পৰাই এই প্ৰদেশসমূহৰ অস্তিত্ব আছিল যদিও ১৯৮৭ চনত শ্ৰীলংকাৰ সংবিধানৰ ত্ৰয়োদশ সংশোধনীৰ ফলত প্ৰাদেশিক পৰিষদ গঠন হোৱালৈকে ইয়াৰ কোনো আইনী মৰ্যাদা নাছিল।<ref>{{cite web|title=Provinces of Sri Lanka|url=http://www.statoids.com/ulk.html|publisher=Statoids}}</ref><ref>{{cite web|title=Provincial Councils|url=http://www.priu.gov.lk/ProvCouncils/ProvicialCouncils.html|publisher=[[Government of Sri Lanka]]}}</ref> পশ্চিম প্ৰদেশ দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ঘন জনবসতিপূৰ্ণ প্ৰদেশ আৰু ইয়াত বিধানসভাৰ ৰাজধানী শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টেৰ লগতে দেশৰ প্ৰশাসনিক আৰু ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ কলম্বো আছে। ==ইতিহাস== বৰ্তমানৰ পশ্চিম প্ৰদেশৰ কিছু অংশ প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক কোট্টে ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ইয়াৰ পিছত এই প্ৰদেশখন পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ব্ৰিটিছৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। ১৮১৫ চনত ব্ৰিটিছে সমগ্ৰ চিলন দ্বীপটোৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। তেওঁলোকে দ্বীপটোক তিনিটা জাতিভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিত ভাগ কৰিছিল: নিম্ন দেশ সিংহলী, কাণ্ডিয়ান সিংহলী আৰু তামিল। পশ্চিম প্ৰদেশ নিম্ন দেশ সিংহলী প্ৰশাসনৰ অংশ আছিল। ১৮৩৩ চনত কলব্ৰুক-কেমেৰন আয়োগৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি জনগোষ্ঠীয় ভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিসমূহক একত্ৰিত কৰি পাঁচখন ভৌগোলিক প্ৰদেশত বিভক্ত একক প্ৰশাসনত পৰিণত কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Mills|first=Lennox A.|title=Ceylon Under British Rule (1795 - 1932)|year=1933|publisher=[[Oxford University Press]]|location=London|pages=67–68|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_British_Rule_%281795_-_1932%29}}</ref> চিলাও, কলম্বো, কালুটাৰা, পুটালাম, চেভেন কোৰালেছ (বৰ্তমানৰ কুৰুনেগালা জিলা), থ্ৰী কোৰালেছ, ফোৰ কোৰালেছ আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা (বৰ্তমানৰ কেগালে জিলা) জিলাই নতুন পশ্চিম প্ৰদেশ গঠন কৰে।<ref>{{cite book|last=Mendis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|pages=39–40|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৪৫ চনত চিলাও জিলা, পুত্তলাম জিলা আৰু সাতটা কোৰালেছক নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশলৈ বদলি কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=51|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৮৯ চনত তিনিটা কোৰালে, চাৰিটা কোৰালে আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা ছাবাৰগামুৱা প্ৰদেশলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=85|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> চুৰবানাই ডিজাইন কৰা পশ্চিম প্ৰদেশত পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনাৰ অধীনত এখন পৰিকল্পিত মেগাচিটি সৃষ্টি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। মূলতঃ ২০০৪ চনত ৰানিল উইক্ৰেমচিঙে আৰম্ভ কৰা এই প্ৰকল্পটো নিৰ্বাচনী পৰাজয়ৰ পিছত বন্ধ কৰি দিয়া হয় আৰু ২০১৫ চনত ক্ষমতালৈ ঘূৰি অহাৰ পিছত পুনৰ আৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title = What is the Singapore-styled Western Region Megapolis plan for Colombo? {{!}} Adaderana Biz English {{!}} Sri Lanka Business News|url = http://bizenglish.adaderana.lk/what-is-the-western-region-megapolis-plan-to-make-colombo-a-singapore/|website = bizenglish.adaderana.lk|date = 5 May 2015|access-date = 2016-01-30}}</ref><ref>{{Cite web|title = Project Megapolis explained - Colombo, Gampaha, Kalutara to merge - Newsfirst|url = http://newsfirst.lk/english/2016/01/project-megapolis-explained-colombo-gampaha-kalutara-to-merge/126380|website = Sri Lanka News - Newsfirst {{!}} News1st {{!}} newsfirst.lk {{!}} Breaking|date = 26 January 2016|access-date = 2016-01-30|language = en-US}}</ref> ==ভূগোল আৰু জলবায়ু== পশ্চিম প্ৰদেশ শ্ৰীলংকাৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ আয়তন ৩,৬৮৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১,৪২২ বৰ্গমাইল), যাৰ ফলত ই দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত আটাইতকৈ সৰু।<ref name=area/> প্ৰদেশখনৰ পশ্চিমে লেকাডিভ সাগৰ, উত্তৰে উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশ, পূবে সবাৰাগামুৱা প্ৰদেশ আৰু দক্ষিণে দক্ষিণ প্ৰদেশ। গড় বৰষুণৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে প্ৰচণ্ড বৰষুণৰ ফলত পশ্চিম প্ৰদেশত সঘনাই বানপানী হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ইয়াৰ ফলত প্ৰদেশখনৰ আন্তঃগাঁথনি, সেৱা যোগান আৰু নগৰীয়া অৰ্থনীতিত বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰে। শ্ৰীলংকাৰ আটাইতকৈ নগৰীকৃত প্ৰদেশ হোৱাৰ বাবে, প্ৰদেশখনে সন্মুখীন হোৱা দ্ৰুত নগৰীয়া বৃদ্ধিয়ে এই জলবায়ুজনিত পৰিঘটনাবোৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref>[http://cdkn.org/resource/integrating-urban-agriculture-and-forestry-into-climate-change-action-plans-lessons-from-sri-lanka/ Integrating urban agriculture and forestry into climate change action plans: Lessons from Sri Lanka], Marielle Dubbeling, the [[Climate and Environment Knowledge Network]], 2014</ref> == প্ৰশাসনিক বিভাগ == === জিলাসমূহ === পশ্চিম প্ৰদেশক তিনিখন [[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|প্ৰশাসনিক জিলা]], ৪০টা [[শ্ৰীলংকাৰ বিভাগীয় সচিবালয়|বিভাগীয় সচিবালয়]] (DS Divisions) আৰু ২,৫০৫খন [[গ্ৰাম নীলধাৰী]] (GN Divisions) বিভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে। {| class="wikitable" style="text-align:right;" |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|[[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|জিলা]] ! rowspan=2|[[ৰাজধানী]] ! rowspan=2|জিলা সচিব ! rowspan=2|[[শ্ৰীলংকাৰ বিভাগীয় সচিবালয়|বিভাগীয়<br />সচিবালয়]] ! rowspan=2|[[গ্ৰাম নীলধাৰী|জি.এন.]]<br />বিভাগ<br /><ref>{{cite web|title=Grama Niladhari Divisions|url=http://www.colombo.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|publisher=Colombo District Secretariat|access-date=8 December 2013|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212071538/http://www.colombo.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Grama Niladhari Divisions|url=http://www.gampaha.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|publisher=Gampaha District Secretariat|access-date=8 December 2013|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212071123/http://www.gampaha.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Grama Niladhari Divisions|url=http://www.kalutara.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|publisher=Kalutara District Secretariat|access-date=8 December 2013|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212071442/http://www.kalutara.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|url-status=dead}}</ref> ! rowspan=2|মুঠ<br />কালি<br />(কিমি^২)<ref name=area/> ! rowspan=2|ভূমি<br />ভাগ<br />(কিমি^২)<ref name=area/> ! colspan=6|জনসংখ্যা (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012eth/> ! rowspan=2|জনসংখ্যাৰ<br />ঘনত্ব<br />(/কিমি^২) |- style="vertical-align:bottom;" ! style="width:70px;"|সিংহলী || style="width:70px;"|শ্ৰীলংকান মুৰ || style="width:70px;"|শ্ৰীলংকান তামিল || style="width:70px;"|ভাৰতীয় তামিল|| style="width:70px;"|অন্যান্য || style="width:70px;"|মুঠ |- | align=left|[[কলম্বো জিলা|কলম্বো]] || align=left|[[কলম্বো]] || align=left|সুনীল কান্নানগাড়া || ১৩ || ৫৬৬ || ৬৯৯ || ৬৭৬ || ১,৭৭১,৩১৯ || ২৪২,৭২৮ || ২৩১,৩১৮ || ২৭,৩৩৬ || ৩৭,১০৮ || '''২,৩০৯,৮০৯''' || ৩,৩০৪ |- | align=left|[[গাম্পাহা জিলা|গাম্পাহা]] || align=left|[[গাম্পাহা]] || align=left|জে. জে. ৰত্নচিৰি || ১৩ || ১,১৭৭ || ১,৩৮৭ || ১,৩৪১ || ২,০৭৯,১১৫ || ৯৫,৫০১ || ৮০,০৭১ || ১০,৮৭৯ || ২৯,০৭৫ || '''২,২৯৪,৬৪১''' || ১,৬৫৪ |- | align=left|[[কালুতৰা জিলা|কালুতৰা]] || align=left|[[কালুতৰা]] || align=left|ইউ. ডি. চি. জয়লাল || ১৪ || ৭৬২ || ১,৫৯৮ || ১,৫৭৬ || ১,০৫৪,৯৯১ || ১১২,২৭৬ || ২৪,৩৬২ || ২৩,৬১১ || ২,০২০ || '''১,২১৭,২৬০''' || ৭৬২ |- style="font-weight:bold" | align=left colspan=3|মুঠ || ৪০ || ২,৫০৫ || ৩,৬৮৪ || ৩,৫৯৩ || ৪,৯০৫,৪২৫ || ৪৫০,৫০৫ || ৩৩৫,৭৫১ || ৬১,৮২৬ || ৬৮,২০৩ || ৫,৮২১,৭১০ || ১,৫৮০ |} ===প্ৰধান জনসংখ্যা কেন্দ্ৰসমূহ=== [[File:Colombo sunset aerial Pano (29446036634).jpg|thumb|1100px|center|{{center|[[কলম্বো]] শ্ৰীলংকাৰ আটাইতকৈ জনবহুল আৰু বৃহত্তম চহৰ}}]] {{Largest cities | country = পশ্চিম প্ৰদেশ, শ্ৰীলংকা | stat_ref = ২০২৪ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref name="CHAPTER XV">{{cite web|title=Area, Population, Registered voters and Employees of Municipalities, 2011 - 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract%202013/CHAP15/15.1.pdf|website=Statistics Statistical Abstract 2013|publisher=Department of Census and Statistics Sri Lanka|access-date=5 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213093342/http://www.statistics.gov.lk/Abstract%202013/CHAP15/15.1.pdf|archive-date=13 December 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Table 2.4# Population of Municipal Councils and Urban Councils by sex Census, 2012 |url=http://www.statistics.gov.lk/abstract2019/CHAP2/2.4 |website=Department of Census and Statistics}}</ref> | list_by_pop = শ্ৰীলংকাৰ চহৰসমূহৰ তালিকা | div_name = জিলা | div_link = শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ{{!}}জিলা | city_1 = কলম্বো | div_1 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_1 = 639,818 | city_2 = কাদুৱেলা | div_2 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_2 = 252,041 | city_3 = দেহিৱালা-মাউণ্ট লাভিনিয়া | div_3 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_3 = 219,827 | city_4 = মহাৰাগামা | div_4 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_4 = 196,423 | city_5 = মোৰাটুৱা | div_5 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_5 = 185,031 | city_6 = কেচবেৱা | div_6 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_6 = 245,232 | city_7 = নিগোম্বো | div_7 = গাম্পাহা জিলা{{!}}গাম্পাহা | pop_7 = 137,223 | city_8 = শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টে | div_8 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_8 = 115,826 | city_9 = গাম্পাহা | div_9 = গাম্পাহা জিলা{{!}}গাম্পাহা | pop_9 = 9,350 | city_10 = কাটুনাইকে | div_10 = গাম্পাহা জিলা{{!}}গাম্পাহা | pop_10 = 84,643 }} == জনগাঁথনি == === জনসংখ্যা === ২০২৪ চনত পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনসংখ্যা আছিল ৬,১১৭,৩৪১ জন। পশ্চিম প্ৰদেশত প্ৰতি ১০০ গৰাকী পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা ৯৩.৮৩ গৰাকী।<ref name=2021eth/> জনসংখ্যাৰ বেছিভাগেই সিংহলী লোক, লগতে শ্ৰীলংকান মুৰ আৰু শ্ৰীলংকান তামিলসকল সংখ্যালঘু হিচাপে আছে।<ref name="2024ethnicity">{{Cite web |date=2024 |title=Population by ethnicity according to Divisional Secretariat Divisions, 2024 |url=https://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/CPH2024/PopulationA/A6 |website=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> === জনগোষ্ঠী === {{Pie chart | thumb = left | caption = পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীসমূহ (২০২৪)<ref name="2024ethnicity"/> | label1 = সিংহলী | value1 = 83.62 | color1 = maroon | label2 = শ্ৰীলংকান মুৰ | value2 = 8.91 | color2 = green | label3 = শ্ৰীলংকান তামিল | value3 = 6.26 | color3 = orange | other-label = অন্যান্য | other-color = grey | other = y }} {| class="wikitable" style="text-align:right;" |+ '''১৯৮১ চনৰ পৰা ২০১২ চনলৈ পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীয় জনসংখ্যা'''<ref name=2012eth>{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Population by ethnic group and district, Census 1981, 2001|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP2/AB2-11.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|বছৰ ! colspan=2|সিংহলী ! colspan=2|শ্ৰীলংকান মুৰ ! colspan=2|শ্ৰীলংকান তামিল ! colspan=2|ভাৰতীয় তামিল ! colspan=2|অন্যান্য ! rowspan=2|'''মুঠ'''<br />'''সংখ্যা''' |- ! style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% |- | align=left|১৯৮১ লোকপিয়ল || ৩,৩২১,৮৩০ || ৮৪.৭৪% || ২৩৮,৭২৮ || ৬.০৯% || ২২৮,৫১৬ || ৫.৮৩% || ৫৯,৪০২ || ১.৫১% || ৭১,৩৩১ || ১.৮২% || ৩,৯১৯,৮০৭ |- | align=left|২০০১ লোকপিয়ল || ৪,৫৩০,৯১৮ || ৮৪.২০% || ৩৭৪,৭২৯ || ৬.৯৬% || ৩২৫,৭০৬ || ৬.০৫% || ৬১,৩৩৭ || ১.১৪% || ৮৮,৫০৭ || ১.৬৪% || ৫,৩৮১,১৯৭ |- | align=left|২০১২ লোকপিয়ল || ৪,৯০৫,৪২৫ || ৮৪.২৬% || ৪৫০,৫০৫ || ৭.৭৪% || ৩৩৫,৭৫১ || ৫.৭৭% || ৬১,৮২৬ || ১.০৬% || ৬৮,২০৩ || ১.১৭% || ৫,৮২১,৭১০ |} সিংহলীসকল এই প্ৰদেশৰ সৰ্ববৃহৎ জনগোষ্ঠী আৰু তেওঁলোক বিশেষকৈ কলম্বোৰ বাহিৰৰ এলেকাসমূহত ঘনীভূত হৈ থাকে। মুৰ আৰু তামিলসকল কলম্বো আৰু ইয়াৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত ঘনীভূত হৈ আছে।<ref name="2024ethnicity" /> === ধৰ্ম === {{Pie chart | thumb = left | caption = পশ্চিম প্ৰদেশৰ ধৰ্মসমূহ (২০২৪)<ref name="2024religion"/> | label1 = বৌদ্ধ ধৰ্ম | value1 = 73.69 | color1 = Gold | label2 = কেথলিক ধৰ্ম | value2 = 10.11 | color2 = mediumslateblue | label3 = ইছলাম ধৰ্ম | value3 = 9.34 | color3 = Green | label4 = হিন্দু ধৰ্ম | value4 = 5.06 | color4 = darkorange | label5 = অন্যান্য খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম | value5 = 1.76 | color5 = dodgerblue | other-label = অন্যান্য | other-color = grey | other = y }} {| class="wikitable" style="text-align:right;" |+ '''১৯৮১ চনৰ পৰা ২০১২ চনলৈ পশ্চিম প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় জনসংখ্যা'''<ref name=2012rel>{{cite web|title=A3 : Population by religion according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Population by religion and district, Census 1981, 2001|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP2/AB2-15.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|বছৰ ! colspan=2|বৌদ্ধ ! colspan=2|খ্ৰীষ্টান{{Efn|ৰোমান কেথলিক আৰু অন্যান্য খ্ৰীষ্টান।}} ! colspan=2|মুছলমান ! colspan=2|হিন্দু ! colspan=2|অন্যান্য ! rowspan=2|'''মুঠ'''<br />'''সংখ্যা''' |- ! style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা|| style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% |- | align=left|১৯৮১ লোকপিয়ল || ২,৮৮৫,৭৮৯ || ৭৩.৬২% || ৫৫৬,৫৮১ || ১৪.২০% || ২৭৯,৬৩৯ || ৭.১৩% || ১৯৪,০০০ || ৪.৯৫% || ৩,৭৯৮ || ০.১০% || ৩,৯১৯,৮০৭ |- | align=left|২০০১ লোকপিয়ল || ৩,৯৪২,১৭১ || ৭৩.২৬% || ৭২১,১১৫ || ১৩.৪০% || ৪৪১,৩৯৭ || ৮.২০% || ২৭১,৭৭৭ || ৫.০৫% || ৪,৭৩৭ || ০.০৯% || ৫,৩৮১,১৯৭ |- | align=left|২০১২ লোকপিয়ল || ৪,২৮৮,৭৯৭ || ৭৩.৬৭% || ৭৫২,৯৯৩ || ১২.৯৩% || ৫০০,৯৯২ || ৮.৬১% || ২৭৪,৩৩৬ || ৪.৭১% || ৪,৫৯২ || ০.০৮% || ৫,৮২১,৭১০ |} বৌদ্ধ ধৰ্ম হৈছে বৃহত্তম ধৰ্ম, যিটো সিংহলী গৰিষ্ঠসংখ্যক লোকে পালন কৰে। কেথলিক ধৰ্ম মূলত সিংহলীসকলে পালন কৰে, আনহাতে মুছলমানসকল মুৰ আৰু মালয় জনসংখ্যাৰ মাজত পোৱা যায়।<ref name="2024religion">{{Cite web |date=2024 |title=Population by religion according to Divisional Secretariat Divisions, 2024 |url=https://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/CPH2024/PopulationA/A7 |website=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> == অৰ্থনীতি == [[File:ColomboSkyline October2016.jpg|thumb|306x306px|কলম্বো, শ্ৰীলংকাৰ বাণিজ্যিক ৰাজধানী]] পশ্চিম প্ৰদেশে দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনত (GDP) সৰ্বাধিক বৰঙণি যোগায়। ২০১৫ চনলৈকে এই প্ৰদেশে প্ৰাদেশিক মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ ৪১.২% যোগান ধৰিছিল আৰু ইয়াৰ নামমাত্ৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ আছিল ৫.৮%। এই প্ৰদেশত কৃষিখণ্ডৰ অৱদান আছিল মাত্ৰ ১.৭%, যিটো দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত সৰ্বনিম্ন। আনহাতে উদ্যোগখণ্ডৰ অৱদান আছিল ৩৪.৬% (দেশৰ ভিতৰত সৰ্বোচ্চ) আৰু সেৱাখণ্ডৰ অৱদান আছিল ৫৬.৫%।<ref>{{Cite web|url=http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|title=Provincial Gross Domestic Product – 2015|website=cbsl.gov.lk|access-date=29 January 2017|archive-date=3 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203101919/http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|url-status=dead}}</ref> প্ৰদেশখনত বৰ্তমান কেইবাটাও বৃহৎ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে দ্ৰুত বিকাশ ঘটিছে। ইয়াৰ ভিতৰত কলম্বো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় চহৰ (CIFC) আৰু পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনা প্ৰকল্প (WRMPP) অন্যতম।<ref>{{cite news|title=Government Signs Tripartite Agreement for Colombo International Financial City|url=http://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|archive-date=22 April 2019|access-date=29 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422173319/https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lanka to create international financial zone where people can also park their money|url=https://www.newindianexpress.com/world/2016/aug/12/sri-lanka-to-create-international-financial-zone-where-people-can-also-park-their-money-1508579.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Megapolis: Part 1 ‒ What To Expect|url=http://roar.lk/reports/megapolis-part-1-%E2%80%92-expect/}}</ref><ref>{{cite news|title=The Western Region Megapolis Master Plan and the Megapolis Authority|url=http://www.cpalanka.org/the-western-region-megapolis-master-plan-and-the-megapolis-authority/}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও পশ্চিম প্ৰদেশত গৃহ নিৰ্মাণ আৰু বাণিজ্যিক অট্টালিকাৰ এক ব্যাপক উত্থান ঘটিছে, যিয়ে কলম্বো আৰু ৰাজাগিৰিয়াৰ দৰে চহৰসমূহৰ ৰূপ সলনি কৰি দিছে। কেইবাটাও বৃহৎ আৱাসিক প্ৰকল্প, কাৰ্যালয়, হোটেল আৰু শ্বপিং মলৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য বৰ্তমান চলি আছে।<ref>{{Cite web|url=http://roar.lk/srilanka-life/colombo-skyline/|title=The Colombo Skyline - Roar.lk|last=Nizar|first=Ahamed|website=roar.lk|language=en-GB|access-date=2017-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://roar.lk/srilanka-life/colombos-changing-skyline-part-ii/|title=Colombo's Changing Skyline (Part II) - Roar.lk|last=Haniff|first=Hakiem|website=roar.lk|language=en-GB|access-date=2017-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/141214/business-times/real-estate-market-update-roaring-rajagiriya-131951.html|title=Real Estate Market Update: Roaring Rajagiriya {{!}} The Sunday Times Sri Lanka|website=www.sundaytimes.lk|access-date=2017-01-29}}</ref> দক্ষিণ এছিয়াৰ আটাইতকৈ ব্যস্ত বন্দৰ কলম্বো বন্দৰেও প্ৰদেশখনৰ অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-colombo/colombo-breaks-through-south-asia%E2%80%99s-next-big-transshipment-port_20151020.html|title=Colombo breaks through as South Asia's next big transshipment port|website=www.joc.com|language=en|access-date=2017-01-31|archive-date=11 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111054956/http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-colombo/colombo-breaks-through-south-asia%E2%80%99s-next-big-transshipment-port_20151020.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://hkmb.hktdc.com/en/1X0A2JRO/hktdc-research/Sri-Lanka-An-Emerging-Logistics-Hub-in-South-Asia|title=Sri Lanka: An Emerging Logistics Hub in South Asia {{!}} Hong Kong Means Business|newspaper=Hong Kong Means Business|language=en|access-date=2017-01-31}}</ref> == শিক্ষা == [[File:Faculty-of-science-maths-dept.JPG|thumb|150px|কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়]] দ্বীপৰাষ্ট্ৰখনৰ প্ৰায় সকলোবোৰ অগ্ৰণী শিক্ষানুষ্ঠান পশ্চিম প্ৰদেশত অৱস্থিত। এই প্ৰদেশত থকা বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত ''কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়'', ''কেলানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়'', ''মোৰাটুৱা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰীলংকাৰ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰীলংকাৰ বৌদ্ধ আৰু পালি বিশ্ববিদ্যালয়'', ''জেনেৰেল ছাৰ জন কোটেলৱালা প্ৰতিৰক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''নেচনেল ইনষ্টিটিউট অফ বিজনেছ মেনেজমেণ্ট'' আৰু ''শ্ৰীলংকা ইনষ্টিটিউট অফ ইনফৰ্মেশ্যন টেকন’লজী'' অন্যতম। আটাইকৈ বেছি জনসংখ্যা থকাৰ বাবে পশ্চিম প্ৰদেশত দেশৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক সংখ্যক বিদ্যালয় আছে, য’ত ৰাষ্ট্ৰীয়, প্ৰাদেশিক, ব্যক্তিগত আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিদ্যালয় অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|refs= <ref name=area>{{cite web|title=Area of Sri Lanka by province and district|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP1/AB1-1.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> <ref name=2012eth>{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=28 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> <ref name=2012rel>{{cite web|title=A3 : Population by religion according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=7 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> }} [[শ্ৰেণী:এছিয়া]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰীলংকা]] 5j27833vd3puea7dzqq9eqirctsbu32 604941 604940 2026-05-06T15:51:50Z Duhita Ragini Kalita 46712 604941 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Infobox settlement | name = পশ্চিম প্ৰদেশ | native_name = {{lang|si|බස්නාහිර පළාත}}<br />{{lang|ta|மேல் மாகாணம்}} | settlement_type = প্ৰদেশ | image_skyline = Colombo City, Sri Lanka.jpg | imagesize = 250px | image_caption = [[কলম্বো]] | image_flag = Western Province Flag (SRI LANKA).png | image_map = Sri Lanka Western Province locator map.svg | map_caption = শ্ৰীলংকাৰ ভিতৰত অৱস্থান | coordinates = {{coord|06|50|N|80|05|E|region:LK_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[শ্ৰীলংকা]] | established_title = গঠিত | established_date = ১ অক্টোবৰ ১৮৩৩ | established_title1 = [[প্ৰাদেশিক পৰিষদ (শ্ৰীলংকা)|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | established_date1 = ১৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৭ | seat_type = ৰাজধানী | seat = [[কলম্বো]] | seat1_type = বৃহত্তম চহৰ | seat1 = [[কলম্বো]] | parts_type = [[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | parts_style = list | parts = | p1 = [[কলম্বো জিলা|কলম্বো]] | p2 = [[গাম্পাহা জিলা|গাম্পাহা]] | p3 = [[কালুতৰা জিলা|কালুতৰা]] | government_type = [[শ্ৰীলংকাৰ প্ৰাদেশিক পৰিষদসমূহ|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | governing_body = পশ্চিম প্ৰাদেশিক পৰিষদ | leader_title = ৰাজ্যপাল | leader_name = হানিফ ইউছুফ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=area/> | area_total_km2 = 3684 | area_land_km2 = 3593 | area_rank = নৱম (মুঠ মাটিকালিৰ ৫.৬১%) | area_water_percent = ২.৪৭ | population_footnotes = <ref name=2012eth/> | population_total = 6219000 | population_rank = প্ৰথম (মুঠ জনসংখ্যাৰ ২৮.৭৩%) | population_as_of = ২০২১ লোকপিয়ল | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = জনগোষ্ঠী | demographics1_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012eth/> | demographics1_title1 = সিংহলী | demographics1_info1 = ৪৯,০৫,৪২৫ (৮৪.২৬%) | demographics1_title2 = শ্ৰীলংকান মুৰ | demographics1_info2 = ৪,৫০,৫০৫ (৭.৭৪%) | demographics1_title3 = শ্ৰীলংকান তামিল | demographics1_info3 = ৩,৩৫,৭৫১ (৫.৭৭%) | demographics1_title4 = ভাৰতীয় তামিল | demographics1_info4 = ৬১,৮২৬ (১.০৬%) | demographics1_title5 = অন্যান্য | demographics1_info5 = ৬৮,২০৩ (১.১৭%) | demographics_type2 = ধৰ্ম | demographics2_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012rel/> | demographics2_title1 = বৌদ্ধ ধৰ্ম | demographics2_info1 = ৪২,৮৮,৭৯৭ (৭৩.৬৭%) | demographics2_title2 = কেথলিক ধৰ্ম | demographics2_info2 = ৭,৫২,৯৯৩ (১২.৯৩%) | demographics2_title3 = ইছলাম ধৰ্ম | demographics2_info3 = ৫,০০,৯৯২ (৮.৬১%) | demographics2_title4 = হিন্দু ধৰ্ম | demographics2_info4 = ২,৭৪,৩৩৬ (৪.৭১%) | demographics2_title5 = অন্যান্য | demographics2_info5 = ৪,৫৯২ (০.০৮%) | timezone1 = শ্ৰীলংকা | utc_offset1 = +০৫:৩০ | postal_code_type = ডাক ক'ড | postal_code = 00000-19999 | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = 011, 031, 033, 034, 036, 038 | iso_code = LK-1 | registration_plate = WP | blank_name_sec1 = চৰকাৰী ভাষা | blank_info_sec1 = [[সিংহলী ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank1_name_sec2 = ফুল | blank1_info_sec2 = বগা পদুম (White Lotus) | blank2_name_sec2 = পখিলা | blank2_info_sec2 = চেলন ব্লু গ্লাছি টাইগাৰ (Ceylon Blue Glassy Tiger) | website = {{URL|www.wp.gov.lk}} | seat2_type = প্ৰধান চহৰসমূহ | seat2 = {{collapsible list | * [[গাম্পাহা]] | * [[নিগোম্বো]] | * [[কালুতৰা]] | * [[কাদুৱেলা]] | * [[দেহিৱালা-মাউণ্ট লাভিনিয়া|দেহিৱালা]] | * [[শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টে|কোট্টে]] | * [[কেচবেৱা]] | * [[মোৰাটুৱা]]}} }} '''পশ্চিম প্ৰদেশ''' {{en|Western Province}} [[শ্ৰীলংকা]]ৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত অন্যতম, দেশৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ প্ৰশাসনিক বিভাগ। ১৯ শতিকাৰ পৰাই এই প্ৰদেশসমূহৰ অস্তিত্ব আছিল যদিও ১৯৮৭ চনত শ্ৰীলংকাৰ সংবিধানৰ ত্ৰয়োদশ সংশোধনীৰ ফলত প্ৰাদেশিক পৰিষদ গঠন হোৱালৈকে ইয়াৰ কোনো আইনী মৰ্যাদা নাছিল।<ref>{{cite web|title=Provinces of Sri Lanka|url=http://www.statoids.com/ulk.html|publisher=Statoids}}</ref><ref>{{cite web|title=Provincial Councils|url=http://www.priu.gov.lk/ProvCouncils/ProvicialCouncils.html|publisher=[[Government of Sri Lanka]]}}</ref> পশ্চিম প্ৰদেশ দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ঘন জনবসতিপূৰ্ণ প্ৰদেশ আৰু ইয়াত বিধানসভাৰ ৰাজধানী শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টেৰ লগতে দেশৰ প্ৰশাসনিক আৰু ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ কলম্বো আছে। ==ইতিহাস== বৰ্তমানৰ পশ্চিম প্ৰদেশৰ কিছু অংশ প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক কোট্টে ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ইয়াৰ পিছত এই প্ৰদেশখন পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ব্ৰিটিছৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। ১৮১৫ চনত ব্ৰিটিছে সমগ্ৰ চিলন দ্বীপটোৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। তেওঁলোকে দ্বীপটোক তিনিটা জাতিভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিত ভাগ কৰিছিল: নিম্ন দেশ সিংহলী, কাণ্ডিয়ান সিংহলী আৰু তামিল। পশ্চিম প্ৰদেশ নিম্ন দেশ সিংহলী প্ৰশাসনৰ অংশ আছিল। ১৮৩৩ চনত কলব্ৰুক-কেমেৰন আয়োগৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি জনগোষ্ঠীয় ভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিসমূহক একত্ৰিত কৰি পাঁচখন ভৌগোলিক প্ৰদেশত বিভক্ত একক প্ৰশাসনত পৰিণত কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Mills|first=Lennox A.|title=Ceylon Under British Rule (1795 - 1932)|year=1933|publisher=[[Oxford University Press]]|location=London|pages=67–68|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_British_Rule_%281795_-_1932%29}}</ref> চিলাও, কলম্বো, কালুটাৰা, পুটালাম, চেভেন কোৰালেছ (বৰ্তমানৰ কুৰুনেগালা জিলা), থ্ৰী কোৰালেছ, ফোৰ কোৰালেছ আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা (বৰ্তমানৰ কেগালে জিলা) জিলাই নতুন পশ্চিম প্ৰদেশ গঠন কৰে।<ref>{{cite book|last=Mendis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|pages=39–40|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৪৫ চনত চিলাও জিলা, পুত্তলাম জিলা আৰু সাতটা কোৰালেছক নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশলৈ বদলি কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=51|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৮৯ চনত তিনিটা কোৰালে, চাৰিটা কোৰালে আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা ছাবাৰগামুৱা প্ৰদেশলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=85|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> চুৰবানাই ডিজাইন কৰা পশ্চিম প্ৰদেশত পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনাৰ অধীনত এখন পৰিকল্পিত মেগাচিটি সৃষ্টি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। মূলতঃ ২০০৪ চনত ৰানিল উইক্ৰেমচিঙে আৰম্ভ কৰা এই প্ৰকল্পটো নিৰ্বাচনী পৰাজয়ৰ পিছত বন্ধ কৰি দিয়া হয় আৰু ২০১৫ চনত ক্ষমতালৈ ঘূৰি অহাৰ পিছত পুনৰ আৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title = What is the Singapore-styled Western Region Megapolis plan for Colombo? {{!}} Adaderana Biz English {{!}} Sri Lanka Business News|url = http://bizenglish.adaderana.lk/what-is-the-western-region-megapolis-plan-to-make-colombo-a-singapore/|website = bizenglish.adaderana.lk|date = 5 May 2015|access-date = 2016-01-30}}</ref><ref>{{Cite web|title = Project Megapolis explained - Colombo, Gampaha, Kalutara to merge - Newsfirst|url = http://newsfirst.lk/english/2016/01/project-megapolis-explained-colombo-gampaha-kalutara-to-merge/126380|website = Sri Lanka News - Newsfirst {{!}} News1st {{!}} newsfirst.lk {{!}} Breaking|date = 26 January 2016|access-date = 2016-01-30|language = en-US}}</ref> ==ভূগোল আৰু জলবায়ু== পশ্চিম প্ৰদেশ শ্ৰীলংকাৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ আয়তন ৩,৬৮৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১,৪২২ বৰ্গমাইল), যাৰ ফলত ই দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত আটাইতকৈ সৰু।<ref name=area/> প্ৰদেশখনৰ পশ্চিমে লেকাডিভ সাগৰ, উত্তৰে উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশ, পূবে সবাৰাগামুৱা প্ৰদেশ আৰু দক্ষিণে দক্ষিণ প্ৰদেশ। গড় বৰষুণৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে প্ৰচণ্ড বৰষুণৰ ফলত পশ্চিম প্ৰদেশত সঘনাই বানপানী হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ইয়াৰ ফলত প্ৰদেশখনৰ আন্তঃগাঁথনি, সেৱা যোগান আৰু নগৰীয়া অৰ্থনীতিত বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰে। শ্ৰীলংকাৰ আটাইতকৈ নগৰীকৃত প্ৰদেশ হোৱাৰ বাবে, প্ৰদেশখনে সন্মুখীন হোৱা দ্ৰুত নগৰীয়া বৃদ্ধিয়ে এই জলবায়ুজনিত পৰিঘটনাবোৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref>[http://cdkn.org/resource/integrating-urban-agriculture-and-forestry-into-climate-change-action-plans-lessons-from-sri-lanka/ Integrating urban agriculture and forestry into climate change action plans: Lessons from Sri Lanka], Marielle Dubbeling, the [[Climate and Environment Knowledge Network]], 2014</ref> == প্ৰশাসনিক বিভাগ == === জিলাসমূহ === পশ্চিম প্ৰদেশক তিনিখন [[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|প্ৰশাসনিক জিলা]], ৪০টা [[শ্ৰীলংকাৰ বিভাগীয় সচিবালয়|বিভাগীয় সচিবালয়]] (DS Divisions) আৰু ২,৫০৫খন [[গ্ৰাম নীলধাৰী]] (GN Divisions) বিভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে। {| class="wikitable" style="text-align:right;" |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|[[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|জিলা]] ! rowspan=2|[[ৰাজধানী]] ! rowspan=2|জিলা সচিব ! rowspan=2|[[শ্ৰীলংকাৰ বিভাগীয় সচিবালয়|বিভাগীয়<br />সচিবালয়]] ! rowspan=2|[[গ্ৰাম নীলধাৰী|জি.এন.]]<br />বিভাগ<br /><ref>{{cite web|title=Grama Niladhari Divisions|url=http://www.colombo.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|publisher=Colombo District Secretariat|access-date=8 December 2013|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212071538/http://www.colombo.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Grama Niladhari Divisions|url=http://www.gampaha.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|publisher=Gampaha District Secretariat|access-date=8 December 2013|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212071123/http://www.gampaha.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Grama Niladhari Divisions|url=http://www.kalutara.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|publisher=Kalutara District Secretariat|access-date=8 December 2013|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212071442/http://www.kalutara.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|url-status=dead}}</ref> ! rowspan=2|মুঠ<br />কালি<br />(কিমি^২)<ref name=area/> ! rowspan=2|ভূমি<br />ভাগ<br />(কিমি^২)<ref name=area/> ! colspan=6|জনসংখ্যা (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012eth/> ! rowspan=2|জনসংখ্যাৰ<br />ঘনত্ব<br />(/কিমি^২) |- style="vertical-align:bottom;" ! style="width:70px;"|সিংহলী || style="width:70px;"|শ্ৰীলংকান মুৰ || style="width:70px;"|শ্ৰীলংকান তামিল || style="width:70px;"|ভাৰতীয় তামিল|| style="width:70px;"|অন্যান্য || style="width:70px;"|মুঠ |- | align=left|[[কলম্বো জিলা|কলম্বো]] || align=left|[[কলম্বো]] || align=left|সুনীল কান্নানগাড়া || ১৩ || ৫৬৬ || ৬৯৯ || ৬৭৬ || ১,৭৭১,৩১৯ || ২৪২,৭২৮ || ২৩১,৩১৮ || ২৭,৩৩৬ || ৩৭,১০৮ || '''২,৩০৯,৮০৯''' || ৩,৩০৪ |- | align=left|[[গাম্পাহা জিলা|গাম্পাহা]] || align=left|[[গাম্পাহা]] || align=left|জে. জে. ৰত্নচিৰি || ১৩ || ১,১৭৭ || ১,৩৮৭ || ১,৩৪১ || ২,০৭৯,১১৫ || ৯৫,৫০১ || ৮০,০৭১ || ১০,৮৭৯ || ২৯,০৭৫ || '''২,২৯৪,৬৪১''' || ১,৬৫৪ |- | align=left|[[কালুতৰা জিলা|কালুতৰা]] || align=left|[[কালুতৰা]] || align=left|ইউ. ডি. চি. জয়লাল || ১৪ || ৭৬২ || ১,৫৯৮ || ১,৫৭৬ || ১,০৫৪,৯৯১ || ১১২,২৭৬ || ২৪,৩৬২ || ২৩,৬১১ || ২,০২০ || '''১,২১৭,২৬০''' || ৭৬২ |- style="font-weight:bold" | align=left colspan=3|মুঠ || ৪০ || ২,৫০৫ || ৩,৬৮৪ || ৩,৫৯৩ || ৪,৯০৫,৪২৫ || ৪৫০,৫০৫ || ৩৩৫,৭৫১ || ৬১,৮২৬ || ৬৮,২০৩ || ৫,৮২১,৭১০ || ১,৫৮০ |} ===প্ৰধান জনসংখ্যা কেন্দ্ৰসমূহ=== [[File:Colombo sunset aerial Pano (29446036634).jpg|thumb|1100px|center|{{center|[[কলম্বো]] শ্ৰীলংকাৰ আটাইতকৈ জনবহুল আৰু বৃহত্তম চহৰ}}]] {{Largest cities | country = পশ্চিম প্ৰদেশ, শ্ৰীলংকা | stat_ref = ২০২৪ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref name="CHAPTER XV">{{cite web|title=Area, Population, Registered voters and Employees of Municipalities, 2011 - 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract%202013/CHAP15/15.1.pdf|website=Statistics Statistical Abstract 2013|publisher=Department of Census and Statistics Sri Lanka|access-date=5 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213093342/http://www.statistics.gov.lk/Abstract%202013/CHAP15/15.1.pdf|archive-date=13 December 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Table 2.4# Population of Municipal Councils and Urban Councils by sex Census, 2012 |url=http://www.statistics.gov.lk/abstract2019/CHAP2/2.4 |website=Department of Census and Statistics}}</ref> | list_by_pop = শ্ৰীলংকাৰ চহৰসমূহৰ তালিকা | div_name = জিলা | div_link = শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ{{!}}জিলা | city_1 = কলম্বো | div_1 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_1 = 639,818 | city_2 = কাদুৱেলা | div_2 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_2 = 252,041 | city_3 = দেহিৱালা-মাউণ্ট লাভিনিয়া | div_3 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_3 = 219,827 | city_4 = মহাৰাগামা | div_4 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_4 = 196,423 | city_5 = মোৰাটুৱা | div_5 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_5 = 185,031 | city_6 = কেচবেৱা | div_6 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_6 = 245,232 | city_7 = নিগোম্বো | div_7 = গাম্পাহা জিলা{{!}}গাম্পাহা | pop_7 = 137,223 | city_8 = শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টে | div_8 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_8 = 115,826 | city_9 = গাম্পাহা | div_9 = গাম্পাহা জিলা{{!}}গাম্পাহা | pop_9 = 9,350 | city_10 = কাটুনাইকে | div_10 = গাম্পাহা জিলা{{!}}গাম্পাহা | pop_10 = 84,643 }} == জনগাঁথনি == === জনসংখ্যা === ২০২৪ চনত পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনসংখ্যা আছিল ৬,১১৭,৩৪১ জন। পশ্চিম প্ৰদেশত প্ৰতি ১০০ গৰাকী পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা ৯৩.৮৩ গৰাকী। জনসংখ্যাৰ বেছিভাগেই সিংহলী লোক, লগতে শ্ৰীলংকান মুৰ আৰু শ্ৰীলংকান তামিলসকল সংখ্যালঘু হিচাপে আছে।<ref name="2024ethnicity">{{Cite web |date=2024 |title=Population by ethnicity according to Divisional Secretariat Divisions, 2024 |url=https://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/CPH2024/PopulationA/A6 |website=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> === জনগোষ্ঠী === {{Pie chart | thumb = left | caption = পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীসমূহ (২০২৪)<ref name="2024ethnicity"/> | label1 = সিংহলী | value1 = 83.62 | color1 = maroon | label2 = শ্ৰীলংকান মুৰ | value2 = 8.91 | color2 = green | label3 = শ্ৰীলংকান তামিল | value3 = 6.26 | color3 = orange | other-label = অন্যান্য | other-color = grey | other = y }} {| class="wikitable" style="text-align:right;" |+ '''১৯৮১ চনৰ পৰা ২০১২ চনলৈ পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীয় জনসংখ্যা'''<ref name=2012eth>{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Population by ethnic group and district, Census 1981, 2001|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP2/AB2-11.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|বছৰ ! colspan=2|সিংহলী ! colspan=2|শ্ৰীলংকান মুৰ ! colspan=2|শ্ৰীলংকান তামিল ! colspan=2|ভাৰতীয় তামিল ! colspan=2|অন্যান্য ! rowspan=2|'''মুঠ'''<br />'''সংখ্যা''' |- ! style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% |- | align=left|১৯৮১ লোকপিয়ল || ৩,৩২১,৮৩০ || ৮৪.৭৪% || ২৩৮,৭২৮ || ৬.০৯% || ২২৮,৫১৬ || ৫.৮৩% || ৫৯,৪০২ || ১.৫১% || ৭১,৩৩১ || ১.৮২% || ৩,৯১৯,৮০৭ |- | align=left|২০০১ লোকপিয়ল || ৪,৫৩০,৯১৮ || ৮৪.২০% || ৩৭৪,৭২৯ || ৬.৯৬% || ৩২৫,৭০৬ || ৬.০৫% || ৬১,৩৩৭ || ১.১৪% || ৮৮,৫০৭ || ১.৬৪% || ৫,৩৮১,১৯৭ |- | align=left|২০১২ লোকপিয়ল || ৪,৯০৫,৪২৫ || ৮৪.২৬% || ৪৫০,৫০৫ || ৭.৭৪% || ৩৩৫,৭৫১ || ৫.৭৭% || ৬১,৮২৬ || ১.০৬% || ৬৮,২০৩ || ১.১৭% || ৫,৮২১,৭১০ |} সিংহলীসকল এই প্ৰদেশৰ সৰ্ববৃহৎ জনগোষ্ঠী আৰু তেওঁলোক বিশেষকৈ কলম্বোৰ বাহিৰৰ এলেকাসমূহত ঘনীভূত হৈ থাকে। মুৰ আৰু তামিলসকল কলম্বো আৰু ইয়াৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত ঘনীভূত হৈ আছে।<ref name="2024ethnicity" /> === ধৰ্ম === {{Pie chart | thumb = left | caption = পশ্চিম প্ৰদেশৰ ধৰ্মসমূহ (২০২৪)<ref name="2024religion"/> | label1 = বৌদ্ধ ধৰ্ম | value1 = 73.69 | color1 = Gold | label2 = কেথলিক ধৰ্ম | value2 = 10.11 | color2 = mediumslateblue | label3 = ইছলাম ধৰ্ম | value3 = 9.34 | color3 = Green | label4 = হিন্দু ধৰ্ম | value4 = 5.06 | color4 = darkorange | label5 = অন্যান্য খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম | value5 = 1.76 | color5 = dodgerblue | other-label = অন্যান্য | other-color = grey | other = y }} {| class="wikitable" style="text-align:right;" |+ '''১৯৮১ চনৰ পৰা ২০১২ চনলৈ পশ্চিম প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় জনসংখ্যা'''<ref name=2012rel>{{cite web|title=A3 : Population by religion according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Population by religion and district, Census 1981, 2001|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP2/AB2-15.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|বছৰ ! colspan=2|বৌদ্ধ ! colspan=2|খ্ৰীষ্টান{{Efn|ৰোমান কেথলিক আৰু অন্যান্য খ্ৰীষ্টান।}} ! colspan=2|মুছলমান ! colspan=2|হিন্দু ! colspan=2|অন্যান্য ! rowspan=2|'''মুঠ'''<br />'''সংখ্যা''' |- ! style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা|| style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% |- | align=left|১৯৮১ লোকপিয়ল || ২,৮৮৫,৭৮৯ || ৭৩.৬২% || ৫৫৬,৫৮১ || ১৪.২০% || ২৭৯,৬৩৯ || ৭.১৩% || ১৯৪,০০০ || ৪.৯৫% || ৩,৭৯৮ || ০.১০% || ৩,৯১৯,৮০৭ |- | align=left|২০০১ লোকপিয়ল || ৩,৯৪২,১৭১ || ৭৩.২৬% || ৭২১,১১৫ || ১৩.৪০% || ৪৪১,৩৯৭ || ৮.২০% || ২৭১,৭৭৭ || ৫.০৫% || ৪,৭৩৭ || ০.০৯% || ৫,৩৮১,১৯৭ |- | align=left|২০১২ লোকপিয়ল || ৪,২৮৮,৭৯৭ || ৭৩.৬৭% || ৭৫২,৯৯৩ || ১২.৯৩% || ৫০০,৯৯২ || ৮.৬১% || ২৭৪,৩৩৬ || ৪.৭১% || ৪,৫৯২ || ০.০৮% || ৫,৮২১,৭১০ |} বৌদ্ধ ধৰ্ম হৈছে বৃহত্তম ধৰ্ম, যিটো সিংহলী গৰিষ্ঠসংখ্যক লোকে পালন কৰে। কেথলিক ধৰ্ম মূলত সিংহলীসকলে পালন কৰে, আনহাতে মুছলমানসকল মুৰ আৰু মালয় জনসংখ্যাৰ মাজত পোৱা যায়।<ref name="2024religion">{{Cite web |date=2024 |title=Population by religion according to Divisional Secretariat Divisions, 2024 |url=https://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/CPH2024/PopulationA/A7 |website=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> == অৰ্থনীতি == [[File:ColomboSkyline October2016.jpg|thumb|306x306px|কলম্বো, শ্ৰীলংকাৰ বাণিজ্যিক ৰাজধানী]] পশ্চিম প্ৰদেশে দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনত (GDP) সৰ্বাধিক বৰঙণি যোগায়। ২০১৫ চনলৈকে এই প্ৰদেশে প্ৰাদেশিক মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ ৪১.২% যোগান ধৰিছিল আৰু ইয়াৰ নামমাত্ৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ আছিল ৫.৮%। এই প্ৰদেশত কৃষিখণ্ডৰ অৱদান আছিল মাত্ৰ ১.৭%, যিটো দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত সৰ্বনিম্ন। আনহাতে উদ্যোগখণ্ডৰ অৱদান আছিল ৩৪.৬% (দেশৰ ভিতৰত সৰ্বোচ্চ) আৰু সেৱাখণ্ডৰ অৱদান আছিল ৫৬.৫%।<ref>{{Cite web|url=http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|title=Provincial Gross Domestic Product – 2015|website=cbsl.gov.lk|access-date=29 January 2017|archive-date=3 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203101919/http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|url-status=dead}}</ref> প্ৰদেশখনত বৰ্তমান কেইবাটাও বৃহৎ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে দ্ৰুত বিকাশ ঘটিছে। ইয়াৰ ভিতৰত কলম্বো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় চহৰ (CIFC) আৰু পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনা প্ৰকল্প (WRMPP) অন্যতম।<ref>{{cite news|title=Government Signs Tripartite Agreement for Colombo International Financial City|url=http://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|archive-date=22 April 2019|access-date=29 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422173319/https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lanka to create international financial zone where people can also park their money|url=https://www.newindianexpress.com/world/2016/aug/12/sri-lanka-to-create-international-financial-zone-where-people-can-also-park-their-money-1508579.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Megapolis: Part 1 ‒ What To Expect|url=http://roar.lk/reports/megapolis-part-1-%E2%80%92-expect/}}</ref><ref>{{cite news|title=The Western Region Megapolis Master Plan and the Megapolis Authority|url=http://www.cpalanka.org/the-western-region-megapolis-master-plan-and-the-megapolis-authority/}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও পশ্চিম প্ৰদেশত গৃহ নিৰ্মাণ আৰু বাণিজ্যিক অট্টালিকাৰ এক ব্যাপক উত্থান ঘটিছে, যিয়ে কলম্বো আৰু ৰাজাগিৰিয়াৰ দৰে চহৰসমূহৰ ৰূপ সলনি কৰি দিছে। কেইবাটাও বৃহৎ আৱাসিক প্ৰকল্প, কাৰ্যালয়, হোটেল আৰু শ্বপিং মলৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য বৰ্তমান চলি আছে।<ref>{{Cite web|url=http://roar.lk/srilanka-life/colombo-skyline/|title=The Colombo Skyline - Roar.lk|last=Nizar|first=Ahamed|website=roar.lk|language=en-GB|access-date=2017-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://roar.lk/srilanka-life/colombos-changing-skyline-part-ii/|title=Colombo's Changing Skyline (Part II) - Roar.lk|last=Haniff|first=Hakiem|website=roar.lk|language=en-GB|access-date=2017-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/141214/business-times/real-estate-market-update-roaring-rajagiriya-131951.html|title=Real Estate Market Update: Roaring Rajagiriya {{!}} The Sunday Times Sri Lanka|website=www.sundaytimes.lk|access-date=2017-01-29}}</ref> দক্ষিণ এছিয়াৰ আটাইতকৈ ব্যস্ত বন্দৰ কলম্বো বন্দৰেও প্ৰদেশখনৰ অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-colombo/colombo-breaks-through-south-asia%E2%80%99s-next-big-transshipment-port_20151020.html|title=Colombo breaks through as South Asia's next big transshipment port|website=www.joc.com|language=en|access-date=2017-01-31|archive-date=11 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111054956/http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-colombo/colombo-breaks-through-south-asia%E2%80%99s-next-big-transshipment-port_20151020.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://hkmb.hktdc.com/en/1X0A2JRO/hktdc-research/Sri-Lanka-An-Emerging-Logistics-Hub-in-South-Asia|title=Sri Lanka: An Emerging Logistics Hub in South Asia {{!}} Hong Kong Means Business|newspaper=Hong Kong Means Business|language=en|access-date=2017-01-31}}</ref> == শিক্ষা == [[File:Faculty-of-science-maths-dept.JPG|thumb|150px|কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়]] দ্বীপৰাষ্ট্ৰখনৰ প্ৰায় সকলোবোৰ অগ্ৰণী শিক্ষানুষ্ঠান পশ্চিম প্ৰদেশত অৱস্থিত। এই প্ৰদেশত থকা বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত ''কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়'', ''কেলানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়'', ''মোৰাটুৱা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰীলংকাৰ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰীলংকাৰ বৌদ্ধ আৰু পালি বিশ্ববিদ্যালয়'', ''জেনেৰেল ছাৰ জন কোটেলৱালা প্ৰতিৰক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''নেচনেল ইনষ্টিটিউট অফ বিজনেছ মেনেজমেণ্ট'' আৰু ''শ্ৰীলংকা ইনষ্টিটিউট অফ ইনফৰ্মেশ্যন টেকন’লজী'' অন্যতম। আটাইকৈ বেছি জনসংখ্যা থকাৰ বাবে পশ্চিম প্ৰদেশত দেশৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক সংখ্যক বিদ্যালয় আছে, য’ত ৰাষ্ট্ৰীয়, প্ৰাদেশিক, ব্যক্তিগত আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিদ্যালয় অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|refs= <ref name=area>{{cite web|title=Area of Sri Lanka by province and district|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP1/AB1-1.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> <ref name=2012eth>{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=28 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> <ref name=2012rel>{{cite web|title=A3 : Population by religion according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=7 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> }} [[শ্ৰেণী:এছিয়া]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰীলংকা]] d01l3nbnhku248rm8pbppp9obgv05yk 604942 604941 2026-05-06T15:52:35Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* টোকা */ 604942 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Infobox settlement | name = পশ্চিম প্ৰদেশ | native_name = {{lang|si|බස්නාහිර පළාත}}<br />{{lang|ta|மேல் மாகாணம்}} | settlement_type = প্ৰদেশ | image_skyline = Colombo City, Sri Lanka.jpg | imagesize = 250px | image_caption = [[কলম্বো]] | image_flag = Western Province Flag (SRI LANKA).png | image_map = Sri Lanka Western Province locator map.svg | map_caption = শ্ৰীলংকাৰ ভিতৰত অৱস্থান | coordinates = {{coord|06|50|N|80|05|E|region:LK_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[শ্ৰীলংকা]] | established_title = গঠিত | established_date = ১ অক্টোবৰ ১৮৩৩ | established_title1 = [[প্ৰাদেশিক পৰিষদ (শ্ৰীলংকা)|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | established_date1 = ১৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৭ | seat_type = ৰাজধানী | seat = [[কলম্বো]] | seat1_type = বৃহত্তম চহৰ | seat1 = [[কলম্বো]] | parts_type = [[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | parts_style = list | parts = | p1 = [[কলম্বো জিলা|কলম্বো]] | p2 = [[গাম্পাহা জিলা|গাম্পাহা]] | p3 = [[কালুতৰা জিলা|কালুতৰা]] | government_type = [[শ্ৰীলংকাৰ প্ৰাদেশিক পৰিষদসমূহ|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | governing_body = পশ্চিম প্ৰাদেশিক পৰিষদ | leader_title = ৰাজ্যপাল | leader_name = হানিফ ইউছুফ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=area/> | area_total_km2 = 3684 | area_land_km2 = 3593 | area_rank = নৱম (মুঠ মাটিকালিৰ ৫.৬১%) | area_water_percent = ২.৪৭ | population_footnotes = <ref name=2012eth/> | population_total = 6219000 | population_rank = প্ৰথম (মুঠ জনসংখ্যাৰ ২৮.৭৩%) | population_as_of = ২০২১ লোকপিয়ল | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = জনগোষ্ঠী | demographics1_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012eth/> | demographics1_title1 = সিংহলী | demographics1_info1 = ৪৯,০৫,৪২৫ (৮৪.২৬%) | demographics1_title2 = শ্ৰীলংকান মুৰ | demographics1_info2 = ৪,৫০,৫০৫ (৭.৭৪%) | demographics1_title3 = শ্ৰীলংকান তামিল | demographics1_info3 = ৩,৩৫,৭৫১ (৫.৭৭%) | demographics1_title4 = ভাৰতীয় তামিল | demographics1_info4 = ৬১,৮২৬ (১.০৬%) | demographics1_title5 = অন্যান্য | demographics1_info5 = ৬৮,২০৩ (১.১৭%) | demographics_type2 = ধৰ্ম | demographics2_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012rel/> | demographics2_title1 = বৌদ্ধ ধৰ্ম | demographics2_info1 = ৪২,৮৮,৭৯৭ (৭৩.৬৭%) | demographics2_title2 = কেথলিক ধৰ্ম | demographics2_info2 = ৭,৫২,৯৯৩ (১২.৯৩%) | demographics2_title3 = ইছলাম ধৰ্ম | demographics2_info3 = ৫,০০,৯৯২ (৮.৬১%) | demographics2_title4 = হিন্দু ধৰ্ম | demographics2_info4 = ২,৭৪,৩৩৬ (৪.৭১%) | demographics2_title5 = অন্যান্য | demographics2_info5 = ৪,৫৯২ (০.০৮%) | timezone1 = শ্ৰীলংকা | utc_offset1 = +০৫:৩০ | postal_code_type = ডাক ক'ড | postal_code = 00000-19999 | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = 011, 031, 033, 034, 036, 038 | iso_code = LK-1 | registration_plate = WP | blank_name_sec1 = চৰকাৰী ভাষা | blank_info_sec1 = [[সিংহলী ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank1_name_sec2 = ফুল | blank1_info_sec2 = বগা পদুম (White Lotus) | blank2_name_sec2 = পখিলা | blank2_info_sec2 = চেলন ব্লু গ্লাছি টাইগাৰ (Ceylon Blue Glassy Tiger) | website = {{URL|www.wp.gov.lk}} | seat2_type = প্ৰধান চহৰসমূহ | seat2 = {{collapsible list | * [[গাম্পাহা]] | * [[নিগোম্বো]] | * [[কালুতৰা]] | * [[কাদুৱেলা]] | * [[দেহিৱালা-মাউণ্ট লাভিনিয়া|দেহিৱালা]] | * [[শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টে|কোট্টে]] | * [[কেচবেৱা]] | * [[মোৰাটুৱা]]}} }} '''পশ্চিম প্ৰদেশ''' {{en|Western Province}} [[শ্ৰীলংকা]]ৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত অন্যতম, দেশৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ প্ৰশাসনিক বিভাগ। ১৯ শতিকাৰ পৰাই এই প্ৰদেশসমূহৰ অস্তিত্ব আছিল যদিও ১৯৮৭ চনত শ্ৰীলংকাৰ সংবিধানৰ ত্ৰয়োদশ সংশোধনীৰ ফলত প্ৰাদেশিক পৰিষদ গঠন হোৱালৈকে ইয়াৰ কোনো আইনী মৰ্যাদা নাছিল।<ref>{{cite web|title=Provinces of Sri Lanka|url=http://www.statoids.com/ulk.html|publisher=Statoids}}</ref><ref>{{cite web|title=Provincial Councils|url=http://www.priu.gov.lk/ProvCouncils/ProvicialCouncils.html|publisher=[[Government of Sri Lanka]]}}</ref> পশ্চিম প্ৰদেশ দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ঘন জনবসতিপূৰ্ণ প্ৰদেশ আৰু ইয়াত বিধানসভাৰ ৰাজধানী শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টেৰ লগতে দেশৰ প্ৰশাসনিক আৰু ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ কলম্বো আছে। ==ইতিহাস== বৰ্তমানৰ পশ্চিম প্ৰদেশৰ কিছু অংশ প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক কোট্টে ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ইয়াৰ পিছত এই প্ৰদেশখন পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ব্ৰিটিছৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। ১৮১৫ চনত ব্ৰিটিছে সমগ্ৰ চিলন দ্বীপটোৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। তেওঁলোকে দ্বীপটোক তিনিটা জাতিভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিত ভাগ কৰিছিল: নিম্ন দেশ সিংহলী, কাণ্ডিয়ান সিংহলী আৰু তামিল। পশ্চিম প্ৰদেশ নিম্ন দেশ সিংহলী প্ৰশাসনৰ অংশ আছিল। ১৮৩৩ চনত কলব্ৰুক-কেমেৰন আয়োগৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি জনগোষ্ঠীয় ভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিসমূহক একত্ৰিত কৰি পাঁচখন ভৌগোলিক প্ৰদেশত বিভক্ত একক প্ৰশাসনত পৰিণত কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Mills|first=Lennox A.|title=Ceylon Under British Rule (1795 - 1932)|year=1933|publisher=[[Oxford University Press]]|location=London|pages=67–68|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_British_Rule_%281795_-_1932%29}}</ref> চিলাও, কলম্বো, কালুটাৰা, পুটালাম, চেভেন কোৰালেছ (বৰ্তমানৰ কুৰুনেগালা জিলা), থ্ৰী কোৰালেছ, ফোৰ কোৰালেছ আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা (বৰ্তমানৰ কেগালে জিলা) জিলাই নতুন পশ্চিম প্ৰদেশ গঠন কৰে।<ref>{{cite book|last=Mendis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|pages=39–40|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৪৫ চনত চিলাও জিলা, পুত্তলাম জিলা আৰু সাতটা কোৰালেছক নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশলৈ বদলি কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=51|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৮৯ চনত তিনিটা কোৰালে, চাৰিটা কোৰালে আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা ছাবাৰগামুৱা প্ৰদেশলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=85|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> চুৰবানাই ডিজাইন কৰা পশ্চিম প্ৰদেশত পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনাৰ অধীনত এখন পৰিকল্পিত মেগাচিটি সৃষ্টি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। মূলতঃ ২০০৪ চনত ৰানিল উইক্ৰেমচিঙে আৰম্ভ কৰা এই প্ৰকল্পটো নিৰ্বাচনী পৰাজয়ৰ পিছত বন্ধ কৰি দিয়া হয় আৰু ২০১৫ চনত ক্ষমতালৈ ঘূৰি অহাৰ পিছত পুনৰ আৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title = What is the Singapore-styled Western Region Megapolis plan for Colombo? {{!}} Adaderana Biz English {{!}} Sri Lanka Business News|url = http://bizenglish.adaderana.lk/what-is-the-western-region-megapolis-plan-to-make-colombo-a-singapore/|website = bizenglish.adaderana.lk|date = 5 May 2015|access-date = 2016-01-30}}</ref><ref>{{Cite web|title = Project Megapolis explained - Colombo, Gampaha, Kalutara to merge - Newsfirst|url = http://newsfirst.lk/english/2016/01/project-megapolis-explained-colombo-gampaha-kalutara-to-merge/126380|website = Sri Lanka News - Newsfirst {{!}} News1st {{!}} newsfirst.lk {{!}} Breaking|date = 26 January 2016|access-date = 2016-01-30|language = en-US}}</ref> ==ভূগোল আৰু জলবায়ু== পশ্চিম প্ৰদেশ শ্ৰীলংকাৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ আয়তন ৩,৬৮৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১,৪২২ বৰ্গমাইল), যাৰ ফলত ই দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত আটাইতকৈ সৰু।<ref name=area/> প্ৰদেশখনৰ পশ্চিমে লেকাডিভ সাগৰ, উত্তৰে উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশ, পূবে সবাৰাগামুৱা প্ৰদেশ আৰু দক্ষিণে দক্ষিণ প্ৰদেশ। গড় বৰষুণৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে প্ৰচণ্ড বৰষুণৰ ফলত পশ্চিম প্ৰদেশত সঘনাই বানপানী হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ইয়াৰ ফলত প্ৰদেশখনৰ আন্তঃগাঁথনি, সেৱা যোগান আৰু নগৰীয়া অৰ্থনীতিত বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰে। শ্ৰীলংকাৰ আটাইতকৈ নগৰীকৃত প্ৰদেশ হোৱাৰ বাবে, প্ৰদেশখনে সন্মুখীন হোৱা দ্ৰুত নগৰীয়া বৃদ্ধিয়ে এই জলবায়ুজনিত পৰিঘটনাবোৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref>[http://cdkn.org/resource/integrating-urban-agriculture-and-forestry-into-climate-change-action-plans-lessons-from-sri-lanka/ Integrating urban agriculture and forestry into climate change action plans: Lessons from Sri Lanka], Marielle Dubbeling, the [[Climate and Environment Knowledge Network]], 2014</ref> == প্ৰশাসনিক বিভাগ == === জিলাসমূহ === পশ্চিম প্ৰদেশক তিনিখন [[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|প্ৰশাসনিক জিলা]], ৪০টা [[শ্ৰীলংকাৰ বিভাগীয় সচিবালয়|বিভাগীয় সচিবালয়]] (DS Divisions) আৰু ২,৫০৫খন [[গ্ৰাম নীলধাৰী]] (GN Divisions) বিভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে। {| class="wikitable" style="text-align:right;" |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|[[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|জিলা]] ! rowspan=2|[[ৰাজধানী]] ! rowspan=2|জিলা সচিব ! rowspan=2|[[শ্ৰীলংকাৰ বিভাগীয় সচিবালয়|বিভাগীয়<br />সচিবালয়]] ! rowspan=2|[[গ্ৰাম নীলধাৰী|জি.এন.]]<br />বিভাগ<br /><ref>{{cite web|title=Grama Niladhari Divisions|url=http://www.colombo.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|publisher=Colombo District Secretariat|access-date=8 December 2013|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212071538/http://www.colombo.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Grama Niladhari Divisions|url=http://www.gampaha.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|publisher=Gampaha District Secretariat|access-date=8 December 2013|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212071123/http://www.gampaha.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Grama Niladhari Divisions|url=http://www.kalutara.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|publisher=Kalutara District Secretariat|access-date=8 December 2013|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212071442/http://www.kalutara.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|url-status=dead}}</ref> ! rowspan=2|মুঠ<br />কালি<br />(কিমি^২)<ref name=area/> ! rowspan=2|ভূমি<br />ভাগ<br />(কিমি^২)<ref name=area/> ! colspan=6|জনসংখ্যা (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012eth/> ! rowspan=2|জনসংখ্যাৰ<br />ঘনত্ব<br />(/কিমি^২) |- style="vertical-align:bottom;" ! style="width:70px;"|সিংহলী || style="width:70px;"|শ্ৰীলংকান মুৰ || style="width:70px;"|শ্ৰীলংকান তামিল || style="width:70px;"|ভাৰতীয় তামিল|| style="width:70px;"|অন্যান্য || style="width:70px;"|মুঠ |- | align=left|[[কলম্বো জিলা|কলম্বো]] || align=left|[[কলম্বো]] || align=left|সুনীল কান্নানগাড়া || ১৩ || ৫৬৬ || ৬৯৯ || ৬৭৬ || ১,৭৭১,৩১৯ || ২৪২,৭২৮ || ২৩১,৩১৮ || ২৭,৩৩৬ || ৩৭,১০৮ || '''২,৩০৯,৮০৯''' || ৩,৩০৪ |- | align=left|[[গাম্পাহা জিলা|গাম্পাহা]] || align=left|[[গাম্পাহা]] || align=left|জে. জে. ৰত্নচিৰি || ১৩ || ১,১৭৭ || ১,৩৮৭ || ১,৩৪১ || ২,০৭৯,১১৫ || ৯৫,৫০১ || ৮০,০৭১ || ১০,৮৭৯ || ২৯,০৭৫ || '''২,২৯৪,৬৪১''' || ১,৬৫৪ |- | align=left|[[কালুতৰা জিলা|কালুতৰা]] || align=left|[[কালুতৰা]] || align=left|ইউ. ডি. চি. জয়লাল || ১৪ || ৭৬২ || ১,৫৯৮ || ১,৫৭৬ || ১,০৫৪,৯৯১ || ১১২,২৭৬ || ২৪,৩৬২ || ২৩,৬১১ || ২,০২০ || '''১,২১৭,২৬০''' || ৭৬২ |- style="font-weight:bold" | align=left colspan=3|মুঠ || ৪০ || ২,৫০৫ || ৩,৬৮৪ || ৩,৫৯৩ || ৪,৯০৫,৪২৫ || ৪৫০,৫০৫ || ৩৩৫,৭৫১ || ৬১,৮২৬ || ৬৮,২০৩ || ৫,৮২১,৭১০ || ১,৫৮০ |} ===প্ৰধান জনসংখ্যা কেন্দ্ৰসমূহ=== [[File:Colombo sunset aerial Pano (29446036634).jpg|thumb|1100px|center|{{center|[[কলম্বো]] শ্ৰীলংকাৰ আটাইতকৈ জনবহুল আৰু বৃহত্তম চহৰ}}]] {{Largest cities | country = পশ্চিম প্ৰদেশ, শ্ৰীলংকা | stat_ref = ২০২৪ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref name="CHAPTER XV">{{cite web|title=Area, Population, Registered voters and Employees of Municipalities, 2011 - 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract%202013/CHAP15/15.1.pdf|website=Statistics Statistical Abstract 2013|publisher=Department of Census and Statistics Sri Lanka|access-date=5 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213093342/http://www.statistics.gov.lk/Abstract%202013/CHAP15/15.1.pdf|archive-date=13 December 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Table 2.4# Population of Municipal Councils and Urban Councils by sex Census, 2012 |url=http://www.statistics.gov.lk/abstract2019/CHAP2/2.4 |website=Department of Census and Statistics}}</ref> | list_by_pop = শ্ৰীলংকাৰ চহৰসমূহৰ তালিকা | div_name = জিলা | div_link = শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ{{!}}জিলা | city_1 = কলম্বো | div_1 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_1 = 639,818 | city_2 = কাদুৱেলা | div_2 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_2 = 252,041 | city_3 = দেহিৱালা-মাউণ্ট লাভিনিয়া | div_3 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_3 = 219,827 | city_4 = মহাৰাগামা | div_4 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_4 = 196,423 | city_5 = মোৰাটুৱা | div_5 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_5 = 185,031 | city_6 = কেচবেৱা | div_6 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_6 = 245,232 | city_7 = নিগোম্বো | div_7 = গাম্পাহা জিলা{{!}}গাম্পাহা | pop_7 = 137,223 | city_8 = শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টে | div_8 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_8 = 115,826 | city_9 = গাম্পাহা | div_9 = গাম্পাহা জিলা{{!}}গাম্পাহা | pop_9 = 9,350 | city_10 = কাটুনাইকে | div_10 = গাম্পাহা জিলা{{!}}গাম্পাহা | pop_10 = 84,643 }} == জনগাঁথনি == === জনসংখ্যা === ২০২৪ চনত পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনসংখ্যা আছিল ৬,১১৭,৩৪১ জন। পশ্চিম প্ৰদেশত প্ৰতি ১০০ গৰাকী পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা ৯৩.৮৩ গৰাকী। জনসংখ্যাৰ বেছিভাগেই সিংহলী লোক, লগতে শ্ৰীলংকান মুৰ আৰু শ্ৰীলংকান তামিলসকল সংখ্যালঘু হিচাপে আছে।<ref name="2024ethnicity">{{Cite web |date=2024 |title=Population by ethnicity according to Divisional Secretariat Divisions, 2024 |url=https://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/CPH2024/PopulationA/A6 |website=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> === জনগোষ্ঠী === {{Pie chart | thumb = left | caption = পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীসমূহ (২০২৪)<ref name="2024ethnicity"/> | label1 = সিংহলী | value1 = 83.62 | color1 = maroon | label2 = শ্ৰীলংকান মুৰ | value2 = 8.91 | color2 = green | label3 = শ্ৰীলংকান তামিল | value3 = 6.26 | color3 = orange | other-label = অন্যান্য | other-color = grey | other = y }} {| class="wikitable" style="text-align:right;" |+ '''১৯৮১ চনৰ পৰা ২০১২ চনলৈ পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীয় জনসংখ্যা'''<ref name=2012eth>{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Population by ethnic group and district, Census 1981, 2001|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP2/AB2-11.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|বছৰ ! colspan=2|সিংহলী ! colspan=2|শ্ৰীলংকান মুৰ ! colspan=2|শ্ৰীলংকান তামিল ! colspan=2|ভাৰতীয় তামিল ! colspan=2|অন্যান্য ! rowspan=2|'''মুঠ'''<br />'''সংখ্যা''' |- ! style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% |- | align=left|১৯৮১ লোকপিয়ল || ৩,৩২১,৮৩০ || ৮৪.৭৪% || ২৩৮,৭২৮ || ৬.০৯% || ২২৮,৫১৬ || ৫.৮৩% || ৫৯,৪০২ || ১.৫১% || ৭১,৩৩১ || ১.৮২% || ৩,৯১৯,৮০৭ |- | align=left|২০০১ লোকপিয়ল || ৪,৫৩০,৯১৮ || ৮৪.২০% || ৩৭৪,৭২৯ || ৬.৯৬% || ৩২৫,৭০৬ || ৬.০৫% || ৬১,৩৩৭ || ১.১৪% || ৮৮,৫০৭ || ১.৬৪% || ৫,৩৮১,১৯৭ |- | align=left|২০১২ লোকপিয়ল || ৪,৯০৫,৪২৫ || ৮৪.২৬% || ৪৫০,৫০৫ || ৭.৭৪% || ৩৩৫,৭৫১ || ৫.৭৭% || ৬১,৮২৬ || ১.০৬% || ৬৮,২০৩ || ১.১৭% || ৫,৮২১,৭১০ |} সিংহলীসকল এই প্ৰদেশৰ সৰ্ববৃহৎ জনগোষ্ঠী আৰু তেওঁলোক বিশেষকৈ কলম্বোৰ বাহিৰৰ এলেকাসমূহত ঘনীভূত হৈ থাকে। মুৰ আৰু তামিলসকল কলম্বো আৰু ইয়াৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত ঘনীভূত হৈ আছে।<ref name="2024ethnicity" /> === ধৰ্ম === {{Pie chart | thumb = left | caption = পশ্চিম প্ৰদেশৰ ধৰ্মসমূহ (২০২৪)<ref name="2024religion"/> | label1 = বৌদ্ধ ধৰ্ম | value1 = 73.69 | color1 = Gold | label2 = কেথলিক ধৰ্ম | value2 = 10.11 | color2 = mediumslateblue | label3 = ইছলাম ধৰ্ম | value3 = 9.34 | color3 = Green | label4 = হিন্দু ধৰ্ম | value4 = 5.06 | color4 = darkorange | label5 = অন্যান্য খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম | value5 = 1.76 | color5 = dodgerblue | other-label = অন্যান্য | other-color = grey | other = y }} {| class="wikitable" style="text-align:right;" |+ '''১৯৮১ চনৰ পৰা ২০১২ চনলৈ পশ্চিম প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় জনসংখ্যা'''<ref name=2012rel>{{cite web|title=A3 : Population by religion according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Population by religion and district, Census 1981, 2001|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP2/AB2-15.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|বছৰ ! colspan=2|বৌদ্ধ ! colspan=2|খ্ৰীষ্টান{{Efn|ৰোমান কেথলিক আৰু অন্যান্য খ্ৰীষ্টান।}} ! colspan=2|মুছলমান ! colspan=2|হিন্দু ! colspan=2|অন্যান্য ! rowspan=2|'''মুঠ'''<br />'''সংখ্যা''' |- ! style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা|| style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% |- | align=left|১৯৮১ লোকপিয়ল || ২,৮৮৫,৭৮৯ || ৭৩.৬২% || ৫৫৬,৫৮১ || ১৪.২০% || ২৭৯,৬৩৯ || ৭.১৩% || ১৯৪,০০০ || ৪.৯৫% || ৩,৭৯৮ || ০.১০% || ৩,৯১৯,৮০৭ |- | align=left|২০০১ লোকপিয়ল || ৩,৯৪২,১৭১ || ৭৩.২৬% || ৭২১,১১৫ || ১৩.৪০% || ৪৪১,৩৯৭ || ৮.২০% || ২৭১,৭৭৭ || ৫.০৫% || ৪,৭৩৭ || ০.০৯% || ৫,৩৮১,১৯৭ |- | align=left|২০১২ লোকপিয়ল || ৪,২৮৮,৭৯৭ || ৭৩.৬৭% || ৭৫২,৯৯৩ || ১২.৯৩% || ৫০০,৯৯২ || ৮.৬১% || ২৭৪,৩৩৬ || ৪.৭১% || ৪,৫৯২ || ০.০৮% || ৫,৮২১,৭১০ |} বৌদ্ধ ধৰ্ম হৈছে বৃহত্তম ধৰ্ম, যিটো সিংহলী গৰিষ্ঠসংখ্যক লোকে পালন কৰে। কেথলিক ধৰ্ম মূলত সিংহলীসকলে পালন কৰে, আনহাতে মুছলমানসকল মুৰ আৰু মালয় জনসংখ্যাৰ মাজত পোৱা যায়।<ref name="2024religion">{{Cite web |date=2024 |title=Population by religion according to Divisional Secretariat Divisions, 2024 |url=https://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/CPH2024/PopulationA/A7 |website=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> == অৰ্থনীতি == [[File:ColomboSkyline October2016.jpg|thumb|306x306px|কলম্বো, শ্ৰীলংকাৰ বাণিজ্যিক ৰাজধানী]] পশ্চিম প্ৰদেশে দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনত (GDP) সৰ্বাধিক বৰঙণি যোগায়। ২০১৫ চনলৈকে এই প্ৰদেশে প্ৰাদেশিক মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ ৪১.২% যোগান ধৰিছিল আৰু ইয়াৰ নামমাত্ৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ আছিল ৫.৮%। এই প্ৰদেশত কৃষিখণ্ডৰ অৱদান আছিল মাত্ৰ ১.৭%, যিটো দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত সৰ্বনিম্ন। আনহাতে উদ্যোগখণ্ডৰ অৱদান আছিল ৩৪.৬% (দেশৰ ভিতৰত সৰ্বোচ্চ) আৰু সেৱাখণ্ডৰ অৱদান আছিল ৫৬.৫%।<ref>{{Cite web|url=http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|title=Provincial Gross Domestic Product – 2015|website=cbsl.gov.lk|access-date=29 January 2017|archive-date=3 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203101919/http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|url-status=dead}}</ref> প্ৰদেশখনত বৰ্তমান কেইবাটাও বৃহৎ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে দ্ৰুত বিকাশ ঘটিছে। ইয়াৰ ভিতৰত কলম্বো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় চহৰ (CIFC) আৰু পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনা প্ৰকল্প (WRMPP) অন্যতম।<ref>{{cite news|title=Government Signs Tripartite Agreement for Colombo International Financial City|url=http://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|archive-date=22 April 2019|access-date=29 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422173319/https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lanka to create international financial zone where people can also park their money|url=https://www.newindianexpress.com/world/2016/aug/12/sri-lanka-to-create-international-financial-zone-where-people-can-also-park-their-money-1508579.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Megapolis: Part 1 ‒ What To Expect|url=http://roar.lk/reports/megapolis-part-1-%E2%80%92-expect/}}</ref><ref>{{cite news|title=The Western Region Megapolis Master Plan and the Megapolis Authority|url=http://www.cpalanka.org/the-western-region-megapolis-master-plan-and-the-megapolis-authority/}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও পশ্চিম প্ৰদেশত গৃহ নিৰ্মাণ আৰু বাণিজ্যিক অট্টালিকাৰ এক ব্যাপক উত্থান ঘটিছে, যিয়ে কলম্বো আৰু ৰাজাগিৰিয়াৰ দৰে চহৰসমূহৰ ৰূপ সলনি কৰি দিছে। কেইবাটাও বৃহৎ আৱাসিক প্ৰকল্প, কাৰ্যালয়, হোটেল আৰু শ্বপিং মলৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য বৰ্তমান চলি আছে।<ref>{{Cite web|url=http://roar.lk/srilanka-life/colombo-skyline/|title=The Colombo Skyline - Roar.lk|last=Nizar|first=Ahamed|website=roar.lk|language=en-GB|access-date=2017-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://roar.lk/srilanka-life/colombos-changing-skyline-part-ii/|title=Colombo's Changing Skyline (Part II) - Roar.lk|last=Haniff|first=Hakiem|website=roar.lk|language=en-GB|access-date=2017-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/141214/business-times/real-estate-market-update-roaring-rajagiriya-131951.html|title=Real Estate Market Update: Roaring Rajagiriya {{!}} The Sunday Times Sri Lanka|website=www.sundaytimes.lk|access-date=2017-01-29}}</ref> দক্ষিণ এছিয়াৰ আটাইতকৈ ব্যস্ত বন্দৰ কলম্বো বন্দৰেও প্ৰদেশখনৰ অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-colombo/colombo-breaks-through-south-asia%E2%80%99s-next-big-transshipment-port_20151020.html|title=Colombo breaks through as South Asia's next big transshipment port|website=www.joc.com|language=en|access-date=2017-01-31|archive-date=11 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111054956/http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-colombo/colombo-breaks-through-south-asia%E2%80%99s-next-big-transshipment-port_20151020.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://hkmb.hktdc.com/en/1X0A2JRO/hktdc-research/Sri-Lanka-An-Emerging-Logistics-Hub-in-South-Asia|title=Sri Lanka: An Emerging Logistics Hub in South Asia {{!}} Hong Kong Means Business|newspaper=Hong Kong Means Business|language=en|access-date=2017-01-31}}</ref> == শিক্ষা == [[File:Faculty-of-science-maths-dept.JPG|thumb|150px|কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়]] দ্বীপৰাষ্ট্ৰখনৰ প্ৰায় সকলোবোৰ অগ্ৰণী শিক্ষানুষ্ঠান পশ্চিম প্ৰদেশত অৱস্থিত। এই প্ৰদেশত থকা বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত ''কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়'', ''কেলানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়'', ''মোৰাটুৱা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰীলংকাৰ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰীলংকাৰ বৌদ্ধ আৰু পালি বিশ্ববিদ্যালয়'', ''জেনেৰেল ছাৰ জন কোটেলৱালা প্ৰতিৰক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''নেচনেল ইনষ্টিটিউট অফ বিজনেছ মেনেজমেণ্ট'' আৰু ''শ্ৰীলংকা ইনষ্টিটিউট অফ ইনফৰ্মেশ্যন টেকন’লজী'' অন্যতম। আটাইকৈ বেছি জনসংখ্যা থকাৰ বাবে পশ্চিম প্ৰদেশত দেশৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক সংখ্যক বিদ্যালয় আছে, য’ত ৰাষ্ট্ৰীয়, প্ৰাদেশিক, ব্যক্তিগত আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিদ্যালয় অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ==টোকা== <references group="টোকা"/> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|refs= <ref name=area>{{cite web|title=Area of Sri Lanka by province and district|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP1/AB1-1.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> <ref name=2012eth>{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=28 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> <ref name=2012rel>{{cite web|title=A3 : Population by religion according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=7 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> }} [[শ্ৰেণী:এছিয়া]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰীলংকা]] r3gs2f38szjhasw21rvz52h7hktcar9 604943 604942 2026-05-06T15:53:00Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 604943 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = পশ্চিম প্ৰদেশ | native_name = {{lang|si|බස්නාහිර පළාත}}<br />{{lang|ta|மேல் மாகாணம்}} | settlement_type = প্ৰদেশ | image_skyline = Colombo City, Sri Lanka.jpg | imagesize = 250px | image_caption = [[কলম্বো]] | image_flag = Western Province Flag (SRI LANKA).png | image_map = Sri Lanka Western Province locator map.svg | map_caption = শ্ৰীলংকাৰ ভিতৰত অৱস্থান | coordinates = {{coord|06|50|N|80|05|E|region:LK_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = [[শ্ৰীলংকা]] | established_title = গঠিত | established_date = ১ অক্টোবৰ ১৮৩৩ | established_title1 = [[প্ৰাদেশিক পৰিষদ (শ্ৰীলংকা)|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | established_date1 = ১৪ নৱেম্বৰ ১৯৮৭ | seat_type = ৰাজধানী | seat = [[কলম্বো]] | seat1_type = বৃহত্তম চহৰ | seat1 = [[কলম্বো]] | parts_type = [[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | parts_style = list | parts = | p1 = [[কলম্বো জিলা|কলম্বো]] | p2 = [[গাম্পাহা জিলা|গাম্পাহা]] | p3 = [[কালুতৰা জিলা|কালুতৰা]] | government_type = [[শ্ৰীলংকাৰ প্ৰাদেশিক পৰিষদসমূহ|প্ৰাদেশিক পৰিষদ]] | governing_body = পশ্চিম প্ৰাদেশিক পৰিষদ | leader_title = ৰাজ্যপাল | leader_name = হানিফ ইউছুফ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name=area/> | area_total_km2 = 3684 | area_land_km2 = 3593 | area_rank = নৱম (মুঠ মাটিকালিৰ ৫.৬১%) | area_water_percent = ২.৪৭ | population_footnotes = <ref name=2012eth/> | population_total = 6219000 | population_rank = প্ৰথম (মুঠ জনসংখ্যাৰ ২৮.৭৩%) | population_as_of = ২০২১ লোকপিয়ল | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = জনগোষ্ঠী | demographics1_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012eth/> | demographics1_title1 = সিংহলী | demographics1_info1 = ৪৯,০৫,৪২৫ (৮৪.২৬%) | demographics1_title2 = শ্ৰীলংকান মুৰ | demographics1_info2 = ৪,৫০,৫০৫ (৭.৭৪%) | demographics1_title3 = শ্ৰীলংকান তামিল | demographics1_info3 = ৩,৩৫,৭৫১ (৫.৭৭%) | demographics1_title4 = ভাৰতীয় তামিল | demographics1_info4 = ৬১,৮২৬ (১.০৬%) | demographics1_title5 = অন্যান্য | demographics1_info5 = ৬৮,২০৩ (১.১৭%) | demographics_type2 = ধৰ্ম | demographics2_footnotes = (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012rel/> | demographics2_title1 = বৌদ্ধ ধৰ্ম | demographics2_info1 = ৪২,৮৮,৭৯৭ (৭৩.৬৭%) | demographics2_title2 = কেথলিক ধৰ্ম | demographics2_info2 = ৭,৫২,৯৯৩ (১২.৯৩%) | demographics2_title3 = ইছলাম ধৰ্ম | demographics2_info3 = ৫,০০,৯৯২ (৮.৬১%) | demographics2_title4 = হিন্দু ধৰ্ম | demographics2_info4 = ২,৭৪,৩৩৬ (৪.৭১%) | demographics2_title5 = অন্যান্য | demographics2_info5 = ৪,৫৯২ (০.০৮%) | timezone1 = শ্ৰীলংকা | utc_offset1 = +০৫:৩০ | postal_code_type = ডাক ক'ড | postal_code = 00000-19999 | area_code_type = টেলিফোন ক'ড | area_code = 011, 031, 033, 034, 036, 038 | iso_code = LK-1 | registration_plate = WP | blank_name_sec1 = চৰকাৰী ভাষা | blank_info_sec1 = [[সিংহলী ভাষা]], [[ইংৰাজী ভাষা]], [[তামিল ভাষা]] | blank1_name_sec2 = ফুল | blank1_info_sec2 = বগা পদুম (White Lotus) | blank2_name_sec2 = পখিলা | blank2_info_sec2 = চেলন ব্লু গ্লাছি টাইগাৰ (Ceylon Blue Glassy Tiger) | website = {{URL|www.wp.gov.lk}} | seat2_type = প্ৰধান চহৰসমূহ | seat2 = {{collapsible list | * [[গাম্পাহা]] | * [[নিগোম্বো]] | * [[কালুতৰা]] | * [[কাদুৱেলা]] | * [[দেহিৱালা-মাউণ্ট লাভিনিয়া|দেহিৱালা]] | * [[শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টে|কোট্টে]] | * [[কেচবেৱা]] | * [[মোৰাটুৱা]]}} }} '''পশ্চিম প্ৰদেশ''' {{en|Western Province}} [[শ্ৰীলংকা]]ৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত অন্যতম, দেশৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ প্ৰশাসনিক বিভাগ। ১৯ শতিকাৰ পৰাই এই প্ৰদেশসমূহৰ অস্তিত্ব আছিল যদিও ১৯৮৭ চনত শ্ৰীলংকাৰ সংবিধানৰ ত্ৰয়োদশ সংশোধনীৰ ফলত প্ৰাদেশিক পৰিষদ গঠন হোৱালৈকে ইয়াৰ কোনো আইনী মৰ্যাদা নাছিল।<ref>{{cite web|title=Provinces of Sri Lanka|url=http://www.statoids.com/ulk.html|publisher=Statoids}}</ref><ref>{{cite web|title=Provincial Councils|url=http://www.priu.gov.lk/ProvCouncils/ProvicialCouncils.html|publisher=[[Government of Sri Lanka]]}}</ref> পশ্চিম প্ৰদেশ দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ঘন জনবসতিপূৰ্ণ প্ৰদেশ আৰু ইয়াত বিধানসভাৰ ৰাজধানী শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টেৰ লগতে দেশৰ প্ৰশাসনিক আৰু ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ কলম্বো আছে। ==ইতিহাস== বৰ্তমানৰ পশ্চিম প্ৰদেশৰ কিছু অংশ প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক কোট্টে ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ইয়াৰ পিছত এই প্ৰদেশখন পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ব্ৰিটিছৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। ১৮১৫ চনত ব্ৰিটিছে সমগ্ৰ চিলন দ্বীপটোৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। তেওঁলোকে দ্বীপটোক তিনিটা জাতিভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিত ভাগ কৰিছিল: নিম্ন দেশ সিংহলী, কাণ্ডিয়ান সিংহলী আৰু তামিল। পশ্চিম প্ৰদেশ নিম্ন দেশ সিংহলী প্ৰশাসনৰ অংশ আছিল। ১৮৩৩ চনত কলব্ৰুক-কেমেৰন আয়োগৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি জনগোষ্ঠীয় ভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিসমূহক একত্ৰিত কৰি পাঁচখন ভৌগোলিক প্ৰদেশত বিভক্ত একক প্ৰশাসনত পৰিণত কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Mills|first=Lennox A.|title=Ceylon Under British Rule (1795 - 1932)|year=1933|publisher=[[Oxford University Press]]|location=London|pages=67–68|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_British_Rule_%281795_-_1932%29}}</ref> চিলাও, কলম্বো, কালুটাৰা, পুটালাম, চেভেন কোৰালেছ (বৰ্তমানৰ কুৰুনেগালা জিলা), থ্ৰী কোৰালেছ, ফোৰ কোৰালেছ আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা (বৰ্তমানৰ কেগালে জিলা) জিলাই নতুন পশ্চিম প্ৰদেশ গঠন কৰে।<ref>{{cite book|last=Mendis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|pages=39–40|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৪৫ চনত চিলাও জিলা, পুত্তলাম জিলা আৰু সাতটা কোৰালেছক নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশলৈ বদলি কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=51|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> ১৮৮৯ চনত তিনিটা কোৰালে, চাৰিটা কোৰালে আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা ছাবাৰগামুৱা প্ৰদেশলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Medis|first=G. C.|title=Ceylon Under the British|year=1946|publisher=The Colombo Apothecaries Co.|location=Colombo|page=85|url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php?title=Ceylon_Under_the_British|edition=2nd (revised)}}</ref> চুৰবানাই ডিজাইন কৰা পশ্চিম প্ৰদেশত পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনাৰ অধীনত এখন পৰিকল্পিত মেগাচিটি সৃষ্টি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। মূলতঃ ২০০৪ চনত ৰানিল উইক্ৰেমচিঙে আৰম্ভ কৰা এই প্ৰকল্পটো নিৰ্বাচনী পৰাজয়ৰ পিছত বন্ধ কৰি দিয়া হয় আৰু ২০১৫ চনত ক্ষমতালৈ ঘূৰি অহাৰ পিছত পুনৰ আৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title = What is the Singapore-styled Western Region Megapolis plan for Colombo? {{!}} Adaderana Biz English {{!}} Sri Lanka Business News|url = http://bizenglish.adaderana.lk/what-is-the-western-region-megapolis-plan-to-make-colombo-a-singapore/|website = bizenglish.adaderana.lk|date = 5 May 2015|access-date = 2016-01-30}}</ref><ref>{{Cite web|title = Project Megapolis explained - Colombo, Gampaha, Kalutara to merge - Newsfirst|url = http://newsfirst.lk/english/2016/01/project-megapolis-explained-colombo-gampaha-kalutara-to-merge/126380|website = Sri Lanka News - Newsfirst {{!}} News1st {{!}} newsfirst.lk {{!}} Breaking|date = 26 January 2016|access-date = 2016-01-30|language = en-US}}</ref> ==ভূগোল আৰু জলবায়ু== পশ্চিম প্ৰদেশ শ্ৰীলংকাৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ আয়তন ৩,৬৮৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১,৪২২ বৰ্গমাইল), যাৰ ফলত ই দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত আটাইতকৈ সৰু।<ref name=area/> প্ৰদেশখনৰ পশ্চিমে লেকাডিভ সাগৰ, উত্তৰে উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশ, পূবে সবাৰাগামুৱা প্ৰদেশ আৰু দক্ষিণে দক্ষিণ প্ৰদেশ। গড় বৰষুণৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে প্ৰচণ্ড বৰষুণৰ ফলত পশ্চিম প্ৰদেশত সঘনাই বানপানী হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ইয়াৰ ফলত প্ৰদেশখনৰ আন্তঃগাঁথনি, সেৱা যোগান আৰু নগৰীয়া অৰ্থনীতিত বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰে। শ্ৰীলংকাৰ আটাইতকৈ নগৰীকৃত প্ৰদেশ হোৱাৰ বাবে, প্ৰদেশখনে সন্মুখীন হোৱা দ্ৰুত নগৰীয়া বৃদ্ধিয়ে এই জলবায়ুজনিত পৰিঘটনাবোৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিছে।<ref>[http://cdkn.org/resource/integrating-urban-agriculture-and-forestry-into-climate-change-action-plans-lessons-from-sri-lanka/ Integrating urban agriculture and forestry into climate change action plans: Lessons from Sri Lanka], Marielle Dubbeling, the [[Climate and Environment Knowledge Network]], 2014</ref> == প্ৰশাসনিক বিভাগ == === জিলাসমূহ === পশ্চিম প্ৰদেশক তিনিখন [[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|প্ৰশাসনিক জিলা]], ৪০টা [[শ্ৰীলংকাৰ বিভাগীয় সচিবালয়|বিভাগীয় সচিবালয়]] (DS Divisions) আৰু ২,৫০৫খন [[গ্ৰাম নীলধাৰী]] (GN Divisions) বিভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে। {| class="wikitable" style="text-align:right;" |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|[[শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ|জিলা]] ! rowspan=2|[[ৰাজধানী]] ! rowspan=2|জিলা সচিব ! rowspan=2|[[শ্ৰীলংকাৰ বিভাগীয় সচিবালয়|বিভাগীয়<br />সচিবালয়]] ! rowspan=2|[[গ্ৰাম নীলধাৰী|জি.এন.]]<br />বিভাগ<br /><ref>{{cite web|title=Grama Niladhari Divisions|url=http://www.colombo.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|publisher=Colombo District Secretariat|access-date=8 December 2013|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212071538/http://www.colombo.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Grama Niladhari Divisions|url=http://www.gampaha.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|publisher=Gampaha District Secretariat|access-date=8 December 2013|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212071123/http://www.gampaha.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Grama Niladhari Divisions|url=http://www.kalutara.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|publisher=Kalutara District Secretariat|access-date=8 December 2013|archive-date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212071442/http://www.kalutara.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=35&Itemid=71&lang=en|url-status=dead}}</ref> ! rowspan=2|মুঠ<br />কালি<br />(কিমি^২)<ref name=area/> ! rowspan=2|ভূমি<br />ভাগ<br />(কিমি^২)<ref name=area/> ! colspan=6|জনসংখ্যা (২০১২ লোকপিয়ল)<ref name=2012eth/> ! rowspan=2|জনসংখ্যাৰ<br />ঘনত্ব<br />(/কিমি^২) |- style="vertical-align:bottom;" ! style="width:70px;"|সিংহলী || style="width:70px;"|শ্ৰীলংকান মুৰ || style="width:70px;"|শ্ৰীলংকান তামিল || style="width:70px;"|ভাৰতীয় তামিল|| style="width:70px;"|অন্যান্য || style="width:70px;"|মুঠ |- | align=left|[[কলম্বো জিলা|কলম্বো]] || align=left|[[কলম্বো]] || align=left|সুনীল কান্নানগাড়া || ১৩ || ৫৬৬ || ৬৯৯ || ৬৭৬ || ১,৭৭১,৩১৯ || ২৪২,৭২৮ || ২৩১,৩১৮ || ২৭,৩৩৬ || ৩৭,১০৮ || '''২,৩০৯,৮০৯''' || ৩,৩০৪ |- | align=left|[[গাম্পাহা জিলা|গাম্পাহা]] || align=left|[[গাম্পাহা]] || align=left|জে. জে. ৰত্নচিৰি || ১৩ || ১,১৭৭ || ১,৩৮৭ || ১,৩৪১ || ২,০৭৯,১১৫ || ৯৫,৫০১ || ৮০,০৭১ || ১০,৮৭৯ || ২৯,০৭৫ || '''২,২৯৪,৬৪১''' || ১,৬৫৪ |- | align=left|[[কালুতৰা জিলা|কালুতৰা]] || align=left|[[কালুতৰা]] || align=left|ইউ. ডি. চি. জয়লাল || ১৪ || ৭৬২ || ১,৫৯৮ || ১,৫৭৬ || ১,০৫৪,৯৯১ || ১১২,২৭৬ || ২৪,৩৬২ || ২৩,৬১১ || ২,০২০ || '''১,২১৭,২৬০''' || ৭৬২ |- style="font-weight:bold" | align=left colspan=3|মুঠ || ৪০ || ২,৫০৫ || ৩,৬৮৪ || ৩,৫৯৩ || ৪,৯০৫,৪২৫ || ৪৫০,৫০৫ || ৩৩৫,৭৫১ || ৬১,৮২৬ || ৬৮,২০৩ || ৫,৮২১,৭১০ || ১,৫৮০ |} ===প্ৰধান জনসংখ্যা কেন্দ্ৰসমূহ=== [[File:Colombo sunset aerial Pano (29446036634).jpg|thumb|1100px|center|{{center|[[কলম্বো]] শ্ৰীলংকাৰ আটাইতকৈ জনবহুল আৰু বৃহত্তম চহৰ}}]] {{Largest cities | country = পশ্চিম প্ৰদেশ, শ্ৰীলংকা | stat_ref = ২০২৪ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref name="CHAPTER XV">{{cite web|title=Area, Population, Registered voters and Employees of Municipalities, 2011 - 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract%202013/CHAP15/15.1.pdf|website=Statistics Statistical Abstract 2013|publisher=Department of Census and Statistics Sri Lanka|access-date=5 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213093342/http://www.statistics.gov.lk/Abstract%202013/CHAP15/15.1.pdf|archive-date=13 December 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Table 2.4# Population of Municipal Councils and Urban Councils by sex Census, 2012 |url=http://www.statistics.gov.lk/abstract2019/CHAP2/2.4 |website=Department of Census and Statistics}}</ref> | list_by_pop = শ্ৰীলংকাৰ চহৰসমূহৰ তালিকা | div_name = জিলা | div_link = শ্ৰীলংকাৰ জিলাসমূহ{{!}}জিলা | city_1 = কলম্বো | div_1 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_1 = 639,818 | city_2 = কাদুৱেলা | div_2 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_2 = 252,041 | city_3 = দেহিৱালা-মাউণ্ট লাভিনিয়া | div_3 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_3 = 219,827 | city_4 = মহাৰাগামা | div_4 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_4 = 196,423 | city_5 = মোৰাটুৱা | div_5 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_5 = 185,031 | city_6 = কেচবেৱা | div_6 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_6 = 245,232 | city_7 = নিগোম্বো | div_7 = গাম্পাহা জিলা{{!}}গাম্পাহা | pop_7 = 137,223 | city_8 = শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টে | div_8 = কলম্বো জিলা{{!}}কলম্বো | pop_8 = 115,826 | city_9 = গাম্পাহা | div_9 = গাম্পাহা জিলা{{!}}গাম্পাহা | pop_9 = 9,350 | city_10 = কাটুনাইকে | div_10 = গাম্পাহা জিলা{{!}}গাম্পাহা | pop_10 = 84,643 }} == জনগাঁথনি == === জনসংখ্যা === ২০২৪ চনত পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনসংখ্যা আছিল ৬,১১৭,৩৪১ জন। পশ্চিম প্ৰদেশত প্ৰতি ১০০ গৰাকী পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা ৯৩.৮৩ গৰাকী। জনসংখ্যাৰ বেছিভাগেই সিংহলী লোক, লগতে শ্ৰীলংকান মুৰ আৰু শ্ৰীলংকান তামিলসকল সংখ্যালঘু হিচাপে আছে।<ref name="2024ethnicity">{{Cite web |date=2024 |title=Population by ethnicity according to Divisional Secretariat Divisions, 2024 |url=https://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/CPH2024/PopulationA/A6 |website=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> === জনগোষ্ঠী === {{Pie chart | thumb = left | caption = পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীসমূহ (২০২৪)<ref name="2024ethnicity"/> | label1 = সিংহলী | value1 = 83.62 | color1 = maroon | label2 = শ্ৰীলংকান মুৰ | value2 = 8.91 | color2 = green | label3 = শ্ৰীলংকান তামিল | value3 = 6.26 | color3 = orange | other-label = অন্যান্য | other-color = grey | other = y }} {| class="wikitable" style="text-align:right;" |+ '''১৯৮১ চনৰ পৰা ২০১২ চনলৈ পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীয় জনসংখ্যা'''<ref name=2012eth>{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Population by ethnic group and district, Census 1981, 2001|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP2/AB2-11.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|বছৰ ! colspan=2|সিংহলী ! colspan=2|শ্ৰীলংকান মুৰ ! colspan=2|শ্ৰীলংকান তামিল ! colspan=2|ভাৰতীয় তামিল ! colspan=2|অন্যান্য ! rowspan=2|'''মুঠ'''<br />'''সংখ্যা''' |- ! style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% |- | align=left|১৯৮১ লোকপিয়ল || ৩,৩২১,৮৩০ || ৮৪.৭৪% || ২৩৮,৭২৮ || ৬.০৯% || ২২৮,৫১৬ || ৫.৮৩% || ৫৯,৪০২ || ১.৫১% || ৭১,৩৩১ || ১.৮২% || ৩,৯১৯,৮০৭ |- | align=left|২০০১ লোকপিয়ল || ৪,৫৩০,৯১৮ || ৮৪.২০% || ৩৭৪,৭২৯ || ৬.৯৬% || ৩২৫,৭০৬ || ৬.০৫% || ৬১,৩৩৭ || ১.১৪% || ৮৮,৫০৭ || ১.৬৪% || ৫,৩৮১,১৯৭ |- | align=left|২০১২ লোকপিয়ল || ৪,৯০৫,৪২৫ || ৮৪.২৬% || ৪৫০,৫০৫ || ৭.৭৪% || ৩৩৫,৭৫১ || ৫.৭৭% || ৬১,৮২৬ || ১.০৬% || ৬৮,২০৩ || ১.১৭% || ৫,৮২১,৭১০ |} সিংহলীসকল এই প্ৰদেশৰ সৰ্ববৃহৎ জনগোষ্ঠী আৰু তেওঁলোক বিশেষকৈ কলম্বোৰ বাহিৰৰ এলেকাসমূহত ঘনীভূত হৈ থাকে। মুৰ আৰু তামিলসকল কলম্বো আৰু ইয়াৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত ঘনীভূত হৈ আছে।<ref name="2024ethnicity" /> === ধৰ্ম === {{Pie chart | thumb = left | caption = পশ্চিম প্ৰদেশৰ ধৰ্মসমূহ (২০২৪)<ref name="2024religion"/> | label1 = বৌদ্ধ ধৰ্ম | value1 = 73.69 | color1 = Gold | label2 = কেথলিক ধৰ্ম | value2 = 10.11 | color2 = mediumslateblue | label3 = ইছলাম ধৰ্ম | value3 = 9.34 | color3 = Green | label4 = হিন্দু ধৰ্ম | value4 = 5.06 | color4 = darkorange | label5 = অন্যান্য খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম | value5 = 1.76 | color5 = dodgerblue | other-label = অন্যান্য | other-color = grey | other = y }} {| class="wikitable" style="text-align:right;" |+ '''১৯৮১ চনৰ পৰা ২০১২ চনলৈ পশ্চিম প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় জনসংখ্যা'''<ref name=2012rel>{{cite web|title=A3 : Population by religion according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Population by religion and district, Census 1981, 2001|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP2/AB2-15.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> |- style="vertical-align:bottom;" ! rowspan=2|বছৰ ! colspan=2|বৌদ্ধ ! colspan=2|খ্ৰীষ্টান{{Efn|ৰোমান কেথলিক আৰু অন্যান্য খ্ৰীষ্টান।}} ! colspan=2|মুছলমান ! colspan=2|হিন্দু ! colspan=2|অন্যান্য ! rowspan=2|'''মুঠ'''<br />'''সংখ্যা''' |- ! style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা|| style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% || style="width:60px;"|সংখ্যা || style="width:50px;"|% |- | align=left|১৯৮১ লোকপিয়ল || ২,৮৮৫,৭৮৯ || ৭৩.৬২% || ৫৫৬,৫৮১ || ১৪.২০% || ২৭৯,৬৩৯ || ৭.১৩% || ১৯৪,০০০ || ৪.৯৫% || ৩,৭৯৮ || ০.১০% || ৩,৯১৯,৮০৭ |- | align=left|২০০১ লোকপিয়ল || ৩,৯৪২,১৭১ || ৭৩.২৬% || ৭২১,১১৫ || ১৩.৪০% || ৪৪১,৩৯৭ || ৮.২০% || ২৭১,৭৭৭ || ৫.০৫% || ৪,৭৩৭ || ০.০৯% || ৫,৩৮১,১৯৭ |- | align=left|২০১২ লোকপিয়ল || ৪,২৮৮,৭৯৭ || ৭৩.৬৭% || ৭৫২,৯৯৩ || ১২.৯৩% || ৫০০,৯৯২ || ৮.৬১% || ২৭৪,৩৩৬ || ৪.৭১% || ৪,৫৯২ || ০.০৮% || ৫,৮২১,৭১০ |} বৌদ্ধ ধৰ্ম হৈছে বৃহত্তম ধৰ্ম, যিটো সিংহলী গৰিষ্ঠসংখ্যক লোকে পালন কৰে। কেথলিক ধৰ্ম মূলত সিংহলীসকলে পালন কৰে, আনহাতে মুছলমানসকল মুৰ আৰু মালয় জনসংখ্যাৰ মাজত পোৱা যায়।<ref name="2024religion">{{Cite web |date=2024 |title=Population by religion according to Divisional Secretariat Divisions, 2024 |url=https://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/CPH2024/PopulationA/A7 |website=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> == অৰ্থনীতি == [[File:ColomboSkyline October2016.jpg|thumb|306x306px|কলম্বো, শ্ৰীলংকাৰ বাণিজ্যিক ৰাজধানী]] পশ্চিম প্ৰদেশে দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনত (GDP) সৰ্বাধিক বৰঙণি যোগায়। ২০১৫ চনলৈকে এই প্ৰদেশে প্ৰাদেশিক মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ ৪১.২% যোগান ধৰিছিল আৰু ইয়াৰ নামমাত্ৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ আছিল ৫.৮%। এই প্ৰদেশত কৃষিখণ্ডৰ অৱদান আছিল মাত্ৰ ১.৭%, যিটো দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত সৰ্বনিম্ন। আনহাতে উদ্যোগখণ্ডৰ অৱদান আছিল ৩৪.৬% (দেশৰ ভিতৰত সৰ্বোচ্চ) আৰু সেৱাখণ্ডৰ অৱদান আছিল ৫৬.৫%।<ref>{{Cite web|url=http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|title=Provincial Gross Domestic Product – 2015|website=cbsl.gov.lk|access-date=29 January 2017|archive-date=3 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203101919/http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20160805ef.pdf|url-status=dead}}</ref> প্ৰদেশখনত বৰ্তমান কেইবাটাও বৃহৎ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে দ্ৰুত বিকাশ ঘটিছে। ইয়াৰ ভিতৰত কলম্বো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় চহৰ (CIFC) আৰু পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনা প্ৰকল্প (WRMPP) অন্যতম।<ref>{{cite news|title=Government Signs Tripartite Agreement for Colombo International Financial City|url=http://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|archive-date=22 April 2019|access-date=29 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422173319/https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/14152-government-signs-tripartite-agreement-for-colombo-international-financial-city|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lanka to create international financial zone where people can also park their money|url=https://www.newindianexpress.com/world/2016/aug/12/sri-lanka-to-create-international-financial-zone-where-people-can-also-park-their-money-1508579.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Megapolis: Part 1 ‒ What To Expect|url=http://roar.lk/reports/megapolis-part-1-%E2%80%92-expect/}}</ref><ref>{{cite news|title=The Western Region Megapolis Master Plan and the Megapolis Authority|url=http://www.cpalanka.org/the-western-region-megapolis-master-plan-and-the-megapolis-authority/}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও পশ্চিম প্ৰদেশত গৃহ নিৰ্মাণ আৰু বাণিজ্যিক অট্টালিকাৰ এক ব্যাপক উত্থান ঘটিছে, যিয়ে কলম্বো আৰু ৰাজাগিৰিয়াৰ দৰে চহৰসমূহৰ ৰূপ সলনি কৰি দিছে। কেইবাটাও বৃহৎ আৱাসিক প্ৰকল্প, কাৰ্যালয়, হোটেল আৰু শ্বপিং মলৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য বৰ্তমান চলি আছে।<ref>{{Cite web|url=http://roar.lk/srilanka-life/colombo-skyline/|title=The Colombo Skyline - Roar.lk|last=Nizar|first=Ahamed|website=roar.lk|language=en-GB|access-date=2017-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://roar.lk/srilanka-life/colombos-changing-skyline-part-ii/|title=Colombo's Changing Skyline (Part II) - Roar.lk|last=Haniff|first=Hakiem|website=roar.lk|language=en-GB|access-date=2017-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/141214/business-times/real-estate-market-update-roaring-rajagiriya-131951.html|title=Real Estate Market Update: Roaring Rajagiriya {{!}} The Sunday Times Sri Lanka|website=www.sundaytimes.lk|access-date=2017-01-29}}</ref> দক্ষিণ এছিয়াৰ আটাইতকৈ ব্যস্ত বন্দৰ কলম্বো বন্দৰেও প্ৰদেশখনৰ অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-colombo/colombo-breaks-through-south-asia%E2%80%99s-next-big-transshipment-port_20151020.html|title=Colombo breaks through as South Asia's next big transshipment port|website=www.joc.com|language=en|access-date=2017-01-31|archive-date=11 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111054956/http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-colombo/colombo-breaks-through-south-asia%E2%80%99s-next-big-transshipment-port_20151020.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://hkmb.hktdc.com/en/1X0A2JRO/hktdc-research/Sri-Lanka-An-Emerging-Logistics-Hub-in-South-Asia|title=Sri Lanka: An Emerging Logistics Hub in South Asia {{!}} Hong Kong Means Business|newspaper=Hong Kong Means Business|language=en|access-date=2017-01-31}}</ref> == শিক্ষা == [[File:Faculty-of-science-maths-dept.JPG|thumb|150px|কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়]] দ্বীপৰাষ্ট্ৰখনৰ প্ৰায় সকলোবোৰ অগ্ৰণী শিক্ষানুষ্ঠান পশ্চিম প্ৰদেশত অৱস্থিত। এই প্ৰদেশত থকা বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত ''কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়'', ''কেলানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়'', ''মোৰাটুৱা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰীলংকাৰ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়'', ''শ্ৰীলংকাৰ বৌদ্ধ আৰু পালি বিশ্ববিদ্যালয়'', ''জেনেৰেল ছাৰ জন কোটেলৱালা প্ৰতিৰক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়'', ''নেচনেল ইনষ্টিটিউট অফ বিজনেছ মেনেজমেণ্ট'' আৰু ''শ্ৰীলংকা ইনষ্টিটিউট অফ ইনফৰ্মেশ্যন টেকন’লজী'' অন্যতম। আটাইকৈ বেছি জনসংখ্যা থকাৰ বাবে পশ্চিম প্ৰদেশত দেশৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক সংখ্যক বিদ্যালয় আছে, য’ত ৰাষ্ট্ৰীয়, প্ৰাদেশিক, ব্যক্তিগত আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিদ্যালয় অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ==টোকা== <references group="টোকা"/> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist|refs= <ref name=area>{{cite web|title=Area of Sri Lanka by province and district|url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP1/AB1-1.pdf|work=Statistical Abstract 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka}}</ref> <ref name=2012eth>{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=28 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428063924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> <ref name=2012rel>{{cite web|title=A3 : Population by religion according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|work=Census of Population & Housing, 2011|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=8 December 2013|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|url-status=dead|archivedate=7 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|deadurl=yes}}</ref> }} [[শ্ৰেণী:এছিয়া]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰীলংকা]] 63f6u1pgcu5h30xbe0pfb6bu8tr03wo 0 128387 604908 604450 2026-05-06T14:30:19Z Kandarpajit Kallol 6257 604908 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = চুলাৱেছি | image_name = Sulawesi Topography.png | image_caption = চুলাৱেছিৰ ভূ-তাত্ত্বিক মানচিত্ৰ | native_name = | native_name_link = | other_names = চেলেবিছ (Celebes) | map_image = Sulawesi map.PNG | map_caption = চুলাৱেছিৰ প্ৰাদেশিক বিভাজন | location = [[ইণ্ডোনেছিয়া]] | coordinates = {{coord|02|S|121|E|type:isle_scale:5000000|display=inline,title}} | archipelago = ইণ্ডোনেছিয়ান দ্বীপপুঞ্জ ---- বৃহত্তৰ চুণ্ডা দ্বীপপুঞ্জ | area_km2 = 174,416.16 | rank = ১১তম | highest_mount = [[মাউণ্ট লাটিমোজং|লাটিমোজং]] | elevation_m = 3,478 | country = [[ইণ্ডোনেছিয়া]] | country_admin_divisions_title = প্ৰদেশসমূহ | country_admin_divisions = {{ubl|[[উত্তৰ চুলাৱেছি]]|[[গোৰোন্তালো]]|[[মধ্য চুলাৱেছি]]|[[পশ্চিম চুলাৱেছি]]|[[দক্ষিণ চুলাৱেছি]]|[[দক্ষিণ-পূব চুলাৱেছি]]}} | country_largest_city = [[মাকাছাৰ]] (জনসংখ্যা ১,৪৩২,২০০) | population = ২০,৫৬৮,৪১১ | population_as_of = ২০২৩-ৰ মাজভাগৰ আনুমানিক হিচাপ | density_km2 = ১১০.৫ | ethnic_groups = মাকাছাৰীজ, বুগিনীজ, মাণ্ডাৰ, মিনাহাচা, গোৰোন্তালোৱান, কাইলি, তোৰাজা, মামাচা, বুটোনীজ, মুনা, তোলাকি, বাজৌ, মংগনডো, ছাংগিহে, নাপু }} '''চুলাৱেছি''' ({{lang-en|Sulawesi}}),<ref>{{cite Dictionary.com|Sulawesi}}</ref> '''চেলেবেছ''' নামেৰেও জনাজাত,<ref>{{cite Dictionary.com|Celebes}}</ref> [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ এটা দ্বীপ। চাৰিটা বৃহত্তৰ চুণ্ডা দ্বীপৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু বিশ্বৰ ১১ নং বৃহত্তম দ্বীপটো বৰ্নিওৰ পূবে, মালুকু দ্বীপপুঞ্জৰ পশ্চিমে আৰু মিন্দানাও আৰু চুলু দ্বীপপুঞ্জৰ দক্ষিণে অৱস্থিত। ইণ্ডোনেছিয়াৰ ভিতৰত কেৱল সুমাট্ৰা, বৰ্নিও আৰু পাপুয়াৰ ভূখণ্ড বৃহৎ আৰু কেৱল জাভা আৰু সুমাট্ৰাহে অধিক জনবহুল। চুলাৱেছিৰ ভূখণ্ডত চাৰিটা উপদ্বীপ অন্তৰ্ভুক্ত: উত্তৰ মিনাহাছা উপদ্বীপ, পূব উপদ্বীপ, দক্ষিণ উপদ্বীপ আৰু দক্ষিণ-পূব উপদ্বীপ। তিনিটা উপসাগৰে এই উপদ্বীপসমূহক পৃথক কৰে: উত্তৰ মিনাহাছা আৰু পূব উপদ্বীপৰ মাজৰ টমিনি উপসাগৰ, পূব আৰু দক্ষিণ-পূব উপদ্বীপৰ মাজৰ টোলো উপসাগৰ আৰু দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূব উপদ্বীপৰ মাজৰ বনি উপসাগৰ। দ্বীপটোৰ পশ্চিম দিশৰ কাষেৰে মাকাছাৰ জলদ্বীপটোৱে দ্বীপটোক বৰ্নিওৰ পৰা পৃথক কৰে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== চুলাৱেচি নামটো সম্ভৱতঃ চুলা ("দ্বীপ") আৰু বেচি ("লোহা") শব্দৰ পৰা আহিছে আৰু ই হয়তো মাটানো হ্ৰদৰ চহকী লোহাৰ আৱৰ্জনাৰ পৰা লোহাৰ ঐতিহাসিক ৰপ্তানিৰ কথা বুজাব পাৰে।<ref>Watuseke, F. S. 1974. On the name Celebes. Sixth International Conference on Asian History, International Association of Historians of Asia, Yogyakarta, 26–30 August. Unpublished.</ref> [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ইংৰাজী ভাষাত এই নামটো সাধাৰণ ব্যৱহাৰলৈ আহে। প্ৰথমে পৰ্তুগীজ অভিযাত্ৰীসকলে এই দ্বীপটোক চেলেবেছ নাম দিছিল। ইয়াৰ প্ৰত্যক্ষ অনুবাদ স্পষ্ট নহ'লেও ইয়াক স্থানীয় নাম "চুলাৱেছি"ৰ পৰ্তুগীজ অনুবাদ বুলি গণ্য কৰা হ'ব পাৰে।<ref>{{Cite book|title=The concise dictionary of world place-names|last=Everett-Heath|first=John|publisher=Oxford University Press|year=2018|isbn=978-0-19-186632-6|edition= Fourth|location=[Oxford]|pages=1131|oclc=1053905476}}</ref> ==ভূগোল== চুলাৱেছি বিশ্বৰ একাদশ বৃহত্তম দ্বীপ,<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=vZhECgAAQBAJ&pg=PA8| page=8| title=The Spectral Tarsier |first=Sharon L. |last=Gursky| publisher=[[Routledge]]|year= 2015 |isbn=978-1-317-34397-4}}</ref> ইয়াৰ আয়তন ১৮৬,২১৬.১৬ কিলোমিটাৰ (৭১,৮৯৮ বৰ্গমাইল) (চুলাৱেছিৰ অংশ হিচাপে প্ৰশাসন কৰা সৰু দ্বীপসমূহকে ধৰি)। দ্বীপটোৰ কেন্দ্ৰীয় অংশটো ঠেককৈ পাহাৰীয়া, যেনেকৈ দ্বীপটোৰ উপদ্বীপসমূহ পৰম্পৰাগতভাৱে ইটোৱে সিটোৰ পৰা দূৰৈত আছিল, পথতকৈ সাগৰৰ যোগেদি ভাল সংযোগ আছে। চুলাৱেছিৰ উপদ্বীপসমূহক বিভাজিত কৰা তিনিটা উপসাগৰ হৈছে উত্তৰৰ পৰা দক্ষিণলৈ টমিনি, টলো আৰু বনি।{{refn|group=n|Technically, Tomini{{sfnp|IHO|1953|loc=§48 (d)}} and Boni{{sfnp|IHO|1953|loc=§48 (k)}} are defined as gulfs by the [[International Hydrographic Organization]], while Tolo is considered a bay of the [[Molucca Sea]].{{sfnp|IHO|1953|loc=§48 (c)}}}} এইবোৰে মিনাহাছা বা উত্তৰ উপদ্বীপ, পূব উপদ্বীপ, দক্ষিণ-পূব উপদ্বীপ আৰু দক্ষিণ উপদ্বীপক পৃথক কৰে। দ্বীপটোৰ পশ্চিম দিশত মাকাছাৰ জলদ্বীপ চলি আছে।<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Makassar-Strait |title=Makassar Strait |author=<!--Not stated--> |website=Encyclopedia Britannica |publisher=Encyclopedia Britannica, Inc. |access-date=23 August 2017 }}</ref> এই দ্বীপটোৰ পশ্চিমে বৰ্নিও, উত্তৰে ফিলিপাইনছ, পূবে মালুকু আৰু দক্ষিণে ফ্ল'ৰেছ আৰু টিমৰ। ==ভূতত্ত্ব== [[File:Tangkoko National Park, North Sulawesi, Indonesia.jpg|thumb|মাউণ্ট টংকোকো উত্তৰ চুলাৱেছিৰ এটা আগ্নেয়গিৰি।]] দ্বীপটোক আগুৰি থকা গভীৰ সাগৰৰ পৰা ওখ, বেছিভাগেই আগ্নেয়গিৰিবিহীন, পাহাৰীয়া অভ্যন্তৰীণ অংশলৈ এই দ্বীপটো ওপৰলৈ উঠিছে। উত্তৰ দিশত ছাংগিহে দ্বীপলৈকে বিস্তৃত উত্তৰ মিনাহাছা উপদ্বীপত সক্ৰিয় আগ্নেয়গিৰি পোৱা যায়। উত্তৰ উপদ্বীপত মাউণ্ট লোকন, মাউণ্ট আউ, ছ’পুটান, কাৰাংগেটাংকে ধৰি কেইবাটাও সক্ৰিয় আগ্নেয়গিৰি আছে। প্লেট পুনৰ্গঠনৰ মতে এছিয়ান প্লেট (পশ্চিম আৰু দক্ষিণ-পশ্চিম গঠন কৰা) আৰু অষ্ট্ৰেলিয়ান প্লেট (দক্ষিণ-পূব আৰু বাংগাই গঠন কৰা)ৰ পৰা ভূখণ্ডৰ সংঘৰ্ষৰ ফলত এই দ্বীপটো গঠন হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু পূৰ্বৰটো প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপ চাপ (উত্তৰ আৰু পূব উপদ্বীপ গঠন কৰা)।<ref>{{cite web|url=http://www.anu.edu.au/news/all-news/researchers-find-biggest-exposed-fault-on-earth|title=Researchers find biggest exposed fault on Earth|work=ANU |date=28 November 2016}}</ref> ইয়াৰ একাধিক টেকটনিক উৎপত্তিৰ বাবে বিভিন্ন ফল্টে ভূমিৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায় আৰু ফলস্বৰূপে দ্বীপটোত ২০১৮ আৰু ২০২১ চনত মাৰাত্মক ভূমিকম্পকে ধৰি ভূমিকম্পৰ প্ৰৱণতা থাকে। ==টোকা== {{reflist|group=n}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:দ্বীপ]] [[শ্ৰেণী:এছিয়া]] [[শ্ৰেণী:ইণ্ডোনেছিয়া]] 6i19vytp0vs43tbg462xagu95tkdu5z 0 128564 604896 560250 2026-05-06T14:21:49Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 604896 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name = ৰত্নাগিৰি | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | image = Ratnagiri roof-top view.jpg | image_size = | alt = Ratnagiri | caption = Ratnagiri Vihara | map_type = India#India Odisha | relief = yes | map_size = 250 | location = {{flag|India}} | coordinates = {{coord|20.6412|86.3353|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[Buddhism]] | rite = | region = | state = [[ওড়িশা]] | province = | territory = | prefecture = | sector = | district = | cercle = | municipality = | consecration_year = | status = | type = [[Mahavihara]], [[Monastery]] | functional_status = Preserved | heritage_designation = | leadership = | website = | architecture = | architect = | architecture_type = [[Stupa]] | architecture_style = [[Buddhist architecture|Buddhist]] | general_contractor = | facade_direction = | groundbreaking = | completed = 6th century AD | year_completed = | construction_cost = | specifications = | capacity = | length = | width = | width_nave = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | materials = | nrhp = | added = | refnum = | designated = }} '''ৰত্নাগিৰি''' {{en| Ratnagiri; ওডিয়া: ରତ୍ନଗିରି, অৰ্থাৎ "মণিৰ পাহাৰ"}} হৈছে [[ভাৰত]]ৰ আধুনিক [[ওড়িশা]]ৰ এসময়ত প্ৰধান বৌদ্ধ মঠ, ধ্বংসপ্ৰাপ্ত মহাবিহাৰৰ স্থান। জাজপুৰ জিলাৰ ব্ৰাহ্মণী আৰু বীৰুপা নদীৰ মাজৰ এটা পাহাৰত অৱস্থিত। কাষৰীয়া বৌদ্ধ স্থান ললিতগিৰি আৰু উদয়াগিৰিৰ সৈতে ইয়াক হীৰা ত্ৰিভুজ বুলি জনা যায়।<ref name="Rangan">{{cite news |last1=Datta |first1=Rangan |title=Open-air exhibits at Udaygiri, Ratnagiri and Lalitgiri and the lure of Diamond Triangle of Odisha |url=https://www.telegraphindia.com/travel/open-air-exhibits-at-udaygiri-ratnagiri-and-lalitgiri-and-the-lure-of-diamond-triangle-of-odisha/cid/2082907 |access-date=16 September 2025 |agency=My Kolkata |issue=The Telegraph |date=11 February 2025}}</ref> ৰাজ্যৰ ৰাজধানী ভুৱনেশ্বৰৰ পৰা ১০০ কিলোমিটাৰ (৬২ মাইল) আৰু পূৰ্বৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী কটকৰ পৰা ৭০ কিলোমিটাৰ (৪৩ মাইল) দূৰত্বত অৱস্থিত ৰত্নাগিৰি।<ref>ASI</ref> বৌদ্ধ কীৰ্তিচিহ্নসমূহ খ্ৰীষ্টীয় ৫ম শতিকাৰ পৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, শেষৰটো কাম ত্ৰয়োদশ শতিকাত হৈছিল আৰু কামৰ শীৰ্ষ সময়ছোৱা সপ্তম শতিকাৰ পৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত কৰা হৈছিল। হয়তো ১৬ শতিকাৰ পিছত এই ঠাইখনৰ ব্যৱহাৰ বন্ধ হৈ পৰে আৰু ধ্বংসাৱশেষ হৈ পৰে। ১৯৬০ চনলৈকে এইবোৰৰ বিষয়ে কমেইহে জনা গৈছিল যেতিয়া ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ ("ASI")ৰ বৃহৎ খনন কাৰ্য্যত এই স্থানৰ সন্ধান পোৱা গৈছিল, য'ত বৃহৎ পৰিমাণৰ অতি মিহি ভাস্কৰ্য্যৰ উৎপাদন হৈছিল। ১ নং মঠক "ভাৰতত জীয়াই থকা খোদিত শিলৰ সজ্জাৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ উন্নত" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>Harle, 163</ref> ইয়াৰে কিছু অংশ অন্য ঠাইৰ সংগ্ৰহালয়লৈ লৈ যোৱা হৈছিল, বহুখিনি ঠাইতে বাকী আছিল। এই স্থানৰ এটা সংগ্ৰহালয়ত বহুতো টুকুৰা আছে।<ref>ASI; Harle, 163–164</ref> মূল উপাদান আছিল বিভিন্ন মাত্ৰাৰ কেইবাশ সৰু সৰু স্তুপ, তিনিটা চতুৰ্ভুজ মঠ (মঠ ১ৰ পৰা ৩)ৰে আগুৰি থকা এটা আকৰ্ষণীয় স্তুপ (ষ্টুপা ১)। ১ নং মঠটো বহু দূৰলৈকে আটাইতকৈ ডাঙৰ, ইয়াৰ এটা সুন্দৰ খোদিত দুৱাৰমুখ, বিশাল মুকলি চোতাল, কোঠা আৰু বাৰাণ্ডা চোতালৰ ফালে মুখ কৰি আছে, য'ত এটা বিশাল বুদ্ধক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিশাল মন্দিৰ আছে।<ref>ASI; Harle, 163–164</ref> [[File:RATNAGIRI,ORISSA (cropped).jpg|thumb|550px| বাওঁফালে ২ নং মঠ, সোঁফালে ১ নং মঠ]] অট্টালিকাসমূহ মূলতঃ ইটাৰ দ্বাৰা গঠিত (যিবোৰৰ বহুখিনি এতিয়া আঁতৰাই পেলোৱা হৈছে), কিন্তু দুৱাৰমুখ, খুঁটা আৰু ভাস্কৰ্য্য বেছিভাগেই দুবিধ শিলৰ, যিবোৰৰ বিপৰীতমুখী আকৰ্ষণীয়। এইবোৰ হৈছে "নীলা-সেউজীয়া ক্লৰাইট আৰু স্থানীয় খোণ্ডালাইট, প্লাম ৰঙৰ অভাৰটনযুক্ত এটা গাৰ্নিফেৰাছ গ্নেইছ"।<ref>Harle, 163</ref> শিলৰ বৃহৎ সংখ্যক ভাস্কৰ্য্য, য'ত কেইটামান (২৭) ব্ৰঞ্জ আৰু পিতলৰ মূৰ্তি,<ref>Donaldson, 59, including his figs. 172, 277, 391</ref> এই স্থানত খনন কৰা হৈছে, বেছিভাগেই "গুপ্ত-উত্তৰ" শৈলীৰ, পূৰ্বৰবোৰে গুপ্ত শিল্পৰ ধ্ৰুপদী শৈলী অব্যাহত ৰাখিছে। সেইবোৰ বেছিভাগেই বুদ্ধ আৰু বৌদ্ধ প্যান্থেয়নৰ প্ৰতিচ্ছবি, আৰু সময়ৰ লগে লগে বিষয়সমূহৰ ধাৰাসমূহৰ বিশ্লেষণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে বিহাৰৰ নালন্দাৰ দৰেই ৰত্নগিৰি তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। বিশেষকৈ দুডজনৰো অধিক বিশাল বুদ্ধৰ মূৰ পোৱা গৈছে।<ref>ASI; Reichle, throughout; Donaldson, 58</ref> == ইতিহাস == [[File:CsAdJA5UIAAXeni.jpg|thumb|নদী দেৱী যমুনা, সন্মুখৰ বাৰাণ্ডাৰ পিছফালৰ দেৱাল।<ref>Reichle, fig 9:17</ref>]] ৰত্নগিৰি সম্ভৱতঃ ষষ্ঠ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত গুপ্ত ৰজা নৰসিংহ বালদিত্যৰ ৰাজত্বকালত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু দ্বাদশ শতিকালৈকে ইয়াৰ চৰ্চা অব্যাহত আছিল। মঠ ১-ৰ জীৱিত অংশৰ মূল নিৰ্মাণ বৌদ্ধ ভৌম-কৰ ৰাজবংশৰ শাসনকালত হৈছিল, যাৰ ৰাজধানী ওচৰৰে যাজপুৰত আছিল। অৱশ্যে এই বংশৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ কোনো শিলালিপি ৰত্নগিৰিত পোৱা হোৱা নাই।<ref>Reichle, 217</ref> তীব্বতীয় ইতিহাস 'পাগ চাম জন জাং' অনুসৰি ৰত্নগিৰি দশম শতিকাত কালচক্ৰতন্ত্ৰৰ বিকাশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। এই কথাটো অঞ্চলটোত উদ্ধাৰ হোৱা কালচক্ৰৰ ছবি সম্বলিত কেইবাটাও মানত স্তূপ, ফলক আৰু অন্যান্য শিল্পকলাৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত হৈছে।<ref>Also see [http://asi.nic.in/asi_exca_imp_orissa.asp].</ref> আগতে ওচৰৰ ললিতগিৰি আৰু উদয়গিৰিৰ সৈতে এই স্থানটোক সপ্তম শতিকাৰ চীনা পৰিব্ৰাজক হিউৱেন চাঙে উল্লেখ কৰা পুষ্পগিৰি বিহাৰ বুলি ভবা হৈছিল। কিন্তু ১৯৯০ চনত এই অঞ্চলৰ লাঙ্গুডী পাহাৰত পূৰ্বে নজনা এটা স্থান আৱিষ্কাৰ হোৱাৰ পিছত এই ধাৰণাটো সন্দেহৰ আৱৰ্তলৈ আহে, যিটো সম্ভৱতঃ প্ৰকৃত পুষ্পগিৰি আছিল।<ref name="Telegraph_2007">{{cite web | url=http://www.telegraphindia.com/1070129/asp/jamshedpur/story_7319473.asp | archive-url=https://archive.today/20130204032205/http://www.telegraphindia.com/1070129/asp/jamshedpur/story_7319473.asp | url-status=dead | archive-date=4 February 2013 | title=ASI hope for hill heritage – Conservation set to start at Orissa site | date=29 January 2007 |newspaper=The Telegraph }}</ref> ৰত্নগিৰিত পোৱা শ শ সৰু সৰু মানত স্তূপৰ পৰা বুজা যায় যে ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থান আছিল আৰু ই প্ৰাচীন কলিঙ্গৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্য নেটৱৰ্কৰ সৈতে জড়িত আছিল, যি দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈকে বিস্তৃত আছিল।<ref>Reichle, 212–213</ref> উত্তৰ-পূব ভাৰত, বংগ আৰু ওড়িশা আছিল ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ শেষ দুৰ্গ। যদিও দ্বাদশ শতিকাৰ মুছলমান আক্ৰমণৰ ফলত ই যথেষ্ট দুৰ্বল হৈ পৰিছিল, যিয়ে এই অঞ্চলৰ সৰ্ববৃহৎ কেন্দ্ৰ নালন্দাক সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস কৰিছিল। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈ ৰত্নগিৰিৰ পতন আৰম্ভ হয় আৰু নতুন নিৰ্মাণ কাৰ্য বন্ধ হৈ যায়। অৱশ্যে ৰত্নগিৰিৰ বৌদ্ধ প্ৰতিষ্ঠানটো ষোড়শ শতিকালৈকে চলি আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। সেই সময়ছোৱাত মূল স্তূপটোৰ পুনৰুদ্ধাৰসহ স্থাপত্য কাৰ্যৰ এক সামান্য পুনৰুত্থান ঘটিছিল।<ref>Donaldson, 57</ref> উদাহৰণস্বৰূপে অজন্তা গুহাৰ দৰে এই স্থানটো শতিকাজুৰি সম্পূৰ্ণ পাহৰণিৰ গৰ্ভত হেৰাই যোৱা নাছিল। উনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালৰ চৰকাৰী প্ৰতিবেদনসমূহত ৰত্নগিৰিৰ ধ্বংসাৱশেষৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছিল আৰু ১৯২০ চনৰ পৰা পণ্ডিতসকলৰ চুটি প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>Reichle, 213</ref> অৱশ্যে দেৱলা মিত্ৰই লিপিৱদ্ধ কৰিছে যে যেতিয়া ১৯৫৮ চনত ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰিপৰ মূল খনন কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল, স্থানীয় লোকসকলে ধৰ্মীয় স্থান হিচাপে এই ঠাইখনৰ সকলো স্মৃতি হেৰুৱাই পেলাইছিল। তেওঁলোকে এই ঢিপবোৰক এজন কাল্পনিক ৰজাৰ প্ৰাসাদ বুলি বিশ্বাস কৰিছিল আৰু ইয়াক 'ৰাণীপুখুৰী' বা ৰাণীৰ ঢিপ বুলি মাতিছিল।<ref>Donaldson, 57</ref> ১৯৫৮ চনৰ পৰা ১৯৬১ চনৰ ভিতৰত ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰিপে এই স্থানত এক বৃহৎ পৰিসৰৰ খনন কাৰ্য চলাইছিল। এই খননৰ প্ৰতিবেদন এ.এছ.আই.-য়ে প্ৰকাশ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনৰ পৰা ২০০৪ চনলৈ আন এক অভিযান চলোৱা হৈছিল, য’ত এটা স্তূপৰ ওপৰত নিৰ্মিত মন্দিৰটো স্থানান্তৰ কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা বৃহৎ পৰিমাণৰ ভাস্কৰ্যসমূহ বিভিন্ন প্ৰকাশনত বিশ্লেষণ কৰা হৈছে।<ref>Reichle, 214 and passim briefly considers several of these. Donaldson is one such publication.</ref> == ধৰ্মীয় বিকাশ == [[File:Beautiful Stone Murti at Ratnagiri..jpg|thumb|দ্বিতীয় বাৰাণ্ডাত থকা পাঞ্চিকা।<ref>Reichle, fig 9:18</ref>]] ৰত্নগিৰিৰ ভাস্কৰ্যসমূহৰ চিনাক্তকৰণ আৰু মূর্তিতত্ত্ব গভীৰ বিশ্লেষণৰ বিষয় হৈ পৰিছে, যদিও এতিয়াও বহু কথা অনিশ্চিত হৈ আছে। বিশেষকৈ সৰু স্তূপবোৰত থকা বিপুল সংখ্যক আৰু বৈচিত্ৰ্যময় মূৰ্তিবোৰে ৰত্নগিৰিক বৌদ্ধ প্ৰতিমা অধ্যয়নৰ বাবে ভাৰতৰ এক অন্যতম স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিছে।<ref>Donaldson, 57–59</ref> প্ৰচলিত ধৰ্মীয় চিন্তাধাৰাৰ এটা ক্ৰমবিৱৰ্তন ইয়াত ধৰা পৰিছে, যিটো মূৰ্তিবোৰৰ নিৰ্বাচনত প্ৰতিফলিত হয়। ৰত্নগিৰিত কি পাঠ বা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল সেই সম্পৰ্কে খুব কম প্ৰমাণ থকা সত্ত্বেও এইবোৰক বৌদ্ধ ধৰ্মশাস্ত্ৰৰ এক বহল পৰিসৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়।<ref>Reichle, 216</ref> মঠটোৰ ধৰ্মীয় সংযোগ সম্ভৱতঃ ইয়াৰ সুদীৰ্ঘ ইতিহাসত পৰিৱৰ্তিত হৈছিল আৰু এনেকুৱাও হৈছিল যে এটা মঠৰ ভিতৰতে বিভিন্ন বৌদ্ধ পৰম্পৰা সহাৱস্থান কৰিছিল।<ref>Reichle, 217</ref> অধিকংশ ভাস্কৰ্যক দুটা পৰ্যায়ত ভাগ কৰিব পাৰি। প্ৰথমটো অষ্টম-নৱম শতিকাৰ, য’ত মহাযান ধাৰণাৰ মূৰ্তিৰ আধিপত্য আছিল। ইয়াৰ পিছত দশম আৰু একাদশ শতিকাৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ত মূলত বজ্ৰযান বিষয় আৰু মূৰ্তি নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। অৱশ্যে আন কিছুমান পণ্ডিতে এই বৰ্ণনাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে আৰু প্ৰথম পৰ্যায়তো তান্ত্ৰিকবাদৰ প্ৰমাণ দেখা পায়। এইটো নিৰ্ভৰ কৰে দেৱতাৰ নিৰ্বাচন আৰু তেওঁলোকক চিত্ৰিত কৰা ভংগীমা বা মূর্তিতত্ত্বৰ ওপৰত।<ref>Donaldson, 58; Reichle, 214, 217–218</ref> এই স্থানত তৰা, অৱলোকিতেশ্বৰ, মঞ্জুশ্ৰী, অপৰাজিতা, হাৰিতি আৰু অন্যান্য বোধিসত্ত্বৰ মূৰ্তি আছে। বৌদ্ধ ভাস্কৰ্যৰ অন্যান্য গোটবোৰতকৈ ৰত্নগিৰিত মহিলা মূৰ্তিৰ অনুপাত বেছি, যিটো বৌদ্ধ ধৰ্মৰ গুহ্য বা তান্ত্ৰিক ৰূপৰ প্ৰতি বৰ্ধিত আগ্ৰহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। [[File:Ratnagiri (9).JPG|thumb|বৰ্তমান গ্ৰিলৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত ভাস্কৰ্যসমূহ]] ওপৰত উল্লেখ কৰা মাটিৰ মোহৰবোৰৰ বাহিৰে এই স্থানত মাত্ৰ তিনিটা উল্লেখযোগ্য শিলালিপি পোৱা গৈছে। এই আটাইকেইটা বৌদ্ধ শাস্ত্ৰৰ উদ্ধৃতি যিবোৰত স্তূপ নিৰ্মাণ কৰাসকলে লাভ কৰা পুণ্যৰ বিষয়ে উল্লেখ আছে। এটা শিলৰ ফলকত খোদিত কৰা হৈছে, আনটো পোৰা মাটিৰ ফলকত লিখা হৈছে আৰু আন এটা ভাস্কৰ্যৰ পিছফালে খোদিত কৰা হৈছে।<ref>Donaldson, 59</ref> "ক্ৰোধিত দেৱতা" অৰ্থাৎ বুদ্ধ, বোধিসত্ত্ব বা দেৱতাসকলৰ ভয়ংকৰ ৰূপৰ মূৰ্তিৰ বৰ্ধিত সংখ্যাই তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ দিশে ঢাল খোৱাৰ প্ৰমাণ দিয়ে। হেৰুকা ইয়াৰ এক অন্যতম উদাহৰণ।<ref>Reichle, 217–218</ref> দুটা সৰু দৃশ্যত চুলি কটাৰ সৈতে জড়িত কামোদ্দীপক কাৰ্যকলাপ দেখুওৱা যেন লাগে। এইবোৰ অতি বিৰল আৰু কিছুমান হিন্দু তান্ত্ৰিক শাস্ত্ৰত বৰ্ণনা কৰা দেৱতাক (বিশেষকৈ কালীক) বীৰ্য আৰু কটা চুলি অৰ্পণ কৰা পদ্ধতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে। এইবোৰ মূল মন্দিৰৰ পিছৰ ফালৰ দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় মুখভাগত আছে।<ref>Reichle, 231</ref> == ডায়মণ্ড ট্ৰায়ংগল == অদূৰত অৱস্থিত ললিতগিৰি আৰু উদয়গিৰিৰ সৈতে একে পৰ্যায়ৰ বৌদ্ধ মঠ হোৱাৰ বাবে ৰত্নগিৰিক "ৰত্নগিৰি-উদয়গিৰি-ললিতগিৰি" ক্ষেত্ৰৰ তথাকথিত "ডায়মণ্ড ট্ৰায়ংগল" (Diamond Triangle) বা 'হীৰক ত্ৰিভুজ'ৰ অংশ বুলি কোৱা হয়।<ref name=Kumar>{{Cite news|last=Kumar|first= Arjun |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-22/news/31224944_1_cuttack-buddhist-heritage-monastery|archive-url=https://web.archive.org/web/20131022075809/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-22/news/31224944_1_cuttack-buddhist-heritage-monastery|url-status=dead|archive-date=22 October 2013|title=Sounds of silence at Buddhist sites in Odisha, Ratnagiri-Udayagiri-Lalitgiri|date=22 March 2012|newspaper=Economic times}}</ref> আগতে এই তিনিখন ঠাইৰ কোনোবা এখন বা গোটেইকেইখনকে প্ৰাচীন নথিপত্ৰত উল্লিখিত 'পুষ্পগিৰি বিহাৰ' বুলি ভবা হৈছিল, যদিও এতিয়া পুষ্পগিৰিক এক সুকীয়া স্থানত চিনাক্ত কৰা হৈছে। পোনপটীয়া দূৰত্ব হিচাপে ৰত্নগিৰি আৰু উদয়গিৰি প্ৰায় ১১ কিমি আঁতৰত অৱস্থিত আৰু দুয়োখন ঠায়ে ললিতগিৰিৰ পৰা প্ৰায় ৭ কিমি দূৰত। পুষ্পগিৰি বুলি স্বীকৃত স্থানটো উদয়গিৰিৰ পৰা প্ৰায় ১৮ কিমি দূৰত্বত অৱস্থিত। <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Stone Made Buddha Head - Ratnagiri Museum.jpg|বুদ্ধৰ বৃহৎ শিৰ, ৰত্নগিৰি সংগ্ৰহালয় File:026 Tara 8c Ratnagiri (9218655035).jpg|পাটনা সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত তৰা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Ratnagiri ei3-73.jpg|উপবিষ্ট বুদ্ধ, একাদশ শতিকা, ৰত্নগিৰি সংগ্ৰহালয় File:013 Buddha calling Earth, 11c Ratnagiri (9221471240).jpg|মুকুটধাৰী বুদ্ধ, একাদশ শতিকা, পাটনা সংগ্ৰহালয় File:Statue at Ratnagiri.jpg|বজ্ৰপাণিৰ ৰিলিফ পেনেল File:Sculpture Ratnagiri Hill.jpg|পূৰ্বৰ খনৰ বিস্তৃত ৰূপ File:Kkm ratnagiri jajpur odisha 2.jpg|ৰিলিফ পেনেল File:Ratnagiri ei3-40.jpg|উপবিষ্ট তৰা, পৰৱৰ্তী ফটোখনৰ এটা অংশ (তলৰ বাওঁফালে) File:Ratnagiri Deities.jpg|বাৰাণ্ডাৰ মূৰ্তিসমূহ, কেন্দ্ৰত অৱলোকিতেশ্বৰ।<ref>Reichle, fig 9:9</ref> File:Sculpture Ratnagiri.JPG|বৌদ্ধ মন্দিৰত থকা মঞ্জুশ্ৰীৰ থিয় হৈ থকা মূৰ্তি।<ref>Michell (1990), 255; Donaldson, fig. 165</ref> </gallery> == সংগ্ৰহালয় == ৰত্নগিৰি সংগ্ৰহালয়টো এই স্থানতে এটা আধুনিক অট্টালিকাত অৱস্থিত। ই তিনিমহলীয়া আৰু ইয়াত চাৰিটা গেলেৰী আছে, য’ত খনন কাৰ্যত পোৱা বিভিন্ন সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছে। তিনিটা গেলেৰীত মূলতঃ শিলৰ ভাস্কৰ্য আছে আৰু চতুৰ্থটোত ব্ৰঞ্জ আৰু হাতীৰ দাঁতৰ ভাস্কৰ্য, টেৰাকোটা, মাটিৰ মোহৰ, খোদিত তামৰ ফলি আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী ৰখা হৈছে।<ref>[http://asi.nic.in/museum-ratnagiri/ ASI page on the museum]</ref> অন্যান্য ভাস্কৰ্যসমূহ ওচৰৰ গাঁওবোৰত সিঁচৰিত হৈ আছে আৰু কেইবাটাও ভাস্কৰ্য পাটনা সংগ্ৰহালয়, কলকাতাৰ ভাৰতীয় সংগ্ৰহালয়, নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয় আৰু ভুৱনেশ্বৰৰ ওড়িশা ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত হৈ আছে। ডনাল্ডছনৰ মতে ভাৰতৰ বাহিৰত নিউয়ৰ্কৰ ব্ৰুকলিন সংগ্ৰহালয়ত এই স্থানৰ এটা মূৰ্তি আছে।<ref>Donaldson, 59, and his figs. 212 (Kolkata); 273, 284, 292 (Patna); 274 (Delhi); 286 (Brooklyn)</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ওড়িশা]] 0dyvnxqe4wxhwd0o1o66ldq6fglv0yv 604897 604896 2026-05-06T14:24:00Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 604897 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name = ৰত্নগিৰি | native_name = | image = Ratnagiri roof-top view.jpg | image_size = | alt = ৰত্নগিৰি | caption = ৰত্নগিৰি বিহাৰ | map_type = India#India Odisha | relief = yes | map_size = 250 | location = {{flag|India}} | coordinates = {{coord|20.6412|86.3353|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] | rite = | region = | state = [[ওড়িশা]] | province = | territory = | prefecture = | sector = | district = | cercle = | municipality = | consecration_year = | status = | type = [[মহাবিহাৰ]], [[মঠ]] | functional_status = সংৰক্ষিত | heritage_designation = | leadership = | website = | architecture = | architect = | architecture_type = [[স্তূপ]] | architecture_style = [[বৌদ্ধ স্থাপত্য]] | general_contractor = | facade_direction = | groundbreaking = | completed = ষষ্ঠ শতিকা | year_completed = | construction_cost = | specifications = | capacity = | length = | width = | width_nave = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | materials = | nrhp = | added = | refnum = | designated = }} '''ৰত্নাগিৰি''' {{en| Ratnagiri; ওডিয়া: ରତ୍ନଗିରି, অৰ্থাৎ "মণিৰ পাহাৰ"}} হৈছে [[ভাৰত]]ৰ আধুনিক [[ওড়িশা]]ৰ এসময়ত প্ৰধান বৌদ্ধ মঠ, ধ্বংসপ্ৰাপ্ত মহাবিহাৰৰ স্থান। জাজপুৰ জিলাৰ ব্ৰাহ্মণী আৰু বীৰুপা নদীৰ মাজৰ এটা পাহাৰত অৱস্থিত। কাষৰীয়া বৌদ্ধ স্থান ললিতগিৰি আৰু উদয়াগিৰিৰ সৈতে ইয়াক হীৰা ত্ৰিভুজ বুলি জনা যায়।<ref name="Rangan">{{cite news |last1=Datta |first1=Rangan |title=Open-air exhibits at Udaygiri, Ratnagiri and Lalitgiri and the lure of Diamond Triangle of Odisha |url=https://www.telegraphindia.com/travel/open-air-exhibits-at-udaygiri-ratnagiri-and-lalitgiri-and-the-lure-of-diamond-triangle-of-odisha/cid/2082907 |access-date=16 September 2025 |agency=My Kolkata |issue=The Telegraph |date=11 February 2025}}</ref> ৰাজ্যৰ ৰাজধানী ভুৱনেশ্বৰৰ পৰা ১০০ কিলোমিটাৰ (৬২ মাইল) আৰু পূৰ্বৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী কটকৰ পৰা ৭০ কিলোমিটাৰ (৪৩ মাইল) দূৰত্বত অৱস্থিত ৰত্নাগিৰি।<ref>ASI</ref> বৌদ্ধ কীৰ্তিচিহ্নসমূহ খ্ৰীষ্টীয় ৫ম শতিকাৰ পৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, শেষৰটো কাম ত্ৰয়োদশ শতিকাত হৈছিল আৰু কামৰ শীৰ্ষ সময়ছোৱা সপ্তম শতিকাৰ পৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত কৰা হৈছিল। হয়তো ১৬ শতিকাৰ পিছত এই ঠাইখনৰ ব্যৱহাৰ বন্ধ হৈ পৰে আৰু ধ্বংসাৱশেষ হৈ পৰে। ১৯৬০ চনলৈকে এইবোৰৰ বিষয়ে কমেইহে জনা গৈছিল যেতিয়া ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ ("ASI")ৰ বৃহৎ খনন কাৰ্য্যত এই স্থানৰ সন্ধান পোৱা গৈছিল, য'ত বৃহৎ পৰিমাণৰ অতি মিহি ভাস্কৰ্য্যৰ উৎপাদন হৈছিল। ১ নং মঠক "ভাৰতত জীয়াই থকা খোদিত শিলৰ সজ্জাৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ উন্নত" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>Harle, 163</ref> ইয়াৰে কিছু অংশ অন্য ঠাইৰ সংগ্ৰহালয়লৈ লৈ যোৱা হৈছিল, বহুখিনি ঠাইতে বাকী আছিল। এই স্থানৰ এটা সংগ্ৰহালয়ত বহুতো টুকুৰা আছে।<ref>ASI; Harle, 163–164</ref> মূল উপাদান আছিল বিভিন্ন মাত্ৰাৰ কেইবাশ সৰু সৰু স্তুপ, তিনিটা চতুৰ্ভুজ মঠ (মঠ ১ৰ পৰা ৩)ৰে আগুৰি থকা এটা আকৰ্ষণীয় স্তুপ (ষ্টুপা ১)। ১ নং মঠটো বহু দূৰলৈকে আটাইতকৈ ডাঙৰ, ইয়াৰ এটা সুন্দৰ খোদিত দুৱাৰমুখ, বিশাল মুকলি চোতাল, কোঠা আৰু বাৰাণ্ডা চোতালৰ ফালে মুখ কৰি আছে, য'ত এটা বিশাল বুদ্ধক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিশাল মন্দিৰ আছে।<ref>ASI; Harle, 163–164</ref> [[File:RATNAGIRI,ORISSA (cropped).jpg|thumb|550px| বাওঁফালে ২ নং মঠ, সোঁফালে ১ নং মঠ]] অট্টালিকাসমূহ মূলতঃ ইটাৰ দ্বাৰা গঠিত (যিবোৰৰ বহুখিনি এতিয়া আঁতৰাই পেলোৱা হৈছে), কিন্তু দুৱাৰমুখ, খুঁটা আৰু ভাস্কৰ্য্য বেছিভাগেই দুবিধ শিলৰ, যিবোৰৰ বিপৰীতমুখী আকৰ্ষণীয়। এইবোৰ হৈছে "নীলা-সেউজীয়া ক্লৰাইট আৰু স্থানীয় খোণ্ডালাইট, প্লাম ৰঙৰ অভাৰটনযুক্ত এটা গাৰ্নিফেৰাছ গ্নেইছ"।<ref>Harle, 163</ref> শিলৰ বৃহৎ সংখ্যক ভাস্কৰ্য্য, য'ত কেইটামান (২৭) ব্ৰঞ্জ আৰু পিতলৰ মূৰ্তি,<ref>Donaldson, 59, including his figs. 172, 277, 391</ref> এই স্থানত খনন কৰা হৈছে, বেছিভাগেই "গুপ্ত-উত্তৰ" শৈলীৰ, পূৰ্বৰবোৰে গুপ্ত শিল্পৰ ধ্ৰুপদী শৈলী অব্যাহত ৰাখিছে। সেইবোৰ বেছিভাগেই বুদ্ধ আৰু বৌদ্ধ প্যান্থেয়নৰ প্ৰতিচ্ছবি, আৰু সময়ৰ লগে লগে বিষয়সমূহৰ ধাৰাসমূহৰ বিশ্লেষণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে বিহাৰৰ নালন্দাৰ দৰেই ৰত্নগিৰি তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। বিশেষকৈ দুডজনৰো অধিক বিশাল বুদ্ধৰ মূৰ পোৱা গৈছে।<ref>ASI; Reichle, throughout; Donaldson, 58</ref> == ইতিহাস == [[File:CsAdJA5UIAAXeni.jpg|thumb|নদী দেৱী যমুনা, সন্মুখৰ বাৰাণ্ডাৰ পিছফালৰ দেৱাল।<ref>Reichle, fig 9:17</ref>]] ৰত্নগিৰি সম্ভৱতঃ ষষ্ঠ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত গুপ্ত ৰজা নৰসিংহ বালদিত্যৰ ৰাজত্বকালত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু দ্বাদশ শতিকালৈকে ইয়াৰ চৰ্চা অব্যাহত আছিল। মঠ ১-ৰ জীৱিত অংশৰ মূল নিৰ্মাণ বৌদ্ধ ভৌম-কৰ ৰাজবংশৰ শাসনকালত হৈছিল, যাৰ ৰাজধানী ওচৰৰে যাজপুৰত আছিল। অৱশ্যে এই বংশৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ কোনো শিলালিপি ৰত্নগিৰিত পোৱা হোৱা নাই।<ref>Reichle, 217</ref> তীব্বতীয় ইতিহাস 'পাগ চাম জন জাং' অনুসৰি ৰত্নগিৰি দশম শতিকাত কালচক্ৰতন্ত্ৰৰ বিকাশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। এই কথাটো অঞ্চলটোত উদ্ধাৰ হোৱা কালচক্ৰৰ ছবি সম্বলিত কেইবাটাও মানত স্তূপ, ফলক আৰু অন্যান্য শিল্পকলাৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত হৈছে।<ref>Also see [http://asi.nic.in/asi_exca_imp_orissa.asp].</ref> আগতে ওচৰৰ ললিতগিৰি আৰু উদয়গিৰিৰ সৈতে এই স্থানটোক সপ্তম শতিকাৰ চীনা পৰিব্ৰাজক হিউৱেন চাঙে উল্লেখ কৰা পুষ্পগিৰি বিহাৰ বুলি ভবা হৈছিল। কিন্তু ১৯৯০ চনত এই অঞ্চলৰ লাঙ্গুডী পাহাৰত পূৰ্বে নজনা এটা স্থান আৱিষ্কাৰ হোৱাৰ পিছত এই ধাৰণাটো সন্দেহৰ আৱৰ্তলৈ আহে, যিটো সম্ভৱতঃ প্ৰকৃত পুষ্পগিৰি আছিল।<ref name="Telegraph_2007">{{cite web | url=http://www.telegraphindia.com/1070129/asp/jamshedpur/story_7319473.asp | archive-url=https://archive.today/20130204032205/http://www.telegraphindia.com/1070129/asp/jamshedpur/story_7319473.asp | url-status=dead | archive-date=4 February 2013 | title=ASI hope for hill heritage – Conservation set to start at Orissa site | date=29 January 2007 |newspaper=The Telegraph }}</ref> ৰত্নগিৰিত পোৱা শ শ সৰু সৰু মানত স্তূপৰ পৰা বুজা যায় যে ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থান আছিল আৰু ই প্ৰাচীন কলিঙ্গৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্য নেটৱৰ্কৰ সৈতে জড়িত আছিল, যি দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈকে বিস্তৃত আছিল।<ref>Reichle, 212–213</ref> উত্তৰ-পূব ভাৰত, বংগ আৰু ওড়িশা আছিল ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ শেষ দুৰ্গ। যদিও দ্বাদশ শতিকাৰ মুছলমান আক্ৰমণৰ ফলত ই যথেষ্ট দুৰ্বল হৈ পৰিছিল, যিয়ে এই অঞ্চলৰ সৰ্ববৃহৎ কেন্দ্ৰ নালন্দাক সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস কৰিছিল। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈ ৰত্নগিৰিৰ পতন আৰম্ভ হয় আৰু নতুন নিৰ্মাণ কাৰ্য বন্ধ হৈ যায়। অৱশ্যে ৰত্নগিৰিৰ বৌদ্ধ প্ৰতিষ্ঠানটো ষোড়শ শতিকালৈকে চলি আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। সেই সময়ছোৱাত মূল স্তূপটোৰ পুনৰুদ্ধাৰসহ স্থাপত্য কাৰ্যৰ এক সামান্য পুনৰুত্থান ঘটিছিল।<ref>Donaldson, 57</ref> উদাহৰণস্বৰূপে অজন্তা গুহাৰ দৰে এই স্থানটো শতিকাজুৰি সম্পূৰ্ণ পাহৰণিৰ গৰ্ভত হেৰাই যোৱা নাছিল। উনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালৰ চৰকাৰী প্ৰতিবেদনসমূহত ৰত্নগিৰিৰ ধ্বংসাৱশেষৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছিল আৰু ১৯২০ চনৰ পৰা পণ্ডিতসকলৰ চুটি প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>Reichle, 213</ref> অৱশ্যে দেৱলা মিত্ৰই লিপিৱদ্ধ কৰিছে যে যেতিয়া ১৯৫৮ চনত ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰিপৰ মূল খনন কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল, স্থানীয় লোকসকলে ধৰ্মীয় স্থান হিচাপে এই ঠাইখনৰ সকলো স্মৃতি হেৰুৱাই পেলাইছিল। তেওঁলোকে এই ঢিপবোৰক এজন কাল্পনিক ৰজাৰ প্ৰাসাদ বুলি বিশ্বাস কৰিছিল আৰু ইয়াক 'ৰাণীপুখুৰী' বা ৰাণীৰ ঢিপ বুলি মাতিছিল।<ref>Donaldson, 57</ref> ১৯৫৮ চনৰ পৰা ১৯৬১ চনৰ ভিতৰত ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰিপে এই স্থানত এক বৃহৎ পৰিসৰৰ খনন কাৰ্য চলাইছিল। এই খননৰ প্ৰতিবেদন এ.এছ.আই.-য়ে প্ৰকাশ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনৰ পৰা ২০০৪ চনলৈ আন এক অভিযান চলোৱা হৈছিল, য’ত এটা স্তূপৰ ওপৰত নিৰ্মিত মন্দিৰটো স্থানান্তৰ কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা বৃহৎ পৰিমাণৰ ভাস্কৰ্যসমূহ বিভিন্ন প্ৰকাশনত বিশ্লেষণ কৰা হৈছে।<ref>Reichle, 214 and passim briefly considers several of these. Donaldson is one such publication.</ref> == ধৰ্মীয় বিকাশ == [[File:Beautiful Stone Murti at Ratnagiri..jpg|thumb|দ্বিতীয় বাৰাণ্ডাত থকা পাঞ্চিকা।<ref>Reichle, fig 9:18</ref>]] ৰত্নগিৰিৰ ভাস্কৰ্যসমূহৰ চিনাক্তকৰণ আৰু মূর্তিতত্ত্ব গভীৰ বিশ্লেষণৰ বিষয় হৈ পৰিছে, যদিও এতিয়াও বহু কথা অনিশ্চিত হৈ আছে। বিশেষকৈ সৰু স্তূপবোৰত থকা বিপুল সংখ্যক আৰু বৈচিত্ৰ্যময় মূৰ্তিবোৰে ৰত্নগিৰিক বৌদ্ধ প্ৰতিমা অধ্যয়নৰ বাবে ভাৰতৰ এক অন্যতম স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিছে।<ref>Donaldson, 57–59</ref> প্ৰচলিত ধৰ্মীয় চিন্তাধাৰাৰ এটা ক্ৰমবিৱৰ্তন ইয়াত ধৰা পৰিছে, যিটো মূৰ্তিবোৰৰ নিৰ্বাচনত প্ৰতিফলিত হয়। ৰত্নগিৰিত কি পাঠ বা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল সেই সম্পৰ্কে খুব কম প্ৰমাণ থকা সত্ত্বেও এইবোৰক বৌদ্ধ ধৰ্মশাস্ত্ৰৰ এক বহল পৰিসৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়।<ref>Reichle, 216</ref> মঠটোৰ ধৰ্মীয় সংযোগ সম্ভৱতঃ ইয়াৰ সুদীৰ্ঘ ইতিহাসত পৰিৱৰ্তিত হৈছিল আৰু এনেকুৱাও হৈছিল যে এটা মঠৰ ভিতৰতে বিভিন্ন বৌদ্ধ পৰম্পৰা সহাৱস্থান কৰিছিল।<ref>Reichle, 217</ref> অধিকংশ ভাস্কৰ্যক দুটা পৰ্যায়ত ভাগ কৰিব পাৰি। প্ৰথমটো অষ্টম-নৱম শতিকাৰ, য’ত মহাযান ধাৰণাৰ মূৰ্তিৰ আধিপত্য আছিল। ইয়াৰ পিছত দশম আৰু একাদশ শতিকাৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ত মূলত বজ্ৰযান বিষয় আৰু মূৰ্তি নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। অৱশ্যে আন কিছুমান পণ্ডিতে এই বৰ্ণনাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে আৰু প্ৰথম পৰ্যায়তো তান্ত্ৰিকবাদৰ প্ৰমাণ দেখা পায়। এইটো নিৰ্ভৰ কৰে দেৱতাৰ নিৰ্বাচন আৰু তেওঁলোকক চিত্ৰিত কৰা ভংগীমা বা মূর্তিতত্ত্বৰ ওপৰত।<ref>Donaldson, 58; Reichle, 214, 217–218</ref> এই স্থানত তৰা, অৱলোকিতেশ্বৰ, মঞ্জুশ্ৰী, অপৰাজিতা, হাৰিতি আৰু অন্যান্য বোধিসত্ত্বৰ মূৰ্তি আছে। বৌদ্ধ ভাস্কৰ্যৰ অন্যান্য গোটবোৰতকৈ ৰত্নগিৰিত মহিলা মূৰ্তিৰ অনুপাত বেছি, যিটো বৌদ্ধ ধৰ্মৰ গুহ্য বা তান্ত্ৰিক ৰূপৰ প্ৰতি বৰ্ধিত আগ্ৰহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। [[File:Ratnagiri (9).JPG|thumb|বৰ্তমান গ্ৰিলৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত ভাস্কৰ্যসমূহ]] ওপৰত উল্লেখ কৰা মাটিৰ মোহৰবোৰৰ বাহিৰে এই স্থানত মাত্ৰ তিনিটা উল্লেখযোগ্য শিলালিপি পোৱা গৈছে। এই আটাইকেইটা বৌদ্ধ শাস্ত্ৰৰ উদ্ধৃতি যিবোৰত স্তূপ নিৰ্মাণ কৰাসকলে লাভ কৰা পুণ্যৰ বিষয়ে উল্লেখ আছে। এটা শিলৰ ফলকত খোদিত কৰা হৈছে, আনটো পোৰা মাটিৰ ফলকত লিখা হৈছে আৰু আন এটা ভাস্কৰ্যৰ পিছফালে খোদিত কৰা হৈছে।<ref>Donaldson, 59</ref> "ক্ৰোধিত দেৱতা" অৰ্থাৎ বুদ্ধ, বোধিসত্ত্ব বা দেৱতাসকলৰ ভয়ংকৰ ৰূপৰ মূৰ্তিৰ বৰ্ধিত সংখ্যাই তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ দিশে ঢাল খোৱাৰ প্ৰমাণ দিয়ে। হেৰুকা ইয়াৰ এক অন্যতম উদাহৰণ।<ref>Reichle, 217–218</ref> দুটা সৰু দৃশ্যত চুলি কটাৰ সৈতে জড়িত কামোদ্দীপক কাৰ্যকলাপ দেখুওৱা যেন লাগে। এইবোৰ অতি বিৰল আৰু কিছুমান হিন্দু তান্ত্ৰিক শাস্ত্ৰত বৰ্ণনা কৰা দেৱতাক (বিশেষকৈ কালীক) বীৰ্য আৰু কটা চুলি অৰ্পণ কৰা পদ্ধতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে। এইবোৰ মূল মন্দিৰৰ পিছৰ ফালৰ দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় মুখভাগত আছে।<ref>Reichle, 231</ref> == ডায়মণ্ড ট্ৰায়ংগল == অদূৰত অৱস্থিত ললিতগিৰি আৰু উদয়গিৰিৰ সৈতে একে পৰ্যায়ৰ বৌদ্ধ মঠ হোৱাৰ বাবে ৰত্নগিৰিক "ৰত্নগিৰি-উদয়গিৰি-ললিতগিৰি" ক্ষেত্ৰৰ তথাকথিত "ডায়মণ্ড ট্ৰায়ংগল" (Diamond Triangle) বা 'হীৰক ত্ৰিভুজ'ৰ অংশ বুলি কোৱা হয়।<ref name=Kumar>{{Cite news|last=Kumar|first= Arjun |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-22/news/31224944_1_cuttack-buddhist-heritage-monastery|archive-url=https://web.archive.org/web/20131022075809/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-22/news/31224944_1_cuttack-buddhist-heritage-monastery|url-status=dead|archive-date=22 October 2013|title=Sounds of silence at Buddhist sites in Odisha, Ratnagiri-Udayagiri-Lalitgiri|date=22 March 2012|newspaper=Economic times}}</ref> আগতে এই তিনিখন ঠাইৰ কোনোবা এখন বা গোটেইকেইখনকে প্ৰাচীন নথিপত্ৰত উল্লিখিত 'পুষ্পগিৰি বিহাৰ' বুলি ভবা হৈছিল, যদিও এতিয়া পুষ্পগিৰিক এক সুকীয়া স্থানত চিনাক্ত কৰা হৈছে। পোনপটীয়া দূৰত্ব হিচাপে ৰত্নগিৰি আৰু উদয়গিৰি প্ৰায় ১১ কিমি আঁতৰত অৱস্থিত আৰু দুয়োখন ঠায়ে ললিতগিৰিৰ পৰা প্ৰায় ৭ কিমি দূৰত। পুষ্পগিৰি বুলি স্বীকৃত স্থানটো উদয়গিৰিৰ পৰা প্ৰায় ১৮ কিমি দূৰত্বত অৱস্থিত। <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Stone Made Buddha Head - Ratnagiri Museum.jpg|বুদ্ধৰ বৃহৎ শিৰ, ৰত্নগিৰি সংগ্ৰহালয় File:026 Tara 8c Ratnagiri (9218655035).jpg|পাটনা সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত তৰা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Ratnagiri ei3-73.jpg|উপবিষ্ট বুদ্ধ, একাদশ শতিকা, ৰত্নগিৰি সংগ্ৰহালয় File:013 Buddha calling Earth, 11c Ratnagiri (9221471240).jpg|মুকুটধাৰী বুদ্ধ, একাদশ শতিকা, পাটনা সংগ্ৰহালয় File:Statue at Ratnagiri.jpg|বজ্ৰপাণিৰ ৰিলিফ পেনেল File:Sculpture Ratnagiri Hill.jpg|পূৰ্বৰ খনৰ বিস্তৃত ৰূপ File:Kkm ratnagiri jajpur odisha 2.jpg|ৰিলিফ পেনেল File:Ratnagiri ei3-40.jpg|উপবিষ্ট তৰা, পৰৱৰ্তী ফটোখনৰ এটা অংশ (তলৰ বাওঁফালে) File:Ratnagiri Deities.jpg|বাৰাণ্ডাৰ মূৰ্তিসমূহ, কেন্দ্ৰত অৱলোকিতেশ্বৰ।<ref>Reichle, fig 9:9</ref> File:Sculpture Ratnagiri.JPG|বৌদ্ধ মন্দিৰত থকা মঞ্জুশ্ৰীৰ থিয় হৈ থকা মূৰ্তি।<ref>Michell (1990), 255; Donaldson, fig. 165</ref> </gallery> == সংগ্ৰহালয় == ৰত্নগিৰি সংগ্ৰহালয়টো এই স্থানতে এটা আধুনিক অট্টালিকাত অৱস্থিত। ই তিনিমহলীয়া আৰু ইয়াত চাৰিটা গেলেৰী আছে, য’ত খনন কাৰ্যত পোৱা বিভিন্ন সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছে। তিনিটা গেলেৰীত মূলতঃ শিলৰ ভাস্কৰ্য আছে আৰু চতুৰ্থটোত ব্ৰঞ্জ আৰু হাতীৰ দাঁতৰ ভাস্কৰ্য, টেৰাকোটা, মাটিৰ মোহৰ, খোদিত তামৰ ফলি আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী ৰখা হৈছে।<ref>[http://asi.nic.in/museum-ratnagiri/ ASI page on the museum]</ref> অন্যান্য ভাস্কৰ্যসমূহ ওচৰৰ গাঁওবোৰত সিঁচৰিত হৈ আছে আৰু কেইবাটাও ভাস্কৰ্য পাটনা সংগ্ৰহালয়, কলকাতাৰ ভাৰতীয় সংগ্ৰহালয়, নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয় আৰু ভুৱনেশ্বৰৰ ওড়িশা ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত হৈ আছে। ডনাল্ডছনৰ মতে ভাৰতৰ বাহিৰত নিউয়ৰ্কৰ ব্ৰুকলিন সংগ্ৰহালয়ত এই স্থানৰ এটা মূৰ্তি আছে।<ref>Donaldson, 59, and his figs. 212 (Kolkata); 273, 284, 292 (Patna); 274 (Delhi); 286 (Brooklyn)</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ওড়িশা]] 3onkksw1h4eoujjm8xgae155so0s9nk 604898 604897 2026-05-06T14:24:39Z Duhita Ragini Kalita 46712 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 604898 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name = ৰত্নগিৰি | native_name = | image = Ratnagiri roof-top view.jpg | image_size = | alt = ৰত্নগিৰি | caption = ৰত্নগিৰি বিহাৰ | map_type = India#India Odisha | relief = yes | map_size = 250 | location = {{flag|India}} | coordinates = {{coord|20.6412|86.3353|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] | rite = | region = | state = [[ওড়িশা]] | province = | territory = | prefecture = | sector = | district = | cercle = | municipality = | consecration_year = | status = | type = [[মহাবিহাৰ]], [[মঠ]] | functional_status = সংৰক্ষিত | heritage_designation = | leadership = | website = | architecture = | architect = | architecture_type = [[স্তূপ]] | architecture_style = [[বৌদ্ধ স্থাপত্য]] | general_contractor = | facade_direction = | groundbreaking = | completed = ষষ্ঠ শতিকা | year_completed = | construction_cost = | specifications = | capacity = | length = | width = | width_nave = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | materials = | nrhp = | added = | refnum = | designated = }} '''ৰত্নাগিৰি''' {{en| Ratnagiri; ওডিয়া: ରତ୍ନଗିରି, অৰ্থাৎ "মণিৰ পাহাৰ"}} হৈছে [[ভাৰত]]ৰ আধুনিক [[ওড়িশা]]ৰ এসময়ত প্ৰধান বৌদ্ধ মঠ, ধ্বংসপ্ৰাপ্ত মহাবিহাৰৰ স্থান। জাজপুৰ জিলাৰ ব্ৰাহ্মণী আৰু বীৰুপা নদীৰ মাজৰ এটা পাহাৰত অৱস্থিত। কাষৰীয়া বৌদ্ধ স্থান ললিতগিৰি আৰু উদয়াগিৰিৰ সৈতে ইয়াক হীৰা ত্ৰিভুজ বুলি জনা যায়।<ref name="Rangan">{{cite news |last1=Datta |first1=Rangan |title=Open-air exhibits at Udaygiri, Ratnagiri and Lalitgiri and the lure of Diamond Triangle of Odisha |url=https://www.telegraphindia.com/travel/open-air-exhibits-at-udaygiri-ratnagiri-and-lalitgiri-and-the-lure-of-diamond-triangle-of-odisha/cid/2082907 |access-date=16 September 2025 |agency=My Kolkata |issue=The Telegraph |date=11 February 2025}}</ref> ৰাজ্যৰ ৰাজধানী ভুৱনেশ্বৰৰপৰা ১০০ কিলোমিটাৰ (৬২ মাইল) আৰু পূৰ্বৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী কটকৰপৰা ৭০ কিলোমিটাৰ (৪৩ মাইল) দূৰত্বত অৱস্থিত ৰত্নাগিৰি।<ref>ASI</ref> বৌদ্ধ কীৰ্তিচিহ্নসমূহ খ্ৰীষ্টীয় ৫ম শতিকাৰপৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, শেষৰটো কাম ত্ৰয়োদশ শতিকাত হৈছিল আৰু কামৰ শীৰ্ষ সময়ছোৱা সপ্তম শতিকাৰপৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত কৰা হৈছিল। হয়তো ১৬ শতিকাৰ পিছত এই ঠাইখনৰ ব্যৱহাৰ বন্ধ হৈ পৰে আৰু ধ্বংসাৱশেষ হৈ পৰে। ১৯৬০ চনলৈকে এইবোৰৰ বিষয়ে কমেইহে জনা গৈছিল যেতিয়া ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ ("ASI")ৰ বৃহৎ খনন কাৰ্য্যত এই স্থানৰ সন্ধান পোৱা গৈছিল, য'ত বৃহৎ পৰিমাণৰ অতি মিহি ভাস্কৰ্য্যৰ উৎপাদন হৈছিল। ১ নং মঠক "ভাৰতত জীয়াই থকা খোদিত শিলৰ সজ্জাৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ উন্নত" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>Harle, 163</ref> ইয়াৰে কিছু অংশ অন্য ঠাইৰ সংগ্ৰহালয়লৈ লৈ যোৱা হৈছিল, বহুখিনি ঠাইতে বাকী আছিল। এই স্থানৰ এটা সংগ্ৰহালয়ত বহুতো টুকুৰা আছে।<ref>ASI; Harle, 163–164</ref> মূল উপাদান আছিল বিভিন্ন মাত্ৰাৰ কেইবাশ সৰু সৰু স্তুপ, তিনিটা চতুৰ্ভুজ মঠ (মঠ ১ৰপৰা ৩)ৰে আগুৰি থকা এটা আকৰ্ষণীয় স্তুপ (ষ্টুপা ১)। ১ নং মঠটো বহু দূৰলৈকে আটাইতকৈ ডাঙৰ, ইয়াৰ এটা সুন্দৰ খোদিত দুৱাৰমুখ, বিশাল মুকলি চোতাল, কোঠা আৰু বাৰাণ্ডা চোতালৰফালে মুখ কৰি আছে, য'ত এটা বিশাল বুদ্ধক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিশাল মন্দিৰ আছে।<ref>ASI; Harle, 163–164</ref> [[File:RATNAGIRI,ORISSA (cropped).jpg|thumb|550px| বাঁওফালে ২ নং মঠ, সোঁফালে ১ নং মঠ]] অট্টালিকাসমূহ মূলতঃ ইটাৰদ্বাৰা গঠিত (যিবোৰৰ বহুখিনি এতিয়া আঁতৰাই পেলোৱা হৈছে), কিন্তু দুৱাৰমুখ, খুঁটা আৰু ভাস্কৰ্য্য বেছিভাগেই দুবিধ শিলৰ, যিবোৰৰ বিপৰীতমুখী আকৰ্ষণীয়। এইবোৰ হৈছে "নীলা-সেউজীয়া ক্লৰাইট আৰু স্থানীয় খোণ্ডালাইট, প্লাম ৰঙৰ অভাৰটনযুক্ত এটা গাৰ্নিফেৰাছ গ্নেইছ।" <ref>Harle, 163</ref> শিলৰ বৃহৎসংখ্যক ভাস্কৰ্য্য, য'ত কেইটামান (২৭) ব্ৰঞ্জ আৰু পিতলৰ মূৰ্তি,<ref>Donaldson, 59, including his figs. 172, 277, 391</ref> এই স্থানত খনন কৰা হৈছে, বেছিভাগেই "গুপ্ত-উত্তৰ" শৈলীৰ, পূৰ্বৰবোৰে গুপ্ত শিল্পৰ ধ্ৰুপদী শৈলী অব্যাহত ৰাখিছে। সেইবোৰ বেছিভাগেই বুদ্ধ আৰু বৌদ্ধ প্যান্থেয়নৰ প্ৰতিচ্ছবি, আৰু সময়ৰ লগে লগে বিষয়সমূহৰ ধাৰাসমূহৰ বিশ্লেষণৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে বিহাৰৰ নালন্দাৰ দৰেই ৰত্নগিৰি তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। বিশেষকৈ দুডজনৰো অধিক বিশাল বুদ্ধৰ মূৰ পোৱা গৈছে।<ref>ASI; Reichle, throughout; Donaldson, 58</ref> == ইতিহাস == [[File:CsAdJA5UIAAXeni.jpg|thumb|নদী দেৱী যমুনা, সন্মুখৰ বাৰাণ্ডাৰ পিছফালৰ দেৱাল।<ref>Reichle, fig 9:17</ref>]] ৰত্নগিৰি সম্ভৱতঃ ষষ্ঠ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত গুপ্ত ৰজা নৰসিংহ বালদিত্যৰ ৰাজত্বকালত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু দ্বাদশ শতিকালৈকে ইয়াৰ চৰ্চা অব্যাহত আছিল। মঠ ১-ৰ জীৱিত অংশৰ মূল নিৰ্মাণ বৌদ্ধ ভৌম-কৰ ৰাজবংশৰ শাসনকালত হৈছিল, যাৰ ৰাজধানী ওচৰৰে যাজপুৰত আছিল। অৱশ্যে এই বংশৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ কোনো শিলালিপি ৰত্নগিৰিত পোৱা হোৱা নাই।<ref>Reichle, 217</ref> তীব্বতীয় ইতিহাস 'পাগ চাম জন জাং' অনুসৰি ৰত্নগিৰি দশম শতিকাত কালচক্ৰতন্ত্ৰৰ বিকাশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। এই কথাটো অঞ্চলটোত উদ্ধাৰ হোৱা কালচক্ৰৰ ছবি সম্বলিত কেইবাটাও মানত স্তূপ, ফলক আৰু অন্যান্য শিল্পকলাৰদ্বাৰা সমৰ্থিত হৈছে।<ref>Also see [http://asi.nic.in/asi_exca_imp_orissa.asp].</ref> আগতে ওচৰৰ ললিতগিৰি আৰু উদয়গিৰিৰ সৈতে এই স্থানটোক সপ্তম শতিকাৰ চীনা পৰিব্ৰাজক হিউৱেন চাঙে উল্লেখ কৰা পুষ্পগিৰি বিহাৰ বুলি ভবা হৈছিল। কিন্তু ১৯৯০ চনত এই অঞ্চলৰ লাঙ্গুডী পাহাৰত পূৰ্বে নজনা এটা স্থান আৱিষ্কাৰ হোৱাৰ পিছত এই ধাৰণাটো সন্দেহৰ আৱৰ্তলৈ আহে, যিটো সম্ভৱতঃ প্ৰকৃত পুষ্পগিৰি আছিল।<ref name="Telegraph_2007">{{cite web | url=http://www.telegraphindia.com/1070129/asp/jamshedpur/story_7319473.asp | archive-url=https://archive.today/20130204032205/http://www.telegraphindia.com/1070129/asp/jamshedpur/story_7319473.asp | url-status=dead | archive-date=4 February 2013 | title=ASI hope for hill heritage – Conservation set to start at Orissa site | date=29 January 2007 |newspaper=The Telegraph }}</ref> ৰত্নগিৰিত পোৱা শ শ সৰু সৰু মানত স্তূপৰপৰা বুজা যায় যে ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থান আছিল আৰু ই প্ৰাচীন কলিঙ্গৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্য নেটৱৰ্কৰ সৈতে জড়িত আছিল, যি দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈকে বিস্তৃত আছিল।<ref>Reichle, 212–213</ref> উত্তৰ-পূব ভাৰত, বংগ আৰু ওড়িশা আছিল ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ শেষ দুৰ্গ। যদিও দ্বাদশ শতিকাৰ মুছলমান আক্ৰমণৰ ফলত ই যথেষ্ট দুৰ্বল হৈ পৰিছিল, যিয়ে এই অঞ্চলৰ সৰ্ববৃহৎ কেন্দ্ৰ নালন্দাক সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস কৰিছিল। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈ ৰত্নগিৰিৰ পতন আৰম্ভ হয় আৰু নতুন নিৰ্মাণ কাৰ্য বন্ধ হৈ যায়। অৱশ্যে ৰত্নগিৰিৰ বৌদ্ধ প্ৰতিষ্ঠানটো ষোড়শ শতিকালৈকে চলি আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। সেই সময়ছোৱাত মূল স্তূপটোৰ পুনৰুদ্ধাৰসহ স্থাপত্য কাৰ্যৰ এক সামান্য পুনৰুত্থান ঘটিছিল।<ref>Donaldson, 57</ref> উদাহৰণস্বৰূপে অজন্তা গুহাৰ দৰে এই স্থানটো শতিকাজুৰি সম্পূৰ্ণ পাহৰণিৰ গৰ্ভত হেৰাই যোৱা নাছিল। উনবিংশ শতিকাৰ শেষৰফালৰ চৰকাৰী প্ৰতিৱেদনসমূহত ৰত্নগিৰিৰ ধ্বংসাৱশেষৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছিল আৰু ১৯২০ চনৰপৰা পণ্ডিতসকলৰ চুটি প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>Reichle, 213</ref> অৱশ্যে দেৱলা মিত্ৰই লিপিৱদ্ধ কৰিছে যে যেতিয়া ১৯৫৮ চনত ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰিপৰ মূল খনন কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল, স্থানীয় লোকসকলে ধৰ্মীয় স্থান হিচাপে এই ঠাইখনৰ সকলো স্মৃতি হেৰুৱাই পেলাইছিল। তেওঁলোকে এই ঢিপবোৰক এজন কাল্পনিক ৰজাৰ প্ৰাসাদ বুলি বিশ্বাস কৰিছিল আৰু ইয়াক 'ৰাণীপুখুৰী' বা ৰাণীৰ ঢিপ বুলি মাতিছিল।<ref>Donaldson, 57</ref> ১৯৫৮ চনৰপৰা ১৯৬১ চনৰ ভিতৰত ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰিপে এই স্থানত এক বৃহৎ পৰিসৰৰ খনন কাৰ্য চলাইছিল। এই খননৰ প্ৰতিৱেদন এ.এছ.আই.-য়ে প্ৰকাশ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনৰপৰা ২০০৪ চনলৈ আন এক অভিযান চলোৱা হৈছিল, য’ত এটা স্তূপৰ ওপৰত নিৰ্মিত মন্দিৰটো স্থানান্তৰ কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা বৃহৎ পৰিমাণৰ ভাস্কৰ্যসমূহ বিভিন্ন প্ৰকাশনত বিশ্লেষণ কৰা হৈছে।<ref>Reichle, 214 and passim briefly considers several of these. Donaldson is one such publication.</ref> == ধৰ্মীয় বিকাশ == [[File:Beautiful Stone Murti at Ratnagiri..jpg|thumb|দ্বিতীয় বাৰাণ্ডাত থকা পাঞ্চিকা।<ref>Reichle, fig 9:18</ref>]] ৰত্নগিৰিৰ ভাস্কৰ্যসমূহৰ চিনাক্তকৰণ আৰু মূৰ্তিতত্ত্ব গভীৰ বিশ্লেষণৰ বিষয় হৈ পৰিছে, যদিও এতিয়াও বহু কথা অনিশ্চিত হৈ আছে। বিশেষকৈ সৰু স্তূপবোৰত থকা বিপুলসংখ্যক আৰু বৈচিত্ৰ্যমজ় মূৰ্তিবোৰে ৰত্নগিৰিক বৌদ্ধ প্ৰতিমা অধ্যয়নৰ বাবে ভাৰতৰ এক অন্যতম স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিছে।<ref>Donaldson, 57–59</ref> প্ৰচলিত ধৰ্মীয় চিন্তাধাৰাৰ এটা ক্ৰমবিৱৰ্তন ইয়াত ধৰা পৰিছে, যিটো মূৰ্তিবোৰৰ নিৰ্বাচনত প্ৰতিফলিত হয়। ৰত্নগিৰিত কি পাঠ বা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল সেই সম্পৰ্কে খুব কম প্ৰমাণ থকা সত্ত্বেও এইবোৰক বৌদ্ধ ধৰ্মশাস্ত্ৰৰ এক বহল পৰিসৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়।<ref>Reichle, 216</ref> মঠটোৰ ধৰ্মীয় সংযোগ সম্ভৱতঃ ইয়াৰ সুদীৰ্ঘ ইতিহাসত পৰিৱৰ্তিত হৈছিল আৰু এনেকুৱাও হৈছিল যে এটা মঠৰ ভিতৰতে বিভিন্ন বৌদ্ধ পৰম্পৰা সহাৱস্থান কৰিছিল।<ref>Reichle, 217</ref> অধিকংশ ভাস্কৰ্যক দুটা পৰ্যায়ত ভাগ কৰিব পাৰি। প্ৰথমটো অষ্টম-নৱম শতিকাৰ, য’ত মহাযান ধাৰণাৰ মূৰ্তিৰ আধিপত্য আছিল। ইয়াৰ পিছত দশম আৰু একাদশ শতিকাৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ত মূলত বজ্ৰযান বিষয় আৰু মূৰ্তি নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। অৱশ্যে আন কিছুমান পণ্ডিতে এই বৰ্ণনাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে আৰু প্ৰথম পৰ্যায়তো তান্ত্ৰিকবাদৰ প্ৰমাণ দেখা পায়। এইটো নিৰ্ভৰ কৰে দেৱতাৰ নিৰ্বাচন আৰু তেওঁলোকক চিত্ৰিত কৰা ভংগিমা বা মূৰ্তিতত্ত্বৰ ওপৰত।<ref>Donaldson, 58; Reichle, 214, 217–218</ref> এই স্থানত তৰা, অৱলোকিতেশ্বৰ, মঞ্জুশ্ৰী, অপৰাজিতা, হাৰিতি আৰু অন্যান্য বোধিসত্ত্বৰ মূৰ্তি আছে। বৌদ্ধ ভাস্কৰ্যৰ অন্যান্য গোটবোৰতকৈ ৰত্নগিৰিত মহিলা মূৰ্তিৰ অনুপাত বেছি, যিটো বৌদ্ধ ধৰ্মৰ গুহ্য বা তান্ত্ৰিক ৰূপৰ প্ৰতি বৰ্ধিত আগ্ৰহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। [[File:Ratnagiri (9).JPG|thumb|বৰ্তমান গ্ৰিলৰদ্বাৰা সুৰক্ষিত ভাস্কৰ্যসমূহ]] ওপৰত উল্লেখ কৰা মাটিৰ মোহৰবোৰৰ বাহিৰে এই স্থানত মাত্ৰ তিনিটা উল্লেখযোগ্য শিলালিপি পোৱা গৈছে। এই আটাইকেইটা বৌদ্ধ শাস্ত্ৰৰ উদ্ধৃতি যিবোৰত স্তূপ নিৰ্মাণ কৰাসকলে লাভ কৰা পুণ্যৰ বিষয়ে উল্লেখ আছে। এটা শিলৰ ফলকত খোদিত কৰা হৈছে, আনটো পোৰা মাটিৰ ফলকত লিখা হৈছে আৰু আন এটা ভাস্কৰ্যৰ পিছফালে খোদিত কৰা হৈছে।<ref>Donaldson, 59</ref> "ক্ৰোধিত দেৱতা" অৰ্থাৎ বুদ্ধ, বোধিসত্ত্ব বা দেৱতাসকলৰ ভয়ংকৰ ৰূপৰ মূৰ্তিৰ বৰ্ধিত সংখ্যায় তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ দিশে ঢাল খোৱাৰ প্ৰমাণ দিয়ে। হেৰুকা ইয়াৰ এক অন্যতম উদাহৰণ।<ref>Reichle, 217–218</ref> দুটা সৰু দৃশ্যত চুলি কটাৰ সৈতে জড়িত কামোদ্দীপক কাৰ্যকলাপ দেখুওৱা যেন লাগে। এইবোৰ অতি বিৰল আৰু কিছুমান হিন্দু তান্ত্ৰিক শাস্ত্ৰত বৰ্ণনা কৰা দেৱতাক (বিশেষকৈ কালীক) বীৰ্য আৰু কটা চুলি অৰ্পণ কৰা পদ্ধতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে। এইবোৰ মূল মন্দিৰৰ পিছৰফালৰ দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় মুখভাগত আছে।<ref>Reichle, 231</ref> == ডায়মণ্ড ট্ৰায়ংগল == অদূৰত অৱস্থিত ললিতগিৰি আৰু উদয়গিৰিৰ সৈতে একে পৰ্যায়ৰ বৌদ্ধ মঠ হোৱাৰ বাবে ৰত্নগিৰিক "ৰত্নগিৰি-উদয়গিৰি-ললিতগিৰি" ক্ষেত্ৰৰ তথাকথিত "ডায়মণ্ড ট্ৰায়ংগল" (Diamond Triangle) বা 'হীৰক ত্ৰিভুজ'ৰ অংশ বুলি কোৱা হয়।<ref name=Kumar>{{Cite news|last=Kumar|first= Arjun |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-22/news/31224944_1_cuttack-buddhist-heritage-monastery|archive-url=https://web.archive.org/web/20131022075809/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-22/news/31224944_1_cuttack-buddhist-heritage-monastery|url-status=dead|archive-date=22 October 2013|title=Sounds of silence at Buddhist sites in Odisha, Ratnagiri-Udayagiri-Lalitgiri|date=22 March 2012|newspaper=Economic times}}</ref> আগতে এই তিনিখন ঠাইৰ কোনোবা এখন বা গোটেইকেইখনকে প্ৰাচীন নথি-পত্ৰত উল্লিখিত 'পুষ্পগিৰি বিহাৰ' বুলি ভবা হৈছিল, যদিও এতিয়া পুষ্পগিৰিক এক সুকীয়া স্থানত চিনাক্ত কৰা হৈছে। পোনপটীয়া দূৰত্ব হিচাপে ৰত্নগিৰি আৰু উদয়গিৰি প্ৰায় ১১ কিমি আঁতৰত অৱস্থিত আৰু দুয়োখন ঠায়ে ললিতগিৰিৰপৰা প্ৰায় ৭ কিমি দূৰত। পুষ্পগিৰি বুলি স্বীকৃত স্থানটো উদয়গিৰিৰপৰা প্ৰায় ১৮ কিমি দূৰত্বত অৱস্থিত। <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Stone Made Buddha Head - Ratnagiri Museum.jpg|বুদ্ধৰ বৃহৎ শিৰ, ৰত্নগিৰি সংগ্ৰহালয় File:026 Tara 8c Ratnagiri (9218655035).jpg|পাটনা সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত তৰা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Ratnagiri ei3-73.jpg|উপবিষ্ট বুদ্ধ, একাদশ শতিকা, ৰত্নগিৰি সংগ্ৰহালয় File:013 Buddha calling Earth, 11c Ratnagiri (9221471240).jpg|মুকুটধাৰী বুদ্ধ, একাদশ শতিকা, পাটনা সংগ্ৰহালয় File:Statue at Ratnagiri.jpg|বজ্ৰপাণিৰ ৰিলিফ পেনেল File:Sculpture Ratnagiri Hill.jpg|পূৰ্বৰখনৰ বিস্তৃত ৰূপ File:Kkm ratnagiri jajpur odisha 2.jpg|ৰিলিফ পেনেল File:Ratnagiri ei3-40.jpg|উপবিষ্ট তৰা, পৰৱৰ্তী ফটোখনৰ এটা অংশ (তলৰ বাঁওফালে) File:Ratnagiri Deities.jpg|বাৰাণ্ডাৰ মূৰ্তিসমূহ, কেন্দ্ৰত অৱলোকিতেশ্বৰ।<ref>Reichle, fig 9:9</ref> File:Sculpture Ratnagiri.JPG|বৌদ্ধ মন্দিৰত থকা মঞ্জুশ্ৰীৰ থিয় হৈ থকা মূৰ্তি।<ref>Michell (1990), 255; Donaldson, fig. 165</ref> </gallery> == সংগ্ৰহালয় == ৰত্নগিৰি সংগ্ৰহালয়টো এই স্থানতে এটা আধুনিক অট্টালিকাত অৱস্থিত। ই তিনিমহলীয়া আৰু ইয়াত চাৰিটা গেলেৰী আছে, য’ত খনন কাৰ্যত পোৱা বিভিন্ন সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছে। তিনিটা গেলেৰীত মূলতঃ শিলৰ ভাস্কৰ্য আছে আৰু চতুৰ্থটোত ব্ৰঞ্জ আৰু হাতীৰ দাঁতৰ ভাস্কৰ্য, টেৰাকোটা, মাটিৰ মোহৰ, খোদিত তামৰ ফলি আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী ৰখা হৈছে।<ref>[http://asi.nic.in/museum-ratnagiri/ ASI page on the museum]</ref> অন্যান্য ভাস্কৰ্যসমূহ ওচৰৰ গাঁওবোৰত সিঁচৰতি হৈ আছে আৰু কেইবাটাও ভাস্কৰ্য পাটনা সংগ্ৰহালয়, কলকাতাৰ ভাৰতীয় সংগ্ৰহালয়, নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয় আৰু ভুৱনেশ্বৰৰ ওড়িশা ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত হৈ আছে। ডনাল্ডছনৰ মতে ভাৰতৰ বাহিৰত নিউয়ৰ্কৰ ব্ৰুকলিন সংগ্ৰহালয়ত এই স্থানৰ এটা মূৰ্তি আছে।<ref>Donaldson, 59, and his figs. 212 (Kolkata); 273, 284, 292 (Patna); 274 (Delhi); 286 (Brooklyn)</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ওড়িশা]] l1y4vrxybg3dc7kp0p209z3gy2gjwip 604900 604898 2026-05-06T14:26:00Z Duhita Ragini Kalita 46712 604900 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name = ৰত্নগিৰি | native_name = | image = Ratnagiri roof-top view.jpg | image_size = | alt = ৰত্নগিৰি | caption = ৰত্নগিৰি বিহাৰ | map_type = India#India Odisha | relief = yes | map_size = 250 | location = {{flag|India}} | coordinates = {{coord|20.6412|86.3353|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] | rite = | region = | state = [[ওড়িশা]] | province = | territory = | prefecture = | sector = | district = | cercle = | municipality = | consecration_year = | status = | type = [[মহাবিহাৰ]], [[মঠ]] | functional_status = সংৰক্ষিত | heritage_designation = | leadership = | website = | architecture = | architect = | architecture_type = [[স্তূপ]] | architecture_style = [[বৌদ্ধ স্থাপত্য]] | general_contractor = | facade_direction = | groundbreaking = | completed = ষষ্ঠ শতিকা | year_completed = | construction_cost = | specifications = | capacity = | length = | width = | width_nave = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | materials = | nrhp = | added = | refnum = | designated = }} '''ৰত্নগিৰি,''' {{en| Ratnagiri; ওডিয়া: ରତ୍ନଗିରି, অৰ্থাৎ "মণিৰ পাহাৰ"}} হৈছে [[ভাৰত]]ৰ আধুনিক [[ওড়িশা]]ৰ এসময়ত প্ৰধান বৌদ্ধ মঠ, ধ্বংসপ্ৰাপ্ত মহাবিহাৰৰ স্থান। জাজপুৰ জিলাৰ ব্ৰাহ্মণী আৰু বীৰুপা নদীৰ মাজৰ এটা পাহাৰত অৱস্থিত। কাষৰীয়া বৌদ্ধ স্থান ললিতগিৰি আৰু উদয়াগিৰিৰ সৈতে ইয়াক হীৰা ত্ৰিভুজ বুলি জনা যায়।<ref name="Rangan">{{cite news |last1=Datta |first1=Rangan |title=Open-air exhibits at Udaygiri, Ratnagiri and Lalitgiri and the lure of Diamond Triangle of Odisha |url=https://www.telegraphindia.com/travel/open-air-exhibits-at-udaygiri-ratnagiri-and-lalitgiri-and-the-lure-of-diamond-triangle-of-odisha/cid/2082907 |access-date=16 September 2025 |agency=My Kolkata |issue=The Telegraph |date=11 February 2025}}</ref> ৰাজ্যৰ ৰাজধানী ভুৱনেশ্বৰৰপৰা ১০০ কিলোমিটাৰ (৬২ মাইল) আৰু পূৰ্বৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী কটকৰপৰা ৭০ কিলোমিটাৰ (৪৩ মাইল) দূৰত্বত অৱস্থিত ৰত্নগিৰি,।<ref>ASI</ref> বৌদ্ধ কীৰ্তিচিহ্নসমূহ খ্ৰীষ্টীয় ৫ম শতিকাৰপৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, শেষৰটো কাম ত্ৰয়োদশ শতিকাত হৈছিল আৰু কামৰ শীৰ্ষ সময়ছোৱা সপ্তম শতিকাৰপৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত কৰা হৈছিল। হয়তো ১৬ শতিকাৰ পিছত এই ঠাইখনৰ ব্যৱহাৰ বন্ধ হৈ পৰে আৰু ধ্বংসাৱশেষ হৈ পৰে। ১৯৬০ চনলৈকে এইবোৰৰ বিষয়ে কমেইহে জনা গৈছিল যেতিয়া ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ ("ASI")ৰ বৃহৎ খনন কাৰ্য্যত এই স্থানৰ সন্ধান পোৱা গৈছিল, য'ত বৃহৎ পৰিমাণৰ অতি মিহি ভাস্কৰ্য্যৰ উৎপাদন হৈছিল। ১ নং মঠক "ভাৰতত জীয়াই থকা খোদিত শিলৰ সজ্জাৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ উন্নত" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>Harle, 163</ref> ইয়াৰে কিছু অংশ অন্য ঠাইৰ সংগ্ৰহালয়লৈ লৈ যোৱা হৈছিল, বহুখিনি ঠাইতে বাকী আছিল। এই স্থানৰ এটা সংগ্ৰহালয়ত বহুতো টুকুৰা আছে।<ref>ASI; Harle, 163–164</ref> মূল উপাদান আছিল বিভিন্ন মাত্ৰাৰ কেইবাশ সৰু সৰু স্তুপ, তিনিটা চতুৰ্ভুজ মঠ (মঠ ১ৰপৰা ৩)ৰে আগুৰি থকা এটা আকৰ্ষণীয় স্তুপ (ষ্টুপা ১)। ১ নং মঠটো বহু দূৰলৈকে আটাইতকৈ ডাঙৰ, ইয়াৰ এটা সুন্দৰ খোদিত দুৱাৰমুখ, বিশাল মুকলি চোতাল, কোঠা আৰু বাৰাণ্ডা চোতালৰফালে মুখ কৰি আছে, য'ত এটা বিশাল বুদ্ধক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিশাল মন্দিৰ আছে।<ref>ASI; Harle, 163–164</ref> [[File:RATNAGIRI,ORISSA (cropped).jpg|thumb|550px| বাঁওফালে ২ নং মঠ, সোঁফালে ১ নং মঠ]] অট্টালিকাসমূহ মূলতঃ ইটাৰদ্বাৰা গঠিত (যিবোৰৰ বহুখিনি এতিয়া আঁতৰাই পেলোৱা হৈছে), কিন্তু দুৱাৰমুখ, খুঁটা আৰু ভাস্কৰ্য্য বেছিভাগেই দুবিধ শিলৰ, যিবোৰৰ বিপৰীতমুখী আকৰ্ষণীয়। এইবোৰ হৈছে "নীলা-সেউজীয়া ক্লৰাইট আৰু স্থানীয় খোণ্ডালাইট, প্লাম ৰঙৰ অভাৰটনযুক্ত এটা গাৰ্নিফেৰাছ গ্নেইছ।" <ref>Harle, 163</ref> শিলৰ বৃহৎসংখ্যক ভাস্কৰ্য্য, য'ত কেইটামান (২৭) ব্ৰঞ্জ আৰু পিতলৰ মূৰ্তি,<ref>Donaldson, 59, including his figs. 172, 277, 391</ref> এই স্থানত খনন কৰা হৈছে, বেছিভাগেই "গুপ্ত-উত্তৰ" শৈলীৰ, পূৰ্বৰবোৰে গুপ্ত শিল্পৰ ধ্ৰুপদী শৈলী অব্যাহত ৰাখিছে। সেইবোৰ বেছিভাগেই বুদ্ধ আৰু বৌদ্ধ প্যান্থেয়নৰ প্ৰতিচ্ছবি, আৰু সময়ৰ লগে লগে বিষয়সমূহৰ ধাৰাসমূহৰ বিশ্লেষণৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে বিহাৰৰ নালন্দাৰ দৰেই ৰত্নগিৰি তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। বিশেষকৈ দুডজনৰো অধিক বিশাল বুদ্ধৰ মূৰ পোৱা গৈছে।<ref>ASI; Reichle, throughout; Donaldson, 58</ref> == ইতিহাস == [[File:CsAdJA5UIAAXeni.jpg|thumb|নদী দেৱী যমুনা, সন্মুখৰ বাৰাণ্ডাৰ পিছফালৰ দেৱাল।<ref>Reichle, fig 9:17</ref>]] ৰত্নগিৰি সম্ভৱতঃ ষষ্ঠ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত গুপ্ত ৰজা নৰসিংহ বালদিত্যৰ ৰাজত্বকালত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু দ্বাদশ শতিকালৈকে ইয়াৰ চৰ্চা অব্যাহত আছিল। মঠ ১-ৰ জীৱিত অংশৰ মূল নিৰ্মাণ বৌদ্ধ ভৌম-কৰ ৰাজবংশৰ শাসনকালত হৈছিল, যাৰ ৰাজধানী ওচৰৰে যাজপুৰত আছিল। অৱশ্যে এই বংশৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ কোনো শিলালিপি ৰত্নগিৰিত পোৱা হোৱা নাই।<ref>Reichle, 217</ref> তীব্বতীয় ইতিহাস 'পাগ চাম জন জাং' অনুসৰি ৰত্নগিৰি দশম শতিকাত কালচক্ৰতন্ত্ৰৰ বিকাশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। এই কথাটো অঞ্চলটোত উদ্ধাৰ হোৱা কালচক্ৰৰ ছবি সম্বলিত কেইবাটাও মানত স্তূপ, ফলক আৰু অন্যান্য শিল্পকলাৰদ্বাৰা সমৰ্থিত হৈছে।<ref>Also see [http://asi.nic.in/asi_exca_imp_orissa.asp].</ref> আগতে ওচৰৰ ললিতগিৰি আৰু উদয়গিৰিৰ সৈতে এই স্থানটোক সপ্তম শতিকাৰ চীনা পৰিব্ৰাজক হিউৱেন চাঙে উল্লেখ কৰা পুষ্পগিৰি বিহাৰ বুলি ভবা হৈছিল। কিন্তু ১৯৯০ চনত এই অঞ্চলৰ লাঙ্গুডী পাহাৰত পূৰ্বে নজনা এটা স্থান আৱিষ্কাৰ হোৱাৰ পিছত এই ধাৰণাটো সন্দেহৰ আৱৰ্তলৈ আহে, যিটো সম্ভৱতঃ প্ৰকৃত পুষ্পগিৰি আছিল।<ref name="Telegraph_2007">{{cite web | url=http://www.telegraphindia.com/1070129/asp/jamshedpur/story_7319473.asp | archive-url=https://archive.today/20130204032205/http://www.telegraphindia.com/1070129/asp/jamshedpur/story_7319473.asp | url-status=dead | archive-date=4 February 2013 | title=ASI hope for hill heritage – Conservation set to start at Orissa site | date=29 January 2007 |newspaper=The Telegraph }}</ref> ৰত্নগিৰিত পোৱা শ শ সৰু সৰু মানত স্তূপৰপৰা বুজা যায় যে ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থান আছিল আৰু ই প্ৰাচীন কলিঙ্গৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্য নেটৱৰ্কৰ সৈতে জড়িত আছিল, যি দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈকে বিস্তৃত আছিল।<ref>Reichle, 212–213</ref> উত্তৰ-পূব ভাৰত, বংগ আৰু ওড়িশা আছিল ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ শেষ দুৰ্গ। যদিও দ্বাদশ শতিকাৰ মুছলমান আক্ৰমণৰ ফলত ই যথেষ্ট দুৰ্বল হৈ পৰিছিল, যিয়ে এই অঞ্চলৰ সৰ্ববৃহৎ কেন্দ্ৰ নালন্দাক সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস কৰিছিল। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈ ৰত্নগিৰিৰ পতন আৰম্ভ হয় আৰু নতুন নিৰ্মাণ কাৰ্য বন্ধ হৈ যায়। অৱশ্যে ৰত্নগিৰিৰ বৌদ্ধ প্ৰতিষ্ঠানটো ষোড়শ শতিকালৈকে চলি আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। সেই সময়ছোৱাত মূল স্তূপটোৰ পুনৰুদ্ধাৰসহ স্থাপত্য কাৰ্যৰ এক সামান্য পুনৰুত্থান ঘটিছিল।<ref>Donaldson, 57</ref> উদাহৰণস্বৰূপে অজন্তা গুহাৰ দৰে এই স্থানটো শতিকাজুৰি সম্পূৰ্ণ পাহৰণিৰ গৰ্ভত হেৰাই যোৱা নাছিল। উনবিংশ শতিকাৰ শেষৰফালৰ চৰকাৰী প্ৰতিৱেদনসমূহত ৰত্নগিৰিৰ ধ্বংসাৱশেষৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছিল আৰু ১৯২০ চনৰপৰা পণ্ডিতসকলৰ চুটি প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>Reichle, 213</ref> অৱশ্যে দেৱলা মিত্ৰই লিপিৱদ্ধ কৰিছে যে যেতিয়া ১৯৫৮ চনত ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰিপৰ মূল খনন কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল, স্থানীয় লোকসকলে ধৰ্মীয় স্থান হিচাপে এই ঠাইখনৰ সকলো স্মৃতি হেৰুৱাই পেলাইছিল। তেওঁলোকে এই ঢিপবোৰক এজন কাল্পনিক ৰজাৰ প্ৰাসাদ বুলি বিশ্বাস কৰিছিল আৰু ইয়াক 'ৰাণীপুখুৰী' বা ৰাণীৰ ঢিপ বুলি মাতিছিল।<ref>Donaldson, 57</ref> ১৯৫৮ চনৰপৰা ১৯৬১ চনৰ ভিতৰত ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰিপে এই স্থানত এক বৃহৎ পৰিসৰৰ খনন কাৰ্য চলাইছিল। এই খননৰ প্ৰতিৱেদন এ.এছ.আই.-য়ে প্ৰকাশ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনৰপৰা ২০০৪ চনলৈ আন এক অভিযান চলোৱা হৈছিল, য’ত এটা স্তূপৰ ওপৰত নিৰ্মিত মন্দিৰটো স্থানান্তৰ কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা বৃহৎ পৰিমাণৰ ভাস্কৰ্যসমূহ বিভিন্ন প্ৰকাশনত বিশ্লেষণ কৰা হৈছে।<ref>Reichle, 214 and passim briefly considers several of these. Donaldson is one such publication.</ref> == ধৰ্মীয় বিকাশ == [[File:Beautiful Stone Murti at Ratnagiri..jpg|thumb|দ্বিতীয় বাৰাণ্ডাত থকা পাঞ্চিকা।<ref>Reichle, fig 9:18</ref>]] ৰত্নগিৰিৰ ভাস্কৰ্যসমূহৰ চিনাক্তকৰণ আৰু মূৰ্তিতত্ত্ব গভীৰ বিশ্লেষণৰ বিষয় হৈ পৰিছে, যদিও এতিয়াও বহু কথা অনিশ্চিত হৈ আছে। বিশেষকৈ সৰু স্তূপবোৰত থকা বিপুলসংখ্যক আৰু বৈচিত্ৰ্যমজ় মূৰ্তিবোৰে ৰত্নগিৰিক বৌদ্ধ প্ৰতিমা অধ্যয়নৰ বাবে ভাৰতৰ এক অন্যতম স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিছে।<ref>Donaldson, 57–59</ref> প্ৰচলিত ধৰ্মীয় চিন্তাধাৰাৰ এটা ক্ৰমবিৱৰ্তন ইয়াত ধৰা পৰিছে, যিটো মূৰ্তিবোৰৰ নিৰ্বাচনত প্ৰতিফলিত হয়। ৰত্নগিৰিত কি পাঠ বা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল সেই সম্পৰ্কে খুব কম প্ৰমাণ থকা সত্ত্বেও এইবোৰক বৌদ্ধ ধৰ্মশাস্ত্ৰৰ এক বহল পৰিসৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়।<ref>Reichle, 216</ref> মঠটোৰ ধৰ্মীয় সংযোগ সম্ভৱতঃ ইয়াৰ সুদীৰ্ঘ ইতিহাসত পৰিৱৰ্তিত হৈছিল আৰু এনেকুৱাও হৈছিল যে এটা মঠৰ ভিতৰতে বিভিন্ন বৌদ্ধ পৰম্পৰা সহাৱস্থান কৰিছিল।<ref>Reichle, 217</ref> অধিকংশ ভাস্কৰ্যক দুটা পৰ্যায়ত ভাগ কৰিব পাৰি। প্ৰথমটো অষ্টম-নৱম শতিকাৰ, য’ত মহাযান ধাৰণাৰ মূৰ্তিৰ আধিপত্য আছিল। ইয়াৰ পিছত দশম আৰু একাদশ শতিকাৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ত মূলত বজ্ৰযান বিষয় আৰু মূৰ্তি নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। অৱশ্যে আন কিছুমান পণ্ডিতে এই বৰ্ণনাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে আৰু প্ৰথম পৰ্যায়তো তান্ত্ৰিকবাদৰ প্ৰমাণ দেখা পায়। এইটো নিৰ্ভৰ কৰে দেৱতাৰ নিৰ্বাচন আৰু তেওঁলোকক চিত্ৰিত কৰা ভংগিমা বা মূৰ্তিতত্ত্বৰ ওপৰত।<ref>Donaldson, 58; Reichle, 214, 217–218</ref> এই স্থানত তৰা, অৱলোকিতেশ্বৰ, মঞ্জুশ্ৰী, অপৰাজিতা, হাৰিতি আৰু অন্যান্য বোধিসত্ত্বৰ মূৰ্তি আছে। বৌদ্ধ ভাস্কৰ্যৰ অন্যান্য গোটবোৰতকৈ ৰত্নগিৰিত মহিলা মূৰ্তিৰ অনুপাত বেছি, যিটো বৌদ্ধ ধৰ্মৰ গুহ্য বা তান্ত্ৰিক ৰূপৰ প্ৰতি বৰ্ধিত আগ্ৰহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। [[File:Ratnagiri (9).JPG|thumb|বৰ্তমান গ্ৰিলৰদ্বাৰা সুৰক্ষিত ভাস্কৰ্যসমূহ]] ওপৰত উল্লেখ কৰা মাটিৰ মোহৰবোৰৰ বাহিৰে এই স্থানত মাত্ৰ তিনিটা উল্লেখযোগ্য শিলালিপি পোৱা গৈছে। এই আটাইকেইটা বৌদ্ধ শাস্ত্ৰৰ উদ্ধৃতি যিবোৰত স্তূপ নিৰ্মাণ কৰাসকলে লাভ কৰা পুণ্যৰ বিষয়ে উল্লেখ আছে। এটা শিলৰ ফলকত খোদিত কৰা হৈছে, আনটো পোৰা মাটিৰ ফলকত লিখা হৈছে আৰু আন এটা ভাস্কৰ্যৰ পিছফালে খোদিত কৰা হৈছে।<ref>Donaldson, 59</ref> "ক্ৰোধিত দেৱতা" অৰ্থাৎ বুদ্ধ, বোধিসত্ত্ব বা দেৱতাসকলৰ ভয়ংকৰ ৰূপৰ মূৰ্তিৰ বৰ্ধিত সংখ্যায় তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ দিশে ঢাল খোৱাৰ প্ৰমাণ দিয়ে। হেৰুকা ইয়াৰ এক অন্যতম উদাহৰণ।<ref>Reichle, 217–218</ref> দুটা সৰু দৃশ্যত চুলি কটাৰ সৈতে জড়িত কামোদ্দীপক কাৰ্যকলাপ দেখুওৱা যেন লাগে। এইবোৰ অতি বিৰল আৰু কিছুমান হিন্দু তান্ত্ৰিক শাস্ত্ৰত বৰ্ণনা কৰা দেৱতাক (বিশেষকৈ কালীক) বীৰ্য আৰু কটা চুলি অৰ্পণ কৰা পদ্ধতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে। এইবোৰ মূল মন্দিৰৰ পিছৰফালৰ দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় মুখভাগত আছে।<ref>Reichle, 231</ref> == ডায়মণ্ড ট্ৰায়ংগল == অদূৰত অৱস্থিত ললিতগিৰি আৰু উদয়গিৰিৰ সৈতে একে পৰ্যায়ৰ বৌদ্ধ মঠ হোৱাৰ বাবে ৰত্নগিৰিক "ৰত্নগিৰি-উদয়গিৰি-ললিতগিৰি" ক্ষেত্ৰৰ তথাকথিত "ডায়মণ্ড ট্ৰায়ংগল" (Diamond Triangle) বা 'হীৰক ত্ৰিভুজ'ৰ অংশ বুলি কোৱা হয়।<ref name=Kumar>{{Cite news|last=Kumar|first= Arjun |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-22/news/31224944_1_cuttack-buddhist-heritage-monastery|archive-url=https://web.archive.org/web/20131022075809/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-22/news/31224944_1_cuttack-buddhist-heritage-monastery|url-status=dead|archive-date=22 October 2013|title=Sounds of silence at Buddhist sites in Odisha, Ratnagiri-Udayagiri-Lalitgiri|date=22 March 2012|newspaper=Economic times}}</ref> আগতে এই তিনিখন ঠাইৰ কোনোবা এখন বা গোটেইকেইখনকে প্ৰাচীন নথি-পত্ৰত উল্লিখিত 'পুষ্পগিৰি বিহাৰ' বুলি ভবা হৈছিল, যদিও এতিয়া পুষ্পগিৰিক এক সুকীয়া স্থানত চিনাক্ত কৰা হৈছে। পোনপটীয়া দূৰত্ব হিচাপে ৰত্নগিৰি আৰু উদয়গিৰি প্ৰায় ১১ কিমি আঁতৰত অৱস্থিত আৰু দুয়োখন ঠায়ে ললিতগিৰিৰপৰা প্ৰায় ৭ কিমি দূৰত। পুষ্পগিৰি বুলি স্বীকৃত স্থানটো উদয়গিৰিৰপৰা প্ৰায় ১৮ কিমি দূৰত্বত অৱস্থিত। <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Stone Made Buddha Head - Ratnagiri Museum.jpg|বুদ্ধৰ বৃহৎ শিৰ, ৰত্নগিৰি সংগ্ৰহালয় File:026 Tara 8c Ratnagiri (9218655035).jpg|পাটনা সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত তৰা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Ratnagiri ei3-73.jpg|উপবিষ্ট বুদ্ধ, একাদশ শতিকা, ৰত্নগিৰি সংগ্ৰহালয় File:013 Buddha calling Earth, 11c Ratnagiri (9221471240).jpg|মুকুটধাৰী বুদ্ধ, একাদশ শতিকা, পাটনা সংগ্ৰহালয় File:Statue at Ratnagiri.jpg|বজ্ৰপাণিৰ ৰিলিফ পেনেল File:Sculpture Ratnagiri Hill.jpg|পূৰ্বৰখনৰ বিস্তৃত ৰূপ File:Kkm ratnagiri jajpur odisha 2.jpg|ৰিলিফ পেনেল File:Ratnagiri ei3-40.jpg|উপবিষ্ট তৰা, পৰৱৰ্তী ফটোখনৰ এটা অংশ (তলৰ বাঁওফালে) File:Ratnagiri Deities.jpg|বাৰাণ্ডাৰ মূৰ্তিসমূহ, কেন্দ্ৰত অৱলোকিতেশ্বৰ।<ref>Reichle, fig 9:9</ref> File:Sculpture Ratnagiri.JPG|বৌদ্ধ মন্দিৰত থকা মঞ্জুশ্ৰীৰ থিয় হৈ থকা মূৰ্তি।<ref>Michell (1990), 255; Donaldson, fig. 165</ref> </gallery> == সংগ্ৰহালয় == ৰত্নগিৰি সংগ্ৰহালয়টো এই স্থানতে এটা আধুনিক অট্টালিকাত অৱস্থিত। ই তিনিমহলীয়া আৰু ইয়াত চাৰিটা গেলেৰী আছে, য’ত খনন কাৰ্যত পোৱা বিভিন্ন সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছে। তিনিটা গেলেৰীত মূলতঃ শিলৰ ভাস্কৰ্য আছে আৰু চতুৰ্থটোত ব্ৰঞ্জ আৰু হাতীৰ দাঁতৰ ভাস্কৰ্য, টেৰাকোটা, মাটিৰ মোহৰ, খোদিত তামৰ ফলি আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী ৰখা হৈছে।<ref>[http://asi.nic.in/museum-ratnagiri/ ASI page on the museum]</ref> অন্যান্য ভাস্কৰ্যসমূহ ওচৰৰ গাঁওবোৰত সিঁচৰতি হৈ আছে আৰু কেইবাটাও ভাস্কৰ্য পাটনা সংগ্ৰহালয়, কলকাতাৰ ভাৰতীয় সংগ্ৰহালয়, নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয় আৰু ভুৱনেশ্বৰৰ ওড়িশা ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত হৈ আছে। ডনাল্ডছনৰ মতে ভাৰতৰ বাহিৰত নিউয়ৰ্কৰ ব্ৰুকলিন সংগ্ৰহালয়ত এই স্থানৰ এটা মূৰ্তি আছে।<ref>Donaldson, 59, and his figs. 212 (Kolkata); 273, 284, 292 (Patna); 274 (Delhi); 286 (Brooklyn)</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ওড়িশা]] 5dwsr7tknfw990s8hoctkxq09w0fe7d 604901 604900 2026-05-06T14:26:29Z Duhita Ragini Kalita 46712 পৃষ্ঠা [[ৰত্নাগিৰি, ওড়িশা]]ৰ পৰা [[ৰত্নগিৰি, ওড়িশা]]লৈ Duhita Ragini Kalitaয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 604900 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name = ৰত্নগিৰি | native_name = | image = Ratnagiri roof-top view.jpg | image_size = | alt = ৰত্নগিৰি | caption = ৰত্নগিৰি বিহাৰ | map_type = India#India Odisha | relief = yes | map_size = 250 | location = {{flag|India}} | coordinates = {{coord|20.6412|86.3353|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] | rite = | region = | state = [[ওড়িশা]] | province = | territory = | prefecture = | sector = | district = | cercle = | municipality = | consecration_year = | status = | type = [[মহাবিহাৰ]], [[মঠ]] | functional_status = সংৰক্ষিত | heritage_designation = | leadership = | website = | architecture = | architect = | architecture_type = [[স্তূপ]] | architecture_style = [[বৌদ্ধ স্থাপত্য]] | general_contractor = | facade_direction = | groundbreaking = | completed = ষষ্ঠ শতিকা | year_completed = | construction_cost = | specifications = | capacity = | length = | width = | width_nave = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | materials = | nrhp = | added = | refnum = | designated = }} '''ৰত্নগিৰি,''' {{en| Ratnagiri; ওডিয়া: ରତ୍ନଗିରି, অৰ্থাৎ "মণিৰ পাহাৰ"}} হৈছে [[ভাৰত]]ৰ আধুনিক [[ওড়িশা]]ৰ এসময়ত প্ৰধান বৌদ্ধ মঠ, ধ্বংসপ্ৰাপ্ত মহাবিহাৰৰ স্থান। জাজপুৰ জিলাৰ ব্ৰাহ্মণী আৰু বীৰুপা নদীৰ মাজৰ এটা পাহাৰত অৱস্থিত। কাষৰীয়া বৌদ্ধ স্থান ললিতগিৰি আৰু উদয়াগিৰিৰ সৈতে ইয়াক হীৰা ত্ৰিভুজ বুলি জনা যায়।<ref name="Rangan">{{cite news |last1=Datta |first1=Rangan |title=Open-air exhibits at Udaygiri, Ratnagiri and Lalitgiri and the lure of Diamond Triangle of Odisha |url=https://www.telegraphindia.com/travel/open-air-exhibits-at-udaygiri-ratnagiri-and-lalitgiri-and-the-lure-of-diamond-triangle-of-odisha/cid/2082907 |access-date=16 September 2025 |agency=My Kolkata |issue=The Telegraph |date=11 February 2025}}</ref> ৰাজ্যৰ ৰাজধানী ভুৱনেশ্বৰৰপৰা ১০০ কিলোমিটাৰ (৬২ মাইল) আৰু পূৰ্বৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী কটকৰপৰা ৭০ কিলোমিটাৰ (৪৩ মাইল) দূৰত্বত অৱস্থিত ৰত্নগিৰি,।<ref>ASI</ref> বৌদ্ধ কীৰ্তিচিহ্নসমূহ খ্ৰীষ্টীয় ৫ম শতিকাৰপৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, শেষৰটো কাম ত্ৰয়োদশ শতিকাত হৈছিল আৰু কামৰ শীৰ্ষ সময়ছোৱা সপ্তম শতিকাৰপৰা দশম শতিকাৰ ভিতৰত কৰা হৈছিল। হয়তো ১৬ শতিকাৰ পিছত এই ঠাইখনৰ ব্যৱহাৰ বন্ধ হৈ পৰে আৰু ধ্বংসাৱশেষ হৈ পৰে। ১৯৬০ চনলৈকে এইবোৰৰ বিষয়ে কমেইহে জনা গৈছিল যেতিয়া ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ ("ASI")ৰ বৃহৎ খনন কাৰ্য্যত এই স্থানৰ সন্ধান পোৱা গৈছিল, য'ত বৃহৎ পৰিমাণৰ অতি মিহি ভাস্কৰ্য্যৰ উৎপাদন হৈছিল। ১ নং মঠক "ভাৰতত জীয়াই থকা খোদিত শিলৰ সজ্জাৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ উন্নত" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>Harle, 163</ref> ইয়াৰে কিছু অংশ অন্য ঠাইৰ সংগ্ৰহালয়লৈ লৈ যোৱা হৈছিল, বহুখিনি ঠাইতে বাকী আছিল। এই স্থানৰ এটা সংগ্ৰহালয়ত বহুতো টুকুৰা আছে।<ref>ASI; Harle, 163–164</ref> মূল উপাদান আছিল বিভিন্ন মাত্ৰাৰ কেইবাশ সৰু সৰু স্তুপ, তিনিটা চতুৰ্ভুজ মঠ (মঠ ১ৰপৰা ৩)ৰে আগুৰি থকা এটা আকৰ্ষণীয় স্তুপ (ষ্টুপা ১)। ১ নং মঠটো বহু দূৰলৈকে আটাইতকৈ ডাঙৰ, ইয়াৰ এটা সুন্দৰ খোদিত দুৱাৰমুখ, বিশাল মুকলি চোতাল, কোঠা আৰু বাৰাণ্ডা চোতালৰফালে মুখ কৰি আছে, য'ত এটা বিশাল বুদ্ধক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিশাল মন্দিৰ আছে।<ref>ASI; Harle, 163–164</ref> [[File:RATNAGIRI,ORISSA (cropped).jpg|thumb|550px| বাঁওফালে ২ নং মঠ, সোঁফালে ১ নং মঠ]] অট্টালিকাসমূহ মূলতঃ ইটাৰদ্বাৰা গঠিত (যিবোৰৰ বহুখিনি এতিয়া আঁতৰাই পেলোৱা হৈছে), কিন্তু দুৱাৰমুখ, খুঁটা আৰু ভাস্কৰ্য্য বেছিভাগেই দুবিধ শিলৰ, যিবোৰৰ বিপৰীতমুখী আকৰ্ষণীয়। এইবোৰ হৈছে "নীলা-সেউজীয়া ক্লৰাইট আৰু স্থানীয় খোণ্ডালাইট, প্লাম ৰঙৰ অভাৰটনযুক্ত এটা গাৰ্নিফেৰাছ গ্নেইছ।" <ref>Harle, 163</ref> শিলৰ বৃহৎসংখ্যক ভাস্কৰ্য্য, য'ত কেইটামান (২৭) ব্ৰঞ্জ আৰু পিতলৰ মূৰ্তি,<ref>Donaldson, 59, including his figs. 172, 277, 391</ref> এই স্থানত খনন কৰা হৈছে, বেছিভাগেই "গুপ্ত-উত্তৰ" শৈলীৰ, পূৰ্বৰবোৰে গুপ্ত শিল্পৰ ধ্ৰুপদী শৈলী অব্যাহত ৰাখিছে। সেইবোৰ বেছিভাগেই বুদ্ধ আৰু বৌদ্ধ প্যান্থেয়নৰ প্ৰতিচ্ছবি, আৰু সময়ৰ লগে লগে বিষয়সমূহৰ ধাৰাসমূহৰ বিশ্লেষণৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে বিহাৰৰ নালন্দাৰ দৰেই ৰত্নগিৰি তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। বিশেষকৈ দুডজনৰো অধিক বিশাল বুদ্ধৰ মূৰ পোৱা গৈছে।<ref>ASI; Reichle, throughout; Donaldson, 58</ref> == ইতিহাস == [[File:CsAdJA5UIAAXeni.jpg|thumb|নদী দেৱী যমুনা, সন্মুখৰ বাৰাণ্ডাৰ পিছফালৰ দেৱাল।<ref>Reichle, fig 9:17</ref>]] ৰত্নগিৰি সম্ভৱতঃ ষষ্ঠ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত গুপ্ত ৰজা নৰসিংহ বালদিত্যৰ ৰাজত্বকালত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু দ্বাদশ শতিকালৈকে ইয়াৰ চৰ্চা অব্যাহত আছিল। মঠ ১-ৰ জীৱিত অংশৰ মূল নিৰ্মাণ বৌদ্ধ ভৌম-কৰ ৰাজবংশৰ শাসনকালত হৈছিল, যাৰ ৰাজধানী ওচৰৰে যাজপুৰত আছিল। অৱশ্যে এই বংশৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ কোনো শিলালিপি ৰত্নগিৰিত পোৱা হোৱা নাই।<ref>Reichle, 217</ref> তীব্বতীয় ইতিহাস 'পাগ চাম জন জাং' অনুসৰি ৰত্নগিৰি দশম শতিকাত কালচক্ৰতন্ত্ৰৰ বিকাশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। এই কথাটো অঞ্চলটোত উদ্ধাৰ হোৱা কালচক্ৰৰ ছবি সম্বলিত কেইবাটাও মানত স্তূপ, ফলক আৰু অন্যান্য শিল্পকলাৰদ্বাৰা সমৰ্থিত হৈছে।<ref>Also see [http://asi.nic.in/asi_exca_imp_orissa.asp].</ref> আগতে ওচৰৰ ললিতগিৰি আৰু উদয়গিৰিৰ সৈতে এই স্থানটোক সপ্তম শতিকাৰ চীনা পৰিব্ৰাজক হিউৱেন চাঙে উল্লেখ কৰা পুষ্পগিৰি বিহাৰ বুলি ভবা হৈছিল। কিন্তু ১৯৯০ চনত এই অঞ্চলৰ লাঙ্গুডী পাহাৰত পূৰ্বে নজনা এটা স্থান আৱিষ্কাৰ হোৱাৰ পিছত এই ধাৰণাটো সন্দেহৰ আৱৰ্তলৈ আহে, যিটো সম্ভৱতঃ প্ৰকৃত পুষ্পগিৰি আছিল।<ref name="Telegraph_2007">{{cite web | url=http://www.telegraphindia.com/1070129/asp/jamshedpur/story_7319473.asp | archive-url=https://archive.today/20130204032205/http://www.telegraphindia.com/1070129/asp/jamshedpur/story_7319473.asp | url-status=dead | archive-date=4 February 2013 | title=ASI hope for hill heritage – Conservation set to start at Orissa site | date=29 January 2007 |newspaper=The Telegraph }}</ref> ৰত্নগিৰিত পোৱা শ শ সৰু সৰু মানত স্তূপৰপৰা বুজা যায় যে ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ তীৰ্থস্থান আছিল আৰু ই প্ৰাচীন কলিঙ্গৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্য নেটৱৰ্কৰ সৈতে জড়িত আছিল, যি দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈকে বিস্তৃত আছিল।<ref>Reichle, 212–213</ref> উত্তৰ-পূব ভাৰত, বংগ আৰু ওড়িশা আছিল ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ শেষ দুৰ্গ। যদিও দ্বাদশ শতিকাৰ মুছলমান আক্ৰমণৰ ফলত ই যথেষ্ট দুৰ্বল হৈ পৰিছিল, যিয়ে এই অঞ্চলৰ সৰ্ববৃহৎ কেন্দ্ৰ নালন্দাক সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস কৰিছিল। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈ ৰত্নগিৰিৰ পতন আৰম্ভ হয় আৰু নতুন নিৰ্মাণ কাৰ্য বন্ধ হৈ যায়। অৱশ্যে ৰত্নগিৰিৰ বৌদ্ধ প্ৰতিষ্ঠানটো ষোড়শ শতিকালৈকে চলি আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। সেই সময়ছোৱাত মূল স্তূপটোৰ পুনৰুদ্ধাৰসহ স্থাপত্য কাৰ্যৰ এক সামান্য পুনৰুত্থান ঘটিছিল।<ref>Donaldson, 57</ref> উদাহৰণস্বৰূপে অজন্তা গুহাৰ দৰে এই স্থানটো শতিকাজুৰি সম্পূৰ্ণ পাহৰণিৰ গৰ্ভত হেৰাই যোৱা নাছিল। উনবিংশ শতিকাৰ শেষৰফালৰ চৰকাৰী প্ৰতিৱেদনসমূহত ৰত্নগিৰিৰ ধ্বংসাৱশেষৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছিল আৰু ১৯২০ চনৰপৰা পণ্ডিতসকলৰ চুটি প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>Reichle, 213</ref> অৱশ্যে দেৱলা মিত্ৰই লিপিৱদ্ধ কৰিছে যে যেতিয়া ১৯৫৮ চনত ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰিপৰ মূল খনন কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল, স্থানীয় লোকসকলে ধৰ্মীয় স্থান হিচাপে এই ঠাইখনৰ সকলো স্মৃতি হেৰুৱাই পেলাইছিল। তেওঁলোকে এই ঢিপবোৰক এজন কাল্পনিক ৰজাৰ প্ৰাসাদ বুলি বিশ্বাস কৰিছিল আৰু ইয়াক 'ৰাণীপুখুৰী' বা ৰাণীৰ ঢিপ বুলি মাতিছিল।<ref>Donaldson, 57</ref> ১৯৫৮ চনৰপৰা ১৯৬১ চনৰ ভিতৰত ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰিপে এই স্থানত এক বৃহৎ পৰিসৰৰ খনন কাৰ্য চলাইছিল। এই খননৰ প্ৰতিৱেদন এ.এছ.আই.-য়ে প্ৰকাশ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনৰপৰা ২০০৪ চনলৈ আন এক অভিযান চলোৱা হৈছিল, য’ত এটা স্তূপৰ ওপৰত নিৰ্মিত মন্দিৰটো স্থানান্তৰ কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা বৃহৎ পৰিমাণৰ ভাস্কৰ্যসমূহ বিভিন্ন প্ৰকাশনত বিশ্লেষণ কৰা হৈছে।<ref>Reichle, 214 and passim briefly considers several of these. Donaldson is one such publication.</ref> == ধৰ্মীয় বিকাশ == [[File:Beautiful Stone Murti at Ratnagiri..jpg|thumb|দ্বিতীয় বাৰাণ্ডাত থকা পাঞ্চিকা।<ref>Reichle, fig 9:18</ref>]] ৰত্নগিৰিৰ ভাস্কৰ্যসমূহৰ চিনাক্তকৰণ আৰু মূৰ্তিতত্ত্ব গভীৰ বিশ্লেষণৰ বিষয় হৈ পৰিছে, যদিও এতিয়াও বহু কথা অনিশ্চিত হৈ আছে। বিশেষকৈ সৰু স্তূপবোৰত থকা বিপুলসংখ্যক আৰু বৈচিত্ৰ্যমজ় মূৰ্তিবোৰে ৰত্নগিৰিক বৌদ্ধ প্ৰতিমা অধ্যয়নৰ বাবে ভাৰতৰ এক অন্যতম স্থান হিচাপে গঢ়ি তুলিছে।<ref>Donaldson, 57–59</ref> প্ৰচলিত ধৰ্মীয় চিন্তাধাৰাৰ এটা ক্ৰমবিৱৰ্তন ইয়াত ধৰা পৰিছে, যিটো মূৰ্তিবোৰৰ নিৰ্বাচনত প্ৰতিফলিত হয়। ৰত্নগিৰিত কি পাঠ বা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল সেই সম্পৰ্কে খুব কম প্ৰমাণ থকা সত্ত্বেও এইবোৰক বৌদ্ধ ধৰ্মশাস্ত্ৰৰ এক বহল পৰিসৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়।<ref>Reichle, 216</ref> মঠটোৰ ধৰ্মীয় সংযোগ সম্ভৱতঃ ইয়াৰ সুদীৰ্ঘ ইতিহাসত পৰিৱৰ্তিত হৈছিল আৰু এনেকুৱাও হৈছিল যে এটা মঠৰ ভিতৰতে বিভিন্ন বৌদ্ধ পৰম্পৰা সহাৱস্থান কৰিছিল।<ref>Reichle, 217</ref> অধিকংশ ভাস্কৰ্যক দুটা পৰ্যায়ত ভাগ কৰিব পাৰি। প্ৰথমটো অষ্টম-নৱম শতিকাৰ, য’ত মহাযান ধাৰণাৰ মূৰ্তিৰ আধিপত্য আছিল। ইয়াৰ পিছত দশম আৰু একাদশ শতিকাৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ত মূলত বজ্ৰযান বিষয় আৰু মূৰ্তি নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। অৱশ্যে আন কিছুমান পণ্ডিতে এই বৰ্ণনাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে আৰু প্ৰথম পৰ্যায়তো তান্ত্ৰিকবাদৰ প্ৰমাণ দেখা পায়। এইটো নিৰ্ভৰ কৰে দেৱতাৰ নিৰ্বাচন আৰু তেওঁলোকক চিত্ৰিত কৰা ভংগিমা বা মূৰ্তিতত্ত্বৰ ওপৰত।<ref>Donaldson, 58; Reichle, 214, 217–218</ref> এই স্থানত তৰা, অৱলোকিতেশ্বৰ, মঞ্জুশ্ৰী, অপৰাজিতা, হাৰিতি আৰু অন্যান্য বোধিসত্ত্বৰ মূৰ্তি আছে। বৌদ্ধ ভাস্কৰ্যৰ অন্যান্য গোটবোৰতকৈ ৰত্নগিৰিত মহিলা মূৰ্তিৰ অনুপাত বেছি, যিটো বৌদ্ধ ধৰ্মৰ গুহ্য বা তান্ত্ৰিক ৰূপৰ প্ৰতি বৰ্ধিত আগ্ৰহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। [[File:Ratnagiri (9).JPG|thumb|বৰ্তমান গ্ৰিলৰদ্বাৰা সুৰক্ষিত ভাস্কৰ্যসমূহ]] ওপৰত উল্লেখ কৰা মাটিৰ মোহৰবোৰৰ বাহিৰে এই স্থানত মাত্ৰ তিনিটা উল্লেখযোগ্য শিলালিপি পোৱা গৈছে। এই আটাইকেইটা বৌদ্ধ শাস্ত্ৰৰ উদ্ধৃতি যিবোৰত স্তূপ নিৰ্মাণ কৰাসকলে লাভ কৰা পুণ্যৰ বিষয়ে উল্লেখ আছে। এটা শিলৰ ফলকত খোদিত কৰা হৈছে, আনটো পোৰা মাটিৰ ফলকত লিখা হৈছে আৰু আন এটা ভাস্কৰ্যৰ পিছফালে খোদিত কৰা হৈছে।<ref>Donaldson, 59</ref> "ক্ৰোধিত দেৱতা" অৰ্থাৎ বুদ্ধ, বোধিসত্ত্ব বা দেৱতাসকলৰ ভয়ংকৰ ৰূপৰ মূৰ্তিৰ বৰ্ধিত সংখ্যায় তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ দিশে ঢাল খোৱাৰ প্ৰমাণ দিয়ে। হেৰুকা ইয়াৰ এক অন্যতম উদাহৰণ।<ref>Reichle, 217–218</ref> দুটা সৰু দৃশ্যত চুলি কটাৰ সৈতে জড়িত কামোদ্দীপক কাৰ্যকলাপ দেখুওৱা যেন লাগে। এইবোৰ অতি বিৰল আৰু কিছুমান হিন্দু তান্ত্ৰিক শাস্ত্ৰত বৰ্ণনা কৰা দেৱতাক (বিশেষকৈ কালীক) বীৰ্য আৰু কটা চুলি অৰ্পণ কৰা পদ্ধতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে। এইবোৰ মূল মন্দিৰৰ পিছৰফালৰ দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় মুখভাগত আছে।<ref>Reichle, 231</ref> == ডায়মণ্ড ট্ৰায়ংগল == অদূৰত অৱস্থিত ললিতগিৰি আৰু উদয়গিৰিৰ সৈতে একে পৰ্যায়ৰ বৌদ্ধ মঠ হোৱাৰ বাবে ৰত্নগিৰিক "ৰত্নগিৰি-উদয়গিৰি-ললিতগিৰি" ক্ষেত্ৰৰ তথাকথিত "ডায়মণ্ড ট্ৰায়ংগল" (Diamond Triangle) বা 'হীৰক ত্ৰিভুজ'ৰ অংশ বুলি কোৱা হয়।<ref name=Kumar>{{Cite news|last=Kumar|first= Arjun |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-22/news/31224944_1_cuttack-buddhist-heritage-monastery|archive-url=https://web.archive.org/web/20131022075809/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-22/news/31224944_1_cuttack-buddhist-heritage-monastery|url-status=dead|archive-date=22 October 2013|title=Sounds of silence at Buddhist sites in Odisha, Ratnagiri-Udayagiri-Lalitgiri|date=22 March 2012|newspaper=Economic times}}</ref> আগতে এই তিনিখন ঠাইৰ কোনোবা এখন বা গোটেইকেইখনকে প্ৰাচীন নথি-পত্ৰত উল্লিখিত 'পুষ্পগিৰি বিহাৰ' বুলি ভবা হৈছিল, যদিও এতিয়া পুষ্পগিৰিক এক সুকীয়া স্থানত চিনাক্ত কৰা হৈছে। পোনপটীয়া দূৰত্ব হিচাপে ৰত্নগিৰি আৰু উদয়গিৰি প্ৰায় ১১ কিমি আঁতৰত অৱস্থিত আৰু দুয়োখন ঠায়ে ললিতগিৰিৰপৰা প্ৰায় ৭ কিমি দূৰত। পুষ্পগিৰি বুলি স্বীকৃত স্থানটো উদয়গিৰিৰপৰা প্ৰায় ১৮ কিমি দূৰত্বত অৱস্থিত। <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Stone Made Buddha Head - Ratnagiri Museum.jpg|বুদ্ধৰ বৃহৎ শিৰ, ৰত্নগিৰি সংগ্ৰহালয় File:026 Tara 8c Ratnagiri (9218655035).jpg|পাটনা সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত তৰা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Ratnagiri ei3-73.jpg|উপবিষ্ট বুদ্ধ, একাদশ শতিকা, ৰত্নগিৰি সংগ্ৰহালয় File:013 Buddha calling Earth, 11c Ratnagiri (9221471240).jpg|মুকুটধাৰী বুদ্ধ, একাদশ শতিকা, পাটনা সংগ্ৰহালয় File:Statue at Ratnagiri.jpg|বজ্ৰপাণিৰ ৰিলিফ পেনেল File:Sculpture Ratnagiri Hill.jpg|পূৰ্বৰখনৰ বিস্তৃত ৰূপ File:Kkm ratnagiri jajpur odisha 2.jpg|ৰিলিফ পেনেল File:Ratnagiri ei3-40.jpg|উপবিষ্ট তৰা, পৰৱৰ্তী ফটোখনৰ এটা অংশ (তলৰ বাঁওফালে) File:Ratnagiri Deities.jpg|বাৰাণ্ডাৰ মূৰ্তিসমূহ, কেন্দ্ৰত অৱলোকিতেশ্বৰ।<ref>Reichle, fig 9:9</ref> File:Sculpture Ratnagiri.JPG|বৌদ্ধ মন্দিৰত থকা মঞ্জুশ্ৰীৰ থিয় হৈ থকা মূৰ্তি।<ref>Michell (1990), 255; Donaldson, fig. 165</ref> </gallery> == সংগ্ৰহালয় == ৰত্নগিৰি সংগ্ৰহালয়টো এই স্থানতে এটা আধুনিক অট্টালিকাত অৱস্থিত। ই তিনিমহলীয়া আৰু ইয়াত চাৰিটা গেলেৰী আছে, য’ত খনন কাৰ্যত পোৱা বিভিন্ন সামগ্ৰী প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছে। তিনিটা গেলেৰীত মূলতঃ শিলৰ ভাস্কৰ্য আছে আৰু চতুৰ্থটোত ব্ৰঞ্জ আৰু হাতীৰ দাঁতৰ ভাস্কৰ্য, টেৰাকোটা, মাটিৰ মোহৰ, খোদিত তামৰ ফলি আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী ৰখা হৈছে।<ref>[http://asi.nic.in/museum-ratnagiri/ ASI page on the museum]</ref> অন্যান্য ভাস্কৰ্যসমূহ ওচৰৰ গাঁওবোৰত সিঁচৰতি হৈ আছে আৰু কেইবাটাও ভাস্কৰ্য পাটনা সংগ্ৰহালয়, কলকাতাৰ ভাৰতীয় সংগ্ৰহালয়, নতুন দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয় আৰু ভুৱনেশ্বৰৰ ওড়িশা ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত হৈ আছে। ডনাল্ডছনৰ মতে ভাৰতৰ বাহিৰত নিউয়ৰ্কৰ ব্ৰুকলিন সংগ্ৰহালয়ত এই স্থানৰ এটা মূৰ্তি আছে।<ref>Donaldson, 59, and his figs. 212 (Kolkata); 273, 284, 292 (Patna); 274 (Delhi); 286 (Brooklyn)</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বৌদ্ধ মঠ]] [[শ্ৰেণী:ওড়িশা]] 5dwsr7tknfw990s8hoctkxq09w0fe7d 1 128565 604903 560247 2026-05-06T14:26:29Z Duhita Ragini Kalita 46712 পৃষ্ঠা [[বাৰ্তা:ৰত্নাগিৰি, ওড়িশা]]ৰ পৰা [[বাৰ্তা:ৰত্নগিৰি, ওড়িশা]]লৈ Duhita Ragini Kalitaয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 560247 wikitext text/x-wiki {{ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫}} 4jtjzc5xaopc7l9gyu6c20h6zcboea8 0 128935 604923 602986 2026-05-06T15:15:06Z Duhita Ragini Kalita 46712 604923 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Diskit Gompa 2.jpg|thumb|right|400px|ডিস্কিট মঠ]] [[File:Maitreya Buddha - Nubra.jpg|220px|thumb|ডিস্কিট মঠৰ ওচৰত ৩৩ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ মৈত্ৰেয় বুদ্ধৰ মূৰ্তি শ্যোক নদীৰ তললৈ মুখ কৰি নুব্ৰা উপত্যকাৰ ফালে]] '''ডিস্কিট মঠ''', {{en| Diskit Monastery}} যাক '''ডেস্কিট গোম্পা''' বা '''ডিস্কিট গোম্পা''' বুলিও কোৱা হয়, [[লাডাখ]]ৰ [[লেহ]] জিলাৰ নুব্ৰা উপত্যকাৰ ডিস্কিটৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু বৃহত্তম [[বৌদ্ধ]] মঠ (গোম্পা)।<ref name = "INDIA">{{cite book|last=Singh|first=Sarina |title=India|publisher=Lonely Planet.|series=Lonely Planet.|url=https://books.google.com/books?id=Fk8FQa2ZSFQC&q=diskit&pg=PA329|pages = 313, 329 | isbn=978-1-74059-694-7|year=2005 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.slate.com/id/2069711/|title=Diskit Gompa|work=[[Slate (magazine)|Slate]]|access-date=25 January 2010|archive-date=7 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907002352/http://www.slate.com/id/2069711/|url-status=dead|archivedate=7 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080907002352/http://www.slate.com/id/2069711/|deadurl=yes}}</ref> লেহৰ পৰা ১১৫ কিলোমিটাৰ উত্তৰে। ই তিব্বতী বৌদ্ধ ধৰ্মৰ গেলুগপা (হালধীয়া টুপী) পন্থাৰ অন্তৰ্গত আৰু ১৪ শতিকাত গেলুগপাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ছং খাপাৰ শিষ্য চাংজেম চেৰাব জাংপোৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="Temples">{{cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/ladakh/diskit-hundur.html|title=Diskit & Hundur|publisher=Buddhist-temples.com|access-date=7 October 2009}}</ref><ref name=dream>{{Cite web|url=http://www.dreamladakh.com/ladakh.htm|title= Diskit Gompa|access-date=2009-12-24}}</ref> ই থিক্সে গোম্পাৰ এটা উপ-গোম্পা। লাচুং মন্দিৰ আৰু হুণ্ডুৰ মঠও ইয়াৰ ওচৰতে আছে, যিটো মূল পথৰ পৰা আঁতৰত থকা এখন দলঙৰ তলত অৱস্থিত।<ref name="Temples"/><ref name=dream/> মঠটোৰ প্ৰাৰ্থনা ভৱনত চো ৰিনপোচে (মুকুট পিন্ধা বুদ্ধ)ৰ প্ৰতিমূৰ্তি, এটা বিশাল ঢোল আৰু কেইবাখনো উগ্ৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ প্ৰতিমূৰ্তি আছে। মঠটোৰ এটা উচ্চ কুপোলাত তিব্বতৰ তাছিলহুনপো মঠৰ এটা ফ্ৰেস্কো চিত্ৰিত কৰা হৈছে। মঠ প্ৰশাসনে এখন বিদ্যালয় চলায়, "তিব্বত সমৰ্থন গোট" নামেৰে জনাজাত এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ সহায়ত। বিদ্যালয়খনত কম্পিউটাৰৰ সুবিধা আছে আৰু অঞ্চলটোৰ তিব্বতী শিশুসকলক ইংৰাজী ভাষাত বিজ্ঞান বিষয়সমূহ শিকোৱা হয়। ফেব্ৰুৱাৰী মাহত মঠ অঞ্চলত ডছমোচে বা "স্কেপগট উৎসৱ" নামৰ এটা জনপ্ৰিয় উৎসৱ পালন কৰা হয়। ইয়াত বেছিভাগেই নুব্ৰা উপত্যকাৰ গাঁৱৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো এই সময়ছোৱাত প্ৰচণ্ড বৰফ পৰে বাবে লেহৰ অন্যান্য অঞ্চললৈ যোৱাটো কঠিন হৈ পৰে। ==ইতিহাস== [[File:Virudhaka-Dhritarastra-Virupaksha-Vaisarvana.jpg|thumb|left|প্ৰাৰ্থনাগৃহৰ সন্মুখত চাৰিজন স্বৰ্গীয় ৰজাৰ চিত্ৰ অংকন কৰা এখন নতুন ছবি (২০০৯)। ২০০৪ চনৰ ফটোখনত (তলত, Structures ত) চিৰিৰ ওপৰত থকা এটা ধ্বংসপ্ৰাপ্ত মঞ্চত একেটা মিউৰেল দেখা গৈছে।]] চতুৰ্দশ শতিকাত চাংজেম চেৰাব জাংপোৱে ডিস্কিট মঠ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="dream"/> তেতিয়া [[লাডাখ]]ত ৰজা গ্ৰেগছ-পা-'বুম-ল্ডে (১৪০০–১৪৪০) আৰু তেওঁৰ ভাতৃয়ে শাসন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকে নিগ-মা-গ্ৰাগছ-পা নামৰ স্থানীয় শাসকৰ অধীনত থকা নুব্ৰা উপত্যকা দখল কৰাৰ বিফল চেষ্টা কৰিছিল। স্থানীয় শাসকে ডিস্কিটত মঠটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰু মঠটোত গেলুগপা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ছং খাপাৰ মূৰ্তিটোক দেৱতা হিচাপে গঢ়ি তোলাত গেলুগপা অৰ্ডাৰৰ এজন অধিবক্তাক সহায় কৰিছিল। আনকি পশ্চিম তিব্বতকো নিয়ন্ত্ৰণ কৰা ৰজা ব্লগ্ৰছ-চোগ-ইডানৰ (১৪৪০–১৪৭০) শাসনকালত পাঞ্চেন লা-বটছুনে - জন্মসূত্ৰে নুব্ৰা উপত্যকাৰ বাসিন্দা - তিব্বতত অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু পিছলৈ তাছিলহুনপো মঠৰ প্ৰতিষ্ঠাপকৰ ৰিজেণ্ট হৈছিল আৰু অৱশেষত জীৱনৰ শেষ পৰ্যায়ত নুব্ৰালৈ উভতি আহে। তেওঁৰ অৱশিষ্ট চৰছাত সংৰক্ষিত হৈ আছে। ১৫০০ চনত লাডাখত ব্ৰা-শিছ-ৰনাম-ৰগ্যালে শাসন কৰে, যিয়ে নুব্ৰা আৰু লেহৰ ওচৰত মধ্য এছিয়াৰ আক্ৰমণকাৰী মিৰ্জা হাইদৰৰ সৈতে যুঁজি অৱশেষত পিছৰজনক পৰাস্ত কৰে আৰু এইদৰে নুব্ৰাক লাডাখ ৰজাৰ শাসনৰ অধীনলৈ আনে। তেতিয়াও স্থানীয় মুখীয়ালসকলে ডিস্কিট আৰু ভাৰতত ক্ষমতা প্ৰদান কৰিছিল। এই যুদ্ধৰ পিছত ছিয়া মুছলমানসকলে নুব্ৰাত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অষ্টাদশ শতিকাৰ মাজভাগত শ্বে-ডবাং-ৰনাম-ৰ্গিয়ালে ডিস্কিট মঠৰ নিয়ন্ত্ৰণ থিক্সে মঠৰ ৰিনপোচেক দিছিল আৰু এই ব্যৱস্থা আজিও অব্যাহত আছে। তেতিয়াৰ পৰাই ডিস্কিটক থিক্সেৰ উপ-গোম্পা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name= Osmaston>{{cite book|last= Osmaston|first= Henry|author2=Nawang Tsering|title= Recent research on Ladakh 6: proceedings of the sixth InternationalConference|work=A brief History of Nubra Valley|pages=254–255|access-date=2009-12-24|url=https://books.google.com/books?id=4jX552GiSmYC&pg=RA3-PA255|publisher= Motilal Banarsidass Publishers|year=1997|isbn= 81-208-1432-0}}</ref> == ভূগোল == [[File:Shoyok and Nubra Valley map.jpg|thumb|left|নুবেৰা উপত্যকাত ডিস্কিট আৰু খাৰদুংলা গিৰিপথৰ অৱস্থান]] ডিস্কিট মঠটো নুবেৰা উপত্যকাৰ শ্বয়ক নদীৰ সোঁপাৰৰ বানপানী হোৱা সমভূমিৰ ওপৰৰ এটা পাহাৰত অৱস্থিত। নুবেৰা নদী শ্বয়ক নদীৰ এক উপনৈ, যি লাডাখ পৰ্বতমালাৰ উত্তৰ দিশে সিন্ধু নদীৰ সমান্তৰালভাৱে বৈ গৈছে। যিহেতু এই উপত্যকাটো কম উচ্চতাত অৱস্থিত, ইয়াৰ জলবায়ু মৃদু। ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা সেউজীয়া উদ্ভিদৰ বাবে উপত্যকাটোক "লাডাখৰ ফলৰ বাগিচা" বুলি কোৱা হয়। এই উপত্যকাটো তীব্বত আৰু চীনৰ মাজৰ কাৰাভান পথৰ অংশ আছিল। এই উপত্যকাটো দুটা কুঁজ থকা বেক্ট্ৰিয়ান উটৰো বাসস্থান। ই লেহৰ পৰা খাৰদুংলা গিৰিপথ অতিক্ৰম কৰি পোৱা যায়। যিহেতু শীতকালত পৰ্বতবোৰ প্ৰায়ে দুৰ্গম হৈ পৰে, গতিকে উপত্যকাটোৰ ডিস্কিট গাঁও আৰু মঠটো উপত্যকাৰ লোকসকলৰ বাবে এক মিলন কেন্দ্ৰ। ডিস্কিট হৈছে নুবেৰা উপত্যকাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আৰু ইয়াত চৰকাৰী কাৰ্যালয়সমূহৰ লগতে মৌলিক সুবিধাসমূহ উপলব্ধ। ই পথৰ জৰিয়তে লেহৰ সৈতেও সংযুক্ত।<ref name=Shashi>{{Cite book|last=Shashi|first= S.S.|title= Encyclopaedia of Indian tribes|work=Diskit Monastery| page=208| access-date=2009-12-25| url=https://books.google.com/books?id=vlTgSNdJTxkC&pg=PA208|publisher= Anmol Publications PVT. LTD.|year=1997|isbn=81-7041-836-4}}</ref><ref name=Bindloss>{{Cite book|last=Bindloss|first=Joe|author2=Sarina Singh|title= India|work=Diskit|page=384|access-date=2009-12-24|url=https://books.google.com/books?id=T7ZHUhSEleYC&pg=PA384|publisher= Lonely Planet|year=2007|isbn= 978-1-74104-308-2}}</ref><ref name=trek>{{Cite web|url= http://www.trekkinginladakh.com/nubra-valley-trek.html|title= The Nubra Valley Trekking|access-date= 2009-12-24|archive-url= https://web.archive.org/web/20120316092547/http://www.trekkinginladakh.com/nubra-valley-trek.html|archive-date= 16 March 2012|url-status= dead}}</ref> [[File:Monk at Diskit Gompa.jpg|thumb|left|মঠৰ চাদত এজন বৌদ্ধ সন্ন্যাসীৰ ধ্যানমগ্ন অৱস্থা, পটভূমিত নুবেৰা উপত্যকা আৰু ডিস্কিট গাঁও]] {{Tibetan Buddhism}} মঠলৈ যোৱা পথটো ডিস্কিট গাঁৱৰ মাজেৰে পাৰ হোৱা এটা খলা-বমা আৰু ধূলিময় পথ। লেহৰ পৰা খাৰদুং গিৰিপথ হৈ এই গাঁওখনত উপনীত হ'ব পাৰি। তুষাৰপাত আৰু ভূমিস্খলনৰ বাবে অক্টোবৰৰ পৰা মে' মাহৰ ভিতৰত যাতায়ত ব্যাহত হ'ব পাৰে। এই পথটোক প্ৰায়ে ভুলকৈ পৃথিৱীৰ সৰ্বোচ্চ মটৰ চলনযোগ্য পথ বুলি কোৱা হয়। লেহৰ পৰা অহা পথটো চাউথ পুল্লু (এক সেনা শিবিৰ), তাৰ পিছত খাৰদুংলা আৰু তাৰ পিছত নৰ্থ পুল্লুলৈ নামি আহে। বিদেশী পৰ্যটকসকলে ইয়াত নুবেৰা উপত্যকাত তেওঁলোকৰ প্ৰৱেশ পঞ্জীয়ন কৰিব লাগে। পথটো খাৰদুং গাঁৱলৈ নামি যায় আৰু তাৰ পিছত উপত্যকাৰ সমতলত থকা খালচাৰ গাঁৱলৈ নামি গৈ দুটা ভাগত বিভক্ত হয়। খালচাৰ গাঁৱৰ পৰা বাওঁফালৰ শাখাটোৱে ডিস্কিট আৰু হুন্দাৰ গাঁৱলৈ লৈ যায়, আনহাতে সোঁফালৰ শাখাটোৱে চুমুৰ আৰু পানামিক গাঁৱলৈ লৈ যায়।<ref name=Bindloss/> ভাৰতীয় সেনাই চোৱাচিতা কৰা এটা পথেৰে লেহৰ পৰা ডিস্কিটলৈ দূৰত্ব প্ৰায় ১৫০ কিলোমিটাৰ।<ref>{{Cite web|url=http://www.tourism-of-india.com/nubravalley.html|title= Nubra Valley|access-date=2009-12-25}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist| refs= }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চমু বৰ্ণনা থকা প্ৰবন্ধসমূহ]] oqo1af6b7qrf33pqgl1xdpsvyh7o4p7 604924 604923 2026-05-06T15:15:31Z Duhita Ragini Kalita 46712 604924 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Diskit Gompa 2.jpg|thumb|right|400px|ডিস্কিট মঠ]] [[File:Maitreya Buddha - Nubra.jpg|220px|thumb|ডিস্কিট মঠৰ ওচৰত ৩৩ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ মৈত্ৰেয় বুদ্ধৰ মূৰ্তি শ্যোক নদীৰ তললৈ মুখ কৰি নুব্ৰা উপত্যকাৰ ফালে]] '''ডিস্কিট মঠ''', {{en| Diskit Monastery}} যাক '''ডেস্কিট গোম্পা''' বা '''ডিস্কিট গোম্পা''' বুলিও কোৱা হয়, [[লাডাখ]]ৰ [[লেহ]] জিলাৰ নুব্ৰা উপত্যকাৰ ডিস্কিটৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু বৃহত্তম [[বৌদ্ধ]] মঠ (গোম্পা)।<ref name = "INDIA">{{cite book|last=Singh|first=Sarina |title=India|publisher=Lonely Planet.|series=Lonely Planet.|url=https://books.google.com/books?id=Fk8FQa2ZSFQC&q=diskit&pg=PA329|pages = 313, 329 | isbn=978-1-74059-694-7|year=2005 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.slate.com/id/2069711/|title=Diskit Gompa|work=[[Slate (magazine)|Slate]]|access-date=25 January 2010|archive-date=7 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907002352/http://www.slate.com/id/2069711/|url-status=dead|archivedate=7 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080907002352/http://www.slate.com/id/2069711/|deadurl=yes}}</ref> লেহৰ পৰা ১১৫ কিলোমিটাৰ উত্তৰে। ই তিব্বতী বৌদ্ধ ধৰ্মৰ গেলুগপা (হালধীয়া টুপী) পন্থাৰ অন্তৰ্গত আৰু ১৪ শতিকাত গেলুগপাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ছং খাপাৰ শিষ্য চাংজেম চেৰাব জাংপোৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="Temples">{{cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/ladakh/diskit-hundur.html|title=Diskit & Hundur|publisher=Buddhist-temples.com|access-date=7 October 2009}}</ref><ref name=dream>{{Cite web|url=http://www.dreamladakh.com/ladakh.htm|title= Diskit Gompa|access-date=2009-12-24}}</ref> ই থিক্সে গোম্পাৰ এটা উপ-গোম্পা। লাচুং মন্দিৰ আৰু হুণ্ডুৰ মঠও ইয়াৰ ওচৰতে আছে, যিটো মূল পথৰ পৰা আঁতৰত থকা এখন দলঙৰ তলত অৱস্থিত।<ref name="Temples"/><ref name=dream/> মঠটোৰ প্ৰাৰ্থনা ভৱনত চো ৰিনপোচে (মুকুট পিন্ধা বুদ্ধ)ৰ প্ৰতিমূৰ্তি, এটা বিশাল ঢোল আৰু কেইবাখনো উগ্ৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ প্ৰতিমূৰ্তি আছে। মঠটোৰ এটা উচ্চ কুপোলাত তিব্বতৰ তাছিলহুনপো মঠৰ এটা ফ্ৰেস্কো চিত্ৰিত কৰা হৈছে। মঠ প্ৰশাসনে এখন বিদ্যালয় চলায়, "তিব্বত সমৰ্থন গোট" নামেৰে জনাজাত এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ সহায়ত। বিদ্যালয়খনত কম্পিউটাৰৰ সুবিধা আছে আৰু অঞ্চলটোৰ তিব্বতী শিশুসকলক ইংৰাজী ভাষাত বিজ্ঞান বিষয়সমূহ শিকোৱা হয়। ফেব্ৰুৱাৰী মাহত মঠ অঞ্চলত ডছমোচে বা "স্কেপগট উৎসৱ" নামৰ এটা জনপ্ৰিয় উৎসৱ পালন কৰা হয়। ইয়াত বেছিভাগেই নুব্ৰা উপত্যকাৰ গাঁৱৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো এই সময়ছোৱাত প্ৰচণ্ড বৰফ পৰে বাবে লেহৰ অন্যান্য অঞ্চললৈ যোৱাটো কঠিন হৈ পৰে। ==ইতিহাস== [[File:Virudhaka-Dhritarastra-Virupaksha-Vaisarvana.jpg|thumb|left|প্ৰাৰ্থনাগৃহৰ সন্মুখত চাৰিজন স্বৰ্গীয় ৰজাৰ চিত্ৰ অংকন কৰা এখন নতুন ছবি (২০০৯)। ২০০৪ চনৰ ফটোখনত (তলত, Structures ত) চিৰিৰ ওপৰত থকা এটা ধ্বংসপ্ৰাপ্ত মঞ্চত একেটা মিউৰেল দেখা গৈছে।]] চতুৰ্দশ শতিকাত চাংজেম চেৰাব জাংপোৱে ডিস্কিট মঠ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="dream"/> তেতিয়া [[লাডাখ]]ত ৰজা গ্ৰেগছ-পা-'বুম-ল্ডে (১৪০০–১৪৪০) আৰু তেওঁৰ ভাতৃয়ে শাসন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকে নিগ-মা-গ্ৰাগছ-পা নামৰ স্থানীয় শাসকৰ অধীনত থকা নুব্ৰা উপত্যকা দখল কৰাৰ বিফল চেষ্টা কৰিছিল। স্থানীয় শাসকে ডিস্কিটত মঠটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰু মঠটোত গেলুগপা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ছং খাপাৰ মূৰ্তিটোক দেৱতা হিচাপে গঢ়ি তোলাত গেলুগপা অৰ্ডাৰৰ এজন অধিবক্তাক সহায় কৰিছিল। আনকি পশ্চিম তিব্বতকো নিয়ন্ত্ৰণ কৰা ৰজা ব্লগ্ৰছ-চোগ-ইডানৰ (১৪৪০–১৪৭০) শাসনকালত পাঞ্চেন লা-বটছুনে - জন্মসূত্ৰে নুব্ৰা উপত্যকাৰ বাসিন্দা - তিব্বতত অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু পিছলৈ তাছিলহুনপো মঠৰ প্ৰতিষ্ঠাপকৰ ৰিজেণ্ট হৈছিল আৰু অৱশেষত জীৱনৰ শেষ পৰ্যায়ত নুব্ৰালৈ উভতি আহে। তেওঁৰ অৱশিষ্ট চৰছাত সংৰক্ষিত হৈ আছে। ১৫০০ চনত লাডাখত ব্ৰা-শিছ-ৰনাম-ৰগ্যালে শাসন কৰে, যিয়ে নুব্ৰা আৰু লেহৰ ওচৰত মধ্য এছিয়াৰ আক্ৰমণকাৰী মিৰ্জা হাইদৰৰ সৈতে যুঁজি অৱশেষত পিছৰজনক পৰাস্ত কৰে আৰু এইদৰে নুব্ৰাক লাডাখ ৰজাৰ শাসনৰ অধীনলৈ আনে। তেতিয়াও স্থানীয় মুখীয়ালসকলে ডিস্কিট আৰু ভাৰতত ক্ষমতা প্ৰদান কৰিছিল। এই যুদ্ধৰ পিছত ছিয়া মুছলমানসকলে নুব্ৰাত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অষ্টাদশ শতিকাৰ মাজভাগত শ্বে-ডবাং-ৰনাম-ৰ্গিয়ালে ডিস্কিট মঠৰ নিয়ন্ত্ৰণ থিক্সে মঠৰ ৰিনপোচেক দিছিল আৰু এই ব্যৱস্থা আজিও অব্যাহত আছে। তেতিয়াৰ পৰাই ডিস্কিটক থিক্সেৰ উপ-গোম্পা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name= Osmaston>{{cite book|last= Osmaston|first= Henry|author2=Nawang Tsering|title= Recent research on Ladakh 6: proceedings of the sixth InternationalConference|work=A brief History of Nubra Valley|pages=254–255|access-date=2009-12-24|url=https://books.google.com/books?id=4jX552GiSmYC&pg=RA3-PA255|publisher= Motilal Banarsidass Publishers|year=1997|isbn= 81-208-1432-0}}</ref> == ভূগোল == [[File:Shoyok and Nubra Valley map.jpg|thumb|left|নুবেৰা উপত্যকাত ডিস্কিট আৰু খাৰদুংলা গিৰিপথৰ অৱস্থান]] ডিস্কিট মঠটো নুবেৰা উপত্যকাৰ শ্বয়ক নদীৰ সোঁপাৰৰ বানপানী হোৱা সমভূমিৰ ওপৰৰ এটা পাহাৰত অৱস্থিত। নুবেৰা নদী শ্বয়ক নদীৰ এক উপনৈ, যি লাডাখ পৰ্বতমালাৰ উত্তৰ দিশে সিন্ধু নদীৰ সমান্তৰালভাৱে বৈ গৈছে। যিহেতু এই উপত্যকাটো কম উচ্চতাত অৱস্থিত, ইয়াৰ জলবায়ু মৃদু। ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা সেউজীয়া উদ্ভিদৰ বাবে উপত্যকাটোক "লাডাখৰ ফলৰ বাগিচা" বুলি কোৱা হয়। এই উপত্যকাটো তীব্বত আৰু চীনৰ মাজৰ কাৰাভান পথৰ অংশ আছিল। এই উপত্যকাটো দুটা কুঁজ থকা বেক্ট্ৰিয়ান উটৰো বাসস্থান। ই লেহৰ পৰা খাৰদুংলা গিৰিপথ অতিক্ৰম কৰি পোৱা যায়। যিহেতু শীতকালত পৰ্বতবোৰ প্ৰায়ে দুৰ্গম হৈ পৰে, গতিকে উপত্যকাটোৰ ডিস্কিট গাঁও আৰু মঠটো উপত্যকাৰ লোকসকলৰ বাবে এক মিলন কেন্দ্ৰ। ডিস্কিট হৈছে নুবেৰা উপত্যকাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আৰু ইয়াত চৰকাৰী কাৰ্যালয়সমূহৰ লগতে মৌলিক সুবিধাসমূহ উপলব্ধ। ই পথৰ জৰিয়তে লেহৰ সৈতেও সংযুক্ত।<ref name=Shashi>{{Cite book|last=Shashi|first= S.S.|title= Encyclopaedia of Indian tribes|work=Diskit Monastery| page=208| access-date=2009-12-25| url=https://books.google.com/books?id=vlTgSNdJTxkC&pg=PA208|publisher= Anmol Publications PVT. LTD.|year=1997|isbn=81-7041-836-4}}</ref><ref name=Bindloss>{{Cite book|last=Bindloss|first=Joe|author2=Sarina Singh|title= India|work=Diskit|page=384|access-date=2009-12-24|url=https://books.google.com/books?id=T7ZHUhSEleYC&pg=PA384|publisher= Lonely Planet|year=2007|isbn= 978-1-74104-308-2}}</ref><ref name=trek>{{Cite web|url= http://www.trekkinginladakh.com/nubra-valley-trek.html|title= The Nubra Valley Trekking|access-date= 2009-12-24|archive-url= https://web.archive.org/web/20120316092547/http://www.trekkinginladakh.com/nubra-valley-trek.html|archive-date= 16 March 2012|url-status= dead}}</ref> [[File:Monk at Diskit Gompa.jpg|thumb|left|মঠৰ চাদত এজন বৌদ্ধ সন্ন্যাসীৰ ধ্যানমগ্ন অৱস্থা, পটভূমিত নুবেৰা উপত্যকা আৰু ডিস্কিট গাঁও]] মঠলৈ যোৱা পথটো ডিস্কিট গাঁৱৰ মাজেৰে পাৰ হোৱা এটা খলা-বমা আৰু ধূলিময় পথ। লেহৰ পৰা খাৰদুং গিৰিপথ হৈ এই গাঁওখনত উপনীত হ'ব পাৰি। তুষাৰপাত আৰু ভূমিস্খলনৰ বাবে অক্টোবৰৰ পৰা মে' মাহৰ ভিতৰত যাতায়ত ব্যাহত হ'ব পাৰে। এই পথটোক প্ৰায়ে ভুলকৈ পৃথিৱীৰ সৰ্বোচ্চ মটৰ চলনযোগ্য পথ বুলি কোৱা হয়। লেহৰ পৰা অহা পথটো চাউথ পুল্লু (এক সেনা শিবিৰ), তাৰ পিছত খাৰদুংলা আৰু তাৰ পিছত নৰ্থ পুল্লুলৈ নামি আহে। বিদেশী পৰ্যটকসকলে ইয়াত নুবেৰা উপত্যকাত তেওঁলোকৰ প্ৰৱেশ পঞ্জীয়ন কৰিব লাগে। পথটো খাৰদুং গাঁৱলৈ নামি যায় আৰু তাৰ পিছত উপত্যকাৰ সমতলত থকা খালচাৰ গাঁৱলৈ নামি গৈ দুটা ভাগত বিভক্ত হয়। খালচাৰ গাঁৱৰ পৰা বাওঁফালৰ শাখাটোৱে ডিস্কিট আৰু হুন্দাৰ গাঁৱলৈ লৈ যায়, আনহাতে সোঁফালৰ শাখাটোৱে চুমুৰ আৰু পানামিক গাঁৱলৈ লৈ যায়।<ref name=Bindloss/> ভাৰতীয় সেনাই চোৱাচিতা কৰা এটা পথেৰে লেহৰ পৰা ডিস্কিটলৈ দূৰত্ব প্ৰায় ১৫০ কিলোমিটাৰ।<ref>{{Cite web|url=http://www.tourism-of-india.com/nubravalley.html|title= Nubra Valley|access-date=2009-12-25}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist| refs= }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চমু বৰ্ণনা থকা প্ৰবন্ধসমূহ]] bmnneficgm895ttds20h3fqat7c52vi 604925 604924 2026-05-06T15:19:34Z Duhita Ragini Kalita 46712 604925 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Diskit Gompa 2.jpg|thumb|right|400px|ডিস্কিট মঠ]] [[File:Maitreya Buddha - Nubra.jpg|220px|thumb|ডিস্কিট মঠৰ ওচৰত ৩৩ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ মৈত্ৰেয় বুদ্ধৰ মূৰ্তি শ্যোক নদীৰ তললৈ মুখ কৰি নুব্ৰা উপত্যকাৰ ফালে]] '''ডিস্কিট মঠ''', {{en| Diskit Monastery}} যাক '''ডেস্কিট গোম্পা''' বা '''ডিস্কিট গোম্পা''' বুলিও কোৱা হয়, [[লাডাখ]]ৰ [[লেহ]] জিলাৰ নুব্ৰা উপত্যকাৰ ডিস্কিটৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু বৃহত্তম [[বৌদ্ধ]] মঠ (গোম্পা)।<ref name = "INDIA">{{cite book|last=Singh|first=Sarina |title=India|publisher=Lonely Planet.|series=Lonely Planet.|url=https://books.google.com/books?id=Fk8FQa2ZSFQC&q=diskit&pg=PA329|pages = 313, 329 | isbn=978-1-74059-694-7|year=2005 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.slate.com/id/2069711/|title=Diskit Gompa|work=[[Slate (magazine)|Slate]]|access-date=25 January 2010|archive-date=7 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907002352/http://www.slate.com/id/2069711/|url-status=dead|archivedate=7 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080907002352/http://www.slate.com/id/2069711/|deadurl=yes}}</ref> লেহৰ পৰা ১১৫ কিলোমিটাৰ উত্তৰে। ই তিব্বতী বৌদ্ধ ধৰ্মৰ গেলুগপা (হালধীয়া টুপী) পন্থাৰ অন্তৰ্গত আৰু ১৪ শতিকাত গেলুগপাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ছং খাপাৰ শিষ্য চাংজেম চেৰাব জাংপোৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="Temples">{{cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/ladakh/diskit-hundur.html|title=Diskit & Hundur|publisher=Buddhist-temples.com|access-date=7 October 2009}}</ref><ref name=dream>{{Cite web|url=http://www.dreamladakh.com/ladakh.htm|title= Diskit Gompa|access-date=2009-12-24}}</ref> ই থিক্সে গোম্পাৰ এটা উপ-গোম্পা। লাচুং মন্দিৰ আৰু হুণ্ডুৰ মঠও ইয়াৰ ওচৰতে আছে, যিটো মূল পথৰ পৰা আঁতৰত থকা এখন দলঙৰ তলত অৱস্থিত।<ref name="Temples"/><ref name=dream/> মঠটোৰ প্ৰাৰ্থনা ভৱনত চো ৰিনপোচে (মুকুট পিন্ধা বুদ্ধ)ৰ প্ৰতিমূৰ্তি, এটা বিশাল ঢোল আৰু কেইবাখনো উগ্ৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ প্ৰতিমূৰ্তি আছে। মঠটোৰ এটা উচ্চ কুপোলাত তিব্বতৰ তাছিলহুনপো মঠৰ এটা ফ্ৰেস্কো চিত্ৰিত কৰা হৈছে। মঠ প্ৰশাসনে এখন বিদ্যালয় চলায়, "তিব্বত সমৰ্থন গোট" নামেৰে জনাজাত এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ সহায়ত। বিদ্যালয়খনত কম্পিউটাৰৰ সুবিধা আছে আৰু অঞ্চলটোৰ তিব্বতী শিশুসকলক ইংৰাজী ভাষাত বিজ্ঞান বিষয়সমূহ শিকোৱা হয়। ফেব্ৰুৱাৰী মাহত মঠ অঞ্চলত ডছমোচে বা "স্কেপগট উৎসৱ" নামৰ এটা জনপ্ৰিয় উৎসৱ পালন কৰা হয়। ইয়াত বেছিভাগেই নুব্ৰা উপত্যকাৰ গাঁৱৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো এই সময়ছোৱাত প্ৰচণ্ড বৰফ পৰে বাবে লেহৰ অন্যান্য অঞ্চললৈ যোৱাটো কঠিন হৈ পৰে। ==ইতিহাস== [[File:Virudhaka-Dhritarastra-Virupaksha-Vaisarvana.jpg|thumb|left|প্ৰাৰ্থনাগৃহৰ সন্মুখত চাৰিজন স্বৰ্গীয় ৰজাৰ চিত্ৰ অংকন কৰা এখন নতুন ছবি (২০০৯)। ২০০৪ চনৰ ফটোখনত (তলত, Structures ত) চিৰিৰ ওপৰত থকা এটা ধ্বংসপ্ৰাপ্ত মঞ্চত একেটা মিউৰেল দেখা গৈছে।]] চতুৰ্দশ শতিকাত চাংজেম চেৰাব জাংপোৱে ডিস্কিট মঠ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="dream"/> তেতিয়া [[লাডাখ]]ত ৰজা গ্ৰেগছ-পা-'বুম-ল্ডে (১৪০০–১৪৪০) আৰু তেওঁৰ ভাতৃয়ে শাসন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকে নিগ-মা-গ্ৰাগছ-পা নামৰ স্থানীয় শাসকৰ অধীনত থকা নুব্ৰা উপত্যকা দখল কৰাৰ বিফল চেষ্টা কৰিছিল। স্থানীয় শাসকে ডিস্কিটত মঠটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰু মঠটোত গেলুগপা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ছং খাপাৰ মূৰ্তিটোক দেৱতা হিচাপে গঢ়ি তোলাত গেলুগপা অৰ্ডাৰৰ এজন অধিবক্তাক সহায় কৰিছিল। আনকি পশ্চিম তিব্বতকো নিয়ন্ত্ৰণ কৰা ৰজা ব্লগ্ৰছ-চোগ-ইডানৰ (১৪৪০–১৪৭০) শাসনকালত পাঞ্চেন লা-বটছুনে - জন্মসূত্ৰে নুব্ৰা উপত্যকাৰ বাসিন্দা - তিব্বতত অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু পিছলৈ তাছিলহুনপো মঠৰ প্ৰতিষ্ঠাপকৰ ৰিজেণ্ট হৈছিল আৰু অৱশেষত জীৱনৰ শেষ পৰ্যায়ত নুব্ৰালৈ উভতি আহে। তেওঁৰ অৱশিষ্ট চৰছাত সংৰক্ষিত হৈ আছে। ১৫০০ চনত লাডাখত ব্ৰা-শিছ-ৰনাম-ৰগ্যালে শাসন কৰে, যিয়ে নুব্ৰা আৰু লেহৰ ওচৰত মধ্য এছিয়াৰ আক্ৰমণকাৰী মিৰ্জা হাইদৰৰ সৈতে যুঁজি অৱশেষত পিছৰজনক পৰাস্ত কৰে আৰু এইদৰে নুব্ৰাক লাডাখ ৰজাৰ শাসনৰ অধীনলৈ আনে। তেতিয়াও স্থানীয় মুখীয়ালসকলে ডিস্কিট আৰু ভাৰতত ক্ষমতা প্ৰদান কৰিছিল। এই যুদ্ধৰ পিছত ছিয়া মুছলমানসকলে নুব্ৰাত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অষ্টাদশ শতিকাৰ মাজভাগত শ্বে-ডবাং-ৰনাম-ৰ্গিয়ালে ডিস্কিট মঠৰ নিয়ন্ত্ৰণ থিক্সে মঠৰ ৰিনপোচেক দিছিল আৰু এই ব্যৱস্থা আজিও অব্যাহত আছে। তেতিয়াৰ পৰাই ডিস্কিটক থিক্সেৰ উপ-গোম্পা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name= Osmaston>{{cite book|last= Osmaston|first= Henry|author2=Nawang Tsering|title= Recent research on Ladakh 6: proceedings of the sixth InternationalConference|work=A brief History of Nubra Valley|pages=254–255|access-date=2009-12-24|url=https://books.google.com/books?id=4jX552GiSmYC&pg=RA3-PA255|publisher= Motilal Banarsidass Publishers|year=1997|isbn= 81-208-1432-0}}</ref> == ভূগোল == [[File:Shoyok and Nubra Valley map.jpg|thumb|left|নুবেৰা উপত্যকাত ডিস্কিট আৰু খাৰদুংলা গিৰিপথৰ অৱস্থান]] ডিস্কিট মঠটো নুবেৰা উপত্যকাৰ শ্বয়ক নদীৰ সোঁপাৰৰ বানপানী হোৱা সমভূমিৰ ওপৰৰ এটা পাহাৰত অৱস্থিত। নুবেৰা নদী শ্বয়ক নদীৰ এক উপনৈ, যি লাডাখ পৰ্বতমালাৰ উত্তৰ দিশে সিন্ধু নদীৰ সমান্তৰালভাৱে বৈ গৈছে। যিহেতু এই উপত্যকাটো কম উচ্চতাত অৱস্থিত, ইয়াৰ জলবায়ু মৃদু। ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা সেউজীয়া উদ্ভিদৰ বাবে উপত্যকাটোক "লাডাখৰ ফলৰ বাগিচা" বুলি কোৱা হয়। এই উপত্যকাটো তীব্বত আৰু চীনৰ মাজৰ কাৰাভান পথৰ অংশ আছিল। এই উপত্যকাটো দুটা কুঁজ থকা বেক্ট্ৰিয়ান উটৰো বাসস্থান। ই লেহৰ পৰা খাৰদুংলা গিৰিপথ অতিক্ৰম কৰি পোৱা যায়। যিহেতু শীতকালত পৰ্বতবোৰ প্ৰায়ে দুৰ্গম হৈ পৰে, গতিকে উপত্যকাটোৰ ডিস্কিট গাঁও আৰু মঠটো উপত্যকাৰ লোকসকলৰ বাবে এক মিলন কেন্দ্ৰ। ডিস্কিট হৈছে নুবেৰা উপত্যকাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আৰু ইয়াত চৰকাৰী কাৰ্যালয়সমূহৰ লগতে মৌলিক সুবিধাসমূহ উপলব্ধ। ই পথৰ জৰিয়তে লেহৰ সৈতেও সংযুক্ত।<ref name=Shashi>{{Cite book|last=Shashi|first= S.S.|title= Encyclopaedia of Indian tribes|work=Diskit Monastery| page=208| access-date=2009-12-25| url=https://books.google.com/books?id=vlTgSNdJTxkC&pg=PA208|publisher= Anmol Publications PVT. LTD.|year=1997|isbn=81-7041-836-4}}</ref><ref name=Bindloss>{{Cite book|last=Bindloss|first=Joe|author2=Sarina Singh|title= India|work=Diskit|page=384|access-date=2009-12-24|url=https://books.google.com/books?id=T7ZHUhSEleYC&pg=PA384|publisher= Lonely Planet|year=2007|isbn= 978-1-74104-308-2}}</ref><ref name=trek>{{Cite web|url= http://www.trekkinginladakh.com/nubra-valley-trek.html|title= The Nubra Valley Trekking|access-date= 2009-12-24|archive-url= https://web.archive.org/web/20120316092547/http://www.trekkinginladakh.com/nubra-valley-trek.html|archive-date= 16 March 2012|url-status= dead}}</ref> [[File:Monk at Diskit Gompa.jpg|thumb|left|মঠৰ চাদত এজন বৌদ্ধ সন্ন্যাসীৰ ধ্যানমগ্ন অৱস্থা, পটভূমিত নুবেৰা উপত্যকা আৰু ডিস্কিট গাঁও]] মঠলৈ যোৱা পথটো ডিস্কিট গাঁৱৰ মাজেৰে পাৰ হোৱা এটা খলা-বমা আৰু ধূলিময় পথ। লেহৰ পৰা খাৰদুং গিৰিপথ হৈ এই গাঁওখনত উপনীত হ'ব পাৰি। তুষাৰপাত আৰু ভূমিস্খলনৰ বাবে অক্টোবৰৰ পৰা মে' মাহৰ ভিতৰত যাতায়ত ব্যাহত হ'ব পাৰে। এই পথটোক প্ৰায়ে ভুলকৈ পৃথিৱীৰ সৰ্বোচ্চ মটৰ চলনযোগ্য পথ বুলি কোৱা হয়। লেহৰ পৰা অহা পথটো চাউথ পুল্লু (এক সেনা শিবিৰ), তাৰ পিছত খাৰদুংলা আৰু তাৰ পিছত নৰ্থ পুল্লুলৈ নামি আহে। বিদেশী পৰ্যটকসকলে ইয়াত নুবেৰা উপত্যকাত তেওঁলোকৰ প্ৰৱেশ পঞ্জীয়ন কৰিব লাগে। পথটো খাৰদুং গাঁৱলৈ নামি যায় আৰু তাৰ পিছত উপত্যকাৰ সমতলত থকা খালচাৰ গাঁৱলৈ নামি গৈ দুটা ভাগত বিভক্ত হয়। খালচাৰ গাঁৱৰ পৰা বাওঁফালৰ শাখাটোৱে ডিস্কিট আৰু হুন্দাৰ গাঁৱলৈ লৈ যায়, আনহাতে সোঁফালৰ শাখাটোৱে চুমুৰ আৰু পানামিক গাঁৱলৈ লৈ যায়।<ref name=Bindloss/> ভাৰতীয় সেনাই চোৱাচিতা কৰা এটা পথেৰে লেহৰ পৰা ডিস্কিটলৈ দূৰত্ব প্ৰায় ১৫০ কিলোমিটাৰ।<ref>{{Cite web|url=http://www.tourism-of-india.com/nubravalley.html|title= Nubra Valley|access-date=2009-12-25}}</ref> == স্থাপত্যসমূহ == [[File:Diskit-gompa-1.jpg|thumb|মঠলৈ যোৱা পথ]] ডিস্কিট মঠটো মঠলৈ যোৱা পথটোৰ একেবাৰে মূৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই পথটোৱে পাৰ্থপুৰ আৰু থোচৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰিছে। এটা শিলৰ চিৰিৰে মঠৰ প্ৰাৰ্থনা কক্ষলৈ যাব পাৰি। এই কক্ষত মৈত্রেয় বুদ্ধৰ এটা মূৰ্তি আৰু এটা বিশাল ঢোল স্থাপন কৰা হৈছে। দ্বিতীয় মহলাৰ কক্ষত কেইবাটাও ভয়ংকৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ মূৰ্তি আছে।<ref name=Bindloss/> ডিস্কিট মঠৰ এটা ওখ গম্বুজ আছে, য’ত তীব্বতৰ তাছিলহুনপো মঠক চিত্ৰিত কৰা এটা ফ্ৰেস্কো (fresco) আছে। ইয়াৰ ভঁৰাল ঘৰত কেইবাটাও মন্দিৰৰ লগতে মংগোলীয় আৰু তীব্বতীয় পাঠ্যপুথি সংৰক্ষিত হৈ আছে।<ref name="Temples"/> ডিস্কিট মঠ মংগোলীয় পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতেও জড়িত: কোৱা হয় যে মঠৰ চৌহদৰ ওচৰত এসময়ত বৌদ্ধ ধৰ্ম বিৰোধী এজন মংগোলীয় অসুৰ বাস কৰিছিল আৰু তাক হত্যা কৰা হৈছিল, কিন্তু সি কেইবাবাৰো পুনৰ্জীৱিত হৈছিল।<ref name="Temples"/> বৰ্তমান মঠটোৰ এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত সেই অসুৰটোৰ শুকাই যোৱা মূৰ আৰু হাতখন থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="Temples"/> {{multiple image | align = right | image1 = Diskit-gompa-3.jpg | width1 = 150 | alt1 = | caption1 = | image2 = Diskit-gompa-4.jpg | width2 = 150 | alt2 = | caption2 = | footer = বাওঁফালে: মঠৰ নতুনকৈ সম্প্ৰসাৰিত অংশলৈ যোৱা খটখটী (২০০৪)। সোঁফালে: প্ৰাৰ্থনা কক্ষত থকা মৈত্রেয় বুদ্ধ। }} মঠৰ শেহতীয়া সম্প্ৰসাৰিত অংশবোৰ ভাল অৱস্থাত আছে যদিও দুখাং (মূল প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) আৰু জিমচুং সিমান ভাল অৱস্থাত নাই। বেৰৰ চিত্ৰবোৰ ছাইৰে ঢাক খাই গৈছে আৰু মূৰ্তিবোৰ বিশৃংখলভাৱে ৰখা হৈছে। মঠৰ পুৰণি অংশটো কিছু পৰিমাণে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হোৱা বুলি কোৱা হয়, যিহেতু ইয়াত কিছুমান ফাঁট মেলা দেখা গৈছে আৰু সেইবোৰ মেৰামতি কৰা হোৱা নাই।<ref name=Sharma>{{Cite book|last=Sharma| first=Jhanvi|title= Architectural heritage: Ladakh|work= Diskit Gompa (Galdan Tashi Chuling Gompa)|page=120|access-date=2009-12-24|url=https://google.com|publisher= Har-Anand Publications|year=2003|isbn= 81-241-0979-6}}</ref> == জাম্পা (মৈত্রেয়) বুদ্ধৰ বিশাল মূৰ্তি == নুবেৰাৰ মুখ্য লামাৰ চৰকাৰী আৱাস বা 'ফোটং' (photong) পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত, য’ত জাম্পা (মৈত্রেয়) বুদ্ধৰ এটা অতি বিশাল মূৰ্তিও আছে।<ref name=Bindloss/> মঠটোৰ তলৰ এটা পাহাৰৰ ওপৰত থকা এই চিত্তাকৰ্ষক ৩২ মিটাৰ (১০৬ ফুট) ওখ মূৰ্তিটোৱে শ্বয়ক নদীৰ দিশে পাকিস্তানৰ ফালে মুখ কৰি আছে। এই মূৰ্তিটো নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ দিয়া সমিতিৰ অধ্যক্ষ চেৰিং নৰফেলৰ মতে, ইয়াৰ বেছিভাগ ধনেই স্থানীয় অনুদানৰ পৰা আহিছিল। গেলুগপা সম্প্ৰদায়ৰ মুৰব্বী গান্দেন থিপা (চংখাপাৰ পুনৰ্জন্ম) আৰু ৰিজু মঠৰ মঠাধিপতিয়ে এই মূৰ্তিটো সজোৱাৰ বাবে ৮ কেজি সোণ দান কৰিছিল। এয়া প্ৰথমবাৰৰ বাবে এজন লাডাখী সন্ন্যাসী গেলুগপা সম্প্ৰদায়ৰ মুৰব্বী হৈছে। মূৰ্তিটোৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য ২০০৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০১০ চনৰ ২৫ জুলাইত দলাই লামাই ইয়াক পৱিত্ৰ কৰি উদ্বোধন কৰিছিল। নৰফেলৰ মতে, তিনিটা মূল উদ্দেশ্য আগত ৰাখি এই মূৰ্তিটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছে - ডিস্কিট গাঁৱৰ সুৰক্ষা, পাকিস্তানৰ সৈতে ভৱিষ্যতে হ'ব পৰা যুদ্ধ প্ৰতিৰোধ আৰু বিশ্ব শান্তি। == লাচুং মন্দিৰ == লাচুং মন্দিৰটো ডিস্কিট মঠৰ ওচৰতে কিন্তু তাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াক নুবেৰা উপত্যকাৰ অন্যতম পুৰণি মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়। ইয়াত চংখাপাৰ এটা ডাঙৰ মূৰ্তি স্থাপন কৰা হৈছে আৰু মূৰ্তিটোৰ মূৰত এটা গেলুগপা হালধীয়া টুপি পিন্ধোৱা আছে।<ref name=dream/> == বিদ্যালয় == প্ৰায় ১০০ জন সন্ন্যাসী থকা মঠটোৱে ইয়াৰ চৌহদত এখন বিদ্যালয় চলায়। এই বিদ্যালয়ত তীব্বতীয় শিশুসকলক শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়। 'লুংটা' নামৰ এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ সহযোগত শেহতীয়াভাৱে বিদ্যালয়খনত বিজ্ঞানৰ বিষয়সমূহ শিকোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ লগতে কম্পিউটাৰৰ সুবিধাও গঢ়ি তোলা হৈছে। লুংতাই মঠৰ সন্ন্যাসীসকলক কম্পিউটাৰ দক্ষতা আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ প্ৰশিক্ষণ দিছে যাতে তেওঁলোকে বিদ্যালয়খনৰ শিশুসকলক পাঠদান কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও বিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰাললৈ অভিধান, বিশ্বকোষ আৰু ইংৰাজী শিক্ষণ সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lungta.cz/english/programmes-abroad|title=Helping to improve education in exile|access-date=2009-12-24|publisher=Lungta Tibet Support Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302215443/http://www.lungta.cz/english/programmes-abroad|archive-date=2 March 2012|url-status=dead}}</ref> == উৎসৱ == [[File:Diskit-gompa-5.jpg|thumb|right|ৰক্ষক দেৱতাসকলৰ মূৰ্তি, উৎসৱৰ সময়তহে এইবোৰৰ মুখমণ্ডলৰ আৱৰণ খোলা হয়।]] ডেচমোচে বা দোচমোচে হৈছে ডিস্কিট মঠ, লিকিৰ মঠ আৰু লেহ প্ৰসাদত উদযাপন কৰা এক জনপ্ৰিয় প্ৰাৰ্থনা উৎসৱ।<ref>{{cite web|title=Leh, Likir Dosmoche begins|date=13 February 2018 |url=http://news.statetimes.in/leh-likir-dosmoche-begins/|access-date=3 March 2018}}</ref> এই উৎসৱ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত অনুষ্ঠিত হয়। সেই সময়ত অত্যাধিক বৰফৰ বাবে খাৰদুং শৃংগ অতিক্ৰম কৰি লেহৰ লিকিৰ মঠলৈ যোৱাটো সম্ভৱ নহয় বাবে নুবেৰা উপত্যকাৰ গাঁওসমূহৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক লোকে ডিস্কিটত মুখা নাচ চাবলৈ সমবেত হয়। 'চাম ডান্স' নামেৰেও পৰিচিত এই মুখা নাচ মঠৰ লামাসকলে পৰিৱেশন কৰি অশুভ শক্তিৰ ওপৰত শুভ শক্তিৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব নাট্যৰূপত প্ৰকাশ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই নাচে নতুন বছৰত দুৰ্ভাগ্য আঁতৰায়। এই উপলক্ষে কোনো দুৰ্যোগ প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ আৰু মানুহৰ মাজত শান্তি-সমৃদ্ধিৰ বাবে আটাৰে তৈয়াৰী প্ৰতিমূৰ্তি বাহিৰলৈ পেলাই দিয়া হয়। দেৱতাৰ মূৰ্তিৰ মূৰত থকা কাপোৰৰ আৱৰণসমূহো এই সময়ছোৱাতে আঁতৰোৱা হয়।<ref name = "INDIA"/><ref name=Shashi/><ref name=Bindloss/> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist| refs= }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চমু বৰ্ণনা থকা প্ৰবন্ধসমূহ]] i4daz2dco4hqgucv7kuie5sradnxhy8 604926 604925 2026-05-06T15:20:06Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* জাম্পা (মৈত্রেয়) বুদ্ধৰ বিশাল মূৰ্তি */ 604926 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Diskit Gompa 2.jpg|thumb|right|400px|ডিস্কিট মঠ]] [[File:Maitreya Buddha - Nubra.jpg|220px|thumb|ডিস্কিট মঠৰ ওচৰত ৩৩ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ মৈত্ৰেয় বুদ্ধৰ মূৰ্তি শ্যোক নদীৰ তললৈ মুখ কৰি নুব্ৰা উপত্যকাৰ ফালে]] '''ডিস্কিট মঠ''', {{en| Diskit Monastery}} যাক '''ডেস্কিট গোম্পা''' বা '''ডিস্কিট গোম্পা''' বুলিও কোৱা হয়, [[লাডাখ]]ৰ [[লেহ]] জিলাৰ নুব্ৰা উপত্যকাৰ ডিস্কিটৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু বৃহত্তম [[বৌদ্ধ]] মঠ (গোম্পা)।<ref name = "INDIA">{{cite book|last=Singh|first=Sarina |title=India|publisher=Lonely Planet.|series=Lonely Planet.|url=https://books.google.com/books?id=Fk8FQa2ZSFQC&q=diskit&pg=PA329|pages = 313, 329 | isbn=978-1-74059-694-7|year=2005 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.slate.com/id/2069711/|title=Diskit Gompa|work=[[Slate (magazine)|Slate]]|access-date=25 January 2010|archive-date=7 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907002352/http://www.slate.com/id/2069711/|url-status=dead|archivedate=7 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080907002352/http://www.slate.com/id/2069711/|deadurl=yes}}</ref> লেহৰ পৰা ১১৫ কিলোমিটাৰ উত্তৰে। ই তিব্বতী বৌদ্ধ ধৰ্মৰ গেলুগপা (হালধীয়া টুপী) পন্থাৰ অন্তৰ্গত আৰু ১৪ শতিকাত গেলুগপাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ছং খাপাৰ শিষ্য চাংজেম চেৰাব জাংপোৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="Temples">{{cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/ladakh/diskit-hundur.html|title=Diskit & Hundur|publisher=Buddhist-temples.com|access-date=7 October 2009}}</ref><ref name=dream>{{Cite web|url=http://www.dreamladakh.com/ladakh.htm|title= Diskit Gompa|access-date=2009-12-24}}</ref> ই থিক্সে গোম্পাৰ এটা উপ-গোম্পা। লাচুং মন্দিৰ আৰু হুণ্ডুৰ মঠও ইয়াৰ ওচৰতে আছে, যিটো মূল পথৰ পৰা আঁতৰত থকা এখন দলঙৰ তলত অৱস্থিত।<ref name="Temples"/><ref name=dream/> মঠটোৰ প্ৰাৰ্থনা ভৱনত চো ৰিনপোচে (মুকুট পিন্ধা বুদ্ধ)ৰ প্ৰতিমূৰ্তি, এটা বিশাল ঢোল আৰু কেইবাখনো উগ্ৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ প্ৰতিমূৰ্তি আছে। মঠটোৰ এটা উচ্চ কুপোলাত তিব্বতৰ তাছিলহুনপো মঠৰ এটা ফ্ৰেস্কো চিত্ৰিত কৰা হৈছে। মঠ প্ৰশাসনে এখন বিদ্যালয় চলায়, "তিব্বত সমৰ্থন গোট" নামেৰে জনাজাত এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ সহায়ত। বিদ্যালয়খনত কম্পিউটাৰৰ সুবিধা আছে আৰু অঞ্চলটোৰ তিব্বতী শিশুসকলক ইংৰাজী ভাষাত বিজ্ঞান বিষয়সমূহ শিকোৱা হয়। ফেব্ৰুৱাৰী মাহত মঠ অঞ্চলত ডছমোচে বা "স্কেপগট উৎসৱ" নামৰ এটা জনপ্ৰিয় উৎসৱ পালন কৰা হয়। ইয়াত বেছিভাগেই নুব্ৰা উপত্যকাৰ গাঁৱৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো এই সময়ছোৱাত প্ৰচণ্ড বৰফ পৰে বাবে লেহৰ অন্যান্য অঞ্চললৈ যোৱাটো কঠিন হৈ পৰে। ==ইতিহাস== [[File:Virudhaka-Dhritarastra-Virupaksha-Vaisarvana.jpg|thumb|left|প্ৰাৰ্থনাগৃহৰ সন্মুখত চাৰিজন স্বৰ্গীয় ৰজাৰ চিত্ৰ অংকন কৰা এখন নতুন ছবি (২০০৯)। ২০০৪ চনৰ ফটোখনত (তলত, Structures ত) চিৰিৰ ওপৰত থকা এটা ধ্বংসপ্ৰাপ্ত মঞ্চত একেটা মিউৰেল দেখা গৈছে।]] চতুৰ্দশ শতিকাত চাংজেম চেৰাব জাংপোৱে ডিস্কিট মঠ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="dream"/> তেতিয়া [[লাডাখ]]ত ৰজা গ্ৰেগছ-পা-'বুম-ল্ডে (১৪০০–১৪৪০) আৰু তেওঁৰ ভাতৃয়ে শাসন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকে নিগ-মা-গ্ৰাগছ-পা নামৰ স্থানীয় শাসকৰ অধীনত থকা নুব্ৰা উপত্যকা দখল কৰাৰ বিফল চেষ্টা কৰিছিল। স্থানীয় শাসকে ডিস্কিটত মঠটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰু মঠটোত গেলুগপা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ছং খাপাৰ মূৰ্তিটোক দেৱতা হিচাপে গঢ়ি তোলাত গেলুগপা অৰ্ডাৰৰ এজন অধিবক্তাক সহায় কৰিছিল। আনকি পশ্চিম তিব্বতকো নিয়ন্ত্ৰণ কৰা ৰজা ব্লগ্ৰছ-চোগ-ইডানৰ (১৪৪০–১৪৭০) শাসনকালত পাঞ্চেন লা-বটছুনে - জন্মসূত্ৰে নুব্ৰা উপত্যকাৰ বাসিন্দা - তিব্বতত অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু পিছলৈ তাছিলহুনপো মঠৰ প্ৰতিষ্ঠাপকৰ ৰিজেণ্ট হৈছিল আৰু অৱশেষত জীৱনৰ শেষ পৰ্যায়ত নুব্ৰালৈ উভতি আহে। তেওঁৰ অৱশিষ্ট চৰছাত সংৰক্ষিত হৈ আছে। ১৫০০ চনত লাডাখত ব্ৰা-শিছ-ৰনাম-ৰগ্যালে শাসন কৰে, যিয়ে নুব্ৰা আৰু লেহৰ ওচৰত মধ্য এছিয়াৰ আক্ৰমণকাৰী মিৰ্জা হাইদৰৰ সৈতে যুঁজি অৱশেষত পিছৰজনক পৰাস্ত কৰে আৰু এইদৰে নুব্ৰাক লাডাখ ৰজাৰ শাসনৰ অধীনলৈ আনে। তেতিয়াও স্থানীয় মুখীয়ালসকলে ডিস্কিট আৰু ভাৰতত ক্ষমতা প্ৰদান কৰিছিল। এই যুদ্ধৰ পিছত ছিয়া মুছলমানসকলে নুব্ৰাত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অষ্টাদশ শতিকাৰ মাজভাগত শ্বে-ডবাং-ৰনাম-ৰ্গিয়ালে ডিস্কিট মঠৰ নিয়ন্ত্ৰণ থিক্সে মঠৰ ৰিনপোচেক দিছিল আৰু এই ব্যৱস্থা আজিও অব্যাহত আছে। তেতিয়াৰ পৰাই ডিস্কিটক থিক্সেৰ উপ-গোম্পা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name= Osmaston>{{cite book|last= Osmaston|first= Henry|author2=Nawang Tsering|title= Recent research on Ladakh 6: proceedings of the sixth InternationalConference|work=A brief History of Nubra Valley|pages=254–255|access-date=2009-12-24|url=https://books.google.com/books?id=4jX552GiSmYC&pg=RA3-PA255|publisher= Motilal Banarsidass Publishers|year=1997|isbn= 81-208-1432-0}}</ref> == ভূগোল == [[File:Shoyok and Nubra Valley map.jpg|thumb|left|নুবেৰা উপত্যকাত ডিস্কিট আৰু খাৰদুংলা গিৰিপথৰ অৱস্থান]] ডিস্কিট মঠটো নুবেৰা উপত্যকাৰ শ্বয়ক নদীৰ সোঁপাৰৰ বানপানী হোৱা সমভূমিৰ ওপৰৰ এটা পাহাৰত অৱস্থিত। নুবেৰা নদী শ্বয়ক নদীৰ এক উপনৈ, যি লাডাখ পৰ্বতমালাৰ উত্তৰ দিশে সিন্ধু নদীৰ সমান্তৰালভাৱে বৈ গৈছে। যিহেতু এই উপত্যকাটো কম উচ্চতাত অৱস্থিত, ইয়াৰ জলবায়ু মৃদু। ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা সেউজীয়া উদ্ভিদৰ বাবে উপত্যকাটোক "লাডাখৰ ফলৰ বাগিচা" বুলি কোৱা হয়। এই উপত্যকাটো তীব্বত আৰু চীনৰ মাজৰ কাৰাভান পথৰ অংশ আছিল। এই উপত্যকাটো দুটা কুঁজ থকা বেক্ট্ৰিয়ান উটৰো বাসস্থান। ই লেহৰ পৰা খাৰদুংলা গিৰিপথ অতিক্ৰম কৰি পোৱা যায়। যিহেতু শীতকালত পৰ্বতবোৰ প্ৰায়ে দুৰ্গম হৈ পৰে, গতিকে উপত্যকাটোৰ ডিস্কিট গাঁও আৰু মঠটো উপত্যকাৰ লোকসকলৰ বাবে এক মিলন কেন্দ্ৰ। ডিস্কিট হৈছে নুবেৰা উপত্যকাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আৰু ইয়াত চৰকাৰী কাৰ্যালয়সমূহৰ লগতে মৌলিক সুবিধাসমূহ উপলব্ধ। ই পথৰ জৰিয়তে লেহৰ সৈতেও সংযুক্ত।<ref name=Shashi>{{Cite book|last=Shashi|first= S.S.|title= Encyclopaedia of Indian tribes|work=Diskit Monastery| page=208| access-date=2009-12-25| url=https://books.google.com/books?id=vlTgSNdJTxkC&pg=PA208|publisher= Anmol Publications PVT. LTD.|year=1997|isbn=81-7041-836-4}}</ref><ref name=Bindloss>{{Cite book|last=Bindloss|first=Joe|author2=Sarina Singh|title= India|work=Diskit|page=384|access-date=2009-12-24|url=https://books.google.com/books?id=T7ZHUhSEleYC&pg=PA384|publisher= Lonely Planet|year=2007|isbn= 978-1-74104-308-2}}</ref><ref name=trek>{{Cite web|url= http://www.trekkinginladakh.com/nubra-valley-trek.html|title= The Nubra Valley Trekking|access-date= 2009-12-24|archive-url= https://web.archive.org/web/20120316092547/http://www.trekkinginladakh.com/nubra-valley-trek.html|archive-date= 16 March 2012|url-status= dead}}</ref> [[File:Monk at Diskit Gompa.jpg|thumb|left|মঠৰ চাদত এজন বৌদ্ধ সন্ন্যাসীৰ ধ্যানমগ্ন অৱস্থা, পটভূমিত নুবেৰা উপত্যকা আৰু ডিস্কিট গাঁও]] মঠলৈ যোৱা পথটো ডিস্কিট গাঁৱৰ মাজেৰে পাৰ হোৱা এটা খলা-বমা আৰু ধূলিময় পথ। লেহৰ পৰা খাৰদুং গিৰিপথ হৈ এই গাঁওখনত উপনীত হ'ব পাৰি। তুষাৰপাত আৰু ভূমিস্খলনৰ বাবে অক্টোবৰৰ পৰা মে' মাহৰ ভিতৰত যাতায়ত ব্যাহত হ'ব পাৰে। এই পথটোক প্ৰায়ে ভুলকৈ পৃথিৱীৰ সৰ্বোচ্চ মটৰ চলনযোগ্য পথ বুলি কোৱা হয়। লেহৰ পৰা অহা পথটো চাউথ পুল্লু (এক সেনা শিবিৰ), তাৰ পিছত খাৰদুংলা আৰু তাৰ পিছত নৰ্থ পুল্লুলৈ নামি আহে। বিদেশী পৰ্যটকসকলে ইয়াত নুবেৰা উপত্যকাত তেওঁলোকৰ প্ৰৱেশ পঞ্জীয়ন কৰিব লাগে। পথটো খাৰদুং গাঁৱলৈ নামি যায় আৰু তাৰ পিছত উপত্যকাৰ সমতলত থকা খালচাৰ গাঁৱলৈ নামি গৈ দুটা ভাগত বিভক্ত হয়। খালচাৰ গাঁৱৰ পৰা বাওঁফালৰ শাখাটোৱে ডিস্কিট আৰু হুন্দাৰ গাঁৱলৈ লৈ যায়, আনহাতে সোঁফালৰ শাখাটোৱে চুমুৰ আৰু পানামিক গাঁৱলৈ লৈ যায়।<ref name=Bindloss/> ভাৰতীয় সেনাই চোৱাচিতা কৰা এটা পথেৰে লেহৰ পৰা ডিস্কিটলৈ দূৰত্ব প্ৰায় ১৫০ কিলোমিটাৰ।<ref>{{Cite web|url=http://www.tourism-of-india.com/nubravalley.html|title= Nubra Valley|access-date=2009-12-25}}</ref> == স্থাপত্যসমূহ == [[File:Diskit-gompa-1.jpg|thumb|মঠলৈ যোৱা পথ]] ডিস্কিট মঠটো মঠলৈ যোৱা পথটোৰ একেবাৰে মূৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই পথটোৱে পাৰ্থপুৰ আৰু থোচৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰিছে। এটা শিলৰ চিৰিৰে মঠৰ প্ৰাৰ্থনা কক্ষলৈ যাব পাৰি। এই কক্ষত মৈত্রেয় বুদ্ধৰ এটা মূৰ্তি আৰু এটা বিশাল ঢোল স্থাপন কৰা হৈছে। দ্বিতীয় মহলাৰ কক্ষত কেইবাটাও ভয়ংকৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ মূৰ্তি আছে।<ref name=Bindloss/> ডিস্কিট মঠৰ এটা ওখ গম্বুজ আছে, য’ত তীব্বতৰ তাছিলহুনপো মঠক চিত্ৰিত কৰা এটা ফ্ৰেস্কো (fresco) আছে। ইয়াৰ ভঁৰাল ঘৰত কেইবাটাও মন্দিৰৰ লগতে মংগোলীয় আৰু তীব্বতীয় পাঠ্যপুথি সংৰক্ষিত হৈ আছে।<ref name="Temples"/> ডিস্কিট মঠ মংগোলীয় পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতেও জড়িত: কোৱা হয় যে মঠৰ চৌহদৰ ওচৰত এসময়ত বৌদ্ধ ধৰ্ম বিৰোধী এজন মংগোলীয় অসুৰ বাস কৰিছিল আৰু তাক হত্যা কৰা হৈছিল, কিন্তু সি কেইবাবাৰো পুনৰ্জীৱিত হৈছিল।<ref name="Temples"/> বৰ্তমান মঠটোৰ এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত সেই অসুৰটোৰ শুকাই যোৱা মূৰ আৰু হাতখন থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="Temples"/> {{multiple image | align = right | image1 = Diskit-gompa-3.jpg | width1 = 150 | alt1 = | caption1 = | image2 = Diskit-gompa-4.jpg | width2 = 150 | alt2 = | caption2 = | footer = বাওঁফালে: মঠৰ নতুনকৈ সম্প্ৰসাৰিত অংশলৈ যোৱা খটখটী (২০০৪)। সোঁফালে: প্ৰাৰ্থনা কক্ষত থকা মৈত্রেয় বুদ্ধ। }} মঠৰ শেহতীয়া সম্প্ৰসাৰিত অংশবোৰ ভাল অৱস্থাত আছে যদিও দুখাং (মূল প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) আৰু জিমচুং সিমান ভাল অৱস্থাত নাই। বেৰৰ চিত্ৰবোৰ ছাইৰে ঢাক খাই গৈছে আৰু মূৰ্তিবোৰ বিশৃংখলভাৱে ৰখা হৈছে। মঠৰ পুৰণি অংশটো কিছু পৰিমাণে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হোৱা বুলি কোৱা হয়, যিহেতু ইয়াত কিছুমান ফাঁট মেলা দেখা গৈছে আৰু সেইবোৰ মেৰামতি কৰা হোৱা নাই।<ref name=Sharma>{{Cite book|last=Sharma| first=Jhanvi|title= Architectural heritage: Ladakh|work= Diskit Gompa (Galdan Tashi Chuling Gompa)|page=120|access-date=2009-12-24|url=https://google.com|publisher= Har-Anand Publications|year=2003|isbn= 81-241-0979-6}}</ref> == জাম্পা (মৈত্রেয়) বুদ্ধৰ বিশাল মূৰ্তি == নুবেৰাৰ মুখ্য লামাৰ চৰকাৰী আৱাস বা ''ফোটং'' পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত, য’ত জাম্পা (মৈত্রেয়) বুদ্ধৰ এটা অতি বিশাল মূৰ্তিও আছে।<ref name=Bindloss/> মঠটোৰ তলৰ এটা পাহাৰৰ ওপৰত থকা এই চিত্তাকৰ্ষক ৩২ মিটাৰ (১০৬ ফুট) ওখ মূৰ্তিটোৱে শ্বয়ক নদীৰ দিশে পাকিস্তানৰ ফালে মুখ কৰি আছে। এই মূৰ্তিটো নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ দিয়া সমিতিৰ অধ্যক্ষ চেৰিং নৰফেলৰ মতে, ইয়াৰ বেছিভাগ ধনেই স্থানীয় অনুদানৰ পৰা আহিছিল। গেলুগপা সম্প্ৰদায়ৰ মুৰব্বী গান্দেন থিপা (চংখাপাৰ পুনৰ্জন্ম) আৰু ৰিজু মঠৰ মঠাধিপতিয়ে এই মূৰ্তিটো সজোৱাৰ বাবে ৮ কেজি সোণ দান কৰিছিল। এয়া প্ৰথমবাৰৰ বাবে এজন লাডাখী সন্ন্যাসী গেলুগপা সম্প্ৰদায়ৰ মুৰব্বী হৈছে। মূৰ্তিটোৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য ২০০৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০১০ চনৰ ২৫ জুলাইত দলাই লামাই ইয়াক পৱিত্ৰ কৰি উদ্বোধন কৰিছিল। নৰফেলৰ মতে, তিনিটা মূল উদ্দেশ্য আগত ৰাখি এই মূৰ্তিটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছে - ডিস্কিট গাঁৱৰ সুৰক্ষা, পাকিস্তানৰ সৈতে ভৱিষ্যতে হ'ব পৰা যুদ্ধ প্ৰতিৰোধ আৰু বিশ্ব শান্তি। == লাচুং মন্দিৰ == লাচুং মন্দিৰটো ডিস্কিট মঠৰ ওচৰতে কিন্তু তাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াক নুবেৰা উপত্যকাৰ অন্যতম পুৰণি মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়। ইয়াত চংখাপাৰ এটা ডাঙৰ মূৰ্তি স্থাপন কৰা হৈছে আৰু মূৰ্তিটোৰ মূৰত এটা গেলুগপা হালধীয়া টুপি পিন্ধোৱা আছে।<ref name=dream/> == বিদ্যালয় == প্ৰায় ১০০ জন সন্ন্যাসী থকা মঠটোৱে ইয়াৰ চৌহদত এখন বিদ্যালয় চলায়। এই বিদ্যালয়ত তীব্বতীয় শিশুসকলক শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়। 'লুংটা' নামৰ এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ সহযোগত শেহতীয়াভাৱে বিদ্যালয়খনত বিজ্ঞানৰ বিষয়সমূহ শিকোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ লগতে কম্পিউটাৰৰ সুবিধাও গঢ়ি তোলা হৈছে। লুংতাই মঠৰ সন্ন্যাসীসকলক কম্পিউটাৰ দক্ষতা আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ প্ৰশিক্ষণ দিছে যাতে তেওঁলোকে বিদ্যালয়খনৰ শিশুসকলক পাঠদান কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও বিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰাললৈ অভিধান, বিশ্বকোষ আৰু ইংৰাজী শিক্ষণ সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lungta.cz/english/programmes-abroad|title=Helping to improve education in exile|access-date=2009-12-24|publisher=Lungta Tibet Support Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302215443/http://www.lungta.cz/english/programmes-abroad|archive-date=2 March 2012|url-status=dead}}</ref> == উৎসৱ == [[File:Diskit-gompa-5.jpg|thumb|right|ৰক্ষক দেৱতাসকলৰ মূৰ্তি, উৎসৱৰ সময়তহে এইবোৰৰ মুখমণ্ডলৰ আৱৰণ খোলা হয়।]] ডেচমোচে বা দোচমোচে হৈছে ডিস্কিট মঠ, লিকিৰ মঠ আৰু লেহ প্ৰসাদত উদযাপন কৰা এক জনপ্ৰিয় প্ৰাৰ্থনা উৎসৱ।<ref>{{cite web|title=Leh, Likir Dosmoche begins|date=13 February 2018 |url=http://news.statetimes.in/leh-likir-dosmoche-begins/|access-date=3 March 2018}}</ref> এই উৎসৱ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত অনুষ্ঠিত হয়। সেই সময়ত অত্যাধিক বৰফৰ বাবে খাৰদুং শৃংগ অতিক্ৰম কৰি লেহৰ লিকিৰ মঠলৈ যোৱাটো সম্ভৱ নহয় বাবে নুবেৰা উপত্যকাৰ গাঁওসমূহৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক লোকে ডিস্কিটত মুখা নাচ চাবলৈ সমবেত হয়। 'চাম ডান্স' নামেৰেও পৰিচিত এই মুখা নাচ মঠৰ লামাসকলে পৰিৱেশন কৰি অশুভ শক্তিৰ ওপৰত শুভ শক্তিৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব নাট্যৰূপত প্ৰকাশ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই নাচে নতুন বছৰত দুৰ্ভাগ্য আঁতৰায়। এই উপলক্ষে কোনো দুৰ্যোগ প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ আৰু মানুহৰ মাজত শান্তি-সমৃদ্ধিৰ বাবে আটাৰে তৈয়াৰী প্ৰতিমূৰ্তি বাহিৰলৈ পেলাই দিয়া হয়। দেৱতাৰ মূৰ্তিৰ মূৰত থকা কাপোৰৰ আৱৰণসমূহো এই সময়ছোৱাতে আঁতৰোৱা হয়।<ref name = "INDIA"/><ref name=Shashi/><ref name=Bindloss/> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist| refs= }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চমু বৰ্ণনা থকা প্ৰবন্ধসমূহ]] 91ixe4xxfxumxvhkccdrpnbv15jtzg2 604928 604926 2026-05-06T15:21:23Z Duhita Ragini Kalita 46712 604928 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Diskit Gompa 2.jpg|thumb|right|400px|ডিস্কিট মঠ]] [[File:Maitreya Buddha - Nubra.jpg|220px|thumb|ডিস্কিট মঠৰ ওচৰত ৩৩ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ মৈত্ৰেয় বুদ্ধৰ মূৰ্তি শ্যোক নদীৰ তললৈ মুখ কৰি নুব্ৰা উপত্যকাৰ ফালে]] '''ডিস্কিট মঠ''', {{en| Diskit Monastery}} যাক '''ডেস্কিট গোম্পা''' বা '''ডিস্কিট গোম্পা''' বুলিও কোৱা হয়, [[লাডাখ]]ৰ [[লেহ]] জিলাৰ নুব্ৰা উপত্যকাৰ ডিস্কিটৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু বৃহত্তম [[বৌদ্ধ]] মঠ (গোম্পা)।<ref name = "INDIA">{{cite book|last=Singh|first=Sarina |title=India|publisher=Lonely Planet.|series=Lonely Planet.|url=https://books.google.com/books?id=Fk8FQa2ZSFQC&q=diskit&pg=PA329|pages = 313, 329 | isbn=978-1-74059-694-7|year=2005 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.slate.com/id/2069711/|title=Diskit Gompa|work=[[Slate (magazine)|Slate]]|access-date=25 January 2010|archive-date=7 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907002352/http://www.slate.com/id/2069711/|url-status=dead|archivedate=7 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080907002352/http://www.slate.com/id/2069711/|deadurl=yes}}</ref> লেহৰ পৰা ১১৫ কিলোমিটাৰ উত্তৰে। ই তিব্বতী বৌদ্ধ ধৰ্মৰ গেলুগপা (হালধীয়া টুপী) পন্থাৰ অন্তৰ্গত আৰু ১৪ শতিকাত গেলুগপাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ছং খাপাৰ শিষ্য চাংজেম চেৰাব জাংপোৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="Temples">{{cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/ladakh/diskit-hundur.html|title=Diskit & Hundur|publisher=Buddhist-temples.com|access-date=7 October 2009}}</ref><ref name=dream>{{Cite web|url=http://www.dreamladakh.com/ladakh.htm|title= Diskit Gompa|access-date=2009-12-24}}</ref> ই থিক্সে গোম্পাৰ এটা উপ-গোম্পা। লাচুং মন্দিৰ আৰু হুণ্ডুৰ মঠও ইয়াৰ ওচৰতে আছে, যিটো মূল পথৰ পৰা আঁতৰত থকা এখন দলঙৰ তলত অৱস্থিত।<ref name="Temples"/><ref name=dream/> মঠটোৰ প্ৰাৰ্থনা ভৱনত চো ৰিনপোচে (মুকুট পিন্ধা বুদ্ধ)ৰ প্ৰতিমূৰ্তি, এটা বিশাল ঢোল আৰু কেইবাখনো উগ্ৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ প্ৰতিমূৰ্তি আছে। মঠটোৰ এটা উচ্চ কুপোলাত তিব্বতৰ তাছিলহুনপো মঠৰ এটা ফ্ৰেস্কো চিত্ৰিত কৰা হৈছে। মঠ প্ৰশাসনে এখন বিদ্যালয় চলায়, "তিব্বত সমৰ্থন গোট" নামেৰে জনাজাত এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ সহায়ত। বিদ্যালয়খনত কম্পিউটাৰৰ সুবিধা আছে আৰু অঞ্চলটোৰ তিব্বতী শিশুসকলক ইংৰাজী ভাষাত বিজ্ঞান বিষয়সমূহ শিকোৱা হয়। ফেব্ৰুৱাৰী মাহত মঠ অঞ্চলত ডছমোচে বা "স্কেপগট উৎসৱ" নামৰ এটা জনপ্ৰিয় উৎসৱ পালন কৰা হয়। ইয়াত বেছিভাগেই নুব্ৰা উপত্যকাৰ গাঁৱৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো এই সময়ছোৱাত প্ৰচণ্ড বৰফ পৰে বাবে লেহৰ অন্যান্য অঞ্চললৈ যোৱাটো কঠিন হৈ পৰে। ==ইতিহাস== [[File:Virudhaka-Dhritarastra-Virupaksha-Vaisarvana.jpg|thumb|left|প্ৰাৰ্থনাগৃহৰ সন্মুখত চাৰিজন স্বৰ্গীয় ৰজাৰ চিত্ৰ অংকন কৰা এখন নতুন ছবি (২০০৯)। ২০০৪ চনৰ ফটোখনত (তলত, Structures ত) চিৰিৰ ওপৰত থকা এটা ধ্বংসপ্ৰাপ্ত মঞ্চত একেটা মিউৰেল দেখা গৈছে।]] চতুৰ্দশ শতিকাত চাংজেম চেৰাব জাংপোৱে ডিস্কিট মঠ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="dream"/> তেতিয়া [[লাডাখ]]ত ৰজা গ্ৰেগছ-পা-'বুম-ল্ডে (১৪০০–১৪৪০) আৰু তেওঁৰ ভাতৃয়ে শাসন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকে নিগ-মা-গ্ৰাগছ-পা নামৰ স্থানীয় শাসকৰ অধীনত থকা নুব্ৰা উপত্যকা দখল কৰাৰ বিফল চেষ্টা কৰিছিল। স্থানীয় শাসকে ডিস্কিটত মঠটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰু মঠটোত গেলুগপা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ছং খাপাৰ মূৰ্তিটোক দেৱতা হিচাপে গঢ়ি তোলাত গেলুগপা অৰ্ডাৰৰ এজন অধিবক্তাক সহায় কৰিছিল। আনকি পশ্চিম তিব্বতকো নিয়ন্ত্ৰণ কৰা ৰজা ব্লগ্ৰছ-চোগ-ইডানৰ (১৪৪০–১৪৭০) শাসনকালত পাঞ্চেন লা-বটছুনে - জন্মসূত্ৰে নুব্ৰা উপত্যকাৰ বাসিন্দা - তিব্বতত অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু পিছলৈ তাছিলহুনপো মঠৰ প্ৰতিষ্ঠাপকৰ ৰিজেণ্ট হৈছিল আৰু অৱশেষত জীৱনৰ শেষ পৰ্যায়ত নুব্ৰালৈ উভতি আহে। তেওঁৰ অৱশিষ্ট চৰছাত সংৰক্ষিত হৈ আছে। ১৫০০ চনত লাডাখত ব্ৰা-শিছ-ৰনাম-ৰগ্যালে শাসন কৰে, যিয়ে নুব্ৰা আৰু লেহৰ ওচৰত মধ্য এছিয়াৰ আক্ৰমণকাৰী মিৰ্জা হাইদৰৰ সৈতে যুঁজি অৱশেষত পিছৰজনক পৰাস্ত কৰে আৰু এইদৰে নুব্ৰাক লাডাখ ৰজাৰ শাসনৰ অধীনলৈ আনে। তেতিয়াও স্থানীয় মুখীয়ালসকলে ডিস্কিট আৰু ভাৰতত ক্ষমতা প্ৰদান কৰিছিল। এই যুদ্ধৰ পিছত ছিয়া মুছলমানসকলে নুব্ৰাত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অষ্টাদশ শতিকাৰ মাজভাগত শ্বে-ডবাং-ৰনাম-ৰ্গিয়ালে ডিস্কিট মঠৰ নিয়ন্ত্ৰণ থিক্সে মঠৰ ৰিনপোচেক দিছিল আৰু এই ব্যৱস্থা আজিও অব্যাহত আছে। তেতিয়াৰ পৰাই ডিস্কিটক থিক্সেৰ উপ-গোম্পা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name= Osmaston>{{cite book|last= Osmaston|first= Henry|author2=Nawang Tsering|title= Recent research on Ladakh 6: proceedings of the sixth InternationalConference|work=A brief History of Nubra Valley|pages=254–255|access-date=2009-12-24|url=https://books.google.com/books?id=4jX552GiSmYC&pg=RA3-PA255|publisher= Motilal Banarsidass Publishers|year=1997|isbn= 81-208-1432-0}}</ref> == ভূগোল == [[File:Shoyok and Nubra Valley map.jpg|thumb|left|নুবেৰা উপত্যকাত ডিস্কিট আৰু খাৰদুংলা গিৰিপথৰ অৱস্থান]] ডিস্কিট মঠটো নুবেৰা উপত্যকাৰ শ্বয়ক নদীৰ সোঁপাৰৰ বানপানী হোৱা সমভূমিৰ ওপৰৰ এটা পাহাৰত অৱস্থিত। নুবেৰা নদী শ্বয়ক নদীৰ এক উপনৈ, যি লাডাখ পৰ্বতমালাৰ উত্তৰ দিশে সিন্ধু নদীৰ সমান্তৰালভাৱে বৈ গৈছে। যিহেতু এই উপত্যকাটো কম উচ্চতাত অৱস্থিত, ইয়াৰ জলবায়ু মৃদু। ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা সেউজীয়া উদ্ভিদৰ বাবে উপত্যকাটোক "লাডাখৰ ফলৰ বাগিচা" বুলি কোৱা হয়। এই উপত্যকাটো তীব্বত আৰু চীনৰ মাজৰ কাৰাভান পথৰ অংশ আছিল। এই উপত্যকাটো দুটা কুঁজ থকা বেক্ট্ৰিয়ান উটৰো বাসস্থান। ই লেহৰ পৰা খাৰদুংলা গিৰিপথ অতিক্ৰম কৰি পোৱা যায়। যিহেতু শীতকালত পৰ্বতবোৰ প্ৰায়ে দুৰ্গম হৈ পৰে, গতিকে উপত্যকাটোৰ ডিস্কিট গাঁও আৰু মঠটো উপত্যকাৰ লোকসকলৰ বাবে এক মিলন কেন্দ্ৰ। ডিস্কিট হৈছে নুবেৰা উপত্যকাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আৰু ইয়াত চৰকাৰী কাৰ্যালয়সমূহৰ লগতে মৌলিক সুবিধাসমূহ উপলব্ধ। ই পথৰ জৰিয়তে লেহৰ সৈতেও সংযুক্ত।<ref name=Shashi>{{Cite book|last=Shashi|first= S.S.|title= Encyclopaedia of Indian tribes|work=Diskit Monastery| page=208| access-date=2009-12-25| url=https://books.google.com/books?id=vlTgSNdJTxkC&pg=PA208|publisher= Anmol Publications PVT. LTD.|year=1997|isbn=81-7041-836-4}}</ref><ref name=Bindloss>{{Cite book|last=Bindloss|first=Joe|author2=Sarina Singh|title= India|work=Diskit|page=384|access-date=2009-12-24|url=https://books.google.com/books?id=T7ZHUhSEleYC&pg=PA384|publisher= Lonely Planet|year=2007|isbn= 978-1-74104-308-2}}</ref><ref name=trek>{{Cite web|url= http://www.trekkinginladakh.com/nubra-valley-trek.html|title= The Nubra Valley Trekking|access-date= 2009-12-24|archive-url= https://web.archive.org/web/20120316092547/http://www.trekkinginladakh.com/nubra-valley-trek.html|archive-date= 16 March 2012|url-status= dead}}</ref> [[File:Monk at Diskit Gompa.jpg|thumb|left|মঠৰ চাদত এজন বৌদ্ধ সন্ন্যাসীৰ ধ্যানমগ্ন অৱস্থা, পটভূমিত নুবেৰা উপত্যকা আৰু ডিস্কিট গাঁও]] মঠলৈ যোৱা পথটো ডিস্কিট গাঁৱৰ মাজেৰে পাৰ হোৱা এটা খলা-বমা আৰু ধূলিময় পথ। লেহৰ পৰা খাৰদুং গিৰিপথ হৈ এই গাঁওখনত উপনীত হ'ব পাৰি। তুষাৰপাত আৰু ভূমিস্খলনৰ বাবে অক্টোবৰৰ পৰা মে' মাহৰ ভিতৰত যাতায়ত ব্যাহত হ'ব পাৰে। এই পথটোক প্ৰায়ে ভুলকৈ পৃথিৱীৰ সৰ্বোচ্চ মটৰ চলনযোগ্য পথ বুলি কোৱা হয়। লেহৰ পৰা অহা পথটো চাউথ পুল্লু (এক সেনা শিবিৰ), তাৰ পিছত খাৰদুংলা আৰু তাৰ পিছত নৰ্থ পুল্লুলৈ নামি আহে। বিদেশী পৰ্যটকসকলে ইয়াত নুবেৰা উপত্যকাত তেওঁলোকৰ প্ৰৱেশ পঞ্জীয়ন কৰিব লাগে। পথটো খাৰদুং গাঁৱলৈ নামি যায় আৰু তাৰ পিছত উপত্যকাৰ সমতলত থকা খালচাৰ গাঁৱলৈ নামি গৈ দুটা ভাগত বিভক্ত হয়। খালচাৰ গাঁৱৰ পৰা বাওঁফালৰ শাখাটোৱে ডিস্কিট আৰু হুন্দাৰ গাঁৱলৈ লৈ যায়, আনহাতে সোঁফালৰ শাখাটোৱে চুমুৰ আৰু পানামিক গাঁৱলৈ লৈ যায়।<ref name=Bindloss/> ভাৰতীয় সেনাই চোৱাচিতা কৰা এটা পথেৰে লেহৰ পৰা ডিস্কিটলৈ দূৰত্ব প্ৰায় ১৫০ কিলোমিটাৰ।<ref>{{Cite web|url=http://www.tourism-of-india.com/nubravalley.html|title= Nubra Valley|access-date=2009-12-25}}</ref> == স্থাপত্যসমূহ == [[File:Diskit-gompa-1.jpg|thumb|মঠলৈ যোৱা পথ]] ডিস্কিট মঠটো মঠলৈ যোৱা পথটোৰ একেবাৰে মূৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই পথটোৱে পাৰ্থপুৰ আৰু থোচৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰিছে। এটা শিলৰ চিৰিৰে মঠৰ প্ৰাৰ্থনা কক্ষলৈ যাব পাৰি। এই কক্ষত মৈত্রেয় বুদ্ধৰ এটা মূৰ্তি আৰু এটা বিশাল ঢোল স্থাপন কৰা হৈছে। দ্বিতীয় মহলাৰ কক্ষত কেইবাটাও ভয়ংকৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ মূৰ্তি আছে।<ref name=Bindloss/> ডিস্কিট মঠৰ এটা ওখ গম্বুজ আছে, য’ত তীব্বতৰ তাছিলহুনপো মঠক চিত্ৰিত কৰা এটা ফ্ৰেস্কো (fresco) আছে। ইয়াৰ ভঁৰাল ঘৰত কেইবাটাও মন্দিৰৰ লগতে মংগোলীয় আৰু তীব্বতীয় পাঠ্যপুথি সংৰক্ষিত হৈ আছে।<ref name="Temples"/> ডিস্কিট মঠ মংগোলীয় পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতেও জড়িত: কোৱা হয় যে মঠৰ চৌহদৰ ওচৰত এসময়ত বৌদ্ধ ধৰ্ম বিৰোধী এজন মংগোলীয় অসুৰ বাস কৰিছিল আৰু তাক হত্যা কৰা হৈছিল, কিন্তু সি কেইবাবাৰো পুনৰ্জীৱিত হৈছিল।<ref name="Temples"/> বৰ্তমান মঠটোৰ এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত সেই অসুৰটোৰ শুকাই যোৱা মূৰ আৰু হাতখন থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="Temples"/> {{multiple image | align = right | image1 = Diskit-gompa-3.jpg | width1 = 150 | alt1 = | caption1 = | image2 = Diskit-gompa-4.jpg | width2 = 150 | alt2 = | caption2 = | footer = বাওঁফালে: মঠৰ নতুনকৈ সম্প্ৰসাৰিত অংশলৈ যোৱা খটখটী (২০০৪)। সোঁফালে: প্ৰাৰ্থনা কক্ষত থকা মৈত্রেয় বুদ্ধ। }} মঠৰ শেহতীয়া সম্প্ৰসাৰিত অংশবোৰ ভাল অৱস্থাত আছে যদিও দুখাং (মূল প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) আৰু জিমচুং সিমান ভাল অৱস্থাত নাই। বেৰৰ চিত্ৰবোৰ ছাইৰে ঢাক খাই গৈছে আৰু মূৰ্তিবোৰ বিশৃংখলভাৱে ৰখা হৈছে। মঠৰ পুৰণি অংশটো কিছু পৰিমাণে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হোৱা বুলি কোৱা হয়, যিহেতু ইয়াত কিছুমান ফাঁট মেলা দেখা গৈছে আৰু সেইবোৰ মেৰামতি কৰা হোৱা নাই।<ref name=Sharma>{{Cite book|last=Sharma| first=Jhanvi|title= Architectural heritage: Ladakh|work= Diskit Gompa (Galdan Tashi Chuling Gompa)|page=120|access-date=2009-12-24|url=https://google.com|publisher= Har-Anand Publications|year=2003|isbn= 81-241-0979-6}}</ref> == জাম্পা (মৈত্রেয়) বুদ্ধৰ বিশাল মূৰ্তি == নুবেৰাৰ মুখ্য লামাৰ চৰকাৰী আৱাস বা ''ফোটং'' পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত, য’ত জাম্পা (মৈত্রেয়) বুদ্ধৰ এটা অতি বিশাল মূৰ্তিও আছে।<ref name=Bindloss/> মঠটোৰ তলৰ এটা পাহাৰৰ ওপৰত থকা এই চিত্তাকৰ্ষক ৩২ মিটাৰ (১০৬ ফুট) ওখ মূৰ্তিটোৱে শ্বয়ক নদীৰ দিশে পাকিস্তানৰ ফালে মুখ কৰি আছে। এই মূৰ্তিটো নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ দিয়া সমিতিৰ অধ্যক্ষ চেৰিং নৰফেলৰ মতে, ইয়াৰ বেছিভাগ ধনেই স্থানীয় অনুদানৰ পৰা আহিছিল। গেলুগপা সম্প্ৰদায়ৰ মুৰব্বী গান্দেন থিপা (চংখাপাৰ পুনৰ্জন্ম) আৰু ৰিজু মঠৰ মঠাধিপতিয়ে এই মূৰ্তিটো সজোৱাৰ বাবে ৮ কেজি সোণ দান কৰিছিল। এয়া প্ৰথমবাৰৰ বাবে এজন লাডাখী সন্ন্যাসী গেলুগপা সম্প্ৰদায়ৰ মুৰব্বী হৈছে। মূৰ্তিটোৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য ২০০৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০১০ চনৰ ২৫ জুলাইত দলাই লামাই ইয়াক পৱিত্ৰ কৰি উদ্বোধন কৰিছিল। নৰফেলৰ মতে, তিনিটা মূল উদ্দেশ্য আগত ৰাখি এই মূৰ্তিটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছে - ডিস্কিট গাঁৱৰ সুৰক্ষা, পাকিস্তানৰ সৈতে ভৱিষ্যতে হ'ব পৰা যুদ্ধ প্ৰতিৰোধ আৰু বিশ্ব শান্তি। == লাচুং মন্দিৰ == লাচুং মন্দিৰটো ডিস্কিট মঠৰ ওচৰতে কিন্তু তাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াক নুবেৰা উপত্যকাৰ অন্যতম পুৰণি মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়। ইয়াত চংখাপাৰ এটা ডাঙৰ মূৰ্তি স্থাপন কৰা হৈছে আৰু মূৰ্তিটোৰ মূৰত এটা গেলুগপা হালধীয়া টুপি পিন্ধোৱা আছে।<ref name=dream/> == বিদ্যালয় == প্ৰায় ১০০ জন সন্ন্যাসী থকা মঠটোৱে ইয়াৰ চৌহদত এখন বিদ্যালয় চলায়। এই বিদ্যালয়ত তীব্বতীয় শিশুসকলক শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়। 'লুংটা' নামৰ এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ সহযোগত শেহতীয়াভাৱে বিদ্যালয়খনত বিজ্ঞানৰ বিষয়সমূহ শিকোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ লগতে কম্পিউটাৰৰ সুবিধাও গঢ়ি তোলা হৈছে। লুংতাই মঠৰ সন্ন্যাসীসকলক কম্পিউটাৰ দক্ষতা আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ প্ৰশিক্ষণ দিছে যাতে তেওঁলোকে বিদ্যালয়খনৰ শিশুসকলক পাঠদান কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও বিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰাললৈ অভিধান, বিশ্বকোষ আৰু ইংৰাজী শিক্ষণ সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lungta.cz/english/programmes-abroad|title=Helping to improve education in exile|access-date=2009-12-24|publisher=Lungta Tibet Support Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302215443/http://www.lungta.cz/english/programmes-abroad|archive-date=2 March 2012|url-status=dead}}</ref> == উৎসৱ == [[File:Diskit-gompa-5.jpg|thumb|right|ৰক্ষক দেৱতাসকলৰ মূৰ্তি, উৎসৱৰ সময়তহে এইবোৰৰ মুখমণ্ডলৰ আৱৰণ খোলা হয়।]] ডেচমোচে বা দোচমোচে হৈছে ডিস্কিট মঠ, লিকিৰ মঠ আৰু লেহ প্ৰসাদত উদযাপন কৰা এক জনপ্ৰিয় প্ৰাৰ্থনা উৎসৱ।<ref>{{cite web|title=Leh, Likir Dosmoche begins|date=13 February 2018 |url=http://news.statetimes.in/leh-likir-dosmoche-begins/|access-date=3 March 2018}}</ref> এই উৎসৱ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত অনুষ্ঠিত হয়। সেই সময়ত অত্যাধিক বৰফৰ বাবে খাৰদুং শৃংগ অতিক্ৰম কৰি লেহৰ লিকিৰ মঠলৈ যোৱাটো সম্ভৱ নহয় বাবে নুবেৰা উপত্যকাৰ গাঁওসমূহৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক লোকে ডিস্কিটত মুখা নাচ চাবলৈ সমবেত হয়। 'চাম ডান্স' নামেৰেও পৰিচিত এই মুখা নাচ মঠৰ লামাসকলে পৰিৱেশন কৰি অশুভ শক্তিৰ ওপৰত শুভ শক্তিৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব নাট্যৰূপত প্ৰকাশ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই নাচে নতুন বছৰত দুৰ্ভাগ্য আঁতৰায়। এই উপলক্ষে কোনো দুৰ্যোগ প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ আৰু মানুহৰ মাজত শান্তি-সমৃদ্ধিৰ বাবে আটাৰে তৈয়াৰী প্ৰতিমূৰ্তি বাহিৰলৈ পেলাই দিয়া হয়। দেৱতাৰ মূৰ্তিৰ মূৰত থকা কাপোৰৰ আৱৰণসমূহো এই সময়ছোৱাতে আঁতৰোৱা হয়।<ref name = "INDIA"/><ref name=Shashi/><ref name=Bindloss/> == চিত্ৰভঁৰাল == <gallery class="center" mode="packed"> File:Diskit gompa nubra1.jpg|ডিস্কিট মঠ File:Nubra disket 03.jpg|পাহাৰৰ ঢালত অৱস্থিত ডিস্কিট মঠ File:Diskit Monastery, Diskit.jpg|ডিস্কিট মঠৰ এক বহল দৃশ্য File:Diskit Gompa. Nubra. 2010.jpg|ডিস্কিট গোম্পা, নুবেৰা, ২০১০ </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist| refs= }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চমু বৰ্ণনা থকা প্ৰবন্ধসমূহ]] ll0u6i0819jp1k6mom1xef5eqlk7o99 604929 604928 2026-05-06T15:21:58Z Duhita Ragini Kalita 46712 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 604929 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Diskit Gompa 2.jpg|thumb|right|400px|ডিস্কিট মঠ]] [[File:Maitreya Buddha - Nubra.jpg|220px|thumb|ডিস্কিট মঠৰ ওচৰত ৩৩ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ মৈত্ৰেয় বুদ্ধৰ মূৰ্তি শ্যোক নদীৰ তললৈ মুখ কৰি নুব্ৰা উপত্যকাৰফালে]] '''ডিস্কিট মঠ''', {{en| Diskit Monastery}} যাক '''ডেস্কিট গোম্পা''' বা '''ডিস্কিট গোম্পা''' বুলিও কোৱা হয়, [[লাডাখ]]ৰ [[লেহ]] জিলাৰ নুব্ৰা উপত্যকাৰ ডিস্কিটৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু বৃহত্তম [[বৌদ্ধ]] মঠ (গোম্পা)।<ref name = "INDIA">{{cite book|last=Singh|first=Sarina |title=India|publisher=Lonely Planet.|series=Lonely Planet.|url=https://books.google.com/books?id=Fk8FQa2ZSFQC&q=diskit&pg=PA329|pages = 313, 329 | isbn=978-1-74059-694-7|year=2005 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.slate.com/id/2069711/|title=Diskit Gompa|work=[[Slate (magazine)|Slate]]|access-date=25 January 2010|archive-date=7 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907002352/http://www.slate.com/id/2069711/|url-status=dead|archivedate=7 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080907002352/http://www.slate.com/id/2069711/|deadurl=yes}}</ref> লেহৰপৰা ১১৫ কিলোমিটাৰ উত্তৰে। ই তিব্বতী বৌদ্ধ ধৰ্মৰ গেলুগপা (হালধীয়া টুপী) পন্থাৰ অন্তৰ্গত আৰু ১৪ শতিকাত গেলুগপাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ছং খাপাৰ শিষ্য চাংজেম চেৰাব জাংপোৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="Temples">{{cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/ladakh/diskit-hundur.html|title=Diskit & Hundur|publisher=Buddhist-temples.com|access-date=7 October 2009}}</ref><ref name=dream>{{Cite web|url=http://www.dreamladakh.com/ladakh.htm|title= Diskit Gompa|access-date=2009-12-24}}</ref> ই থিক্সে গোম্পাৰ এটা উপ-গোম্পা। লাচুং মন্দিৰ আৰু হুণ্ডুৰ মঠও ইয়াৰ ওচৰতে আছে, যিটো মূল পথৰপৰা আঁতৰত থকা এখন দলঙৰ তলত অৱস্থিত।<ref name="Temples"/><ref name=dream/> মঠটোৰ প্ৰাৰ্থনা ভৱনত চো ৰিনপোচে (মুকুট পিন্ধা বুদ্ধ)ৰ প্ৰতিমূৰ্তি, এটা বিশাল ঢোল আৰু কেইবাখনো উগ্ৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ প্ৰতিমূৰ্তি আছে। মঠটোৰ এটা উচ্চ কুপোলাত তিব্বতৰ তাছিলহুনপো মঠৰ এটা ফ্ৰেস্কো চিত্ৰিত কৰা হৈছে। মঠ প্ৰশাসনে এখন বিদ্যালয় চলায়, "তিব্বত সমৰ্থন গোট" নামেৰে জনাজাত এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ সহায়ত। বিদ্যালয়খনত কম্পিউটাৰৰ সুবিধা আছে আৰু অঞ্চলটোৰ তিব্বতী শিশুসকলক ইংৰাজী ভাষাত বিজ্ঞান বিষয়সমূহ শিকোৱা হয়। ফেব্ৰুৱাৰী মাহত মঠ অঞ্চলত ডছমোচে বা "স্কেপগট উৎসৱ" নামৰ এটা জনপ্ৰিয় উৎসৱ পালন কৰা হয়। ইয়াত বেছিভাগেই নুব্ৰা উপত্যকাৰ গাঁৱৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো এই সময়ছোৱাত প্ৰচণ্ড বৰফ পৰে বাবে লেহৰ অন্যান্য অঞ্চললৈ যোৱাটো কঠিন হৈ পৰে। ==ইতিহাস== [[File:Virudhaka-Dhritarastra-Virupaksha-Vaisarvana.jpg|thumb|left|প্ৰাৰ্থনাগৃহৰ সন্মুখত চাৰিজন স্বৰ্গীয় ৰজাৰ চিত্ৰ অংকন কৰা এখন নতুন ছবি (২০০৯)। ২০০৪ চনৰ ফটোখনত (তলত, Structures ত) চিৰিৰ ওপৰত থকা এটা ধ্বংসপ্ৰাপ্ত মঞ্চত একেটা মিউৰেল দেখা গৈছে। ]] চতুৰ্দশ শতিকাত চাংজেম চেৰাব জাংপোৱে ডিস্কিট মঠ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="dream"/> তেতিয়া [[লাডাখ]]ত ৰজা গ্ৰেগছ-পা-'বুম-ল্ডে (১৪০০–১৪৪০) আৰু তেওঁৰ ভাতৃয়ে শাসন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকে নিগ-মা-গ্ৰাগছ-পা নামৰ স্থানীয় শাসকৰ অধীনত থকা নুব্ৰা উপত্যকা দখল কৰাৰ বিফল চেষ্টা কৰিছিল। স্থানীয় শাসকে ডিস্কিটত মঠটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰু মঠটোত গেলুগপা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ছং খাপাৰ মূৰ্তিটোক দেৱতা হিচাপে গঢ়ি তোলাত গেলুগপা অৰ্ডাৰৰ এজন অধিবক্তাক সহায় কৰিছিল। আনকি পশ্চিম তিব্বতকো নিয়ন্ত্ৰণ কৰা ৰজা ব্লগ্ৰছ-চোগ-ইডানৰ (১৪৪০–১৪৭০) শাসনকালত পাঞ্চেন লা-বটছুনে - জন্ম-সূত্ৰে নুব্ৰা উপত্যকাৰ বাসিন্দা - তিব্বতত অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু পিছলৈ তাছিলহুনপো মঠৰ প্ৰতিষ্ঠাপকৰ ৰিজেণ্ট হৈছিল আৰু অৱশেষত জীৱনৰ শেষ পৰ্যায়ত নুব্ৰালৈ উভতি আহে। তেওঁৰ অৱশিষ্ট চৰছাত সংৰক্ষিত হৈ আছে। ১৫০০ চনত লাডাখত ব্ৰা-শিছ-ৰনাম-ৰগ্যালে শাসন কৰে, যিয়ে নুব্ৰা আৰু লেহৰ ওচৰত মধ্য এছিয়াৰ আক্ৰমণকাৰী মিৰ্জা হাইদৰৰ সৈতে যুঁজি অৱশেষত পিছৰজনক পৰাস্ত কৰে আৰু এইদৰে নুব্ৰাক লাডাখ ৰজাৰ শাসনৰ অধীনলৈ আনে। তেতিয়াও স্থানীয় মুখিয়ালসকলে ডিস্কিট আৰু ভাৰতত ক্ষমতা প্ৰদান কৰিছিল। এই যুদ্ধৰ পিছত ছিয়া মুছলমানসকলে নুব্ৰাত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অষ্টাদশ শতিকাৰ মাজভাগত শ্বে-ডবাং-ৰনাম-ৰ্গিয়ালে ডিস্কিট মঠৰ নিয়ন্ত্ৰণ থিক্সে মঠৰ ৰিনপোচেক দিছিল আৰু এই ব্যৱস্থা আজিও অব্যাহত আছে। তেতিয়াৰপৰাই ডিস্কিটক থিক্সেৰ উপ-গোম্পা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name= Osmaston>{{cite book|last= Osmaston|first= Henry|author2=Nawang Tsering|title= Recent research on Ladakh 6: proceedings of the sixth InternationalConference|work=A brief History of Nubra Valley|pages=254–255|access-date=2009-12-24|url=https://books.google.com/books?id=4jX552GiSmYC&pg=RA3-PA255|publisher= Motilal Banarsidass Publishers|year=1997|isbn= 81-208-1432-0}}</ref> == ভূগোল == [[File:Shoyok and Nubra Valley map.jpg|thumb|left|নুবেৰা উপত্যকাত ডিস্কিট আৰু খাৰদুংলা গিৰিপথৰ অৱস্থান]] ডিস্কিট মঠটো নুবেৰা উপত্যকাৰ শ্বয়ক নদীৰ সোঁপাৰৰ বানপানী হোৱা সমভূমিৰ ওপৰৰ এটা পাহাৰত অৱস্থিত। নুবেৰা নদী শ্বয়ক নদীৰ এক উপনৈ, যি লাডাখ পৰ্বতমালাৰ উত্তৰ দিশে সিন্ধু নদীৰ সমান্তৰালভাৱে বৈ গৈছে। যিহেতু এই উপত্যকাটো কম উচ্চতাত অৱস্থিত, ইয়াৰ জলবায়ু মৃদু। ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা সেউজীয়া উদ্ভিদৰ বাবে উপত্যকাটোক "লাডাখৰ ফলৰ বাগিছা" বুলি কোৱা হয়। এই উপত্যকাটো তীব্বত আৰু চীনৰ মাজৰ কাৰাভান পথৰ অংশ আছিল। এই উপত্যকাটো দুটা কুঁজ থকা বেক্ট্ৰিয়ান উটৰো বাসস্থান। ই লেহৰপৰা খাৰদুংলা গিৰিপথ অতিক্ৰম কৰি পোৱা যায়। যিহেতু শীতকালত পৰ্বতবোৰ প্ৰায়ে দুৰ্গম হৈ পৰে, গতিকে উপত্যকাটোৰ ডিস্কিট গাঁও আৰু মঠটো উপত্যকাৰ লোকসকলৰ বাবে এক মিলন কেন্দ্ৰ। ডিস্কিট হৈছে নুবেৰা উপত্যকাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আৰু ইয়াত চৰকাৰী কাৰ্যালয়সমূহৰ লগতে মৌলিক সুবিধাসমূহ উপলব্ধ। ই পথৰ জৰিয়তে লেহৰ সৈতেও সংযুক্ত।<ref name=Shashi>{{Cite book|last=Shashi|first= S.S.|title= Encyclopaedia of Indian tribes|work=Diskit Monastery| page=208| access-date=2009-12-25| url=https://books.google.com/books?id=vlTgSNdJTxkC&pg=PA208|publisher= Anmol Publications PVT. LTD.|year=1997|isbn=81-7041-836-4}}</ref><ref name=Bindloss>{{Cite book|last=Bindloss|first=Joe|author2=Sarina Singh|title= India|work=Diskit|page=384|access-date=2009-12-24|url=https://books.google.com/books?id=T7ZHUhSEleYC&pg=PA384|publisher= Lonely Planet|year=2007|isbn= 978-1-74104-308-2}}</ref><ref name=trek>{{Cite web|url= http://www.trekkinginladakh.com/nubra-valley-trek.html|title= The Nubra Valley Trekking|access-date= 2009-12-24|archive-url= https://web.archive.org/web/20120316092547/http://www.trekkinginladakh.com/nubra-valley-trek.html|archive-date= 16 March 2012|url-status= dead}}</ref> [[File:Monk at Diskit Gompa.jpg|thumb|left|মঠৰ চাদত এজন বৌদ্ধ সন্ন্যাসীৰ ধ্যানমগ্ন অৱস্থা, পটভূমিত নুবেৰা উপত্যকা আৰু ডিস্কিট গাঁও]] মঠলৈ যোৱা পথটো ডিস্কিট গাঁৱৰ মাজেৰে পাৰ হোৱা এটা খলা-বমা আৰু ধূলিময় পথ। লেহৰপৰা খাৰদুং গিৰিপথ হৈ এই গাঁওখনত উপনীত হ'ব পাৰি। তুষাৰপাত আৰু ভূমিস্খলনৰ বাবে অক্টোবৰৰপৰা মে' মাহৰ ভিতৰত যাতায়াত ব্যাহত হ'ব পাৰে। এই পথটোক প্ৰায়ে ভুলকৈ পৃথিৱীৰ সৰ্বোচ্চ মটৰ চলনযোগ্য পথ বুলি কোৱা হয়। লেহৰপৰা অহা পথটো চাউথ পুল্লু (এক সেনা শিবিৰ), তাৰ পিছত খাৰদুংলা আৰু তাৰ পিছত নৰ্থ পুল্লুলৈ নামি আহে। বিদেশী পৰ্যটকসকলে ইয়াত নুবেৰা উপত্যকাত তেওঁলোকৰ প্ৰৱেশ পঞ্জীয়ন কৰিব লাগে। পথটো খাৰদুং গাঁৱলৈ নামি যায় আৰু তাৰ পিছত উপত্যকাৰ সমতলত থকা খালচাৰ গাঁৱলৈ নামি গৈ দুটা ভাগত বিভক্ত হয়। খালচাৰ গাঁৱৰপৰা বাঁওফালৰ শাখাটোৱে ডিস্কিট আৰু হুন্দাৰ গাঁৱলৈ লৈ যায়, আনহাতে সোঁফালৰ শাখাটোৱে চুমুৰ আৰু পানামিক গাঁৱলৈ লৈ যায়।<ref name=Bindloss/> ভাৰতীয় সেনাই চোৱা-চিতা কৰা এটা পথেৰে লেহৰপৰা ডিস্কিটলৈ দূৰত্ব প্ৰায় ১৫০ কিলোমিটাৰ।<ref>{{Cite web|url=http://www.tourism-of-india.com/nubravalley.html|title= Nubra Valley|access-date=2009-12-25}}</ref> == স্থাপত্যসমূহ == [[File:Diskit-gompa-1.jpg|thumb|মঠলৈ যোৱা পথ]] ডিস্কিট মঠটো মঠলৈ যোৱা পথটোৰ একেবাৰে মূৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই পথটোৱে পাৰ্থপুৰ আৰু থোচৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰিছে। এটা শিলৰ চিৰিৰে মঠৰ প্ৰাৰ্থনা কক্ষলৈ যাব পাৰি। এই কক্ষত মৈত্ৰেয় বুদ্ধৰ এটা মূৰ্তি আৰু এটা বিশাল ঢোল স্থাপন কৰা হৈছে। দ্বিতীয় মহলাৰ কক্ষত কেইবাটাও ভয়ংকৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ মূৰ্তি আছে।<ref name=Bindloss/> ডিস্কিট মঠৰ এটা ওখ গম্বুজ আছে, য’ত তীব্বতৰ তাছিলহুনপো মঠক চিত্ৰিত কৰা এটা ফ্ৰেস্কো (fresco) আছে। ইয়াৰ ভঁৰাল ঘৰত কেইবাটাও মন্দিৰৰ লগতে মংগোলীয় আৰু তীব্বতীয় পাঠ্যপুথি সংৰক্ষিত হৈ আছে।<ref name="Temples"/> ডিস্কিট মঠ মংগোলীয় পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতেও জড়িত: কোৱা হয় যে মঠৰ চৌহদৰ ওচৰত এসময়ত বৌদ্ধ ধৰ্ম বিৰোধী এজন মংগোলীয় অসুৰ বাস কৰিছিল আৰু তাক হত্যা কৰা হৈছিল, কিন্তু সি কেইবাবাৰো পুনৰ্জীৱিত হৈছিল।<ref name="Temples"/> বৰ্তমান মঠটোৰ এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত সেই অসুৰটোৰ শুকাই যোৱা মূৰ আৰু হাতখন থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="Temples"/> {{multiple image | align = right | image1 = Diskit-gompa-3.jpg | width1 = 150 | alt1 = | caption1 = | image2 = Diskit-gompa-4.jpg | width2 = 150 | alt2 = | caption2 = | footer = বাঁওফালে: মঠৰ নতুনকৈ সম্প্ৰসাৰিত অংশলৈ যোৱা খটখটী (২০০৪)। সোঁফালে: প্ৰাৰ্থনা কক্ষত থকা মৈত্ৰেয় বুদ্ধ। }} মঠৰ শেহতীয়া সম্প্ৰসাৰিত অংশবোৰ ভাল অৱস্থাত আছে যদিও দুখাং (মূল প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) আৰু জিমচুং সিমান ভাল অৱস্থাত নাই। বেৰৰ চিত্ৰবোৰ ছাইৰে ঢাক খাই গৈছে আৰু মূৰ্তিবোৰ বিশৃংখলভাৱে ৰখা হৈছে। মঠৰ পুৰণি অংশটো কিছু পৰিমাণে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হোৱা বুলি কোৱা হয়, যিহেতু ইয়াত কিছুমান ফাট মেলা দেখা গৈছে আৰু সেইবোৰ মেৰামতি কৰা হোৱা নাই।<ref name=Sharma>{{Cite book|last=Sharma| first=Jhanvi|title= Architectural heritage: Ladakh|work= Diskit Gompa (Galdan Tashi Chuling Gompa)|page=120|access-date=2009-12-24|url=https://google.com|publisher= Har-Anand Publications|year=2003|isbn= 81-241-0979-6}}</ref> == জাম্পা (মৈত্ৰেয়) বুদ্ধৰ বিশাল মূৰ্তি == নুবেৰাৰ মুখ্য লামাৰ চৰকাৰী আৱাস বা ''ফোটং'' পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত, য’ত জাম্পা (মৈত্ৰেয়) বুদ্ধৰ এটা অতি বিশাল মূৰ্তিও আছে।<ref name=Bindloss/> মঠটোৰ তলৰ এটা পাহাৰৰ ওপৰত থকা এই চিত্তাকৰ্ষক ৩২ মিটাৰ (১০৬ ফুট) ওখ মূৰ্তিটোৱে শ্বয়ক নদীৰ দিশে পাকিস্তানৰফালে মুখ কৰি আছে। এই মূৰ্তিটো নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ দিয়া সমিতিৰ অধ্যক্ষ চেৰিং নৰফেলৰ মতে, ইয়াৰ বেছিভাগ ধনেই স্থানীয় অনুদানৰপৰা আহিছিল। গেলুগপা সম্প্ৰদায়ৰ মুৰব্বী গান্দেন থিপা (চংখাপাৰ পুনৰ্জন্ম) আৰু ৰিজু মঠৰ মঠাধিপতিয়ে এই মূৰ্তিটো সজোৱাৰ বাবে ৮ কেজি সোণ দান কৰিছিল। এয়া প্ৰথমবাৰৰ বাবে এজন লাডাখী সন্ন্যাসী গেলুগপা সম্প্ৰদায়ৰ মুৰব্বী হৈছে। মূৰ্তিটোৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য ২০০৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০১০ চনৰ ২৫ জুলাইত দলাই লামাই ইয়াক পৱিত্ৰ কৰি উদ্বোধন কৰিছিল। নৰফেলৰ মতে, তিনিটা মূল উদ্দেশ্য আগত ৰাখি এই মূৰ্তিটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছে - ডিস্কিট গাঁৱৰ সুৰক্ষা, পাকিস্তানৰ সৈতে ভৱিষ্যতে হ'ব পৰা যুদ্ধ প্ৰতিৰোধ আৰু বিশ্ব শান্তি। == লাচুং মন্দিৰ == লাচুং মন্দিৰটো ডিস্কিট মঠৰ ওচৰতে কিন্তু তাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াক নুবেৰা উপত্যকাৰ অন্যতম পুৰণি মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়। ইয়াত চংখাপাৰ এটা ডাঙৰ মূৰ্তি স্থাপন কৰা হৈছে আৰু মূৰ্তিটোৰ মূৰত এটা গেলুগপা হালধীয়া টুপি পিন্ধোৱা আছে।<ref name=dream/> == বিদ্যালয় == প্ৰায় ১০০ জন সন্ন্যাসী থকা মঠটোৱে ইয়াৰ চৌহদত এখন বিদ্যালয় চলায়। এই বিদ্যালয়ত তীব্বতীয় শিশুসকলক শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়। 'লুংটা' নামৰ এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ সহযোগত শেহতীয়াভাৱে বিদ্যালয়খনত বিজ্ঞানৰ বিষয়সমূহ শিকোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ লগতে কম্পিউটাৰৰ সুবিধাও গঢ়ি তোলা হৈছে। লুংতাই মঠৰ সন্ন্যাসীসকলক কম্পিউটাৰ দক্ষতা আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ প্ৰশিক্ষণ দিছে যাতে তেওঁলোকে বিদ্যালয়খনৰ শিশুসকলক পাঠদান কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি বিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰাললৈ অভিধান, বিশ্বকোষ আৰু ইংৰাজী শিক্ষণ সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lungta.cz/english/programmes-abroad|title=Helping to improve education in exile|access-date=2009-12-24|publisher=Lungta Tibet Support Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302215443/http://www.lungta.cz/english/programmes-abroad|archive-date=2 March 2012|url-status=dead}}</ref> == উৎসৱ == [[File:Diskit-gompa-5.jpg|thumb|right|ৰক্ষক দেৱতাসকলৰ মূৰ্তি, উৎসৱৰ সময়তহে এইবোৰৰ মুখমণ্ডলৰ আৱৰণ খোলা হয়। ]] ডেচমোচে বা দোচমোচে হৈছে ডিস্কিট মঠ, লিকিৰ মঠ আৰু লেহ প্ৰসাদত উদ্‌যাপন কৰা এক জনপ্ৰিয় প্ৰাৰ্থনা উৎসৱ।<ref>{{cite web|title=Leh, Likir Dosmoche begins|date=13 February 2018 |url=http://news.statetimes.in/leh-likir-dosmoche-begins/|access-date=3 March 2018}}</ref> এই উৎসৱ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত অনুষ্ঠিত হয়। সেই সময়ত অত্যধিক বৰফৰ বাবে খাৰদুং শৃংগ অতিক্ৰম কৰি লেহৰ লিকিৰ মঠলৈ যোৱাটো সম্ভৱ নহয় বাবে নুবেৰা উপত্যকাৰ গাঁওসমূহৰপৰা বৃহৎসংখ্যক লোকে ডিস্কিটত মুখা নাচ চাবলৈ সমবেত হয়। 'চাম ডান্স' নামেৰেও পৰিচিত এই মুখা নাচ মঠৰ লামাসকলে পৰিৱেশন কৰি অশুভ শক্তিৰ ওপৰত শুভ শক্তিৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব নাট্যৰূপত প্ৰকাশ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই নাচে নতুন বছৰত দুৰ্ভাগ্য আঁতৰায়। এই উপলক্ষ্যে কোনো দুৰ্যোগ প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ আৰু মানুহৰ মাজত শান্তি-সমৃদ্ধিৰ বাবে আটাৰে তৈয়াৰী প্ৰতিমূৰ্তি বাহিৰলৈ পেলাই দিয়া হয়। দেৱতাৰ মূৰ্তিৰ মূৰত থকা কাপোৰৰ আৱৰণসমূহো এই সময়ছোৱাতে আঁতৰোৱা হয়।<ref name = "INDIA"/><ref name=Shashi/><ref name=Bindloss/> == চিত্ৰভঁৰাল == <gallery class="center" mode="packed"> File:Diskit gompa nubra1.jpg|ডিস্কিট মঠ File:Nubra disket 03.jpg|পাহাৰৰ ঢালত অৱস্থিত ডিস্কিট মঠ File:Diskit Monastery, Diskit.jpg|ডিস্কিট মঠৰ এক বহল দৃশ্য File:Diskit Gompa. Nubra. 2010.jpg|ডিস্কিট গোম্পা, নুবেৰা, ২০১০ </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist| refs= }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চমু বৰ্ণনা থকা প্ৰবন্ধসমূহ]] bzs6035504i52g3vhttryc2lg8azwba 605095 604929 2026-05-07T08:31:36Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605095 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Diskit Gompa 2.jpg|thumb|right|400px|ডিস্কিট মঠ]] [[File:Maitreya Buddha - Nubra.jpg|220px|thumb|ডিস্কিট মঠৰ ওচৰত ৩৩ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ মৈত্ৰেয় বুদ্ধৰ মূৰ্তি শ্যোক নদীৰ তললৈ মুখ কৰি নুব্ৰা উপত্যকাৰফালে]] '''ডিস্কিট মঠ''', {{en| Diskit Monastery}} যাক '''ডেস্কিট গোম্পা''' বা '''ডিস্কিট গোম্পা''' বুলিও কোৱা হয়, [[লাডাখ]]ৰ [[লেহ]] জিলাৰ নুব্ৰা উপত্যকাৰ ডিস্কিটৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু বৃহত্তম [[বৌদ্ধ]] মঠ (গোম্পা)।<ref name = "INDIA">{{cite book|last=Singh|first=Sarina |title=India|publisher=Lonely Planet.|series=Lonely Planet.|url=https://books.google.com/books?id=Fk8FQa2ZSFQC&q=diskit&pg=PA329|pages = 313, 329 | isbn=978-1-74059-694-7|year=2005 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.slate.com/id/2069711/|title=Diskit Gompa|work=[[Slate (magazine)|Slate]]|access-date=25 January 2010|archive-date=7 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907002352/http://www.slate.com/id/2069711/|url-status=dead|archivedate=7 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080907002352/http://www.slate.com/id/2069711/|deadurl=yes}}</ref> লেহৰপৰা ১১৫ কিলোমিটাৰ উত্তৰে। ই তিব্বতী বৌদ্ধ ধৰ্মৰ গেলুগপা (হালধীয়া টুপী) পন্থাৰ অন্তৰ্গত আৰু ১৪ শতিকাত গেলুগপাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ছং খাপাৰ শিষ্য চাংজেম চেৰাব জাংপোৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="Temples">{{cite web|url=http://www.buddhist-temples.com/buddhist-monastery/ladakh/diskit-hundur.html|title=Diskit & Hundur|publisher=Buddhist-temples.com|access-date=7 October 2009}}</ref><ref name=dream>{{Cite web|url=http://www.dreamladakh.com/ladakh.htm|title= Diskit Gompa|access-date=2009-12-24}}</ref> ই থিক্সে গোম্পাৰ এটা উপ-গোম্পা। লাচুং মন্দিৰ আৰু হুণ্ডুৰ মঠও ইয়াৰ ওচৰতে আছে, যিটো মূল পথৰপৰা আঁতৰত থকা এখন দলঙৰ তলত অৱস্থিত।<ref name="Temples"/><ref name=dream/> মঠটোৰ প্ৰাৰ্থনা ভৱনত চো ৰিনপোচে (মুকুট পিন্ধা বুদ্ধ)ৰ প্ৰতিমূৰ্তি, এটা বিশাল ঢোল আৰু কেইবাখনো উগ্ৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ প্ৰতিমূৰ্তি আছে। মঠটোৰ এটা উচ্চ কুপোলাত তিব্বতৰ তাছিলহুনপো মঠৰ এটা ফ্ৰেস্কো চিত্ৰিত কৰা হৈছে। মঠ প্ৰশাসনে এখন বিদ্যালয় চলায়, "তিব্বত সমৰ্থন গোট" নামেৰে জনাজাত এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ সহায়ত। বিদ্যালয়খনত কম্পিউটাৰৰ সুবিধা আছে আৰু অঞ্চলটোৰ তিব্বতী শিশুসকলক ইংৰাজী ভাষাত বিজ্ঞান বিষয়সমূহ শিকোৱা হয়। ফেব্ৰুৱাৰী মাহত মঠ অঞ্চলত ডছমোচে বা "স্কেপগট উৎসৱ" নামৰ এটা জনপ্ৰিয় উৎসৱ পালন কৰা হয়। ইয়াত বেছিভাগেই নুব্ৰা উপত্যকাৰ গাঁৱৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো এই সময়ছোৱাত প্ৰচণ্ড বৰফ পৰে বাবে লেহৰ অন্যান্য অঞ্চললৈ যোৱাটো কঠিন হৈ পৰে। ==ইতিহাস== [[File:Virudhaka-Dhritarastra-Virupaksha-Vaisarvana.jpg|thumb|left|প্ৰাৰ্থনাগৃহৰ সন্মুখত চাৰিজন স্বৰ্গীয় ৰজাৰ চিত্ৰ অংকন কৰা এখন নতুন ছবি (২০০৯)। ২০০৪ চনৰ ফটোখনত (তলত, Structures ত) চিৰিৰ ওপৰত থকা এটা ধ্বংসপ্ৰাপ্ত মঞ্চত একেটা মিউৰেল দেখা গৈছে। ]] চতুৰ্দশ শতিকাত চাংজেম চেৰাব জাংপোৱে ডিস্কিট মঠ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref name="dream"/> তেতিয়া [[লাডাখ]]ত ৰজা গ্ৰেগছ-পা-'বুম-ল্ডে (১৪০০–১৪৪০) আৰু তেওঁৰ ভাতৃয়ে শাসন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকে নিগ-মা-গ্ৰাগছ-পা নামৰ স্থানীয় শাসকৰ অধীনত থকা নুব্ৰা উপত্যকা দখল কৰাৰ বিফল চেষ্টা কৰিছিল। স্থানীয় শাসকে ডিস্কিটত মঠটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰু মঠটোত গেলুগপা সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ছং খাপাৰ মূৰ্তিটোক দেৱতা হিচাপে গঢ়ি তোলাত গেলুগপা অৰ্ডাৰৰ এজন অধিবক্তাক সহায় কৰিছিল। আনকি পশ্চিম তিব্বতকো নিয়ন্ত্ৰণ কৰা ৰজা ব্লগ্ৰছ-চোগ-ইডানৰ (১৪৪০–১৪৭০) শাসনকালত পাঞ্চেন লা-বটছুনে - জন্ম-সূত্ৰে নুব্ৰা উপত্যকাৰ বাসিন্দা - তিব্বতত অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু পিছলৈ তাছিলহুনপো মঠৰ প্ৰতিষ্ঠাপকৰ ৰিজেণ্ট হৈছিল আৰু অৱশেষত জীৱনৰ শেষ পৰ্যায়ত নুব্ৰালৈ উভতি আহে। তেওঁৰ অৱশিষ্ট চৰছাত সংৰক্ষিত হৈ আছে। ১৫০০ চনত লাডাখত ব্ৰা-শিছ-ৰনাম-ৰগ্যালে শাসন কৰে, যিয়ে নুব্ৰা আৰু লেহৰ ওচৰত মধ্য এছিয়াৰ আক্ৰমণকাৰী মিৰ্জা হাইদৰৰ সৈতে যুঁজি অৱশেষত পিছৰজনক পৰাস্ত কৰে আৰু এইদৰে নুব্ৰাক লাডাখ ৰজাৰ শাসনৰ অধীনলৈ আনে। তেতিয়াও স্থানীয় মুখিয়ালসকলে ডিস্কিট আৰু ভাৰতত ক্ষমতা প্ৰদান কৰিছিল। এই যুদ্ধৰ পিছত ছিয়া মুছলমানসকলে নুব্ৰাত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। অষ্টাদশ শতিকাৰ মাজভাগত শ্বে-ডবাং-ৰনাম-ৰ্গিয়ালে ডিস্কিট মঠৰ নিয়ন্ত্ৰণ থিক্সে মঠৰ ৰিনপোচেক দিছিল আৰু এই ব্যৱস্থা আজিও অব্যাহত আছে। তেতিয়াৰপৰাই ডিস্কিটক থিক্সেৰ উপ-গোম্পা বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name= Osmaston>{{cite book|last= Osmaston|first= Henry|author2=Nawang Tsering|title= Recent research on Ladakh 6: proceedings of the sixth InternationalConference|work=A brief History of Nubra Valley|pages=254–255|access-date=2009-12-24|url=https://books.google.com/books?id=4jX552GiSmYC&pg=RA3-PA255|publisher= Motilal Banarsidass Publishers|year=1997|isbn= 81-208-1432-0}}</ref> == ভূগোল == [[File:Shoyok and Nubra Valley map.jpg|thumb|left|নুবেৰা উপত্যকাত ডিস্কিট আৰু খাৰদুংলা গিৰিপথৰ অৱস্থান]] ডিস্কিট মঠটো নুবেৰা উপত্যকাৰ শ্বয়ক নদীৰ সোঁপাৰৰ বানপানী হোৱা সমভূমিৰ ওপৰৰ এটা পাহাৰত অৱস্থিত। নুবেৰা নদী শ্বয়ক নদীৰ এক উপনৈ, যি লাডাখ পৰ্বতমালাৰ উত্তৰ দিশে সিন্ধু নদীৰ সমান্তৰালভাৱে বৈ গৈছে। যিহেতু এই উপত্যকাটো কম উচ্চতাত অৱস্থিত, ইয়াৰ জলবায়ু মৃদু। ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা সেউজীয়া উদ্ভিদৰ বাবে উপত্যকাটোক "লাডাখৰ ফলৰ বাগিছা" বুলি কোৱা হয়। এই উপত্যকাটো তীব্বত আৰু চীনৰ মাজৰ কাৰাভান পথৰ অংশ আছিল। এই উপত্যকাটো দুটা কুঁজ থকা বেক্ট্ৰিয়ান উটৰো বাসস্থান। ই লেহৰপৰা খাৰদুংলা গিৰিপথ অতিক্ৰম কৰি পোৱা যায়। যিহেতু শীতকালত পৰ্বতবোৰ প্ৰায়ে দুৰ্গম হৈ পৰে, গতিকে উপত্যকাটোৰ ডিস্কিট গাঁও আৰু মঠটো উপত্যকাৰ লোকসকলৰ বাবে এক মিলন কেন্দ্ৰ। ডিস্কিট হৈছে নুবেৰা উপত্যকাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আৰু ইয়াত চৰকাৰী কাৰ্যালয়সমূহৰ লগতে মৌলিক সুবিধাসমূহ উপলব্ধ। ই পথৰ জৰিয়তে লেহৰ সৈতেও সংযুক্ত।<ref name=Shashi>{{Cite book|last=Shashi|first= S.S.|title= Encyclopaedia of Indian tribes|work=Diskit Monastery| page=208| access-date=2009-12-25| url=https://books.google.com/books?id=vlTgSNdJTxkC&pg=PA208|publisher= Anmol Publications PVT. LTD.|year=1997|isbn=81-7041-836-4}}</ref><ref name=Bindloss>{{Cite book|last=Bindloss|first=Joe|author2=Sarina Singh|title= India|work=Diskit|page=384|access-date=2009-12-24|url=https://books.google.com/books?id=T7ZHUhSEleYC&pg=PA384|publisher= Lonely Planet|year=2007|isbn= 978-1-74104-308-2}}</ref><ref name=trek>{{Cite web|url= http://www.trekkinginladakh.com/nubra-valley-trek.html|title= The Nubra Valley Trekking|access-date= 2009-12-24|archive-url= https://web.archive.org/web/20120316092547/http://www.trekkinginladakh.com/nubra-valley-trek.html|archive-date= 16 March 2012|url-status= dead}}</ref> [[File:Monk at Diskit Gompa.jpg|thumb|left|মঠৰ চাদত এজন বৌদ্ধ সন্ন্যাসীৰ ধ্যানমগ্ন অৱস্থা, পটভূমিত নুবেৰা উপত্যকা আৰু ডিস্কিট গাঁও]] মঠলৈ যোৱা পথটো ডিস্কিট গাঁৱৰ মাজেৰে পাৰ হোৱা এটা খলা-বমা আৰু ধূলিময় পথ। লেহৰপৰা খাৰদুং গিৰিপথ হৈ এই গাঁওখনত উপনীত হ'ব পাৰি। তুষাৰপাত আৰু ভূমিস্খলনৰ বাবে অক্টোবৰৰপৰা মে' মাহৰ ভিতৰত যাতায়াত ব্যাহত হ'ব পাৰে। এই পথটোক প্ৰায়ে ভুলকৈ পৃথিৱীৰ সৰ্বোচ্চ মটৰ চলনযোগ্য পথ বুলি কোৱা হয়। লেহৰপৰা অহা পথটো চাউথ পুল্লু (এক সেনা শিবিৰ), তাৰ পিছত খাৰদুংলা আৰু তাৰ পিছত নৰ্থ পুল্লুলৈ নামি আহে। বিদেশী পৰ্যটকসকলে ইয়াত নুবেৰা উপত্যকাত তেওঁলোকৰ প্ৰৱেশ পঞ্জীয়ন কৰিব লাগে। পথটো খাৰদুং গাঁৱলৈ নামি যায় আৰু তাৰ পিছত উপত্যকাৰ সমতলত থকা খালচাৰ গাঁৱলৈ নামি গৈ দুটা ভাগত বিভক্ত হয়। খালচাৰ গাঁৱৰপৰা বাঁওফালৰ শাখাটোৱে ডিস্কিট আৰু হুন্দাৰ গাঁৱলৈ লৈ যায়, আনহাতে সোঁফালৰ শাখাটোৱে চুমুৰ আৰু পানামিক গাঁৱলৈ লৈ যায়।<ref name=Bindloss/> ভাৰতীয় সেনাই চোৱা-চিতা কৰা এটা পথেৰে লেহৰপৰা ডিস্কিটলৈ দূৰত্ব প্ৰায় ১৫০ কিলোমিটাৰ।<ref>{{Cite web|url=http://www.tourism-of-india.com/nubravalley.html|title= Nubra Valley|access-date=2009-12-25}}</ref> == স্থাপত্যসমূহ == [[File:Diskit-gompa-1.jpg|thumb|মঠলৈ যোৱা পথ]] ডিস্কিট মঠটো মঠলৈ যোৱা পথটোৰ একেবাৰে মূৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই পথটোৱে পাৰ্থপুৰ আৰু থোচৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰিছে। এটা শিলৰ চিৰিৰে মঠৰ প্ৰাৰ্থনা কক্ষলৈ যাব পাৰি। এই কক্ষত মৈত্ৰেয় বুদ্ধৰ এটা মূৰ্তি আৰু এটা বিশাল ঢোল স্থাপন কৰা হৈছে। দ্বিতীয় মহলাৰ কক্ষত কেইবাটাও ভয়ংকৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ মূৰ্তি আছে।<ref name=Bindloss/> ডিস্কিট মঠৰ এটা ওখ গম্বুজ আছে, য’ত তীব্বতৰ তাছিলহুনপো মঠক চিত্ৰিত কৰা এটা ফ্ৰেস্কো (fresco) আছে। ইয়াৰ ভঁৰাল ঘৰত কেইবাটাও মন্দিৰৰ লগতে মংগোলীয় আৰু তীব্বতীয় পাঠ্যপুথি সংৰক্ষিত হৈ আছে।<ref name="Temples"/> ডিস্কিট মঠ মংগোলীয় পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতেও জড়িত: কোৱা হয় যে মঠৰ চৌহদৰ ওচৰত এসময়ত বৌদ্ধ ধৰ্ম বিৰোধী এজন মংগোলীয় অসুৰ বাস কৰিছিল আৰু তাক হত্যা কৰা হৈছিল, কিন্তু সি কেইবাবাৰো পুনৰ্জীৱিত হৈছিল।<ref name="Temples"/> বৰ্তমান মঠটোৰ এটা মন্দিৰৰ ভিতৰত সেই অসুৰটোৰ শুকাই যোৱা মূৰ আৰু হাতখন থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="Temples"/> {{multiple image | align = right | image1 = Diskit-gompa-3.jpg | width1 = 150 | alt1 = | caption1 = | image2 = Diskit-gompa-4.jpg | width2 = 150 | alt2 = | caption2 = | footer = বাঁওফালে: মঠৰ নতুনকৈ সম্প্ৰসাৰিত অংশলৈ যোৱা খটখটী (২০০৪)। সোঁফালে: প্ৰাৰ্থনা কক্ষত থকা মৈত্ৰেয় বুদ্ধ। }} মঠৰ শেহতীয়া সম্প্ৰসাৰিত অংশবোৰ ভাল অৱস্থাত আছে যদিও দুখাং (মূল প্ৰাৰ্থনা কক্ষ) আৰু জিমচুং সিমান ভাল অৱস্থাত নাই। বেৰৰ চিত্ৰবোৰ ছাইৰে ঢাক খাই গৈছে আৰু মূৰ্তিবোৰ বিশৃংখলভাৱে ৰখা হৈছে। মঠৰ পুৰণি অংশটো কিছু পৰিমাণে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হোৱা বুলি কোৱা হয়, যিহেতু ইয়াত কিছুমান ফাট মেলা দেখা গৈছে আৰু সেইবোৰ মেৰামতি কৰা হোৱা নাই।<ref name=Sharma>{{Cite book|last=Sharma| first=Jhanvi|title= Architectural heritage: Ladakh|work= Diskit Gompa (Galdan Tashi Chuling Gompa)|page=120|access-date=2009-12-24|url=https://google.com|publisher= Har-Anand Publications|year=2003|isbn= 81-241-0979-6}}</ref> == জাম্পা (মৈত্ৰেয়) বুদ্ধৰ বিশাল মূৰ্তি == নুবেৰাৰ মুখ্য লামাৰ চৰকাৰী আৱাস বা ''ফোটং'' পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত, য’ত জাম্পা (মৈত্ৰেয়) বুদ্ধৰ এটা অতি বিশাল মূৰ্তিও আছে।<ref name=Bindloss/> মঠটোৰ তলৰ এটা পাহাৰৰ ওপৰত থকা এই চিত্তাকৰ্ষক ৩২ মিটাৰ (১০৬ ফুট) ওখ মূৰ্তিটোৱে শ্বয়ক নদীৰ দিশে পাকিস্তানৰফালে মুখ কৰি আছে। এই মূৰ্তিটো নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ দিয়া সমিতিৰ অধ্যক্ষ চেৰিং নৰফেলৰ মতে, ইয়াৰ বেছিভাগ ধনেই স্থানীয় অনুদানৰপৰা আহিছিল। গেলুগপা সম্প্ৰদায়ৰ মুৰব্বী গান্দেন থিপা (চংখাপাৰ পুনৰ্জন্ম) আৰু ৰিজু মঠৰ মঠাধিপতিয়ে এই মূৰ্তিটো সজোৱাৰ বাবে ৮ কেজি সোণ দান কৰিছিল। এয়া প্ৰথমবাৰৰ বাবে এজন লাডাখী সন্ন্যাসী গেলুগপা সম্প্ৰদায়ৰ মুৰব্বী হৈছে। মূৰ্তিটোৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য ২০০৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহত আৰম্ভ হৈছিল আৰু ২০১০ চনৰ ২৫ জুলাইত দলাই লামাই ইয়াক পৱিত্ৰ কৰি উদ্বোধন কৰিছিল। নৰফেলৰ মতে, তিনিটা মূল উদ্দেশ্য আগত ৰাখি এই মূৰ্তিটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছে - ডিস্কিট গাঁৱৰ সুৰক্ষা, পাকিস্তানৰ সৈতে ভৱিষ্যতে হ'ব পৰা যুদ্ধ প্ৰতিৰোধ আৰু বিশ্ব শান্তি। == লাচুং মন্দিৰ == লাচুং মন্দিৰটো ডিস্কিট মঠৰ ওচৰতে কিন্তু তাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াক নুবেৰা উপত্যকাৰ অন্যতম পুৰণি মন্দিৰ বুলি কোৱা হয়। ইয়াত চংখাপাৰ এটা ডাঙৰ মূৰ্তি স্থাপন কৰা হৈছে আৰু মূৰ্তিটোৰ মূৰত এটা গেলুগপা হালধীয়া টুপি পিন্ধোৱা আছে।<ref name=dream/> == বিদ্যালয় == প্ৰায় ১০০ জন সন্ন্যাসী থকা মঠটোৱে ইয়াৰ চৌহদত এখন বিদ্যালয় চলায়। এই বিদ্যালয়ত তীব্বতীয় শিশুসকলক শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়। 'লুংটা' নামৰ এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ সহযোগত শেহতীয়াভাৱে বিদ্যালয়খনত বিজ্ঞানৰ বিষয়সমূহ শিকোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ লগতে কম্পিউটাৰৰ সুবিধাও গঢ়ি তোলা হৈছে। লুংতাই মঠৰ সন্ন্যাসীসকলক কম্পিউটাৰ দক্ষতা আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ প্ৰশিক্ষণ দিছে যাতে তেওঁলোকে বিদ্যালয়খনৰ শিশুসকলক পাঠদান কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি বিদ্যালয়ৰ পুথিভঁৰাললৈ অভিধান, বিশ্বকোষ আৰু ইংৰাজী শিক্ষণ সামগ্ৰী আগবঢ়োৱা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.lungta.cz/english/programmes-abroad|title=Helping to improve education in exile|access-date=2009-12-24|publisher=Lungta Tibet Support Group|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302215443/http://www.lungta.cz/english/programmes-abroad|archive-date=2 March 2012|url-status=dead|archivedate=2012-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120302215443/http://www.lungta.cz/english/programmes-abroad|deadurl=yes}}</ref> == উৎসৱ == [[File:Diskit-gompa-5.jpg|thumb|right|ৰক্ষক দেৱতাসকলৰ মূৰ্তি, উৎসৱৰ সময়তহে এইবোৰৰ মুখমণ্ডলৰ আৱৰণ খোলা হয়। ]] ডেচমোচে বা দোচমোচে হৈছে ডিস্কিট মঠ, লিকিৰ মঠ আৰু লেহ প্ৰসাদত উদ্‌যাপন কৰা এক জনপ্ৰিয় প্ৰাৰ্থনা উৎসৱ।<ref>{{cite web|title=Leh, Likir Dosmoche begins|date=13 February 2018 |url=http://news.statetimes.in/leh-likir-dosmoche-begins/|access-date=3 March 2018}}</ref> এই উৎসৱ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত অনুষ্ঠিত হয়। সেই সময়ত অত্যধিক বৰফৰ বাবে খাৰদুং শৃংগ অতিক্ৰম কৰি লেহৰ লিকিৰ মঠলৈ যোৱাটো সম্ভৱ নহয় বাবে নুবেৰা উপত্যকাৰ গাঁওসমূহৰপৰা বৃহৎসংখ্যক লোকে ডিস্কিটত মুখা নাচ চাবলৈ সমবেত হয়। 'চাম ডান্স' নামেৰেও পৰিচিত এই মুখা নাচ মঠৰ লামাসকলে পৰিৱেশন কৰি অশুভ শক্তিৰ ওপৰত শুভ শক্তিৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব নাট্যৰূপত প্ৰকাশ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই নাচে নতুন বছৰত দুৰ্ভাগ্য আঁতৰায়। এই উপলক্ষ্যে কোনো দুৰ্যোগ প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ আৰু মানুহৰ মাজত শান্তি-সমৃদ্ধিৰ বাবে আটাৰে তৈয়াৰী প্ৰতিমূৰ্তি বাহিৰলৈ পেলাই দিয়া হয়। দেৱতাৰ মূৰ্তিৰ মূৰত থকা কাপোৰৰ আৱৰণসমূহো এই সময়ছোৱাতে আঁতৰোৱা হয়।<ref name = "INDIA"/><ref name=Shashi/><ref name=Bindloss/> == চিত্ৰভঁৰাল == <gallery class="center" mode="packed"> File:Diskit gompa nubra1.jpg|ডিস্কিট মঠ File:Nubra disket 03.jpg|পাহাৰৰ ঢালত অৱস্থিত ডিস্কিট মঠ File:Diskit Monastery, Diskit.jpg|ডিস্কিট মঠৰ এক বহল দৃশ্য File:Diskit Gompa. Nubra. 2010.jpg|ডিস্কিট গোম্পা, নুবেৰা, ২০১০ </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist| refs= }} [[শ্ৰেণী:বৌদ্ধ মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চমু বৰ্ণনা থকা প্ৰবন্ধসমূহ]] 0rscvf1jq5ti1see61x9rwl25c63mt3 0 128965 605032 602951 2026-05-07T02:40:11Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605032 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | title = থাইলেণ্ডৰ ৰাজকুমাৰী | image = Princess Sirindhorn 2009-12-7 Royal Thai Government House 2 (Cropped).jpg | caption = ২০০৯ চনত ছিৰিন্ধহৰ্ণ | name = {{ubl|ছিৰিন্ধহৰ্ণ|สิรินธร}} | birth_date = {{birth date and age|1955|4|2|df=y}} | birth_place = [[Bangkok]], Thailand | death_date = | death_place = | full name = মহা চকৰি ছিৰিন্ধহৰ্ণ মহা বাজিৰলংকোৰ্ণ ভোৰাৰাজভক্তি ছিৰিকিটচকাৰিনী বিৰয়বধনা ৰথসিমা গুণকৰ্ণপিয়াজাত | house = মহিদোল (চকৰি বংশ) | father = ভূমিবোল আদুল্যদেৱ (নৱম ৰাম) | mother = সিৰিকিত কিটিয়াকাৰ | religion = থেৰাভাদা বৌদ্ধ ধৰ্ম | signature = Signature of Sirindhorn, 2024.png }} '''মহা চকৰি ছিৰিন্ধহৰ্ণ''' ({{lang-en|Maha Chakri Sirindhorn}}; জন্ম ২ এপ্ৰিল ১৯৫৫) [[থাই]] ৰাজপৰিয়ালৰ এগৰাকী সদস্যা। তেওঁ ৰজা ভূমিবোল আদুল্যাদেজ (নৱম ৰাম) আৰু ৰাণী ছিৰিকিটৰ দ্বিতীয় কন্যা আৰু ৰজা বাজিৰলংকৰ্ণ (দশম ৰাম)ৰ কনিষ্ঠ ভগ্নী।<ref>{{Citation |first = Duncan |last = McCargo |title = Thailand |work = Regional Oulook: Southeast Asia 2010–2011 |publisher = Institute of Southeast Asian Studies |year = 2010 |page = 55 }}</ref> == প্ৰাথমিক জীৱন == === জন্ম === ১৯৫৫ চনৰ ২ এপ্ৰিলত দুসিত প্ৰাসাদৰ আম্ফৰ্ণ সাথান আৱাসগৃহত ৰজা ভূমিবোল আদুল্যাদেজ (নৱম ৰাম) আৰু ৰাণী ছিৰিকিটৰ তৃতীয় সন্তান ছিৰিন্ধহৰ্ণৰ জন্ম হয়। যিহেতু ৰাজকীয় দম্পতীৰ মাত্ৰ এজন পুত্ৰ আছে, সেয়েহে ১৯৭৪ চনত থাইলেণ্ডৰ সংবিধান সলনি কৰি মহিলাৰ উত্তৰাধিকাৰীত্বৰ অনুমতি দিয়া হয়। ইয়াৰ ফলত ১৯৭৮ চনত ৰাজকুমাৰী বজ্ৰকিটিয়াভাৰ জন্ম নোহোৱালৈকে ৰাজকুমাৰী ছিৰিন্ধহৰ্ণে সিংহাসনৰ দ্বিতীয় শাৰীত (বাজিৰালংকৰ্ণৰ পিছত) স্থান লাভ কৰিছিল। === প্ৰাথমিক শিক্ষা === ছিৰিন্ধহৰ্ণে [[থাইলেণ্ড]]ৰ আটাইতকৈ একচেটিয়া বিদ্যালয় চিত্ৰলাডা স্কুলত কিণ্ডাৰগাৰ্টেন, প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিকত শি‍ক্ষা লাভ কৰিছিল, এই বিদ্যালয় ৰাজ পৰিয়াল আৰু ৰাজ প্ৰসাদৰ কৰ্মচাৰীৰ সন্তানৰ বাবে স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="EE">Sut.ac, [http://www.sut.ac.th/radioSUT/HRHsirindh.htm education information] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304092806/http://www.sut.ac.th/radioSUT/HRHsirindh.htm |date=March 4, 2016 }}</ref> ১৯৬৭ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় বিদ্যালয় পৰীক্ষাত প্ৰাথমিক পৰ্যায়ত (৭ম শ্ৰেণী) প্ৰথম স্থান লাভ কৰিছিল, উচ্চতৰ মাধ্যমিক পৰ্যায়ত (দ্বাদশ শ্ৰেণী) ১৯৭২ চনত,আৰু ১৯৭৫ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশ পৰীক্ষাত চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰে।<ref name="EEF">Pattayamail, [http://www.pattayamail.com/localnews/a-most-happy-birthday-to-her-royal-highness-princess-maha-chakri-sirindhorn-36213 more education information]</ref> === উচ্চ শিক্ষা === ১৯৭৫ চনত চুলালংকৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলা অনুষদত নামভৰ্তি কৰে আৰু ১৯৭৬ চনত প্ৰথম শ্ৰেণীৰ সন্মান আৰু ইতিহাস বিষয়ত কলা শাখাত স্বৰ্ণ পদক সহ স্নাতক হয়।<ref name="EEF" /> ১৯৭৬ চনৰপৰা তেওঁ একেলগে দুটা স্নাতক কাৰ্যসূচীত অধ্যয়ন অব্যাহত ৰাখে আৰু ১৯৮০ চনত প্ৰাচ্য এপিগ্ৰাফী (সংস্কৃত আৰু কম্বোডিয়ান)ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে<ref name="EEF" /> আৰু ১৯৮০ চনত ছিলপাকৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা পুৰাতত্ত্ব বিজ্ঞানত ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯৭৭ চনৰ অক্টোবৰৰপৰা বেংককত প্ৰখ্যাত সংস্কৃত পণ্ডিত সত্য ব্ৰত শাস্ত্ৰীৰ তত্ত্বাৱধানত দুবছৰ সংস্কৃত অধ্যয়ন কৰে।<ref>{{cite news|last1=Wiriyapong|first1=Nareerat|title=Scholar for life|url=https://www.bangkokpost.com/business/news/1343243/scholar-for-life|access-date=October 17, 2017|work=Bangkok Post|date=October 16, 2017}}</ref> ১৯৭৮ চনত চুলালংকৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা পালি আৰু সংস্কৃত বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="EE" /> ১৯৮১ চনত শ্ৰীণখাৰিনৱিৰোট বিশ্ববিদ্যালয়ত ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ বাবে নাম ভৰ্তি কৰে‍ আৰু ১৯৮৭ চনত উন্নয়নমূলক শিক্ষাত পি এইচ ডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯৮৪ চনত তেওঁ এছিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন'লজিৰ এছিয়ান ৰিজিঅ'নেল ৰিম'ট চেন্সিং ট্ৰেইনিং চেণ্টাৰত তেওঁ দুমাহ অধ্যয়ন কৰি প্ৰমাণ-পত্ৰ লাভ কৰে।<ref name="AIT">Asian Institute of Technology, [http://www.ait.ac.th/news-and-events/archive/2006/News.2007-09-12.104134-4/#.ViFc-9m9Kc1 degree information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161129023849/http://www.ait.ac.th/news-and-events/archive/2006/News.2007-09-12.104134-4/#.ViFc-9m9Kc1 |date=November 29, 2016 }}</ref> ২০০১ চনৰ এপ্ৰিল মাহত তেওঁ চীনৰ পেকিং বিশ্ববিদ্যালয়ত চীনা সংস্কৃতিৰ বৃত্তি লাভ কৰে আৰু তাত তেওঁ এমাহ ধৰি এই পাঠ্যক্ৰম অধ্যয়ন কৰে।<ref name="PKU">[[Peking University]], [http://english.pku.edu.cn/News_Events/News/Global/9260.htm scholarship and award information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303202759/http://english.pku.edu.cn/News_Events/News/Global/9260.htm |date=March 3, 2016 }}</ref> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== ২০১২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত কেলচিয়ামৰ জমা অংশ আঁতৰাবলৈ ছিৰিন্ধহৰ্ণক কিছু সময়ৰ বাবে চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰা হয়।<ref>{{cite web |url = http://www.bangkokpost.com/breakingnews/328136/princess-leaves-hospital |title = Princess Sirindhorn leaves hospital|date = December 27, 2012 |work = [[Bangkok Post]] |access-date = September 20, 2014}}</ref> থাইলেণ্ডৰ জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ ভাতৃ, তেতিয়াৰ ক্ৰাউন প্ৰিন্স বাজিৰালংকৰ্ণ, ২০১৯তকৈ অধিক জনপ্ৰিয় আছিল৷ দীৰ্ঘদিন ধৰি ছিৰিন্ধহৰ্ণক থাইলেণ্ডৰ সিংহাসনৰ সম্ভাৱ্য উত্তৰাধিকাৰী বুলি উৰাবাতৰি প্ৰচাৰ হৈছিল।<ref>{{cite web | url=https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/2038347/sibling-rivalry-thailands-crown-prince-poised-ascend-throne | title=Thailand's crown prince poised to ascend throne, dashing hopes of those who favour his sister | date=October 20, 2016 }}</ref> ২০১৬ চনত ভূমিবলৰ মৃত্যুৰ লগে লগে এই মুকুট বাজিৰালংকৰ্ণৰ হাতলৈ যায়, যি বৰ্তমান ৰজা দশম ৰাম। ২০১৯ চনত ৰজা বাজিৰালংকৰ্ণে ছিৰিন্ধহৰ্ণক নিযুক্তিৰ জৰিয়তে ৰাজকীয় পদৰ ভিতৰত সৰ্বোচ্চ পদ ক্ৰম ছমডেজ ফ্ৰাক প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ৰজা ৰাম এক্স ৰয়েল চাইফাৰ মেডেল লাভ কৰে।<ref>{{cite news |title=HM The King confers new royal titles on his family - PHOTOS |url=https://thethaiger.com/hot-news/events/hm-the-king-confers-new-royal-titles-on-his-family-photos |work=Thaiger |date=6 May 2019 |language=en}}</ref> ২০২১ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ছিৰিন্ধহৰ্ণৰ দুয়োটা গোৰোহা ভাঙি যোৱাত চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰা হয়। থাইলেণ্ডৰ সংবাদ মাধ্যমে প্ৰকাশ কৰা অনুসৰি তেওঁ খোজ কাঢ়ি যোৱাৰ সময়ত পৰি এই ঘটনা ঘটিছিল; কিন্তু পশ্চিমীয়া সূত্ৰই অভিযোগ কৰে যে তেওঁৰ গোৰোহা বাজিৰালংকৰ্ণে বি‍তৰ্কৰ পিছত ভাঙি পেলাইছিল।<ref>{{cite news | url=https://www.thedailybeast.com/king-of-thailand-reportedly-accused-of-breaking-sisters-ankles-after-she-questions-plan-to-name-second-queen | title=King of Thailand Reportedly Accused of Breaking Sister's Ankles After She Questions Plan to Name Second Queen | newspaper=The Daily Beast | date=January 26, 2021 | last1=Sykes | first1=Tom }}</ref> == কৰ্ম আৰু আগ্ৰহ == [[File:นายกรัฐมนตรี กราบบังคลทูลรายงาน สมเด็จพระเทพรัตนราชสุด - Flickr - Abhisit Vejjajiva.jpg|thumb|right|২০১১ চনত ৰাজকুমাৰী ছিৰিন্ধহৰ্ণ]] প্ৰযুক্তিৰ প্ৰতি থকা তীব্ৰ হেঁপাহৰ উপৰিও তেওঁ ইতিহাসত স্নাতক আৰু শৈক্ষিক উন্নয়নত ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। তেওঁ ''চুলাচমক্লাও ৰয়েল মিলিটাৰী একাডেমী''ৰ ইতিহাস বিভাগত অধ্যাপনা কৰে, য’ত তেওঁ বিভাগটোৰ নামমাত্ৰ মুৰব্বী। [[থাই ভাষা]]ৰ লগতে তেওঁ সাৱলীলভাৱে [[ইংৰাজী]], [[ফৰাচী]] আৰু মেণ্ডাৰিন [[চীনা ভাষা]] ক’ব পাৰে আৰু বৰ্তমান [[জাৰ্মান]] আৰু [[লেটিন ভাষা]] অধ্যয়ন কৰি আছে। তেওঁ চীনা সাহিত্য থাই ভাষালৈ অনুবাদ কৰে।<ref>{{cite web| url = http://www.asiaone.com/News/Latest%2BNews/Plush/Story/A1Story20130401-412771.html| title = Thai Princess translates Chinese novels}}</ref> তেওঁ থাই পৰম্পৰাগত সংগীতৰ এগৰাকী শিল্পী আৰু প্ৰসাৰক। তেওঁৰ পিতৃ ভূমিবল আদুল্যাদেজৰ দৰেই ৰাজকুমাৰী ছিৰিন্ধহৰ্ণৰ ওচৰত এমেচাৰ ৰেডিঅ’ অপাৰেটৰৰ প্ৰমাণপত্ৰ আছে আৰু তেওঁৰ কল চাইন হ’ল HS1D।<ref>{{Cite web|url=http://www.dx-qsl.com/famous-ham-radio-operators.html|title=Famous Ham Radio Operators and their Callsigns|access-date=November 2, 2016|archive-date=October 10, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010144400/http://www.dx-qsl.com/famous-ham-radio-operators.html|url-status=dead|archivedate=October 10, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161010144400/http://www.dx-qsl.com/famous-ham-radio-operators.html|deadurl=yes}}</ref> == জলপানী == লিভাৰপুল বিশ্ববিদ্যালয়ে ছিৰিন্ধহৰ্ণৰ সন্মানত এটা জলপানী (scholarship) প্ৰৱৰ্তন কৰিছে। এজন থাই ছাত্ৰক লিভাৰপুলত অধ্যয়ন কৰি এবছৰীয়া স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ বছৰি এটা সম্পূৰ্ণ জলপানী প্ৰদান কৰা হ’ব। এই জলপানী এবছৰীয়া স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়োৱা সকলো বিষয়ৰ বাবে মুকলি; অৱশ্যে, ৰাজকুমাৰী ছিৰিন্ধহৰ্ণৰ সৈতে জড়িত বিষয় যেনে বিজ্ঞান, তথ্য প্ৰযুক্তি, চিকিৎসা বিজ্ঞান, কলা, ভূগোল, ইতিহাস আৰু ভাষা অধ্যয়ন কৰিব বিচৰা শিক্ষাৰ্থীসকলক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হ’ব। এই জলপানীৰ বাবে যোগ্য হ'বলৈ আবেদনকাৰী এগৰাকী থাই নাগৰিক হ'ব লাগিব আৰু ইতিমধ্যে লিভাৰপুল বিশ্ববিদ্যালয়ত এবছৰীয়া স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰমত অধ্যয়নৰ বাবে আমন্ত্ৰণ পত্ৰ লাভ কৰিব লাগিব। ==তথ্যসূত্ৰ== cgz7akfre53xtgo05ek05blo9ffh66a 0 129006 605017 603053 2026-05-06T22:40:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605017 wikitext text/x-wiki {{Infobox UNESCO World Heritage Site | image = [[File:Palace of Assembly Chandigarh 2006.jpg]] | image_upright = 1.2 | caption = [[Palace of Assembly (Chandigarh)|Palace of Assembly]] at the Capitol Complex | official_name = Complexe du Capitole | location = [[Chandigarh]], [[Chandigarh capital region]], [[India]] | part_of = [[The Architectural Work of Le Corbusier, an Outstanding Contribution to the Modern Movement]] | includes = [[Palace of Assembly (Chandigarh)|Palace of Assembly]], [[Secretariat Building (Chandigarh)|Secretariat Building]], [[Punjab and Haryana High Court]], [[Open Hand Monument]] | criteria = {{UNESCO WHS type|(i), (ii), (vi)}}(i), (ii), (vi) | ID = 1321rev-014 | coordinates = {{Coord|30|45|33|N|76|48|17|E|display=inline,title}} | locmapin = India | map_caption = | year = 2016 | area = {{cvt|66|ha|sqmi}} | buffer_zone = {{cvt|195|ha|sqmi}} }} '''চণ্ডীগড় কেপিটেল কমপ্লেক্স''' ({{Lang-en| Chandigarh Capitol Complex}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[চণ্ডীগড়]]ত ছুইজাৰলেণ্ডৰ ফৰাচী স্থপতিবিদ লে কৰ্বিজিয়েৰ আৰু তেওঁৰ সহকৰ্মীসকলে ডিজাইন কৰা এটা চৰকাৰী চৌহদ।<ref>José Oubrerie: [https://drawingmatter.org/the-assembly-and-museum-at-chandigarh/ ''Notes on The Palace of the Assembly and Museum at Chandigarh.''], In: DrawingMatter, 18 July, 2020, retrieved 17 April, 2024.</ref><ref>{{cite web |date=10 March 2011 |title=Le Corbusier's Capitol Complex a mess, in dire need of facelift |url=http://www.indianexpress.com/news/le-corbusiers-capitol-complex-a-mess-in-dire-need-of-facelift/760264/0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127083613/http://www.indianexpress.com/news/le-corbusiers-capitol-complex-a-mess-in-dire-need-of-facelift/760264/0 |archive-date=27 November 2013 |access-date=18 July 2016 |work=indianexpress.com}}</ref> ইয়াত তিনিটা অট্টালিকা আছে: বিধানসভাৰ প্ৰাসাদ, সচিবালয় ভৱন আৰু উচ্চ ন্যায়ালয়, ইয়াৰ উপৰিও চাৰিটা কীৰ্তিচিহ্ন (মুক্ত হাতৰ স্মৃতিসৌধ, জ্যামিতিক পাহাৰ, টাৱাৰ অৱ শ্বেড'ছ আৰু শ্বহীদ স্মৃতিসৌধ) আৰু এটা হ্ৰদ।<ref>{{cite web |date=18 July 2016 |title=Chandigarh's Capitol Complex is now a UNESCO heritage site: All you need to know |url=http://www.hindustantimes.com/punjab/chandigarh-s-capitol-complex-is-now-a-unesco-heritage-site-all-you-need-to-know/story-B3hHy2vXiepSGyM5uXVOYJ.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160719125628/http://www.hindustantimes.com/punjab/chandigarh-s-capitol-complex-is-now-a-unesco-heritage-site-all-you-need-to-know/story-B3hHy2vXiepSGyM5uXVOYJ.html |archive-date=19 July 2016 |access-date=18 July 2016 |work=hindustantimes.com |archivedate=19 July 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160719125628/http://www.hindustantimes.com/punjab/chandigarh-s-capitol-complex-is-now-a-unesco-heritage-site-all-you-need-to-know/story-B3hHy2vXiepSGyM5uXVOYJ.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |date=19 June 2010 |title=Capitol Complex, as Le Corbusier wanted it, remains incomplete – Indian Express |url=http://www.indianexpress.com/news/capitol-complex-as-le-corbusier-wanted-it/635844/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131127074822/http://www.indianexpress.com/news/capitol-complex-as-le-corbusier-wanted-it/635844 |archive-date=27 November 2013 |access-date=18 July 2016 |work=indianexpress.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2009 |title=The most planned city? |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/the-most-planned-city/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115154045/https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/the-most-planned-city/ |archive-date=15 January 2021 |access-date=20 February 2020}}</ref><ref name="UNESCO1">{{cite web |title=UNESCO approves all 3 Indian nominations for heritage tag |url=https://www.indiatoday.in/mail-today/story/buddha-bihar-nalanda-mahavihara-unesco-world-heritage-site-chandigarh-329744-2016-07-18 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160719134259/http://indiatoday.intoday.in/story/buddha-bihar-nalanda-mahavihara-unesco-world-heritage-site-chandigarh/1/717209.html |archive-date=19 July 2016 |access-date=18 July 2016 |work=intoday.in}}</ref><ref>{{cite news |date=15 July 2016 |title=Four sites inscribed on UNESCO's World Heritage List |url=https://whc.unesco.org/en/news/1524 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160716131638/https://whc.unesco.org/en/news/1524 |archive-date=16 July 2016 |access-date=15 July 2016 |work=whc.unesco.org |language=en |agency=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> প্ৰায় ১০০ হেক্টৰ (০.৩৯ বৰ্গমাইল) এলেকাত বিস্তৃত এই স্থানক আধুনিকতাবাদী স্থাপত্যৰ বিকাশত অৱদানৰ বাবে লে কৰ্বিজিয়েৰৰ আন ষোল্লখন গ্ৰন্থৰ সৈতে [[ইউনেস্কো]]ৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="unesco">{{cite web |title=The Architectural Work of Le Corbusier, an Outstanding Contribution to the Modern Movement |url=https://whc.unesco.org/en/list/1321 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181124215521/https://whc.unesco.org/en/list/1321 |archive-date=24 November 2018 |access-date=15 January 2022 |website=UNESCO World Heritage Centre |publisher=United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization}}</ref> লে কৰ্বিজিয়ে "টাৱাৰ অৱ শ্বেড'ছ" নামৰ পৰীক্ষামূলক নিৰ্মাণৰ ডিজাইন এনেদৰে কৰিছিল যে কোনো কোণৰ পৰা সূৰ্য্যৰ এটাও ৰশ্মি ইয়াত প্ৰৱেশ নকৰে। এই টাৱাৰৰ উত্তৰ ফালটো খোলা থাকে কাৰণ এই দিশৰ পৰা সূৰ্য্য কেতিয়াও জিলিকি নাথাকে।.<ref>[https://architexturez.net/doc/az-cf-181538 ''Tower of Shadows''], In: architexturez.net</ref><ref>[https://hiddenarchitecture.net/tower-of-shadows/ ''Tower of Shadows.''], In: "Hidden Architecture"</ref> লে কৰ্বিজিয়েৰে আন কেপিটেল কমপ্লেক্সৰ অট্টালিকাসমূহৰ বাবেও একে নীতি ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>Maria Thuroczy: [https://architectuul.com/architecture/the-tower-of-shadows ''The Tower of Shadows.''], In: "Architectuul", March 31st, 2014, Retrieved 17 April, 2024.</ref> ==ইতিহাস আৰু পৰিকল্পনা== ভাৰত বিভাজনৰ পিছত (১৯৪৭) কেপিটেল কমপ্লেক্সৰ কল্পনা কৰা হৈছিল, যেতিয়া [[পঞ্জাব]]ৰ পূৰ্বতে অংশীদাৰী ৰাজধানী লাহোৰ [[পাকিস্তান]]ৰ হাতলৈ গৈছিল। স্বাধীন [[ভাৰত]]ৰ বাবে আধুনিক প্ৰতীক বিচাৰি [[নতুন দিল্লী]]ৰ নেতৃত্বই উত্তৰ ভাৰতৰ পঞ্জাব ৰাজ্যৰ বাবে নতুন ৰাজধানী নিৰ্মাণৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref name="AD">{{Cite web |date=2018-10-06 |title=AD Classics: Master Plan for Chandigarh / Le Corbusier |url=https://www.archdaily.com/806115/ad-classics-master-plan-for-chandigarh-le-corbusier |access-date=2025-06-24 |website=ArchDaily |language=en-US}}</ref> [[ভাৰত]]ৰ প্ৰথম প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৱে [[চণ্ডীগড়]]ক "নতুন চহৰ, ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ প্ৰতীক" হিচাপে কল্পনা কৰিছিল।<ref>{{Cite book |title=The Architectural Work of Le Corbusier |date=2015}}</ref> ১৯৫০ চনত নেহৰুৱে আমেৰিকাৰ স্থপতিবিদ এলবাৰ্ট মেয়াৰ আৰু তেওঁৰ সহযোগী মেথিউ ন’ভিকিক প্ৰাৰম্ভিক পৰিকল্পনা কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়ে যদিও ১৯৫০ চনত ন’ভিচ্কিৰ অকাল মৃত্যু আৰু মেয়াৰৰ প্ৰত্যাহাৰৰ পিছত এই কাম পুনৰ নিযুক্তি দিয়া হয়। পঞ্জাব চৰকাৰৰ অভিযন্তাসকলে ইউৰোপলৈ গৈ মেয়ৰৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি লে কৰ্বিজিয়েৰক এই প্ৰকল্পটো গ্ৰহণ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। ১৯৫১ চনত লে কৰ্বিজিয়ে মানি লয়, এই চৰ্তত যে তেওঁৰ ভায়েকক পিয়েৰ জিনেৰেটে আৱাসী স্থপতিবিদ হিচাপে যোগদান কৰক। আন সহযোগীসকলৰ ভিতৰত আছিল ব্ৰিটিছ স্থপতিবিদ মেক্সৱেল ফ্ৰাই আৰু জেন ড্ৰু (যিসকলে প্ৰথমে গৃহ নিৰ্মাণৰ কাম কৰিছিল)।<ref name="AD"/> ==স্থাপত্য আৰু ডিজাইন== কেপিটেল কমপ্লেক্স আধুনিকতাবাদী স্থাপত্যৰ এক ল্যাণ্ডমাৰ্ক, ইয়াত বেটন ব্ৰুট (উন্মুক্ত কংক্ৰিট) আৰু নতুন নিৰ্মাণ কৌশল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ভাস্কৰ্য্যৰ ৰূপ, বৃহৎ পৰিসৰ, ঘৰৰ ভিতৰ আৰু বাহিৰৰ স্থানৰ সংহতিৰ বাবে এই স্থান পৰিচিত। তিনিওটা অট্টালিকা ৰুক্ষ-কাষ্ট কংক্ৰিটৰ, লে কৰ্বিজিয়েৰৰ চিগনেচাৰ ব্ৰাইজ ছ’লেইল (কংক্ৰিটৰ ছান-শ্বেডিং স্ক্ৰীণ) আৰু দৰ্শনীয় কেন্টিলিভাৰৰ বৈশিষ্ট্য আছে। ডিজাইনটোৱে লে কৰ্বিজিয়েৰৰ চিনক পইণ্টছ ডি ল'আৰ্কিটেকচাৰ মডাৰ্ণ (স্থাপত্যৰ পাঁচটা পইণ্ট) প্ৰতিফলিত কৰে: পাইলটিছ (ষ্টিল্ট), মুক্ত মুখাৱয়ব, বিনামূলীয়া পৰিকল্পনা, অনুভূমিক খিৰিকী আৰু ছাদৰ বাগিচা।<ref name="AD"/> == মুখ্য গাঁথনিসমূহ == কেপিটেল কমপ্লেক্সত গণতন্ত্ৰৰ তিনিটা মুখ্য "স্তম্ভ" স্বৰূপ অট্টালিকা আছে, যিবোৰ এখন দীঘল কেন্দ্ৰীয় এছপ্লানেড বা মুকলি ঠাইৰ চাৰিওফালে সজোৱা হৈছে। ইয়াৰ লগতে ইয়াত কেইবাটাও আনুষংগিক স্মৃতিসৌধ আছে।<ref name="CT">{{Cite web |title=capital_complex {{!}} Chandigarh Tourism, Union Territory , Chandigarh |url=https://chandigarhtourism.gov.in/pages/page/capital_complex |access-date=2025-06-24 |website=chandigarhtourism.gov.in}}</ref> === পঞ্জাৱ আৰু হাৰিয়ানা সচিবালয় === [[File:Secretariat Chandigarh.jpg|thumb|সচিবালয় ভৱন]] এইটো কমপ্লেক্সৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ গাঁথনি। ই প্ৰায় ২৫৪ মিটাৰ দীঘল আৰু ৪২ মিটাৰ ওখ এক বিশাল কংক্ৰিটৰ ভৱন, যিটো আঠমহলীয়া ছয়টা ব্লকেৰে গঠিত। ১৯৫০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে সম্পূৰ্ণ হোৱা এই ভৱনটোত পঞ্জাৱ আৰু হাৰিয়ানা উভয়ৰে প্ৰশাসনিক কাৰ্যালয়সমূহ আছে। ইয়াৰ পশ্চিম দিশৰ মুখভাগত ধাৰাবাহিকভাৱে 'ব্ৰিছ-চলেইল' বা ৰ’দ প্ৰতিৰোধক ছাঁ আৰু সৰু বৰ্গাকৃতিৰ খিৰিকী আছে, যিয়ে এই বিশাল ব্লকটোক এক ছন্দময় আৰু স্থাপত্যশৈলী প্ৰদান কৰে। লে কৰ্বুচিয়াৰে সচিবালয়ৰ নক্সাটো এনেদৰে প্ৰস্তুত কৰিছিল যাতে ইয়াত প্ৰাকৃতিক পোহৰ আৰু বায়ু চলাচলৰ সুব্যৱস্থা থাকে। ইয়াৰ ছাদত এখন কেফেটেৰিয়া আৰু চহৰখন দেখা পোৱাকৈ এখন মুকলি ঠাই আছে। বিশাল আকাৰৰ হোৱা সত্ত্বেও, ইয়াৰ মুখভাগক বিভিন্ন মডুলাৰ অংশত ভাগ কৰা হৈছে যাতে ই একেঘেয়েমি যেন নালাগে। সচিবালয়টো কমপ্লেক্সৰ উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰান্তত অৱস্থিত।<ref name="AD"/> === পেলেচ অৱ এছেম্বলী === [[File:The Palace of Assembly.jpg|thumb|পেলেচ অৱ এছেম্বলী]] বিধানসভা ভৱনটো সচিবালয়ৰ একেবাৰে ওচৰতে কমপ্লেক্সৰ মুকলি ঠাইত অৱস্থিত। ইয়াত লে কৰ্বুচিয়াৰৰ স্থাপত্যৰ "পাঁচটা বিন্দু" প্ৰতিফলিত হৈছে—যেনে কংক্ৰিটৰ স্তম্ভৰ ওপৰত নিৰ্মাণ, মুক্ত মুখভাগ, মুকলি অভ্যন্তৰীণ পৰিকল্পনা, ৰিবন খিৰিকী আৰু ছাদৰ বাগিচা। এক বিশাল শংকু আকৃতিৰ ছাদৰ তলত বৃত্তাকাৰ বিধানসভা কক্ষটো আছে, যিয়ে ভৱনটোক এক স্বকীয় ৰূপ দিছে। ভিতৰৰ সৰু স্তম্ভবোৰে কেন্দ্ৰীয় মজিয়াখন মুকলি কৰি ৰাখিছে আৰু কাৰ্যালয়সমূহ বাহিৰৰ ফালে আছে। বিধানসভা ভৱনটো কৰ্বুচিয়াৰৰ আধুনিকতাবাদী আদৰ্শৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ, য’ত বাহিৰৰ নক্সা ভিতৰৰ গাঁথনিৰ পৰা পৃথক আৰু ৰেম্পৰ জৰিয়তে ছাদলৈ যোৱাৰ ব্যৱস্থা আছে।<ref name="AD"/> === পঞ্জাৱ আৰু হাৰিয়ানা উচ্চ ন্যায়ালয় === [[File:Capitol High Court.jpg|thumb|পঞ্জাৱ আৰু হাৰিয়ানা উচ্চ ন্যায়ালয়]] সচিবালয়ৰ বিপৰীত দিশত অৱস্থিত এই ন্যায়ালয় ভৱনটোত এক বিশাল আনুষ্ঠানিক প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু মুকলি ঠাই আছে। ইয়াৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় বৈশিষ্ট্য হ'ল ইয়াৰ গভীৰ 'পৰাশিল' ছাদ, যিয়ে বিচাৰকৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ সন্মুখৰ প্লাজাখনক ছাঁ দি ৰাখে। উজ্জ্বল প্ৰাথমিক ৰঙেৰে ৰং কৰা তিনিটা বিশাল ক্ৰুছিফৰ্ম পাইলনৰ ওপৰত এই প্ৰৱেশদ্বাৰটো টিকি আছে। কৰ্বুচিয়াৰে ইয়াত মোগল আৰু ভাৰতীয় স্থাপত্যৰ (যেনে: বুলন্দ দৰৱাজা) দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ আইনৰ মহিমাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ এই বিশাল প্ৰৱেশদ্বাৰটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। চণ্ডীগড়ত সম্পূৰ্ণৰূপে ৰিইনফ'ৰ্চড কংক্ৰিটেৰে নিৰ্মিত এইটোৱেই প্ৰথম ভৱন আছিল। === মুক্ত হস্ত স্মৃতিসৌধ === [[File:The Open Hand Monument, Capitol Complex, Chandigarh.jpg|thumb|মুক্ত হস্ত স্মৃতিসৌধ]] বিধানসভা ভৱনৰ সন্মুখত থকা ২৬ মিটাৰ ওখ এই ধাতুৰ ভাস্কৰ্যটো লে কৰ্বুচিয়াৰৰ এক নিজস্ব কল্পনা। ইয়াত এখন মুকলি হাতৰ আকৃতিৰ ঘূৰ্ণীয়মান বতাহ-সূচক (wind vane) আছে। কৰ্বুচিয়াৰৰ দৰ্শন অনুসৰি, এই হাতখন "দান কৰিবলৈ মুকলি" আৰু "গ্ৰহণ কৰিবলৈ মুকলি", যি শান্তি আৰু মিলাপ্ৰীতিৰ প্ৰতীক। ই চহৰখনৰ চৰকাৰী প্ৰতীক আৰু ই ভাৰতৰ প্ৰগতিশীল আদৰ্শৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref name="CT"/> ইয়াৰ ওচৰতে কৰ্বুচিয়াৰে ডিজাইন কৰা আন তিনিটা ভাস্কৰ্যমূলক স্মৃতিসৌধ আছে: 'টাৱাৰ অৱ শ্বাড'জ', 'জিঅ'মেট্ৰিক হিল' আৰু 'শ্বহীদ স্মৃতিসৌধ'।<ref>{{Cite web |title=Capitol Complex {{!}} Chandigarh {{!}} India |url=https://chandigarhdistrict.nic.in/tourist-place/capitol-complex/ |access-date=2025-06-24 |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ঐতিহ্যগত গুৰুত্ব == [[File:The Shadow Tower, Capitol Complex, Chandigarh.jpg|thumb|টাৱাৰ অৱ শ্বাড'জ (ছায়া স্তম্ভ)]] কেপিটেল কমপ্লেক্সক লে কৰ্বুচিয়াৰৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ কৃতি আৰু বিংশ শতিকাৰ স্থাপত্যশিল্পৰ এক শ্ৰেষ্ঠ নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ২০১৬ চনত ইউনেস্কোৱে ([[UNESCO]]) চণ্ডীগড়ৰ কেপিটেল কমপ্লেক্সক বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ হিচাপে ঘোষণা কৰে ("লে কৰ্বুচিয়াৰৰ স্থাপত্যকৃতি, আধুনিক আন্দোলনলৈ এক অসামান্য অৱদান" শীৰ্ষক সামূহিক তালিকাৰ অধীনত)। ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিয়ে উল্লেখ কৰিছে যে চহৰৰ বিন্যাসৰ পৰা আৰম্ভ কৰি নিৰ্মাণ সামগ্ৰী আৰু জলবায়ুৰ সৈতে খাপ খোৱা কেপিটেল কমপ্লেক্সৰ নক্সাসমূহে আধুনিক স্থাপত্যৰ "উদ্ভাৱনীমূলক আৰু পৰীক্ষামূলক মনোভাৱ"ৰ নিদৰ্শন দাঙি ধৰে।<ref>{{Cite web |last= Rohtaki |first=Hina |date=2025-02-04 |title=Chandigarh not a World Heritage City, but first 30 sectors protected |url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/chandigarh-not-a-world-heritage-city-centre-informs-parliament-9814930/ |access-date=2025-06-24 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> এই কমপ্লেক্সটোক চণ্ডীগড় পৰিকল্পনাৰ "কেন্দ্ৰবিন্দু" আৰু কৰ্বুচিয়াৰৰ 'ৰেডিয়েণ্ট চিটি' ধাৰণাটোৰ আটাইতকৈ পূৰ্ণাংগ ৰূপ হিচাপে অভিহিত কৰা হৈছে। ইউনেস্কোৱে কেপিটেল কমপ্লেক্সক আধুনিক নগৰ পৰিকল্পনাৰ "অন্যতম স্মৰণীয় নিৰ্মাণ" আৰু মানৱীয় অনুপাত তথা প্ৰযুক্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ বাবে উচ্চ প্ৰশংসা কৰিছে। ভাৰতৰ ভিতৰত, কেপিটেল কমপ্লেক্সক 'প্ৰাচীন স্মৃতিসৌধ তথা পুৰাতাত্বিক স্থান আৰু অৱশেষ আইন' (AMASR Act)ৰ অধীনত এক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপে সুৰক্ষিত কৰা হৈছে। সেয়েহে ইয়াৰ দ্বৈত ঐতিহ্যৰ মৰ্যাদা আছে—আইনীভাৱে ই এক ৰাষ্ট্ৰীয় স্মৃতিসৌধ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে এক বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ। ইউনেস্কোৰ মূল্যায়নত সতৰ্ক কৰি দিয়া হৈছে যে কেপিটেল কমপ্লেক্সৰ অখণ্ডতা ৰক্ষা কৰিব লাগিব আৰু অনুমোদনহীন নিৰ্মাণে (যেনে দীৰ্ঘদিন ধৰি প্ৰস্তাৱিত ৰাজ্যপালৰ প্ৰাসাদ বা নতুন সংগ্ৰহালয়) ইয়াৰ মৌলিকতাত আউল লগাব পাৰে। সাতখন দেশজুৰি বিস্তৃত এই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় তালিকাত স্থান পোৱাটোৱে ইউৰোপ, জাপান আৰু আমেৰিকাৰ কৰ্বুচিয়াৰৰ প্ৰকল্পসমূহৰ সৈতে বিশ্বজোৰা আধুনিকতাবাদী আন্দোলনত ভাৰতৰ ভূমিকাৰ প্ৰতীক বহন কৰিছে।<ref name="Sagar">{{Cite news |last=Sagar |first=Munieshwer A |date=2025-01-16 |title=Excessive alterations to Capitol Complex threaten its Unesco heritage status: Experts |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/excessive-alterations-to-capitol-complex-threaten-its-unesco-heritage-status-experts/articleshow/117276347.cms |access-date=2025-06-24 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> == সমসাময়িক প্ৰাসংগিকতা আৰু সংৰক্ষণ প্ৰচেষ্টা == [[File:The Geometric Hill, Capitol Complex, Chandigarh.jpg|thumb|জিঅ'মেট্ৰিক হিল]] বিশ্ব ঐতিহ্যৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পিছৰে পৰা ইয়াৰ সংৰক্ষণৰ প্ৰতি সজাগতা বৃদ্ধি পাইছে। ঐতিহাসিক খণ্ডসমূহৰ পৰিৱৰ্তনসমূহ পৰীক্ষা কৰিবলৈ চণ্ডীগড় প্ৰশাসনে 'চণ্ডীগড় হেৰিটেজ কনজাৰ্ভেচন কমিটি' (CHCC) গঠন কৰিছে। বৰ্তমান কমপ্লেক্সটোৰ ভিতৰত বা ইয়াৰ আশে-পাশে কৰিবলগীয়া যিকোনো মুখ্য উন্নয়নমূলক প্ৰস্তাৱৰ বাবে ঐতিহ্য-অনুমোদন লোৱাটো বাধ্যতামূলক। উদাহৰণস্বৰূপে, ২০২৩–২০২৪ বৰ্ষত [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়|ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে]] উচ্চ ন্যায়ালয়ত অননুমোদিত নিৰ্মাণ কাৰ্য (বাৰাণ্ডা সংযোগ) বন্ধ কৰিবলৈ হস্তক্ষেপ কৰিছিল, কাৰণ যিকোনো পৰিৱৰ্তনে ইয়াৰ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ মৰ্যাদাক বিপদাপন্ন কৰিব পাৰে।<ref name="Sagar"/> ইউনেস্কোৱে কেপিটেল কমপ্লেক্সৰ পুনৰুদ্ধাৰ আৰু তত্ত্বাৱধানৰ বাবে এক আনুষ্ঠানিক সংৰক্ষণ আঁচনি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ স্পষ্ট নিৰ্দেশ দিছে। স্থাপত্য সমালোচকসকলে কমপ্লেক্সটোৰ মৰ্যাদা হানিকাৰক পৰিৱৰ্তন আৰু ইয়াৰ অপব্যৱহাৰক লৈয়ো আক্ষেপ প্ৰকাশ কৰিছে। বিশিষ্ট ইতিহাসবিদ উইলিয়াম জে. আৰ. কাৰ্টিছে আঙুলিয়াই দিছে যে বিধানসভাৰ ভিতৰত পলিচ কৰা পাথৰৰ মজিয়া আৰু কাঠৰ স্কাৰ্টিংৰ দৰে আধুনিক সংযোজনে ইয়াৰ আভ্যন্তৰীণ সৌন্দৰ্য্য "বিকৃত" কৰিছে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে নিৰাপত্তাৰ বাবে লগোৱা জেউৰা, গাৰ্ড প'ষ্ট আৰু গেটবোৰে এসপ্লানেডৰ মুকলি পৰিৱেশত বাধাৰ সৃষ্টি কৰে। কমপ্লেক্সটোৰ বিশালতাক লৈ কাৰ্টিছে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে কেতিয়াবা ইয়াক "পৰিত্যক্ত" যেন লাগে; উদাহৰণস্বৰূপে, ২০১৪ চনত তেওঁৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত বিধানসভাৰ জলাধাৰসমূহ অৱহেলিত অৱস্থাত আছিল। কাৰ্টিছে সতৰ্ক কৰি দিছিল যে যদি চণ্ডীগড়ৰ এই ভৱনসমূহৰ অৱনতি হ'বলৈ দিয়া হয়, তেন্তে ইউনেস্কোৰ স্বীকৃতি বৰ্তী থকাটো কঠিন হ'ব।<ref name="Sagar"/> ব্ৰিটিছ সম্ৰাট তথা স্থাপত্য সমালোচক তৃতীয় চাৰ্লছেও এই কমপ্লেক্সৰ নক্সাক সমালোচনা কৰিছে। ২০১০ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ গ্ৰন্থ 'হাৰমনী: এ নিউ ৱে অফ লুকিং এট আৱাৰ ৱৰ্ল্ড'ত তেওঁ ইয়াক চৰকাৰৰ এক "অমানৱীয় প্ৰতিচ্ছবি" বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref name="c067">{{cite book | author1=Charles III| last2=Juniper | first2=Tony | last3=Skelly | first3=Ian | title=Harmony | publisher=HarperCollins UK | publication-place=London | date=2010 | isbn=978-0-00-734803-9 | page=170}}</ref> শেহতীয়া বছৰবোৰত সংৰক্ষণ আৰু উন্নয়নৰ মাজত ভাৰসাম্য ৰক্ষাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। চহৰখনৰ ঐতিহ্যগত মৰ্যাদাক (যিটো কেৱল প্ৰথম ৩০টা খণ্ডৰ বাবে দিয়া হৈছে) আধাৰ কৰি বহুতো উন্নয়নমূলক আঁচনি স্থগিত ৰখা হৈছে।<ref>{{Cite web |last=Sheetal |title=Mixed reactions to Centre’s reply on city heritage status |url=https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/mixed-reactions-to-centres-reply-on-city-heritage-status/ |access-date=2025-06-24 |website=The Tribune |language=en}}</ref> কৰ্বুচিয়াৰৰ সৈতে কাম কৰা প্ৰাক্তন মুখ্য স্থপতি এম. এন. শৰ্মাই উল্লেখ কৰিছে যে চণ্ডীগড়ক "বিশাল ধাৰণা আৰু তুলনামূলকভাৱে কম ধনেৰে" নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাৰ অৰ্থ হ'ল ভৱিষ্যতৰ যিকোনো পৰিৱৰ্তনৰ বাবে এক দূৰদৰ্শী চিন্তাৰ প্ৰয়োজন। চণ্ডীগড়ৰ নাগৰিকসকলে দেশৰ প্ৰথম পৰিকল্পিত চহৰ হিচাপে ইয়াৰ স্থাপত্য আৰু পৰিচয়ক লৈ গৌৰৱ কৰে।<ref>{{Cite web |last=Bharne |first=Vinayak |title=Beyond the Corbusian Cult: Reflections on Chandigarh's Capitol |url=https://www.planetizen.com/node/42309 |access-date=2025-06-24 |website=www.planetizen.com |language=en}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] rzgiiddtmcj38u5qzzojdinlrjjg2jc 0 129067 604913 603659 2026-05-06T14:59:55Z Duhita Ragini Kalita 46712 604913 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ৰণবীৰ সিং|image=Ranveer Singh in 2023 (1) (cropped).jpg|caption=২০২৩ চনত সিং|birth_name=ৰণবীৰ সিং ভৱনানী|birth_date={{Birth date and age|1985|7|6|df=y}}<ref name="ht2013-03-18" />|birth_place=[[মুম্বাই|বম্বে]], মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত|alma_mater=ইণ্ডিয়ানা ইউনিভাৰ্চিটি ব্লুমিংটন|occupation=অভিনেতা|years_active=২০১০–বৰ্তমান|spouse={{marriage|[[দীপিকা পাডুকন]]|2018}}|children=১|awards=[[List of awards and nominations received by Ranveer Singh|সম্পূৰ্ণ তালিকা]]}} '''ৰণবীৰ সিং জগজীৎ সিং ভৱনানী'''<ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref> ({{Lang-en|Ranveer Singh Jugjeet Singh Bhavnani}}; জন্ম ৬ জুলাই ১৯৮৫) এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেতা। তেওঁ প্ৰধানকৈ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] চলচ্চিত্ৰত কাম কৰে। তেওঁ পাঁচটা [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা|ফিল্মফেয়াৰ বঁটাকে]] ধৰি কেইবাটাও বঁটা-সন্মান লাভ কৰিছে। সিং, সৰ্বাধিক পাৰিশ্ৰমিক পোৱা ভাৰতীয় অভিনেতাসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু ২০১২ চনৰপৰা ''ফৰ্বছ ইণ্ডিয়া''ৰ চেলিব্ৰিটী ১০০ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইণ্ডিয়ানা ইউনিভাৰ্চিটি ব্লুমিংটনৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত তেওঁ [[য়শ ৰাজ ফিল্মছ|যশ ৰাজ ফিল্মছৰ]] ৰোমাণ্টিক কমেডী ''বেণ্ড বাজা বাৰাত'' (২০১০)ত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয়েৰে ছবিজগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ছবিখনৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰে। ''লুটেৰা'' (২০১৩) নামৰ ছবিখনত তেওঁ এজন বিষাদগ্ৰস্ত চোৰৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে প্ৰশংসা লাভ কৰে আৰু [[সঞ্জয় লীলা ভণশালী]]ৰ পিৰিয়ড ড্ৰামা ''গʼলিয়ʼ কি ৰাছলীলা ৰাম-লীলা'' (২০১৩) আৰু ''বাজিৰাও মস্তানী'' (২০১৫)ৰ সৈতে একাধিক সহযোগিতাৰ জৰিয়তে নিজকে এজন আগশাৰীৰ অভিনেতা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ভণশালীৰ ''[[পদ্মাৱত (২০১৮ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)|পদ্মাৱত]]'' (২০১৮)ত চুলতান আলাউদ্দিন খালজীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে সিঙে ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। ''পদ্মাৱত''খন তেওঁৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মুক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে আৰু তেওঁক শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা লাভ কৰে। তেওঁ একশ্যনধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ ''চিম্বা'' (২০১৮)ত অভিনয়েৰে অধিক ব্যাৱসায়িক সফলতা লাভ কৰে, সংগীতধৰ্মী নাট্য ছবি''গালি বয়'' (২০১৯)ত সিঙৰ উচ্চাকাংক্ষী ৰেপাৰ হিচাপে অভিনয় আৰু ক্ৰীড়ামূলক ছবি ''৮৩'' (২০২১)ত [[কপিল দেৱ]]ৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণৰ বাবে তেওঁ দুটাকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰে। এই সফলতাৰ পিছত দুখন বাণিজ্যিকভাৱে অসফল ছবি, তেওঁ [[কৰণ জোহৰ|কৰণ জোহৰৰ]] ৰোমাণ্টিক কমেডীধৰ্মী ছবি ''ৰকি আৰু ৰাণী কি প্ৰেম কাহানী'' (২০২৩)ত অভিনয় কৰে। এই ছবিখনত অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ফিল্মফেয়াৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ আন এখন মনোনয়ন-পত্ৰ লাভ কৰে। অভিনয়ৰ উপৰি তেওঁ কেইবাটাও ব্ৰেণ্ড আৰু প্ৰডাক্টৰ বিশিষ্ট এণ্ডাৰছাৰ। তেওঁৰ ছবি ''গলী বয়'' (২০১৯)ত গীত আৰু ৰেপৰ সৈতে তেওঁ গায়ন-বায়নৰ ক্ষেত্ৰতো পদাৰ্পণ কৰিছিল। তেওঁ তেওঁৰ সহ-অভিনেত্ৰী [[দীপিকা পাডুকন|দীপিকা পাডুকনৰ]] সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। দম্পতীটোৰ এগৰাকী কন্যা সন্তান আছে। অফ-স্ক্ৰীণত তেওঁ নিজৰ আড়ম্বৰপূৰ্ণ ফেশ্বন চেন্সৰ বাবে পৰিচিত। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু পটভূমি == ১৯৮৫ চনৰ ৬ জুলাই তাৰিখে, ভাৰতৰ [[মহাৰাষ্ট্ৰ|মহাৰাষ্ট্ৰৰ বম্বে]] [[মুম্বাই|(]]বৰ্তমান মুম্বাই)ৰ এটা সিন্ধী পৰিয়ালত অঞ্জু আৰু জগজিৎ সিং ভৱনানীৰ ঘৰত ৰণবীৰ সিং ভৱনানীৰ জন্ম হৈছিল।<ref name="ht2013-03-18" /><ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Quirky, cool, high on life: Why Ranveer Singh is the face of young India|first=Sameeksha|last=Dandriyal|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|work=[[International Business Times]]|date=6 July 2015|accessdate=11 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709022418/http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|archivedate=9 July 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-buddy-bonding-for-arjun-kapoor-and-ranveer-singh-1959681|date=6 February 2014|dead-url=11 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211145735/http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-buddy-bonding-for-arjun-kapoor-and-ranveer-singh-1959681|archivedate=11 December 2015}}</ref> [[ভাৰতৰ বিভাজন|ভাৰত বিভাজনৰ]] সময়ত তেওঁৰ ককা-আইতা সিন্ধু প্ৰদেশ (বৰ্তমানৰ পাকিস্তানত)ৰ [[কৰাচী|কৰাচীৰ]] পৰা বম্বেলৈ গুচি যায়।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/SUNDER-SINGH-BHAVNANI/articleshow/49848161.cms|website=[[The Times of India]]|date=19 November 2015|dead-url=13 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115145952/http://timesofindia.indiatimes.com/SUNDER-SINGH-BHAVNANI/articleshow/49848161.cms|archivedate=15 November 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title=I wish to visit Karachi once again: Ranveer Singh|first=Adnan|last=Lodhi|url=http://tribune.com.pk/story/1006855/i-wish-to-visit-karachi-once-again-ranveer-singh/|publisher=[[The Express Tribune]]|date=9 December 2015|accessdate=28 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160401234510/http://tribune.com.pk/story/1006855/i-wish-to-visit-karachi-once-again-ranveer-singh/|archivedate=1 April 2016}}</ref> তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নীৰ নাম ঋতিকা ভৱননী।<ref name="ht2013-03-18">{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Ranveer-Singh/1028316-Profile.aspx|title=Ranveer Singh: Celeb Bio|work=Hindustan Times|date=18 March 2013|accessdate=19 December 2013|publisher=HT Media Ltd|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141224201603/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Ranveer-Singh/1028316-Profile.aspx|archivedate=24 December 2014}}</ref><ref name="throb">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/ranveer-singh-the-new-heartthrob/761516/0|date=12 March 2011|dead-url=4 July 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2011/feb/230211-informer-8.htm|title=It's Ranveer Bhavnani and not Singh|work=[[Mid-Day]]|publisher=MiD Day Infomedia Ltd|accessdate=11 March 2011|date=23 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110226140743/http://www.mid-day.com/entertainment/2011/feb/230211-informer-8.htm|archivedate=26 February 2011}}</ref> সিঙে ব্যাখ্যা কৰে যে তেওঁ নিজৰ উপাধি ভৱনানী বাদ দিছিল, কিয়নো তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে নামটো "বহুত দীঘল, বহুত চিলেবল" হʼলহেঁতেন, যাৰ ফলত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ডক "বিক্ৰীযোগ্য সামগ্ৰী" বুলি ক্ষুদ্ৰ কৰি তুলিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/did-you-know-/Why-did-Ranveer-Singh-drop-his-sur-name/articleshow/28277610.cms?|date=2 January 2014|dead-url=2 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141116095920/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/did-you-know-/Why-did-Ranveer-Singh-drop-his-sur-name/articleshow/28277610.cms|archivedate=16 November 2014}}</ref> সিঙৰ আইতাকো আছিল এগৰাকী চৰিত্ৰ-অভিনেত্ৰী চান্দ বাৰ্ক, যি পাঞ্জাবী খ্ৰীষ্টান পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=https://www.thestatesman.com/who-is/who-is-chand-burke-bollywood-actress-and-ranveer-singhs-grandmother-1503200680.html|date=15 July 2023|dead-url=27 December 2024}}</ref> বাৰ্ক, স্বাধীনতাৰ পিছত পাকিস্তানৰ সক্ৰিয় কূটনীতিবিদ আৰু লেখক চেমুৱেল মাৰ্টিন বাৰ্কৰ ভগ্নী আছিল। সিঙৰ মাতৃৰ কাজিন সুনীতা কাপুৰ (জন্ম ভৱনানী), অভিনেতা [[অনিল কাপুৰ|অনিল কাপুৰৰ]] সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/dec/141210-informer-5.htm|date=14 December 2010|dead-url=14 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101217070234/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/dec/141210-informer-5.htm|archivedate=17 December 2010}}</ref> সিঙে সদায় অভিনেতা হোৱাৰ আকাংক্ষা কৰিছিল, কেইবাখনো স্কুলীয়া নাটক আৰু বিতৰ্কত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref><ref name="glam">{{Cite web|url=http://www.glamsham.com/movies/interviews/09-ranveer-singh-interview-121014.asp|title=Interview: Ranveer Singh|date=9 December 2010|accessdate=29 January 2011|publisher=Glamsham.com. Fifth Quarter Infomedia Pvt. Ltd|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212220115/http://www.glamsham.com/movies/interviews/09-ranveer-singh-interview-121014.asp|archivedate=12 December 2010}}</ref> কিন্তু মুম্বাইৰ এইচ আৰ কলেজ অৱ কমাৰ্চ এণ্ড ইকনমিক্সত যোগদান কৰাৰ পাছত সিঙে উপলব্ধি কৰিছিল যে চলচ্চিত্ৰ জগতত বিৰতি পোৱাটো সহজ নহয়। অভিনয়ৰ ধাৰণাটো "বহুত দূৰৈৰ" বুলি অনুভৱ কৰি সিঙে সৃষ্টিশীল লেখাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।<ref name="bhbio">{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2835/%22I+was+born+with+the+gift+of+charming+women%22+-+Ranveer+Singh|title=Introducing: Ranveer Singh|work=[[Bollywood Hungama]]|last=Ramsubramaniam|first=Nikhil|date=11 November 2010|accessdate=20 November 2010|pages=1–6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023062718/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2835/%22I%20was%20born%20with%20the%20gift%20of%20charming%20women%22%20-%20Ranveer%20Singh|archivedate=23 October 2013|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRamsubramaniam2010">Ramsubramaniam, Nikhil (11 November 2010). . ''[[বলিউড হাংগামা|Bollywood Hungama]]''. pp.&nbsp; <span class="nowrap">1–</span>6. Archived from [http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2835/%22I+was+born+with+the+gift+of+charming+women%22+-+Ranveer+Singh the original] on 23 October 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 November</span> 2010</span>.</cite></ref><ref name="glam" /> [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|আমেৰিকালৈ]] যায় আৰু ২০০৮ চনত ইণ্ডিয়ানা বিশ্ববিদ্যালয় ব্লুমিংটনৰপৰা দূৰসংযোগ বিভাগত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref><ref name="glam" /><ref>{{Cite web|title=Quirky, cool, high on life: Why Ranveer Singh is the face of young India|first=Sameeksha|last=Dandriyal|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|work=[[International Business Times]]|date=6 July 2015|accessdate=11 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709022418/http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|archivedate=9 July 2015}}</ref> ২০০৭ চনত পঢ়া-শুনা সম্পূৰ্ণ কৰি মুম্বাইলৈ উভতি অহাৰ পাছত সিঙে কেইবছৰমান কপিৰাইটাৰ হিচাপে বিজ্ঞাপনৰ কাম কৰে, অʼ এণ্ড এম আৰু জে ৱালটাৰ থম্পছনৰ দৰে এজেন্সীৰ সৈতে।<ref name="bhbio"/> তেওঁ সহকাৰী পৰিচালক হিচাপেও কাম কৰিছিল যদিও অভিনয়ৰ বাবে এৰি থৈ গৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ নিজৰ পৰ্টফলিঅ’টো পৰিচালকসকললৈ প্ৰেৰণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref name="star">{{Cite journal|url=http://www.pinkvilla.com/entertainment/discussion/ranveer-singh-star-magazine-star-born-do-you-agree-or-not|title=Ranveer Singh&nbsp; – A Star Is Born|last=Varde|first1=Ashwin|date=24 December 2010|journal=Starweek Magazine|publisher=Magna Publication Co. Ltd|place=Mumbai, India|pages=23–27|access-date=31 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229210546/http://www.pinkvilla.com/entertainment/discussion/ranveer-singh-star-magazine-star-born-do-you-agree-or-not|archivedate=29 December 2010}}</ref> তেওঁ সকলো ধৰণৰ অডিচনৰ বাবে গৈছিল, কিন্তু কোনো ভাল সুযোগ নাপালে, আনহাতে কেৱল সৰু সৰু চৰিত্ৰৰ বাবে ফোন পাইছিল: "সকলো ইমানেই অন্ধকাৰ আছিল। ই অতি হতাশাজনক আছিল। কেতিয়াবা মই ভাবিছিলো যে মই সঠিক কাম কৰিছো নে নাই।" <ref name="star" /> == ব্যক্তিগত জীৱন == [[File:Deepika Padukone and Ranveer Singh reception.jpg|thumb|right|২০১৮ চনত নিজৰ বিবাহৰ অভ্যৰ্থনাত সিং আৰু পাডুকন]] ২০১২ চনৰ আগষ্ট মাহত সিঙে তেওঁৰ সহ-অভিনেত্ৰী [[দীপিকা পাডুকন]]ৰ সৈতে প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite news|title=Ranveer Singh: I haven't met anyone like Deepika Padukone, ever!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-i-havent-met-anyone-like-deepika-padukone-ever/articleshow/67242687.cms|work=The Times of India|date=25 December 2018|access-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115953/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-i-havent-met-anyone-like-deepika-padukone-ever/articleshow/67242687.cms|archive-date=26 December 2018|url-status=live}}</ref> ২০১৮ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এই যুটীয়ে তেওঁলোকৰ বিবাহৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news|title=Deepika Padukone and Ranveer Singh announce wedding date|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-wedding-card-date-5411450/|work=The Indian Express|date=21 October 2018|access-date=21 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021190905/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-wedding-card-date-5411450/|archive-date=21 October 2018|url-status=live}}</ref> তাৰ পিছৰ মাহত ইটালীৰ লেক ক'মত পৰম্পৰাগত কোংকণী হিন্দু আৰু শিখ আনন্দ কাৰজ পদ্ধতিৰে তেওঁলোকে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.mid-day.com/photos/lesser-known-facts-about-ranveer-singh-before-he-became-a-star/17117|title=Lesser known facts about Ranveer Singh, before he became a star|website=mid-day|access-date=14 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190109162430/https://www.mid-day.com/photos/lesser-known-facts-about-ranveer-singh-before-he-became-a-star/17117|archive-date=9 January 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh are married now, wedding ceremony ends in Italy|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|work=Hindustan Times|date=14 November 2018|access-date=14 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114143025/https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|archive-date=14 November 2018|url-status=live}}</ref> ২০২৪ চনৰ ৮ ছেপ্টেম্বৰত পাডুকনে তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তান তথা কন্যা দুৱা পাডুকন সিঙক জন্ম দিয়ে।<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-blessed-with-baby-girl-101725714396435.html|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh blessed with baby girl|date=8 September 2024|access-date=8 September 2024|work=Hindustan Times}}</ref> ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিলত সিঙৰ চলচ্চিত্ৰ 'ধুৰন্ধৰ: দ্য ৰিভেঞ্জ'ৰ সফলতাৰ ঠিক পিছতেই এই দম্পতীয়ে তেওঁলোকৰ দ্বিতীয় সন্তানৰ আগমণৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite web|title=Deepika Padukone and Ranveer Singh announce second pregnancy; 'Raaka' actress confirms with cute social media post|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/deepika-padukone-announces-second-pregnancy-with-cutest-social-media-post-expecting-baby-with-dhurandhar-star-ranveer-singh/articleshow/130365573.cms|access-date=2026-05-04|website=The Times of India|language=en}}</ref> == সংবাদ মাধ্যমত ভাবমূৰ্তি আৰু আদৰণি == [[File:Ranveer Singh snapped promoting his film Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani.jpg|left|thumb|২০২৩ চনত সিং]] ২০১২ চনৰ পৰা সিঙে ফৰ্বচ ইণ্ডিয়াৰ (Forbes India) ১০০ গৰাকী চেলিব্ৰিটিৰ তালিকাত স্থান লাভ কৰি আহিছে আৰু ২০১৯ চনত তেওঁ সপ্তম স্থান লাভ কৰি সৰ্বোচ্চ স্থানত উপনীত হৈছিল।<ref name="Ranveer Singh">{{cite news|title=Ranveer Singh|url=http://www.forbesindia.com/celebprofile2016/ranveer-singh/1587/23|work=[[Forbes]]|access-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822113743/http://www.forbesindia.com/celebprofile2016/ranveer-singh/1587/23|archive-date=22 August 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=2017 Celebrity 100|url=http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all|work=Forbes|access-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711185628/http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all|archive-date=11 July 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/all |title=2019 Celebrity 100 |work=Forbes India |access-date=20 December 2018 |archive-date=19 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219063445/http://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/all |url-status=live }}</ref> সেই বছৰটোত আলোচনীখনে তেওঁৰ বাৰ্ষিক উপাৰ্জন ১১৮ কোটি টকা বুলি অনুমান কৰিছিল আৰু তেওঁক দেশৰ পঞ্চমগৰাকী সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা অভিনেতা হিচাপে স্থান দিছিল।<ref>{{cite news |last=Shah |first=Ruchika |url=http://www.forbesindia.com/article/2019-celebrity-100/2019-celebrity-100-what-the-money-says/56695/1 |title=2019 Celebrity 100: What the money says |work=Forbes India |date=19 December 2018 |access-date=20 December 2018 |archive-date=19 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219184840/http://www.forbesindia.com/article/2019-celebrity-100/2019-celebrity-100-what-the-money-says/56695/1 |url-status=live }}</ref> তেওঁক ২০১৭ আৰু ২০১৯ চনত জি কিউ (GQ) আলোচনীৰ ৫০ গৰাকী আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী যুৱ ভাৰতীয়ৰ তালিকাতো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/ranveer-singh-badshah-rajkummar-rao-at-gqs-50-most-influential-young-indians-of-2017-3790559.html|title=Ranveer Singh, Badshah, Rajkummar Rao at GQ's 50 Most Influential Young Indians of 2017|work=Firstpost|date=8 July 2017|access-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822163555/https://www.firstpost.com/entertainment/ranveer-singh-badshah-rajkummar-rao-at-gqs-50-most-influential-young-indians-of-2017-3790559.html|archive-date=22 August 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Sethi|first=Shikha|url=https://www.gqindia.com/influence-list/content/the-gq-50-most-influential-young-indians-of-2019|title=Here's the full list of GQ's 50 most influential young Indians of 2019|work=GQ|date=12 December 2019|access-date=16 January 2020|archive-date=27 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227115506/https://www.gqindia.com/influence-list/content/the-gq-50-most-influential-young-indians-of-2019|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনত ইণ্ডিয়া টুডেই তেওঁক দেশৰ ৫০ গৰাকী আটাইতকৈ শক্তিশালী ব্যক্তিৰ ভিতৰত স্থান দিছিল আৰু ২০২৩ চনত দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছেও তেওঁক একেধৰণৰ এখন তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.indiatoday.in/india/story/the-most-powerful-people-of-india-2019-full-list-1574021-2019-07-26 |title=The most powerful people of India 2019 |work=India Today |date=26 July 2019 |access-date=30 July 2019 |archive-date=30 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190730004608/https://www.indiatoday.in/india/story/the-most-powerful-people-of-india-2019-full-list-1574021-2019-07-26 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=30 March 2023 |title=IE100: Shah Rukh Khan climbs ranks, SS Rajamouli, Deepika Padukone make debut in most powerful Indians 2023 list |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/ie100-most-powerful-indians-2023-list-shah-rukh-khan-climbs-ranks-ss-rajamouli-deepika-padukone-8525390/ |access-date=30 March 2023}}</ref> অভিনয় জীৱনৰ উপৰিও, সিঙে ২০১৯ চনত স্থানীয় সংগীতশিল্পীসকলক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ 'ইনকইংক' (IncInk) নামৰ নিজাকৈ এটা ৰেকৰ্ড লেবেল মুকলি কৰে।<ref>{{cite news|title=Ranveer Singh launches independent music label, his dream project|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/ranveer-singh-launches-independent-music-label-his-dream-project-1489257-2019-03-29|work=India Today|date=29 March 2019|access-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330084104/https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/ranveer-singh-launches-independent-music-label-his-dream-project-1489257-2019-03-29|archive-date=30 March 2019|url-status=live}}</ref> তেওঁ এডিডাছ (Adidas), হেড এণ্ড চোল্ডাৰ্ছ (Head & Shoulders), চিংছ (Ching's), জেক এণ্ড জ’নছ (Jack & Jones), থাম্পছ আপ (Thums Up) আৰু মেকমাইট্ৰিপ (MakeMyTrip) আদিকে ধৰি কেইবাটাও ব্ৰেণ্ডৰ বিজ্ঞাপনত অভিনয় কৰে।<ref name=livemint>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Consumer/XDN4pSQNquOu3hwsMfdxOK/Why-brands-are-going-crazy-over-Ranveer-Singh.html |title=Why brands are going crazy over Ranveer Singh |last=Tewari |first=Saumya |date=14 October 2016 |newspaper=Livemint |publisher=HT Media |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220105349/http://www.livemint.com/Consumer/XDN4pSQNquOu3hwsMfdxOK/Why-brands-are-going-crazy-over-Ranveer-Singh.html |archive-date=20 December 2016 }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ranveer-Singh-to-represent-adidas-Originals-in-India/articleshow/49126064.cms |title=Ranveer Singh to represent adidas Originals in India |newspaper=The Times of India |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151120022922/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ranveer-Singh-to-represent-adidas-Originals-in-India/articleshow/49126064.cms |archive-date=20 November 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/ranveer-singh-dances-to-the-moves-of-farah-khan-in-new-head-shoulders-ad-campaign/53948606 |title=Ranveer Singh dances to the moves of Farah Khan in new Head & Shoulders ad campaign |website=ETBrandEquity.com |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220192315/http://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/ranveer-singh-dances-to-the-moves-of-farah-khan-in-new-head-shoulders-ad-campaign/53948606 |archive-date=20 December 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/brand-equity/i-consciously-track-the-performance-of-my-brands-ranveer-singh/articleshow/51796180.cms |title=I consciously track the performance of my brands: Ranveer Singh |first2=Ravi |last2=Balakrishnan |first1=Delshad |last1=Irani |date=13 April 2016 |work=Economic Times |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504103849/http://economictimes.indiatimes.com/magazines/brand-equity/i-consciously-track-the-performance-of-my-brands-ranveer-singh/articleshow/51796180.cms |archive-date= 4 May 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Ranveer Singh, Alia Bhatt endorse MakeMyTrip|url=https://www.livemint.com/Companies/AuqBvy2pMi2jE7VX4zGueP/Ranveer-Singh-Alia-Bhatt-endorse-MakeMyTrip.html|work=Livemint|date=17 February 2016|access-date=28 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128122902/https://www.livemint.com/Companies/AuqBvy2pMi2jE7VX4zGueP/Ranveer-Singh-Alia-Bhatt-endorse-MakeMyTrip.html|archive-date=28 November 2018|url-status=live}}</ref> সিং বিনীতা সিঙৰ স্টাৰ্ট-আপ 'চুগাৰ কচমেটিক্স'ৰ (Sugar Cosmetics) এজন বিনিয়োগকাৰী।<ref>{{Cite web|last=Verma Ambwani|first=Meenakshi|date=3 September 2022|title=Ranveer Singh invests in SUGAR Cosmetics|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/ranveer-singh-invests-in-sugar-cosmetics/article65844446.ece|access-date=27 January 2023|website=[[Business Line]]|language=en|archive-date=27 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127212234/https://www.thehindubusinessline.com/companies/ranveer-singh-invests-in-sugar-cosmetics/article65844446.ece|url-status=live}}</ref> ক্ৰ’ল ইনকৰ্পৰেটডৰ (পূৰ্বৰ ডাফ এণ্ড ফেল্পছ) মতে ২০১৯ চনত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ড ভেল্যু আছিল ৬৩ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰ, যিটো ভাৰতীয় চেলিব্ৰিটিসকলৰ ভিতৰত চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ আছিল।<ref>{{cite news |last=Laghate |first=Gaurav |title=Virat Kohli tops powerful celebrity brands list with a brand value of $170.9 million |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/advertising/virat-kohli-tops-powerful-celebrity-brands-list-with-a-brand-value-of-170-9-million/articleshow/67469396.cms |access-date=26 January 2020 |work=The Economic Times |date=10 January 2019 |archive-date=18 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118170726/https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/advertising/virat-kohli-tops-powerful-celebrity-brands-list-with-a-brand-value-of-170-9-million/articleshow/67469396.cms |url-status=live }}</ref> ২০২২ আৰু ২০২৩ চনত তেওঁ দ্বিতীয় স্থানত আছিল আৰু শেষৰ বছৰটোত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ড ভেল্যু ২০৩.১ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰলৈ বৃদ্ধি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=Ranveer Singh, Akshay Kumar and Alia Bhatt Among Top 5 Celebrities with Maximum Brand Value |url=https://www.news18.com/news/movies/ranveer-singh-akshay-kumar-and-alia-bhatt-among-top-5-celebrities-with-maximum-brand-value-4928954.html |access-date=31 March 2022 |website=News18 |date=31 March 2022 |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331124213/https://www.news18.com/news/movies/ranveer-singh-akshay-kumar-and-alia-bhatt-among-top-5-celebrities-with-maximum-brand-value-4928954.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 June 2024 |title=Ranveer Singh's 203.1 million USD celebrity brand value surpasses Shah Rukh Khan's 120.7 million USD, Alia Bhatt ranks above Deepika Padukone |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/ranveer-singh-203-million-usd-celebrity-brand-value-surpasses-shah-rukh-khan-120-million-usd-alia-bhatt-ranks-above-deepika-padukone-9399947/ |access-date=19 June 2024}}</ref> ২০২৪ চনত তেওঁ পেকেজড ফুড কোম্পানী 'এলিট মাইণ্ডছেট'ৰ (Elite Mindset) ৫০% অংশীদাৰিত্ব লাভ কৰে।<ref>{{Cite news |date=18 November 2024 |title=Ranveer Singh bags 50% stake in packaged foods company Elite Mindset (SuperYou) |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/ranveer-singh-bags-50-stake-in-packaged-foods-company-elite-mindset/articleshow/115392782.cms?from=mdr |work=The Economic Times|access-date=18 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241119013014/https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/ranveer-singh-bags-50-stake-in-packaged-foods-company-elite-mindset/articleshow/115392782.cms |archive-date=19 November 2024 |url-status=live}}</ref> ২০২৫ চনত ক্ৰ’লৰ এটা প্ৰতিবেদনত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ডৰ মূল্য ১৭০.৭ নিযুত ডলাৰ বুলি মূল্যায়ন কৰা হয় আৰু ভাৰতৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক মূল্যৱান চেলিব্ৰিটি হিচাপে তেওঁৰ স্থান বাহাল থাকে। ইয়াৰ উপৰিও 'ধুৰন্ধৰ' চলচ্চিত্ৰৰ সফলতাৰ পিছত এখন আগশাৰীৰ আন্তৰ্জাতিক ক্ৰীড়া আলোচনীৰ বেটুপাতত স্থান পোৱা তেওঁ প্ৰথমজন ভাৰতীয় অভিনেতা হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="Kroll20242">{{cite web |date=25 September 2025 |title=Kroll Celebrity Brand Valuation 2024 |url=https://www.kroll.com/en/newsroom/celebrity-brand-valuation-study-2024 |access-date=2026-01-16 |publisher=Kroll}}</ref> পৰ্দাৰ বাহিৰত সিং তেওঁৰ জিলিকি থকা সাজ-পাৰ তথা ফেশ্বন চেন্সৰ বাবে জনাজাত।<ref name="vogue">{{Cite news |date=3 January 2022 |first=Divyesh |last=Singh |title=A deeper look at Ranveer Singh's statement style and love for logos |url=https://www.vogue.in/fashion/content/a-deeper-look-at-ranveer-singhs-statement-style-and-love-for-logos |access-date=22 December 2022 |magazine=Vogue |archive-date=22 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222122445/https://www.vogue.in/fashion/content/a-deeper-look-at-ranveer-singhs-statement-style-and-love-for-logos |url-status=live}}</ref> == তথ্য উৎস == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb name|}} * {{Rotten-tomatoes-person|ranveer_singh}} * {{Bollywood Hungama person}} {{Navboxes|list={{FilmfareAwardBestActor}} {{FilmfareCriticsAwardBestActor}} {{FilmfareAwardBestMaleDebut}} {{IIFAAwardBestActor}} {{IIFAAwardBestMaleDebut}} {{ProducersGuildFilmAwardBestActor}} {{ScreenAwardBestActor}} {{ScreenAwardBestMaleDebut}} {{ZeeCineAwardBestActorMale}} {{Zee Cine Award for Best Male Debut}}}}  {{কৰ্তৃপক্ষ নিয়ন্ত্ৰণ}} {{DEFAULTSORT:ৰণবীৰ সিং}} [[শ্ৰেণী:জী চিনে বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ একাডেমী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:মুম্বাইৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনয় শিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:দক্ষিণ ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] t21dex22lm3hvsx3e9ep3esfkqcgr73 604914 604913 2026-05-06T15:01:28Z Duhita Ragini Kalita 46712 604914 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ৰণবীৰ সিং|image=Ranveer Singh in 2023 (1) (cropped).jpg|caption=২০২৩ চনত সিং|birth_name=ৰণবীৰ সিং ভৱনানী|birth_date={{Birth date and age|1985|7|6|df=y}}<ref name="ht2013-03-18" />|birth_place=[[মুম্বাই|বম্বে]], মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত|alma_mater=ইণ্ডিয়ানা ইউনিভাৰ্চিটি ব্লুমিংটন|occupation=অভিনেতা|years_active=২০১০–বৰ্তমান|spouse={{marriage|[[দীপিকা পাডুকন]]|2018}}|children=১|awards=[[List of awards and nominations received by Ranveer Singh|সম্পূৰ্ণ তালিকা]]}} '''ৰণবীৰ সিং জগজীৎ সিং ভৱনানী'''<ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref> ({{Lang-en|Ranveer Singh Jugjeet Singh Bhavnani}}; জন্ম ৬ জুলাই ১৯৮৫) এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেতা। তেওঁ প্ৰধানকৈ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] চলচ্চিত্ৰত কাম কৰে। তেওঁ পাঁচটা [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা|ফিল্মফেয়াৰ বঁটাকে]] ধৰি কেইবাটাও বঁটা-সন্মান লাভ কৰিছে। সিং, সৰ্বাধিক পাৰিশ্ৰমিক পোৱা ভাৰতীয় অভিনেতাসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু ২০১২ চনৰপৰা ''ফৰ্বছ ইণ্ডিয়া''ৰ চেলিব্ৰিটী ১০০ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইণ্ডিয়ানা ইউনিভাৰ্চিটি ব্লুমিংটনৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত তেওঁ [[য়শ ৰাজ ফিল্মছ|যশ ৰাজ ফিল্মছৰ]] ৰোমাণ্টিক কমেডী ''বেণ্ড বাজা বাৰাত'' (২০১০)ত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয়েৰে ছবিজগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ছবিখনৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰে। ''লুটেৰা'' (২০১৩) নামৰ ছবিখনত তেওঁ এজন বিষাদগ্ৰস্ত চোৰৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে প্ৰশংসা লাভ কৰে আৰু [[সঞ্জয় লীলা ভণশালী]]ৰ পিৰিয়ড ড্ৰামা ''গʼলিয়ʼ কি ৰাছলীলা ৰাম-লীলা'' (২০১৩) আৰু ''বাজিৰাও মস্তানী'' (২০১৫)ৰ সৈতে একাধিক সহযোগিতাৰ জৰিয়তে নিজকে এজন আগশাৰীৰ অভিনেতা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ভণশালীৰ ''[[পদ্মাৱত (২০১৮ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)|পদ্মাৱত]]'' (২০১৮)ত চুলতান আলাউদ্দিন খালজীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে সিঙে ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। ''পদ্মাৱত''খন তেওঁৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মুক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে আৰু তেওঁক শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা লাভ কৰে। তেওঁ একশ্যনধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ ''চিম্বা'' (২০১৮)ত অভিনয়েৰে অধিক ব্যাৱসায়িক সফলতা লাভ কৰে, সংগীতধৰ্মী নাট্য ছবি''গালি বয়'' (২০১৯)ত সিঙৰ উচ্চাকাংক্ষী ৰেপাৰ হিচাপে অভিনয় আৰু ক্ৰীড়ামূলক ছবি ''৮৩'' (২০২১)ত [[কপিল দেৱ]]ৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণৰ বাবে তেওঁ দুটাকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰে। এই সফলতাৰ পিছত দুখন বাণিজ্যিকভাৱে অসফল ছবি, তেওঁ [[কৰণ জোহৰ|কৰণ জোহৰৰ]] ৰোমাণ্টিক কমেডীধৰ্মী ছবি ''ৰকি আৰু ৰাণী কি প্ৰেম কাহানী'' (২০২৩)ত অভিনয় কৰে। এই ছবিখনত অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ফিল্মফেয়াৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ আন এখন মনোনয়ন-পত্ৰ লাভ কৰে। অভিনয়ৰ উপৰি তেওঁ কেইবাটাও ব্ৰেণ্ড আৰু প্ৰডাক্টৰ বিশিষ্ট এণ্ডাৰছাৰ। তেওঁৰ ছবি ''গলী বয়'' (২০১৯)ত গীত আৰু ৰেপৰ সৈতে তেওঁ গায়ন-বায়নৰ ক্ষেত্ৰতো পদাৰ্পণ কৰিছিল। তেওঁ তেওঁৰ সহ-অভিনেত্ৰী [[দীপিকা পাডুকন|দীপিকা পাডুকনৰ]] সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। দম্পতীটোৰ এগৰাকী কন্যা সন্তান আছে। অফ-স্ক্ৰীণত তেওঁ নিজৰ আড়ম্বৰপূৰ্ণ ফেশ্বন চেন্সৰ বাবে পৰিচিত। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু পটভূমি == ১৯৮৫ চনৰ ৬ জুলাই তাৰিখে, ভাৰতৰ [[মহাৰাষ্ট্ৰ|মহাৰাষ্ট্ৰৰ বম্বে]] [[মুম্বাই|(]]বৰ্তমান মুম্বাই)ৰ এটা সিন্ধী পৰিয়ালত অঞ্জু আৰু জগজিৎ সিং ভৱনানীৰ ঘৰত ৰণবীৰ সিং ভৱনানীৰ জন্ম হৈছিল।<ref name="ht2013-03-18" /><ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Quirky, cool, high on life: Why Ranveer Singh is the face of young India|first=Sameeksha|last=Dandriyal|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|work=[[International Business Times]]|date=6 July 2015|accessdate=11 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709022418/http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|archivedate=9 July 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-buddy-bonding-for-arjun-kapoor-and-ranveer-singh-1959681|date=6 February 2014|dead-url=11 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211145735/http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-buddy-bonding-for-arjun-kapoor-and-ranveer-singh-1959681|archivedate=11 December 2015}}</ref> [[ভাৰতৰ বিভাজন|ভাৰত বিভাজনৰ]] সময়ত তেওঁৰ ককা-আইতা সিন্ধু প্ৰদেশ (বৰ্তমানৰ পাকিস্তানত)ৰ [[কৰাচী|কৰাচীৰ]] পৰা বম্বেলৈ গুচি যায়।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/SUNDER-SINGH-BHAVNANI/articleshow/49848161.cms|website=[[The Times of India]]|date=19 November 2015|dead-url=13 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115145952/http://timesofindia.indiatimes.com/SUNDER-SINGH-BHAVNANI/articleshow/49848161.cms|archivedate=15 November 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title=I wish to visit Karachi once again: Ranveer Singh|first=Adnan|last=Lodhi|url=http://tribune.com.pk/story/1006855/i-wish-to-visit-karachi-once-again-ranveer-singh/|publisher=[[The Express Tribune]]|date=9 December 2015|accessdate=28 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160401234510/http://tribune.com.pk/story/1006855/i-wish-to-visit-karachi-once-again-ranveer-singh/|archivedate=1 April 2016}}</ref> তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নীৰ নাম ঋতিকা ভৱননী।<ref name="ht2013-03-18">{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Ranveer-Singh/1028316-Profile.aspx|title=Ranveer Singh: Celeb Bio|work=Hindustan Times|date=18 March 2013|accessdate=19 December 2013|publisher=HT Media Ltd|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141224201603/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Ranveer-Singh/1028316-Profile.aspx|archivedate=24 December 2014}}</ref><ref name="throb">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/ranveer-singh-the-new-heartthrob/761516/0|date=12 March 2011|dead-url=4 July 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2011/feb/230211-informer-8.htm|title=It's Ranveer Bhavnani and not Singh|work=[[Mid-Day]]|publisher=MiD Day Infomedia Ltd|accessdate=11 March 2011|date=23 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110226140743/http://www.mid-day.com/entertainment/2011/feb/230211-informer-8.htm|archivedate=26 February 2011}}</ref> সিঙে ব্যাখ্যা কৰে যে তেওঁ নিজৰ উপাধি ভৱনানী বাদ দিছিল, কিয়নো তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে নামটো "বহুত দীঘল, বহুত চিলেবল" হʼলহেঁতেন, যাৰ ফলত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ডক "বিক্ৰীযোগ্য সামগ্ৰী" বুলি ক্ষুদ্ৰ কৰি তুলিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/did-you-know-/Why-did-Ranveer-Singh-drop-his-sur-name/articleshow/28277610.cms?|date=2 January 2014|dead-url=2 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141116095920/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/did-you-know-/Why-did-Ranveer-Singh-drop-his-sur-name/articleshow/28277610.cms|archivedate=16 November 2014}}</ref> সিঙৰ আইতাকো আছিল এগৰাকী চৰিত্ৰ-অভিনেত্ৰী চান্দ বাৰ্ক, যি পাঞ্জাবী খ্ৰীষ্টান পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=https://www.thestatesman.com/who-is/who-is-chand-burke-bollywood-actress-and-ranveer-singhs-grandmother-1503200680.html|date=15 July 2023|dead-url=27 December 2024}}</ref> বাৰ্ক, স্বাধীনতাৰ পিছত পাকিস্তানৰ সক্ৰিয় কূটনীতিবিদ আৰু লেখক চেমুৱেল মাৰ্টিন বাৰ্কৰ ভগ্নী আছিল। সিঙৰ মাতৃৰ কাজিন সুনীতা কাপুৰ (জন্ম ভৱনানী), অভিনেতা [[অনিল কাপুৰ|অনিল কাপুৰৰ]] সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/dec/141210-informer-5.htm|date=14 December 2010|dead-url=14 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101217070234/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/dec/141210-informer-5.htm|archivedate=17 December 2010}}</ref> সিঙে সদায় অভিনেতা হোৱাৰ আকাংক্ষা কৰিছিল, কেইবাখনো স্কুলীয়া নাটক আৰু বিতৰ্কত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref><ref name="glam">{{Cite web|url=http://www.glamsham.com/movies/interviews/09-ranveer-singh-interview-121014.asp|title=Interview: Ranveer Singh|date=9 December 2010|accessdate=29 January 2011|publisher=Glamsham.com. Fifth Quarter Infomedia Pvt. Ltd|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212220115/http://www.glamsham.com/movies/interviews/09-ranveer-singh-interview-121014.asp|archivedate=12 December 2010}}</ref> কিন্তু মুম্বাইৰ এইচ আৰ কলেজ অৱ কমাৰ্চ এণ্ড ইকনমিক্সত যোগদান কৰাৰ পাছত সিঙে উপলব্ধি কৰিছিল যে চলচ্চিত্ৰ জগতত বিৰতি পোৱাটো সহজ নহয়। অভিনয়ৰ ধাৰণাটো "বহুত দূৰৈৰ" বুলি অনুভৱ কৰি সিঙে সৃষ্টিশীল লেখাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।<ref name="bhbio">{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2835/%22I+was+born+with+the+gift+of+charming+women%22+-+Ranveer+Singh|title=Introducing: Ranveer Singh|work=[[Bollywood Hungama]]|last=Ramsubramaniam|first=Nikhil|date=11 November 2010|accessdate=20 November 2010|pages=1–6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023062718/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2835/%22I%20was%20born%20with%20the%20gift%20of%20charming%20women%22%20-%20Ranveer%20Singh|archivedate=23 October 2013|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRamsubramaniam2010">Ramsubramaniam, Nikhil (11 November 2010). . ''[[বলিউড হাংগামা|Bollywood Hungama]]''. pp.&nbsp; <span class="nowrap">1–</span>6. Archived from [http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2835/%22I+was+born+with+the+gift+of+charming+women%22+-+Ranveer+Singh the original] on 23 October 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 November</span> 2010</span>.</cite></ref><ref name="glam" /> [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|আমেৰিকালৈ]] যায় আৰু ২০০৮ চনত ইণ্ডিয়ানা বিশ্ববিদ্যালয় ব্লুমিংটনৰপৰা দূৰসংযোগ বিভাগত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref><ref name="glam" /><ref>{{Cite web|title=Quirky, cool, high on life: Why Ranveer Singh is the face of young India|first=Sameeksha|last=Dandriyal|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|work=[[International Business Times]]|date=6 July 2015|accessdate=11 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709022418/http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|archivedate=9 July 2015}}</ref> ২০০৭ চনত পঢ়া-শুনা সম্পূৰ্ণ কৰি মুম্বাইলৈ উভতি অহাৰ পাছত সিঙে কেইবছৰমান কপিৰাইটাৰ হিচাপে বিজ্ঞাপনৰ কাম কৰে, অʼ এণ্ড এম আৰু জে ৱালটাৰ থম্পছনৰ দৰে এজেন্সীৰ সৈতে।<ref name="bhbio"/> তেওঁ সহকাৰী পৰিচালক হিচাপেও কাম কৰিছিল যদিও অভিনয়ৰ বাবে এৰি থৈ গৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ নিজৰ পৰ্টফলিঅ’টো পৰিচালকসকললৈ প্ৰেৰণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref name="star">{{Cite journal|url=http://www.pinkvilla.com/entertainment/discussion/ranveer-singh-star-magazine-star-born-do-you-agree-or-not|title=Ranveer Singh&nbsp; – A Star Is Born|last=Varde|first1=Ashwin|date=24 December 2010|journal=Starweek Magazine|publisher=Magna Publication Co. Ltd|place=Mumbai, India|pages=23–27|access-date=31 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229210546/http://www.pinkvilla.com/entertainment/discussion/ranveer-singh-star-magazine-star-born-do-you-agree-or-not|archivedate=29 December 2010}}</ref> তেওঁ সকলো ধৰণৰ অডিচনৰ বাবে গৈছিল, কিন্তু কোনো ভাল সুযোগ নাপালে, আনহাতে কেৱল সৰু সৰু চৰিত্ৰৰ বাবে ফোন পাইছিল: "সকলো ইমানেই অন্ধকাৰ আছিল। ই অতি হতাশাজনক আছিল। কেতিয়াবা মই ভাবিছিলো যে মই সঠিক কাম কৰিছো নে নাই।" <ref name="star" /> == ব্যক্তিগত জীৱন == [[File:Deepika Padukone and Ranveer Singh reception.jpg|thumb|right|২০১৮ চনত নিজৰ বিবাহৰ অভ্যৰ্থনাত সিং আৰু পাডুকন]] ২০১২ চনৰ আগষ্ট মাহত সিঙে তেওঁৰ সহ-অভিনেত্ৰী [[দীপিকা পাডুকন]]ৰ সৈতে প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite news|title=Ranveer Singh: I haven't met anyone like Deepika Padukone, ever!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-i-havent-met-anyone-like-deepika-padukone-ever/articleshow/67242687.cms|work=The Times of India|date=25 December 2018|access-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115953/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-i-havent-met-anyone-like-deepika-padukone-ever/articleshow/67242687.cms|archive-date=26 December 2018|url-status=live}}</ref> ২০১৮ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এই যুটীয়ে তেওঁলোকৰ বিবাহৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news|title=Deepika Padukone and Ranveer Singh announce wedding date|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-wedding-card-date-5411450/|work=The Indian Express|date=21 October 2018|access-date=21 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021190905/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-wedding-card-date-5411450/|archive-date=21 October 2018|url-status=live}}</ref> তাৰ পিছৰ মাহত ইটালীৰ লেক ক'মত পৰম্পৰাগত কোংকণী হিন্দু আৰু শিখ আনন্দ কাৰজ পদ্ধতিৰে তেওঁলোকে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.mid-day.com/photos/lesser-known-facts-about-ranveer-singh-before-he-became-a-star/17117|title=Lesser known facts about Ranveer Singh, before he became a star|website=mid-day|access-date=14 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190109162430/https://www.mid-day.com/photos/lesser-known-facts-about-ranveer-singh-before-he-became-a-star/17117|archive-date=9 January 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh are married now, wedding ceremony ends in Italy|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|work=Hindustan Times|date=14 November 2018|access-date=14 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114143025/https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|archive-date=14 November 2018|url-status=live}}</ref> ২০২৪ চনৰ ৮ ছেপ্টেম্বৰত পাডুকনে তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তান তথা কন্যা দুৱা পাডুকন সিঙক জন্ম দিয়ে।<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-blessed-with-baby-girl-101725714396435.html|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh blessed with baby girl|date=8 September 2024|access-date=8 September 2024|work=Hindustan Times}}</ref> ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিলত সিঙৰ চলচ্চিত্ৰ 'ধুৰন্ধৰ: দ্য ৰিভেঞ্জ'ৰ সফলতাৰ ঠিক পিছতেই এই দম্পতীয়ে তেওঁলোকৰ দ্বিতীয় সন্তানৰ আগমণৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite web|title=Deepika Padukone and Ranveer Singh announce second pregnancy; 'Raaka' actress confirms with cute social media post|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/deepika-padukone-announces-second-pregnancy-with-cutest-social-media-post-expecting-baby-with-dhurandhar-star-ranveer-singh/articleshow/130365573.cms|access-date=2026-05-04|website=The Times of India|language=en}}</ref> == সংবাদ মাধ্যমত ভাবমূৰ্তি আৰু আদৰণি == [[File:Ranveer Singh snapped promoting his film Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani.jpg|left|thumb|২০২৩ চনত সিং]] ২০১২ চনৰ পৰা সিঙে ফৰ্বচ ইণ্ডিয়াৰ ১০০ গৰাকী চেলিব্ৰিটিৰ তালিকাত স্থান লাভ কৰি আহিছে আৰু ২০১৯ চনত তেওঁ সপ্তম স্থান লাভ কৰি সৰ্বোচ্চ স্থানত উপনীত হৈছিল।<ref name="Ranveer Singh">{{cite news|title=Ranveer Singh|url=http://www.forbesindia.com/celebprofile2016/ranveer-singh/1587/23|work=[[Forbes]]|access-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822113743/http://www.forbesindia.com/celebprofile2016/ranveer-singh/1587/23|archive-date=22 August 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=2017 Celebrity 100|url=http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all|work=Forbes|access-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711185628/http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all|archive-date=11 July 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/all |title=2019 Celebrity 100 |work=Forbes India |access-date=20 December 2018 |archive-date=19 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219063445/http://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/all |url-status=live }}</ref> সেই বছৰটোত আলোচনীখনে তেওঁৰ বাৰ্ষিক উপাৰ্জন ১১৮ কোটি টকা বুলি অনুমান কৰিছিল আৰু তেওঁক দেশৰ পঞ্চমগৰাকী সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা অভিনেতা হিচাপে স্থান দিছিল।<ref>{{cite news |last=Shah |first=Ruchika |url=http://www.forbesindia.com/article/2019-celebrity-100/2019-celebrity-100-what-the-money-says/56695/1 |title=2019 Celebrity 100: What the money says |work=Forbes India |date=19 December 2018 |access-date=20 December 2018 |archive-date=19 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219184840/http://www.forbesindia.com/article/2019-celebrity-100/2019-celebrity-100-what-the-money-says/56695/1 |url-status=live }}</ref> তেওঁক ২০১৭ আৰু ২০১৯ চনত জি কিউ (GQ) আলোচনীৰ ৫০ গৰাকী আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী যুৱ ভাৰতীয়ৰ তালিকাতো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/ranveer-singh-badshah-rajkummar-rao-at-gqs-50-most-influential-young-indians-of-2017-3790559.html|title=Ranveer Singh, Badshah, Rajkummar Rao at GQ's 50 Most Influential Young Indians of 2017|work=Firstpost|date=8 July 2017|access-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822163555/https://www.firstpost.com/entertainment/ranveer-singh-badshah-rajkummar-rao-at-gqs-50-most-influential-young-indians-of-2017-3790559.html|archive-date=22 August 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Sethi|first=Shikha|url=https://www.gqindia.com/influence-list/content/the-gq-50-most-influential-young-indians-of-2019|title=Here's the full list of GQ's 50 most influential young Indians of 2019|work=GQ|date=12 December 2019|access-date=16 January 2020|archive-date=27 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227115506/https://www.gqindia.com/influence-list/content/the-gq-50-most-influential-young-indians-of-2019|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনত ইণ্ডিয়া টুডেই তেওঁক দেশৰ ৫০ গৰাকী আটাইতকৈ শক্তিশালী ব্যক্তিৰ ভিতৰত স্থান দিছিল আৰু ২০২৩ চনত দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছেও তেওঁক একেধৰণৰ এখন তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.indiatoday.in/india/story/the-most-powerful-people-of-india-2019-full-list-1574021-2019-07-26 |title=The most powerful people of India 2019 |work=India Today |date=26 July 2019 |access-date=30 July 2019 |archive-date=30 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190730004608/https://www.indiatoday.in/india/story/the-most-powerful-people-of-india-2019-full-list-1574021-2019-07-26 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=30 March 2023 |title=IE100: Shah Rukh Khan climbs ranks, SS Rajamouli, Deepika Padukone make debut in most powerful Indians 2023 list |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/ie100-most-powerful-indians-2023-list-shah-rukh-khan-climbs-ranks-ss-rajamouli-deepika-padukone-8525390/ |access-date=30 March 2023}}</ref> অভিনয় জীৱনৰ উপৰিও, সিঙে ২০১৯ চনত স্থানীয় সংগীতশিল্পীসকলক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ '''ইনকইংক'' নামৰ নিজাকৈ এটা ৰেকৰ্ড লেবেল মুকলি কৰে।<ref>{{cite news|title=Ranveer Singh launches independent music label, his dream project|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/ranveer-singh-launches-independent-music-label-his-dream-project-1489257-2019-03-29|work=India Today|date=29 March 2019|access-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330084104/https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/ranveer-singh-launches-independent-music-label-his-dream-project-1489257-2019-03-29|archive-date=30 March 2019|url-status=live}}</ref> তেওঁ এডিডাছ, হেড এণ্ড চোল্ডাৰ্ছ, চিংছ, জেক এণ্ড জ’নছ, থাম্পছ আপ আৰু মেকমাইট্ৰিপ আদিকে ধৰি কেইবাটাও ব্ৰেণ্ডৰ বিজ্ঞাপনত অভিনয় কৰে।<ref name=livemint>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Consumer/XDN4pSQNquOu3hwsMfdxOK/Why-brands-are-going-crazy-over-Ranveer-Singh.html |title=Why brands are going crazy over Ranveer Singh |last=Tewari |first=Saumya |date=14 October 2016 |newspaper=Livemint |publisher=HT Media |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220105349/http://www.livemint.com/Consumer/XDN4pSQNquOu3hwsMfdxOK/Why-brands-are-going-crazy-over-Ranveer-Singh.html |archive-date=20 December 2016 }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ranveer-Singh-to-represent-adidas-Originals-in-India/articleshow/49126064.cms |title=Ranveer Singh to represent adidas Originals in India |newspaper=The Times of India |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151120022922/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ranveer-Singh-to-represent-adidas-Originals-in-India/articleshow/49126064.cms |archive-date=20 November 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/ranveer-singh-dances-to-the-moves-of-farah-khan-in-new-head-shoulders-ad-campaign/53948606 |title=Ranveer Singh dances to the moves of Farah Khan in new Head & Shoulders ad campaign |website=ETBrandEquity.com |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220192315/http://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/ranveer-singh-dances-to-the-moves-of-farah-khan-in-new-head-shoulders-ad-campaign/53948606 |archive-date=20 December 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/brand-equity/i-consciously-track-the-performance-of-my-brands-ranveer-singh/articleshow/51796180.cms |title=I consciously track the performance of my brands: Ranveer Singh |first2=Ravi |last2=Balakrishnan |first1=Delshad |last1=Irani |date=13 April 2016 |work=Economic Times |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504103849/http://economictimes.indiatimes.com/magazines/brand-equity/i-consciously-track-the-performance-of-my-brands-ranveer-singh/articleshow/51796180.cms |archive-date= 4 May 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Ranveer Singh, Alia Bhatt endorse MakeMyTrip|url=https://www.livemint.com/Companies/AuqBvy2pMi2jE7VX4zGueP/Ranveer-Singh-Alia-Bhatt-endorse-MakeMyTrip.html|work=Livemint|date=17 February 2016|access-date=28 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128122902/https://www.livemint.com/Companies/AuqBvy2pMi2jE7VX4zGueP/Ranveer-Singh-Alia-Bhatt-endorse-MakeMyTrip.html|archive-date=28 November 2018|url-status=live}}</ref> সিং বিনীতা সিঙৰ স্টাৰ্ট-আপ 'চুগাৰ কচমেটিক্স'ৰ (Sugar Cosmetics) এজন বিনিয়োগকাৰী।<ref>{{Cite web|last=Verma Ambwani|first=Meenakshi|date=3 September 2022|title=Ranveer Singh invests in SUGAR Cosmetics|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/ranveer-singh-invests-in-sugar-cosmetics/article65844446.ece|access-date=27 January 2023|website=[[Business Line]]|language=en|archive-date=27 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127212234/https://www.thehindubusinessline.com/companies/ranveer-singh-invests-in-sugar-cosmetics/article65844446.ece|url-status=live}}</ref> ক্ৰ’ল ইনকৰ্পৰেটডৰ (পূৰ্বৰ ডাফ এণ্ড ফেল্পছ) মতে ২০১৯ চনত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ড ভেল্যু আছিল ৬৩ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰ, যিটো ভাৰতীয় চেলিব্ৰিটিসকলৰ ভিতৰত চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ আছিল।<ref>{{cite news |last=Laghate |first=Gaurav |title=Virat Kohli tops powerful celebrity brands list with a brand value of $170.9 million |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/advertising/virat-kohli-tops-powerful-celebrity-brands-list-with-a-brand-value-of-170-9-million/articleshow/67469396.cms |access-date=26 January 2020 |work=The Economic Times |date=10 January 2019 |archive-date=18 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118170726/https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/advertising/virat-kohli-tops-powerful-celebrity-brands-list-with-a-brand-value-of-170-9-million/articleshow/67469396.cms |url-status=live }}</ref> ২০২২ আৰু ২০২৩ চনত তেওঁ দ্বিতীয় স্থানত আছিল আৰু শেষৰ বছৰটোত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ড ভেল্যু ২০৩.১ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰলৈ বৃদ্ধি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=Ranveer Singh, Akshay Kumar and Alia Bhatt Among Top 5 Celebrities with Maximum Brand Value |url=https://www.news18.com/news/movies/ranveer-singh-akshay-kumar-and-alia-bhatt-among-top-5-celebrities-with-maximum-brand-value-4928954.html |access-date=31 March 2022 |website=News18 |date=31 March 2022 |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331124213/https://www.news18.com/news/movies/ranveer-singh-akshay-kumar-and-alia-bhatt-among-top-5-celebrities-with-maximum-brand-value-4928954.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 June 2024 |title=Ranveer Singh's 203.1 million USD celebrity brand value surpasses Shah Rukh Khan's 120.7 million USD, Alia Bhatt ranks above Deepika Padukone |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/ranveer-singh-203-million-usd-celebrity-brand-value-surpasses-shah-rukh-khan-120-million-usd-alia-bhatt-ranks-above-deepika-padukone-9399947/ |access-date=19 June 2024}}</ref> ২০২৪ চনত তেওঁ পেকেজড ফুড কোম্পানী 'এলিট মাইণ্ডছেট'ৰ (Elite Mindset) ৫০% অংশীদাৰিত্ব লাভ কৰে।<ref>{{Cite news |date=18 November 2024 |title=Ranveer Singh bags 50% stake in packaged foods company Elite Mindset (SuperYou) |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/ranveer-singh-bags-50-stake-in-packaged-foods-company-elite-mindset/articleshow/115392782.cms?from=mdr |work=The Economic Times|access-date=18 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241119013014/https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/ranveer-singh-bags-50-stake-in-packaged-foods-company-elite-mindset/articleshow/115392782.cms |archive-date=19 November 2024 |url-status=live}}</ref> ২০২৫ চনত ক্ৰ’লৰ এটা প্ৰতিবেদনত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ডৰ মূল্য ১৭০.৭ নিযুত ডলাৰ বুলি মূল্যায়ন কৰা হয় আৰু ভাৰতৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক মূল্যৱান চেলিব্ৰিটি হিচাপে তেওঁৰ স্থান বাহাল থাকে। ইয়াৰ উপৰিও 'ধুৰন্ধৰ' চলচ্চিত্ৰৰ সফলতাৰ পিছত এখন আগশাৰীৰ আন্তৰ্জাতিক ক্ৰীড়া আলোচনীৰ বেটুপাতত স্থান পোৱা তেওঁ প্ৰথমজন ভাৰতীয় অভিনেতা হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="Kroll20242">{{cite web |date=25 September 2025 |title=Kroll Celebrity Brand Valuation 2024 |url=https://www.kroll.com/en/newsroom/celebrity-brand-valuation-study-2024 |access-date=2026-01-16 |publisher=Kroll}}</ref> পৰ্দাৰ বাহিৰত সিং তেওঁৰ জিলিকি থকা সাজ-পাৰ তথা ফেশ্বন চেন্সৰ বাবে জনাজাত।<ref name="vogue">{{Cite news |date=3 January 2022 |first=Divyesh |last=Singh |title=A deeper look at Ranveer Singh's statement style and love for logos |url=https://www.vogue.in/fashion/content/a-deeper-look-at-ranveer-singhs-statement-style-and-love-for-logos |access-date=22 December 2022 |magazine=Vogue |archive-date=22 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222122445/https://www.vogue.in/fashion/content/a-deeper-look-at-ranveer-singhs-statement-style-and-love-for-logos |url-status=live}}</ref> == তথ্য উৎস == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb name|}} * {{Rotten-tomatoes-person|ranveer_singh}} * {{Bollywood Hungama person}} {{Navboxes|list={{FilmfareAwardBestActor}} {{FilmfareCriticsAwardBestActor}} {{FilmfareAwardBestMaleDebut}} {{IIFAAwardBestActor}} {{IIFAAwardBestMaleDebut}} {{ProducersGuildFilmAwardBestActor}} {{ScreenAwardBestActor}} {{ScreenAwardBestMaleDebut}} {{ZeeCineAwardBestActorMale}} {{Zee Cine Award for Best Male Debut}}}}  {{কৰ্তৃপক্ষ নিয়ন্ত্ৰণ}} {{DEFAULTSORT:ৰণবীৰ সিং}} [[শ্ৰেণী:জী চিনে বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ একাডেমী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:মুম্বাইৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনয় শিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:দক্ষিণ ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] czg0z7wfwi584tqr6cjbxbsmrp3c0pz 604915 604914 2026-05-06T15:01:51Z Duhita Ragini Kalita 46712 604915 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ৰণবীৰ সিং|image=Ranveer Singh in 2023 (1) (cropped).jpg|caption=২০২৩ চনত সিং|birth_name=ৰণবীৰ সিং ভৱনানী|birth_date={{Birth date and age|1985|7|6|df=y}}<ref name="ht2013-03-18" />|birth_place=[[মুম্বাই|বম্বে]], মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত|alma_mater=ইণ্ডিয়ানা ইউনিভাৰ্চিটি ব্লুমিংটন|occupation=অভিনেতা|years_active=২০১০–বৰ্তমান|spouse={{marriage|[[দীপিকা পাডুকন]]|2018}}|children=১|awards=[[List of awards and nominations received by Ranveer Singh|সম্পূৰ্ণ তালিকা]]}} '''ৰণবীৰ সিং জগজীৎ সিং ভৱনানী'''<ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref> ({{Lang-en|Ranveer Singh Jugjeet Singh Bhavnani}}; জন্ম ৬ জুলাই ১৯৮৫) এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেতা। তেওঁ প্ৰধানকৈ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] চলচ্চিত্ৰত কাম কৰে। তেওঁ পাঁচটা [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা|ফিল্মফেয়াৰ বঁটাকে]] ধৰি কেইবাটাও বঁটা-সন্মান লাভ কৰিছে। সিং, সৰ্বাধিক পাৰিশ্ৰমিক পোৱা ভাৰতীয় অভিনেতাসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু ২০১২ চনৰপৰা ''ফৰ্বছ ইণ্ডিয়া''ৰ চেলিব্ৰিটী ১০০ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইণ্ডিয়ানা ইউনিভাৰ্চিটি ব্লুমিংটনৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত তেওঁ [[য়শ ৰাজ ফিল্মছ|যশ ৰাজ ফিল্মছৰ]] ৰোমাণ্টিক কমেডী ''বেণ্ড বাজা বাৰাত'' (২০১০)ত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয়েৰে ছবিজগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ছবিখনৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰে। ''লুটেৰা'' (২০১৩) নামৰ ছবিখনত তেওঁ এজন বিষাদগ্ৰস্ত চোৰৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে প্ৰশংসা লাভ কৰে আৰু [[সঞ্জয় লীলা ভণশালী]]ৰ পিৰিয়ড ড্ৰামা ''গʼলিয়ʼ কি ৰাছলীলা ৰাম-লীলা'' (২০১৩) আৰু ''বাজিৰাও মস্তানী'' (২০১৫)ৰ সৈতে একাধিক সহযোগিতাৰ জৰিয়তে নিজকে এজন আগশাৰীৰ অভিনেতা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ভণশালীৰ ''[[পদ্মাৱত (২০১৮ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)|পদ্মাৱত]]'' (২০১৮)ত চুলতান আলাউদ্দিন খালজীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে সিঙে ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। ''পদ্মাৱত''খন তেওঁৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মুক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে আৰু তেওঁক শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা লাভ কৰে। তেওঁ একশ্যনধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ ''চিম্বা'' (২০১৮)ত অভিনয়েৰে অধিক ব্যাৱসায়িক সফলতা লাভ কৰে, সংগীতধৰ্মী নাট্য ছবি''গালি বয়'' (২০১৯)ত সিঙৰ উচ্চাকাংক্ষী ৰেপাৰ হিচাপে অভিনয় আৰু ক্ৰীড়ামূলক ছবি ''৮৩'' (২০২১)ত [[কপিল দেৱ]]ৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণৰ বাবে তেওঁ দুটাকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰে। এই সফলতাৰ পিছত দুখন বাণিজ্যিকভাৱে অসফল ছবি, তেওঁ [[কৰণ জোহৰ|কৰণ জোহৰৰ]] ৰোমাণ্টিক কমেডীধৰ্মী ছবি ''ৰকি আৰু ৰাণী কি প্ৰেম কাহানী'' (২০২৩)ত অভিনয় কৰে। এই ছবিখনত অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ফিল্মফেয়াৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ আন এখন মনোনয়ন-পত্ৰ লাভ কৰে। অভিনয়ৰ উপৰি তেওঁ কেইবাটাও ব্ৰেণ্ড আৰু প্ৰডাক্টৰ বিশিষ্ট এণ্ডাৰছাৰ। তেওঁৰ ছবি ''গলী বয়'' (২০১৯)ত গীত আৰু ৰেপৰ সৈতে তেওঁ গায়ন-বায়নৰ ক্ষেত্ৰতো পদাৰ্পণ কৰিছিল। তেওঁ তেওঁৰ সহ-অভিনেত্ৰী [[দীপিকা পাডুকন|দীপিকা পাডুকনৰ]] সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। দম্পতীটোৰ এগৰাকী কন্যা সন্তান আছে। অফ-স্ক্ৰীণত তেওঁ নিজৰ আড়ম্বৰপূৰ্ণ ফেশ্বন চেন্সৰ বাবে পৰিচিত। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু পটভূমি == ১৯৮৫ চনৰ ৬ জুলাই তাৰিখে, ভাৰতৰ [[মহাৰাষ্ট্ৰ|মহাৰাষ্ট্ৰৰ বম্বে]] [[মুম্বাই|(]]বৰ্তমান মুম্বাই)ৰ এটা সিন্ধী পৰিয়ালত অঞ্জু আৰু জগজিৎ সিং ভৱনানীৰ ঘৰত ৰণবীৰ সিং ভৱনানীৰ জন্ম হৈছিল।<ref name="ht2013-03-18" /><ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Quirky, cool, high on life: Why Ranveer Singh is the face of young India|first=Sameeksha|last=Dandriyal|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|work=[[International Business Times]]|date=6 July 2015|accessdate=11 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709022418/http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|archivedate=9 July 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-buddy-bonding-for-arjun-kapoor-and-ranveer-singh-1959681|date=6 February 2014|dead-url=11 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211145735/http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-buddy-bonding-for-arjun-kapoor-and-ranveer-singh-1959681|archivedate=11 December 2015}}</ref> [[ভাৰতৰ বিভাজন|ভাৰত বিভাজনৰ]] সময়ত তেওঁৰ ককা-আইতা সিন্ধু প্ৰদেশ (বৰ্তমানৰ পাকিস্তানত)ৰ [[কৰাচী|কৰাচীৰ]] পৰা বম্বেলৈ গুচি যায়।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/SUNDER-SINGH-BHAVNANI/articleshow/49848161.cms|website=[[The Times of India]]|date=19 November 2015|dead-url=13 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115145952/http://timesofindia.indiatimes.com/SUNDER-SINGH-BHAVNANI/articleshow/49848161.cms|archivedate=15 November 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title=I wish to visit Karachi once again: Ranveer Singh|first=Adnan|last=Lodhi|url=http://tribune.com.pk/story/1006855/i-wish-to-visit-karachi-once-again-ranveer-singh/|publisher=[[The Express Tribune]]|date=9 December 2015|accessdate=28 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160401234510/http://tribune.com.pk/story/1006855/i-wish-to-visit-karachi-once-again-ranveer-singh/|archivedate=1 April 2016}}</ref> তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নীৰ নাম ঋতিকা ভৱননী।<ref name="ht2013-03-18">{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Ranveer-Singh/1028316-Profile.aspx|title=Ranveer Singh: Celeb Bio|work=Hindustan Times|date=18 March 2013|accessdate=19 December 2013|publisher=HT Media Ltd|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141224201603/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Ranveer-Singh/1028316-Profile.aspx|archivedate=24 December 2014}}</ref><ref name="throb">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/ranveer-singh-the-new-heartthrob/761516/0|date=12 March 2011|dead-url=4 July 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2011/feb/230211-informer-8.htm|title=It's Ranveer Bhavnani and not Singh|work=[[Mid-Day]]|publisher=MiD Day Infomedia Ltd|accessdate=11 March 2011|date=23 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110226140743/http://www.mid-day.com/entertainment/2011/feb/230211-informer-8.htm|archivedate=26 February 2011}}</ref> সিঙে ব্যাখ্যা কৰে যে তেওঁ নিজৰ উপাধি ভৱনানী বাদ দিছিল, কিয়নো তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে নামটো "বহুত দীঘল, বহুত চিলেবল" হʼলহেঁতেন, যাৰ ফলত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ডক "বিক্ৰীযোগ্য সামগ্ৰী" বুলি ক্ষুদ্ৰ কৰি তুলিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/did-you-know-/Why-did-Ranveer-Singh-drop-his-sur-name/articleshow/28277610.cms?|date=2 January 2014|dead-url=2 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141116095920/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/did-you-know-/Why-did-Ranveer-Singh-drop-his-sur-name/articleshow/28277610.cms|archivedate=16 November 2014}}</ref> সিঙৰ আইতাকো আছিল এগৰাকী চৰিত্ৰ-অভিনেত্ৰী চান্দ বাৰ্ক, যি পাঞ্জাবী খ্ৰীষ্টান পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=https://www.thestatesman.com/who-is/who-is-chand-burke-bollywood-actress-and-ranveer-singhs-grandmother-1503200680.html|date=15 July 2023|dead-url=27 December 2024}}</ref> বাৰ্ক, স্বাধীনতাৰ পিছত পাকিস্তানৰ সক্ৰিয় কূটনীতিবিদ আৰু লেখক চেমুৱেল মাৰ্টিন বাৰ্কৰ ভগ্নী আছিল। সিঙৰ মাতৃৰ কাজিন সুনীতা কাপুৰ (জন্ম ভৱনানী), অভিনেতা [[অনিল কাপুৰ|অনিল কাপুৰৰ]] সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/dec/141210-informer-5.htm|date=14 December 2010|dead-url=14 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101217070234/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/dec/141210-informer-5.htm|archivedate=17 December 2010}}</ref> সিঙে সদায় অভিনেতা হোৱাৰ আকাংক্ষা কৰিছিল, কেইবাখনো স্কুলীয়া নাটক আৰু বিতৰ্কত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref><ref name="glam">{{Cite web|url=http://www.glamsham.com/movies/interviews/09-ranveer-singh-interview-121014.asp|title=Interview: Ranveer Singh|date=9 December 2010|accessdate=29 January 2011|publisher=Glamsham.com. Fifth Quarter Infomedia Pvt. Ltd|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212220115/http://www.glamsham.com/movies/interviews/09-ranveer-singh-interview-121014.asp|archivedate=12 December 2010}}</ref> কিন্তু মুম্বাইৰ এইচ আৰ কলেজ অৱ কমাৰ্চ এণ্ড ইকনমিক্সত যোগদান কৰাৰ পাছত সিঙে উপলব্ধি কৰিছিল যে চলচ্চিত্ৰ জগতত বিৰতি পোৱাটো সহজ নহয়। অভিনয়ৰ ধাৰণাটো "বহুত দূৰৈৰ" বুলি অনুভৱ কৰি সিঙে সৃষ্টিশীল লেখাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।<ref name="bhbio">{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2835/%22I+was+born+with+the+gift+of+charming+women%22+-+Ranveer+Singh|title=Introducing: Ranveer Singh|work=[[Bollywood Hungama]]|last=Ramsubramaniam|first=Nikhil|date=11 November 2010|accessdate=20 November 2010|pages=1–6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023062718/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2835/%22I%20was%20born%20with%20the%20gift%20of%20charming%20women%22%20-%20Ranveer%20Singh|archivedate=23 October 2013|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRamsubramaniam2010">Ramsubramaniam, Nikhil (11 November 2010). . ''[[বলিউড হাংগামা|Bollywood Hungama]]''. pp.&nbsp; <span class="nowrap">1–</span>6. Archived from [http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2835/%22I+was+born+with+the+gift+of+charming+women%22+-+Ranveer+Singh the original] on 23 October 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 November</span> 2010</span>.</cite></ref><ref name="glam" /> [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|আমেৰিকালৈ]] যায় আৰু ২০০৮ চনত ইণ্ডিয়ানা বিশ্ববিদ্যালয় ব্লুমিংটনৰপৰা দূৰসংযোগ বিভাগত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref><ref name="glam" /><ref>{{Cite web|title=Quirky, cool, high on life: Why Ranveer Singh is the face of young India|first=Sameeksha|last=Dandriyal|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|work=[[International Business Times]]|date=6 July 2015|accessdate=11 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709022418/http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|archivedate=9 July 2015}}</ref> ২০০৭ চনত পঢ়া-শুনা সম্পূৰ্ণ কৰি মুম্বাইলৈ উভতি অহাৰ পাছত সিঙে কেইবছৰমান কপিৰাইটাৰ হিচাপে বিজ্ঞাপনৰ কাম কৰে, অʼ এণ্ড এম আৰু জে ৱালটাৰ থম্পছনৰ দৰে এজেন্সীৰ সৈতে।<ref name="bhbio"/> তেওঁ সহকাৰী পৰিচালক হিচাপেও কাম কৰিছিল যদিও অভিনয়ৰ বাবে এৰি থৈ গৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ নিজৰ পৰ্টফলিঅ’টো পৰিচালকসকললৈ প্ৰেৰণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref name="star">{{Cite journal|url=http://www.pinkvilla.com/entertainment/discussion/ranveer-singh-star-magazine-star-born-do-you-agree-or-not|title=Ranveer Singh&nbsp; – A Star Is Born|last=Varde|first1=Ashwin|date=24 December 2010|journal=Starweek Magazine|publisher=Magna Publication Co. Ltd|place=Mumbai, India|pages=23–27|access-date=31 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229210546/http://www.pinkvilla.com/entertainment/discussion/ranveer-singh-star-magazine-star-born-do-you-agree-or-not|archivedate=29 December 2010}}</ref> তেওঁ সকলো ধৰণৰ অডিচনৰ বাবে গৈছিল, কিন্তু কোনো ভাল সুযোগ নাপালে, আনহাতে কেৱল সৰু সৰু চৰিত্ৰৰ বাবে ফোন পাইছিল: "সকলো ইমানেই অন্ধকাৰ আছিল। ই অতি হতাশাজনক আছিল। কেতিয়াবা মই ভাবিছিলো যে মই সঠিক কাম কৰিছো নে নাই।" <ref name="star" /> == ব্যক্তিগত জীৱন == [[File:Deepika Padukone and Ranveer Singh reception.jpg|thumb|right|২০১৮ চনত নিজৰ বিবাহৰ অভ্যৰ্থনাত সিং আৰু পাডুকন]] ২০১২ চনৰ আগষ্ট মাহত সিঙে তেওঁৰ সহ-অভিনেত্ৰী [[দীপিকা পাডুকন]]ৰ সৈতে প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite news|title=Ranveer Singh: I haven't met anyone like Deepika Padukone, ever!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-i-havent-met-anyone-like-deepika-padukone-ever/articleshow/67242687.cms|work=The Times of India|date=25 December 2018|access-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115953/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-i-havent-met-anyone-like-deepika-padukone-ever/articleshow/67242687.cms|archive-date=26 December 2018|url-status=live}}</ref> ২০১৮ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এই যুটীয়ে তেওঁলোকৰ বিবাহৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news|title=Deepika Padukone and Ranveer Singh announce wedding date|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-wedding-card-date-5411450/|work=The Indian Express|date=21 October 2018|access-date=21 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021190905/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-wedding-card-date-5411450/|archive-date=21 October 2018|url-status=live}}</ref> তাৰ পিছৰ মাহত ইটালীৰ লেক ক'মত পৰম্পৰাগত কোংকণী হিন্দু আৰু শিখ আনন্দ কাৰজ পদ্ধতিৰে তেওঁলোকে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.mid-day.com/photos/lesser-known-facts-about-ranveer-singh-before-he-became-a-star/17117|title=Lesser known facts about Ranveer Singh, before he became a star|website=mid-day|access-date=14 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190109162430/https://www.mid-day.com/photos/lesser-known-facts-about-ranveer-singh-before-he-became-a-star/17117|archive-date=9 January 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh are married now, wedding ceremony ends in Italy|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|work=Hindustan Times|date=14 November 2018|access-date=14 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114143025/https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|archive-date=14 November 2018|url-status=live}}</ref> ২০২৪ চনৰ ৮ ছেপ্টেম্বৰত পাডুকনে তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তান তথা কন্যা দুৱা পাডুকন সিঙক জন্ম দিয়ে।<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-blessed-with-baby-girl-101725714396435.html|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh blessed with baby girl|date=8 September 2024|access-date=8 September 2024|work=Hindustan Times}}</ref> ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিলত সিঙৰ চলচ্চিত্ৰ 'ধুৰন্ধৰ: দ্য ৰিভেঞ্জ'ৰ সফলতাৰ ঠিক পিছতেই এই দম্পতীয়ে তেওঁলোকৰ দ্বিতীয় সন্তানৰ আগমণৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite web|title=Deepika Padukone and Ranveer Singh announce second pregnancy; 'Raaka' actress confirms with cute social media post|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/deepika-padukone-announces-second-pregnancy-with-cutest-social-media-post-expecting-baby-with-dhurandhar-star-ranveer-singh/articleshow/130365573.cms|access-date=2026-05-04|website=The Times of India|language=en}}</ref> == সংবাদ মাধ্যমত ভাবমূৰ্তি আৰু আদৰণি == [[File:Ranveer Singh snapped promoting his film Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani.jpg|left|thumb|২০২৩ চনত সিং]] ২০১২ চনৰ পৰা সিঙে ফৰ্বচ ইণ্ডিয়াৰ ১০০ গৰাকী চেলিব্ৰিটিৰ তালিকাত স্থান লাভ কৰি আহিছে আৰু ২০১৯ চনত তেওঁ সপ্তম স্থান লাভ কৰি সৰ্বোচ্চ স্থানত উপনীত হৈছিল।<ref name="Ranveer Singh">{{cite news|title=Ranveer Singh|url=http://www.forbesindia.com/celebprofile2016/ranveer-singh/1587/23|work=[[Forbes]]|access-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822113743/http://www.forbesindia.com/celebprofile2016/ranveer-singh/1587/23|archive-date=22 August 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=2017 Celebrity 100|url=http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all|work=Forbes|access-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711185628/http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all|archive-date=11 July 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/all |title=2019 Celebrity 100 |work=Forbes India |access-date=20 December 2018 |archive-date=19 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219063445/http://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/all |url-status=live }}</ref> সেই বছৰটোত আলোচনীখনে তেওঁৰ বাৰ্ষিক উপাৰ্জন ১১৮ কোটি টকা বুলি অনুমান কৰিছিল আৰু তেওঁক দেশৰ পঞ্চমগৰাকী সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা অভিনেতা হিচাপে স্থান দিছিল।<ref>{{cite news |last=Shah |first=Ruchika |url=http://www.forbesindia.com/article/2019-celebrity-100/2019-celebrity-100-what-the-money-says/56695/1 |title=2019 Celebrity 100: What the money says |work=Forbes India |date=19 December 2018 |access-date=20 December 2018 |archive-date=19 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219184840/http://www.forbesindia.com/article/2019-celebrity-100/2019-celebrity-100-what-the-money-says/56695/1 |url-status=live }}</ref> তেওঁক ২০১৭ আৰু ২০১৯ চনত জি কিউ (GQ) আলোচনীৰ ৫০ গৰাকী আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী যুৱ ভাৰতীয়ৰ তালিকাতো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/ranveer-singh-badshah-rajkummar-rao-at-gqs-50-most-influential-young-indians-of-2017-3790559.html|title=Ranveer Singh, Badshah, Rajkummar Rao at GQ's 50 Most Influential Young Indians of 2017|work=Firstpost|date=8 July 2017|access-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822163555/https://www.firstpost.com/entertainment/ranveer-singh-badshah-rajkummar-rao-at-gqs-50-most-influential-young-indians-of-2017-3790559.html|archive-date=22 August 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Sethi|first=Shikha|url=https://www.gqindia.com/influence-list/content/the-gq-50-most-influential-young-indians-of-2019|title=Here's the full list of GQ's 50 most influential young Indians of 2019|work=GQ|date=12 December 2019|access-date=16 January 2020|archive-date=27 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227115506/https://www.gqindia.com/influence-list/content/the-gq-50-most-influential-young-indians-of-2019|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনত ইণ্ডিয়া টুডেই তেওঁক দেশৰ ৫০ গৰাকী আটাইতকৈ শক্তিশালী ব্যক্তিৰ ভিতৰত স্থান দিছিল আৰু ২০২৩ চনত দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছেও তেওঁক একেধৰণৰ এখন তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.indiatoday.in/india/story/the-most-powerful-people-of-india-2019-full-list-1574021-2019-07-26 |title=The most powerful people of India 2019 |work=India Today |date=26 July 2019 |access-date=30 July 2019 |archive-date=30 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190730004608/https://www.indiatoday.in/india/story/the-most-powerful-people-of-india-2019-full-list-1574021-2019-07-26 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=30 March 2023 |title=IE100: Shah Rukh Khan climbs ranks, SS Rajamouli, Deepika Padukone make debut in most powerful Indians 2023 list |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/ie100-most-powerful-indians-2023-list-shah-rukh-khan-climbs-ranks-ss-rajamouli-deepika-padukone-8525390/ |access-date=30 March 2023}}</ref> অভিনয় জীৱনৰ উপৰিও, সিঙে ২০১৯ চনত স্থানীয় সংগীতশিল্পীসকলক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ '''ইনকইংক'' নামৰ নিজাকৈ এটা ৰেকৰ্ড লেবেল মুকলি কৰে।<ref>{{cite news|title=Ranveer Singh launches independent music label, his dream project|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/ranveer-singh-launches-independent-music-label-his-dream-project-1489257-2019-03-29|work=India Today|date=29 March 2019|access-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330084104/https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/ranveer-singh-launches-independent-music-label-his-dream-project-1489257-2019-03-29|archive-date=30 March 2019|url-status=live}}</ref> তেওঁ এডিডাছ, হেড এণ্ড চোল্ডাৰ্ছ, চিংছ, জেক এণ্ড জ’নছ, থাম্পছ আপ আৰু মেকমাইট্ৰিপ আদিকে ধৰি কেইবাটাও ব্ৰেণ্ডৰ বিজ্ঞাপনত অভিনয় কৰে।<ref name=livemint>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Consumer/XDN4pSQNquOu3hwsMfdxOK/Why-brands-are-going-crazy-over-Ranveer-Singh.html |title=Why brands are going crazy over Ranveer Singh |last=Tewari |first=Saumya |date=14 October 2016 |newspaper=Livemint |publisher=HT Media |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220105349/http://www.livemint.com/Consumer/XDN4pSQNquOu3hwsMfdxOK/Why-brands-are-going-crazy-over-Ranveer-Singh.html |archive-date=20 December 2016 }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ranveer-Singh-to-represent-adidas-Originals-in-India/articleshow/49126064.cms |title=Ranveer Singh to represent adidas Originals in India |newspaper=The Times of India |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151120022922/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ranveer-Singh-to-represent-adidas-Originals-in-India/articleshow/49126064.cms |archive-date=20 November 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/ranveer-singh-dances-to-the-moves-of-farah-khan-in-new-head-shoulders-ad-campaign/53948606 |title=Ranveer Singh dances to the moves of Farah Khan in new Head & Shoulders ad campaign |website=ETBrandEquity.com |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220192315/http://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/ranveer-singh-dances-to-the-moves-of-farah-khan-in-new-head-shoulders-ad-campaign/53948606 |archive-date=20 December 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/brand-equity/i-consciously-track-the-performance-of-my-brands-ranveer-singh/articleshow/51796180.cms |title=I consciously track the performance of my brands: Ranveer Singh |first2=Ravi |last2=Balakrishnan |first1=Delshad |last1=Irani |date=13 April 2016 |work=Economic Times |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504103849/http://economictimes.indiatimes.com/magazines/brand-equity/i-consciously-track-the-performance-of-my-brands-ranveer-singh/articleshow/51796180.cms |archive-date= 4 May 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Ranveer Singh, Alia Bhatt endorse MakeMyTrip|url=https://www.livemint.com/Companies/AuqBvy2pMi2jE7VX4zGueP/Ranveer-Singh-Alia-Bhatt-endorse-MakeMyTrip.html|work=Livemint|date=17 February 2016|access-date=28 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128122902/https://www.livemint.com/Companies/AuqBvy2pMi2jE7VX4zGueP/Ranveer-Singh-Alia-Bhatt-endorse-MakeMyTrip.html|archive-date=28 November 2018|url-status=live}}</ref> সিং বিনীতা সিঙৰ স্টাৰ্ট-আপ 'চুগাৰ কচমেটিক্স'ৰ (Sugar Cosmetics) এজন বিনিয়োগকাৰী।<ref>{{Cite web|last=Verma Ambwani|first=Meenakshi|date=3 September 2022|title=Ranveer Singh invests in SUGAR Cosmetics|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/ranveer-singh-invests-in-sugar-cosmetics/article65844446.ece|access-date=27 January 2023|website=[[Business Line]]|language=en|archive-date=27 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127212234/https://www.thehindubusinessline.com/companies/ranveer-singh-invests-in-sugar-cosmetics/article65844446.ece|url-status=live}}</ref> ক্ৰ’ল ইনকৰ্পৰেটডৰ (পূৰ্বৰ ডাফ এণ্ড ফেল্পছ) মতে ২০১৯ চনত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ড ভেল্যু আছিল ৬৩ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰ, যিটো ভাৰতীয় চেলিব্ৰিটিসকলৰ ভিতৰত চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ আছিল।<ref>{{cite news |last=Laghate |first=Gaurav |title=Virat Kohli tops powerful celebrity brands list with a brand value of $170.9 million |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/advertising/virat-kohli-tops-powerful-celebrity-brands-list-with-a-brand-value-of-170-9-million/articleshow/67469396.cms |access-date=26 January 2020 |work=The Economic Times |date=10 January 2019 |archive-date=18 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118170726/https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/advertising/virat-kohli-tops-powerful-celebrity-brands-list-with-a-brand-value-of-170-9-million/articleshow/67469396.cms |url-status=live }}</ref> ২০২২ আৰু ২০২৩ চনত তেওঁ দ্বিতীয় স্থানত আছিল আৰু শেষৰ বছৰটোত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ড ভেল্যু ২০৩.১ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰলৈ বৃদ্ধি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=Ranveer Singh, Akshay Kumar and Alia Bhatt Among Top 5 Celebrities with Maximum Brand Value |url=https://www.news18.com/news/movies/ranveer-singh-akshay-kumar-and-alia-bhatt-among-top-5-celebrities-with-maximum-brand-value-4928954.html |access-date=31 March 2022 |website=News18 |date=31 March 2022 |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331124213/https://www.news18.com/news/movies/ranveer-singh-akshay-kumar-and-alia-bhatt-among-top-5-celebrities-with-maximum-brand-value-4928954.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 June 2024 |title=Ranveer Singh's 203.1 million USD celebrity brand value surpasses Shah Rukh Khan's 120.7 million USD, Alia Bhatt ranks above Deepika Padukone |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/ranveer-singh-203-million-usd-celebrity-brand-value-surpasses-shah-rukh-khan-120-million-usd-alia-bhatt-ranks-above-deepika-padukone-9399947/ |access-date=19 June 2024}}</ref> ২০২৪ চনত তেওঁ পেকেজড ফুড কোম্পানী 'এলিট মাইণ্ডছেট'ৰ (Elite Mindset) ৫০% অংশীদাৰিত্ব লাভ কৰে।<ref>{{Cite news |date=18 November 2024 |title=Ranveer Singh bags 50% stake in packaged foods company Elite Mindset (SuperYou) |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/ranveer-singh-bags-50-stake-in-packaged-foods-company-elite-mindset/articleshow/115392782.cms?from=mdr |work=The Economic Times|access-date=18 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241119013014/https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/ranveer-singh-bags-50-stake-in-packaged-foods-company-elite-mindset/articleshow/115392782.cms |archive-date=19 November 2024 |url-status=live}}</ref> ২০২৫ চনত ক্ৰ’লৰ এটা প্ৰতিবেদনত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ডৰ মূল্য ১৭০.৭ নিযুত ডলাৰ বুলি মূল্যায়ন কৰা হয় আৰু ভাৰতৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক মূল্যৱান চেলিব্ৰিটি হিচাপে তেওঁৰ স্থান বাহাল থাকে। ইয়াৰ উপৰিও 'ধুৰন্ধৰ' চলচ্চিত্ৰৰ সফলতাৰ পিছত এখন আগশাৰীৰ আন্তৰ্জাতিক ক্ৰীড়া আলোচনীৰ বেটুপাতত স্থান পোৱা তেওঁ প্ৰথমজন ভাৰতীয় অভিনেতা হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="Kroll20242">{{cite web |date=25 September 2025 |title=Kroll Celebrity Brand Valuation 2024 |url=https://www.kroll.com/en/newsroom/celebrity-brand-valuation-study-2024 |access-date=2026-01-16 |publisher=Kroll}}</ref> পৰ্দাৰ বাহিৰত সিং তেওঁৰ জিলিকি থকা সাজ-পাৰ তথা ফেশ্বন চেন্সৰ বাবে জনাজাত।<ref name="vogue">{{Cite news |date=3 January 2022 |first=Divyesh |last=Singh |title=A deeper look at Ranveer Singh's statement style and love for logos |url=https://www.vogue.in/fashion/content/a-deeper-look-at-ranveer-singhs-statement-style-and-love-for-logos |access-date=22 December 2022 |magazine=Vogue |archive-date=22 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222122445/https://www.vogue.in/fashion/content/a-deeper-look-at-ranveer-singhs-statement-style-and-love-for-logos |url-status=live}}</ref> অভিনয় জীৱনৰ উপৰিও, সিঙে ২০১৯ চনত স্থানীয় সংগীতশিল্পীসকলক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ 'ইনকইংক' (IncInk) নামৰ নিজাকৈ এটা ৰেকৰ্ড লেবেল মুকলি কৰে।<ref>{{cite news|title=Ranveer Singh launches independent music label, his dream project|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/ranveer-singh-launches-independent-music-label-his-dream-project-1489257-2019-03-29|work=India Today|date=29 March 2019|access-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330084104/https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/ranveer-singh-launches-independent-music-label-his-dream-project-1489257-2019-03-29|archive-date=30 March 2019|url-status=live}}</ref> তেওঁ এডিডাছ (Adidas), হেড এণ্ড চোল্ডাৰ্ছ (Head & Shoulders), চিংছ (Ching's), জেক এণ্ড জ’নছ (Jack & Jones), থাম্পছ আপ (Thums Up) আৰু মেকমাইট্ৰিপ (MakeMyTrip) আদিকে ধৰি কেইবাটাও ব্ৰেণ্ডৰ বিজ্ঞাপনত অভিনয় কৰে।<ref name=livemint>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Consumer/XDN4pSQNquOu3hwsMfdxOK/Why-brands-are-going-crazy-over-Ranveer-Singh.html |title=Why brands are going crazy over Ranveer Singh |last=Tewari |first=Saumya |date=14 October 2016 |newspaper=Livemint |publisher=HT Media |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220105349/http://www.livemint.com/Consumer/XDN4pSQNquOu3hwsMfdxOK/Why-brands-are-going-crazy-over-Ranveer-Singh.html |archive-date=20 December 2016 }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ranveer-Singh-to-represent-adidas-Originals-in-India/articleshow/49126064.cms |title=Ranveer Singh to represent adidas Originals in India |newspaper=The Times of India |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151120022922/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ranveer-Singh-to-represent-adidas-Originals-in-India/articleshow/49126064.cms |archive-date=20 November 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/ranveer-singh-dances-to-the-moves-of-farah-khan-in-new-head-shoulders-ad-campaign/53948606 |title=Ranveer Singh dances to the moves of Farah Khan in new Head & Shoulders ad campaign |website=ETBrandEquity.com |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220192315/http://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/ranveer-singh-dances-to-the-moves-of-farah-khan-in-new-head-shoulders-ad-campaign/53948606 |archive-date=20 December 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/brand-equity/i-consciously-track-the-performance-of-my-brands-ranveer-singh/articleshow/51796180.cms |title=I consciously track the performance of my brands: Ranveer Singh |first2=Ravi |last2=Balakrishnan |first1=Delshad |last1=Irani |date=13 April 2016 |work=Economic Times |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504103849/http://economictimes.indiatimes.com/magazines/brand-equity/i-consciously-track-the-performance-of-my-brands-ranveer-singh/articleshow/51796180.cms |archive-date= 4 May 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Ranveer Singh, Alia Bhatt endorse MakeMyTrip|url=https://www.livemint.com/Companies/AuqBvy2pMi2jE7VX4zGueP/Ranveer-Singh-Alia-Bhatt-endorse-MakeMyTrip.html|work=Livemint|date=17 February 2016|access-date=28 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128122902/https://www.livemint.com/Companies/AuqBvy2pMi2jE7VX4zGueP/Ranveer-Singh-Alia-Bhatt-endorse-MakeMyTrip.html|archive-date=28 November 2018|url-status=live}}</ref> সিং বিনীতা সিঙৰ স্টাৰ্ট-আপ 'চুগাৰ কচমেটিক্স'ৰ (Sugar Cosmetics) এজন বিনিয়োগকাৰী।<ref>{{Cite web|last=Verma Ambwani|first=Meenakshi|date=3 September 2022|title=Ranveer Singh invests in SUGAR Cosmetics|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/ranveer-singh-invests-in-sugar-cosmetics/article65844446.ece|access-date=27 January 2023|website=[[Business Line]]|language=en|archive-date=27 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127212234/https://www.thehindubusinessline.com/companies/ranveer-singh-invests-in-sugar-cosmetics/article65844446.ece|url-status=live}}</ref> ক্ৰ’ল ইনকৰ্পৰেটডৰ (পূৰ্বৰ ডাফ এণ্ড ফেল্পছ) মতে ২০১৯ চনত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ড ভেল্যু আছিল ৬৩ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰ, যিটো ভাৰতীয় চেলিব্ৰিটিসকলৰ ভিতৰত চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ আছিল।<ref>{{cite news |last=Laghate |first=Gaurav |title=Virat Kohli tops powerful celebrity brands list with a brand value of $170.9 million |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/advertising/virat-kohli-tops-powerful-celebrity-brands-list-with-a-brand-value-of-170-9-million/articleshow/67469396.cms |access-date=26 January 2020 |work=The Economic Times |date=10 January 2019 |archive-date=18 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118170726/https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/advertising/virat-kohli-tops-powerful-celebrity-brands-list-with-a-brand-value-of-170-9-million/articleshow/67469396.cms |url-status=live }}</ref> ২০২২ আৰু ২০২৩ চনত তেওঁ দ্বিতীয় স্থানত আছিল আৰু শেষৰ বছৰটোত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ড ভেল্যু ২০৩.১ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰলৈ বৃদ্ধি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=Ranveer Singh, Akshay Kumar and Alia Bhatt Among Top 5 Celebrities with Maximum Brand Value |url=https://www.news18.com/news/movies/ranveer-singh-akshay-kumar-and-alia-bhatt-among-top-5-celebrities-with-maximum-brand-value-4928954.html |access-date=31 March 2022 |website=News18 |date=31 March 2022 |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331124213/https://www.news18.com/news/movies/ranveer-singh-akshay-kumar-and-alia-bhatt-among-top-5-celebrities-with-maximum-brand-value-4928954.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 June 2024 |title=Ranveer Singh's 203.1 million USD celebrity brand value surpasses Shah Rukh Khan's 120.7 million USD, Alia Bhatt ranks above Deepika Padukone |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/ranveer-singh-203-million-usd-celebrity-brand-value-surpasses-shah-rukh-khan-120-million-usd-alia-bhatt-ranks-above-deepika-padukone-9399947/ |access-date=19 June 2024}}</ref> ২০২৪ চনত তেওঁ পেকেজড ফুড কোম্পানী 'এলিট মাইণ্ডছেট'ৰ (Elite Mindset) ৫০% অংশীদাৰিত্ব লাভ কৰে।<ref>{{Cite news |date=18 November 2024 |title=Ranveer Singh bags 50% stake in packaged foods company Elite Mindset (SuperYou) |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/ranveer-singh-bags-50-stake-in-packaged-foods-company-elite-mindset/articleshow/115392782.cms?from=mdr |work=The Economic Times|access-date=18 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241119013014/https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/ranveer-singh-bags-50-stake-in-packaged-foods-company-elite-mindset/articleshow/115392782.cms |archive-date=19 November 2024 |url-status=live}}</ref> ২০২৫ চনত ক্ৰ’লৰ এটা প্ৰতিবেদনত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ডৰ মূল্য ১৭০.৭ নিযুত ডলাৰ বুলি মূল্যায়ন কৰা হয় আৰু ভাৰতৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক মূল্যৱান চেলিব্ৰিটি হিচাপে তেওঁৰ স্থান বাহাল থাকে। ইয়াৰ উপৰিও 'ধুৰন্ধৰ' চলচ্চিত্ৰৰ সফলতাৰ পিছত এখন আগশাৰীৰ আন্তৰ্জাতিক ক্ৰীড়া আলোচনীৰ বেটুপাতত স্থান পোৱা তেওঁ প্ৰথমজন ভাৰতীয় অভিনেতা হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="Kroll20242">{{cite web |date=25 September 2025 |title=Kroll Celebrity Brand Valuation 2024 |url=https://www.kroll.com/en/newsroom/celebrity-brand-valuation-study-2024 |access-date=2026-01-16 |publisher=Kroll}}</ref> পৰ্দাৰ বাহিৰত সিং তেওঁৰ জিলিকি থকা সাজ-পাৰ তথা ফেশ্বন চেন্সৰ বাবে জনাজাত।<ref name="vogue">{{Cite news |date=3 January 2022 |first=Divyesh |last=Singh |title=A deeper look at Ranveer Singh's statement style and love for logos |url=https://www.vogue.in/fashion/content/a-deeper-look-at-ranveer-singhs-statement-style-and-love-for-logos |access-date=22 December 2022 |magazine=Vogue |archive-date=22 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222122445/https://www.vogue.in/fashion/content/a-deeper-look-at-ranveer-singhs-statement-style-and-love-for-logos |url-status=live}}</ref> == তথ্য উৎস == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb name|}} * {{Rotten-tomatoes-person|ranveer_singh}} * {{Bollywood Hungama person}} {{Navboxes|list={{FilmfareAwardBestActor}} {{FilmfareCriticsAwardBestActor}} {{FilmfareAwardBestMaleDebut}} {{IIFAAwardBestActor}} {{IIFAAwardBestMaleDebut}} {{ProducersGuildFilmAwardBestActor}} {{ScreenAwardBestActor}} {{ScreenAwardBestMaleDebut}} {{ZeeCineAwardBestActorMale}} {{Zee Cine Award for Best Male Debut}}}}  {{কৰ্তৃপক্ষ নিয়ন্ত্ৰণ}} {{DEFAULTSORT:ৰণবীৰ সিং}} [[শ্ৰেণী:জী চিনে বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ একাডেমী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:মুম্বাইৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনয় শিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:দক্ষিণ ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] fqqmuvyohw195f0gmj2ss8i6a2fto7x 604917 604915 2026-05-06T15:02:30Z Duhita Ragini Kalita 46712 604917 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ৰণবীৰ সিং|image=Ranveer Singh in 2023 (1) (cropped).jpg|caption=২০২৩ চনত সিং|birth_name=ৰণবীৰ সিং ভৱনানী|birth_date={{Birth date and age|1985|7|6|df=y}}<ref name="ht2013-03-18" />|birth_place=[[মুম্বাই|বম্বে]], মহাৰাষ্ট্ৰ, ভাৰত|alma_mater=ইণ্ডিয়ানা ইউনিভাৰ্চিটি ব্লুমিংটন|occupation=অভিনেতা|years_active=২০১০–বৰ্তমান|spouse={{marriage|[[দীপিকা পাডুকন]]|2018}}|children=১|awards=[[List of awards and nominations received by Ranveer Singh|সম্পূৰ্ণ তালিকা]]}} '''ৰণবীৰ সিং জগজীৎ সিং ভৱনানী'''<ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref> ({{Lang-en|Ranveer Singh Jugjeet Singh Bhavnani}}; জন্ম ৬ জুলাই ১৯৮৫) এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেতা। তেওঁ প্ৰধানকৈ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] চলচ্চিত্ৰত কাম কৰে। তেওঁ পাঁচটা [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা|ফিল্মফেয়াৰ বঁটাকে]] ধৰি কেইবাটাও বঁটা-সন্মান লাভ কৰিছে। সিং, সৰ্বাধিক পাৰিশ্ৰমিক পোৱা ভাৰতীয় অভিনেতাসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু ২০১২ চনৰপৰা ''ফৰ্বছ ইণ্ডিয়া''ৰ চেলিব্ৰিটী ১০০ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইণ্ডিয়ানা ইউনিভাৰ্চিটি ব্লুমিংটনৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত তেওঁ [[য়শ ৰাজ ফিল্মছ|যশ ৰাজ ফিল্মছৰ]] ৰোমাণ্টিক কমেডী ''বেণ্ড বাজা বাৰাত'' (২০১০)ত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয়েৰে ছবিজগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ছবিখনৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰে। ''লুটেৰা'' (২০১৩) নামৰ ছবিখনত তেওঁ এজন বিষাদগ্ৰস্ত চোৰৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে প্ৰশংসা লাভ কৰে আৰু [[সঞ্জয় লীলা ভণশালী]]ৰ পিৰিয়ড ড্ৰামা ''গʼলিয়ʼ কি ৰাছলীলা ৰাম-লীলা'' (২০১৩) আৰু ''বাজিৰাও মস্তানী'' (২০১৫)ৰ সৈতে একাধিক সহযোগিতাৰ জৰিয়তে নিজকে এজন আগশাৰীৰ অভিনেতা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ভণশালীৰ ''[[পদ্মাৱত (২০১৮ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)|পদ্মাৱত]]'' (২০১৮)ত চুলতান আলাউদ্দিন খালজীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে সিঙে ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। ''পদ্মাৱত''খন তেওঁৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মুক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে আৰু তেওঁক শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা লাভ কৰে। তেওঁ একশ্যনধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ ''চিম্বা'' (২০১৮)ত অভিনয়েৰে অধিক ব্যাৱসায়িক সফলতা লাভ কৰে, সংগীতধৰ্মী নাট্য ছবি''গালি বয়'' (২০১৯)ত সিঙৰ উচ্চাকাংক্ষী ৰেপাৰ হিচাপে অভিনয় আৰু ক্ৰীড়ামূলক ছবি ''৮৩'' (২০২১)ত [[কপিল দেৱ]]ৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণৰ বাবে তেওঁ দুটাকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰে। এই সফলতাৰ পিছত দুখন বাণিজ্যিকভাৱে অসফল ছবি, তেওঁ [[কৰণ জোহৰ|কৰণ জোহৰৰ]] ৰোমাণ্টিক কমেডীধৰ্মী ছবি ''ৰকি আৰু ৰাণী কি প্ৰেম কাহানী'' (২০২৩)ত অভিনয় কৰে। এই ছবিখনত অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ফিল্মফেয়াৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ আন এখন মনোনয়ন-পত্ৰ লাভ কৰে। অভিনয়ৰ উপৰি তেওঁ কেইবাটাও ব্ৰেণ্ড আৰু প্ৰডাক্টৰ বিশিষ্ট এণ্ডাৰছাৰ। তেওঁৰ ছবি ''গলী বয়'' (২০১৯)ত গীত আৰু ৰেপৰ সৈতে তেওঁ গায়ন-বায়নৰ ক্ষেত্ৰতো পদাৰ্পণ কৰিছিল। তেওঁ তেওঁৰ সহ-অভিনেত্ৰী [[দীপিকা পাডুকন|দীপিকা পাডুকনৰ]] সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। দম্পতীটোৰ এগৰাকী কন্যা সন্তান আছে। অফ-স্ক্ৰীণত তেওঁ নিজৰ আড়ম্বৰপূৰ্ণ ফেশ্বন চেন্সৰ বাবে পৰিচিত। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু পটভূমি == ১৯৮৫ চনৰ ৬ জুলাই তাৰিখে, ভাৰতৰ [[মহাৰাষ্ট্ৰ|মহাৰাষ্ট্ৰৰ বম্বে]] [[মুম্বাই|(]]বৰ্তমান মুম্বাই)ৰ এটা সিন্ধী পৰিয়ালত অঞ্জু আৰু জগজিৎ সিং ভৱনানীৰ ঘৰত ৰণবীৰ সিং ভৱনানীৰ জন্ম হৈছিল।<ref name="ht2013-03-18" /><ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Quirky, cool, high on life: Why Ranveer Singh is the face of young India|first=Sameeksha|last=Dandriyal|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|work=[[International Business Times]]|date=6 July 2015|accessdate=11 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709022418/http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|archivedate=9 July 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-buddy-bonding-for-arjun-kapoor-and-ranveer-singh-1959681|date=6 February 2014|dead-url=11 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211145735/http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-buddy-bonding-for-arjun-kapoor-and-ranveer-singh-1959681|archivedate=11 December 2015}}</ref> [[ভাৰতৰ বিভাজন|ভাৰত বিভাজনৰ]] সময়ত তেওঁৰ ককা-আইতা সিন্ধু প্ৰদেশ (বৰ্তমানৰ পাকিস্তানত)ৰ [[কৰাচী|কৰাচীৰ]] পৰা বম্বেলৈ গুচি যায়।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/SUNDER-SINGH-BHAVNANI/articleshow/49848161.cms|website=[[The Times of India]]|date=19 November 2015|dead-url=13 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115145952/http://timesofindia.indiatimes.com/SUNDER-SINGH-BHAVNANI/articleshow/49848161.cms|archivedate=15 November 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title=I wish to visit Karachi once again: Ranveer Singh|first=Adnan|last=Lodhi|url=http://tribune.com.pk/story/1006855/i-wish-to-visit-karachi-once-again-ranveer-singh/|publisher=[[The Express Tribune]]|date=9 December 2015|accessdate=28 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160401234510/http://tribune.com.pk/story/1006855/i-wish-to-visit-karachi-once-again-ranveer-singh/|archivedate=1 April 2016}}</ref> তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নীৰ নাম ঋতিকা ভৱননী।<ref name="ht2013-03-18">{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Ranveer-Singh/1028316-Profile.aspx|title=Ranveer Singh: Celeb Bio|work=Hindustan Times|date=18 March 2013|accessdate=19 December 2013|publisher=HT Media Ltd|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141224201603/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Ranveer-Singh/1028316-Profile.aspx|archivedate=24 December 2014}}</ref><ref name="throb">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/ranveer-singh-the-new-heartthrob/761516/0|date=12 March 2011|dead-url=4 July 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2011/feb/230211-informer-8.htm|title=It's Ranveer Bhavnani and not Singh|work=[[Mid-Day]]|publisher=MiD Day Infomedia Ltd|accessdate=11 March 2011|date=23 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110226140743/http://www.mid-day.com/entertainment/2011/feb/230211-informer-8.htm|archivedate=26 February 2011}}</ref> সিঙে ব্যাখ্যা কৰে যে তেওঁ নিজৰ উপাধি ভৱনানী বাদ দিছিল, কিয়নো তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে নামটো "বহুত দীঘল, বহুত চিলেবল" হʼলহেঁতেন, যাৰ ফলত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ডক "বিক্ৰীযোগ্য সামগ্ৰী" বুলি ক্ষুদ্ৰ কৰি তুলিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/did-you-know-/Why-did-Ranveer-Singh-drop-his-sur-name/articleshow/28277610.cms?|date=2 January 2014|dead-url=2 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141116095920/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/did-you-know-/Why-did-Ranveer-Singh-drop-his-sur-name/articleshow/28277610.cms|archivedate=16 November 2014}}</ref> সিঙৰ আইতাকো আছিল এগৰাকী চৰিত্ৰ-অভিনেত্ৰী চান্দ বাৰ্ক, যি পাঞ্জাবী খ্ৰীষ্টান পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=https://www.thestatesman.com/who-is/who-is-chand-burke-bollywood-actress-and-ranveer-singhs-grandmother-1503200680.html|date=15 July 2023|dead-url=27 December 2024}}</ref> বাৰ্ক, স্বাধীনতাৰ পিছত পাকিস্তানৰ সক্ৰিয় কূটনীতিবিদ আৰু লেখক চেমুৱেল মাৰ্টিন বাৰ্কৰ ভগ্নী আছিল। সিঙৰ মাতৃৰ কাজিন সুনীতা কাপুৰ (জন্ম ভৱনানী), অভিনেতা [[অনিল কাপুৰ|অনিল কাপুৰৰ]] সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/dec/141210-informer-5.htm|date=14 December 2010|dead-url=14 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101217070234/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/dec/141210-informer-5.htm|archivedate=17 December 2010}}</ref> সিঙে সদায় অভিনেতা হোৱাৰ আকাংক্ষা কৰিছিল, কেইবাখনো স্কুলীয়া নাটক আৰু বিতৰ্কত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref><ref name="glam">{{Cite web|url=http://www.glamsham.com/movies/interviews/09-ranveer-singh-interview-121014.asp|title=Interview: Ranveer Singh|date=9 December 2010|accessdate=29 January 2011|publisher=Glamsham.com. Fifth Quarter Infomedia Pvt. Ltd|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212220115/http://www.glamsham.com/movies/interviews/09-ranveer-singh-interview-121014.asp|archivedate=12 December 2010}}</ref> কিন্তু মুম্বাইৰ এইচ আৰ কলেজ অৱ কমাৰ্চ এণ্ড ইকনমিক্সত যোগদান কৰাৰ পাছত সিঙে উপলব্ধি কৰিছিল যে চলচ্চিত্ৰ জগতত বিৰতি পোৱাটো সহজ নহয়। অভিনয়ৰ ধাৰণাটো "বহুত দূৰৈৰ" বুলি অনুভৱ কৰি সিঙে সৃষ্টিশীল লেখাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।<ref name="bhbio">{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2835/%22I+was+born+with+the+gift+of+charming+women%22+-+Ranveer+Singh|title=Introducing: Ranveer Singh|work=[[Bollywood Hungama]]|last=Ramsubramaniam|first=Nikhil|date=11 November 2010|accessdate=20 November 2010|pages=1–6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023062718/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2835/%22I%20was%20born%20with%20the%20gift%20of%20charming%20women%22%20-%20Ranveer%20Singh|archivedate=23 October 2013|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRamsubramaniam2010">Ramsubramaniam, Nikhil (11 November 2010). . ''[[বলিউড হাংগামা|Bollywood Hungama]]''. pp.&nbsp; <span class="nowrap">1–</span>6. Archived from [http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2835/%22I+was+born+with+the+gift+of+charming+women%22+-+Ranveer+Singh the original] on 23 October 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 November</span> 2010</span>.</cite></ref><ref name="glam" /> [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|আমেৰিকালৈ]] যায় আৰু ২০০৮ চনত ইণ্ডিয়ানা বিশ্ববিদ্যালয় ব্লুমিংটনৰপৰা দূৰসংযোগ বিভাগত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref><ref name="glam" /><ref>{{Cite web|title=Quirky, cool, high on life: Why Ranveer Singh is the face of young India|first=Sameeksha|last=Dandriyal|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|work=[[International Business Times]]|date=6 July 2015|accessdate=11 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709022418/http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|archivedate=9 July 2015}}</ref> ২০০৭ চনত পঢ়া-শুনা সম্পূৰ্ণ কৰি মুম্বাইলৈ উভতি অহাৰ পাছত সিঙে কেইবছৰমান কপিৰাইটাৰ হিচাপে বিজ্ঞাপনৰ কাম কৰে, অʼ এণ্ড এম আৰু জে ৱালটাৰ থম্পছনৰ দৰে এজেন্সীৰ সৈতে।<ref name="bhbio"/> তেওঁ সহকাৰী পৰিচালক হিচাপেও কাম কৰিছিল যদিও অভিনয়ৰ বাবে এৰি থৈ গৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ নিজৰ পৰ্টফলিঅ’টো পৰিচালকসকললৈ প্ৰেৰণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref name="star">{{Cite journal|url=http://www.pinkvilla.com/entertainment/discussion/ranveer-singh-star-magazine-star-born-do-you-agree-or-not|title=Ranveer Singh&nbsp; – A Star Is Born|last=Varde|first1=Ashwin|date=24 December 2010|journal=Starweek Magazine|publisher=Magna Publication Co. Ltd|place=Mumbai, India|pages=23–27|access-date=31 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229210546/http://www.pinkvilla.com/entertainment/discussion/ranveer-singh-star-magazine-star-born-do-you-agree-or-not|archivedate=29 December 2010}}</ref> তেওঁ সকলো ধৰণৰ অডিচনৰ বাবে গৈছিল, কিন্তু কোনো ভাল সুযোগ নাপালে, আনহাতে কেৱল সৰু সৰু চৰিত্ৰৰ বাবে ফোন পাইছিল: "সকলো ইমানেই অন্ধকাৰ আছিল। ই অতি হতাশাজনক আছিল। কেতিয়াবা মই ভাবিছিলো যে মই সঠিক কাম কৰিছো নে নাই।" <ref name="star" /> == ব্যক্তিগত জীৱন == [[File:Deepika Padukone and Ranveer Singh reception.jpg|thumb|right|২০১৮ চনত নিজৰ বিবাহৰ অভ্যৰ্থনাত সিং আৰু পাডুকন]] ২০১২ চনৰ আগষ্ট মাহত সিঙে তেওঁৰ সহ-অভিনেত্ৰী [[দীপিকা পাডুকন]]ৰ সৈতে প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite news|title=Ranveer Singh: I haven't met anyone like Deepika Padukone, ever!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-i-havent-met-anyone-like-deepika-padukone-ever/articleshow/67242687.cms|work=The Times of India|date=25 December 2018|access-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115953/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-i-havent-met-anyone-like-deepika-padukone-ever/articleshow/67242687.cms|archive-date=26 December 2018|url-status=live}}</ref> ২০১৮ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এই যুটীয়ে তেওঁলোকৰ বিবাহৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news|title=Deepika Padukone and Ranveer Singh announce wedding date|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-wedding-card-date-5411450/|work=The Indian Express|date=21 October 2018|access-date=21 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021190905/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-wedding-card-date-5411450/|archive-date=21 October 2018|url-status=live}}</ref> তাৰ পিছৰ মাহত ইটালীৰ লেক ক'মত পৰম্পৰাগত কোংকণী হিন্দু আৰু শিখ আনন্দ কাৰজ পদ্ধতিৰে তেওঁলোকে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.mid-day.com/photos/lesser-known-facts-about-ranveer-singh-before-he-became-a-star/17117|title=Lesser known facts about Ranveer Singh, before he became a star|website=mid-day|access-date=14 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190109162430/https://www.mid-day.com/photos/lesser-known-facts-about-ranveer-singh-before-he-became-a-star/17117|archive-date=9 January 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh are married now, wedding ceremony ends in Italy|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|work=Hindustan Times|date=14 November 2018|access-date=14 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114143025/https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|archive-date=14 November 2018|url-status=live}}</ref> ২০২৪ চনৰ ৮ ছেপ্টেম্বৰত পাডুকনে তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তান তথা কন্যা দুৱা পাডুকন সিঙক জন্ম দিয়ে।<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-blessed-with-baby-girl-101725714396435.html|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh blessed with baby girl|date=8 September 2024|access-date=8 September 2024|work=Hindustan Times}}</ref> ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিলত সিঙৰ চলচ্চিত্ৰ 'ধুৰন্ধৰ: দ্য ৰিভেঞ্জ'ৰ সফলতাৰ ঠিক পিছতেই এই দম্পতীয়ে তেওঁলোকৰ দ্বিতীয় সন্তানৰ আগমণৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite web|title=Deepika Padukone and Ranveer Singh announce second pregnancy; 'Raaka' actress confirms with cute social media post|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/deepika-padukone-announces-second-pregnancy-with-cutest-social-media-post-expecting-baby-with-dhurandhar-star-ranveer-singh/articleshow/130365573.cms|access-date=2026-05-04|website=The Times of India|language=en}}</ref> == সংবাদ মাধ্যমত ভাবমূৰ্তি আৰু আদৰণি == [[File:Ranveer Singh snapped promoting his film Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani.jpg|left|thumb|২০২৩ চনত সিং]] ২০১২ চনৰ পৰা সিঙে ফৰ্বচ ইণ্ডিয়াৰ ১০০ গৰাকী চেলিব্ৰিটিৰ তালিকাত স্থান লাভ কৰি আহিছে আৰু ২০১৯ চনত তেওঁ সপ্তম স্থান লাভ কৰি সৰ্বোচ্চ স্থানত উপনীত হৈছিল।<ref name="Ranveer Singh">{{cite news|title=Ranveer Singh|url=http://www.forbesindia.com/celebprofile2016/ranveer-singh/1587/23|work=[[Forbes]]|access-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822113743/http://www.forbesindia.com/celebprofile2016/ranveer-singh/1587/23|archive-date=22 August 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=2017 Celebrity 100|url=http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all|work=Forbes|access-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711185628/http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all|archive-date=11 July 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/all |title=2019 Celebrity 100 |work=Forbes India |access-date=20 December 2018 |archive-date=19 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219063445/http://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/all |url-status=live }}</ref> সেই বছৰটোত আলোচনীখনে তেওঁৰ বাৰ্ষিক উপাৰ্জন ১১৮ কোটি টকা বুলি অনুমান কৰিছিল আৰু তেওঁক দেশৰ পঞ্চমগৰাকী সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা অভিনেতা হিচাপে স্থান দিছিল।<ref>{{cite news |last=Shah |first=Ruchika |url=http://www.forbesindia.com/article/2019-celebrity-100/2019-celebrity-100-what-the-money-says/56695/1 |title=2019 Celebrity 100: What the money says |work=Forbes India |date=19 December 2018 |access-date=20 December 2018 |archive-date=19 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219184840/http://www.forbesindia.com/article/2019-celebrity-100/2019-celebrity-100-what-the-money-says/56695/1 |url-status=live }}</ref> তেওঁক ২০১৭ আৰু ২০১৯ চনত জি কিউ (GQ) আলোচনীৰ ৫০ গৰাকী আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী যুৱ ভাৰতীয়ৰ তালিকাতো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/ranveer-singh-badshah-rajkummar-rao-at-gqs-50-most-influential-young-indians-of-2017-3790559.html|title=Ranveer Singh, Badshah, Rajkummar Rao at GQ's 50 Most Influential Young Indians of 2017|work=Firstpost|date=8 July 2017|access-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822163555/https://www.firstpost.com/entertainment/ranveer-singh-badshah-rajkummar-rao-at-gqs-50-most-influential-young-indians-of-2017-3790559.html|archive-date=22 August 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Sethi|first=Shikha|url=https://www.gqindia.com/influence-list/content/the-gq-50-most-influential-young-indians-of-2019|title=Here's the full list of GQ's 50 most influential young Indians of 2019|work=GQ|date=12 December 2019|access-date=16 January 2020|archive-date=27 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227115506/https://www.gqindia.com/influence-list/content/the-gq-50-most-influential-young-indians-of-2019|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনত ইণ্ডিয়া টুডেই তেওঁক দেশৰ ৫০ গৰাকী আটাইতকৈ শক্তিশালী ব্যক্তিৰ ভিতৰত স্থান দিছিল আৰু ২০২৩ চনত দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছেও তেওঁক একেধৰণৰ এখন তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.indiatoday.in/india/story/the-most-powerful-people-of-india-2019-full-list-1574021-2019-07-26 |title=The most powerful people of India 2019 |work=India Today |date=26 July 2019 |access-date=30 July 2019 |archive-date=30 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190730004608/https://www.indiatoday.in/india/story/the-most-powerful-people-of-india-2019-full-list-1574021-2019-07-26 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=30 March 2023 |title=IE100: Shah Rukh Khan climbs ranks, SS Rajamouli, Deepika Padukone make debut in most powerful Indians 2023 list |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/ie100-most-powerful-indians-2023-list-shah-rukh-khan-climbs-ranks-ss-rajamouli-deepika-padukone-8525390/ |access-date=30 March 2023}}</ref> অভিনয় জীৱনৰ উপৰিও, সিঙে ২০১৯ চনত স্থানীয় সংগীতশিল্পীসকলক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ '''ইনকইংক'' নামৰ নিজাকৈ এটা ৰেকৰ্ড লেবেল মুকলি কৰে।<ref>{{cite news|title=Ranveer Singh launches independent music label, his dream project|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/ranveer-singh-launches-independent-music-label-his-dream-project-1489257-2019-03-29|work=India Today|date=29 March 2019|access-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330084104/https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/ranveer-singh-launches-independent-music-label-his-dream-project-1489257-2019-03-29|archive-date=30 March 2019|url-status=live}}</ref> তেওঁ এডিডাছ, হেড এণ্ড চোল্ডাৰ্ছ, চিংছ, জেক এণ্ড জ’নছ, থাম্পছ আপ আৰু মেকমাইট্ৰিপ আদিকে ধৰি কেইবাটাও ব্ৰেণ্ডৰ বিজ্ঞাপনত অভিনয় কৰে।<ref name=livemint>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Consumer/XDN4pSQNquOu3hwsMfdxOK/Why-brands-are-going-crazy-over-Ranveer-Singh.html |title=Why brands are going crazy over Ranveer Singh |last=Tewari |first=Saumya |date=14 October 2016 |newspaper=Livemint |publisher=HT Media |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220105349/http://www.livemint.com/Consumer/XDN4pSQNquOu3hwsMfdxOK/Why-brands-are-going-crazy-over-Ranveer-Singh.html |archive-date=20 December 2016 }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ranveer-Singh-to-represent-adidas-Originals-in-India/articleshow/49126064.cms |title=Ranveer Singh to represent adidas Originals in India |newspaper=The Times of India |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151120022922/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ranveer-Singh-to-represent-adidas-Originals-in-India/articleshow/49126064.cms |archive-date=20 November 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/ranveer-singh-dances-to-the-moves-of-farah-khan-in-new-head-shoulders-ad-campaign/53948606 |title=Ranveer Singh dances to the moves of Farah Khan in new Head & Shoulders ad campaign |website=ETBrandEquity.com |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220192315/http://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/ranveer-singh-dances-to-the-moves-of-farah-khan-in-new-head-shoulders-ad-campaign/53948606 |archive-date=20 December 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/brand-equity/i-consciously-track-the-performance-of-my-brands-ranveer-singh/articleshow/51796180.cms |title=I consciously track the performance of my brands: Ranveer Singh |first2=Ravi |last2=Balakrishnan |first1=Delshad |last1=Irani |date=13 April 2016 |work=Economic Times |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504103849/http://economictimes.indiatimes.com/magazines/brand-equity/i-consciously-track-the-performance-of-my-brands-ranveer-singh/articleshow/51796180.cms |archive-date= 4 May 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Ranveer Singh, Alia Bhatt endorse MakeMyTrip|url=https://www.livemint.com/Companies/AuqBvy2pMi2jE7VX4zGueP/Ranveer-Singh-Alia-Bhatt-endorse-MakeMyTrip.html|work=Livemint|date=17 February 2016|access-date=28 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128122902/https://www.livemint.com/Companies/AuqBvy2pMi2jE7VX4zGueP/Ranveer-Singh-Alia-Bhatt-endorse-MakeMyTrip.html|archive-date=28 November 2018|url-status=live}}</ref> সিং বিনীতা সিঙৰ স্টাৰ্ট-আপ 'চুগাৰ কচমেটিক্স'ৰ (Sugar Cosmetics) এজন বিনিয়োগকাৰী।<ref>{{Cite web|last=Verma Ambwani|first=Meenakshi|date=3 September 2022|title=Ranveer Singh invests in SUGAR Cosmetics|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/ranveer-singh-invests-in-sugar-cosmetics/article65844446.ece|access-date=27 January 2023|website=[[Business Line]]|language=en|archive-date=27 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127212234/https://www.thehindubusinessline.com/companies/ranveer-singh-invests-in-sugar-cosmetics/article65844446.ece|url-status=live}}</ref> ক্ৰ’ল ইনকৰ্পৰেটডৰ (পূৰ্বৰ ডাফ এণ্ড ফেল্পছ) মতে ২০১৯ চনত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ড ভেল্যু আছিল ৬৩ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰ, যিটো ভাৰতীয় চেলিব্ৰিটিসকলৰ ভিতৰত চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ আছিল।<ref>{{cite news |last=Laghate |first=Gaurav |title=Virat Kohli tops powerful celebrity brands list with a brand value of $170.9 million |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/advertising/virat-kohli-tops-powerful-celebrity-brands-list-with-a-brand-value-of-170-9-million/articleshow/67469396.cms |access-date=26 January 2020 |work=The Economic Times |date=10 January 2019 |archive-date=18 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118170726/https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/advertising/virat-kohli-tops-powerful-celebrity-brands-list-with-a-brand-value-of-170-9-million/articleshow/67469396.cms |url-status=live }}</ref> ২০২২ আৰু ২০২৩ চনত তেওঁ দ্বিতীয় স্থানত আছিল আৰু শেষৰ বছৰটোত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ড ভেল্যু ২০৩.১ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰলৈ বৃদ্ধি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=Ranveer Singh, Akshay Kumar and Alia Bhatt Among Top 5 Celebrities with Maximum Brand Value |url=https://www.news18.com/news/movies/ranveer-singh-akshay-kumar-and-alia-bhatt-among-top-5-celebrities-with-maximum-brand-value-4928954.html |access-date=31 March 2022 |website=News18 |date=31 March 2022 |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331124213/https://www.news18.com/news/movies/ranveer-singh-akshay-kumar-and-alia-bhatt-among-top-5-celebrities-with-maximum-brand-value-4928954.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 June 2024 |title=Ranveer Singh's 203.1 million USD celebrity brand value surpasses Shah Rukh Khan's 120.7 million USD, Alia Bhatt ranks above Deepika Padukone |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/ranveer-singh-203-million-usd-celebrity-brand-value-surpasses-shah-rukh-khan-120-million-usd-alia-bhatt-ranks-above-deepika-padukone-9399947/ |access-date=19 June 2024}}</ref> ২০২৪ চনত তেওঁ পেকেজড ফুড কোম্পানী 'এলিট মাইণ্ডছেট'ৰ (Elite Mindset) ৫০% অংশীদাৰিত্ব লাভ কৰে।<ref>{{Cite news |date=18 November 2024 |title=Ranveer Singh bags 50% stake in packaged foods company Elite Mindset (SuperYou) |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/ranveer-singh-bags-50-stake-in-packaged-foods-company-elite-mindset/articleshow/115392782.cms?from=mdr |work=The Economic Times|access-date=18 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241119013014/https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/ranveer-singh-bags-50-stake-in-packaged-foods-company-elite-mindset/articleshow/115392782.cms |archive-date=19 November 2024 |url-status=live}}</ref> ২০২৫ চনত ক্ৰ’লৰ এটা প্ৰতিবেদনত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ডৰ মূল্য ১৭০.৭ নিযুত ডলাৰ বুলি মূল্যায়ন কৰা হয় আৰু ভাৰতৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক মূল্যৱান চেলিব্ৰিটি হিচাপে তেওঁৰ স্থান বাহাল থাকে। ইয়াৰ উপৰিও 'ধুৰন্ধৰ' চলচ্চিত্ৰৰ সফলতাৰ পিছত এখন আগশাৰীৰ আন্তৰ্জাতিক ক্ৰীড়া আলোচনীৰ বেটুপাতত স্থান পোৱা তেওঁ প্ৰথমজন ভাৰতীয় অভিনেতা হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="Kroll20242">{{cite web |date=25 September 2025 |title=Kroll Celebrity Brand Valuation 2024 |url=https://www.kroll.com/en/newsroom/celebrity-brand-valuation-study-2024 |access-date=2026-01-16 |publisher=Kroll}}</ref> পৰ্দাৰ বাহিৰত সিং তেওঁৰ জিলিকি থকা সাজ-পাৰ তথা ফেশ্বন চেন্সৰ বাবে জনাজাত।<ref name="vogue">{{Cite news |date=3 January 2022 |first=Divyesh |last=Singh |title=A deeper look at Ranveer Singh's statement style and love for logos |url=https://www.vogue.in/fashion/content/a-deeper-look-at-ranveer-singhs-statement-style-and-love-for-logos |access-date=22 December 2022 |magazine=Vogue |archive-date=22 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222122445/https://www.vogue.in/fashion/content/a-deeper-look-at-ranveer-singhs-statement-style-and-love-for-logos |url-status=live}}</ref> == তথ্য উৎস == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb name|}} * {{Rotten-tomatoes-person|ranveer_singh}} * {{Bollywood Hungama person}} {{Navboxes|list={{FilmfareAwardBestActor}} {{FilmfareCriticsAwardBestActor}} {{FilmfareAwardBestMaleDebut}} {{IIFAAwardBestActor}} {{IIFAAwardBestMaleDebut}} {{ProducersGuildFilmAwardBestActor}} {{ScreenAwardBestActor}} {{ScreenAwardBestMaleDebut}} {{ZeeCineAwardBestActorMale}} {{Zee Cine Award for Best Male Debut}}}}  {{কৰ্তৃপক্ষ নিয়ন্ত্ৰণ}} {{DEFAULTSORT:ৰণবীৰ সিং}} [[শ্ৰেণী:জী চিনে বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ একাডেমী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:মুম্বাইৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনয় শিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:দক্ষিণ ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] czg0z7wfwi584tqr6cjbxbsmrp3c0pz 604920 604917 2026-05-06T15:03:41Z Duhita Ragini Kalita 46712 /* */ 604920 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ৰণবীৰ সিং |image=Ranveer Singh in 2023 (1) (cropped).jpg |caption=২০২৩ চনত সিং |birth_name=ৰণবীৰ সিং ভৱনানী |birth_date={{Birth date and age|1985|7|6|df=y}}<ref name="ht2013-03-18" /> |birth_place=[[মুম্বাই|বম্বে]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ভাৰত]] |alma_mater=ইণ্ডিয়ানা ইউনিভাৰ্চিটি ব্লুমিংটন |occupation=অভিনেতা |years_active=২০১০–বৰ্তমান |spouse={{marriage|[[দীপিকা পাডুকন]]|2018}} |children=১ |awards=}} '''ৰণবীৰ সিং জগজীৎ সিং ভৱনানী'''<ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref> ({{Lang-en|Ranveer Singh Jugjeet Singh Bhavnani}}; জন্ম ৬ জুলাই ১৯৮৫) এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেতা। তেওঁ প্ৰধানকৈ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] চলচ্চিত্ৰত কাম কৰে। তেওঁ পাঁচটা [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা|ফিল্মফেয়াৰ বঁটাকে]] ধৰি কেইবাটাও বঁটা-সন্মান লাভ কৰিছে। সিং, সৰ্বাধিক পাৰিশ্ৰমিক পোৱা ভাৰতীয় অভিনেতাসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু ২০১২ চনৰপৰা ''ফৰ্বছ ইণ্ডিয়া''ৰ চেলিব্ৰিটী ১০০ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইণ্ডিয়ানা ইউনিভাৰ্চিটি ব্লুমিংটনৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত তেওঁ [[য়শ ৰাজ ফিল্মছ|যশ ৰাজ ফিল্মছৰ]] ৰোমাণ্টিক কমেডী ''বেণ্ড বাজা বাৰাত'' (২০১০)ত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয়েৰে ছবিজগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ছবিখনৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰে। ''লুটেৰা'' (২০১৩) নামৰ ছবিখনত তেওঁ এজন বিষাদগ্ৰস্ত চোৰৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে প্ৰশংসা লাভ কৰে আৰু [[সঞ্জয় লীলা ভণশালী]]ৰ পিৰিয়ড ড্ৰামা ''গʼলিয়ʼ কি ৰাছলীলা ৰাম-লীলা'' (২০১৩) আৰু ''বাজিৰাও মস্তানী'' (২০১৫)ৰ সৈতে একাধিক সহযোগিতাৰ জৰিয়তে নিজকে এজন আগশাৰীৰ অভিনেতা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ভণশালীৰ ''[[পদ্মাৱত (২০১৮ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)|পদ্মাৱত]]'' (২০১৮)ত চুলতান আলাউদ্দিন খালজীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে সিঙে ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। ''পদ্মাৱত''খন তেওঁৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মুক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে আৰু তেওঁক শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা লাভ কৰে। তেওঁ একশ্যনধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ ''চিম্বা'' (২০১৮)ত অভিনয়েৰে অধিক ব্যাৱসায়িক সফলতা লাভ কৰে, সংগীতধৰ্মী নাট্য ছবি''গালি বয়'' (২০১৯)ত সিঙৰ উচ্চাকাংক্ষী ৰেপাৰ হিচাপে অভিনয় আৰু ক্ৰীড়ামূলক ছবি ''৮৩'' (২০২১)ত [[কপিল দেৱ]]ৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণৰ বাবে তেওঁ দুটাকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰে। এই সফলতাৰ পিছত দুখন বাণিজ্যিকভাৱে অসফল ছবি, তেওঁ [[কৰণ জোহৰ|কৰণ জোহৰৰ]] ৰোমাণ্টিক কমেডীধৰ্মী ছবি ''ৰকি আৰু ৰাণী কি প্ৰেম কাহানী'' (২০২৩)ত অভিনয় কৰে। এই ছবিখনত অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ফিল্মফেয়াৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ আন এখন মনোনয়ন-পত্ৰ লাভ কৰে। অভিনয়ৰ উপৰি তেওঁ কেইবাটাও ব্ৰেণ্ড আৰু প্ৰডাক্টৰ বিশিষ্ট এণ্ডাৰছাৰ। তেওঁৰ ছবি ''গলী বয়'' (২০১৯)ত গীত আৰু ৰেপৰ সৈতে তেওঁ গায়ন-বায়নৰ ক্ষেত্ৰতো পদাৰ্পণ কৰিছিল। তেওঁ তেওঁৰ সহ-অভিনেত্ৰী [[দীপিকা পাডুকন|দীপিকা পাডুকনৰ]] সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। দম্পতীটোৰ এগৰাকী কন্যা সন্তান আছে। অফ-স্ক্ৰীণত তেওঁ নিজৰ আড়ম্বৰপূৰ্ণ ফেশ্বন চেন্সৰ বাবে পৰিচিত। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু পটভূমি == ১৯৮৫ চনৰ ৬ জুলাই তাৰিখে, ভাৰতৰ [[মহাৰাষ্ট্ৰ|মহাৰাষ্ট্ৰৰ বম্বে]] [[মুম্বাই|(]]বৰ্তমান মুম্বাই)ৰ এটা সিন্ধী পৰিয়ালত অঞ্জু আৰু জগজিৎ সিং ভৱনানীৰ ঘৰত ৰণবীৰ সিং ভৱনানীৰ জন্ম হৈছিল।<ref name="ht2013-03-18" /><ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Quirky, cool, high on life: Why Ranveer Singh is the face of young India|first=Sameeksha|last=Dandriyal|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|work=[[International Business Times]]|date=6 July 2015|accessdate=11 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709022418/http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|archivedate=9 July 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-buddy-bonding-for-arjun-kapoor-and-ranveer-singh-1959681|date=6 February 2014|dead-url=11 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211145735/http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-buddy-bonding-for-arjun-kapoor-and-ranveer-singh-1959681|archivedate=11 December 2015}}</ref> [[ভাৰতৰ বিভাজন|ভাৰত বিভাজনৰ]] সময়ত তেওঁৰ ককা-আইতা সিন্ধু প্ৰদেশ (বৰ্তমানৰ পাকিস্তানত)ৰ [[কৰাচী|কৰাচীৰ]] পৰা বম্বেলৈ গুচি যায়।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/SUNDER-SINGH-BHAVNANI/articleshow/49848161.cms|website=[[The Times of India]]|date=19 November 2015|dead-url=13 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115145952/http://timesofindia.indiatimes.com/SUNDER-SINGH-BHAVNANI/articleshow/49848161.cms|archivedate=15 November 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title=I wish to visit Karachi once again: Ranveer Singh|first=Adnan|last=Lodhi|url=http://tribune.com.pk/story/1006855/i-wish-to-visit-karachi-once-again-ranveer-singh/|publisher=[[The Express Tribune]]|date=9 December 2015|accessdate=28 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160401234510/http://tribune.com.pk/story/1006855/i-wish-to-visit-karachi-once-again-ranveer-singh/|archivedate=1 April 2016}}</ref> তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নীৰ নাম ঋতিকা ভৱননী।<ref name="ht2013-03-18">{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Ranveer-Singh/1028316-Profile.aspx|title=Ranveer Singh: Celeb Bio|work=Hindustan Times|date=18 March 2013|accessdate=19 December 2013|publisher=HT Media Ltd|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141224201603/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Ranveer-Singh/1028316-Profile.aspx|archivedate=24 December 2014}}</ref><ref name="throb">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/ranveer-singh-the-new-heartthrob/761516/0|date=12 March 2011|dead-url=4 July 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2011/feb/230211-informer-8.htm|title=It's Ranveer Bhavnani and not Singh|work=[[Mid-Day]]|publisher=MiD Day Infomedia Ltd|accessdate=11 March 2011|date=23 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110226140743/http://www.mid-day.com/entertainment/2011/feb/230211-informer-8.htm|archivedate=26 February 2011}}</ref> সিঙে ব্যাখ্যা কৰে যে তেওঁ নিজৰ উপাধি ভৱনানী বাদ দিছিল, কিয়নো তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে নামটো "বহুত দীঘল, বহুত চিলেবল" হʼলহেঁতেন, যাৰ ফলত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ডক "বিক্ৰীযোগ্য সামগ্ৰী" বুলি ক্ষুদ্ৰ কৰি তুলিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/did-you-know-/Why-did-Ranveer-Singh-drop-his-sur-name/articleshow/28277610.cms?|date=2 January 2014|dead-url=2 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141116095920/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/did-you-know-/Why-did-Ranveer-Singh-drop-his-sur-name/articleshow/28277610.cms|archivedate=16 November 2014}}</ref> সিঙৰ আইতাকো আছিল এগৰাকী চৰিত্ৰ-অভিনেত্ৰী চান্দ বাৰ্ক, যি পাঞ্জাবী খ্ৰীষ্টান পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=https://www.thestatesman.com/who-is/who-is-chand-burke-bollywood-actress-and-ranveer-singhs-grandmother-1503200680.html|date=15 July 2023|dead-url=27 December 2024}}</ref> বাৰ্ক, স্বাধীনতাৰ পিছত পাকিস্তানৰ সক্ৰিয় কূটনীতিবিদ আৰু লেখক চেমুৱেল মাৰ্টিন বাৰ্কৰ ভগ্নী আছিল। সিঙৰ মাতৃৰ কাজিন সুনীতা কাপুৰ (জন্ম ভৱনানী), অভিনেতা [[অনিল কাপুৰ|অনিল কাপুৰৰ]] সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/dec/141210-informer-5.htm|date=14 December 2010|dead-url=14 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101217070234/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/dec/141210-informer-5.htm|archivedate=17 December 2010}}</ref> সিঙে সদায় অভিনেতা হোৱাৰ আকাংক্ষা কৰিছিল, কেইবাখনো স্কুলীয়া নাটক আৰু বিতৰ্কত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref><ref name="glam">{{Cite web|url=http://www.glamsham.com/movies/interviews/09-ranveer-singh-interview-121014.asp|title=Interview: Ranveer Singh|date=9 December 2010|accessdate=29 January 2011|publisher=Glamsham.com. Fifth Quarter Infomedia Pvt. Ltd|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212220115/http://www.glamsham.com/movies/interviews/09-ranveer-singh-interview-121014.asp|archivedate=12 December 2010}}</ref> কিন্তু মুম্বাইৰ এইচ আৰ কলেজ অৱ কমাৰ্চ এণ্ড ইকনমিক্সত যোগদান কৰাৰ পাছত সিঙে উপলব্ধি কৰিছিল যে চলচ্চিত্ৰ জগতত বিৰতি পোৱাটো সহজ নহয়। অভিনয়ৰ ধাৰণাটো "বহুত দূৰৈৰ" বুলি অনুভৱ কৰি সিঙে সৃষ্টিশীল লেখাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।<ref name="bhbio">{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2835/%22I+was+born+with+the+gift+of+charming+women%22+-+Ranveer+Singh|title=Introducing: Ranveer Singh|work=[[Bollywood Hungama]]|last=Ramsubramaniam|first=Nikhil|date=11 November 2010|accessdate=20 November 2010|pages=1–6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023062718/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2835/%22I%20was%20born%20with%20the%20gift%20of%20charming%20women%22%20-%20Ranveer%20Singh|archivedate=23 October 2013|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRamsubramaniam2010">Ramsubramaniam, Nikhil (11 November 2010). . ''[[বলিউড হাংগামা|Bollywood Hungama]]''. pp.&nbsp; <span class="nowrap">1–</span>6. Archived from [http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2835/%22I+was+born+with+the+gift+of+charming+women%22+-+Ranveer+Singh the original] on 23 October 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 November</span> 2010</span>.</cite></ref><ref name="glam" /> [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|আমেৰিকালৈ]] যায় আৰু ২০০৮ চনত ইণ্ডিয়ানা বিশ্ববিদ্যালয় ব্লুমিংটনৰপৰা দূৰসংযোগ বিভাগত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref><ref name="glam" /><ref>{{Cite web|title=Quirky, cool, high on life: Why Ranveer Singh is the face of young India|first=Sameeksha|last=Dandriyal|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|work=[[International Business Times]]|date=6 July 2015|accessdate=11 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709022418/http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|archivedate=9 July 2015}}</ref> ২০০৭ চনত পঢ়া-শুনা সম্পূৰ্ণ কৰি মুম্বাইলৈ উভতি অহাৰ পাছত সিঙে কেইবছৰমান কপিৰাইটাৰ হিচাপে বিজ্ঞাপনৰ কাম কৰে, অʼ এণ্ড এম আৰু জে ৱালটাৰ থম্পছনৰ দৰে এজেন্সীৰ সৈতে।<ref name="bhbio"/> তেওঁ সহকাৰী পৰিচালক হিচাপেও কাম কৰিছিল যদিও অভিনয়ৰ বাবে এৰি থৈ গৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ নিজৰ পৰ্টফলিঅ’টো পৰিচালকসকললৈ প্ৰেৰণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref name="star">{{Cite journal|url=http://www.pinkvilla.com/entertainment/discussion/ranveer-singh-star-magazine-star-born-do-you-agree-or-not|title=Ranveer Singh&nbsp; – A Star Is Born|last=Varde|first1=Ashwin|date=24 December 2010|journal=Starweek Magazine|publisher=Magna Publication Co. Ltd|place=Mumbai, India|pages=23–27|access-date=31 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229210546/http://www.pinkvilla.com/entertainment/discussion/ranveer-singh-star-magazine-star-born-do-you-agree-or-not|archivedate=29 December 2010}}</ref> তেওঁ সকলো ধৰণৰ অডিচনৰ বাবে গৈছিল, কিন্তু কোনো ভাল সুযোগ নাপালে, আনহাতে কেৱল সৰু সৰু চৰিত্ৰৰ বাবে ফোন পাইছিল: "সকলো ইমানেই অন্ধকাৰ আছিল। ই অতি হতাশাজনক আছিল। কেতিয়াবা মই ভাবিছিলো যে মই সঠিক কাম কৰিছো নে নাই।" <ref name="star" /> == ব্যক্তিগত জীৱন == [[File:Deepika Padukone and Ranveer Singh reception.jpg|thumb|right|২০১৮ চনত নিজৰ বিবাহৰ অভ্যৰ্থনাত সিং আৰু পাডুকন]] ২০১২ চনৰ আগষ্ট মাহত সিঙে তেওঁৰ সহ-অভিনেত্ৰী [[দীপিকা পাডুকন]]ৰ সৈতে প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite news|title=Ranveer Singh: I haven't met anyone like Deepika Padukone, ever!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-i-havent-met-anyone-like-deepika-padukone-ever/articleshow/67242687.cms|work=The Times of India|date=25 December 2018|access-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115953/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-i-havent-met-anyone-like-deepika-padukone-ever/articleshow/67242687.cms|archive-date=26 December 2018|url-status=live}}</ref> ২০১৮ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এই যুটীয়ে তেওঁলোকৰ বিবাহৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news|title=Deepika Padukone and Ranveer Singh announce wedding date|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-wedding-card-date-5411450/|work=The Indian Express|date=21 October 2018|access-date=21 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021190905/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-wedding-card-date-5411450/|archive-date=21 October 2018|url-status=live}}</ref> তাৰ পিছৰ মাহত ইটালীৰ লেক ক'মত পৰম্পৰাগত কোংকণী হিন্দু আৰু শিখ আনন্দ কাৰজ পদ্ধতিৰে তেওঁলোকে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.mid-day.com/photos/lesser-known-facts-about-ranveer-singh-before-he-became-a-star/17117|title=Lesser known facts about Ranveer Singh, before he became a star|website=mid-day|access-date=14 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190109162430/https://www.mid-day.com/photos/lesser-known-facts-about-ranveer-singh-before-he-became-a-star/17117|archive-date=9 January 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh are married now, wedding ceremony ends in Italy|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|work=Hindustan Times|date=14 November 2018|access-date=14 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114143025/https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|archive-date=14 November 2018|url-status=live}}</ref> ২০২৪ চনৰ ৮ ছেপ্টেম্বৰত পাডুকনে তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তান তথা কন্যা দুৱা পাডুকন সিঙক জন্ম দিয়ে।<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-blessed-with-baby-girl-101725714396435.html|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh blessed with baby girl|date=8 September 2024|access-date=8 September 2024|work=Hindustan Times}}</ref> ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিলত সিঙৰ চলচ্চিত্ৰ 'ধুৰন্ধৰ: দ্য ৰিভেঞ্জ'ৰ সফলতাৰ ঠিক পিছতেই এই দম্পতীয়ে তেওঁলোকৰ দ্বিতীয় সন্তানৰ আগমণৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite web|title=Deepika Padukone and Ranveer Singh announce second pregnancy; 'Raaka' actress confirms with cute social media post|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/deepika-padukone-announces-second-pregnancy-with-cutest-social-media-post-expecting-baby-with-dhurandhar-star-ranveer-singh/articleshow/130365573.cms|access-date=2026-05-04|website=The Times of India|language=en}}</ref> == সংবাদ মাধ্যমত ভাবমূৰ্তি আৰু আদৰণি == [[File:Ranveer Singh snapped promoting his film Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani.jpg|left|thumb|২০২৩ চনত সিং]] ২০১২ চনৰ পৰা সিঙে ফৰ্বচ ইণ্ডিয়াৰ ১০০ গৰাকী চেলিব্ৰিটিৰ তালিকাত স্থান লাভ কৰি আহিছে আৰু ২০১৯ চনত তেওঁ সপ্তম স্থান লাভ কৰি সৰ্বোচ্চ স্থানত উপনীত হৈছিল।<ref name="Ranveer Singh">{{cite news|title=Ranveer Singh|url=http://www.forbesindia.com/celebprofile2016/ranveer-singh/1587/23|work=[[Forbes]]|access-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822113743/http://www.forbesindia.com/celebprofile2016/ranveer-singh/1587/23|archive-date=22 August 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=2017 Celebrity 100|url=http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all|work=Forbes|access-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711185628/http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all|archive-date=11 July 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/all |title=2019 Celebrity 100 |work=Forbes India |access-date=20 December 2018 |archive-date=19 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219063445/http://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/all |url-status=live }}</ref> সেই বছৰটোত আলোচনীখনে তেওঁৰ বাৰ্ষিক উপাৰ্জন ১১৮ কোটি টকা বুলি অনুমান কৰিছিল আৰু তেওঁক দেশৰ পঞ্চমগৰাকী সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা অভিনেতা হিচাপে স্থান দিছিল।<ref>{{cite news |last=Shah |first=Ruchika |url=http://www.forbesindia.com/article/2019-celebrity-100/2019-celebrity-100-what-the-money-says/56695/1 |title=2019 Celebrity 100: What the money says |work=Forbes India |date=19 December 2018 |access-date=20 December 2018 |archive-date=19 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219184840/http://www.forbesindia.com/article/2019-celebrity-100/2019-celebrity-100-what-the-money-says/56695/1 |url-status=live }}</ref> তেওঁক ২০১৭ আৰু ২০১৯ চনত জি কিউ (GQ) আলোচনীৰ ৫০ গৰাকী আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী যুৱ ভাৰতীয়ৰ তালিকাতো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/ranveer-singh-badshah-rajkummar-rao-at-gqs-50-most-influential-young-indians-of-2017-3790559.html|title=Ranveer Singh, Badshah, Rajkummar Rao at GQ's 50 Most Influential Young Indians of 2017|work=Firstpost|date=8 July 2017|access-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822163555/https://www.firstpost.com/entertainment/ranveer-singh-badshah-rajkummar-rao-at-gqs-50-most-influential-young-indians-of-2017-3790559.html|archive-date=22 August 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Sethi|first=Shikha|url=https://www.gqindia.com/influence-list/content/the-gq-50-most-influential-young-indians-of-2019|title=Here's the full list of GQ's 50 most influential young Indians of 2019|work=GQ|date=12 December 2019|access-date=16 January 2020|archive-date=27 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227115506/https://www.gqindia.com/influence-list/content/the-gq-50-most-influential-young-indians-of-2019|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনত ইণ্ডিয়া টুডেই তেওঁক দেশৰ ৫০ গৰাকী আটাইতকৈ শক্তিশালী ব্যক্তিৰ ভিতৰত স্থান দিছিল আৰু ২০২৩ চনত দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছেও তেওঁক একেধৰণৰ এখন তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.indiatoday.in/india/story/the-most-powerful-people-of-india-2019-full-list-1574021-2019-07-26 |title=The most powerful people of India 2019 |work=India Today |date=26 July 2019 |access-date=30 July 2019 |archive-date=30 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190730004608/https://www.indiatoday.in/india/story/the-most-powerful-people-of-india-2019-full-list-1574021-2019-07-26 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=30 March 2023 |title=IE100: Shah Rukh Khan climbs ranks, SS Rajamouli, Deepika Padukone make debut in most powerful Indians 2023 list |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/ie100-most-powerful-indians-2023-list-shah-rukh-khan-climbs-ranks-ss-rajamouli-deepika-padukone-8525390/ |access-date=30 March 2023}}</ref> অভিনয় জীৱনৰ উপৰিও, সিঙে ২০১৯ চনত স্থানীয় সংগীতশিল্পীসকলক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ '''ইনকইংক'' নামৰ নিজাকৈ এটা ৰেকৰ্ড লেবেল মুকলি কৰে।<ref>{{cite news|title=Ranveer Singh launches independent music label, his dream project|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/ranveer-singh-launches-independent-music-label-his-dream-project-1489257-2019-03-29|work=India Today|date=29 March 2019|access-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330084104/https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/ranveer-singh-launches-independent-music-label-his-dream-project-1489257-2019-03-29|archive-date=30 March 2019|url-status=live}}</ref> তেওঁ এডিডাছ, হেড এণ্ড চোল্ডাৰ্ছ, চিংছ, জেক এণ্ড জ’নছ, থাম্পছ আপ আৰু মেকমাইট্ৰিপ আদিকে ধৰি কেইবাটাও ব্ৰেণ্ডৰ বিজ্ঞাপনত অভিনয় কৰে।<ref name=livemint>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Consumer/XDN4pSQNquOu3hwsMfdxOK/Why-brands-are-going-crazy-over-Ranveer-Singh.html |title=Why brands are going crazy over Ranveer Singh |last=Tewari |first=Saumya |date=14 October 2016 |newspaper=Livemint |publisher=HT Media |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220105349/http://www.livemint.com/Consumer/XDN4pSQNquOu3hwsMfdxOK/Why-brands-are-going-crazy-over-Ranveer-Singh.html |archive-date=20 December 2016 }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ranveer-Singh-to-represent-adidas-Originals-in-India/articleshow/49126064.cms |title=Ranveer Singh to represent adidas Originals in India |newspaper=The Times of India |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151120022922/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ranveer-Singh-to-represent-adidas-Originals-in-India/articleshow/49126064.cms |archive-date=20 November 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/ranveer-singh-dances-to-the-moves-of-farah-khan-in-new-head-shoulders-ad-campaign/53948606 |title=Ranveer Singh dances to the moves of Farah Khan in new Head & Shoulders ad campaign |website=ETBrandEquity.com |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220192315/http://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/ranveer-singh-dances-to-the-moves-of-farah-khan-in-new-head-shoulders-ad-campaign/53948606 |archive-date=20 December 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/brand-equity/i-consciously-track-the-performance-of-my-brands-ranveer-singh/articleshow/51796180.cms |title=I consciously track the performance of my brands: Ranveer Singh |first2=Ravi |last2=Balakrishnan |first1=Delshad |last1=Irani |date=13 April 2016 |work=Economic Times |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504103849/http://economictimes.indiatimes.com/magazines/brand-equity/i-consciously-track-the-performance-of-my-brands-ranveer-singh/articleshow/51796180.cms |archive-date= 4 May 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Ranveer Singh, Alia Bhatt endorse MakeMyTrip|url=https://www.livemint.com/Companies/AuqBvy2pMi2jE7VX4zGueP/Ranveer-Singh-Alia-Bhatt-endorse-MakeMyTrip.html|work=Livemint|date=17 February 2016|access-date=28 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128122902/https://www.livemint.com/Companies/AuqBvy2pMi2jE7VX4zGueP/Ranveer-Singh-Alia-Bhatt-endorse-MakeMyTrip.html|archive-date=28 November 2018|url-status=live}}</ref> সিং বিনীতা সিঙৰ স্টাৰ্ট-আপ 'চুগাৰ কচমেটিক্স'ৰ (Sugar Cosmetics) এজন বিনিয়োগকাৰী।<ref>{{Cite web|last=Verma Ambwani|first=Meenakshi|date=3 September 2022|title=Ranveer Singh invests in SUGAR Cosmetics|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/ranveer-singh-invests-in-sugar-cosmetics/article65844446.ece|access-date=27 January 2023|website=[[Business Line]]|language=en|archive-date=27 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127212234/https://www.thehindubusinessline.com/companies/ranveer-singh-invests-in-sugar-cosmetics/article65844446.ece|url-status=live}}</ref> ক্ৰ’ল ইনকৰ্পৰেটডৰ (পূৰ্বৰ ডাফ এণ্ড ফেল্পছ) মতে ২০১৯ চনত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ড ভেল্যু আছিল ৬৩ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰ, যিটো ভাৰতীয় চেলিব্ৰিটিসকলৰ ভিতৰত চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ আছিল।<ref>{{cite news |last=Laghate |first=Gaurav |title=Virat Kohli tops powerful celebrity brands list with a brand value of $170.9 million |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/advertising/virat-kohli-tops-powerful-celebrity-brands-list-with-a-brand-value-of-170-9-million/articleshow/67469396.cms |access-date=26 January 2020 |work=The Economic Times |date=10 January 2019 |archive-date=18 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118170726/https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/advertising/virat-kohli-tops-powerful-celebrity-brands-list-with-a-brand-value-of-170-9-million/articleshow/67469396.cms |url-status=live }}</ref> ২০২২ আৰু ২০২৩ চনত তেওঁ দ্বিতীয় স্থানত আছিল আৰু শেষৰ বছৰটোত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ড ভেল্যু ২০৩.১ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰলৈ বৃদ্ধি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=Ranveer Singh, Akshay Kumar and Alia Bhatt Among Top 5 Celebrities with Maximum Brand Value |url=https://www.news18.com/news/movies/ranveer-singh-akshay-kumar-and-alia-bhatt-among-top-5-celebrities-with-maximum-brand-value-4928954.html |access-date=31 March 2022 |website=News18 |date=31 March 2022 |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331124213/https://www.news18.com/news/movies/ranveer-singh-akshay-kumar-and-alia-bhatt-among-top-5-celebrities-with-maximum-brand-value-4928954.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 June 2024 |title=Ranveer Singh's 203.1 million USD celebrity brand value surpasses Shah Rukh Khan's 120.7 million USD, Alia Bhatt ranks above Deepika Padukone |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/ranveer-singh-203-million-usd-celebrity-brand-value-surpasses-shah-rukh-khan-120-million-usd-alia-bhatt-ranks-above-deepika-padukone-9399947/ |access-date=19 June 2024}}</ref> ২০২৪ চনত তেওঁ পেকেজড ফুড কোম্পানী 'এলিট মাইণ্ডছেট'ৰ (Elite Mindset) ৫০% অংশীদাৰিত্ব লাভ কৰে।<ref>{{Cite news |date=18 November 2024 |title=Ranveer Singh bags 50% stake in packaged foods company Elite Mindset (SuperYou) |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/ranveer-singh-bags-50-stake-in-packaged-foods-company-elite-mindset/articleshow/115392782.cms?from=mdr |work=The Economic Times|access-date=18 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241119013014/https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/ranveer-singh-bags-50-stake-in-packaged-foods-company-elite-mindset/articleshow/115392782.cms |archive-date=19 November 2024 |url-status=live}}</ref> ২০২৫ চনত ক্ৰ’লৰ এটা প্ৰতিবেদনত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ডৰ মূল্য ১৭০.৭ নিযুত ডলাৰ বুলি মূল্যায়ন কৰা হয় আৰু ভাৰতৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক মূল্যৱান চেলিব্ৰিটি হিচাপে তেওঁৰ স্থান বাহাল থাকে। ইয়াৰ উপৰিও 'ধুৰন্ধৰ' চলচ্চিত্ৰৰ সফলতাৰ পিছত এখন আগশাৰীৰ আন্তৰ্জাতিক ক্ৰীড়া আলোচনীৰ বেটুপাতত স্থান পোৱা তেওঁ প্ৰথমজন ভাৰতীয় অভিনেতা হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="Kroll20242">{{cite web |date=25 September 2025 |title=Kroll Celebrity Brand Valuation 2024 |url=https://www.kroll.com/en/newsroom/celebrity-brand-valuation-study-2024 |access-date=2026-01-16 |publisher=Kroll}}</ref> পৰ্দাৰ বাহিৰত সিং তেওঁৰ জিলিকি থকা সাজ-পাৰ তথা ফেশ্বন চেন্সৰ বাবে জনাজাত।<ref name="vogue">{{Cite news |date=3 January 2022 |first=Divyesh |last=Singh |title=A deeper look at Ranveer Singh's statement style and love for logos |url=https://www.vogue.in/fashion/content/a-deeper-look-at-ranveer-singhs-statement-style-and-love-for-logos |access-date=22 December 2022 |magazine=Vogue |archive-date=22 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222122445/https://www.vogue.in/fashion/content/a-deeper-look-at-ranveer-singhs-statement-style-and-love-for-logos |url-status=live}}</ref> == তথ্য উৎস == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb name|}} * {{Rotten-tomatoes-person|ranveer_singh}} * {{Bollywood Hungama person}} {{Navboxes|list={{FilmfareAwardBestActor}} {{FilmfareCriticsAwardBestActor}} {{FilmfareAwardBestMaleDebut}} {{IIFAAwardBestActor}} {{IIFAAwardBestMaleDebut}} {{ProducersGuildFilmAwardBestActor}} {{ScreenAwardBestActor}} {{ScreenAwardBestMaleDebut}} {{ZeeCineAwardBestActorMale}} {{Zee Cine Award for Best Male Debut}}}}  {{কৰ্তৃপক্ষ নিয়ন্ত্ৰণ}} {{DEFAULTSORT:ৰণবীৰ সিং}} [[শ্ৰেণী:জী চিনে বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ একাডেমী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:মুম্বাইৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনয় শিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:দক্ষিণ ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] bvbiw5g3j4oaxk5ado3b7n09fsv7vcz 604921 604920 2026-05-06T15:06:12Z Duhita Ragini Kalita 46712 604921 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ৰণবীৰ সিং |image=Ranveer Singh in 2023 (1) (cropped).jpg |caption=২০২৩ চনত সিং |birth_name=ৰণবীৰ সিং ভৱনানী |birth_date={{Birth date and age|1985|7|6|df=y}}<ref name="ht2013-03-18" /> |birth_place=[[মুম্বাই|বম্বে]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ভাৰত]] |alma_mater=ইণ্ডিয়ানা ইউনিভাৰ্চিটি ব্লুমিংটন |occupation=অভিনেতা |years_active=২০১০–বৰ্তমান |spouse={{marriage|[[দীপিকা পাডুকন]]|2018}} |children=১ |awards=}} '''ৰণবীৰ সিং জগজীৎ সিং ভৱনানী'''<ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref> ({{Lang-en|Ranveer Singh Jugjeet Singh Bhavnani}}; জন্ম ৬ জুলাই ১৯৮৫) এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেতা। তেওঁ প্ৰধানকৈ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] চলচ্চিত্ৰত কাম কৰে। তেওঁ পাঁচটা [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা|ফিল্মফেয়াৰ বঁটাকে]] ধৰি কেইবাটাও বঁটা-সন্মান লাভ কৰিছে। সিং, সৰ্বাধিক পাৰিশ্ৰমিক পোৱা ভাৰতীয় অভিনেতাসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু ২০১২ চনৰপৰা ''ফৰ্বছ ইণ্ডিয়া''ৰ চেলিব্ৰিটী ১০০ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইণ্ডিয়ানা ইউনিভাৰ্চিটি ব্লুমিংটনৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত তেওঁ [[য়শ ৰাজ ফিল্মছ|যশ ৰাজ ফিল্মছৰ]] ৰোমাণ্টিক কমেডী ''বেণ্ড বাজা বাৰাত'' (২০১০)ত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয়েৰে ছবিজগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ছবিখনৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰে। ''লুটেৰা'' (২০১৩) নামৰ ছবিখনত তেওঁ এজন বিষাদগ্ৰস্ত চোৰৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে প্ৰশংসা লাভ কৰে আৰু [[সঞ্জয় লীলা ভণশালী]]ৰ পিৰিয়ড ড্ৰামা ''গʼলিয়ʼ কি ৰাছলীলা ৰাম-লীলা'' (২০১৩) আৰু ''বাজিৰাও মস্তানী'' (২০১৫)ৰ সৈতে একাধিক সহযোগিতাৰ জৰিয়তে নিজকে এজন আগশাৰীৰ অভিনেতা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ভণশালীৰ ''[[পদ্মাৱত (২০১৮ চনৰ চলচ্চিত্ৰ)|পদ্মাৱত]]'' (২০১৮)ত চুলতান আলাউদ্দিন খালজীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে সিঙে ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে। ''পদ্মাৱত''খন তেওঁৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মুক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে আৰু তেওঁক শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা লাভ কৰে। তেওঁ একশ্যনধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ ''চিম্বা'' (২০১৮)ত অভিনয়েৰে অধিক ব্যাৱসায়িক সফলতা লাভ কৰে, সংগীতধৰ্মী নাট্য ছবি''গালি বয়'' (২০১৯)ত সিঙৰ উচ্চাকাংক্ষী ৰেপাৰ হিচাপে অভিনয় আৰু ক্ৰীড়ামূলক ছবি ''৮৩'' (২০২১)ত [[কপিল দেৱ]]ৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণৰ বাবে তেওঁ দুটাকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰে। এই সফলতাৰ পিছত দুখন বাণিজ্যিকভাৱে অসফল ছবি, তেওঁ [[কৰণ জোহৰ|কৰণ জোহৰৰ]] ৰোমাণ্টিক কমেডীধৰ্মী ছবি ''ৰকি আৰু ৰাণী কি প্ৰেম কাহানী'' (২০২৩)ত অভিনয় কৰে। এই ছবিখনত অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ফিল্মফেয়াৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ আন এখন মনোনয়ন-পত্ৰ লাভ কৰে। অভিনয়ৰ উপৰি তেওঁ কেইবাটাও ব্ৰেণ্ড আৰু প্ৰডাক্টৰ বিশিষ্ট এণ্ডাৰছাৰ। তেওঁৰ ছবি ''গলী বয়'' (২০১৯)ত গীত আৰু ৰেপৰ সৈতে তেওঁ গায়ন-বায়নৰ ক্ষেত্ৰতো পদাৰ্পণ কৰিছিল। তেওঁ তেওঁৰ সহ-অভিনেত্ৰী [[দীপিকা পাডুকন|দীপিকা পাডুকনৰ]] সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। দম্পতীটোৰ এগৰাকী কন্যা সন্তান আছে। অফ-স্ক্ৰীণত তেওঁ নিজৰ আড়ম্বৰপূৰ্ণ ফেশ্বন চেন্সৰ বাবে পৰিচিত। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু পটভূমি == ১৯৮৫ চনৰ ৬ জুলাই তাৰিখে, ভাৰতৰ [[মহাৰাষ্ট্ৰ|মহাৰাষ্ট্ৰৰ বম্বে]] [[মুম্বাই|(]]বৰ্তমান মুম্বাই)ৰ এটা সিন্ধী পৰিয়ালত অঞ্জু আৰু জগজিৎ সিং ভৱনানীৰ ঘৰত ৰণবীৰ সিং ভৱনানীৰ জন্ম হৈছিল।<ref name="ht2013-03-18" /><ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Quirky, cool, high on life: Why Ranveer Singh is the face of young India|first=Sameeksha|last=Dandriyal|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|work=[[International Business Times]]|date=6 July 2015|accessdate=11 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709022418/http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|archivedate=9 July 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-buddy-bonding-for-arjun-kapoor-and-ranveer-singh-1959681|date=6 February 2014|dead-url=11 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211145735/http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-buddy-bonding-for-arjun-kapoor-and-ranveer-singh-1959681|archivedate=11 December 2015}}</ref> [[ভাৰতৰ বিভাজন|ভাৰত বিভাজনৰ]] সময়ত তেওঁৰ ককা-আইতা সিন্ধু প্ৰদেশ (বৰ্তমানৰ পাকিস্তানত)ৰ [[কৰাচী|কৰাচীৰ]] পৰা বম্বেলৈ গুচি যায়।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/SUNDER-SINGH-BHAVNANI/articleshow/49848161.cms|website=[[The Times of India]]|date=19 November 2015|dead-url=13 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115145952/http://timesofindia.indiatimes.com/SUNDER-SINGH-BHAVNANI/articleshow/49848161.cms|archivedate=15 November 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title=I wish to visit Karachi once again: Ranveer Singh|first=Adnan|last=Lodhi|url=http://tribune.com.pk/story/1006855/i-wish-to-visit-karachi-once-again-ranveer-singh/|publisher=[[The Express Tribune]]|date=9 December 2015|accessdate=28 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160401234510/http://tribune.com.pk/story/1006855/i-wish-to-visit-karachi-once-again-ranveer-singh/|archivedate=1 April 2016}}</ref> তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নীৰ নাম ঋতিকা ভৱননী।<ref name="ht2013-03-18">{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Ranveer-Singh/1028316-Profile.aspx|title=Ranveer Singh: Celeb Bio|work=Hindustan Times|date=18 March 2013|accessdate=19 December 2013|publisher=HT Media Ltd|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141224201603/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Ranveer-Singh/1028316-Profile.aspx|archivedate=24 December 2014}}</ref><ref name="throb">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/ranveer-singh-the-new-heartthrob/761516/0|date=12 March 2011|dead-url=4 July 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2011/feb/230211-informer-8.htm|title=It's Ranveer Bhavnani and not Singh|work=[[Mid-Day]]|publisher=MiD Day Infomedia Ltd|accessdate=11 March 2011|date=23 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110226140743/http://www.mid-day.com/entertainment/2011/feb/230211-informer-8.htm|archivedate=26 February 2011}}</ref> সিঙে ব্যাখ্যা কৰে যে তেওঁ নিজৰ উপাধি ভৱনানী বাদ দিছিল, কিয়নো তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে নামটো "বহুত দীঘল, বহুত চিলেবল" হʼলহেঁতেন, যাৰ ফলত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ডক "বিক্ৰীযোগ্য সামগ্ৰী" বুলি ক্ষুদ্ৰ কৰি তুলিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/did-you-know-/Why-did-Ranveer-Singh-drop-his-sur-name/articleshow/28277610.cms?|date=2 January 2014|dead-url=2 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141116095920/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/did-you-know-/Why-did-Ranveer-Singh-drop-his-sur-name/articleshow/28277610.cms|archivedate=16 November 2014}}</ref> সিঙৰ আইতাকো আছিল এগৰাকী চৰিত্ৰ-অভিনেত্ৰী চান্দ বাৰ্ক, যি পাঞ্জাবী খ্ৰীষ্টান পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=https://www.thestatesman.com/who-is/who-is-chand-burke-bollywood-actress-and-ranveer-singhs-grandmother-1503200680.html|date=15 July 2023|dead-url=27 December 2024}}</ref> বাৰ্ক, স্বাধীনতাৰ পিছত পাকিস্তানৰ সক্ৰিয় কূটনীতিবিদ আৰু লেখক চেমুৱেল মাৰ্টিন বাৰ্কৰ ভগ্নী আছিল। সিঙৰ মাতৃৰ কাজিন সুনীতা কাপুৰ (জন্ম ভৱনানী), অভিনেতা [[অনিল কাপুৰ|অনিল কাপুৰৰ]] সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/dec/141210-informer-5.htm|date=14 December 2010|dead-url=14 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101217070234/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/dec/141210-informer-5.htm|archivedate=17 December 2010}}</ref> সিঙে সদায় অভিনেতা হোৱাৰ আকাংক্ষা কৰিছিল, কেইবাখনো স্কুলীয়া নাটক আৰু বিতৰ্কত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref><ref name="glam">{{Cite web|url=http://www.glamsham.com/movies/interviews/09-ranveer-singh-interview-121014.asp|title=Interview: Ranveer Singh|date=9 December 2010|accessdate=29 January 2011|publisher=Glamsham.com. Fifth Quarter Infomedia Pvt. Ltd|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212220115/http://www.glamsham.com/movies/interviews/09-ranveer-singh-interview-121014.asp|archivedate=12 December 2010}}</ref> কিন্তু মুম্বাইৰ এইচ আৰ কলেজ অৱ কমাৰ্চ এণ্ড ইকনমিক্সত যোগদান কৰাৰ পাছত সিঙে উপলব্ধি কৰিছিল যে চলচ্চিত্ৰ জগতত বিৰতি পোৱাটো সহজ নহয়। অভিনয়ৰ ধাৰণাটো "বহুত দূৰৈৰ" বুলি অনুভৱ কৰি সিঙে সৃষ্টিশীল লেখাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।<ref name="bhbio">{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2835/%22I+was+born+with+the+gift+of+charming+women%22+-+Ranveer+Singh|title=Introducing: Ranveer Singh|work=[[Bollywood Hungama]]|last=Ramsubramaniam|first=Nikhil|date=11 November 2010|accessdate=20 November 2010|pages=1–6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023062718/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2835/%22I%20was%20born%20with%20the%20gift%20of%20charming%20women%22%20-%20Ranveer%20Singh|archivedate=23 October 2013|deadurl=unfit}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRamsubramaniam2010">Ramsubramaniam, Nikhil (11 November 2010). . ''[[বলিউড হাংগামা|Bollywood Hungama]]''. pp.&nbsp; <span class="nowrap">1–</span>6. Archived from [http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2835/%22I+was+born+with+the+gift+of+charming+women%22+-+Ranveer+Singh the original] on 23 October 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 November</span> 2010</span>.</cite></ref><ref name="glam" /> [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|আমেৰিকালৈ]] যায় আৰু ২০০৮ চনত ইণ্ডিয়ানা বিশ্ববিদ্যালয় ব্লুমিংটনৰপৰা দূৰসংযোগ বিভাগত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=RANVEER SINGH JUGJEET SINGH BHAVNANI {{!}} ZaubaCorp|url=https://www.zaubacorp.com/RANVEER-SINGH-JUGJEET-SINGH-BHAVNANI-07988769|accessdate=2025-08-03|work=www.zaubacorp.com}}</ref><ref name="glam" /><ref>{{Cite web|title=Quirky, cool, high on life: Why Ranveer Singh is the face of young India|first=Sameeksha|last=Dandriyal|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|work=[[International Business Times]]|date=6 July 2015|accessdate=11 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709022418/http://www.ibnlive.com/news/movies/quirky-cool-high-on-life-why-ranveer-singh-is-the-face-of-young-india-1016613.html|archivedate=9 July 2015}}</ref> ২০০৭ চনত পঢ়া-শুনা সম্পূৰ্ণ কৰি মুম্বাইলৈ উভতি অহাৰ পাছত সিঙে কেইবছৰমান কপিৰাইটাৰ হিচাপে বিজ্ঞাপনৰ কাম কৰে, অʼ এণ্ড এম আৰু জে ৱালটাৰ থম্পছনৰ দৰে এজেন্সীৰ সৈতে।<ref name="bhbio"/> তেওঁ সহকাৰী পৰিচালক হিচাপেও কাম কৰিছিল যদিও অভিনয়ৰ বাবে এৰি থৈ গৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ নিজৰ পৰ্টফলিঅ’টো পৰিচালকসকললৈ প্ৰেৰণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref name="star">{{Cite journal|url=http://www.pinkvilla.com/entertainment/discussion/ranveer-singh-star-magazine-star-born-do-you-agree-or-not|title=Ranveer Singh&nbsp; – A Star Is Born|last=Varde|first1=Ashwin|date=24 December 2010|journal=Starweek Magazine|publisher=Magna Publication Co. Ltd|place=Mumbai, India|pages=23–27|access-date=31 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229210546/http://www.pinkvilla.com/entertainment/discussion/ranveer-singh-star-magazine-star-born-do-you-agree-or-not|archivedate=29 December 2010}}</ref> তেওঁ সকলো ধৰণৰ অডিচনৰ বাবে গৈছিল, কিন্তু কোনো ভাল সুযোগ নাপালে, আনহাতে কেৱল সৰু সৰু চৰিত্ৰৰ বাবে ফোন পাইছিল: "সকলো ইমানেই অন্ধকাৰ আছিল। ই অতি হতাশাজনক আছিল। কেতিয়াবা মই ভাবিছিলো যে মই সঠিক কাম কৰিছো নে নাই।" <ref name="star" /> == ব্যক্তিগত জীৱন == [[File:Deepika Padukone and Ranveer Singh reception.jpg|thumb|right|২০১৮ চনত নিজৰ বিবাহৰ অভ্যৰ্থনাত সিং আৰু পাডুকন]] ২০১২ চনৰ আগষ্ট মাহত সিঙে তেওঁৰ সহ-অভিনেত্ৰী [[দীপিকা পাডুকন]]ৰ সৈতে প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite news|title=Ranveer Singh: I haven't met anyone like Deepika Padukone, ever!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-i-havent-met-anyone-like-deepika-padukone-ever/articleshow/67242687.cms|work=The Times of India|date=25 December 2018|access-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226115953/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-i-havent-met-anyone-like-deepika-padukone-ever/articleshow/67242687.cms|archive-date=26 December 2018|url-status=live}}</ref> ২০১৮ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এই যুটীয়ে তেওঁলোকৰ বিবাহৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news|title=Deepika Padukone and Ranveer Singh announce wedding date|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-wedding-card-date-5411450/|work=The Indian Express|date=21 October 2018|access-date=21 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021190905/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-wedding-card-date-5411450/|archive-date=21 October 2018|url-status=live}}</ref> তাৰ পিছৰ মাহত ইটালীৰ লেক ক'মত পৰম্পৰাগত কোংকণী হিন্দু আৰু শিখ আনন্দ কাৰজ পদ্ধতিৰে তেওঁলোকে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.mid-day.com/photos/lesser-known-facts-about-ranveer-singh-before-he-became-a-star/17117|title=Lesser known facts about Ranveer Singh, before he became a star|website=mid-day|access-date=14 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190109162430/https://www.mid-day.com/photos/lesser-known-facts-about-ranveer-singh-before-he-became-a-star/17117|archive-date=9 January 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh are married now, wedding ceremony ends in Italy|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|work=Hindustan Times|date=14 November 2018|access-date=14 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114143025/https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|archive-date=14 November 2018|url-status=live}}</ref> ২০২৪ চনৰ ৮ ছেপ্টেম্বৰত পাডুকনে তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তান তথা কন্যা দুৱা পাডুকন সিঙক জন্ম দিয়ে।<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-blessed-with-baby-girl-101725714396435.html|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh blessed with baby girl|date=8 September 2024|access-date=8 September 2024|work=Hindustan Times}}</ref> ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিলত সিঙৰ চলচ্চিত্ৰ 'ধুৰন্ধৰ: দ্য ৰিভেঞ্জ'ৰ সফলতাৰ ঠিক পিছতেই এই দম্পতীয়ে তেওঁলোকৰ দ্বিতীয় সন্তানৰ আগমণৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite web|title=Deepika Padukone and Ranveer Singh announce second pregnancy; 'Raaka' actress confirms with cute social media post|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/deepika-padukone-announces-second-pregnancy-with-cutest-social-media-post-expecting-baby-with-dhurandhar-star-ranveer-singh/articleshow/130365573.cms|access-date=2026-05-04|website=The Times of India|language=en}}</ref> == সংবাদ মাধ্যমত ভাবমূৰ্তি আৰু আদৰণি == [[File:Ranveer Singh snapped promoting his film Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani.jpg|left|thumb|২০২৩ চনত সিং]] ২০১২ চনৰ পৰা সিঙে ফৰ্বচ ইণ্ডিয়াৰ ১০০ গৰাকী চেলিব্ৰিটিৰ তালিকাত স্থান লাভ কৰি আহিছে আৰু ২০১৯ চনত তেওঁ সপ্তম স্থান লাভ কৰি সৰ্বোচ্চ স্থানত উপনীত হৈছিল।<ref name="Ranveer Singh">{{cite news|title=Ranveer Singh|url=http://www.forbesindia.com/celebprofile2016/ranveer-singh/1587/23|work=[[Forbes]]|access-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822113743/http://www.forbesindia.com/celebprofile2016/ranveer-singh/1587/23|archive-date=22 August 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=2017 Celebrity 100|url=http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all|work=Forbes|access-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711185628/http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all|archive-date=11 July 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/all |title=2019 Celebrity 100 |work=Forbes India |access-date=20 December 2018 |archive-date=19 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219063445/http://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/all |url-status=live }}</ref> সেই বছৰটোত আলোচনীখনে তেওঁৰ বাৰ্ষিক উপাৰ্জন ১১৮ কোটি টকা বুলি অনুমান কৰিছিল আৰু তেওঁক দেশৰ পঞ্চমগৰাকী সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা অভিনেতা হিচাপে স্থান দিছিল।<ref>{{cite news |last=Shah |first=Ruchika |url=http://www.forbesindia.com/article/2019-celebrity-100/2019-celebrity-100-what-the-money-says/56695/1 |title=2019 Celebrity 100: What the money says |work=Forbes India |date=19 December 2018 |access-date=20 December 2018 |archive-date=19 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219184840/http://www.forbesindia.com/article/2019-celebrity-100/2019-celebrity-100-what-the-money-says/56695/1 |url-status=live }}</ref> তেওঁক ২০১৭ আৰু ২০১৯ চনত জি কিউ (GQ) আলোচনীৰ ৫০ গৰাকী আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী যুৱ ভাৰতীয়ৰ তালিকাতো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/ranveer-singh-badshah-rajkummar-rao-at-gqs-50-most-influential-young-indians-of-2017-3790559.html|title=Ranveer Singh, Badshah, Rajkummar Rao at GQ's 50 Most Influential Young Indians of 2017|work=Firstpost|date=8 July 2017|access-date=22 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822163555/https://www.firstpost.com/entertainment/ranveer-singh-badshah-rajkummar-rao-at-gqs-50-most-influential-young-indians-of-2017-3790559.html|archive-date=22 August 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Sethi|first=Shikha|url=https://www.gqindia.com/influence-list/content/the-gq-50-most-influential-young-indians-of-2019|title=Here's the full list of GQ's 50 most influential young Indians of 2019|work=GQ|date=12 December 2019|access-date=16 January 2020|archive-date=27 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227115506/https://www.gqindia.com/influence-list/content/the-gq-50-most-influential-young-indians-of-2019|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনত ইণ্ডিয়া টুডেই তেওঁক দেশৰ ৫০ গৰাকী আটাইতকৈ শক্তিশালী ব্যক্তিৰ ভিতৰত স্থান দিছিল আৰু ২০২৩ চনত দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছেও তেওঁক একেধৰণৰ এখন তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.indiatoday.in/india/story/the-most-powerful-people-of-india-2019-full-list-1574021-2019-07-26 |title=The most powerful people of India 2019 |work=India Today |date=26 July 2019 |access-date=30 July 2019 |archive-date=30 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190730004608/https://www.indiatoday.in/india/story/the-most-powerful-people-of-india-2019-full-list-1574021-2019-07-26 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=30 March 2023 |title=IE100: Shah Rukh Khan climbs ranks, SS Rajamouli, Deepika Padukone make debut in most powerful Indians 2023 list |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/ie100-most-powerful-indians-2023-list-shah-rukh-khan-climbs-ranks-ss-rajamouli-deepika-padukone-8525390/ |access-date=30 March 2023}}</ref> অভিনয় জীৱনৰ উপৰিও, সিঙে ২০১৯ চনত স্থানীয় সংগীতশিল্পীসকলক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ '''ইনকইংক'' নামৰ নিজাকৈ এটা ৰেকৰ্ড লেবেল মুকলি কৰে।<ref>{{cite news|title=Ranveer Singh launches independent music label, his dream project|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/ranveer-singh-launches-independent-music-label-his-dream-project-1489257-2019-03-29|work=India Today|date=29 March 2019|access-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330084104/https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/ranveer-singh-launches-independent-music-label-his-dream-project-1489257-2019-03-29|archive-date=30 March 2019|url-status=live}}</ref> তেওঁ এডিডাছ, হেড এণ্ড চোল্ডাৰ্ছ, চিংছ, জেক এণ্ড জ’নছ, থাম্পছ আপ আৰু মেকমাইট্ৰিপ আদিকে ধৰি কেইবাটাও ব্ৰেণ্ডৰ বিজ্ঞাপনত অভিনয় কৰে।<ref name=livemint>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Consumer/XDN4pSQNquOu3hwsMfdxOK/Why-brands-are-going-crazy-over-Ranveer-Singh.html |title=Why brands are going crazy over Ranveer Singh |last=Tewari |first=Saumya |date=14 October 2016 |newspaper=Livemint |publisher=HT Media |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220105349/http://www.livemint.com/Consumer/XDN4pSQNquOu3hwsMfdxOK/Why-brands-are-going-crazy-over-Ranveer-Singh.html |archive-date=20 December 2016 }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ranveer-Singh-to-represent-adidas-Originals-in-India/articleshow/49126064.cms |title=Ranveer Singh to represent adidas Originals in India |newspaper=The Times of India |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151120022922/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ranveer-Singh-to-represent-adidas-Originals-in-India/articleshow/49126064.cms |archive-date=20 November 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/ranveer-singh-dances-to-the-moves-of-farah-khan-in-new-head-shoulders-ad-campaign/53948606 |title=Ranveer Singh dances to the moves of Farah Khan in new Head & Shoulders ad campaign |website=ETBrandEquity.com |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220192315/http://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/ranveer-singh-dances-to-the-moves-of-farah-khan-in-new-head-shoulders-ad-campaign/53948606 |archive-date=20 December 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/brand-equity/i-consciously-track-the-performance-of-my-brands-ranveer-singh/articleshow/51796180.cms |title=I consciously track the performance of my brands: Ranveer Singh |first2=Ravi |last2=Balakrishnan |first1=Delshad |last1=Irani |date=13 April 2016 |work=Economic Times |access-date=9 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504103849/http://economictimes.indiatimes.com/magazines/brand-equity/i-consciously-track-the-performance-of-my-brands-ranveer-singh/articleshow/51796180.cms |archive-date= 4 May 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Ranveer Singh, Alia Bhatt endorse MakeMyTrip|url=https://www.livemint.com/Companies/AuqBvy2pMi2jE7VX4zGueP/Ranveer-Singh-Alia-Bhatt-endorse-MakeMyTrip.html|work=Livemint|date=17 February 2016|access-date=28 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128122902/https://www.livemint.com/Companies/AuqBvy2pMi2jE7VX4zGueP/Ranveer-Singh-Alia-Bhatt-endorse-MakeMyTrip.html|archive-date=28 November 2018|url-status=live}}</ref> সিং বিনীতা সিঙৰ স্টাৰ্ট-আপ 'চুগাৰ কচমেটিক্স'ৰ (Sugar Cosmetics) এজন বিনিয়োগকাৰী।<ref>{{Cite web|last=Verma Ambwani|first=Meenakshi|date=3 September 2022|title=Ranveer Singh invests in SUGAR Cosmetics|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/ranveer-singh-invests-in-sugar-cosmetics/article65844446.ece|access-date=27 January 2023|website=[[Business Line]]|language=en|archive-date=27 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127212234/https://www.thehindubusinessline.com/companies/ranveer-singh-invests-in-sugar-cosmetics/article65844446.ece|url-status=live}}</ref> ক্ৰ’ল ইনকৰ্পৰেটডৰ (পূৰ্বৰ ডাফ এণ্ড ফেল্পছ) মতে ২০১৯ চনত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ড ভেল্যু আছিল ৬৩ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰ, যিটো ভাৰতীয় চেলিব্ৰিটিসকলৰ ভিতৰত চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ আছিল।<ref>{{cite news |last=Laghate |first=Gaurav |title=Virat Kohli tops powerful celebrity brands list with a brand value of $170.9 million |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/advertising/virat-kohli-tops-powerful-celebrity-brands-list-with-a-brand-value-of-170-9-million/articleshow/67469396.cms |access-date=26 January 2020 |work=The Economic Times |date=10 January 2019 |archive-date=18 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118170726/https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/advertising/virat-kohli-tops-powerful-celebrity-brands-list-with-a-brand-value-of-170-9-million/articleshow/67469396.cms |url-status=live }}</ref> ২০২২ আৰু ২০২৩ চনত তেওঁ দ্বিতীয় স্থানত আছিল আৰু শেষৰ বছৰটোত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ড ভেল্যু ২০৩.১ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰলৈ বৃদ্ধি পাইছিল।<ref>{{cite web |title=Ranveer Singh, Akshay Kumar and Alia Bhatt Among Top 5 Celebrities with Maximum Brand Value |url=https://www.news18.com/news/movies/ranveer-singh-akshay-kumar-and-alia-bhatt-among-top-5-celebrities-with-maximum-brand-value-4928954.html |access-date=31 March 2022 |website=News18 |date=31 March 2022 |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331124213/https://www.news18.com/news/movies/ranveer-singh-akshay-kumar-and-alia-bhatt-among-top-5-celebrities-with-maximum-brand-value-4928954.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 June 2024 |title=Ranveer Singh's 203.1 million USD celebrity brand value surpasses Shah Rukh Khan's 120.7 million USD, Alia Bhatt ranks above Deepika Padukone |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/ranveer-singh-203-million-usd-celebrity-brand-value-surpasses-shah-rukh-khan-120-million-usd-alia-bhatt-ranks-above-deepika-padukone-9399947/ |access-date=19 June 2024}}</ref> ২০২৪ চনত তেওঁ পেকেজড ফুড কোম্পানী 'এলিট মাইণ্ডছেট'ৰ (Elite Mindset) ৫০% অংশীদাৰিত্ব লাভ কৰে।<ref>{{Cite news |date=18 November 2024 |title=Ranveer Singh bags 50% stake in packaged foods company Elite Mindset (SuperYou) |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/ranveer-singh-bags-50-stake-in-packaged-foods-company-elite-mindset/articleshow/115392782.cms?from=mdr |work=The Economic Times|access-date=18 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241119013014/https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/ranveer-singh-bags-50-stake-in-packaged-foods-company-elite-mindset/articleshow/115392782.cms |archive-date=19 November 2024 |url-status=live}}</ref> ২০২৫ চনত ক্ৰ’লৰ এটা প্ৰতিবেদনত তেওঁৰ ব্ৰেণ্ডৰ মূল্য ১৭০.৭ নিযুত ডলাৰ বুলি মূল্যায়ন কৰা হয় আৰু ভাৰতৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক মূল্যৱান চেলিব্ৰিটি হিচাপে তেওঁৰ স্থান বাহাল থাকে। ইয়াৰ উপৰিও 'ধুৰন্ধৰ' চলচ্চিত্ৰৰ সফলতাৰ পিছত এখন আগশাৰীৰ আন্তৰ্জাতিক ক্ৰীড়া আলোচনীৰ বেটুপাতত স্থান পোৱা তেওঁ প্ৰথমজন ভাৰতীয় অভিনেতা হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref name="Kroll20242">{{cite web |date=25 September 2025 |title=Kroll Celebrity Brand Valuation 2024 |url=https://www.kroll.com/en/newsroom/celebrity-brand-valuation-study-2024 |access-date=2026-01-16 |publisher=Kroll}}</ref> পৰ্দাৰ বাহিৰত সিং তেওঁৰ জিলিকি থকা সাজ-পাৰ তথা ফেশ্বন চেন্সৰ বাবে জনাজাত।<ref name="vogue">{{Cite news |date=3 January 2022 |first=Divyesh |last=Singh |title=A deeper look at Ranveer Singh's statement style and love for logos |url=https://www.vogue.in/fashion/content/a-deeper-look-at-ranveer-singhs-statement-style-and-love-for-logos |access-date=22 December 2022 |magazine=Vogue |archive-date=22 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222122445/https://www.vogue.in/fashion/content/a-deeper-look-at-ranveer-singhs-statement-style-and-love-for-logos |url-status=live}}</ref> == বঁটা আৰু মনোনয়ন == সিঙে পাঁচবাৰকৈ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰিছে: ''বেণ্ড বাজা বাৰাত'' (২০১০) ছবিৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত অভিনেতাৰ বঁটা, ''বাজীৰাও মাস্তানী'' (২০১৬), ''গলী বয়'' (২০১৯), আৰু ''৮৩'' (২০২১) ছবিৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বঁটা আৰু ''পদ্মাৱত'' (২০১৮) ছবিৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ (সমালোচকৰ) বঁটা। == তথ্য উৎস == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb name|}} * {{Rotten-tomatoes-person|ranveer_singh}} * {{Bollywood Hungama person}} {{Navboxes|list={{FilmfareAwardBestActor}} {{FilmfareCriticsAwardBestActor}} {{FilmfareAwardBestMaleDebut}} {{IIFAAwardBestActor}} {{IIFAAwardBestMaleDebut}} {{ProducersGuildFilmAwardBestActor}} {{ScreenAwardBestActor}} {{ScreenAwardBestMaleDebut}} {{ZeeCineAwardBestActorMale}} {{Zee Cine Award for Best Male Debut}}}}  {{কৰ্তৃপক্ষ নিয়ন্ত্ৰণ}} {{DEFAULTSORT:ৰণবীৰ সিং}} [[শ্ৰেণী:জী চিনে বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ একাডেমী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:মুম্বাইৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনয় শিল্পী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:দক্ষিণ ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] rkqheelnezu7wuw9pq1archm2sqik2u 0 129170 604996 603870 2026-05-06T18:18:14Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 604996 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = [[File:KAUN BANEGA CROREPATI SEASON 11.jpg]] | image_size = 150px | director = অৰুণ শেষকুমাৰ<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/mr-amitabh-bachchan-is-kbc-says-show-director-arun-sheshkumar/article29280912.ece|title=Mr. Amitabh Bachchan is KBC, says show director Arun Sheshkumar|website=The Hindu|date=28 August 2019|last1=Rathi|first1=Vasundhara|access-date=28 July 2020|archive-date=27 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230427073608/https://www.thehindu.com/entertainment/mr-amitabh-bachchan-is-kbc-says-show-director-arun-sheshkumar/article29280912.ece|url-status=live}}</ref> | presenter = [[অমিতাভ বচ্চন]] (চিজন ১-২, ৪–বৰ্তমানলৈকে)<br/>[[শ্বাহ ৰুখ খান]] (চিজন ৩) | music = কেইথ ষ্ট্ৰাচান আৰু মেথিউ ষ্ট্ৰাচান (১নং চিজনত আৰম্ভ)<br />ৰেমন কোৱালো আৰু নিক মেগনাচ(চিজন ৪ত আৰম্ভ)<br/>সাৱান দত্ত (চিজন ৫ত আৰম্ভ)<br/>[[অজয়-অতুল]] (চিজন ১১ ত আৰম্ভ)<br/>ৰোহন-বিনায়ক আৰু [[অমিতাভ বচ্চন]] (চিজন ১৫ত আৰম্ভ) | country = ভাৰত | language = হিন্দী | num_seasons = ১৭ | num_episodes = ১,৪৫৪<!-- Do not uncomment the preceding text. This field is for a number only and the date should not be visible. --> | runtime = ৩৮–৯৬মিনিট <!-- Since this article is for the whole series, the episodic-duration approximation must account for the series' entire run, and not just the contemporary/ongoing format. --> | company = {{Plainlist| * বিগ ছিনাৰ্জী (চিজন ১-১০) * কালভাৰ মেক্স এণ্টাৰটেইনমেণ্ট (চিজন ১০-১৬) * [[সিদ্ধাৰ্থ বসু]] (চিজন ১১–১৬) }} | network = ষ্টাৰ প্লাচ (১-৩ চিজন)<br />ছনি (৪-বৰ্তমানলৈকে চিজন) | first_aired = {{Start date|2000|07|03|df=yes}} | last_aired = বৰ্তমান | based_on = ''Who Wants To Be A Millionaire?'' |show_name=}} '''কৌন বনেগা ক্ৰৌড়পতি''' ({{Lang-en|Kaun Banega Crorepati (KBC)}}) হৈছে ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ টেলিভিছন গেম শ্ব'। এই অনুষ্ঠানটো ইংৰাজী ভাষাত ''হু ৱাণ্টছ টু বি এ মিলিয়নাৰ?'' ফ্ৰেঞ্চাইজিৰ ভাৰতীয় সংস্কৰণ। ভাৰতীয় অভিনেতা [[অমিতাভ বচ্চন|অমিতাভ বচ্চনে]] কেবিচিত উপস্থাপন, প্ৰশ্নকৰ্তা আৰু হোষ্ট হিচাপে জড়িত হৈ আছে। কেৱল তৃতীয়টো চিজনতহে [[শ্বাহৰুখ খান|শ্বাহৰুখ খানে]] উপস্থাপন কৰিছিল। <ref>{{Cite web|title=Kaun Banega Crorepati mesmerises people as STAR TV bets Rs 75 crore on Amitabh Bachchan|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20000717-kaun-banega-crorepati-mesmerises-people-as-star-tv-bets-rs-75-crore-on-amitabh-bachchan-779071-1999-11-30|website=India Today|date=30 November 1999 |access-date=9 August 2020|archive-date=2 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211002162919/https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20000717-kaun-banega-crorepati-mesmerises-people-as-star-tv-bets-rs-75-crore-on-amitabh-bachchan-779071-1999-11-30|url-status=live}}</ref> ২০০০ চনৰপৰা ২০০৭ চনলৈকে প্ৰথম তিনিটা ছিজন ষ্টাৰ প্লাছত প্ৰচাৰিত হোৱা এই অনুষ্ঠানটো সমীৰ নাইৰৰ প্ৰগ্ৰেমিং দলৰদ্বাৰা নিৰ্দেশিত হৈছিল। <ref>{{Cite web|title=KBC reinvented Mr Bachchan's image|url=https://www.rediff.com/movies/special/kbc-the-first-20-years/20200708.htm|website=Rediff.com|access-date=14 August 2020|archive-date=25 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425180714/https://www.rediff.com/movies/special/kbc-the-first-20-years/20200708.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Way We Were: A screen test for a new India|url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/the-way-we-were-a-screen-test-for-a-new-india/story-ufxKFFsv5vRCa5JpTkd0BO.html|website=Hindustan Times|date=19 July 2020|access-date=28 July 2020|archive-date=4 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230804222418/https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/the-way-we-were-a-screen-test-for-a-new-india/story-ufxKFFsv5vRCa5JpTkd0BO.html|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত চনী এণ্টাৰটেইনমেণ্ট টেলিভিছনত প্ৰচাৰ আৰম্ভ হয় আৰু ১ম ছিজনৰপৰা দশম ছিজনলৈকে বিগ চিনাৰ্জীয়ে (সময়ৰ ভিতৰত বিভিন্ন নামেৰে) প্ৰযোজনা কৰে। এই ফৰ্মেটটো ‘হু ৱাণ্টচ্ টু বি এ মিলিয়নাৰ’ শ্ব’টোৰ সৈতে সাদৃশ্য আছে। য’ত প্ৰতিযোগীসকলক বিভিন্ন বিষয়ৰ প্ৰশ্ন সোধা হয় আৰু চাৰিটা সম্ভাৱ্য বিকল্পৰ মাজৰপৰা সঠিক উত্তৰটো বাছিবলৈ দিয়া হয়। ইয়াত জীৱন-ৰেখা (লাইফলাইন) প্ৰদান কৰা হয় যিবোৰ উত্তৰদাতাই প্ৰয়োজনবিশেষে (উত্তৰ সম্পৰ্কে অনিশ্চিত হ'লে) ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। ২০১৩ চনৰ ৭ম ছিজনৰপৰা আৰম্ভ হোৱা শীৰ্ষ পুৰস্কাৰ আছিল ₹৭ কোটি। ২০২২ চনত ১৪সংখ্যক ছিজনত ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ ৭৫ বছৰ উদ্‌যাপনৰ লগত সংগতি ৰাখি এই ধনৰাশি ৭.৫ কোটিলৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছিল। ==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি == ২০০৮ চনত ডেনি বয়েলৰ অস্কাৰপ্ৰাপ্ত ছবি [[স্লামডগ মিলিয়নাৰ]] এই অনুষ্ঠানৰ ওপৰত কিছু মাত্ৰাত আধাৰিত আছিল।<ref name=":4">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2009/jan/14/amitabh-bachchan-rubbishes-slumdog-millionaire|title=Bollywood icon Amitabh Bachchan rubbishes Slumdog Millionaire|newspaper=[[The Guardian]]|date=14 January 2009|access-date=23 June 2017|archive-date=29 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170429183507/https://www.theguardian.com/film/2009/jan/14/amitabh-bachchan-rubbishes-slumdog-millionaire|url-status=live}}</ref> প্ৰকৃত আয়োজক অমিতাভ বচ্চনৰ ওপৰত শিথিলভাৱে আধাৰিত ছবিখনৰ আয়োজক হিচাপে অনিল কাপুৰে অভিনয় কৰিছিল।<ref name=":4" /> কাপুৰে নিজেই এই অনুষ্ঠানৰ এটা চেলিব্ৰিটি সংস্কৰণত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{Cite news|title=Anil Kapoor reschedules MI4 shoot for KBC|url=http://archive.indianexpress.com/news/anil-kapoor-reschedules-mi4-shoot-for-kbc/715398/|website=archive.indianexpress.com}}</ref> KBC - The Game, Vroovyদ্বাৰা বিকশিত এটা মোবাইল ভিডিঅ' গেম (Hungama আৰু Gameshastra ৰ যৌথ উদ্যোগ) শ্ব'টোৰ বাবে টাই-ইন মুক্তি হিচাপে বিকশিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=KBC - The Game|url=http://vroovy.com/Vroovywebsite/v8/kbc-the-game.html|access-date=2023-09-27|website=vroovy.com|archive-date=2 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231102053236/http://vroovy.com/Vroovywebsite/v8/kbc-the-game.html|url-status=live|archivedate=2023-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231102053236/http://vroovy.com/Vroovywebsite/v8/kbc-the-game.html|deadurl=yes}}</ref> ইণ্ডিয়াগেমছ আৰু গ্লুৱে এই অনুষ্ঠানৰ আধাৰত এটা মোবাইল ভিডিঅ' গেমো মুকলি কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Kaun Banega Crorepati |url=https://phoneky.com/games/?id=j4j31272 |access-date=2023-09-30 |website=phoneky.com |language=en |archive-date=9 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009033332/https://phoneky.com/games/?id=j4j31272 |url-status=live }}</ref> ২০১০ চনত চ’নী এণ্টাৰটেইনমেণ্ট টেলিভিছনে এই অনুষ্ঠানৰ আধাৰত এখন প্ৰশ্নপুথি প্ৰকাশ কৰিছিল য’ত অমিতাভ বচ্চন আৰু তেওঁৰ স্বাক্ষৰ কিতাপৰ কভাৰত সন্নিৱিষ্ট হৈছিল, আৰু যাৰ নাম আছিল ''কৌন বানেগা কোটিপতি: ১১০ কোটি হিন্দুস্তানী''। গ্ৰন্থখনত ১০০০টা প্ৰশ্ন (১১০ কোটি হিন্দুস্তানীৰ বাবে) আছে, য'ত ফাষ্টেষ্ট ফিংগাৰ ফাৰ্ষ্ট আৰু ১২টা প্ৰশ্নৰ স্তৰ ৫,০০০ ₹ৰপৰা ১ কোটিৰ প্ৰশ্ন সন্নিৱিষ্ট হৈছে।<ref>{{Cite book |last1=Basu |first1=Siddhartha |title=Kaun banega crorepati : the official book |url=https://archive.org/details/kaunbanegacrorep0000unse/page/n5/mode/2up |website=[[Internet Archive]] |date=2010 |publisher=Rupa & Company |isbn=978-81-291-1686-4 }}</ref> == শৃংখলাৰ আভাস == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! style="padding: 0 8px" rowspan="2"| শৃংখলা ! style="padding: 0 8px" rowspan="2" | খণ্ড ! colspan="2" | মূলতঃ প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল |- ! style="padding: 0 8px" | প্ৰথমে প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল ! style="padding: 0 8px" | শেষবাৰৰ বাবে প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল |- |১ |৩১৫ |৩ জুলাই ২০০০ |৩১ ডিচেম্বৰ ২০০১ |- |২ |৬১ |৫ আগষ্ট ২০০৫ |৩১ জানুৱাৰী ২০০৬ |- |৩ |৫৩ |২২ জানুৱাৰী ২০০৭ |১৭ এপ্ৰিল ২০০৭ |- |৪ |৩৬ |১১ অক্টোবৰ ২০১০ |৯ ডিচেম্বৰ ২০১০ |- |৫ |৫৬ |১৫ আগষ্ট ২০১১ |১৭ নবেম্বৰ ২০১১ |- |৬ |৫৮ |৭ ছেপ্তেম্বৰ ২০১২ |২৬ জানুৱাৰী ২০১৩ |- |৭ |৩৯ |৬ ছেপ্তেম্বৰ ২০১৩ |১ ডিচেম্বৰ ২০১৩ |- |৮ |৫০ |১৮ আগষ্ট ২০১৪ |১৬ নবেম্বৰ ২০১৪ |- |৯ |৫২ |২৮ আগষ্ট ২০১৭ |৭ নবেম্বৰ ২০১৭ |- |১০ |৬১ |৩ ছেপ্তেম্বৰ ২০১৮ |২৬ নবেম্বৰ ২০১৮ |- |১১ |৭৫ |১৯ আগষ্ট ২০১৯ |২৯ নবেম্বৰ ২০১৯ |- |১২ |৮৫ |২৮ ছেপ্তেম্বৰ ২০২০ |২২ জানুৱাৰী ২০২১ |- |১৩ |৮৫ |২৩ আগষ্ট ২০২১ |১৭ ডিচেম্বৰ ২০২১ |- |১৪ |১০৬ |৭ আগষ্ট ২০২২ |৩০ ডিচেম্বৰ ২০২২ |- |১৫ |১০০ |১৪ আগষ্ট ২০২৩ |২৯ ডিচেম্বৰ ২০২৩ |- |১৬ |১৫২ |১২ আগষ্ট ২০২৪ |১১ মাৰ্চ ২০২৫ |- |১৭ |১০৫ |১১ আগষ্ট ২০২৫ |২ জানুৱাৰী ২০২৬ |- |১৮ |ঘোষণা কৰা হ'ব |২০২৬ |ঘোষণা কৰা হ'ব |} === শৃংখলা ১ঃ ২০০০-২০০১ === ২০০০ চনৰ ৩ জুলাইত কেবিচিৰ প্ৰিমিয়াৰ হৈছিল আৰু ইয়াৰ আয়োজক আছিল অমিতাভ বচ্চন, য'ত তেওঁক প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰতীয় টেলিভিছনত দেখা গৈছিল।<ref>[https://m.hindustantimes.com/india/i-m-just-one-anchor-amitabh/story-ArXaxKXD2WVWPHnCrpP07K.html "I'm just one anchor: Amitabh"]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Hindustan Times. 13 August 2005.</ref>কেবিচিয়ে প্ৰথমে প্ৰতিযোগীসকলক ১ কোটি টকা জিকাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰিছিল। কেবিচিৰ ৰেটিং হ্ৰাস পোৱাৰ ফলত ধাৰাবাহিকখনক জুনিয়ৰ কেবিচি হিচাপে তৎক্ষণাত পুনৰ ফৰ্মেট কৰাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰি ল'ৰা-ছোৱালীক প্ৰতিযোগী হিচাপে লোৱা হয় যি ২০০১ চনৰ ৬ মে'ৰপৰা প্ৰচাৰ আৰম্ভ হয়। ২০০১ চনৰ ৩১ ডিচেম্বৰত এই শৃংখলাৰ অন্ত পৰে। প্ৰিমিয়াৰ ছিজনত এই অনুষ্ঠানটোৱে যথেষ্ট সমাদৰ লাভ কৰিছিল। এই শ্ব’টোৰ আটাইতকৈ দীঘলীয়া শৃংখলা।<ref>[https://www.indiantelevision.com/headlines/y2k1/may/may10.htm?amp "Junior KBC has what it takes"]. Indian Television dot com. 7 May 2001. [https://web.archive.org/web/20220123100531/https://www.indiantelevision.com/headlines/y2k1/may/may10.htm?amp Archived] from the original on 23 January 2022. Retrieved 9 August 2020.</ref> === শৃংখলা ২ঃ ২০০৫-২০০৬ === ২০০৫ চনৰ ৫ আগষ্টত চাৰি বছৰৰ বিৰতিৰ পিছত এই অনুষ্ঠানটো পুনৰ আৰম্ভ কৰা হয় আৰু ইয়াৰ নাম সলনি কৰা হয় কৌন বানেগা ক্ৰৌড়পতি ২ বা কেবিচি ২। এই ছিজনত শীৰ্ষ পুৰস্কাৰৰ পৰিমাণ দুগুণ বৃদ্ধি কৰি ২ কোটি টকা কৰা হয়। ২০০৬ চনৰ ১৩ জানুৱাৰীত অমিতাভ বচ্চন অসুস্থ হৈ পৰাৰ পাছত ষ্টাৰ প্লাছে ইয়াৰ অন্ত পেলাইছিল। বচ্চনে নিৰ্ধাৰিত ৮৫টা খণ্ডৰ ভিতৰত ৬১টা খণ্ডৰ দৃশ্যগ্ৰহণ কৰাৰ পাছত তেওঁ অসুস্থ হৈ পৰিছিল। তেওঁ সুস্থ হোৱাৰ পিছত ঘূৰি আহিব বুলি ঘোষণা কৰে যদিও, স্বাস্থ্যই তেওঁক বাকী ২৪টা খণ্ডৰ চিত্ৰগ্ৰহণ কৰাত বাধা দিয়ে, তেতিয়া ষ্টাৰ টিভিয়ে নিৰ্মাণ বন্ধ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/india/No-lifeline-Star-pulls-KBC-2-off-air/articleshow/1386080.cms "No lifeline, Star pulls KBC-2 off air"]. [[দ্য টাইম্‌ছ অৱ ইণ্ডিয়া|The Times of India]]. 24 January 2006.</ref> === শৃংখলা ৩ঃ ২০০৭ === ষ্টাৰ টেলিভিছনে শ্বাহৰুখ খানক এই অনুষ্ঠানৰ তৃতীয় ছিজনৰ আয়োজক হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে যেতিয়া বচ্চনে অস্বীকাৰ কৰে। গ্ৰেণ্ড প্ৰাইজ তৃতীয় ছিজন ২ কোটি টকা। ২০০৭ চনৰ ২২ জানুৱাৰীত এই অনুষ্ঠানৰ তৃতীয় ছিজন প্ৰচাৰ আৰম্ভ হয় আৰু প্ৰথম প্ৰতিযোগী প্ৰসেনজিৎ সৰকাৰ যি শেষ প্ৰতিযোগী আছিল দ্বিতীয় ছিজনৰ, অমিতাভ বচ্চনৰ স্বাস্থ্যৰ বাবে দ্বিতীয় ছিজন মাজভাগত বাদ পৰে। শ্ব'টোৰ আৰম্ভণি ভাল হৈছিল যদিও আয়োজক সলনি হোৱাৰ বাবে শ্ব'টোৰ ৰেটিং যথেষ্ট হ্ৰাস পাইছিল। ২০০৭ চনৰ ১৯ ​​এপ্ৰিলত বিশেষ চূড়ান্ত খণ্ডৰ সৈতে এই ছিজনৰ অন্ত পৰে। === শৃংখলা ৪ঃ ২০১০ === ডেৰ বছৰৰ বিৰতিৰ পিছত পুনৰ আৰম্ভ কৰা হয় এই অনুষ্ঠান, অৰ্থাৎ চতুৰ্থ ছিজন। চতুৰ্থ ছিজন ২০১০ চনৰ ১১ অক্টোবৰৰপৰা আৰম্ভ হৈছিল। এই ছিজনটো সপ্তাহৰ চাৰিদিন সোমবাৰৰপৰা বৃহস্পতিবাৰলৈকে সন্ধিয়া টেলিকাষ্ট কৰা হৈছিল। ছিজনটোৰ টেগলাইন আছিল "কই ভি সাৱাল ছোটা নাহি হোতা" (অনুবাদ। প্ৰতিটো প্ৰশ্নই গুৰুত্বপূৰ্ণ; আক্ষৰিক অৰ্থত: কোনো প্ৰশ্নই সৰু নহয়)। শ্ব’টো STAR Plus ৰপৰা Sony TV লৈ স্থানান্তৰিত হয়। চতুৰ্থ ছিজনৰ বাবে ডিজাইন কৰা নতুন ল’গ’টোত বছৰৰ আৰম্ভণিতে উন্মোচন কৰা নতুন ভাৰতীয় টকাৰ চিম্বল সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে। চতুৰ্থ ছিজনৰ বাবে প্ৰতিযোগী ট্ৰাইআউট ২০১০ চনৰ ২ আগষ্টত নিশা ৯ বজাত IST ত আৰম্ভ হয়।<ref>[http://www.dnaindia.com/entertainment/report_amitabh-bachchan-hosted-kbc-4-to-go-on-air-from-oct-11_1418189 "Amitabh Bachchan-hosted KBC 4 to go on air from Oct 1"]. DnaIndia. [https://web.archive.org/web/20100820233215/http://www.dnaindia.com/entertainment/report_amitabh-bachchan-hosted-kbc-4-to-go-on-air-from-oct-11_1418189 Archived] from the original on 20 August 2010. Retrieved 3 August 2010.</ref> এই ছিজনৰ বাবে মুঠ পুৰস্কাৰৰ ধন আছিল ১ কোটি, আৰু এটা জেকপটৰ প্ৰশ্ন আছিল ৫ কোটি। প্ৰাক্তন আয়োজক অমিতাভ বচ্চনৰ উভতি অহাৰ বাবে এই অনুষ্ঠানৰ চতুৰ্থ ছিজন অতি সফল হৈছিল। ২০১০ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰত এই ছিজনৰ অন্ত পৰে।<ref>[http://entertainment.oneindia.in/television/top-stories/news/2010/kbc4-beats-bigg-boss4-131210.html "KBC 4 beats Bigg Boss 4 in its final episode"] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120714010039/http://entertainment.oneindia.in/television/top-stories/news/2010/kbc4-beats-bigg-boss4-131210.html |date=2012-07-14 }}. One India. Retrieved 13 December 2010.</ref> এই ছিজনটোত ইয়াৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সমকক্ষসকলৰ দৰেই শ্ব’টোৰ বিভিন্ন নিয়মৰ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছিল। প্ৰশ্নৰ সংখ্যা ১৫ৰপৰা ১৩লৈ হ্ৰাস কৰা হয় আৰু শ্ব'টোৰ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সংস্কৰণৰ দৰেই প্ৰতিটো প্ৰশ্নত এটা টাইমাৰ যোগ কৰা হয়। ১ আৰু ২ নং প্ৰশ্নৰ বাবে ৩০ ছেকেণ্ডৰ সময়সীমা আৰু ৩ৰপৰা ৭ নং প্ৰশ্নৰ বাবে ৪৫ ছেকেণ্ডৰ সময়সীমা আছিল। ৮ ৰপৰা ১৩ নং প্ৰশ্নৰ সময় নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাছিল। ব্যৱহাৰ নকৰা যিকোনো সময় বাতিল কৰা হৈছিল আৰু সেই সময় সংৰক্ষণ কৰা হোৱা নাছিল। (চূড়ান্ত প্ৰশ্নৰ বাবে সময় সংৰক্ষণ কৰা আমেৰিকাৰ সংস্কৰণৰ দৰে নহয়)। আন দেশৰ খেলখনৰ সংস্কৰণৰ দৰেই যেতিয়াই লাইফলাইন ব্যৱহাৰ কৰা হয় তেতিয়াই ঘড়ীটো বন্ধ হৈ যায় আৰু যদি সময়সীমাৰ ম্যাদ উকলি যায় তেন্তে প্ৰতিযোগীজনে তেওঁলোকৰ বৰ্তমানৰ জয়ৰ সৈতে আঁতৰি যাবলৈ বাধ্য হৈছিল। এই ছিজনত "ডাবল ডিপ" আৰু "আস্ক দ্য এক্সপাৰ্ট" লাইফলাইন (মিলিয়নেয়াৰ ঘড়ীৰ ফৰ্মেটৰপৰা আমেৰিকাৰ সমকক্ষৰ দৰেই) প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। লগতে এই ছিজনৰপৰা আগতে এটা খণ্ডৰ বাবে অহা ফাষ্টেষ্ট ফিংগাৰ ফাৰ্ষ্ট প্ৰতিযোগীসকলক এতিয়া এসপ্তাহৰ বাবে থাকিবলৈ দিয়া হৈছে। ==== হট ছিট ==== এই Hot Seat সংস্কৰণটো ২০১০ চনৰ ১ নৱেম্বৰৰপৰা ৪ নৱেম্বৰলৈকে দীপাৱলীৰ সময়ত আৰম্ভ কৰা হৈছিল। এই সংস্কৰণটোৰ সকলো প্ৰতিযোগীয়ে চেলিব্ৰিটি আছিল। এই সংস্কৰণটো আছিল ঠিক [[:en:Millionaire_Hot_Seat|মিলিয়নাৰ হট ছিট]]ৰ দৰেই। ১–৫ নং প্ৰশ্নৰ বাবে ৩০ ছেকেণ্ডৰ সময় উপলব্ধ আছিল। ৬–১০ নং প্ৰশ্নৰ বাবে ৪৫ ছেকেণ্ডৰ সময় উপলব্ধ আছিল। ১১–১৫ নং প্ৰশ্নৰ বাবে ৬০ ছেকেণ্ড উপলব্ধ আছিল। ইয়াৰ মাত্ৰ এটা লাইফলাইন আছিল, তাৰ নাম আছিল পাছ। === শৃংখলা ৫ঃ ২০১১ === [[চিত্ৰ:Amitabh Bachchan KBC5 Press.jpg|thumb|কেবিচি-৫ ৰ সংবাদ-মেলত অমিতাভ বচ্চন]] ২০১১ চনৰ ১৫ আগষ্টত ভাৰতীয় স্বাধীনতা দিৱসৰদিনা প্ৰিমিয়াৰ হোৱা আৰু ২০১১ চনৰ ১৭ নৱেম্বৰত সমাপ্ত হোৱা পঞ্চম ছিজনৰ আয়োজক হিচাপে অমিতাভ বচ্চনে পুনৰ আয়োজন কৰে। পূৰ্বৰ ছিজনৰ তুলনাত খেলৰ এটা ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন আছিল: প্ৰতিযোগীয়ে বাছি লোৱা মাত্ৰ এটা মাইলৰ খুঁটি (পাড়াও) আছিল। ঋতুটোৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা টেগলাইন আছিল "কই ভি ইনছান ছোটা নাহি হোতা" (অনুবাদ। কোনো মানুহ সৰু নহয় আক্ষৰিক অৰ্থত: কোনো ব্যক্তি হীন নহয়)। এই ছিজনটোক সাধাৰণতে ২০১১ চনত ভাৰতীয় টেলিভিছনৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় অনুষ্ঠান হিচাপে চোৱা হৈছিল।<ref>[https://web.archive.org/web/20111119195618/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/KBC-5-ends-leaves-behind-poignant-memories/Article1-770946.aspx "Television KBC 5 ends, leaves behind poignant memories"]. Hindustan Times. Archived from [http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/KBC-5-ends-leaves-behind-poignant-memories/Article1-770946.aspx the original] on 19 November 2011. Retrieved 18 November 2011.</ref> এই ছিজনত "ঘৰ বেইথে জীতো জেকপট" নামৰ এটা প্লে এট হোম ছেগমেণ্টৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। এই প্ৰতিযোগিতাত ঘৰুৱা দৰ্শকে শ্ব’টোৰ সময়ত এছএমএছৰ জৰিয়তে এটা প্ৰশ্নৰ উত্তৰ পঠিয়াব পাৰিছিল, য’ত ১ লাখ টকা যাদৃচ্ছিকভাৱে বাছি লোৱা বিজয়ীজনক দিয়া হৈছিল, যিয়ে জেকপটৰ প্ৰশ্নৰ সঠিক উত্তৰ দি এই ধন দুগুণ বা তিনিগুণ কৰিব পাৰে। === শৃংখলা ৬ঃ ২০১২ - ২০১৩ === ছিজনটোৰ বাবে পঞ্জীয়ন (প্ৰতিযোগী ট্ৰাইআউট) ২০১২ চনৰ ২৮ মে'ৰপৰা আৰম্ভ হৈছিল। এই ষষ্ঠ ছিজনটো (কেবিচি ৬) অমিতাভ বচ্চনে আয়োজন কৰিছিল আৰু ২০১২ চনৰ ৭ ছেপ্টেম্বৰত প্ৰিমিয়াৰ হৈছিল। এই শৃংখলা শুকুৰবাৰৰপৰা দেওবাৰে সন্ধিয়ালৈকে চনী টিভিত প্ৰচাৰিত হৈছিল। ২০১৩ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত এই ঋতুৰ অন্ত পৰে। ছিজনটোৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা টেগলাইন আছিল "Sirf Gyaan Hi Aapko Aapka Haq Dilata Hai" (জ্ঞানেই আপোনাক আপোনাৰ অধিকাৰ দিয়ে)। এই ছিজনত পূৰ্বৰ ছিজনৰ ১৩ প্ৰশ্নৰ ফৰ্মেট বজাই ৰাখিছে। এই ছিজনত কেবিচিয়ে সামাজিকভাৱে বৰ্জন কৰা লোকসকলক সুবিধা দিয়াৰ এক নতুন পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰিলে, যাক "দুছৰা ম'কা" (দ্বিতীয় সুযোগ) নামেৰে জনাজাত। এই শৃংখলাৰ প্ৰথম বিশেষ দিনত এচিড নিক্ষেপৰ বলি হোৱা [[:en:Sonali_Mukherjee|সোণালী মুখাৰ্জী]]য়ে [[লাৰা দত্ত]]ৰ সৈতে সাক্ষাৎ হয়। ২০১৩ চনৰ ১৩ জানুৱাৰীত আন এক বিশেষ প্ৰচাৰ হৈছিল য’ত মহাদলিত মনোজ কুমাৰৰ সৈতে ভাৰতীয় অভিনেতা [[মনোজ বাজপেয়ী]]য়েও আছিল। ৬ নং ছিজনৰ বিজয়ী আছিল ছানমীত কৌৰ।<ref>[https://web.archive.org/web/20210422202622/https://auditionsdekho.com/sony-tv-kaun-banega-crorepati/ "Archived copy"]. Archived from [https://auditionsdekho.com/sony-tv-kaun-banega-crorepati/ the original] on 22 April 2021. Retrieved 26 March 2018.</ref><ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211205/goczAtbQhaI Ghostarchive] and the [https://web.archive.org/web/20130312210047/http://www.youtube.com/watch?v=goczAtbQhaI Wayback Machine]: [[:en:Kaun_Banega_Crorepati|"KBC 6 - Sunmeet Kaur Sawhney 5 Crore Winning Moment..."]] [[ইউটিউব|YouTube]]. 6 January 2013.</ref> === শৃংখলা ৭ঃ ২০১৩ === এই অনুষ্ঠানৰ আখৰা ২০১৩ চনৰ ২৬ জুনত আৰম্ভ হয়।<ref name=":0">[http://badhil.com/kaun-banega-crorepati-rehearsals-begin/ "'Kaun Banega Crorepati' rehearsals begin"] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130628041328/http://badhil.com/kaun-banega-crorepati-rehearsals-begin/ |date=2013-06-28 }}. Badhil. Retrieved 27 June 2013.</ref> পঞ্জীয়ন আৰম্ভ হৈছিল ৮:৩০ বজাৰপৰা। ২০১৩ চনৰ ২৭ মে’ত। সপ্তম ছিজনটো (কেবিচি ৭) ও বচ্চনে আয়োজন কৰিছিল যাৰ শিৰোনাম আছিল "সীখনা বন্ধ তোহ জীতনা বন্ধ" (অনুবাদ। যদি শিক্ষণ বন্ধ হয়, জয়ী বন্ধ হয় বা সৰলভাৱে: জয়ী হ'বলৈ শিকা) শীৰ্ষক ছিজনটোৰ টেগলাইন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। মুঠ পুৰস্কাৰৰ ধন ৭ কোটিলৈ বৃদ্ধি কৰা হয়, আৰু প্ৰশ্নৰ সংখ্যা ১৩ৰপৰা ১৫লৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। ২০১৩ চনৰ ৬ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ছিজন আৰম্ভ হয়। ছিজনটোত কেইটামান পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল, য’ত আছিল পাৱাৰ পাপলু নামৰ নতুন জীৱন-ৰেখা। এই লাইফলাইনে প্ৰতিযোগীক পূৰ্বৰ প্ৰশ্নত ইতিমধ্যে ব্যৱহাৰ কৰা লাইফলাইন পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ অনুমতি দিছিল (কিন্তু বৰ্তমানৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিবলৈ প্ৰতিযোগীয়ে ব্যৱহাৰ কৰা লাইফলাইন নহয়)। ডাবল ডিপ আৰু বিশেষজ্ঞক সোধা বন্ধ কৰাৰ বিপৰীতে ৫০:৫০ আৰু ফ্লিপ প্ৰশ্ন (যাক "চুইচ" বা "প্ৰশ্ন সলনি" বুলিও জনা যায়) পুনৰ সজীৱ কৰা হৈছিল। ফোন-এ-ফ্ৰেণ্ড (বন্ধুলৈ দূৰভাস) ৪৫ ছেকেণ্ডলৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। জেকপট প্ৰশ্নৰ পুৰস্কাৰ ৭ কোটিলৈ বৃদ্ধি কৰা হয়। কৌন বানেগা ক্ৰৌড়পতি ২০১৩ ৰ মঞ্চটো আছিল ৩৬০ ডিগ্ৰী মাল্টিমিডিয়া মঞ্চ। শেষৰ চাৰিটা প্ৰশ্ন আছিল সপ্ত কোটি চন্দুক (অনুবাদ. দ্য চেভেন ক্ৰৌড় জেকপট)ৰ এটা অংশ। ফাষ্টেষ্ট ফিংগাৰ ফাৰ্ষ্টৰ ব্যৱস্থাটোও সলনি কৰা হৈছিল। এটা প্ৰশ্ন খেলাৰ পৰিৱৰ্তে তিনিটা প্ৰশ্নৰ শেষত গঠন হোৱা লিডাৰ ব’ৰ্ডৰ বিজয়ীজন হট ছিটত বহি থাকে। (অৰ্থাৎ যিজন খেলুৱৈয়ে আটাইতকৈ কম সময়ৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক প্ৰশ্নৰ সঠিক উত্তৰ দিছিল)।<ref name=":0" /> === শৃংখলা ৮ঃ ২০১৪ === [[চিত্ৰ:KBC 8 2014.jpg|thumb|২০১৪ চনত [[:en:Surat|চুৰাট]] আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰদৰ্শনী আৰু অধিৱেশন কেন্দ্ৰ (এছ আই ই চি চি)। ]] এই ছিজনৰ সৰ্বাধিক বিজয়ী পুৰস্কাৰো আছিল ৭ কোটি। ২০১৪ চনৰ ২২ জুলাইৰপৰা কেবিচি ৮ ৰ পঞ্জীয়ন আৰম্ভ কৰা হয় আৰু ২০১৪ চনৰ ২ আগষ্টৰপৰা চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ হয়। কিছুমান খণ্ডৰ চিত্ৰগ্ৰহণ [[:en:Raipur|ৰায়পুৰ]]ত আৰু আন কিছুমান [[গুজৰাট]]ত, [[:en:Surat|চুৰাট]]ত চৰ্চনাৰ দ্য চুৰাট ইণ্টাৰনেশ্যনেল এক্সহিবিচন এণ্ড কনভেনচন চেণ্টাৰ (SIECC)ত কৰা হৈছিল,ফটোগ্ৰাফী অশ্বিন বৰাডে কৰিছিল। এইটোৱেই আছিল প্ৰথমবাৰৰ বাবে [[মুম্বাই]]ৰ বাহিৰত কেবিচিৰ চিত্ৰগ্ৰহণ। ছিজনৰ বাবে ফৰ্মেটত সৰু সৰু পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল, প্ৰশ্নৰ সংখ্যা ১৪ লৈ হ্ৰাস পাইছিল, ৫০:৫০ৰ ঠাইত ডাবল ডিপে লোৱাৰ লগতে ফ্লিপৰ ঠাইত ট্ৰিগুনি (থ্ৰী ৱাইজ মেন) লাইফলাইন লোৱা হৈছিল। ফোন-এ-ফ্ৰেণ্ডক ৩০ ছেকেণ্ডলৈ হ্ৰাস কৰা হয় আৰু মূল ফাষ্টেষ্ট ফিংগাৰ ফাৰ্ষ্ট চিষ্টেম (১ৰপৰা ৬ ছিজনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা ধৰণে) পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়।<ref>[http://ingujarat.net/amitabh-bachchan-surat-gujarat-shooting-kbc-2014-kaun-banega-crorepati-season-8/ "Kaun Banega Crorepati to shoot an episode in Surat!" ]. Indian Television. 25 July 2014. Archived from [http://ingujarat.net/amitabh-bachchan-surat-gujarat-shooting-kbc-2014-kaun-banega-crorepati-season-8/ the original] on 29 July 2014. Retrieved 25 July 2014.</ref> [[চিত্ৰ:KBC 8A 2014.jpg|thumb|২০১৪ চনত মঞ্চত (এল-আৰৰ পৰা) ছুৰাট আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰদৰ্শনী আৰু অধিৱেশন কেন্দ্ৰ (SIECC) আদিত্য শ্ৰীবাস্তৱ, কপিল শৰ্মা, দয়ানন্দ চেত্ৰী আৰু অমিতাভ বচ্চনৰ ফটোগ্ৰাফী কৰিছিল অশ্বিন বৰাদ-সুৰতে]] ধাৰাবাহিকখনৰ গ্ৰেণ্ড প্ৰিমিয়াৰ খণ্ডটো ২০১৪ চনৰ ১৭ আগষ্টত (দেওবাৰ) নিশা ৮:৩০ বজাত ৩ ঘণ্টাৰ বাবে প্ৰিমিয়াৰ কৰা হয়। সোমবাৰৰপৰা বৃহস্পতিবাৰৰ সন্ধিয়ালৈকে এই ছিজনটো প্ৰচাৰিত হৈছিল। প্ৰথম অৱস্থাত ১.৫ ঘণ্টা চলি থকা এই কাৰ্যসূচী এঘণ্টালৈ হ্ৰাস পালে। ২০১৪ চনৰ ৬ নৱেম্বৰত এই ছিজনটোৰ অন্ত পৰে আৰু ৯ নৱেম্বৰ আৰু ১৬ নৱেম্বৰ ২০১৪ তাৰিখে ইয়াৰ দুটা গ্ৰেণ্ড ফিনালে খণ্ড প্ৰচাৰিত হয়। গ্ৰেণ্ড প্ৰিমিয়াৰ খণ্ডটোত বিশেষ অতিথিসকল উপস্থিত আছিল: টেলিভিছন কমেডিয়ান কপিল শৰ্মা কালাৰ্ছ টিভিৰ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক কমেডী নাইটছ উইথ কপিলৰ পৰা; চনী টিভিৰ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক চিআইডিৰপৰা শিৱাজী সাতম, দয়ানন্দ চেত্ৰী আৰু আদিত্য শ্ৰীবাস্তৱ; আৰু শেষত ৰাজপুত নায়ক মহাৰানা প্ৰতাপ অৰ্থাৎ চনী টিভিৰ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক ভাৰত কা বীৰ পুত্ৰৰপৰা ফৈছাল খানে – মহাৰাণা প্ৰতাপে এক তাৰকা নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। অন্যান্যৰ লগতে নীল নংকিনৰিহৰ নেতৃত্বত শ্বিলং চেম্বাৰ কোৱাৰে কেবিচি ৮ ৰ মুকলি অনুষ্ঠানত বলীউডৰ চিৰসেউজ গীতৰ মিশ্ৰণ পৰিৱেশন কৰে আৰু তাৰ পিছত দেশপ্ৰেমমূলক গীত পৰিৱেশন কৰে।<ref>[https://web.archive.org/web/20140905234406/http://www.india-north-east.com/2014/09/Shillong-Chamber-Choir-performs-at-KBC-8.html "Shillong Chamber Choir performs at Kaun Banega Crorepati – season 8!" ]. India-North-East.com. Archived from [http://www.india-north-east.com/2014/09/Shillong-Chamber-Choir-performs-at-KBC-8.html the original] on 5 September 2014. Retrieved 2 September 2014.</ref> === শৃংখলা ৯ঃ ২০১৭ === ২ বছৰৰ ব্যৱধানৰ পিছত কেবিচি পুনৰ সম্প্ৰচাৰিত হয় আৰু বচ্চন ডাঙৰীয়াই পুনৰ আয়োজনৰ দায়িত্ব আৰম্ভ কৰে কাৰণ ইয়াৰ প্ৰিমিয়াৰ ২০১৭ চনৰ ২৮ আগষ্টত চনী টিভিত প্ৰচাৰিত হৈছিল। এই ছিজনৰ টেগলাইন আছিল "জৱাব দেনে কা ৱাকত আ গয়া হায়" (অনুবাদ। উত্তৰ দিয়াৰ সময় আহি পৰিছে)। সোমবাৰৰপৰা শুকুৰবাৰলৈ নিশা ৯:০০ বজাত প্ৰচাৰিত এই অনুষ্ঠানটোৰ শুকুৰবাৰৰ খণ্ডটোৰ নাম দিয়া হৈছে নই চাহ নই ৰাহ। এই ছিজনত ১৬টা প্ৰশ্নৰ ফৰ্মেট প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়, য’ত প্ৰথম ১০টা প্ৰশ্নৰ সময় নিৰ্ধাৰণ কৰা হয় (প্ৰথম পাঁচটা প্ৰশ্নৰ বাবে ৪৫ ছেকেণ্ড আৰু তলৰ পাঁচটা প্ৰশ্নৰ বাবে ৬০ ছেকেণ্ড)। ডাবল ডিপৰ ঠাইত ৫০:৫০ লাইফলাইন পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয় আৰু থ্ৰী ৱাইজ মেন লাইফলাইনৰ ঠাইত প্লাছ ৱান (আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সংস্কৰণৰ পৰা) লোৱা হয়। ফোন-এ-ফ্ৰেণ্ডে (বৰ্তমান জিঅ’ৰ পৃষ্ঠপোষকতাত) ভিডিঅ’ কলৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। যদি প্ৰতিযোগীয়ে ১৬ নং প্ৰশ্নটোত উপনীত হয় (Jio Jackpot Question), তেন্তে প্ৰতিযোগীয়ে বাকী থকা জীৱন-ৰেখাবোৰ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰে। ২০১৭ চনৰ ৭ নৱেম্বৰত এই অনুষ্ঠানৰ শেষৰ খণ্ডটো অভিনন্দন আভাৰ নামেৰে সম্প্ৰচাৰিত হৈছিল। === শৃংখলা ১০ঃ ২০১৮ === ২০১৮ চনৰ ৬ জুনত এই অনুষ্ঠানটোৰ পঞ্জীয়ন আৰম্ভ হয় আৰু ২০১৮ চনৰ ৩ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা চনী টিভিত প্ৰচাৰ আৰম্ভ হয়। দশম ছিজনৰ টেগলাইন হৈছে কাব টাক ৰ'কোগে। এই বিশেষ ছিজনত ফোন-এ-ফ্ৰেণ্ড লাইফলাইনৰ ঠাইত আস্ক দ্য এক্সপাৰ্ট লাইফলাইন স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>[https://indianexpress.com/article/entertainment/television/kaun-banega-crorepati-10-whats-new-amitabh-bachchan-5336752/lite/ "Kaun Banega Crorepati 10: What's new in Amitabh Bachchan's game show"]. [[:en:The_Indian_Express|The Indian Express.]] 4 September 2018. [https://web.archive.org/web/20180903082417/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/kaun-banega-crorepati-10-whats-new-amitabh-bachchan-5336752/lite/ Archived] from the original on 3 September 2018. Retrieved 3 September 2018.</ref> === শৃংখলা ১১ঃ ২০১৯ === ২০১৯ চনৰ ১৯ ​​আগষ্টত চ’নী টিভিত কেবিচি ১১ ছিজন প্ৰিমিয়াৰ হয়, য’ত বচ্চন ডাঙৰীয়াই দশমবাৰৰ বাবে পুনৰ আয়োজনৰ দায়িত্ব আৰম্ভ কৰে। সপ্তাহৰ নিশা ৯:০০ বজাৰপৰা নিশা ১০:৩০ বজালৈ,প্ৰচাৰিত হৈছিল এই অনুষ্ঠান। প্ৰতি শুকুৰবাৰে নিশা ১১ বজালৈকে কৰমবীৰ বিশেষ খণ্ড প্ৰচাৰিত হয়। এই ছিজনৰ বাবে শ্ব'টোৰ টেগলাইন আছিল " অড়ে ৰহো।" এই ছিজনত প্লাছ ৱান লাইফলাইনৰ ঠাইত সালসলনি (চুইচ) লোৱা হৈছিল,ঐচ্ছিক শ্ৰেণীৰ সৈতে প্ৰশ্ন সালসলনি কৰিব পাৰিছিল। এই ছিজনৰ অন্তিম খণ্ডটো ২০১৯ চনৰ ২৯ নৱেম্বৰত প্ৰচাৰিত হৈছিল, য’ত কৰমবীৰ বিশেষ প্ৰতিযোগী হিচাপে আছিল [[সুধা মূৰ্তি]]।<ref>[https://khabar.ndtv.com/news/television/kaun-banega-crorepati-11-new-promo-release-amitabh-bachchan-seen-with-new-style-and-new-moral-2067912 Kaun Banega Crorepati 11 new promo released with new style and new moral] Retrieve on 11 July 2019</ref> === শৃংখলা ১২ঃ ২০২০ - ২০২১ === ২০২০ চনৰ ২ মে’ত চ’নী টিভিয়ে ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ জৰিয়তে বচ্চনক লৈ এটা চুটি ভিডিঅ’ মুকলি কৰিছিল, য’ত উল্লেখ আছিল যে ১২ ছিজনৰ অডিচন প্ৰক্ৰিয়া ৯ মে’ৰপৰা ২৩ মে’লৈ চলিব।<ref>[https://www.naidunia.com/entertainment/television-kbc-12-kaun-banega-crorepati-registration-to-start-from-9-may-know-the-process-5530904 "KBC 12 : फिर आ रहा Kaun Banega Crorepati, 9 मई से शुरू होगा रजिस्ट्रेशन, जानिए पूरी प्रोसेस"]. ''www.naidunia.com'' (in Hindi). [https://web.archive.org/web/20200510182744/https://www.naidunia.com/entertainment/television-kbc-12-kaun-banega-crorepati-registration-to-start-from-9-may-know-the-process-5530904 Archived] from the original on 10 May 2020. Retrieved 3 May 2020.</ref> [[কৰ'নাভাইৰাছ ৰোগ ২০১৯|ক’ভিড-১৯]] মহামাৰীৰ বাবে চিত্ৰগ্ৰহণ আৰু প্ৰচাৰ পলম হ’ল। ৭ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ হয়। বচ্চন ডাঙৰীয়াই আপডেট কৰা মঞ্চৰ প্ৰথম ৰূপ তেওঁৰ অফিচিয়েল টুইটাৰ হেণ্ডেলত পোষ্ট কৰিছিল।[48] ২৮ ছেপ্টেম্বৰত ছিজন ১২ ৰ প্ৰিমিয়াৰ প্ৰচাৰ কৰা হয়, টেগলাইন "জো ভি হো, হৰ চেটবেক কা জৱাব কামবেক সে ডু" (जो भी हो, हर सेटबेक का जवाब कमबेक से दो).<ref>[https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/3-crorepatis-till-now-why-kbc-12-seems-phenomenal-for-women-1744246-2020-11-26 "3 crorepatis till now, why KBC 12 seems phenomenal for women".] India Today. 26 November 2020. [https://web.archive.org/web/20210426110255/https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/3-crorepatis-till-now-why-kbc-12-seems-phenomenal-for-women-1744246-2020-11-26 Archived] from the original on 26 April 2021. Retrieved 26 April 2021.</ref> ক’ভিড-১৯ মহামাৰীৰ বাবেই ষ্টুডিঅ’ৰ দৰ্শক নোহোৱাকৈয়ে চিত্ৰগ্ৰহণ হৈছিল। ফলস্বৰূপে অডিয়ন্স প’লৰ লাইফলাইনৰ ঠাইত ভিডিঅ’ এ ফ্ৰেণ্ড লাইফলাইন স্থাপন কৰা হ’ল, যিটো ভিডিঅ’ কলৰ জৰিয়তে বা ফোন এ ফ্ৰেণ্ড লাইফলাইনৰ সৈতে একে।<ref>[https://www.exchange4media.com/media-tv-news/20-years12th-season-kaun-banega-crorepati-makes-a-comeback-on-sept-28-107784.html "20 years,12th Season: Kaun Banega Crorepati makes a comeback on Sept 28 - Exchange4media"]. Indian Advertising Media & Marketing News – exchange4media. 21 September 2020. [https://web.archive.org/web/20201022041655/https://www.exchange4media.com/media-tv-news/20-years12th-season-kaun-banega-crorepati-makes-a-comeback-on-sept-28-107784.html Archived] from the original on 22 October 2020. Retrieved 2 October 2020.</ref> কেবিচিৰ ইতিহাসত প্ৰথমবাৰৰ বাবে এগৰাকী প্ৰতিযোগী (কলকাতাৰ ৰুনা সাহা) ফাষ্টেষ্ট ফিংগাৰ ফাৰ্ষ্ট খেলা নকৰাকৈয়ে হট ছিটলৈ আহিছিল, কিয়নো আন কোনো প্ৰতিযোগী বাকী নাছিল। ১১ নৱেম্বৰত নাজিয়া নাছিম এই ছিজনৰ প্ৰথম ১ কোটি বিজয়ী হয়। এই ছিজনৰ অন্তিম খণ্ডটো ২০২১ চনৰ ২২ জানুৱাৰীত প্ৰচাৰিত হৈছিল।<ref>[https://indianexpress.com/article/entertainment/television/kaun-banega-crorepati-12-winner-nazia-nasim-7043893/ "It was a Slumdog Millionaire moment for me: KBC 12 winner Nazia Nasim"]. [[:en:The_Indian_Express|The Indian Express]]. Indian Express. 12 November 2020. [https://web.archive.org/web/20201112011248/https://indianexpress.com/article/entertainment/television/kaun-banega-crorepati-12-winner-nazia-nasim-7043893/ Archived] from the original on 12 November 2020. Retrieved 12 November 2020.</ref> === শৃংখলা ১৩ঃ ২০২১ === শৃংখলা ১৩ ৰ বাবে পঞ্জীয়ন ১০ মে ২০২১ তাৰিখে আৰম্ভ হৈছিল। ডিজিটেল অডিছনসমূহৰ পৰিকল্পনা অব্যাহত ৰখা হৈছিল আৰু সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটো চাৰিটি ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছিল: পঞ্জীয়ন, পৰীক্ষা, অনলাইন অডিছন, আৰু ব্যক্তিগত সাক্ষাৎকাৰ। শ্ব'ৰ প্ৰচাৰমূলক ভিডিঅ'সমূহৰ শিৰোনাম 'সম্মান' আছিল আৰু নিটেশ তিৱাৰী দেৱে নিৰ্দেশনা দিছিল। এইবোৰ তিনিটা ভাগত মুক্তি দিয়া হৈছিল আৰু শেষ ভাগত শ্ব'ৰ সম্প্ৰচাৰৰ তাৰিখ আৰু সময় প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref>[https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/nitesh-tiwari-unveils-sammaan-1st-part-of-3-part-short-film-for-kbc-13-watch-1829012-2021-07-16 "Nitesh Tiwari unveils Sammaan, 1st part of 3-part short film for KBC 13"]. [[ইণ্ডিয়া টুডে|India Today]]. 16 July 2021. [https://web.archive.org/web/20210819071951/https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/nitesh-tiwari-unveils-sammaan-1st-part-of-3-part-short-film-for-kbc-13-watch-1829012-2021-07-16 Archived] from the original on 19 August 2021. Retrieved 19 August 2021.</ref> এই অনুষ্ঠান ২৩ আগষ্টত চনি টিভি আৰু [[:en:SonyLIV|ছনিলিভ]] এপত প্ৰিমিয়াৰ হৈছিল। শুক্ৰবাৰৰ বিশেষ এপিছডটি 'শাণ্ডাৰ শুক্ৰবাৰ' শীৰ্ষক লাভ কৰিছিল। ষ্টুডিঅ’ দৰ্শকবৃন্দ এই ছিজনৰ বাবে উভতি আহিছিল; ফলস্বৰূপে দৰ্শক ভোট লাইফলাইন পুনঃস্থাপিত হৈছিল। যাহওক, ফাষ্টেষ্ট ফিঙ্গাৰ ফাষ্ট নোহোৱা কৰা হৈছিল আৰু ট্ৰিপল টেষ্ট প্ৰৱিষ্ট কৰা হৈছিল, য’ত প্ৰতিযোগীবিলাকে তিনিটা সাধাৰণ জ্ঞান প্ৰশ্নৰ চাৰিটা বিকল্পৰ সৈতে উত্তৰ দিয়ে, শৃংখলা ৭ ৰ সংস্কৰণৰ দৰে, আৰু তিনিটাৰ সমস্তৰে আটাইতকৈ কম সময়ত উত্তৰ দিয়া প্ৰতিযোগীয়ে হট চিটলৈ আগবঢ়িছিল।<ref>[https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/kbc-13-returns-with-amitabh-bachchan-and-some-updates-celebrity-guests-every-friday-and-more-101629297561566.html "KBC 13 returns with Amitabh Bachchan and some updates: Celebrity guests every Friday and more"]. 18 August 2021. [https://web.archive.org/web/20210904144923/https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/kbc-13-returns-with-amitabh-bachchan-and-some-updates-celebrity-guests-every-friday-and-more-101629297561566.html Archived] from the original on 4 September 2021. Retrieved 4 September 2021.</ref> ৩১ আগষ্টত হিমানী বুণ্ডেলা ছিজনৰ প্ৰথম ১ কোটি বিজয়ী আৰু কোটি টকা লাভ কৰা প্ৰথমজন অন্ধ প্ৰতিযোগী হিচাপে পৰিগণিত হয়। অক্টোবৰত চাহিল আদিত্য অহিৰৱাৰ ১ কোটি টকাৰ দ্বিতীয় বিজয়ী হয়। ৩ ডিচেম্বৰত সম্প্ৰচাৰিত হৈছিল এই অনুষ্ঠান। শৃংখলাটোৰ অন্তিম সপ্তাহটোৰ নাম আছিল চাণ্ডাৰ চুক্ৰীয়া, আৰু চূড়ান্ত খণ্ডটো ১৭ ডিচেম্বৰত প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল।<ref>Cyril, Grace (17 December 2021). [https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/kbc-13-ends-today-10-best-moments-from-the-show-1888940-2021-12-17 "KBC 13 ends today. 10 best moments from the show".] [[ইণ্ডিয়া টুডে|India Today]]. [https://web.archive.org/web/20220927050246/https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/kbc-13-ends-today-10-best-moments-from-the-show-1888940-2021-12-17 Archived] from the original on 27 September 2022. Retrieved 27 September 2022.</ref> === শৃংখলা ১৪ঃ ২০২২ === ১৪ নং ছিজনৰ প্ৰথম খণ্ডটোৰ প্ৰিমিয়াৰ হয় ৭ আগষ্ট ২০২২ তাৰিখ দেওবাৰে। এই ছিজনৰ বাবে "ট্ৰিপল টেষ্ট" অব্যাহত ৰখা হয় আৰু লাইফলাইন ৪ৰপৰা ৩লৈ হ্ৰাস কৰা হয়। এই ছিজনৰ বাবে প্ৰশ্নৰ সংখ্যা ১৭ লৈ বৃদ্ধি পাইছিল। ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ ৭৫সংখ্যক বছৰৰ বাবে চূড়ান্ত ধনৰাশি ৭.৫ কোটিলৈ বৃদ্ধি কৰা হয়, ৫০ লাখ বৃদ্ধি কৰা হয় আৰু ৭৫ লাখৰ নতুন দুৱাৰডলি সংযোজন কৰা হয় যাতে খেলুৱৈজনে ১ কোটিৰ প্ৰশ্নৰ ভুল উত্তৰ দিলে লাভ কৰিব পাৰে। ১ কোটি টকাৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ এই শৃংখলাত দুজন ব্যক্তিয়ে ভুলকৈ দিছিল। একমাত্ৰ ১ কোটি টকাৰ বিজয়ী কবিতা চাওলা।<ref>[https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/kbc-season-14-gets-its-1st-crorepati-homemaker-kavitha-chawla-wins-rs-1-cr-will-she-take-home-rs-7-5-cr/articleshow/94270127.cms "'KBC Season 14' gets its 1st crorepati! Homemaker Kavita Chawla wins Rs 1 cr, will she take home Rs 7.5 cr?"]. The Economic Times. 20 September 2022. [https://web.archive.org/web/20221201183514/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/kbc-season-14-gets-its-1st-crorepati-homemaker-kavitha-chawla-wins-rs-1-cr-will-she-take-home-rs-7-5-cr/articleshow/94270127.cms Archived] from the original on 1 December 2022. Retrieved 25 January 2023.</ref> শশ্বৱত গোৱেল হৈছে প্ৰথম আৰু একমাত্ৰ প্ৰতিযোগী যিয়ে ৭.৫ কোটি টকাৰ ১৭ নং প্ৰশ্ন চেষ্টা কৰিছে। ১ কোটি টকা লাভ কৰাৰ পাছত তেওঁ অতি যুক্তিসংগতভাৱে বুজাই দিছিল যে যদি তেওঁ সঠিকভাৱে ১৭ নং প্ৰশ্নৰ উত্তৰ সঠিককৈ দিব পাৰে তেন্তে ই ৬৫০% বৃদ্ধি কৰি ৭.৫ কোটি টকা হ’ব আৰু ভুল হলে তেওঁৰ পুৰস্কাৰ লাভৰ পৰিমাণ মাত্ৰ ২৫% হ্ৰাস পাব, পুনৰ ৭৫,০০,০০০ টকালৈ নামি যাব। গোৱেলে চূড়ান্ত প্ৰশ্নৰ ভুল উত্তৰ দিছিল আৰু ₹৭৫,০০,০০০ টকা লাভ কৰিছিল। চূড়ান্ত খণ্ডটো ২০২২ চনৰ ৩০ ডিচেম্বৰত প্ৰচাৰিত হৈছিল।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/kaun-banega-crorepati-14-contestant-shashwat-goel-attempts-rs-7-5-crore-question-after-winning-rs-1-crore-takes-home-rs-75-lakh/articleshow/94793847.cms "Kaun Banega Crorepati 14: Contestant Shashwat Goel attempts Rs 7.5 crore question after winning Rs 1 crore; takes home Rs 75 lakh".] Archived from the original on 10 November 2022. Retrieved 25 January 2023.</ref> === শৃংখলা ১৫ঃ ২০২৩ === চনী এণ্টাৰটেইনমেণ্ট টেলিভিছনে ২০২৩ চনৰ ১৮ এপ্ৰিলত কেবিচিৰ ১৫সংখ্যক শৃংখলা ঘোষণা কৰে। একেদিনাই পঞ্জীয়নৰ বাবে প্ৰমোও মুকলি কৰা হয়। ২৯ এপ্ৰিল ২০২৩ তাৰিখে নিশা ৯:০০ বজাৰপৰা পঞ্জীয়ন আৰম্ভ হয়। প্ৰথম খণ্ডটো ২০২৩ চনৰ ১৪ আগষ্টত প্ৰচাৰিত হৈছিল। এটা নতুন নিয়ম প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল যে যেতিয়া খেলুৱৈয়ে প্ৰথম দুৱাৰডলি অতিক্ৰম কৰিব, তেতিয়া ভাৰতৰ যিকোনো ঠাইৰপৰা অহা কোনো ব্যক্তিৰপৰা এটা প্ৰশ্ন সোধা হ'ব আৰু দৰ্শকে নিজৰ ভোটিং যন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ উত্তৰ দিব; কম সময়তে শুদ্ধ উত্তৰ দিয়া দৰ্শকক পুৰস্কাৰ দিয়া হ’ব। এটা নতুন মিনি-গেম, "ছুপাৰ চন্দুক" প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়: দ্বিতীয় দুৱাৰডলি অতিক্ৰম কৰাৰ পাছত খেলুৱৈসকলে ৯০ ছেকেণ্ডৰ বাবে ১০টা প্ৰশ্নৰ ৰাউণ্ডৰ ৰেপিড-ফাইয়াৰ চেষ্টা কৰে, প্ৰতিটো শুদ্ধ উত্তৰে তেওঁলোকক ১০,০০০ টকা দিয়ে। যদি তেওঁলোকে ₹৫০,০০০ বা তাতকৈ অধিক জিকিব পাৰে, তেন্তে প্ৰতিযোগীয়ে হয় ধনখিনি সুৰক্ষিত কৰিব পাৰিব নতুবা আগতে ব্যৱহাৰ কৰা জীৱন-ৰেখা এটা পুনৰুজ্জীৱিত কৰিব পাৰিব। ৫০:৫০ লাইফলাইনৰ ঠাইত ডাবল ডিপ স্থাপন কৰা হয়। ট্ৰিপল টেষ্টৰ ঠাইত ফাষ্টেষ্ট ফিংগাৰ ফাৰ্ষ্ট লোৱা হয়। ডাবল ডিপ আৰু ভিডিঅ’ কলত বন্ধুৰ সৈতে বাৰ্তা লাইফলাইনৰ ঠাইত কিডছ উইক বিশেষৰ সময়ত ফ্লিপ দ্য কুৱেচন( অনুবাদ- প্ৰশ্নৰ সাল-সলনি) আৰু আস্ক দ্য এক্সপাৰ্টৰ ( অনুবাদ- বিশেষজ্ঞক সোধা) ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। === শৃংখলা ১৬ঃ ২০২৪ === চনী এণ্টাৰটেইনমেণ্ট টেলিভিছনে ২০২৪ চনৰ ১৬ এপ্ৰিলত কেবিচিৰ ১৬সংখ্যক শৃংখলাৰ ঘোষণা কৰে। ২৬ এপ্ৰিলৰপৰা পঞ্জীয়ন আৰম্ভ হয়। ১২ আগষ্টত এই ছিজনৰ প্ৰিমিয়াৰ হৈছিল। আৰম্ভ হ’ল ‘ছুপাৰ ছাৱাল’ নামৰ এটা নতুন খণ্ড। ১০ হাজাৰ টকাৰ প্ৰথম দুৱাৰডলি অতিক্ৰম কৰাৰ পাছত কোনো বিকল্প নোহোৱাকৈ এটা প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হয়। প্ৰতিযোগীয়ে বিকল্প নোহোৱাকৈ ইয়াৰ উত্তৰ দিব লাগিব। যদি উত্তৰটো শুদ্ধ হয় তেন্তে ‘Dugnaastra’ নামৰ এটা পাৱাৰ-আপ সক্ৰিয় হয়। প্ৰতিযোগীয়ে এই পাৱাৰ-আপ ৬ আৰু ১০ নং প্ৰশ্নৰ মাজত মাত্ৰ এবাৰহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। বিকল্পসমূহ উপস্থাপন কৰাৰ আগতে প্ৰতিযোগীয়ে এটা বাজাৰ টিপে। বাজাৰ টিপিলে পাৱাৰ-আপ সক্ৰিয় হয়। ই সেই বিশেষ প্ৰশ্নটোৰ বাবে পুৰস্কাৰৰ পৰিমাণ দুগুণ কৰে। যদি উত্তৰটো শুদ্ধ হয়, তেন্তে প্ৰতিযোগীয়ে একে পৰিমাণৰ পুৰস্কাৰৰ ধনৰ বোনাছ লাভ কৰে। প্ৰতিযোগীয়ে এই প্ৰশ্নৰ উত্তৰ কোনো জীৱন-ৰেখা নোহোৱাকৈ দিয়ে। পূৰ্বৰ ছিজনৰপৰা ‘ছুপাৰ ছন্দুক’ অংশটো অব্যাহত ৰখা হৈছিল। পূৰ্বৰ শৃংখলাবোৰৰ দৰে নহয়, য’ত কেবিচি ৰ একেলগে খেলা প্ৰতিযোগীসকলে প্ৰতি শুকুৰবাৰে হট ছিটত থকাৰ সুযোগ পাইছিল, এইবাৰ গোটেই সপ্তাহটো, সাধাৰণতে মাহৰ শেষৰ সপ্তাহটো কেবিচি একেলগে খেলা প্ৰতিযোগীসকলৰ বাবে উৎসৰ্গা কৰা হয় আৰু ইয়াক ‘ইণ্ডিয়া চেলেঞ্জাৰ উইক’ বুলি কোৱা হয়। Fastest Finger First ৰাউণ্ডৰ শীৰ্ষ দুজন বিজয়ীয়ে ‘জল্ডি ৫’ ৰাউণ্ডৰ বাবে আহে, য’ত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হ’ব, আৰু যিয়ে প্ৰথমে বাজাৰ টিপি শুদ্ধ উত্তৰ দিয়ে তেওঁ পইণ্ট লাভ কৰে। প্ৰথমে ৫টা শুদ্ধ উত্তৰ দিয়াজন হট ছিট লাভ কৰিছিল। ২০২৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত এই অনুষ্ঠানৰ ২৫বছৰীয়া জয়ন্তী উদ্‌যাপনৰ বাবে পুনৰ পঞ্জীয়ন মুকলি কৰা হয়। ২০২৫ চনৰ ২০ জানুৱাৰীত শ্ব’টোৱে ২৫বছৰীয়া জয়ন্তী উদ্‌যাপন আৰম্ভ কৰে আৰু নতুন অংশ কাহানী জীত কি আৰম্ভ কৰে য’ত পূৰ্বৰ ছিজনৰ সকলো কোটিপতি শ্ব’টোত আহি কেবিচিয়ে তেওঁলোকৰ জীৱন কেনেকৈ সলনি কৰিলে সেই বিষয়ে কয়। চূড়ান্ত খণ্ডটো ২০২৫ চনৰ ১১ মাৰ্চত প্ৰচাৰিত হৈছিল। === শৃংখলা ১৭ঃ ২০২৫-২০২৬ === চনী এণ্টাৰটেইনমেণ্ট টেলিভিছনে ২০২৫ চনৰ ৮ এপ্ৰিলত কেবিচিৰ ১৭সংখ্যক শৃংখলাৰ ঘোষণা কৰে। ১৪ এপ্ৰিলৰপৰা পঞ্জীয়ন আৰম্ভ হয়। প্ৰথম খণ্ডটো ১১ আগষ্টত প্ৰচাৰিত হৈছিল। শৃংখলাটোৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা টেগলাইন আছিল জাহান অকল হায় ৱাহান আকাদ হায় (অনুবাদ। য’ত প্ৰজ্ঞা থাকে, তাত আত্ম-বিশ্বাস থাকে)। এই ছিজনত ফাষ্টেষ্ট ফিংগাৰ ফাৰ্ষ্ট (Fastest Finger First) ফৰ্মেট সলনি কৰা হৈছিল। ফাষ্টেষ্ট ফিংগাৰ ফাৰ্ষ্ট ৰাউণ্ডৰ শীৰ্ষ দুগৰাকী প্ৰতিযোগীয়ে ‘জল্ডি ৫’ ৰাউণ্ডৰ বাবে যোগ্যতা অৰ্জন কৰে, য’ত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হ’ব, আৰু যিয়ে প্ৰথমে বাজাৰ টিপি শুদ্ধ উত্তৰ দিয়ে তেওঁ পইণ্ট লাভ কৰে। প্ৰথমে ৫টা শুদ্ধ উত্তৰ পোৱাজন হট ছিট লাভ কৰিছিল। বিগত ছিজনত কেবিচি প্লে এলং প্ৰতিযোগীসকলৰ বাবে ইণ্ডিয়া চেলেঞ্জাৰ উইকৰ অংশ হিচাপে এইটো প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল যদিও এইবাৰ, ইয়াক সম্পূৰ্ণ ছিজনৰ বাবে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। কিন্তু এইটো প্ৰথম ৩ সপ্তাহৰ পিছত আঁতৰোৱা হ'ল আৰু স্বাভাৱিক বিন্যাস পুনৰ স্থাপন কৰা হ'ল। শ্ব’টোৰ ২৫বছৰীয়া জয়ন্তী উপলক্ষ্যে প্ৰথমবাৰৰ বাবে দ্য হোল মানি ট্ৰি (Whole Money Tree) সলনি কৰে আৰু এতিয়া ইয়াক মহা মানি ট্ৰি (Maha Money Tree) বুলি নামকৰণ কৰা হৈছে। প্ৰথম প্ৰশ্নটো এতিয়া ১০০০ ৰ পৰিৱৰ্তে ৫০০০ টকাতআছে, আৰু প্ৰথম দুৱাৰডলি অতিক্ৰম কৰাৰ পাছত ১০,০০০ ৰপৰা ২৫,০০০ টকালৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছে, আৰু দ্বিতীয় দুৱাৰডলি অতিক্ৰম কৰাৰ পাছত ৩,২০,০০০ ৰপৰা ৫,০০,০০০ টকা লৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছে। জলদি ৫ খেলা প্ৰতিযোগীসকলে ৬ নং প্ৰশ্নৰপৰা পোনপটীয়াকৈ খেলিব আৰু লগতে ২৫,০০০ টকা জয়ৰ নিশ্চয়তা থাকিব। নতুন জীৱন-ৰেখা প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে, যাক সংকেত সূচক বুলি জনা যায়। এই জীৱন-ৰেখাত প্ৰতিযোগীয়ে উত্তৰৰ বিষয়ে এটা ইংগিত চাবলৈ পাব পাৰে। ডাবল ডিপ লাইফলাইন আঁতৰাই ৫০:৫০ লাইফলাইন পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হ’ল। পূৰ্বৰ ছিজনৰপৰা ছুপাৰ ছন্দুক অংশ অব্যাহত আছিল যদিও ছুপাৰ ছাৱাল আৰু দুগনাষ্ট্ৰা বন্ধ কৰা হৈছে। কেবিচিৰ এই ছিজনটো ২০২৬ চনৰ ২ জানুৱাৰীত শেষ হৈছিল। === শৃংখলা ১৮ঃ ২০২৬ === চনী এণ্টাৰটেইনমেণ্ট টেলিভিছনে ২০২৬ চনৰ ৪ মাৰ্চত কেবিচিৰ ১৮সংখ্যক শৃংখলা ঘোষণা কৰে। == খেলৰ আভাস == === অৰ্হতা === যুক্তৰাজ্যৰ মূল ধাৰাবাহিকখনৰ দৰেই জনসাধাৰণৰ সদস্যসকলেও এটা অৰ্হতা কুইজ সম্পূৰ্ণ কৰিছিল যিটো বছৰৰ বিভিন্ন সময়ত প্ৰতিটো ধাৰাবাহিকৰ আৰম্ভণিতে মুকলি হৈছিল (যাক "পঞ্জীয়ন" বুলিও কোৱা হয়)। আবেদনকাৰীয়ে এটা নিৰ্দিষ্ট নম্বৰলৈ প্ৰিমিয়াম হাৰৰ এছএমএছ প্ৰেৰণ কৰিব, আৰু উত্তৰ দি এটা প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব। প্ৰতিযোগীসকলে আন আশাবাদী প্ৰতিযোগীৰ এটা পুলৰপৰা যাদৃচ্ছিকভাৱে নিৰ্বাচিত হোৱাৰ আগতে আৰু ফাষ্টেষ্ট ফিংগাৰ ফাৰ্ষ্টত চেটত উপস্থিত হোৱাৰ আগতে ধাৰাবাহিকভাৱে সাক্ষাৎকাৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব। যোগ্য হ'বলৈ হ'লে প্ৰতিযোগীসকল ভাৰতৰ বাসিন্দা আৰু নাগৰিক আৰু কমেও ১৮ বছৰ বয়সৰ হ'ব লাগিব। প্ৰতিযোগীসকলৰ বয়স ১৮ বছৰৰ তলৰ হ’লেও (কেৱল জুনিয়ৰ বিশেষ খণ্ডত) তেওঁলোকে উপাৰ্জন কৰা পুৰস্কাৰৰ ধনক পইণ্ট বুলি কোৱা হ’ব আৰু তেওঁলোকৰ ফিক্সড ডিপ’জিটত জমা কৰা হ’ব যদিও ১৮ বছৰ বয়স অতিক্ৰম কৰিলে টকালৈ ৰূপান্তৰিত হ’ব। === ফাষ্টেষ্ট ফিংগাৰ (দ্ৰুততম আঙুলি) প্ৰতিযোগিতাত বিজয়ী === তাৰ পিছত নিৰ্বাচিত প্ৰতিযোগীসকলক ষ্টুডিঅ’লৈ অনা হয় Fastest Finger First খেলিবলৈ য’ত তেওঁলোকক কম সময়ৰ ভিতৰতে নিৰ্দিষ্ট ক্ৰমত চাৰিটা উত্তৰৰ ব্যৱস্থা কৰিবলৈ কোৱা হ’ব। ৭ম ছিজনত প্ৰতিযোগীসকলে তিনিটা প্ৰশ্ন খেলিব আৰু যিয়ে কম সময়ৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক শুদ্ধ উত্তৰ দিলে তেওঁক গৰম আসনত বহিবলৈ নিৰ্বাচিত কৰা হ’ব। ১৩ আৰু ১৪ ছিজনত ট্ৰিপল টেষ্টে ফাষ্টেষ্ট ফিংগাৰ কনটেষ্টৰ ঠাই লয় য’ত প্ৰতিযোগীসকলে খেলত থকাৰ দৰে চাৰিটা বিকল্পৰ সৈতে তিনিটা প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব লাগে। যিজনৰ কম সময়তে সৰ্বাধিক শুদ্ধ উত্তৰ পোৱা যায় (তিনিটা প্ৰশ্নৰ বাবে যোগ কৰা হয়) তেওঁ হটচিটত আহিছিল। ১৫ নং ছিজনত পুনৰ আৰম্ভ কৰা হৈছিল দ্ৰুততম আঙুলি প্ৰতিযোগিতা। ১৭ নং ছিজনত ফাষ্টেষ্ট ফিংগাৰ ফাৰ্ষ্ট ফৰ্মেট সলনি কৰা হৈছিল। ফাষ্টেষ্ট ফিংগাৰ ফাৰ্ষ্ট ৰাউণ্ডৰ শীৰ্ষ দুগৰাকী প্ৰতিযোগীয়ে ‘জাল্ডি ৫’ ৰাউণ্ডৰ বাবে যোগ্যতা অৰ্জন কৰে, য’ত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰা হ’ব, আৰু যিয়ে প্ৰথমে বাজাৰ টিপি শুদ্ধ উত্তৰ দিয়ে তেওঁ পইণ্ট লাভ কৰে। ৫টা শুদ্ধ উত্তৰ পোৱা প্ৰথমজনে হটচিটত বহিল, কিন্তু এই ফৰ্মেটটো ১ম ৩ সপ্তাহৰ পিছত বন্ধ কৰি দিয়া হয় আৰু স্বাভাৱিক ফৰ্মেট পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। === মূল খেল === ফাষ্টেষ্ট ফিংগাৰ ফাৰ্ষ্টৰ বিজয়ী নিৰ্ণয় কৰাৰ পাছত তেওঁলোকে "হট ছিট"ত আয়োজকৰ সৈতে যোগ দি তলৰ তালিকাত উল্লেখ কৰা ধৰণে শীৰ্ষ নগদ পুৰস্কাৰ লাভ কৰাৰ পথত বহু পছন্দৰ প্ৰশ্নৰ শৃংখলা দিবলৈ আৰম্ভ কৰিব। বাটত প্ৰতিযোগীয়ে নিজৰ জয়ৰ সৈতে খেলৰপৰা আঁতৰি যাবলৈ স্বাধীন কিন্তু যদি তেওঁলোকে কোনো প্ৰশ্ন ভুল পায়, তেন্তে তেওঁলোকে একো লৈ আঁতৰি যাব যদিহে তেওঁলোকে কোনো মাইলৰ খুঁটিৰ প্ৰশ্ন (হালধীয়া ৰঙেৰে হাইলাইট কৰা) সঠিক উত্তৰ নিদিয়ে যিয়ে কিছু জয়ৰ নিশ্চয়তা দিব। বাটত তেওঁলোকক সহায় কৰিবলৈ, ইয়াৰ সমকক্ষসকলৰ দৰেই, প্ৰতিযোগীজনৰ হাতত তেওঁলোকৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে জীৱন-ৰেখাৰ এটা গোট উপলব্ধ আছিল। কোনবোৰ লাইফলাইন উপলব্ধ আছিল সেইটো ব্যৱহাৰ কৰা ফৰ্মেটৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। ফাষ্টেষ্ট ফিংগাৰ ফাৰ্ষ্ট’ৰ (Fastest Finger First) বিজয়ী নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ পাছত, তলৰ তালিকাত উল্লেখ কৰা ধৰণে সৰ্বোচ্চ নগদ পুৰস্কাৰ লাভৰ লক্ষ্যৰে এলানি বহু বিকল্পযুক্ত প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিবলৈ প্ৰতিযোগীজন সঞ্চালকৰ সৈতে ‘হট চিট’ত (Hot Seat) বহিব। এই যাত্ৰাত প্ৰতিযোগীজনে জিকা ধনৰ সৈতে যিকোনো সময়তে খেলখন এৰি যোৱাৰ স্বাধীনতা পায়, কিন্তু যদি তেওঁ কোনো এটা প্ৰশ্নৰ ভুল উত্তৰ দিয়ে, তেন্তে তেওঁ খালী হাতে উভতিব লাগিব। অৱশ্যে, যদি তেওঁ কোনো এটা ‘মাইলষ্ট’ন’ প্ৰশ্নৰ (যিবোৰ হালধীয়া ৰঙেৰে চিহ্নিত কৰা হৈছে) সঠিক উত্তৰ দি থৈছে, তেন্তে তেওঁৰ বাবে এক নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ ধন সুনিশ্চিত হ’ব। তেওঁলোকক এই যাত্ৰাত সহায় কৰিবলৈ, ইয়াৰ অন্যান্য সংস্কৰণসমূহৰ দৰেই, প্ৰতিযোগীজনৰ বাবে কিছুমান ‘লাইফলাইন’ (lifelines) উপলব্ধ আছিল। কোনবোৰ লাইফলাইন উপলব্ধ হ’ব সেয়া ব্যৱহৃত ফৰ্মেট বা বিন্যাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। * '''অডিয়েন্স প’ল (Audience Poll/দৰ্শকৰ মতামত)''': ষ্টুডিঅ’ত উপস্থিত থকা দৰ্শকসকলে তেওঁলোকে সঠিক বুলি ভবা উত্তৰটো এটা কী-পেডৰ (keypad) জৰিয়তে ডায়েল কৰিব লাগিছিল। এই ভোটদানৰ ফলাফল প্ৰতিযোগীজনক দেখুওৱা হয়। এই লাইফলাইনটো প্ৰায় সকলোবোৰ ছিজনতে উপলব্ধ আছিল, কিন্তু ক’ভিড-১৯-ৰ নীতি-নিৰ্দেশনাৰ বাবে ষ্টুডিঅ’ত দৰ্শকৰ অনুপস্থিতিৰ হেতু ১২ নং ছিজনত ইয়াক আঁতৰাই দিয়া হৈছিল। সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষত ক’ভিড-১৯-ৰ লকডাউন শিথিল হোৱাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত ১৩ নং ছিজনত এই লাইফলাইনটো পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। * '''৫০:৫০ (ফিফ্টি-ফিফ্টি)''': কম্পিউটাৰে খেলখনৰপৰা দুটা ভুল উত্তৰ আঁতৰাই দিয়ে, যাৰ ফলত প্ৰতিযোগীজনৰ সন্মুখত কেৱল এটা শুদ্ধ আৰু এটা ভুল উত্তৰ বাকী ৰৈ যায়। * '''ভিডিও এ ফ্ৰেণ্ড (Phone-A-Friend/ফোন-এ-ফ্ৰেণ্ড)''': প্ৰতিযোগীজনে তেওঁলোকৰ পছন্দৰ এজন পূৰ্ব-নিৰ্বাচিত বন্ধু বা পৰিয়ালৰ সদস্যক প্ৰশ্নটোৰ উত্তৰ দিয়াত সহায় কৰিবলৈ ফোন কৰিব পাৰিছিল। সংযোগ স্থাপন হোৱাৰ পিছত, সহায় কৰোঁতা আৰু প্ৰতিযোগীজনে কথা পাতিবলৈ ৩০ ছেকেণ্ড (৭ম ছিজনত ৪৫ ছেকেণ্ড) সময় পাইছিল। ২০১৭ চনত ইয়াক ভইচ কলৰ সলনি ভিডিও কললৈ পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। ১০ম ছিজনত ‘আস্ক দ্য এক্সপাৰ্ট’ (Ask the Expert) পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ স্বাৰ্থত এই লাইফলাইনটো আঁতৰাই দিয়া হৈছিল, কিন্তু পিছলৈ ১২ নং ছিজনত ক’ভিড-১৯ মহামাৰীৰ বাবে ‘অডিয়েন্স প’ল’ৰ বিকল্প হিচাপে ইয়াক পুনৰ ওভতাই অনা হয়। ১৩ নং ছিজনত ইয়াক দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে আঁতৰাই দিয়া হৈছিল, কিন্তু ১৪ নং ছিজনৰপৰা ইয়াক পুনৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। * '''ফ্লিপ দ্য কুৱেশ্বন (Switch The Question/চুইচ)''': এই লাইফলাইনৰ জৰিয়তে বৰ্তমানৰ প্ৰশ্নটো আঁতৰাই তাৰ ঠাইত এটা নতুন প্ৰশ্ন দিয়া হৈছিল। মূল প্ৰশ্নটোত ইতিমধ্যে ব্যৱহাৰ কৰা যিকোনো লাইফলাইন ব্যৱহৃত বুলিয়েই গণ্য কৰা হৈছিল। এই সুবিধাটো ২য় ছিজনত আৰম্ভ কৰা হৈছিল, ৩য় ছিজনৰ পিছত আঁতৰাই দিয়া হৈছিল আৰু ৭ম তথা ১১ নং ছিজনত পুনৰ ওভতাই অনা হৈছিল। ২য় আৰু ৩য় ছিজনত ই কেৱল ৫ম প্ৰশ্নৰ পিছতহে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা গৈছিল, আনহাতে ৭ম ছিজনত ই আৰম্ভণিৰপৰাই উপলব্ধ আছিল। ১১ নং ছিজনত, প্ৰদত্ত ১১টা বিভাগৰ ভিতৰত প্ৰতিযোগীয়ে নিৰ্বাচন কৰা এটা বিভাগৰপৰা নতুন প্ৰশ্নটো সোধা হৈছিল। ১৫ নং ছিজনত এই লাইফলাইনটো আঁতৰাই দিয়া হয় যদিও কনিষ্ঠসকলৰ বিশেষ খণ্ডত (Juniors Special Episodes) ইয়াক ‘জ্ঞানাস্ত্ৰ’ নামেৰে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। * '''ডাবল ডিপ (Double Dip)''': আমেৰিকাৰ ‘ছুপাৰ মিলিয়নেয়াৰ’ত দেখুওৱাৰ দৰে, ই প্ৰতিযোগীজনক এটা প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিবলৈ দুবাৰ সুযোগ দিছিল। অৱশ্যে, এই লাইফলাইনটো ব্যৱহাৰ কৰিলে খেলখন এৰি যোৱাৰ (walk away) অধিকাৰ হেৰুৱাব লাগিছিল। প্ৰতিযোগীজনে কোনো অতিৰিক্ত লাইফলাইন ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ দুবাৰ উত্তৰ দিব লাগিছিল। (তেওঁলোকে ডাবল ডিপ ব্যৱহাৰ কৰাৰ আগতে আন লাইফলাইন ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল, কিন্তু ডাবল ডিপ চলি থকা অৱস্থাত নোৱাৰিছিল)। সময় নিৰ্ধাৰিত খেলৰ (clocked game) ক্ষেত্ৰত, টাইমাৰটো কেৱল প্ৰথমটো অনুমানৰ বাবে বন্ধ কৰা হৈছিল। যদি প্ৰথমটো অনুমান ভুল হয়, টাইমাৰটো পুনৰ চলিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। যদি প্ৰতিযোগীজনে সময়সীমাৰ ভিতৰত দ্বিতীয়টো অনুমান কৰিব নোৱাৰিছিল বা যদি সেয়া ভুল হৈছিল, তেন্তে তেওঁ নিম্নতম সুনিশ্চিত ধনৰ পৰিমাণ (যদি থাকে) লৈ খেলৰপৰা বিদায় ল’ব লাগিছিল। ১৫ নং ছিজনত ইয়াক পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। * '''এক্সপাৰ্ট এডভাইচ (Ask the Expert/বিশেষজ্ঞৰ পৰামৰ্শ)''': ৪ৰ্থ ছিজনত ‘এক্সপাৰ্ট এডভাইচ’ লাইফলাইনটো উপলব্ধ লাইফলাইনৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰযোজকসকলে প্ৰতিযোগীজনক সহায় কৰিবলৈ ষ্টুডিঅ’লৈ নিৰ্দিষ্ট কিছুমান সাধাৰণ জ্ঞানৰ বিশেষজ্ঞক আমন্ত্ৰণ জনাইছিল। ২০১৮ চনত ১০ম ছিজনৰ বাবে এই লাইফলাইনটো পুনৰ ওভতাই অনা হৈছিল। ১৪ নং ছিজনত এয়া বন্ধ কৰি দিয়া হয়। এই লাইফলাইনটো কনিষ্ঠসকলৰ বিশেষ খণ্ডত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। * '''পাৱাৰ পাপলু''': ৭ম ছিজনত আৰম্ভ কৰা এই লাইফলাইনটোৱে প্ৰতিযোগীজনক আন কোনো প্ৰশ্নত ইতিপূৰ্বে ব্যৱহাৰ কৰা লাইফলাইন এটা পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ অনুমতি দিছিল। অৱশ্যে, বৰ্তমান চলি থকা প্ৰশ্নটোত ব্যৱহাৰ কৰা কোনো লাইফলাইন ইয়াৰ জৰিয়তে পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰিছিল। * '''ত্ৰিগুণী (আক্ষৰিক অৰ্থত ‘তিনিজন জ্ঞানী ব্যক্তি’)''': আমেৰিকাৰ সংস্কৰণটোৰ দৰেই, প্ৰযোজকসকলে প্ৰতিযোগীজনক সহায় কৰিবলৈ ষ্টুডিঅ’লৈ নিৰ্দিষ্ট কিছুমান সাধাৰণ জ্ঞানৰ বিশেষজ্ঞ বা চেলিব্ৰিটীক আমন্ত্ৰণ জনাইছিল। ব্যৱহাৰৰ সময়ত, এই ‘তিনিজন জ্ঞানী ব্যক্তি’ক প্ৰশ্নটো আৰু সম্ভাৱ্য বিকল্পসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিবলৈ ৩০ ছেকেণ্ড সময় দিয়া হৈছিল যাতে তেওঁলোকে এটা একমতত উপনীত হৈ প্ৰতিযোগীজনক উত্তৰটো জনাব পাৰে। প্ৰতিযোগীজন প্ৰায়ে তেওঁলোকৰ কথা শুনিব পৰা দূৰত্বতে আছিল। সময় শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকক আলোচনা বন্ধ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল আৰু খেলখন স্বাভাৱিকভাৱে চলিছিল। * '''যোড়ীদাৰ (আক্ষৰিক অৰ্থত ‘সংগী’)''': ২০১৭ চনত আৰম্ভ কৰা এই লাইফলাইনটো আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ‘প্লাছ ওৱান’ (Plus One) লাইফলাইনৰ দৰেই। ইয়াত ৩ জন ‘ফোন-এ-ফ্ৰেণ্ড’ থকাৰ উপৰি, প্ৰতিযোগীজনে প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়াত সহায় কৰিবলৈ এজন নিৰ্দিষ্ট পৰিয়ালৰ সদস্য বা বন্ধুক লগত আনিব পাৰিছিল। (এই ব্যক্তিজনক অনুষ্ঠানটো আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বেই প্ৰতিযোগীজনে মনোনীত কৰি লয়)। * '''সংকেত সূচক''': ১৭ নং ছিজনত আৰম্ভ কৰা এই লাইফলাইনৰ জৰিয়তে প্ৰতিযোগীজনে কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট প্ৰশ্নৰ উত্তৰৰ বাবে এটা ইংগিত (hint) লাভ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি, ৪ৰ্থ ছিজনৰপৰা প্ৰতিযোগীসকলে এক নিৰ্দিষ্ট সময়সীমাৰ ভিতৰত এই প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিব লগা হৈছিল। প্ৰথমটো মাইলষ্ট’ন (threshold) প্ৰশ্নলৈকে (প্ৰশ্নটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰি) উত্তৰ দিবলৈ প্ৰতিযোগীসকলক ৩০ ছেকেণ্ড সময় দিয়া হৈছিল (২০১৭ চনত ইয়াক ৪৫ ছেকেণ্ডলৈ বৃদ্ধি কৰা হৈছিল)। পৰৱৰ্তী প্ৰশ্নটোৰপৰা দ্বিতীয়টো মাইলষ্ট’ন প্ৰশ্নলৈকে প্ৰতিযোগীসকলক তেওঁলোকৰ ‘চূড়ান্ত উত্তৰ’ (final answer) দিবলৈ ৬০ ছেকেণ্ড সময় দিয়া হৈছিল। প্ৰশ্নৰ অন্তিমটো গোটৰ বাবে (অৰ্থাৎ দ্বিতীয়টো মাইলষ্ট’নৰ পিছৰ প্ৰশ্নবোৰৰ বাবে) কোনো সময় নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাছিল। লাইফলাইন ব্যৱহাৰ কৰিলে টাইমাৰটো সাময়িকভাৱে বন্ধ হৈ গৈছিল। যদি প্ৰতিযোগীজনে ‘ফ্লিপ দ্য কুৱেশ্বন’ ব্যৱহাৰ কৰে, তেন্তে টাইমাৰটো সেই প্ৰশ্নটোৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত আৰম্ভণিৰ সময়ৰপৰা পুনৰ আৰম্ভ হৈছিল। অনুষ্ঠানটোৰ বিভিন্ন ছিজনত প্ৰশ্নৰ মুঠ সংখ্যা ভিন ভিন আছিল। প্ৰশ্নৰ সংখ্যা পৰিৱৰ্তন হোৱাৰ লগতে মুঠ উপলব্ধ পুৰস্কাৰৰ ধনো সলনি হৈছিল। ২০১৭ চনত কে.বি.চি.-য়ে (KBC) এটা জেকপট (Jackpot) প্ৰশ্নৰ আৰম্ভণি কৰিছিল। জেকপট প্ৰশ্নটোৰ বাবে প্ৰতিযোগীসকলক তেওঁলোকৰ হাতত বাকী থকা কোনো লাইফলাইন ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া হোৱা নাছিল। ৫ নং আৰু ৬ নং ছিজনত প্ৰতিযোগীসকলে নিজে এটা মাইলষ্ট’ন বা ‘পড়াও’ (Padao) নিৰ্বাচন কৰিব লগা হৈছিল। তেওঁলোকে খেলৰ তালিকাত থকা যিকোনো এটা প্ৰশ্ন বাছি লৈ তাক মাইলষ্ট’ন হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰিছিল; ইয়াৰ অৰ্থ আছিল যে যদি তেওঁলোকে সেই মাইলষ্ট’নটো অতিক্ৰম কৰে, তেন্তে তেওঁলোকৰ বাবে সেই নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ নগদ ধন সুনিশ্চিত হ’ব। নিৰ্ধাৰিত ‘পড়াও’ পোৱাৰ আগতে কোনো প্ৰশ্নৰ উত্তৰ ভুল হ’লে প্ৰতিযোগীজনে একো ধন লাভ নকৰিছিল। {| class="wikitable" width="100%" align="center" style="text-align:center; " |- ! rowspan="2" |প্ৰশ্ন নম্বৰ ! colspan="9" |ধন পৰিশোধৰ গাঁথনি<ref>{{Cite web|url=http://gameshows.ru/wiki/Kaun_Banega_Crorepati|title=Kaun Banega Crorepati|website=GameSHOWS.ru}}</ref> |- ! শৃংখলা ১ ২০০০-২০০১ ! শৃংখলা ২-৩ ২০০৫-২০০৭ ! শৃংখলা ৪ঃ ২০১০ ! শৃংখলা ৫ - ৬ ২০১১-২০১৩ ! শৃংখলা ৭<br />২০১৩ ! শৃংখলা ৮<br />২০১৪ ! শৃংখলা ৯ - ১৩, ১৫ - ১৬<br />২০১৭ - ২০২১, ২০২৩ - ২০২৫ ! শৃংখলা ১৫<br />২০২২ ! শৃংখলা ১৭<br />২০২৫ |- |'''১৭''' | – | – | – | – | – | – | – | style="background: #FFE600" |{{big|'''₹ ৭.৫&nbsp; ক্ৰৌড়'''}} | |- |'''১৬''' | – | – | – | – | – | – | style="background: #FFE600" |{{big|'''₹ ৭&nbsp; ক্ৰৌড়'''}} |₹ ১ ক্ৰৌড় | style="background: #FFE600" |{{big|'''₹ ৭&nbsp; ক্ৰৌড়'''}} |- | '''১৫''' | style="background: #FFE600" |{{big|'''&nbsp;১ ক্ৰৌড়'''}} | style="background: #FFE600" |{{big|'''&nbsp; ২ ক্ৰৌড়'''}} | – | – | style="background: #FFE600" |{{big|'''₹৭&nbsp; ক্ৰৌড়'''}} | – | ₹ ১ ক্ৰৌড় | style="background: #FFE600" |'''₹৭,৫০০,০০০''' |₹ ১ ক্ৰৌড় |- | '''১৪''' | ৫,০০০,০০০ | ১ ক্ৰৌড় | – | – | ৫ ক্ৰৌড় | style="background: #FFE600" |{{big|'''৭&nbsp; ক্ৰৌড়'''}} |৫,০০০,০০০ |₹৫,০০০,০০০ |₹৫,০০০,০০০ |- | '''১৩''' | ২,৫০০,০০০ | ৫,০০০,০০০ | style="background: #FFE600" |{{big|'''₹৫&nbsp;ক্ৰৌড়'''}} | style="background: #FFE600" |{{big|'''₹৫&nbsp;ক্ৰৌড়'''}} | ₹ ৩ ক্ৰৌড় | ₹ ৩ ক্ৰৌড় |২,৫০০,০০০ |₹২,৫০০,০০০ |₹২,৫০০,০০০ |- | '''১২''' | ১,২৫০,০০০ | ২,৫০০,০০০ | ₹ ১ ক্ৰৌড় | ₹ ১ ক্ৰৌড় | ₹ ১ ক্ৰৌড় | ₹ ১ ক্ৰৌড় |১,২৫০,০০০ |₹১,২৫০,০০০ |₹১,২৫০,০০০ |- | '''১১''' | ₹ ৬৪০,০০০ | ১,২৫০,০০০ | ৫,০০০,০০০ | ৫,০০০,০০০ | ৫,০০০,০০০ | ৫,০০০,০০০ | ₹ ৬৪০,০০০ | ₹ ৬৪০,০০০ |₹ ৭৫০,০০০ |- | '''১০''' | style="background: #FFE600" |₹ ৩২০,০০০ | style="background: #FFE600" |'''₹ ৬৪০,০০০''' | ২,৫০০,০০০ | ২,৫০০,০০০ | ২,৫০০,০০০ | ২,৫০০,০০০ | style="background: #FFE600" |'''₹৩২০,০০০''' | style="background: #FFE600" |'''₹৩২০,০০০''' | style="background: #FFE600" |'''₹ ৫০০,০০০''' |- | '''৯''' | ₹ ১৬০,০০০ | ₹ ৩২০,০০০ | ১,২৫০,০০০ | ১,২৫০,০০০ | ১,২৫০,০০০ | ১,২৫০,০০০ |₹ ১৬০,০০০ |₹ ১৬০,০০০ |₹ ৩০০,০০০ |- | '''৮''' | ₹ ৮০,০০০ | ₹ ১৬০,০০০ | ₹ ৬৪০,০০০ | ₹ ৬৪০,০০০ | style="background: #FFE600" |'''₹ ৬৪০,০০০''' | ₹ ৬৪০,০০০ |₹ ৮০,০০০ |₹ ৮০,০০০ |₹ ২০০,০০০ |- | '''৭''' | ₹ ৪০,০০০ | ₹ ৮০,০০০ | style="background: #FFE600" |'''₹৩২০,০০০''' | ₹৩২০,০০০ | ₹৩২০,০০০ | style="background: #FFE600" |'''₹৩২০,০০০''' |₹ ৪০,০০০ |₹ ৪০,০০০ |₹ ১০০,০০০ |- | '''৬''' | ₹ ২০,০০০ | ₹ ৪০,০০০ | ₹ ১৬০,০০০ | ₹ ১৬০,০০০ | ₹ ১৬০,০০০ | ₹ ১৬০,০০০ | ₹ ২০,০০০ | ₹ ২০,০০০ | ₹ ৫০,০০০ |- | '''৫''' | style="background: #FFE600" |'''₹ ১০,০০০''' | style="background: #FFE600" |'''₹ ২০,০০০''' | ₹ ৮০,০০০ | ₹ ৮০,০০০ | ₹ ৮০,০০০ | ₹ ৮০,০০০ | style="background: #FFE600" |'''₹10,000''' | style="background: #FFE600" |'''₹ ১০,০০০''' | style="background: #FFE600" |'''₹ ২৫,০০০''' |- | '''৪''' | ₹ ৫,০০০ | ₹ ১০,০০০ | ₹ ৪০,০০০ | ₹ ৪০,০০০ | style="background: #FFE600" |'''₹ ৪০,০০০''' |₹ ৪০,০০০ |₹ ৫,০০০ |₹ ৫,০০০ |₹ ২০,০০০ |- | '''৩''' | ₹ ৩,০০০ | ₹ ৫,০০০ | ₹ ২০,০০০ | ₹ ২০,০০০ | ₹ ২০,০০০ |₹ ২০,০০০ |₹ ৩,০০০ |₹ ৩,০০০ |₹ ১৫,০০০ |- | '''২''' | ₹ ২,০০০ | ₹ ৩,০০০ | style="background: #FFE600" |'''₹ ১০,০০০''' | ₹ ১০,০০০ | ₹ ১০,০০০ | style="background: #FFE600" |₹ ১০,০০০ |₹ ২,০০০ |₹ ২,০০০ |₹ ১০,০০০ |- | '''১''' | ₹ ১,০০০ | ₹ ১,০০০ | ₹ ৫,০০০ | ₹ ৫,০০০ | ₹ ৫,০০০ |₹ ৫,০০০ |₹ ১,০০০ |₹ ১,০০০ |₹ ৫,০০০ |} == শীৰ্ষ বিজয়ীসকল == === হৰ্ষবৰ্ধন নাৱাথে (১৯ অক্টোবৰ ২০০০) === হৰ্ষবৰ্ধন নাৱাথে ২০০০ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত ১ কোটি টকা জিকি কেবিচিৰ প্ৰথম শীৰ্ষ পুৰস্কাৰ বিজয়ী হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Everybody loves a winner|url=https://www.livemint.com/Leisure/Q5iWQGvRFAacSRf2W67W5O/Everybody-loves-a-winner.html|website=Live Mint|date=22 January 2009|access-date=22 July 2020|archive-date=10 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210210083343/https://www.livemint.com/Leisure/Q5iWQGvRFAacSRf2W67W5O/Everybody-loves-a-winner.html|url-status=live}}</ref> {{Clear}} === বিজয় ৰাউল আৰু অৰুন্ধতী (২ মে’ ২০০১) === বিজয় ৰাউল আৰু অৰুন্ধতী প্ৰথম ছিজনত উপস্থিত হৈছিল আৰু ২০০১ চনৰ ২ মে’ত ১ কোটি টকা জিকিছিল। === ৰবি মোহন চাইনী (১৪ মে’ ২০০১) === ৰবি মোহন চাইনীয়ে ১৪ বছৰ বয়সত 'কৌন বনেগা ক্ৰোৰপতি জুনিয়ৰ'ত অংশগ্ৰহণ কৰি ২০০১ চনৰ ১৪ মে’ত ১ কোটি টকা জিকিছিল।<ref>{{Cite web|title=A crorepati at 14|url=https://m.tribuneindia.com/2001/20010701/main6.htm|website=The Tribune}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{Clear}} === সুশীল কুমাৰ (২ নৱেম্বৰ ২০১১) === বিহাৰৰ এখন সৰু গাঁৱৰ সুশীল কুমাৰ পঞ্চম ছিজনৰ প্ৰথমজন প্ৰতিযোগী আছিল যিয়ে ৫ কোটি টকা জিকিছিল। কেবিচিত প্ৰৱেশ কৰাৰ পূৰ্বে তেওঁ মনৰেগাৰ অধীনত কম্পিউটাৰ প্ৰশিক্ষক হিচাপে কাম কৰি মাহে মাত্ৰ ৬,০০০ টকা উপাৰ্জন কৰিছিল। এই কাৰণতে কুমাৰক বাস্তৱ জীৱনৰ "শ্লামডগ মিলিয়নাৰ" বুলি অভিহিত কৰা হয়।<ref>{{cite web| url=http://www.hindustantimes.com/india/fickle-fame-the-jobless-kbc-winner-with-little-cash/story-iWQaYHI1SSqheVa2VtYytK.html| title=Sushil Kumar wins 5 crores| work=www.hindustantimes.in| date=5 February 2015| access-date=1 November 2015| archive-date=22 October 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151022051549/http://www.hindustantimes.com/india/fickle-fame-the-jobless-kbc-winner-with-little-cash/story-iWQaYHI1SSqheVa2VtYytK.html| url-status=live}}</ref> {{Clear}} === সানমিত কৌৰ ছাহনী (১২ জানুৱাৰী ২০১৩) === সানমিত কৌৰ ছাহনীয়ে ষষ্ঠ ছিজনত অংশ লৈ ৫ কোটি টকা জিকিছিল। তেওঁ আছিল ৫ কোটি টকা জয় কৰা দ্বিতীয়গৰাকী ব্যক্তি।<ref>{{cite web| url=http://imnj.in/news/2013/01/sunmeet-kaur-sawhney-wins-5-crore-in-kaun-banega-crorepati-6/| title=Sunmeet Kaur Sawhney wins 5 crore| work=imNJ.in| access-date=5 January 2013| archive-url=https://web.archive.org/web/20130108211350/http://imnj.in/news/2013/01/sunmeet-kaur-sawhney-wins-5-crore-in-kaun-banega-crorepati-6/| archive-date=8 January 2013| url-status=dead| archivedate=8 January 2013| archiveurl=https://web.archive.org/web/20130108211350/http://imnj.in/news/2013/01/sunmeet-kaur-sawhney-wins-5-crore-in-kaun-banega-crorepati-6/| deadurl=yes}}</ref> {{Clear}} === অচিন আৰু সাৰ্থক নাৰুলা (৯ অক্টোবৰ ২০১৪) === অচিন আৰু সাৰ্থক নাৰুলাই অষ্টম ছিজনত ৭ কোটি টকা জিকিছিল। এতিয়ালৈকে তেওঁলোকেই একমাত্ৰ ৭ কোটি টকীয়া বিজয়ী। অমিতাভ বচ্চনে "৭ কোটি!" বুলি চিঞৰা আৰু নাৰুলা ভাতৃদ্বয়ে আনন্দত জপিয়াই থকা দৃশ্যটো পৰৱৰ্তী সময়ত এক ''ইণ্টাৰনেট মিম'' হিচাপে অতি জনপ্ৰিয় হৈছিল। ==নিৰ্মাণ== ===উন্নয়ন=== ১৯৯৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত সমীৰ নায়াৰ ষ্টাৰ প্লাছৰ প্ৰগ্ৰামিং হেড হোৱাৰ পিছত, জুলাই মাহত তেওঁ অঞ্চলটোৰ অষ্ট্ৰেলিয়ান প্ৰগ্ৰামিং হেড ষ্টিভ আছকিউৰ জৰিয়তে ''হু ৱাণ্টছ টু বি এ মিলিয়নাৰ?''ৰ এটা ক্লিপ দেখে আৰু এছিয়ান সংস্কৰণৰ অধিকাৰ থকা ইচিএমৰ পৰা ইয়াক নিৰ্মাণ কৰাৰ অধিকাৰ লাভ কৰে।<ref name=":1">{{Cite web|title='Like Michael Jackson's Thriller': How 'Kaun Banega Crorepati' changed Star India's fortunes|url=https://scroll.in|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712154013/https://scroll.in|archive-date=12 July 2020|website=Scroll.in|date=10 August 2019 }}</ref> তাৰ পিছত, পূৰ্বতে ''এ কুৱেচন অৱ এনছাৰ্ছ'' অনুষ্ঠানত কাম কৰা সিদ্ধাৰ্থ বসুক তেওঁৰ কোম্পানী চিনাৰ্জী কমিউনিকেশ্যনছৰ সৈতে অনুষ্ঠানটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ দায়িত্ব দিয়া হয়। সেই সময়ত অনুষ্ঠানটোৰ নাম ''কৌন বনেগা লাখপতি'' ৰখা হৈছিল আৰু সৰ্বাধিক পুৰস্কাৰৰ পৰিমাণ ১ লাখ টকা নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref name=":1" /> ২০০০ চনৰ জানুৱাৰীত নায়াৰৰ হাতত অমিতাভ বচ্চনক অনুষ্ঠানটোৰ আঁত ধৰোঁতা হিচাপে ল’বলৈ এটা সুযোগ আহে। পৰৱৰ্তী মাহত ষ্টাৰ টিভিৰ মূল প্ৰতিষ্ঠান নিউজ কৰ্পোৰেচনৰ অধ্যক্ষ ৰুপাৰ্ট মাৰ্ডকে সৰ্বাধিক পুৰস্কাৰৰ পৰিমাণ ১ কোটি টকালৈ সলনি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে আৰু সেই অনুসৰি ধাৰাবাহিকখনৰ নাম সলনি কৰি ''কৌন বনেগা ক্ৰোৰপতি'' কৰা হয়।<ref name=":2">{{Cite web|title=How Rupert Murdoch saved KBC from being merely Kaun Banega Lakhpati|url=https://yahoo.com|website=Yahoo News|access-date=23 July 2020|archive-date=23 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200723103745/https://yahoo.com|url-status=live}}</ref> বচ্চনে প্ৰথমতে কিছু দ্বিধাবোধ কৰিছিল যদিও পিছলৈ ইয়াত সন্মতি জনায়। ২০০০ চনৰ জুন মাহত মুম্বাইৰ ফিল্ম চিটীত ছেট নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু ২০০০ চনৰ জুলাই মাহত ধাৰাবাহিকখন আৰম্ভ কৰা হয়। সেই সময়ত চেনেলটোৰ এক আমূল পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল আৰু ইয়াক ইংৰাজী-হিন্দী দ্বিভাষিক চেনেলৰ পৰা সম্পূৰ্ণ হিন্দী ভাষাৰ চেনেললৈ ৰূপান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref name=":1" /><ref name=":2" /> ==প্ৰতিক্ৰিয়া== ===প্ৰভাৱ=== ষ্টাৰ প্লাছত তিনিটা ছিজনৰ বাবে সম্প্ৰচাৰিত হোৱা এই ধাৰাবাহিকখন আছিল প্ৰথমটো অনুষ্ঠান যিয়ে চেনেলটোৰ দৰ্শকৰ সংখ্যা এক উচ্চ পৰ্যায়লৈ লৈ গৈছিল আৰু সেই সময়ৰ অন্যতম শীৰ্ষ হিন্দী জিইচি (GEC) শ্ব’ হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Will Big B be able to do for Colors what he did for Star?|url=https://livemint.com|website=Live Mint|date=7 September 2009|access-date=30 May 2020|archive-date=17 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117101321/https://livemint.com|url-status=live}}</ref> ২০০৭ চনৰ ২৭ এপ্ৰিলত দিল্লী উচ্চ ন্যায়ালয়ে অভিনেতা আৰু ভিভিআইপি সকলৰ দ্বাৰা জিকা ধনৰ পৰিমাণ অস্বাভাৱিকভাৱে অধিক হোৱাত সন্দেহ প্ৰকাশ কৰি তদন্তৰ নিৰ্দেশ দিছিল। অৱশ্যে ষ্টাৰে এই কথা অস্বীকাৰ কৰি কয় যে, ''কেবিচি-২'' সম্পূৰ্ণৰূপে দক্ষতাৰ খেল আৰু ইয়াত প্ৰতিটো প্ৰশ্নৰ বাবে বুদ্ধিবৃত্তিৰ প্ৰয়োগ অপৰিহাৰ্য। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে সোনকালেই এই গোচৰটো স্থগিত ৰাখে।<ref>{{Cite web|title=SC comes to the rescue of KBC|url=https://hindustantimes.com|website=Hindustan Times|date=4 May 2007|access-date=23 July 2020|archive-date=4 January 2024|archive-url=https://archive.org|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত তৃতীয় ছিজনৰ পিছত অনুষ্ঠানটো ষ্টাৰ প্লাছৰ পৰা চনী এণ্টাৰটেইনমেণ্ট টেলিভিছনলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://m.hindustantimes.com/tv/kbc-moves-to-sony/story-sbiddpEibpCakjJKtfKseM.html|title=KBC moves to Sony|website=Hindustan Times|date=11 June 2010|access-date=23 January 2020|archive-date=4 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240104072932/https://www.hindustantimes.com/tv/kbc-moves-to-sony/story-sbiddpEibpCakjJKtfKseM.html|url-status=live|archivedate=4 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240104072932/https://www.hindustantimes.com/tv/kbc-moves-to-sony/story-sbiddpEibpCakjJKtfKseM.html|deadurl=yes}}</ref> ===ৰেটিং=== প্ৰথম ছিজনৰ সামগ্ৰিক গড় ৰেটিং আছিল ১৪.১ টিভিআৰ (TVR), আনহাতে দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় ছিজনত ক্ৰমে ১১.১ আৰু ৬.৮ টিভিআৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=Bachchan magic pays again for Sony|url=https://www.rediff.com/business/report/bachchan-magic-pays-again-for-sony/20101213.htm|website=Rediff.com|access-date=23 July 2020|archive-date=23 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200723140242/https://www.rediff.com/business/report/bachchan-magic-pays-again-for-sony/20101213.htm|url-status=live}}</ref> প্ৰথম ছিজনটো আৰম্ভণিৰ সপ্তাহতে ২২% দৰ্শক আৰু ৮.৯৬ টিভিআৰৰ সৈতে আৰম্ভ হৈছিল আৰু অতি সোনকালেই ২০০০ চনৰ জুলাই মাহৰ অন্তিম সপ্তাহলৈ ই ৫৪% লৈ বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ ফলত ই আটাইতকৈ বেছি চোৱা টেলিভিছন কাৰ্যসূচী হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে ষ্টাৰ প্লাছক শীৰ্ষস্থানলৈ লৈ যায়। লগতে ই বলিউড অভিনেতা অমিতাভ বচ্চনৰ কেৰিয়াৰকো এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|title=Kaun Banega Crorepati: Star TV's megahit game show sparks off its own mania|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/story/20000828-kaun-banega-crorepati-star-tvs-megahit-game-show-sparks-off-its-own-mania-777933-2000-08-28|website=India Today|date=28 August 2000 |access-date=23 July 2020|archive-date=23 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200723100548/https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/story/20000828-kaun-banega-crorepati-star-tvs-megahit-game-show-sparks-off-its-own-mania-777933-2000-08-28|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Amitabh Bachchan: KBC redefined the Bachchan aura, KBC 11 tagline defines actor's 50-year-long career|url=https://www.hindustantimes.com/tv/amitabh-bachchan-kbc-redefined-the-bachchan-aura-kbc-11-tagline-defines-actor-s-50-year-long-career/story-OMTcAiH7NO9aWPdOwkFGaI.html|website=Hindustan Times|date=December 2019|access-date=23 July 2020|archive-date=23 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200723100544/https://www.hindustantimes.com/tv/amitabh-bachchan-kbc-redefined-the-bachchan-aura-kbc-11-tagline-defines-actor-s-50-year-long-career/story-OMTcAiH7NO9aWPdOwkFGaI.html|url-status=live}}</ref> পৰৱৰ্তী সাত দিনত ৰেটিং ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পাই ৯.৫৭, ১১, ১২.৬, ১২.৪, ১২.৯, ১৩.২ আৰু ১৪.৭ টিভিআৰ হয়।<ref>{{Cite web|title=Television ratings for KBC 3 out, it's mixed bag for Shah Rukh Khan, Amitabh Bachchan|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/story/20070226-shah-rukh-khan-hosts-kbc-3-749159-2007-02-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728100448/https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/story/20070226-shah-rukh-khan-hosts-kbc-3-749159-2007-02-26|archive-date=28 July 2020|website=India Today |date=26 February 2007 }}</ref> ২০০০ চনৰ নৱেম্বৰলৈকে প্ৰায় ১০ টিভিআৰতকৈ অধিক ৰেটিং বাহাল ৰখাৰ পিছত, ডিচেম্বৰত ই ৮–৯ টিভিআৰলৈ আৰু ২০০১ চনৰ জানুৱাৰীত ৬–৭ টিভিআৰলৈ হ্ৰাস পায়। ২০০১ চনৰ ৩ ফেব্ৰুৱাৰীত শেষ হোৱা সপ্তাহটোত ই ৭.২ টিভিআৰ লাভ কৰিছিল, যদিও সমগ্ৰ সময়ছোৱাত ই শীৰ্ষস্থান অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল।<ref>{{Cite web|title=Overkill poser for Crorepati|url=https://www.telegraphindia.com/india/overkill-poser-for-crorepati/cid/936144|website=The Telegraph|access-date=23 July 2020|archive-date=24 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724105956/https://www.telegraphindia.com/india/overkill-poser-for-crorepati/cid/936144|url-status=live}}</ref> সেই সময়ত ধাৰাবাহিকখনে সৰ্বকালৰ সৰ্বাধিক ২৭.১৩ টিভিআৰ ৰেটিং লাভ কৰিছিল ২০০০ চনৰ অক্টোবৰ মাহত।<ref>{{Cite web|title=Life after KBC|url=https://www.telegraphindia.com/culture/style/life-after-kbc/cid/1552212|website=The Telegraph|access-date=28 July 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728102603/https://www.telegraphindia.com/culture/style/life-after-kbc/cid/1552212|url-status=live}}</ref> দ্বিতীয় ছিজনটো মুকলিৰ দিনা ১৯.৭৫ টিভিআৰৰ সৈতে শীৰ্ষস্থানত আছিল।<ref>{{Cite web|title=Big B magic works a second time too|url=https://www.financialexpress.com/archive/big-b-magic-works-a-second-time-too/135018/|website=The Financial Express|date=27 August 2005|access-date=28 July 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728133202/https://www.financialexpress.com/archive/big-b-magic-works-a-second-time-too/135018/|url-status=live}}</ref> ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ দৰ্শকৰ বিশ্লেষণত দেখা গৈছে যে, প্ৰিমিয়াৰৰ সময়ত মধ্যপ্ৰদেশত সৰ্বাধিক ৩৮ টিভিআৰ ৰেটিং পোৱা গৈছিল।<ref>{{Cite web|title=When 'KBC' did a Dviteeya ... !!|url=https://www.indiantelevision.com/special/y2k5/kbc_dviteeya.htm|website=Indian Television dot com|date=12 August 2005|access-date=28 July 2020|archive-date=9 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809073121/https://www.indiantelevision.com/special/y2k5/kbc_dviteeya.htm|url-status=live}}</ref> শ্বাহৰুখ খানে আঁত ধৰা তৃতীয় ছিজনটোৱে অমিতাভ বচ্চনে আঁত ধৰা পূৰ্বৰ ছিজনবোৰৰ তুলনাত কম ৰেটিং লাভ কৰিছিল আৰু ই ক্ৰমান্বয়ে হ্ৰাস পাইছিল। ২০০৭ চনৰ ২২ জানুৱাৰীত ছিজনটো মুকলিৰ দিনা ২৩ নিযুত দৰ্শকৰ সৈতে ১২.৩৩ টিভিআৰ লাভ কৰিছিল, আনহাতে পৰৱৰ্তী দিনবোৰত ই ১০.৪৪ আৰু ৭.৩৬ টিভিআৰলৈ হ্ৰাস পায়।<ref name=":0"/> ২৫ জানুৱাৰীত ই ৯.২৪ টিভিআৰলৈ বৃদ্ধি পাইছিল যদিও ষ্টাৰ প্লাছৰ পূৰ্বৰ ছিজনবোৰৰ দৰে সফলতা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল।<ref name=":0" /> মুকলিৰ এসপ্তাহৰ পিছত ইয়াৰ কিছু উন্নতি ঘটে আৰু সোমবাৰৰ পৰা বৃহস্পতিবাৰলৈ ক্ৰমে ৮.৮, ৯, ৮.৪ আৰু ১০ টিভিআৰ লাভ কৰে।<ref>{{Cite news|title=KBC moves up in RATe race|url=https://economictimes.indiatimes.com/companies/kbc-moves-up-in-rate-race/articleshow/1590429.cms|website=The Economic Times|last1=Krishna|first1=Sonali|access-date=27 July 2020|archive-date=29 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230429072838/https://economictimes.indiatimes.com/companies/kbc-moves-up-in-rate-race/articleshow/1590429.cms|url-status=live}}</ref> চনী এণ্টাৰটেইনমেণ্ট টেলিভিছনত সম্প্ৰচাৰ হোৱা চতুৰ্থ ছিজনটোৱে ৬.২৪ টিভিআৰৰে আৰম্ভ কৰিছিল, আনহাতে আৰম্ভণিৰ সপ্তাহত ইয়াৰ গড় আছিল ৫.২ টিভিআৰ আৰু শেষত ই প্ৰায় ৪ টিভিআৰ গড় ৰেটিং লাভ কৰে।<ref>{{Cite news|title=KBC 6 gets record registrations|url=https://www.business-standard.com/article/companies/kbc-6-gets-record-registrations-112053000064_1.html|newspaper=Business Standard India|date=30 May 2012|last1=Bhat|first1=Varada|access-date=4 January 2024|archive-date=27 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230427095504/https://www.business-standard.com/article/companies/kbc-6-gets-record-registrations-112053000064_1.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |title=Will KBC 5 repeat last season's success? |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/web/will-kbc-5-repeat-last-seasons-success/ |newspaper=The Indian Express |access-date=27 July 2020 |archive-date=27 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727133950/https://indianexpress.com/article/news-archive/web/will-kbc-5-repeat-last-seasons-success/ |url-status=live }}</ref> পঞ্চম ছিজনটো ৫.২ টিভিআৰৰে আৰম্ভ হৈছিল আৰু সপ্তাহটোত গড় ৪.৫২ টিভিআৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite news|title=KBC opens to highest TRPs|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/KBC-opens-to-highest-TRPs/articleshow/9661737.cms|website=The Times of India|date=19 August 2011 |access-date=27 July 2020|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125031232/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/KBC-opens-to-highest-TRPs/articleshow/9661737.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=KBC 5 continues to pull audiences ahead of other reality shows|url=https://www.business-standard.com/article/companies/kbc-5-continues-to-pull-audiences-ahead-of-other-reality-shows-111090100001_1.html|newspaper=Business Standard India|date=September 2011|last1=Mukherjee|first1=Sharmistha|access-date=28 July 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728131149/h}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ== <references /> [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় টেলিভিছন ধাৰাবাহিক]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী ভাষাৰ দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক]] 3dovoqiwh2ltolgjfj19dyi057ui5bc 0 133045 605037 585929 2026-05-07T03:54:53Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605037 wikitext text/x-wiki ইছলামত '''জাকাত আল-ফিতৰ''' বা '''জাকাত আল-ফিতৰা''' (মানৱ প্ৰকৃতিৰ দান)<ref name=":0">{{Cite web|title=What Is Zakat al-Fitr, the Special Ramadan Zakat?|url=https://www.zakat.org/what-is-zakat-al-fitr-the-special-ramadan-zakat|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922002001/https://www.zakat.org/what-is-zakat-al-fitr-the-special-ramadan-zakat/|archive-date=22 September 2020|access-date=31 October 2021|website=Zakat Foundation of America}}</ref> হৈছে মুছলমান লোকে ৰমজানৰ শেষত প্ৰতিজন সক্ষম মুছলমানৰপৰা বিচৰা এক ধৰণৰ দাতব্য দান। ইয়াত দৰিদ্ৰ লোকসকলক ৰমজানৰ ৰোজাৰ অন্ত পেলোৱা উৎসৱ ঈদ আল-ফিতৰ উদ্‌যাপন কৰিবলৈ সক্ষম কৰিবলৈ মূল খাদ্য প্ৰদান কৰা হয়। ৰমজানৰ শেষৰদিনা সূৰ্যাস্তৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই বাধ্যবাধকতা পাছদিনা ৰাতিপুৱা ঈদৰ নামাজ আৰম্ভ হোৱালৈকে চলি থাকে যদিও আগতেই দিয়া হ’ব পাৰে। ছাহাবা (মুহাম্মাদৰ চাহাবা) কিছুমানে ঈদ-উল-ফিতৰৰ কেইবাদিনো আগতেই সেই ধন পৰিশোধ কৰিছিল। আয় যিয়েই নহওক কিয় সকলোৰে বাবে প্ৰয়োজনীয় পৰিমাণ একে: পৰিয়ালৰ প্ৰতিজন সদস্যৰ বাবে এটা ছা' (আঠ মুঠি বা আজলি) খাদ্য, শস্য বা শুকান ফল বা সমতুল্য আৰ্থিক মূল্য।<ref name=":0" /> ==শ্ৰেণীবিভাজন== জাকাত আল-ফিতৰ হৈছে এনে এক কৰ্তব্য যিটো প্ৰতিজন মুছলমানৰ ''ৱাজিব'' (প্ৰয়োজনীয়) বুলি গণ্য কৰা হয়, সেয়া পুৰুষ বা মহিলা, নাবালক বা প্ৰাপ্তবয়স্ক হওক, যেতিয়ালৈকে তেওঁলোকৰ হাতত তেনে কৰাৰ সামৰ্থ্য থাকে। ইছলামিক পৰম্পৰা (ছুন্নাহ) অনুসৰি ইবনে উমৰে কৈছে যে ইছলামিক হজৰত মহম্মদে মুছলমানৰ ভিতৰত প্ৰতিজন দাস, মুক্ত মানুহ, পুৰুষ, মহিলা, ডেকা-বুঢ়াৰ ওপৰত জাকাত আল-ফিতৰ বাধ্যতামূলক কৰিছিল; শুকান খেজুৰৰ এটা চা' বা যৱৰ এটা চা'।<ref>{{Hadith-usc|Bukhari|usc=yes|2|25|579}}</ref> ঘৰৰ মুৰব্বীয়ে আন সদস্যসকলৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ধন দিব পাৰে। আবু ছাইদ আল খুদ্ৰীয়ে কয়। {{Cquote| “আমাৰ ডেকা-বুঢ়া, মুক্ত পুৰুষ আৰু দাসৰ হৈ আমি আল্লাহৰ ৰাছুলৰ (যাৰ ওপৰত ঈশ্বৰৰ শান্তি আৰু ৰহান হওক) জীৱনকালত শস্য, পনিৰ বা কিচমিচৰ এটা চা` উলিয়াইছিলোঁ।"<ref>{{Hadith-usc|Bukhari|usc=yes|2|25|582}}</ref>}} ==তাৎপৰ্য== ইছলামিক সমাজৰ ভিতৰত ধন-সম্পত্তিৰ প্ৰচলনত জাকাতে যি উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছে সেয়াও ছাদাকাত আল-ফিতৰেও পালন কৰিছে। কিন্তু ছাদাকাত আল-ফিতৰৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে নিজৰ আৰু নিজৰ নিৰ্ভৰশীল লোকৰপৰা কিমান দান-বৰঙনিৰ প্ৰয়োজন সেইটো হিচাপ কৰি সমাজৰ মাজলৈ গৈ এনে দান-বৰঙনিৰ যোগ্য লোকক বিচাৰি উলিয়াব লাগিব। এইদৰে ছাদাকাত আল-ফিতৰে সম্প্ৰদায়ৰ বান্ধোনৰ বিকাশত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ধনীসকলে দৰিদ্ৰৰ প্ৰত্যক্ষ সংস্পৰ্শলৈ আহিবলৈ বাধ্য হয়, আৰু দুখীয়াক অত্যন্ত দৰিদ্ৰৰ সংস্পৰ্শলৈ অনা হয়। সমাজৰ বিভিন্ন স্তৰৰ মাজত হোৱা এই সংস্পৰ্শই ইছলামিক সম্প্ৰদায়ৰ ভিতৰত আত্মীয়তা আৰু প্ৰেমৰ প্ৰকৃত বান্ধোন গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে আৰু যিসকলে নাই তেওঁলোকৰ প্ৰতি উদাৰ হ'বলগীয়াসকলক প্ৰশিক্ষণ দিয়ে।{{cn}} ==উদ্দেশ্য== জাকাত আল-ফিতৰৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে দুখীয়াসকলক যোগান ধৰা যিটো তেওঁলোকে বাকী মুছলমানসকলৰ সৈতে ৰোজা ভংগৰ উৎসৱ (`ঈদ আল-ফিতৰ)<ref>{{Cite web|title=Sunan Ibn Majah 1280 - Establishing the Prayer and the Sunnah Regarding Them - كتاب إقامة الصلاة والسنة فيها - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)|url=https://sunnah.com/ibnmajah:1280|access-date=2021-05-13|website=sunnah.com}}</ref> উদ্‌যাপন কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে: #ৰোজাদাৰৰ ওপৰত লেভি হিচাপে। এইটো হাদীছৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছে: আল্লাহৰ নবীয়ে কৈছে, "ৰোজা মাহৰ উপবাসৰ গুণ পৃথিৱী আৰু আকাশৰ মাজত ওলমি থাকিব আৰু জাকাত আল-ফিতৰ নিদিয়াকৈ ইয়াক ঐশ্বৰিক সান্নিধ্যলৈ উত্থাপন কৰা নহ'ব।" #কোনো অশ্লীল কাম বা বাক্যৰপৰা ৰোজা ৰখাসকলক শুদ্ধ কৰা আৰু দুখীয়া আৰু আৰ্তজনক সহায় কৰা। #পিছৰ মতামত ইবনে আব্বাছৰ হাদীছৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৰচনা কৰা হৈছে, "আল্লাহৰ হজৰত ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কোনো অশ্লীল কাম বা বাক্যৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ, আৰু আৰ্তজনৰ বাবে খাদ্য যোগান ধৰাৰ উদ্দেশ্যে, ৰোজাৰ ওপৰত জাকাত আল-ফিতৰৰ নিৰ্দেশ দিছিল। ঈদৰ নামাজৰ আগত যিজনে ইয়াক আদায় দিয়ে, তাৰ বাবে ইয়াক জাকাত হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয় প্ৰাৰ্থনা।"<ref>[Abu Dawood - Eng. transl. vol. 2, p.&nbsp;421, no. 1605 - rated Sahih]</ref> ==চৰ্ত== জাকাত আল-ফিতৰ ৱাজিব আৰু ইয়াক এটা নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত বিতৰণ কৰিব লাগিব। যদি কোনোবাই কোনো উচিত কাৰণ নোহোৱাকৈ সময়কাল বাদ দিয়ে তেন্তে তেওঁলোকে পাপ কৰিছে আৰু সেই সময়সীমা পূৰণ কৰিব লাগিব। এই ধৰণৰ দান-বৰঙনি ৰোজাৰ অন্তিম দিনত সূৰ্যাস্তৰপৰা ফৰজ হৈ পৰে আৰু ঈদৰ নামাজ আৰম্ভ হোৱালৈকে (অৰ্থাৎ পাছদিনা সূৰ্য্য উদয়ৰ কিছুসময়ৰ পাছত) ফৰজ হৈ থাকে। কিন্তু ওপৰত উল্লেখ কৰা সময়ছোৱাৰ আগতেই দিব পাৰি, কিয়নো চাহাবাহৰ বহুতেই (মহম্মদৰ চাহাবা) ঈদৰ দুদিনমান আগতে ছাদাকাহ আল-ফিতৰ দিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.islamhouse.com/p/233430|title= Paying the Fitr|website= islamhouse.com |author= Muhammed Salih Al-Munajjid|date= 2009}}</ref> ইছলামৰ প্ৰসাৰৰ পিছত ৰমজানৰ আৰম্ভণি আৰু মাজভাগৰপৰাই ফকীহসকলে ইয়াৰ ধন পৰিশোধৰ অনুমতি দিছিল যাতে ঈদৰদিনা জাকাত আল-ফিতৰ ইয়াৰ হিতাধিকাৰীসকলৰ ওচৰলৈ যায়। বিশেষকৈ ঈদৰ নামাজৰ পূৰ্বে বিতৰণ কৰাটো জোৰ দিয়া হয় যাতে লাভ কৰা আৰ্তজনে ঈদৰদিনা নিজৰ নিৰ্ভৰশীল লোকৰ যোগান ধৰিবলৈ ফিতাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। নাফীয়ে উল্লেখ কৰিছে যে মহম্মদৰ সংগী ইবনে উমৰে ইয়াক গ্ৰহণ কৰাসকলক দিছিল আৰু মানুহে ইয়াক ঈদৰ এদিন বা দুদিন আগতে দিছিল।<ref>[Bukhari - Arabic/English, Vol. 2, p.339, no. 579]</ref> ইবনে উমৰে উল্লেখ কৰিছে যে মহম্মদে আদেশ দিছিল যে মানুহে (`ঈদ) নামাজ কৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে ইয়াক (জাকাত আল-ফিতৰ) দিব লাগে। যিজনে এই জাকাত আল-ফিতৰ সময়মতে দিবলৈ পাহৰি যায়, তেওঁ জাকাত আল-ফিতৰ হিচাপে গণ্য নহ’লেও যিমান পাৰি সোনকালে কৰিব লাগে। ==হাৰ== বিভিন্ন আয়ৰ ব্ৰেকেট নিৰ্বিশেষে সকলোৰে বাবে জাকাতৰ পৰিমাণ একে। পৰিয়ালৰ প্ৰতিজন সদস্যৰ বাবে ন্যূনতম পৰিমাণ হ’ল এক চা` (আঠ মুঠি) খাদ্য, শস্য বা শুকান ফল। এই হিচাপ ইবনে উমৰৰ প্ৰতিৱেদনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছে যে মহম্মদে জাকাত আল-ফিতৰ বাধ্যতামূলক কৰিছিল আৰু শুকান খেজুৰৰ এটা চা` বা যৱৰ এটা চা`দ্বাৰা পৰিশোধ কৰিব লাগিব। হানাফী বিদ্যালয়ে ওপৰৰ ধনৰ সমতুল্য নগদ ধনৰ ৰূপত জাকাত আল-ফিতৰ দিয়াৰ অনুমতি দিয়ে, আনহাতে মালিকী, শ্বাফী আৰু হানবালি বিদ্যালয়ত ইয়াৰ অনুমতি নাই।<ref>{{Cite book|last=Keller|first=Nuh Ha Mim|title=The Reliance of the Traveller|publisher=Amana Publications|year=1997|isbn=978-0-915957-72-9|location=Beltsville, Maryland, USA|pages=263}}</ref> নগদ ধনক ধন পৰিশোধৰ প্ৰকাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাটো বিশ্বৰ বহুতো চৰকাৰী ফাটাও পৰিষদে গ্ৰহণ কৰা স্থিতি হৈ পৰিছিল।<ref>{{Cite web|last=General Iftaa Department|first=Hashimate Kingdom of Jordan|date=April 23, 2020|title=Decision 639 on Value of Zakat Al-Fitr|url=https://www.aliftaa.jo/Decision.aspx?DecisionId=639#.XvzZoudE1PY|archive-url=|archive-date=|access-date=July 1, 2020|website=www.aliftaa.jo|language=ar}}</ref><ref>{{Cite web|last=Dar Al Iftaa Al Missriyya|first=Eygpt|date=August 23, 2008|title=Permissibility of paying Zakat al-fitr in cash|url=https://www.dar-alifta.org/ar/ViewFatwa.aspx?sec=fatwa&ID=11464|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703174411/https://www.dar-alifta.org/ar/ViewFatwa.aspx?sec=fatwa&ID=11464|archive-date=July 3, 2020|access-date=July 1, 2020|website=www.dar-alifta.org|language=ar|url-status=dead|archivedate=July 3, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200703174411/https://www.dar-alifta.org/ar/ViewFatwa.aspx?sec=fatwa&ID=11464|deadurl=yes}}</ref> মহম্মদৰ এজন সংগী আবু ছাইদ আল-খুদ্ৰীয়ে কৈছিল, "নবীৰ সময়ত আমি ইয়াক (জাকাতল-ফিতৰ) খাদ্য, শুকান খেজুৰ, যৱ, কিচমিচ বা শুকান পনিৰৰ চা` হিচাপে দিছিলোঁ।"<ref>[Bukhari - Arabic/English vol. 2, p.&nbsp;340, no. 582]</ref> (গৰিষ্ঠসংখ্যক চুন্নী পণ্ডিতৰ মতে এজন চাআৰ ওজন প্ৰায় ২.৬ কিলোগ্ৰামৰপৰা ৩ কিলোগ্ৰামৰ ভিতৰত।{{cn}} জাকাত আল-ফিতৰৰ বিতৰণ জাকাতৰ বিতৰণৰ সৈতে একে, আৰু ইয়াৰ বহল অৰ্থৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। যিসকলে জাকাত আল-ফিতৰ লাভ কৰিব পাৰে তেওঁলোক হৈছে চুৰাত আল-তাওবাহত উল্লেখ কৰা আঠটা শ্ৰেণীৰ গ্ৰাহক, [৯:৬০]। ইয়াৰ ভিতৰত আছে: *দুখীয়া, *আৰ্তজনক, *জাকা সংগ্ৰাহক, *হৃদয়ৰ মিলন, *বন্দী / দাস মুক্ত কৰা (আল-ৰিকাব মাচুল), *ঋণী, *যিসকলে কোনো ধৰ্মীয় কাম বা ঈশ্বৰৰ কোনো কাৰণত (ফী ছাবিলিল্লাহ)<ref>{{cite book|author=M.A. Mohamed Salih |editor=Alexander De Waal|title=Islamism and its enemies in the Horn of Africa|publisher=Indiana University Press|year=2004|isbn=978-0-253-34403-8|pages=148–149|url=https://books.google.com/books?id=WYLSKQa9tHEC&pg=PA148}}</ref> বা আল্লাহৰ পথত জেহাদৰ বাবে যুঁজিছে,<ref name="Jonsson2006">{{cite book|author=David J. Jonsson|title=Islamic Economics and the Final Jihad|url=https://books.google.com/books?id=UcAcdx1NA34C&dq=%22Fisabillillah%22&pg=PA245|date=May 2006|publisher=Xulon Press|isbn=978-1-59781-980-0|page=245}}</ref><ref>{{cite book|author=Benda-Beckmann, Franz von|title=Social security between past and future: Ambonese networks of care and support|publisher=LIT Verlag, Münster|year=2007|isbn=978-3-8258-0718-4|page=167|url=https://books.google.com/books?id=fVw6QB-kTYwC&pg=PA167|quote=Quote: Zakat literally means that which purifies. It is a form of sacrifice which purifies worldly goods from their worldly and sometimes impure means of acquisition, and which, according to God's wish, must be channelled towards the community.}}</ref><ref name=twj>T.W. Juynboll, Handleiding tot de Kennis van de Mohaamedaansche Wet volgens de Leer der Sjafiitische School, 3rd Edition, Brill Academic, pp. 85–88</ref> *ভ্ৰমণকাৰী। জাকাত আল-ফিতৰ ওপৰত উল্লেখ কৰা শিতানবোৰলৈ যাব লাগিব। জাকাত আল-মাল এনেধৰণৰ আন কোনো কামৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:ইছলামী সংস্কৃতি]] 9rupfn8xb6bxvircaa6bk7wozj643eq 0 134096 605054 594505 2026-05-07T05:26:03Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605054 wikitext text/x-wiki {{Infobox diamond | image = Jacob Diamond.jpg | caption = | name = জেকব ডায়মণ্ড | carats = | grams = | color = বৰণহীন | cut = আয়তাকাৰ কুশ্বন-কাট | mine = গোলকোণ্ডা | country = {{flagicon|India}} [[ভাৰত]] | cutter = | found = ১৮৮৪ | original_owner = [[হায়দৰাবাদ]] ৰাজ্যৰ নিজাম | owner = [[ভাৰত চৰকাৰ]] | value = ১০০ নিযুত পাউণ্ড (২০০৮) }} '''জেকব ডায়মণ্ড''' ([[ইংৰাজী]]: Jacob Diamond), যাক '''ইম্পেৰিয়েল''' বা '''ভিক্টোৰিয়া ডায়মণ্ড''' বুলিও জনা যায়, হ’ল ভাৰতৰ (বা গোলকোণ্ডা খনিৰ) এক বৰণহীন [[হীৰা]]।<ref>{{cite book|title=Responsible Tourism & Human Accountability for Sustainable Business|url=https://books.google.com/books?id=YMLnCwAAQBAJ|publisher=Zenon Academic Publishing|page=129|year=2016|isbn=9789385886010|access-date=7 October 2022|archive-date=7 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007153549/https://books.google.com/books?id=YMLnCwAAQBAJ&|url-status=live}}</ref> ই বিশ্বৰ পঞ্চম বৃহত্তম পালিশ কৰা হীৰা হিচাপে স্বীকৃত।<ref>{{cite news| title=India finally settles £1million Nizam dispute| url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1584818/India-finally-settles-1million-Nizam-dispute.html| first=Rahul| last=Bedi| date=12 April 2008| newspaper=[[The Daily Telegraph]]| location=London| accessdate=3 March 2018| archive-date=11 April 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20190411234313/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1584818/India-finally-settles-1million-Nizam-dispute.html| url-status=live}}</ref><ref>{{cite web| title=The Victoria| url=http://famousdiamonds.tripod.com/victoriadiamond.html| publisher=Famous, Historic and Notable Diamonds| access-date=5 June 2006| archive-date=1 March 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20190301140259/http://famousdiamonds.tripod.com/victoriadiamond.html| url-status=live}}</ref> [[হায়দৰাবাদ]] ৰাজ্যৰ শেষ নিজাম মীৰ ওচমান আলী খানে এই হীৰাটো চৌমহল্লা পেলেচত তেওঁৰ পিতৃৰ (মেহবুব আলী খান) এটা জোতাৰ ভিতৰত পাইছিল আৰু বহুদিন ধৰি ইয়াক কাগজ থোৱা গধুৰ বস্তু (paperweight) হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ১৯৯৫ চনত ভাৰত চৰকাৰে প্ৰায় ১৩ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰত এই হীৰাটো ক্ৰয় কৰে। ই ৫৮টা ফাল থকা এক আয়তাকাৰ কুশ্বন-কাটত কটা হৈছে। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ৩৯.৫ মিলিমিটাৰ, প্ৰস্থ ২৯.২৫ মিলিমিটাৰ আৰু গভীৰতা ২২.৫ মিলিমিটাৰ। হীৰাটিৰ ওজন ১৮৪.৭৫ কেৰাট (৩৬.৯০ গ্ৰাম)। বৰ্তমান ইয়াক মুম্বাইৰ ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ ভল্টত ৰখা হৈছে। ২০০১ আৰু ২০০৭ চনত হায়দৰাবাদৰ ছালাৰ জং সংগ্ৰহালয়ত অনুষ্ঠিত নিজামৰ অলংকাৰ প্ৰদৰ্শনীত জেকব ডায়মণ্ড এক অন্যতম আকৰ্ষণ আছিল। বিখ্যাত [[কোহিনুৰ]]ৰ বিপৰীতে, জেকব ডায়মণ্ড ইয়াৰ সমগ্ৰ ইতিহাসত মাত্ৰ দুবাৰহে মালিকানা সলনি হৈছে আৰু ইয়াৰ সৈতে কোনো ধৰণৰ হিংসাত্মক ঘটনা জড়িত হৈ থকা নাই। == ইতিহাস == [[ইউৰোপ]]লৈ কটাৰ বাবে পঠিওৱাৰ আগতে এই কেঁচা হীৰাটিৰ ওজন ৪০০ কেৰাটতকৈ অধিক আছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{Cite web|last=Srivastava|first=Ahana|date=2019-04-29|title=10 Interesting Facts About The Diamond That's Bigger Than The Kohinoor|url=https://www.scoopwhoop.com/culture/jacob-diamond-facts/|access-date=2021-03-29|website=www.scoopwhoop.com|language=English|archive-date=15 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915134826/https://www.scoopwhoop.com/culture/jacob-diamond-facts/|url-status=live|archivedate=2021-09-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210915134826/https://www.scoopwhoop.com/culture/jacob-diamond-facts/|deadurl=yes}}</ref> ১৮৯১ চনত আলেকজেণ্ডাৰ মালকম জেকবে এই হীৰাটো বিক্ৰীৰ বাবে উলিয়াইছিল, যাৰ পৰা ইয়াৰ নাম জেকব ডায়মণ্ড হয়। ইয়াক হায়দৰাবাদৰ ষষ্ঠ নিজাম মেহবুব আলী খানক আগবঢ়োৱা হৈছিল। আৰম্ভণিতে নিজাম হীৰাটিৰ প্ৰতি বৰ আগ্ৰহী নাছিল আৰু ইয়াৰ বাবে মাত্ৰ ৪০ লাখ টকাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। লেনদেনটো আগবঢ়াই নিবলৈ নিজামক এক আমানত ধন জমা দিবলৈ কোৱা হৈছিল। ইউৰোপীয় হীৰা কটা কাৰিকৰসকলে এই প্ৰস্তাৱটো ভাল পোৱা নাছিল, কিন্তু নিজামৰ আমানত ধনৰ হিচাপ হেৰুৱাই তেওঁলোক আদালতৰ কাষ চাপিবলৈ বাধ্য হৈছিল। অৱশেষত গোচৰটো নিষ্পত্তি হোৱাৰ পিছত নিজামে তেওঁৰ মূল প্ৰস্তাৱৰ প্ৰায় আধাতে অৰ্থাৎ ২৩ লাখ টকাত হীৰাটো লাভ কৰে। গোটেই প্ৰক্ৰিয়াটোত অসন্তুষ্ট হৈ আৰু হীৰাটো দুৰ্ভাগ্যজনক বুলি গণ্য কৰি নিজামে ইয়াক কাপোৰেৰে মেৰিয়াই লুকুৱাই থৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web|title=Diamond in a Shoe: The Jacob Diamond|url=https://www.livehistoryindia.com/cover-story/2019/04/21/diamond-in-a-shoe-the-jacob-diamond|access-date=2021-03-29|website=www.livehistoryindia.com|language=en|archive-date=14 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210314070010/https://www.livehistoryindia.com/cover-story/2019/04/21/diamond-in-a-shoe-the-jacob-diamond|url-status=dead|archivedate=2021-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210314070010/https://www.livehistoryindia.com/cover-story/2019/04/21/diamond-in-a-shoe-the-jacob-diamond|deadurl=yes}}</ref> পিতৃৰ মৃত্যুৰ কেইবা বছৰৰ পিছত অন্তিম নিজাম ওচমান আলী খানে চৌমহল্লা পেলেচত তেওঁৰ পিতৃৰ জোতাৰ ভিতৰত জেকব ডায়মণ্ডটো উদ্ধাৰ কৰে। হীৰাটিৰ প্ৰকৃত মূল্য অনুভৱ নকৰালৈকে তেওঁ নিজেই ইয়াক বহুদিন ধৰি পেপাৰৱেট হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত পৰিয়ালটোৱে জেকবসহ অন্যান্য অলংকাৰ বিক্ৰী কৰিব বিচাৰিছিল, কিন্তু ভাৰত চৰকাৰে এইবোৰক ৰাষ্ট্ৰীয় সম্পদ বুলি অভিহিত কৰি বিদেশীৰ ওচৰত বিক্ৰী কৰাত বাধা দিয়ে।<ref name=":0" /><ref name=":1" /> দীৰ্ঘদিনীয়া আইনী যুঁজৰ পিছত ১৯৯৫ চনত ভাৰত চৰকাৰে নিজামৰ ট্ৰাষ্টৰ পৰা প্ৰায় ১৩ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰত এই হীৰাটো ক্ৰয় কৰে আৰু বৰ্তমান ই মুম্বাইৰ ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ ভল্টত সুৰক্ষিত হৈ আছে।<ref name=":1">{{Cite web|title=The world's largest diamonds|url=http://business.rediff.com/slide-show/2009/jun/15/slide-show-9-the-worlds-largest-diamonds.htm|access-date=2021-03-29|website=business.rediff.com|archive-date=15 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915134826/http://business.rediff.com/slide-show/2009/jun/15/slide-show-9-the-worlds-largest-diamonds.htm|url-status=live}}</ref> নিজামৰ বংশধৰ হিমায়ত আলী মিৰ্জা আৰু মুকাৰম জাহ আদিয়ে জেকব ডায়মণ্ড আৰু অন্যান্য অলংকাৰসমূহ ভাৰত চৰকাৰক অৰ্পণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=Himayat Ali Mirza raises voice against negligence, illegal encroachments towards Nizam's properties|url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=875626|access-date=2022-01-09|website=www.daijiworld.com|language=en|archive-date=18 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211118194107/https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=875626|url-status=live}}</ref> ২০০১ আৰু ২০০৭ চনত হায়দৰাবাদৰ ছালাৰ জং সংগ্ৰহালয়ত অনুষ্ঠিত নিজামৰ অলংকাৰ প্ৰদৰ্শনীত জেকব ডায়মণ্ড এক প্ৰধান আকৰ্ষণ আছিল।<ref>{{Cite web|title=Heart In Diamond|url=https://www.heart-in-diamond.com/|access-date=2021-09-21|website=www.heart-in-diamond.com|archive-date=3 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103044917/https://www.heart-in-diamond.com/|url-status=live}}</ref> == আৰু চাওক == * [[হায়দৰাবাদ নিজামৰ অলংকাৰসমূহ]] * [[:en:Golconda diamonds|''গোলকোণ্ডা হীৰা'']] * [[:en:List of diamonds|''হীৰাৰ তালিকা'']] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অলংকাৰ]] qilov9d7xpv3l4ugn8qufoiyeec9mws 0 134393 605019 591127 2026-05-06T23:08:05Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605019 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Chang Chung-Ho met Hans Fränkel in November 1948.jpg | caption = ১৯৪৮ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত বেইজিঙত চাং চুং-হো আৰু হান্স ফ্ৰেংকেল বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। | native_name = 張充和 | native_name_lang = zh-hant | other_names = ঝাং চংহে | birth_date = [[১৭ মে']], ১৯১৪ | birth_place = চাংহাই, [[চীন]] গণৰাজ্য | death_date = {{death date and age|mf=yes|2015|6|17|1914|5|17}} | death_place = নিউ হেভেন, কানেকটিকাট, [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] | alma_mater = পিকিং বিশ্ববিদ্যালয় | occupation = শিক্ষাবিদ, লেখিকা | notable_works = ''তাওহুয়ায়ু'' | spouse = হান্স ফ্ৰেংকেল (১৯৪৮–২০০৩) | children = এমা ফ্ৰেংকেল, ইয়ান এইচ এইচ ফ্ৰেংকেল | parents = পিতৃ: ঝাং ৱুলিং<br />মাতৃ: লু ইয়িং | relatives = ভগ্নী: চাং ইউয়েন-হো, চাং ইউন-হো, চাং চাউ-হো }} '''চাং চুং-হো''' ([[ইংৰাজী]]: Chang Ch'ung-ho; জন্ম: ১৭ মে', ১৯১৪ – ১৭ জুন, ২০১৫), বিবাহোত্তৰ নাম '''চুং-হো চাং ফ্ৰেংকেল''' হিচাপেও পৰিচিত, এগৰাকী চীনা-আমেৰিকান কবি, কেলিগ্ৰাফাৰ (লিপিকাৰ), শিক্ষাবিদ আৰু 'কুনকু' (Kunqu) অপেৰা গায়িকা আছিল। তেওঁক "[[চীন]] গণৰাজ্যৰ অন্তিম গৰাকী প্ৰতিভাশালী মহিলা" বুলি অভিহিত কৰা হয়। == জীৱন আৰু কেৰিয়াৰ == চাং চুং-হোৰ জন্ম ১৯১৪ চনত চাংহাইত হৈছিল। তেওঁলোকৰ পুৰ্বপুৰুষৰ ঘৰ আছিল আনহুইৰ হেফেইত।<ref name="Chang1">{{cite news|script-title=zh:"最后的才女"张充和去世 合肥四姐妹成绝响|url=http://news.163.com/15/0618/09/ASCPSELP00011229.html?baike|publisher=163.com|date=2015-06-18|language=zh|access-date=2015-06-20}}</ref> তেওঁৰ আজোককাক ঝাং শ্বুশ্বেং হুয়াই সৈন্যবাহিনীৰ এজন উচ্চপদস্থ সামৰিক বিষয়া আছিল। তেওঁৰ পিতৃ ঝাং ৱুলিং এজন শিক্ষাবিদ আছিল। তেওঁৰ চাৰি গৰাকী ভগ্নী আৰু ছয়জন ভাতৃ আছিল। তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নী চাং ইউয়েন-হো আৰু দ্বিতীয় ভগ্নী ঝাং ইউন-হো 'কুনকু' বিশেষজ্ঞ আছিল। তেওঁৰ তৃতীয় ভগ্নী চাং চাউ-হো এগৰাকী লেখিকা তথা প্ৰখ্যাত ঔপন্যাসিক শ্বেন চংৱেনৰ পত্নী আছিল।<ref name="Chang1"/> ২১ বছৰ বয়সত তেওঁ পিকিং বিশ্ববিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত তেওঁ 'চেণ্ট্ৰেল ডেইলী নিউজ' নামৰ বাতৰি কাকতখনৰ সম্পাদিকা হিচাপে কাম কৰিবলৈ লয়। ১৯৪৭ চনত তেওঁ হান্স ফ্ৰেংকেলক লগ পায় আৰু ১৯৪৮ চনৰ নৱেম্বৰত তেওঁলোক বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। ১৯৪৯ চনত তেওঁলোক আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত নিগাজিকৈ থাকিবলৈ লয়।<ref name="Chang1"/><ref name="people.com">{{cite news|script-title= zh:張充和去世 被評"為九如巷張家的民國往事畫上句點"|url=http://politics.people.com.cn/BIG5/n/2015/0619/c70731-27182477.html|publisher=People.cn|date=2015-06-19|language=zh}}</ref> তেওঁলোকৰ দুটা সন্তান আছিল— এমা ফ্ৰেংকেল আৰু ইয়ান ফ্ৰেংকেল। চাং চুং-হোৱে য়েল বিশ্ববিদ্যালয়, হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় আৰু আন ২০ খন বিশ্ববিদ্যালয়ত পৰম্পৰাগত চীনা সংস্কৃতিৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰিছিল। সাংস্কৃতিক বিপ্লৱৰ পিছত ১৯৭৯ চনত তেওঁ চীনৰ চুঝৌ ভ্ৰমণ কৰে। ১৯৮৬ চনত তেওঁ বেইজিঙত টাং চিয়ানঝুৰ মৃত্যুৰ ৩৭০ সংখ্যক বাৰ্ষিকী উপলক্ষে আয়োজিত অনুষ্ঠানত অংশ লয়। ২০০৪ চনৰ শৰৎকালত তেওঁ বেইজিঙত এখন চিত্ৰ প্ৰদৰ্শনীৰ আয়োজন কৰিছিল। ২০১৫ চনৰ ১৭ জুনত ১০১ বছৰ বয়সত কানেকটিকাটৰ নিউ হেভেনত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{cite web|url=http://news.zynews.com/2015-06/19/content_10230850.htm|title=张充和去世 真正的女神一去不返|publisher=ZY News|date=June 19, 2015|accessdate=June 20, 2015|language=zh|archivedate=June 20, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150620225748/http://news.zynews.com/2015-06/19/content_10230850.htm|deadurl=yes}}</ref> == নিৰ্বাচিত ৰচনাৱলী == * ''তাওহুয়ায়ু'' (Peach Blossom Fish) == তথ্যসূত্ৰ == <references /> [[শ্ৰেণী:চীনৰ ব্যক্তি]] cfscy0dpufs6fh39jld71e6h1mcu97n 4 135147 604895 604447 2026-05-06T14:16:24Z Kandarpajit Kallol 6257 604895 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header= ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬ [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|200px|right]] |subheader = '''[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ, ২০২৫]]''' আছিল ৱিকিপিডিয়া এছীয় সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজত সদ্ভাৱ বৃদ্ধিৰ লক্ষ্যৰে ২০২৫ বৰ্ষত আয়োজিত এখনি সম্পাদনা মেলা। <u>ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬ত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ, ২০২৫]]ত সৃষ্টি কৰা প্ৰবন্ধসমূহৰ পুনৰ পৰীক্ষণ আৰু আৱশ্যক অনুযায়ী প্ৰবন্ধৰ শুধৰণি, বিস্তাৰ তথা তথ্য পেৰা সংযোগ কৰি প্ৰবন্ধসমূহৰ গুণগত মানদণ্ড বৃদ্ধি কৰাৰ প্ৰয়াস কৰা হ'ব।</u> ২০২৬ চনৰ ১৫ এপ্ৰিলৰ পৰা মে' মাহৰ ১৫ তাৰিখলৈকে [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া ভাষাৰ]] ৱিকিপিডিয়াত এখনি এমহীয়া সম্পাদনা মেলা অনুষ্ঠিত কৰিবলৈ লোৱা হৈছে। এই মেলাত নতুনকৈ কোনো প্ৰবন্ধ সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। '''সময়সীমা''': <mark>''' ১৫ এপ্ৰিলৰ পৰা ১৫ মে' ২০২৬ '''</mark> |body = == পটভূমি == '''[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ]] হৈছে ৱিকিপিডিয়া এছীয় সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজত সদ্ভাৱ বৃদ্ধিৰ লক্ষ্যৰে প্ৰতিবছৰে নৱেম্বৰ/ডিচেম্বৰ মাহত আয়োজিত এখনি সম্পাদনা মেলা। অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত প্ৰতিযোগিতাখনৰ বিগত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০১৫|২০১৫]], [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০১৬|২০১৬]], [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২১|২০২১]], [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৩|২০২৩]] আৰু [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৪|২০২৪]] চনৰ সংস্কৰণৰ পাছত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|২০২৫]] চনত পুনৰ ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ এডিটাথন অনুষ্ঠিত হয়। ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬-ৰ সম্পাদনা মেলাত পূৰ্বৰ এছিয়ান মাহৰ সম্পাদনা মেলাত ভুল ৰৈ যোৱা [[:w:as:শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|প্ৰবন্ধসমূহৰ]] গুণগত মান উন্নত কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।''' == লক্ষ্যসমূহ == *'''পূৰ্বৰ এছিয়ান মাহৰ সম্পাদনা মেলাত ভুল ৰৈ যোৱা [[:w:as:শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|প্ৰবন্ধৰ]] গুণগত মান উন্নত কৰা।''' * আধৰুৱাকৈ অনুবাদ হোৱা আৱশ্যকীয় প্ৰবন্ধৰ অনুবাদ সম্পূৰ্ণ কৰা। * ৱিকিডাটা সংযোগ নকৰা প্ৰবন্ধসমূহত ৱিকিডাটা সংযোগ কৰা। * ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ শৈলীত বাহ্যিক সংযোগ যোগ কৰা। (যদিহে কৰা হোৱা নাছিল।) * তথ্যসূত্ৰৰ খেলিমেলি থকা প্ৰবন্ধসমূহৰ তথ্য পেৰা সঠিক কৰা। * যান্ত্ৰিকভাৱে অনূদিত প্ৰবন্ধসমূহ সম্পাদনা সঠিক কৰা। * শ্ৰেণীবিহীন প্ৰবন্ধসমূহত উপযুক্ত শ্ৰেণী (কেটেগৰী) যোগ কৰা। * ৰঙা হৈ থকা লিংকসমূহ যিমান পাৰি ঠিক কৰা। ==প্ৰয়োজনীয় সতৰ্কতা== * সম্পাদনাৰ বাবে তলৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত প্ৰবন্ধসমূহ কোনো এটা বাচি লৈ সম্পাদনা কৰিব। * সম্পাদনা দ্বন্দ্বৰপৰা হাত সাৰিবলৈ সম্পাদনাৰ আগতে সম্পাদনা কৰিবলৈ লোৱা প্ৰবন্ধৰ ওপৰত <nowiki>{{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}</nowiki> সাঁচ লগাই প্ৰবন্ধটো সাঁচি ল'ব। * এজনে সম্পাদনা দ্বন্দ্ব লগাই লোৱাৰ পিছত আন এজনে সেইটো প্ৰবন্ধত হাত নিদিব। * এটা প্ৰবন্ধ সম্পূৰ্ণ কৰি আন এটাত হাত দিব। ==পুৰস্কাৰ== # প্ৰতিগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰীকে একোখনকৈ ডিজিটেল প্ৰমাণপ্ৰত্ৰ প্ৰদান কৰা হ'ব। # আটাইতকৈ বেছি প্ৰবন্ধৰ গুণগত মানদ্বন্দ্ব সঠিক কৰা প্ৰতিযোগী সহিতে আয়োজক আৰু সমন্বয়কক একোটিকৈ টি-চাৰ্ট প্ৰদান কৰা হ'ব। ==সহায়== * দক্ষতা আৰু সম্পাদনা সহযোগী বৃদ্ধিৰ লক্ষ্যৰে এই সম্পাদনা মেলাৰ সমান্তৰালকৈ এখনি অফলাইন কৰ্মশালা আয়োজন কৰা হ'ব। ==আয়োজক== * [[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]] * [[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]] ===সমন্বয়ক=== * [[সদস্য:JyotiPN|প্ৰাণজ্যোতি নাথ]] == অংশগ্ৰহণ == === অংশগ্ৰহণ কৰক === <div style="text-align:center; "> [[/অংশগ্ৰহণকাৰীসকল|{{Clickable button|অংশগ্ৰহণ কৰক|color=blue}}]] <!--Blue : Primary call to action --> </div> {{Hidden|অংশগ্ৰহণকাৰীৰ তালিকা|{{/অংশগ্ৰহণকাৰীসকল}}}} === প্ৰবন্ধ জমা কৰক === (নিজৰ ব্যৱহাৰকাৰী নাম লিখি তলত বিস্তাৰ কৰা প্ৰবন্ধ যোগ কৰক) <div style="text-align:center; "> [[/প্ৰবন্ধসমূহ|{{Clickable button|প্ৰবন্ধ জমা কৰক|color=blue}}]] <!--Blue : Primary call to action --> </div> {{Hidden|জমা কৰা প্ৰবন্ধসমূহ|{{/প্ৰবন্ধসমূহ}}}} ===অনুবাদ/সম্পাদনা কৰিবলগীয়া প্ৰবন্ধসমূহৰ তালিকা === #[[চুলাৱেছি]] #[[ছাং থং]] #[[জাপানী কাপোৰ]] #[[ডংজি উৎসৱ]] #[[ডিস্কিট মঠ]] #[[তেহেলকা]] #[[পশ্চিম প্ৰদেশ, শ্ৰীলংকা]] #[[ফতেহপুৰ ছিক্ৰী]] #[[বম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়]] #[[মুনকেক]] #[[ৰজনীশ]] #[[ৰণবীৰ সিং]] #[[ৰত্নাগিৰি, ওড়িশা]] #[[ৰাজীৱ গান্ধী সাগৰীয় সেতু]] #[[ৰাজীৱ মালহোত্ৰা]] #[[লম্বক]] ---- * [[:w:as:শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|''ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫-ৰ প্ৰবন্ধসমূহ'']] ---- |footer= প্ৰতিযোগিতাখনৰ বিষয়ে আপোনাৰ কোনো প্ৰশ্ন বা প্ৰস্তাৱ থাকিলে আলোচনা পৃষ্ঠাত লিখিব পাৰে মেটা-ৱিকিৰ [[:m:Wikipedia Asian Month 2025|গোলকীয় প্ৰকল্প পৃষ্ঠাত]] বাৰ্তা দিব পাৰে।}} {{অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনা মেলা}} [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ]] 4f07bsqp6n941283nq2hbxkx1o3luvn 604907 604895 2026-05-06T14:28:13Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 604907 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header= ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬ [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|200px|right]] |subheader = '''[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ, ২০২৫]]''' আছিল ৱিকিপিডিয়া এছীয় সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজত সদ্ভাৱ বৃদ্ধিৰ লক্ষ্যৰে ২০২৫ বৰ্ষত আয়োজিত এখনি সম্পাদনা মেলা। <u>ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬ত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ, ২০২৫]]ত সৃষ্টি কৰা প্ৰবন্ধসমূহৰ পুনৰ পৰীক্ষণ আৰু আৱশ্যক অনুযায়ী প্ৰবন্ধৰ শুধৰণি, বিস্তাৰ তথা তথ্য পেৰা সংযোগ কৰি প্ৰবন্ধসমূহৰ গুণগত মানদণ্ড বৃদ্ধি কৰাৰ প্ৰয়াস কৰা হ'ব।</u> ২০২৬ চনৰ ১৫ এপ্ৰিলৰ পৰা মে' মাহৰ ১৫ তাৰিখলৈকে [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া ভাষাৰ]] ৱিকিপিডিয়াত এখনি এমহীয়া সম্পাদনা মেলা অনুষ্ঠিত কৰিবলৈ লোৱা হৈছে। এই মেলাত নতুনকৈ কোনো প্ৰবন্ধ সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। '''সময়সীমা''': <mark>''' ১৫ এপ্ৰিলৰ পৰা ১৫ মে' ২০২৬ '''</mark> |body = == পটভূমি == '''[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ]] হৈছে ৱিকিপিডিয়া এছীয় সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজত সদ্ভাৱ বৃদ্ধিৰ লক্ষ্যৰে প্ৰতিবছৰে নৱেম্বৰ/ডিচেম্বৰ মাহত আয়োজিত এখনি সম্পাদনা মেলা। অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত প্ৰতিযোগিতাখনৰ বিগত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০১৫|২০১৫]], [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০১৬|২০১৬]], [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২১|২০২১]], [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৩|২০২৩]] আৰু [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৪|২০২৪]] চনৰ সংস্কৰণৰ পাছত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|২০২৫]] চনত পুনৰ ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ এডিটাথন অনুষ্ঠিত হয়। ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬-ৰ সম্পাদনা মেলাত পূৰ্বৰ এছিয়ান মাহৰ সম্পাদনা মেলাত ভুল ৰৈ যোৱা [[:w:as:শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|প্ৰবন্ধসমূহৰ]] গুণগত মান উন্নত কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।''' == লক্ষ্যসমূহ == *'''পূৰ্বৰ এছিয়ান মাহৰ সম্পাদনা মেলাত ভুল ৰৈ যোৱা [[:w:as:শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|প্ৰবন্ধৰ]] গুণগত মান উন্নত কৰা।''' * আধৰুৱাকৈ অনুবাদ হোৱা আৱশ্যকীয় প্ৰবন্ধৰ অনুবাদ সম্পূৰ্ণ কৰা। * ৱিকিডাটা সংযোগ নকৰা প্ৰবন্ধসমূহত ৱিকিডাটা সংযোগ কৰা। * ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ শৈলীত বাহ্যিক সংযোগ যোগ কৰা। (যদিহে কৰা হোৱা নাছিল।) * তথ্যসূত্ৰৰ খেলিমেলি থকা প্ৰবন্ধসমূহৰ তথ্য পেৰা সঠিক কৰা। * যান্ত্ৰিকভাৱে অনূদিত প্ৰবন্ধসমূহ সম্পাদনা সঠিক কৰা। * শ্ৰেণীবিহীন প্ৰবন্ধসমূহত উপযুক্ত শ্ৰেণী (কেটেগৰী) যোগ কৰা। * ৰঙা হৈ থকা লিংকসমূহ যিমান পাৰি ঠিক কৰা। ==প্ৰয়োজনীয় সতৰ্কতা== * সম্পাদনাৰ বাবে তলৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত প্ৰবন্ধসমূহ কোনো এটা বাচি লৈ সম্পাদনা কৰিব। * সম্পাদনা দ্বন্দ্বৰপৰা হাত সাৰিবলৈ সম্পাদনাৰ আগতে সম্পাদনা কৰিবলৈ লোৱা প্ৰবন্ধৰ ওপৰত <nowiki>{{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}</nowiki> সাঁচ লগাই প্ৰবন্ধটো সাঁচি ল'ব। * এজনে সম্পাদনা দ্বন্দ্ব লগাই লোৱাৰ পিছত আন এজনে সেইটো প্ৰবন্ধত হাত নিদিব। * এটা প্ৰবন্ধ সম্পূৰ্ণ কৰি আন এটাত হাত দিব। ==পুৰস্কাৰ== # প্ৰতিগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰীকে একোখনকৈ ডিজিটেল প্ৰমাণপ্ৰত্ৰ প্ৰদান কৰা হ'ব। # আটাইতকৈ বেছি প্ৰবন্ধৰ গুণগত মানদ্বন্দ্ব সঠিক কৰা প্ৰতিযোগী সহিতে আয়োজক আৰু সমন্বয়কক একোটিকৈ টি-চাৰ্ট প্ৰদান কৰা হ'ব। ==সহায়== * দক্ষতা আৰু সম্পাদনা সহযোগী বৃদ্ধিৰ লক্ষ্যৰে এই সম্পাদনা মেলাৰ সমান্তৰালকৈ এখনি অফলাইন কৰ্মশালা আয়োজন কৰা হ'ব। ==আয়োজক== * [[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]] * [[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]] ===সমন্বয়ক=== * [[সদস্য:JyotiPN|প্ৰাণজ্যোতি নাথ]] == অংশগ্ৰহণ == === অংশগ্ৰহণ কৰক === <div style="text-align:center; "> [[/অংশগ্ৰহণকাৰীসকল|{{Clickable button|অংশগ্ৰহণ কৰক|color=blue}}]] <!--Blue : Primary call to action --> </div> {{Hidden|অংশগ্ৰহণকাৰীৰ তালিকা|{{/অংশগ্ৰহণকাৰীসকল}}}} === প্ৰবন্ধ জমা কৰক === (নিজৰ ব্যৱহাৰকাৰী নাম লিখি তলত বিস্তাৰ কৰা প্ৰবন্ধ যোগ কৰক) <div style="text-align:center; "> [[/প্ৰবন্ধসমূহ|{{Clickable button|প্ৰবন্ধ জমা কৰক|color=blue}}]] <!--Blue : Primary call to action --> </div> {{Hidden|জমা কৰা প্ৰবন্ধসমূহ|{{/প্ৰবন্ধসমূহ}}}} ===অনুবাদ/সম্পাদনা কৰিবলগীয়া প্ৰবন্ধসমূহৰ তালিকা === #[[চুলাৱেছি]] #[[ছাং থং]] #[[জাপানী কাপোৰ]] #[[ডংজি উৎসৱ]] #[[ডিস্কিট মঠ]] #[[তেহেলকা]] #[[পশ্চিম প্ৰদেশ, শ্ৰীলংকা]] #[[ফতেহপুৰ ছিক্ৰী]] #[[বম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়]] #[[মুনকেক]] #[[ৰজনীশ]] #[[ৰণবীৰ সিং]] #[[ৰাজীৱ গান্ধী সাগৰীয় সেতু]] #[[ৰাজীৱ মালহোত্ৰা]] #[[লম্বক]] ---- * [[:w:as:শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|''ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫-ৰ প্ৰবন্ধসমূহ'']] ---- |footer= প্ৰতিযোগিতাখনৰ বিষয়ে আপোনাৰ কোনো প্ৰশ্ন বা প্ৰস্তাৱ থাকিলে আলোচনা পৃষ্ঠাত লিখিব পাৰে মেটা-ৱিকিৰ [[:m:Wikipedia Asian Month 2025|গোলকীয় প্ৰকল্প পৃষ্ঠাত]] বাৰ্তা দিব পাৰে।}} {{অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনা মেলা}} [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ]] slgab14owjoikzb96bxnnbus6duzhtq 604911 604907 2026-05-06T14:36:24Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 604911 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header= ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬ [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|200px|right]] |subheader = '''[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ, ২০২৫]]''' আছিল ৱিকিপিডিয়া এছীয় সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজত সদ্ভাৱ বৃদ্ধিৰ লক্ষ্যৰে ২০২৫ বৰ্ষত আয়োজিত এখনি সম্পাদনা মেলা। <u>ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬ত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ, ২০২৫]]ত সৃষ্টি কৰা প্ৰবন্ধসমূহৰ পুনৰ পৰীক্ষণ আৰু আৱশ্যক অনুযায়ী প্ৰবন্ধৰ শুধৰণি, বিস্তাৰ তথা তথ্য পেৰা সংযোগ কৰি প্ৰবন্ধসমূহৰ গুণগত মানদণ্ড বৃদ্ধি কৰাৰ প্ৰয়াস কৰা হ'ব।</u> ২০২৬ চনৰ ১৫ এপ্ৰিলৰ পৰা মে' মাহৰ ১৫ তাৰিখলৈকে [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া ভাষাৰ]] ৱিকিপিডিয়াত এখনি এমহীয়া সম্পাদনা মেলা অনুষ্ঠিত কৰিবলৈ লোৱা হৈছে। এই মেলাত নতুনকৈ কোনো প্ৰবন্ধ সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। '''সময়সীমা''': <mark>''' ১৫ এপ্ৰিলৰ পৰা ১৫ মে' ২০২৬ '''</mark> |body = == পটভূমি == '''[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ]] হৈছে ৱিকিপিডিয়া এছীয় সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজত সদ্ভাৱ বৃদ্ধিৰ লক্ষ্যৰে প্ৰতিবছৰে নৱেম্বৰ/ডিচেম্বৰ মাহত আয়োজিত এখনি সম্পাদনা মেলা। অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত প্ৰতিযোগিতাখনৰ বিগত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০১৫|২০১৫]], [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০১৬|২০১৬]], [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২১|২০২১]], [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৩|২০২৩]] আৰু [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৪|২০২৪]] চনৰ সংস্কৰণৰ পাছত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|২০২৫]] চনত পুনৰ ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ এডিটাথন অনুষ্ঠিত হয়। ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬-ৰ সম্পাদনা মেলাত পূৰ্বৰ এছিয়ান মাহৰ সম্পাদনা মেলাত ভুল ৰৈ যোৱা [[:w:as:শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|প্ৰবন্ধসমূহৰ]] গুণগত মান উন্নত কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।''' == লক্ষ্যসমূহ == *'''পূৰ্বৰ এছিয়ান মাহৰ সম্পাদনা মেলাত ভুল ৰৈ যোৱা [[:w:as:শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|প্ৰবন্ধৰ]] গুণগত মান উন্নত কৰা।''' * আধৰুৱাকৈ অনুবাদ হোৱা আৱশ্যকীয় প্ৰবন্ধৰ অনুবাদ সম্পূৰ্ণ কৰা। * ৱিকিডাটা সংযোগ নকৰা প্ৰবন্ধসমূহত ৱিকিডাটা সংযোগ কৰা। * ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ শৈলীত বাহ্যিক সংযোগ যোগ কৰা। (যদিহে কৰা হোৱা নাছিল।) * তথ্যসূত্ৰৰ খেলিমেলি থকা প্ৰবন্ধসমূহৰ তথ্য পেৰা সঠিক কৰা। * যান্ত্ৰিকভাৱে অনূদিত প্ৰবন্ধসমূহ সম্পাদনা সঠিক কৰা। * শ্ৰেণীবিহীন প্ৰবন্ধসমূহত উপযুক্ত শ্ৰেণী (কেটেগৰী) যোগ কৰা। * ৰঙা হৈ থকা লিংকসমূহ যিমান পাৰি ঠিক কৰা। ==প্ৰয়োজনীয় সতৰ্কতা== * সম্পাদনাৰ বাবে তলৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত প্ৰবন্ধসমূহ কোনো এটা বাচি লৈ সম্পাদনা কৰিব। * সম্পাদনা দ্বন্দ্বৰপৰা হাত সাৰিবলৈ সম্পাদনাৰ আগতে সম্পাদনা কৰিবলৈ লোৱা প্ৰবন্ধৰ ওপৰত <nowiki>{{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}</nowiki> সাঁচ লগাই প্ৰবন্ধটো সাঁচি ল'ব। * এজনে সম্পাদনা দ্বন্দ্ব লগাই লোৱাৰ পিছত আন এজনে সেইটো প্ৰবন্ধত হাত নিদিব। * এটা প্ৰবন্ধ সম্পূৰ্ণ কৰি আন এটাত হাত দিব। ==পুৰস্কাৰ== # প্ৰতিগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰীকে একোখনকৈ ডিজিটেল প্ৰমাণপ্ৰত্ৰ প্ৰদান কৰা হ'ব। # আটাইতকৈ বেছি প্ৰবন্ধৰ গুণগত মানদ্বন্দ্ব সঠিক কৰা প্ৰতিযোগী সহিতে আয়োজক আৰু সমন্বয়কক একোটিকৈ টি-চাৰ্ট প্ৰদান কৰা হ'ব। ==সহায়== * দক্ষতা আৰু সম্পাদনা সহযোগী বৃদ্ধিৰ লক্ষ্যৰে এই সম্পাদনা মেলাৰ সমান্তৰালকৈ এখনি অফলাইন কৰ্মশালা আয়োজন কৰা হ'ব। ==আয়োজক== * [[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]] * [[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]] ===সমন্বয়ক=== * [[সদস্য:JyotiPN|প্ৰাণজ্যোতি নাথ]] == অংশগ্ৰহণ == === অংশগ্ৰহণ কৰক === <div style="text-align:center; "> [[/অংশগ্ৰহণকাৰীসকল|{{Clickable button|অংশগ্ৰহণ কৰক|color=blue}}]] <!--Blue : Primary call to action --> </div> {{Hidden|অংশগ্ৰহণকাৰীৰ তালিকা|{{/অংশগ্ৰহণকাৰীসকল}}}} === প্ৰবন্ধ জমা কৰক === (নিজৰ ব্যৱহাৰকাৰী নাম লিখি তলত বিস্তাৰ কৰা প্ৰবন্ধ যোগ কৰক) <div style="text-align:center; "> [[/প্ৰবন্ধসমূহ|{{Clickable button|প্ৰবন্ধ জমা কৰক|color=blue}}]] <!--Blue : Primary call to action --> </div> {{Hidden|জমা কৰা প্ৰবন্ধসমূহ|{{/প্ৰবন্ধসমূহ}}}} ===অনুবাদ/সম্পাদনা কৰিবলগীয়া প্ৰবন্ধসমূহৰ তালিকা === #[[চুলাৱেছি]] #[[জাপানী কাপোৰ]] #[[ডংজি উৎসৱ]] #[[ডিস্কিট মঠ]] #[[তেহেলকা]] #[[পশ্চিম প্ৰদেশ, শ্ৰীলংকা]] #[[ফতেহপুৰ ছিক্ৰী]] #[[বম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়]] #[[মুনকেক]] #[[ৰজনীশ]] #[[ৰণবীৰ সিং]] #[[ৰাজীৱ গান্ধী সাগৰীয় সেতু]] #[[ৰাজীৱ মালহোত্ৰা]] #[[লম্বক]] ---- * [[:w:as:শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|''ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫-ৰ প্ৰবন্ধসমূহ'']] ---- |footer= প্ৰতিযোগিতাখনৰ বিষয়ে আপোনাৰ কোনো প্ৰশ্ন বা প্ৰস্তাৱ থাকিলে আলোচনা পৃষ্ঠাত লিখিব পাৰে মেটা-ৱিকিৰ [[:m:Wikipedia Asian Month 2025|গোলকীয় প্ৰকল্প পৃষ্ঠাত]] বাৰ্তা দিব পাৰে।}} {{অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনা মেলা}} [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ]] rpzg7gzn8ptbnfr09ygaq90kr75hpow 604945 604911 2026-05-06T15:54:39Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 604945 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header= ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬ [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|200px|right]] |subheader = '''[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ, ২০২৫]]''' আছিল ৱিকিপিডিয়া এছীয় সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজত সদ্ভাৱ বৃদ্ধিৰ লক্ষ্যৰে ২০২৫ বৰ্ষত আয়োজিত এখনি সম্পাদনা মেলা। <u>ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬ত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ, ২০২৫]]ত সৃষ্টি কৰা প্ৰবন্ধসমূহৰ পুনৰ পৰীক্ষণ আৰু আৱশ্যক অনুযায়ী প্ৰবন্ধৰ শুধৰণি, বিস্তাৰ তথা তথ্য পেৰা সংযোগ কৰি প্ৰবন্ধসমূহৰ গুণগত মানদণ্ড বৃদ্ধি কৰাৰ প্ৰয়াস কৰা হ'ব।</u> ২০২৬ চনৰ ১৫ এপ্ৰিলৰ পৰা মে' মাহৰ ১৫ তাৰিখলৈকে [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া ভাষাৰ]] ৱিকিপিডিয়াত এখনি এমহীয়া সম্পাদনা মেলা অনুষ্ঠিত কৰিবলৈ লোৱা হৈছে। এই মেলাত নতুনকৈ কোনো প্ৰবন্ধ সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। '''সময়সীমা''': <mark>''' ১৫ এপ্ৰিলৰ পৰা ১৫ মে' ২০২৬ '''</mark> |body = == পটভূমি == '''[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ]] হৈছে ৱিকিপিডিয়া এছীয় সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজত সদ্ভাৱ বৃদ্ধিৰ লক্ষ্যৰে প্ৰতিবছৰে নৱেম্বৰ/ডিচেম্বৰ মাহত আয়োজিত এখনি সম্পাদনা মেলা। অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত প্ৰতিযোগিতাখনৰ বিগত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০১৫|২০১৫]], [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০১৬|২০১৬]], [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২১|২০২১]], [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৩|২০২৩]] আৰু [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৪|২০২৪]] চনৰ সংস্কৰণৰ পাছত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|২০২৫]] চনত পুনৰ ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ এডিটাথন অনুষ্ঠিত হয়। ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬-ৰ সম্পাদনা মেলাত পূৰ্বৰ এছিয়ান মাহৰ সম্পাদনা মেলাত ভুল ৰৈ যোৱা [[:w:as:শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|প্ৰবন্ধসমূহৰ]] গুণগত মান উন্নত কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।''' == লক্ষ্যসমূহ == *'''পূৰ্বৰ এছিয়ান মাহৰ সম্পাদনা মেলাত ভুল ৰৈ যোৱা [[:w:as:শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|প্ৰবন্ধৰ]] গুণগত মান উন্নত কৰা।''' * আধৰুৱাকৈ অনুবাদ হোৱা আৱশ্যকীয় প্ৰবন্ধৰ অনুবাদ সম্পূৰ্ণ কৰা। * ৱিকিডাটা সংযোগ নকৰা প্ৰবন্ধসমূহত ৱিকিডাটা সংযোগ কৰা। * ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ শৈলীত বাহ্যিক সংযোগ যোগ কৰা। (যদিহে কৰা হোৱা নাছিল।) * তথ্যসূত্ৰৰ খেলিমেলি থকা প্ৰবন্ধসমূহৰ তথ্য পেৰা সঠিক কৰা। * যান্ত্ৰিকভাৱে অনূদিত প্ৰবন্ধসমূহ সম্পাদনা সঠিক কৰা। * শ্ৰেণীবিহীন প্ৰবন্ধসমূহত উপযুক্ত শ্ৰেণী (কেটেগৰী) যোগ কৰা। * ৰঙা হৈ থকা লিংকসমূহ যিমান পাৰি ঠিক কৰা। ==প্ৰয়োজনীয় সতৰ্কতা== * সম্পাদনাৰ বাবে তলৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত প্ৰবন্ধসমূহ কোনো এটা বাচি লৈ সম্পাদনা কৰিব। * সম্পাদনা দ্বন্দ্বৰপৰা হাত সাৰিবলৈ সম্পাদনাৰ আগতে সম্পাদনা কৰিবলৈ লোৱা প্ৰবন্ধৰ ওপৰত <nowiki>{{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}</nowiki> সাঁচ লগাই প্ৰবন্ধটো সাঁচি ল'ব। * এজনে সম্পাদনা দ্বন্দ্ব লগাই লোৱাৰ পিছত আন এজনে সেইটো প্ৰবন্ধত হাত নিদিব। * এটা প্ৰবন্ধ সম্পূৰ্ণ কৰি আন এটাত হাত দিব। ==পুৰস্কাৰ== # প্ৰতিগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰীকে একোখনকৈ ডিজিটেল প্ৰমাণপ্ৰত্ৰ প্ৰদান কৰা হ'ব। # আটাইতকৈ বেছি প্ৰবন্ধৰ গুণগত মানদ্বন্দ্ব সঠিক কৰা প্ৰতিযোগী সহিতে আয়োজক আৰু সমন্বয়কক একোটিকৈ টি-চাৰ্ট প্ৰদান কৰা হ'ব। ==সহায়== * দক্ষতা আৰু সম্পাদনা সহযোগী বৃদ্ধিৰ লক্ষ্যৰে এই সম্পাদনা মেলাৰ সমান্তৰালকৈ এখনি অফলাইন কৰ্মশালা আয়োজন কৰা হ'ব। ==আয়োজক== * [[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]] * [[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]] ===সমন্বয়ক=== * [[সদস্য:JyotiPN|প্ৰাণজ্যোতি নাথ]] == অংশগ্ৰহণ == === অংশগ্ৰহণ কৰক === <div style="text-align:center; "> [[/অংশগ্ৰহণকাৰীসকল|{{Clickable button|অংশগ্ৰহণ কৰক|color=blue}}]] <!--Blue : Primary call to action --> </div> {{Hidden|অংশগ্ৰহণকাৰীৰ তালিকা|{{/অংশগ্ৰহণকাৰীসকল}}}} === প্ৰবন্ধ জমা কৰক === (নিজৰ ব্যৱহাৰকাৰী নাম লিখি তলত বিস্তাৰ কৰা প্ৰবন্ধ যোগ কৰক) <div style="text-align:center; "> [[/প্ৰবন্ধসমূহ|{{Clickable button|প্ৰবন্ধ জমা কৰক|color=blue}}]] <!--Blue : Primary call to action --> </div> {{Hidden|জমা কৰা প্ৰবন্ধসমূহ|{{/প্ৰবন্ধসমূহ}}}} ===অনুবাদ/সম্পাদনা কৰিবলগীয়া প্ৰবন্ধসমূহৰ তালিকা === #[[চুলাৱেছি]] #[[জাপানী কাপোৰ]] #[[ডংজি উৎসৱ]] #[[তেহেলকা]] #[[ফতেহপুৰ ছিক্ৰী]] #[[বম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়]] #[[মুনকেক]] #[[ৰজনীশ]] #[[ৰাজীৱ গান্ধী সাগৰীয় সেতু]] #[[ৰাজীৱ মালহোত্ৰা]] #[[লম্বক]] ---- * [[:w:as:শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|''ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫-ৰ প্ৰবন্ধসমূহ'']] ---- |footer= প্ৰতিযোগিতাখনৰ বিষয়ে আপোনাৰ কোনো প্ৰশ্ন বা প্ৰস্তাৱ থাকিলে আলোচনা পৃষ্ঠাত লিখিব পাৰে মেটা-ৱিকিৰ [[:m:Wikipedia Asian Month 2025|গোলকীয় প্ৰকল্প পৃষ্ঠাত]] বাৰ্তা দিব পাৰে।}} {{অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনা মেলা}} [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ]] 2zltvwmm71z5fe4t3yhbdy2t9hf5lum 4 136690 604893 604446 2026-05-06T14:15:54Z Kandarpajit Kallol 6257 604893 wikitext text/x-wiki ====[[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিনী কলিতা]]==== # [[অজিত কুমাৰ বেনাৰ্জী]] {{accepted}} # [[কিম জি-ৱন]] {{accepted}} # [[ছং কাং]] {{accepted}} # [[চেন ঝেয়ুয়ান]] {{accepted}} # [[অক্ষয় খান্না]] {{accepted}} # [[চি কে জানু]] {{accepted}} # [[কুম্বৰজুৱা]] {{accepted}} # [[সীতা আম্মান মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[সুবৰ্ণৰেখা নদী]] {{accepted}} # [[জল মহল]] {{accepted}} # [[ৰণবীৰ শ্ব’ৰে]] {{accepted}} # [[নাং মাই]] {{accepted}} # [[ৰাজাৰাণী মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[গংগাৰ অৱতৰণ]] {{accepted}} # [[মেগান ইয়ং]] {{accepted}} # [[বিজয় বাৰ্মা]] {{accepted}} # [[ৰোহন পেথিয়াগোডা]] {{accepted}} # [[শ্বীবা চাদ্ধা]] {{accepted}} # [[শ্বৰীব হাছমী]] {{accepted}} # [[ৰাজপাল সিং যাদৱ]] {{accepted}} # [[সুৰু উপত্যকা]] {{accepted}} # [[ছিৰিন্ধহৰ্ণ]] {{accepted}} # [[ৰায়গড় দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[শিশুপালগড়]] {{accepted}} # [[ওড়িশাৰ সামুদ্ৰিক ইতিহাস]] {{accepted}} ====[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]]==== #[[ইৰানৰ ক্ৰীড়া]] {{accepted}} #[[আদিত্য তিৱাৰী]] {{accepted}} #[[তিৰুমালা]] {{accepted}} #[[ক’লা নহৰু]] {{accepted}} #[[পাঞ্চাল]] {{accepted}} #[[অটল সেতু]] {{accepted}} #[[হেমেন্দ্ৰ সিং পানৱাৰ]] {{accepted}} #[[প্ৰিয়া ডেভিদৰ]] {{accepted}} #[[ওম প্ৰকাশ আগৰৱাল]] {{accepted}} #[[যমুনা শৰণ সিং]] {{accepted}} #[[আলাউদ্দিন আল আজাদ]] {{accepted}} #[[নিতিন নবীন]] {{accepted}} #[[একলব্য শৰ্মা]] {{accepted}} #[[ৰাজা ৰাজেশ্বৰী ছেঠা ৰমন]] {{accepted}} #[[স্বাধীনতা পুৰস্কাৰ]] {{accepted}} #[[কৃষ্ণা নদী]] {{accepted}} #[[সুষমা স্বৰাজ ইনষ্টিটিউট অৱ ফৰেইন চাৰ্ভিচ]]‌ {{accepted}} #[[হৰিচৰণ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]==== # [[আশা ভাট]]{{accepted}} # [[ৰেৱতী (চুটিগল্প)]]{{accepted}} # [[অনন্তনাৰায়ণন ৰমন]]{{accepted}} # [[শ্ৰীনিধি শেট্টী]]{{accepted}} # [[স্নেহা উল্লাল]]{{accepted}} # [[শ্ৰেয়া ধনন্তৰি]]{{accepted}} # [[সাক্ষী আগৰৱাল]]{{accepted}} # [[যোগিতা বিহানী]]{{accepted}} # [[এণ্ড্ৰু কিশোৰ]]{{accepted}} # [[উণ্ডৱল্লী গুহা]]{{accepted}} # [[এহতেশাম]]{{accepted}} # [[কালি নদী]]{{accepted}} # [[চৈয়দা ৰিজৱানা হাছান]]{{accepted}} # [[মাধৱ চন্দ্ৰ দাশ]]{{accepted}} # [[নাককাটি পাহাৰ]]{{accepted}} # [[সুভাষ দত্ত]]{{accepted}} # [[ছাবিনা ইয়াছমিন]]{{accepted}} # [[জহিৰ ৰায়হান]]{{accepted}} # [[মক্তাব]]{{accepted}} # [[মুল্কৰাজ আনন্দ]]{{accepted}} # [[ৰাধা বল্লভ মন্দিৰ, বৃন্দাবন]]{{accepted}} # [[ৰেডিঅ' নেপাল]]{{accepted}} # [[সামাজিক ন্যায়ৰ মূৰ্তি]]{{accepted}} # [[বাংলাদেশৰ প্ৰাণীজগত]]{{accepted}} # [[ভাৰতৰ প্ৰাণীজগত]] ====[[সদস্য:Jmgogoi99|যদুমণি গগৈ]]==== # [[অমৰাৱতী, অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]] {{accepted}} # [[আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়]] {{accepted}} # [[অহিংসাৰ মূৰ্তি]] {{accepted}} # [[বিনয় পাঠক]] {{not accepted|''চলচিত্ৰপঞ্জী অসমীয়া লিপিৰে লিখা হোৱা নাছিল। সম্পাদনা দ্বন্দ্ব নোলোগোৱা বাবে পৰৱৰ্তী সময়ত বেলেগে সেইখিনি লিপ্যন্তৰ কৰে।''}} # [[কলিংগ (অঞ্চল)]] {{accepted}} # [[কৌন বনেগা ক্ৰৌড়পতি]] {{accepted}} ====[[সদস্য:JAKHINI|JAKHINI]]==== # [[ছিগিৰিয়া]] {{accepted}} # [[দক্ষিণ এছিয়া]] {{accepted}} ====[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]]==== # [[ললিতগিৰি]] {{accepted}} # [[চম্বল নদী]] {{accepted}} # [[বিভৱ কুমাৰ তালুকদাৰ]] {{accepted}} # [[হৰিণী নাগ্ৰেণ্ডা]] {{accepted}} # [[আদিত্য নাৰায়ণ পুৰোহিত]] {{accepted}} # [[বিনয় পাঠক]] {{accepted}} # [[বিশাল জেঠৱা]] {{accepted}} ====[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]==== # [[টান্দুৰ নান]] {{accepted}} # [[বিধু বিনোদ চোপ্ৰা]] {{accepted}} # [[ফতেহ সিং ৰাথোৰ]] {{accepted}} # [[চীনা নুডলছ]] {{accepted}} # [[বাল্মিক থাপাৰ]] {{accepted}} # [[হৰিণী অমৰাছুৰীয়া]] {{accepted}} # [[হাথীগুম্ফা শিলালিপি]] {{accepted}} #[[ৰোমুলাছ হুইটেকাৰ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা|ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা]]==== # [[ঐতিহাসিক চহৰ আহমদাবাদ]] {{accepted}} # [[চণ্ডীগড় কেপিটেল কমপ্লেক্স]] {{accepted}} # [[দীঘা–সোণপুৰ দলং]] {{accepted}} # [[দ্ৰাস]] {{accepted}} # [[নীতা লুল্লা]] {{accepted}} # [[নেচনেল মিউজিয়াম অৱ নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী]] {{accepted}} # [[পঞ্চৰথ]] {{accepted}} # [[পৰশুৰামেশ্বৰ মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[বক্সা দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[বুৰ্জাহোম প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান]] {{accepted}} # [[মনসামঙ্গল কাব্য]] {{accepted}} # [[মুক্তেশ্বৰ মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[যাজ্ঞবল্ক্য আশ্ৰম]] {{accepted}} # [[লীলা চিতনিছ]] {{accepted}} # [[লেছাৰ চুণ্ডা দ্বীপপুঞ্জ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:দিম্পল দাস|দিম্পল দাস]]==== # [[আমেৰ দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[খাজুৰাহো স্মাৰকসমূহ]] {{accepted}} [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]] njaf49li31wblanuobgcho2m5hxu2bi 604905 604893 2026-05-06T14:27:26Z Duhita Ragini Kalita 46712 604905 wikitext text/x-wiki ====[[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিনী কলিতা]]==== # [[অজিত কুমাৰ বেনাৰ্জী]] {{accepted}} # [[কিম জি-ৱন]] {{accepted}} # [[ছং কাং]] {{accepted}} # [[চেন ঝেয়ুয়ান]] {{accepted}} # [[অক্ষয় খান্না]] {{accepted}} # [[চি কে জানু]] {{accepted}} # [[কুম্বৰজুৱা]] {{accepted}} # [[সীতা আম্মান মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[সুবৰ্ণৰেখা নদী]] {{accepted}} # [[জল মহল]] {{accepted}} # [[ৰণবীৰ শ্ব’ৰে]] {{accepted}} # [[নাং মাই]] {{accepted}} # [[ৰাজাৰাণী মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[গংগাৰ অৱতৰণ]] {{accepted}} # [[মেগান ইয়ং]] {{accepted}} # [[বিজয় বাৰ্মা]] {{accepted}} # [[ৰোহন পেথিয়াগোডা]] {{accepted}} # [[শ্বীবা চাদ্ধা]] {{accepted}} # [[শ্বৰীব হাছমী]] {{accepted}} # [[ৰাজপাল সিং যাদৱ]] {{accepted}} # [[সুৰু উপত্যকা]] {{accepted}} # [[ছিৰিন্ধহৰ্ণ]] {{accepted}} # [[ৰায়গড় দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[শিশুপালগড়]] {{accepted}} # [[ওড়িশাৰ সামুদ্ৰিক ইতিহাস]] {{accepted}} # [[ৰত্নগিৰি, ওড়িশা]] ====[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]]==== #[[ইৰানৰ ক্ৰীড়া]] {{accepted}} #[[আদিত্য তিৱাৰী]] {{accepted}} #[[তিৰুমালা]] {{accepted}} #[[ক’লা নহৰু]] {{accepted}} #[[পাঞ্চাল]] {{accepted}} #[[অটল সেতু]] {{accepted}} #[[হেমেন্দ্ৰ সিং পানৱাৰ]] {{accepted}} #[[প্ৰিয়া ডেভিদৰ]] {{accepted}} #[[ওম প্ৰকাশ আগৰৱাল]] {{accepted}} #[[যমুনা শৰণ সিং]] {{accepted}} #[[আলাউদ্দিন আল আজাদ]] {{accepted}} #[[নিতিন নবীন]] {{accepted}} #[[একলব্য শৰ্মা]] {{accepted}} #[[ৰাজা ৰাজেশ্বৰী ছেঠা ৰমন]] {{accepted}} #[[স্বাধীনতা পুৰস্কাৰ]] {{accepted}} #[[কৃষ্ণা নদী]] {{accepted}} #[[সুষমা স্বৰাজ ইনষ্টিটিউট অৱ ফৰেইন চাৰ্ভিচ]]‌ {{accepted}} #[[হৰিচৰণ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]==== # [[আশা ভাট]]{{accepted}} # [[ৰেৱতী (চুটিগল্প)]]{{accepted}} # [[অনন্তনাৰায়ণন ৰমন]]{{accepted}} # [[শ্ৰীনিধি শেট্টী]]{{accepted}} # [[স্নেহা উল্লাল]]{{accepted}} # [[শ্ৰেয়া ধনন্তৰি]]{{accepted}} # [[সাক্ষী আগৰৱাল]]{{accepted}} # [[যোগিতা বিহানী]]{{accepted}} # [[এণ্ড্ৰু কিশোৰ]]{{accepted}} # [[উণ্ডৱল্লী গুহা]]{{accepted}} # [[এহতেশাম]]{{accepted}} # [[কালি নদী]]{{accepted}} # [[চৈয়দা ৰিজৱানা হাছান]]{{accepted}} # [[মাধৱ চন্দ্ৰ দাশ]]{{accepted}} # [[নাককাটি পাহাৰ]]{{accepted}} # [[সুভাষ দত্ত]]{{accepted}} # [[ছাবিনা ইয়াছমিন]]{{accepted}} # [[জহিৰ ৰায়হান]]{{accepted}} # [[মক্তাব]]{{accepted}} # [[মুল্কৰাজ আনন্দ]]{{accepted}} # [[ৰাধা বল্লভ মন্দিৰ, বৃন্দাবন]]{{accepted}} # [[ৰেডিঅ' নেপাল]]{{accepted}} # [[সামাজিক ন্যায়ৰ মূৰ্তি]]{{accepted}} # [[বাংলাদেশৰ প্ৰাণীজগত]]{{accepted}} # [[ভাৰতৰ প্ৰাণীজগত]] ====[[সদস্য:Jmgogoi99|যদুমণি গগৈ]]==== # [[অমৰাৱতী, অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]] {{accepted}} # [[আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়]] {{accepted}} # [[অহিংসাৰ মূৰ্তি]] {{accepted}} # [[বিনয় পাঠক]] {{not accepted|''চলচিত্ৰপঞ্জী অসমীয়া লিপিৰে লিখা হোৱা নাছিল। সম্পাদনা দ্বন্দ্ব নোলোগোৱা বাবে পৰৱৰ্তী সময়ত বেলেগে সেইখিনি লিপ্যন্তৰ কৰে।''}} # [[কলিংগ (অঞ্চল)]] {{accepted}} # [[কৌন বনেগা ক্ৰৌড়পতি]] {{accepted}} ====[[সদস্য:JAKHINI|JAKHINI]]==== # [[ছিগিৰিয়া]] {{accepted}} # [[দক্ষিণ এছিয়া]] {{accepted}} ====[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]]==== # [[ললিতগিৰি]] {{accepted}} # [[চম্বল নদী]] {{accepted}} # [[বিভৱ কুমাৰ তালুকদাৰ]] {{accepted}} # [[হৰিণী নাগ্ৰেণ্ডা]] {{accepted}} # [[আদিত্য নাৰায়ণ পুৰোহিত]] {{accepted}} # [[বিনয় পাঠক]] {{accepted}} # [[বিশাল জেঠৱা]] {{accepted}} ====[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]==== # [[টান্দুৰ নান]] {{accepted}} # [[বিধু বিনোদ চোপ্ৰা]] {{accepted}} # [[ফতেহ সিং ৰাথোৰ]] {{accepted}} # [[চীনা নুডলছ]] {{accepted}} # [[বাল্মিক থাপাৰ]] {{accepted}} # [[হৰিণী অমৰাছুৰীয়া]] {{accepted}} # [[হাথীগুম্ফা শিলালিপি]] {{accepted}} #[[ৰোমুলাছ হুইটেকাৰ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা|ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা]]==== # [[ঐতিহাসিক চহৰ আহমদাবাদ]] {{accepted}} # [[চণ্ডীগড় কেপিটেল কমপ্লেক্স]] {{accepted}} # [[দীঘা–সোণপুৰ দলং]] {{accepted}} # [[দ্ৰাস]] {{accepted}} # [[নীতা লুল্লা]] {{accepted}} # [[নেচনেল মিউজিয়াম অৱ নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী]] {{accepted}} # [[পঞ্চৰথ]] {{accepted}} # [[পৰশুৰামেশ্বৰ মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[বক্সা দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[বুৰ্জাহোম প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান]] {{accepted}} # [[মনসামঙ্গল কাব্য]] {{accepted}} # [[মুক্তেশ্বৰ মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[যাজ্ঞবল্ক্য আশ্ৰম]] {{accepted}} # [[লীলা চিতনিছ]] {{accepted}} # [[লেছাৰ চুণ্ডা দ্বীপপুঞ্জ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:দিম্পল দাস|দিম্পল দাস]]==== # [[আমেৰ দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[খাজুৰাহো স্মাৰকসমূহ]] {{accepted}} [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]] p383suugt35knk4ive25do0u132i5sl 604910 604905 2026-05-06T14:35:44Z Duhita Ragini Kalita 46712 604910 wikitext text/x-wiki ====[[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিনী কলিতা]]==== # [[অজিত কুমাৰ বেনাৰ্জী]] {{accepted}} # [[কিম জি-ৱন]] {{accepted}} # [[ছং কাং]] {{accepted}} # [[চেন ঝেয়ুয়ান]] {{accepted}} # [[অক্ষয় খান্না]] {{accepted}} # [[চি কে জানু]] {{accepted}} # [[কুম্বৰজুৱা]] {{accepted}} # [[সীতা আম্মান মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[সুবৰ্ণৰেখা নদী]] {{accepted}} # [[জল মহল]] {{accepted}} # [[ৰণবীৰ শ্ব’ৰে]] {{accepted}} # [[নাং মাই]] {{accepted}} # [[ৰাজাৰাণী মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[গংগাৰ অৱতৰণ]] {{accepted}} # [[মেগান ইয়ং]] {{accepted}} # [[বিজয় বাৰ্মা]] {{accepted}} # [[ৰোহন পেথিয়াগোডা]] {{accepted}} # [[শ্বীবা চাদ্ধা]] {{accepted}} # [[শ্বৰীব হাছমী]] {{accepted}} # [[ৰাজপাল সিং যাদৱ]] {{accepted}} # [[সুৰু উপত্যকা]] {{accepted}} # [[ছিৰিন্ধহৰ্ণ]] {{accepted}} # [[ৰায়গড় দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[শিশুপালগড়]] {{accepted}} # [[ওড়িশাৰ সামুদ্ৰিক ইতিহাস]] {{accepted}} # [[ৰত্নগিৰি, ওড়িশা]] # [[ছাং থং]] ====[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]]==== #[[ইৰানৰ ক্ৰীড়া]] {{accepted}} #[[আদিত্য তিৱাৰী]] {{accepted}} #[[তিৰুমালা]] {{accepted}} #[[ক’লা নহৰু]] {{accepted}} #[[পাঞ্চাল]] {{accepted}} #[[অটল সেতু]] {{accepted}} #[[হেমেন্দ্ৰ সিং পানৱাৰ]] {{accepted}} #[[প্ৰিয়া ডেভিদৰ]] {{accepted}} #[[ওম প্ৰকাশ আগৰৱাল]] {{accepted}} #[[যমুনা শৰণ সিং]] {{accepted}} #[[আলাউদ্দিন আল আজাদ]] {{accepted}} #[[নিতিন নবীন]] {{accepted}} #[[একলব্য শৰ্মা]] {{accepted}} #[[ৰাজা ৰাজেশ্বৰী ছেঠা ৰমন]] {{accepted}} #[[স্বাধীনতা পুৰস্কাৰ]] {{accepted}} #[[কৃষ্ণা নদী]] {{accepted}} #[[সুষমা স্বৰাজ ইনষ্টিটিউট অৱ ফৰেইন চাৰ্ভিচ]]‌ {{accepted}} #[[হৰিচৰণ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]==== # [[আশা ভাট]]{{accepted}} # [[ৰেৱতী (চুটিগল্প)]]{{accepted}} # [[অনন্তনাৰায়ণন ৰমন]]{{accepted}} # [[শ্ৰীনিধি শেট্টী]]{{accepted}} # [[স্নেহা উল্লাল]]{{accepted}} # [[শ্ৰেয়া ধনন্তৰি]]{{accepted}} # [[সাক্ষী আগৰৱাল]]{{accepted}} # [[যোগিতা বিহানী]]{{accepted}} # [[এণ্ড্ৰু কিশোৰ]]{{accepted}} # [[উণ্ডৱল্লী গুহা]]{{accepted}} # [[এহতেশাম]]{{accepted}} # [[কালি নদী]]{{accepted}} # [[চৈয়দা ৰিজৱানা হাছান]]{{accepted}} # [[মাধৱ চন্দ্ৰ দাশ]]{{accepted}} # [[নাককাটি পাহাৰ]]{{accepted}} # [[সুভাষ দত্ত]]{{accepted}} # [[ছাবিনা ইয়াছমিন]]{{accepted}} # [[জহিৰ ৰায়হান]]{{accepted}} # [[মক্তাব]]{{accepted}} # [[মুল্কৰাজ আনন্দ]]{{accepted}} # [[ৰাধা বল্লভ মন্দিৰ, বৃন্দাবন]]{{accepted}} # [[ৰেডিঅ' নেপাল]]{{accepted}} # [[সামাজিক ন্যায়ৰ মূৰ্তি]]{{accepted}} # [[বাংলাদেশৰ প্ৰাণীজগত]]{{accepted}} # [[ভাৰতৰ প্ৰাণীজগত]] ====[[সদস্য:Jmgogoi99|যদুমণি গগৈ]]==== # [[অমৰাৱতী, অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]] {{accepted}} # [[আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়]] {{accepted}} # [[অহিংসাৰ মূৰ্তি]] {{accepted}} # [[বিনয় পাঠক]] {{not accepted|''চলচিত্ৰপঞ্জী অসমীয়া লিপিৰে লিখা হোৱা নাছিল। সম্পাদনা দ্বন্দ্ব নোলোগোৱা বাবে পৰৱৰ্তী সময়ত বেলেগে সেইখিনি লিপ্যন্তৰ কৰে।''}} # [[কলিংগ (অঞ্চল)]] {{accepted}} # [[কৌন বনেগা ক্ৰৌড়পতি]] {{accepted}} ====[[সদস্য:JAKHINI|JAKHINI]]==== # [[ছিগিৰিয়া]] {{accepted}} # [[দক্ষিণ এছিয়া]] {{accepted}} ====[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]]==== # [[ললিতগিৰি]] {{accepted}} # [[চম্বল নদী]] {{accepted}} # [[বিভৱ কুমাৰ তালুকদাৰ]] {{accepted}} # [[হৰিণী নাগ্ৰেণ্ডা]] {{accepted}} # [[আদিত্য নাৰায়ণ পুৰোহিত]] {{accepted}} # [[বিনয় পাঠক]] {{accepted}} # [[বিশাল জেঠৱা]] {{accepted}} ====[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]==== # [[টান্দুৰ নান]] {{accepted}} # [[বিধু বিনোদ চোপ্ৰা]] {{accepted}} # [[ফতেহ সিং ৰাথোৰ]] {{accepted}} # [[চীনা নুডলছ]] {{accepted}} # [[বাল্মিক থাপাৰ]] {{accepted}} # [[হৰিণী অমৰাছুৰীয়া]] {{accepted}} # [[হাথীগুম্ফা শিলালিপি]] {{accepted}} #[[ৰোমুলাছ হুইটেকাৰ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা|ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা]]==== # [[ঐতিহাসিক চহৰ আহমদাবাদ]] {{accepted}} # [[চণ্ডীগড় কেপিটেল কমপ্লেক্স]] {{accepted}} # [[দীঘা–সোণপুৰ দলং]] {{accepted}} # [[দ্ৰাস]] {{accepted}} # [[নীতা লুল্লা]] {{accepted}} # [[নেচনেল মিউজিয়াম অৱ নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী]] {{accepted}} # [[পঞ্চৰথ]] {{accepted}} # [[পৰশুৰামেশ্বৰ মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[বক্সা দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[বুৰ্জাহোম প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান]] {{accepted}} # [[মনসামঙ্গল কাব্য]] {{accepted}} # [[মুক্তেশ্বৰ মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[যাজ্ঞবল্ক্য আশ্ৰম]] {{accepted}} # [[লীলা চিতনিছ]] {{accepted}} # [[লেছাৰ চুণ্ডা দ্বীপপুঞ্জ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:দিম্পল দাস|দিম্পল দাস]]==== # [[আমেৰ দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[খাজুৰাহো স্মাৰকসমূহ]] {{accepted}} [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]] 3o8o84pywb4rw1m7h9yk8eya7xnb5ao 604922 604910 2026-05-06T15:07:38Z Duhita Ragini Kalita 46712 604922 wikitext text/x-wiki ====[[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিনী কলিতা]]==== # [[অজিত কুমাৰ বেনাৰ্জী]] {{accepted}} # [[কিম জি-ৱন]] {{accepted}} # [[ছং কাং]] {{accepted}} # [[চেন ঝেয়ুয়ান]] {{accepted}} # [[অক্ষয় খান্না]] {{accepted}} # [[চি কে জানু]] {{accepted}} # [[কুম্বৰজুৱা]] {{accepted}} # [[সীতা আম্মান মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[সুবৰ্ণৰেখা নদী]] {{accepted}} # [[জল মহল]] {{accepted}} # [[ৰণবীৰ শ্ব’ৰে]] {{accepted}} # [[নাং মাই]] {{accepted}} # [[ৰাজাৰাণী মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[গংগাৰ অৱতৰণ]] {{accepted}} # [[মেগান ইয়ং]] {{accepted}} # [[বিজয় বাৰ্মা]] {{accepted}} # [[ৰোহন পেথিয়াগোডা]] {{accepted}} # [[শ্বীবা চাদ্ধা]] {{accepted}} # [[শ্বৰীব হাছমী]] {{accepted}} # [[ৰাজপাল সিং যাদৱ]] {{accepted}} # [[সুৰু উপত্যকা]] {{accepted}} # [[ছিৰিন্ধহৰ্ণ]] {{accepted}} # [[ৰায়গড় দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[শিশুপালগড়]] {{accepted}} # [[ওড়িশাৰ সামুদ্ৰিক ইতিহাস]] {{accepted}} # [[ৰত্নগিৰি, ওড়িশা]] # [[ছাং থং]] # [[ৰণবীৰ সিং]] ====[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]]==== #[[ইৰানৰ ক্ৰীড়া]] {{accepted}} #[[আদিত্য তিৱাৰী]] {{accepted}} #[[তিৰুমালা]] {{accepted}} #[[ক’লা নহৰু]] {{accepted}} #[[পাঞ্চাল]] {{accepted}} #[[অটল সেতু]] {{accepted}} #[[হেমেন্দ্ৰ সিং পানৱাৰ]] {{accepted}} #[[প্ৰিয়া ডেভিদৰ]] {{accepted}} #[[ওম প্ৰকাশ আগৰৱাল]] {{accepted}} #[[যমুনা শৰণ সিং]] {{accepted}} #[[আলাউদ্দিন আল আজাদ]] {{accepted}} #[[নিতিন নবীন]] {{accepted}} #[[একলব্য শৰ্মা]] {{accepted}} #[[ৰাজা ৰাজেশ্বৰী ছেঠা ৰমন]] {{accepted}} #[[স্বাধীনতা পুৰস্কাৰ]] {{accepted}} #[[কৃষ্ণা নদী]] {{accepted}} #[[সুষমা স্বৰাজ ইনষ্টিটিউট অৱ ফৰেইন চাৰ্ভিচ]]‌ {{accepted}} #[[হৰিচৰণ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]==== # [[আশা ভাট]]{{accepted}} # [[ৰেৱতী (চুটিগল্প)]]{{accepted}} # [[অনন্তনাৰায়ণন ৰমন]]{{accepted}} # [[শ্ৰীনিধি শেট্টী]]{{accepted}} # [[স্নেহা উল্লাল]]{{accepted}} # [[শ্ৰেয়া ধনন্তৰি]]{{accepted}} # [[সাক্ষী আগৰৱাল]]{{accepted}} # [[যোগিতা বিহানী]]{{accepted}} # [[এণ্ড্ৰু কিশোৰ]]{{accepted}} # [[উণ্ডৱল্লী গুহা]]{{accepted}} # [[এহতেশাম]]{{accepted}} # [[কালি নদী]]{{accepted}} # [[চৈয়দা ৰিজৱানা হাছান]]{{accepted}} # [[মাধৱ চন্দ্ৰ দাশ]]{{accepted}} # [[নাককাটি পাহাৰ]]{{accepted}} # [[সুভাষ দত্ত]]{{accepted}} # [[ছাবিনা ইয়াছমিন]]{{accepted}} # [[জহিৰ ৰায়হান]]{{accepted}} # [[মক্তাব]]{{accepted}} # [[মুল্কৰাজ আনন্দ]]{{accepted}} # [[ৰাধা বল্লভ মন্দিৰ, বৃন্দাবন]]{{accepted}} # [[ৰেডিঅ' নেপাল]]{{accepted}} # [[সামাজিক ন্যায়ৰ মূৰ্তি]]{{accepted}} # [[বাংলাদেশৰ প্ৰাণীজগত]]{{accepted}} # [[ভাৰতৰ প্ৰাণীজগত]] ====[[সদস্য:Jmgogoi99|যদুমণি গগৈ]]==== # [[অমৰাৱতী, অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]] {{accepted}} # [[আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়]] {{accepted}} # [[অহিংসাৰ মূৰ্তি]] {{accepted}} # [[বিনয় পাঠক]] {{not accepted|''চলচিত্ৰপঞ্জী অসমীয়া লিপিৰে লিখা হোৱা নাছিল। সম্পাদনা দ্বন্দ্ব নোলোগোৱা বাবে পৰৱৰ্তী সময়ত বেলেগে সেইখিনি লিপ্যন্তৰ কৰে।''}} # [[কলিংগ (অঞ্চল)]] {{accepted}} # [[কৌন বনেগা ক্ৰৌড়পতি]] {{accepted}} ====[[সদস্য:JAKHINI|JAKHINI]]==== # [[ছিগিৰিয়া]] {{accepted}} # [[দক্ষিণ এছিয়া]] {{accepted}} ====[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]]==== # [[ললিতগিৰি]] {{accepted}} # [[চম্বল নদী]] {{accepted}} # [[বিভৱ কুমাৰ তালুকদাৰ]] {{accepted}} # [[হৰিণী নাগ্ৰেণ্ডা]] {{accepted}} # [[আদিত্য নাৰায়ণ পুৰোহিত]] {{accepted}} # [[বিনয় পাঠক]] {{accepted}} # [[বিশাল জেঠৱা]] {{accepted}} ====[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]==== # [[টান্দুৰ নান]] {{accepted}} # [[বিধু বিনোদ চোপ্ৰা]] {{accepted}} # [[ফতেহ সিং ৰাথোৰ]] {{accepted}} # [[চীনা নুডলছ]] {{accepted}} # [[বাল্মিক থাপাৰ]] {{accepted}} # [[হৰিণী অমৰাছুৰীয়া]] {{accepted}} # [[হাথীগুম্ফা শিলালিপি]] {{accepted}} #[[ৰোমুলাছ হুইটেকাৰ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা|ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা]]==== # [[ঐতিহাসিক চহৰ আহমদাবাদ]] {{accepted}} # [[চণ্ডীগড় কেপিটেল কমপ্লেক্স]] {{accepted}} # [[দীঘা–সোণপুৰ দলং]] {{accepted}} # [[দ্ৰাস]] {{accepted}} # [[নীতা লুল্লা]] {{accepted}} # [[নেচনেল মিউজিয়াম অৱ নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী]] {{accepted}} # [[পঞ্চৰথ]] {{accepted}} # [[পৰশুৰামেশ্বৰ মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[বক্সা দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[বুৰ্জাহোম প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান]] {{accepted}} # [[মনসামঙ্গল কাব্য]] {{accepted}} # [[মুক্তেশ্বৰ মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[যাজ্ঞবল্ক্য আশ্ৰম]] {{accepted}} # [[লীলা চিতনিছ]] {{accepted}} # [[লেছাৰ চুণ্ডা দ্বীপপুঞ্জ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:দিম্পল দাস|দিম্পল দাস]]==== # [[আমেৰ দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[খাজুৰাহো স্মাৰকসমূহ]] {{accepted}} [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]] r64tjvnnpysti0x6dsk96obtx0uajfh 604930 604922 2026-05-06T15:23:02Z Duhita Ragini Kalita 46712 604930 wikitext text/x-wiki ====[[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিনী কলিতা]]==== # [[অজিত কুমাৰ বেনাৰ্জী]] {{accepted}} # [[কিম জি-ৱন]] {{accepted}} # [[ছং কাং]] {{accepted}} # [[চেন ঝেয়ুয়ান]] {{accepted}} # [[অক্ষয় খান্না]] {{accepted}} # [[চি কে জানু]] {{accepted}} # [[কুম্বৰজুৱা]] {{accepted}} # [[সীতা আম্মান মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[সুবৰ্ণৰেখা নদী]] {{accepted}} # [[জল মহল]] {{accepted}} # [[ৰণবীৰ শ্ব’ৰে]] {{accepted}} # [[নাং মাই]] {{accepted}} # [[ৰাজাৰাণী মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[গংগাৰ অৱতৰণ]] {{accepted}} # [[মেগান ইয়ং]] {{accepted}} # [[বিজয় বাৰ্মা]] {{accepted}} # [[ৰোহন পেথিয়াগোডা]] {{accepted}} # [[শ্বীবা চাদ্ধা]] {{accepted}} # [[শ্বৰীব হাছমী]] {{accepted}} # [[ৰাজপাল সিং যাদৱ]] {{accepted}} # [[সুৰু উপত্যকা]] {{accepted}} # [[ছিৰিন্ধহৰ্ণ]] {{accepted}} # [[ৰায়গড় দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[শিশুপালগড়]] {{accepted}} # [[ওড়িশাৰ সামুদ্ৰিক ইতিহাস]] {{accepted}} # [[ৰত্নগিৰি, ওড়িশা]] # [[ছাং থং]] # [[ৰণবীৰ সিং]] # [[ডিস্কিট মঠ]] ====[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]]==== #[[ইৰানৰ ক্ৰীড়া]] {{accepted}} #[[আদিত্য তিৱাৰী]] {{accepted}} #[[তিৰুমালা]] {{accepted}} #[[ক’লা নহৰু]] {{accepted}} #[[পাঞ্চাল]] {{accepted}} #[[অটল সেতু]] {{accepted}} #[[হেমেন্দ্ৰ সিং পানৱাৰ]] {{accepted}} #[[প্ৰিয়া ডেভিদৰ]] {{accepted}} #[[ওম প্ৰকাশ আগৰৱাল]] {{accepted}} #[[যমুনা শৰণ সিং]] {{accepted}} #[[আলাউদ্দিন আল আজাদ]] {{accepted}} #[[নিতিন নবীন]] {{accepted}} #[[একলব্য শৰ্মা]] {{accepted}} #[[ৰাজা ৰাজেশ্বৰী ছেঠা ৰমন]] {{accepted}} #[[স্বাধীনতা পুৰস্কাৰ]] {{accepted}} #[[কৃষ্ণা নদী]] {{accepted}} #[[সুষমা স্বৰাজ ইনষ্টিটিউট অৱ ফৰেইন চাৰ্ভিচ]]‌ {{accepted}} #[[হৰিচৰণ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]==== # [[আশা ভাট]]{{accepted}} # [[ৰেৱতী (চুটিগল্প)]]{{accepted}} # [[অনন্তনাৰায়ণন ৰমন]]{{accepted}} # [[শ্ৰীনিধি শেট্টী]]{{accepted}} # [[স্নেহা উল্লাল]]{{accepted}} # [[শ্ৰেয়া ধনন্তৰি]]{{accepted}} # [[সাক্ষী আগৰৱাল]]{{accepted}} # [[যোগিতা বিহানী]]{{accepted}} # [[এণ্ড্ৰু কিশোৰ]]{{accepted}} # [[উণ্ডৱল্লী গুহা]]{{accepted}} # [[এহতেশাম]]{{accepted}} # [[কালি নদী]]{{accepted}} # [[চৈয়দা ৰিজৱানা হাছান]]{{accepted}} # [[মাধৱ চন্দ্ৰ দাশ]]{{accepted}} # [[নাককাটি পাহাৰ]]{{accepted}} # [[সুভাষ দত্ত]]{{accepted}} # [[ছাবিনা ইয়াছমিন]]{{accepted}} # [[জহিৰ ৰায়হান]]{{accepted}} # [[মক্তাব]]{{accepted}} # [[মুল্কৰাজ আনন্দ]]{{accepted}} # [[ৰাধা বল্লভ মন্দিৰ, বৃন্দাবন]]{{accepted}} # [[ৰেডিঅ' নেপাল]]{{accepted}} # [[সামাজিক ন্যায়ৰ মূৰ্তি]]{{accepted}} # [[বাংলাদেশৰ প্ৰাণীজগত]]{{accepted}} # [[ভাৰতৰ প্ৰাণীজগত]] ====[[সদস্য:Jmgogoi99|যদুমণি গগৈ]]==== # [[অমৰাৱতী, অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]] {{accepted}} # [[আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়]] {{accepted}} # [[অহিংসাৰ মূৰ্তি]] {{accepted}} # [[বিনয় পাঠক]] {{not accepted|''চলচিত্ৰপঞ্জী অসমীয়া লিপিৰে লিখা হোৱা নাছিল। সম্পাদনা দ্বন্দ্ব নোলোগোৱা বাবে পৰৱৰ্তী সময়ত বেলেগে সেইখিনি লিপ্যন্তৰ কৰে।''}} # [[কলিংগ (অঞ্চল)]] {{accepted}} # [[কৌন বনেগা ক্ৰৌড়পতি]] {{accepted}} ====[[সদস্য:JAKHINI|JAKHINI]]==== # [[ছিগিৰিয়া]] {{accepted}} # [[দক্ষিণ এছিয়া]] {{accepted}} ====[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]]==== # [[ললিতগিৰি]] {{accepted}} # [[চম্বল নদী]] {{accepted}} # [[বিভৱ কুমাৰ তালুকদাৰ]] {{accepted}} # [[হৰিণী নাগ্ৰেণ্ডা]] {{accepted}} # [[আদিত্য নাৰায়ণ পুৰোহিত]] {{accepted}} # [[বিনয় পাঠক]] {{accepted}} # [[বিশাল জেঠৱা]] {{accepted}} ====[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]==== # [[টান্দুৰ নান]] {{accepted}} # [[বিধু বিনোদ চোপ্ৰা]] {{accepted}} # [[ফতেহ সিং ৰাথোৰ]] {{accepted}} # [[চীনা নুডলছ]] {{accepted}} # [[বাল্মিক থাপাৰ]] {{accepted}} # [[হৰিণী অমৰাছুৰীয়া]] {{accepted}} # [[হাথীগুম্ফা শিলালিপি]] {{accepted}} #[[ৰোমুলাছ হুইটেকাৰ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা|ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা]]==== # [[ঐতিহাসিক চহৰ আহমদাবাদ]] {{accepted}} # [[চণ্ডীগড় কেপিটেল কমপ্লেক্স]] {{accepted}} # [[দীঘা–সোণপুৰ দলং]] {{accepted}} # [[দ্ৰাস]] {{accepted}} # [[নীতা লুল্লা]] {{accepted}} # [[নেচনেল মিউজিয়াম অৱ নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী]] {{accepted}} # [[পঞ্চৰথ]] {{accepted}} # [[পৰশুৰামেশ্বৰ মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[বক্সা দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[বুৰ্জাহোম প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান]] {{accepted}} # [[মনসামঙ্গল কাব্য]] {{accepted}} # [[মুক্তেশ্বৰ মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[যাজ্ঞবল্ক্য আশ্ৰম]] {{accepted}} # [[লীলা চিতনিছ]] {{accepted}} # [[লেছাৰ চুণ্ডা দ্বীপপুঞ্জ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:দিম্পল দাস|দিম্পল দাস]]==== # [[আমেৰ দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[খাজুৰাহো স্মাৰকসমূহ]] {{accepted}} [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]] 8ignib4lc0tetn5ybrnezr6523aoxvs 604944 604930 2026-05-06T15:53:30Z Duhita Ragini Kalita 46712 604944 wikitext text/x-wiki ====[[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিনী কলিতা]]==== # [[অজিত কুমাৰ বেনাৰ্জী]] {{accepted}} # [[কিম জি-ৱন]] {{accepted}} # [[ছং কাং]] {{accepted}} # [[চেন ঝেয়ুয়ান]] {{accepted}} # [[অক্ষয় খান্না]] {{accepted}} # [[চি কে জানু]] {{accepted}} # [[কুম্বৰজুৱা]] {{accepted}} # [[সীতা আম্মান মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[সুবৰ্ণৰেখা নদী]] {{accepted}} # [[জল মহল]] {{accepted}} # [[ৰণবীৰ শ্ব’ৰে]] {{accepted}} # [[নাং মাই]] {{accepted}} # [[ৰাজাৰাণী মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[গংগাৰ অৱতৰণ]] {{accepted}} # [[মেগান ইয়ং]] {{accepted}} # [[বিজয় বাৰ্মা]] {{accepted}} # [[ৰোহন পেথিয়াগোডা]] {{accepted}} # [[শ্বীবা চাদ্ধা]] {{accepted}} # [[শ্বৰীব হাছমী]] {{accepted}} # [[ৰাজপাল সিং যাদৱ]] {{accepted}} # [[সুৰু উপত্যকা]] {{accepted}} # [[ছিৰিন্ধহৰ্ণ]] {{accepted}} # [[ৰায়গড় দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[শিশুপালগড়]] {{accepted}} # [[ওড়িশাৰ সামুদ্ৰিক ইতিহাস]] {{accepted}} # [[ৰত্নগিৰি, ওড়িশা]] # [[ছাং থং]] # [[ৰণবীৰ সিং]] # [[ডিস্কিট মঠ]] # [[পশ্চিম প্ৰদেশ, শ্ৰীলংকা]] ====[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা]]==== #[[ইৰানৰ ক্ৰীড়া]] {{accepted}} #[[আদিত্য তিৱাৰী]] {{accepted}} #[[তিৰুমালা]] {{accepted}} #[[ক’লা নহৰু]] {{accepted}} #[[পাঞ্চাল]] {{accepted}} #[[অটল সেতু]] {{accepted}} #[[হেমেন্দ্ৰ সিং পানৱাৰ]] {{accepted}} #[[প্ৰিয়া ডেভিদৰ]] {{accepted}} #[[ওম প্ৰকাশ আগৰৱাল]] {{accepted}} #[[যমুনা শৰণ সিং]] {{accepted}} #[[আলাউদ্দিন আল আজাদ]] {{accepted}} #[[নিতিন নবীন]] {{accepted}} #[[একলব্য শৰ্মা]] {{accepted}} #[[ৰাজা ৰাজেশ্বৰী ছেঠা ৰমন]] {{accepted}} #[[স্বাধীনতা পুৰস্কাৰ]] {{accepted}} #[[কৃষ্ণা নদী]] {{accepted}} #[[সুষমা স্বৰাজ ইনষ্টিটিউট অৱ ফৰেইন চাৰ্ভিচ]]‌ {{accepted}} #[[হৰিচৰণ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]==== # [[আশা ভাট]]{{accepted}} # [[ৰেৱতী (চুটিগল্প)]]{{accepted}} # [[অনন্তনাৰায়ণন ৰমন]]{{accepted}} # [[শ্ৰীনিধি শেট্টী]]{{accepted}} # [[স্নেহা উল্লাল]]{{accepted}} # [[শ্ৰেয়া ধনন্তৰি]]{{accepted}} # [[সাক্ষী আগৰৱাল]]{{accepted}} # [[যোগিতা বিহানী]]{{accepted}} # [[এণ্ড্ৰু কিশোৰ]]{{accepted}} # [[উণ্ডৱল্লী গুহা]]{{accepted}} # [[এহতেশাম]]{{accepted}} # [[কালি নদী]]{{accepted}} # [[চৈয়দা ৰিজৱানা হাছান]]{{accepted}} # [[মাধৱ চন্দ্ৰ দাশ]]{{accepted}} # [[নাককাটি পাহাৰ]]{{accepted}} # [[সুভাষ দত্ত]]{{accepted}} # [[ছাবিনা ইয়াছমিন]]{{accepted}} # [[জহিৰ ৰায়হান]]{{accepted}} # [[মক্তাব]]{{accepted}} # [[মুল্কৰাজ আনন্দ]]{{accepted}} # [[ৰাধা বল্লভ মন্দিৰ, বৃন্দাবন]]{{accepted}} # [[ৰেডিঅ' নেপাল]]{{accepted}} # [[সামাজিক ন্যায়ৰ মূৰ্তি]]{{accepted}} # [[বাংলাদেশৰ প্ৰাণীজগত]]{{accepted}} # [[ভাৰতৰ প্ৰাণীজগত]] ====[[সদস্য:Jmgogoi99|যদুমণি গগৈ]]==== # [[অমৰাৱতী, অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]] {{accepted}} # [[আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়]] {{accepted}} # [[অহিংসাৰ মূৰ্তি]] {{accepted}} # [[বিনয় পাঠক]] {{not accepted|''চলচিত্ৰপঞ্জী অসমীয়া লিপিৰে লিখা হোৱা নাছিল। সম্পাদনা দ্বন্দ্ব নোলোগোৱা বাবে পৰৱৰ্তী সময়ত বেলেগে সেইখিনি লিপ্যন্তৰ কৰে।''}} # [[কলিংগ (অঞ্চল)]] {{accepted}} # [[কৌন বনেগা ক্ৰৌড়পতি]] {{accepted}} ====[[সদস্য:JAKHINI|JAKHINI]]==== # [[ছিগিৰিয়া]] {{accepted}} # [[দক্ষিণ এছিয়া]] {{accepted}} ====[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]]==== # [[ললিতগিৰি]] {{accepted}} # [[চম্বল নদী]] {{accepted}} # [[বিভৱ কুমাৰ তালুকদাৰ]] {{accepted}} # [[হৰিণী নাগ্ৰেণ্ডা]] {{accepted}} # [[আদিত্য নাৰায়ণ পুৰোহিত]] {{accepted}} # [[বিনয় পাঠক]] {{accepted}} # [[বিশাল জেঠৱা]] {{accepted}} ====[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]==== # [[টান্দুৰ নান]] {{accepted}} # [[বিধু বিনোদ চোপ্ৰা]] {{accepted}} # [[ফতেহ সিং ৰাথোৰ]] {{accepted}} # [[চীনা নুডলছ]] {{accepted}} # [[বাল্মিক থাপাৰ]] {{accepted}} # [[হৰিণী অমৰাছুৰীয়া]] {{accepted}} # [[হাথীগুম্ফা শিলালিপি]] {{accepted}} #[[ৰোমুলাছ হুইটেকাৰ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা|ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা]]==== # [[ঐতিহাসিক চহৰ আহমদাবাদ]] {{accepted}} # [[চণ্ডীগড় কেপিটেল কমপ্লেক্স]] {{accepted}} # [[দীঘা–সোণপুৰ দলং]] {{accepted}} # [[দ্ৰাস]] {{accepted}} # [[নীতা লুল্লা]] {{accepted}} # [[নেচনেল মিউজিয়াম অৱ নেচাৰেল হিষ্ট্ৰী]] {{accepted}} # [[পঞ্চৰথ]] {{accepted}} # [[পৰশুৰামেশ্বৰ মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[বক্সা দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[বুৰ্জাহোম প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান]] {{accepted}} # [[মনসামঙ্গল কাব্য]] {{accepted}} # [[মুক্তেশ্বৰ মন্দিৰ]] {{accepted}} # [[যাজ্ঞবল্ক্য আশ্ৰম]] {{accepted}} # [[লীলা চিতনিছ]] {{accepted}} # [[লেছাৰ চুণ্ডা দ্বীপপুঞ্জ]] {{accepted}} ====[[সদস্য:দিম্পল দাস|দিম্পল দাস]]==== # [[আমেৰ দুৰ্গ]] {{accepted}} # [[খাজুৰাহো স্মাৰকসমূহ]] {{accepted}} [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]] mqz0vmfsb8g7kjj3cobi4uf1wvztxyq 0 136770 604979 604259 2026-05-06T17:33:38Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ৱিকি লাভচ ইৰাণ ২০২৬]] using [[WP:HC|HotCat]] 604979 wikitext text/x-wiki '''ইৰাণৰ সাহিত্য''' {{lang-en|:Literature in Iran}};ইৰাণৰ সাহিত্যই ইৰাণত ব্যৱহৃত বিভিন্ন ভাষাৰ বিভিন্ন সাহিত্য পৰম্পৰাক সামৰি লৈছে। ইৰাণৰ আধুনিক সাহিত্যসমূহৰ ভিতৰত পাৰ্চী সাহিত্য (পাৰ্চী ভাষাত,যিটো দেশখনৰ প্ৰাথমিক ভাষা), আজাৰবাইজানী সাহিত্য (আজাৰবাইজানী ভাষাত, যিটো দেশখনৰ দ্বিতীয়টো বৃহৎ পৰিমাণে ব্যৱহৃত কথিত ভাষা), আৰু কুৰ্দি সাহিত্য (কুৰ্দি ভাষাত, যিটো দেশখনৰ তৃতীয়টো বৃহৎ পৰিমাণে ব্যৱহৃত কথিত ভাষা) আদি। ==ইতিহাস== ইৰাণৰ আটাইতকৈ পুৰণি সংৰক্ষিত সাহিত্যিক পৰম্পৰাবোৰ হৈছে অৱেস্তান ভাষাৰ—যিটো নেকি ইৰাণীয় ভাষাসমূহৰ ভিতৰত এটা পবিত্ৰ ভাষা আৰু জৰথুষ্ট্ৰী ধৰ্মৰ পবিত্ৰ গ্ৰন্থ অৱেস্তা লিখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা অৱেস্তাৰ ভাষা। এই সাহিত্যৰ আটাইতকৈ পুৰণি নিদৰ্শন খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬ষ্ঠ শতিকাৰ পৰা পোৱা যায় আৰু আজিও দেশখনৰ জৰথুষ্ট্ৰী সমাজে ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানত ইয়াক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{cite journal |journal=Indo-Iranian Journal |first=W. W. |last=Malandra |title=A glossary of terms for weapons and armor in old Iranian |volume=15 |issue=4 |pages=264–289 |year=1973 |jstor=24651454 |doi=10.1163/000000073790079071 }}</ref> ইয়াৰ লগতে পাৰ্চী ভাষাৰো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাহিত্যিক পৰম্পৰা আছে। পাৰ্চী ভাষা দক্ষিণ-পশ্চিম ইৰাণৰ পাৰ্চিছ (পাৰচিয়া নামেৰে বেছি পৰিচিত) অঞ্চলৰ পুৰণি ইৰাণীয় উপভাষাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। ইয়াৰ সাহিত্যৰ নিদৰ্শন খ্ৰীষ্টীয় ৩য় শতিকাৰ পৰা ১০ম শতিকাৰ ভিতৰত পোৱা যায়, যদিও ইয়াৰ আটাইতকৈ পুৰণি ৰূপ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬ষ্ঠৰ পৰা ৪র্থ শতিকাৰ ভিতৰত পুৰণি শিলালিপিত খোদাই কৰা অৱস্থাত পোৱা যায়। পাৰ্চী হৈছে ইৰাণৰ চৰকাৰী ভাষা আৰু দেশখনৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ জনগোষ্ঠী (অৰ্থাৎ পাৰ্চীসকল)ৰ ভাষা। পাৰ্চী সাহিত্য দেশখনৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী সাহিত্যিক পৰম্পৰা হিচাপে পৰিচিত।<ref name="Britannica-Iranian languages">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/topic/Iranian-languages |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |first=Ronald Eric |last=Emmerick |title=Iranian languages |date=23 February 2016 |access-date=25 October 2018}}</ref> ইৰাণৰ বাহিৰতো, এছিয়া মাইনৰ, মধ্য এছিয়া আৰু দক্ষিণ এছিয়াৰ বহু মধ্যযুগীয় পাৰ্চী সংস্কৃতিত এই সাহিত্যৰ ব্যৱহাৰ আৰু অধিক বিকাশ লাভ হৈছিল। আজিও এই ভাষা মধ্য এছিয়াৰ (তাজিকিস্তান আৰু উজবেকিস্তান) আৰু আফগানিস্তানত বহুলভাৱে ব্যৱহৃত হৈ আছে। ইৰাণত মুছলমান বিজয়ৰ পিছত আৰবী সাহিত্যৰ বিকাশ আৰম্ভ হয়। ইৰাণৰ ভাষাসমূহত বহু শব্দ চেমিটিক আৰবী ভাষাৰ পৰা ধাৰ কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ লিপিয়ে ইৰাণৰ পূৰ্বৰ লিখন ব্যৱস্থাৰ ঠাই লোৱা এই চেমিটিক আৰবী ভাষাটো মধ্যযুগত ইৰাণী লেখকসকলে বহুলাংশে ব্যৱহাৰ কৰিছিল, কিয়নো ই সমগ্ৰ মুছলমান আধিপত্যৰ সময়ছোৱাত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ভাষা হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল। মধ্যযুগীয় ইৰাণীয় লেখকসকলে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰ গৱেষণামূলক সাহিত্যৰ বাবে বিশেষকৈ আৰবী ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ বিকাশ প্ৰথমে খোৰাসান অঞ্চলত হৈছিল। তেওঁলোকে আৰবী ভাষাত ইৰাণীয় আৰু বিশ্ব ইতিহাস দুয়োটাৰ ওপৰত কিছুমান অত্যন্ত উল্লেখযোগ্য ইতিহাস গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল, বিশেষকৈ বিখ্যাত পণ্ডিত তাবাৰীৰ ৰচনা সমূহ।<ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |url=http://www.iranicaonline.org/articles/arabic-iv |title=ARABIC LANGUAGE iv. Arabic literature in Iran |pages=237–243 |volume=II |date=10 August 2011 |access-date=26 October 2018 |first=V. |last=Danner}}</ref> তুৰ্কিক আজাৰবাইজানী ভাষা ওঘুজ তুৰ্কিক ভাষাৰ এটা শাখা। এই ভাষাটো প্ৰায় খ্ৰীষ্টীয় পঞ্চমৰ পৰা দ্বাদশ শতিকাৰ ভিতৰত আজাৰবাইজান আৰু তাৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চল সমূহত ধীৰে ধীৰে গঢ় লৈ উঠিছিল। আজি এই ভাষা ইৰাণৰ দ্বিতীয় ডাঙৰ জনগোষ্ঠী আজাৰবাইজানীসকলৰ মাতৃভাষা।এই ভাষাৰ সাহিত্য ত্ৰয়োদশ শতিকাত মংগোলীয় আক্ৰমণৰ সময়ৰ পৰা আৰম্ভ হয়। এই সাহিত্যত তুৰ্কিক আৰু ইৰাণীয় দুয়োটা সংস্কৃতিৰ প্ৰভাৱ স্পষ্টকৈ দেখা যায়। ছাফাৱী সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত ইৰাণ পুনৰ একত্ৰিত হোৱাৰ পিছত আজাৰবাইজানী সাহিত্যৰ বহুত উন্নতি হৈছিল। সেই সময়ৰ শাসকসকলে নিজেও কবিতা লিখিছিল। পাছত কাজাৰ বংশৰ ৰাজত্বকালতো এই সাহিত্য আৰু আগবাঢ়ি যায়। চাগাটাই নামৰ এটা প্ৰভাৱশালী তুৰ্কী ভাষাও সেই সময়ত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ই কেৱল মধ্য এছিয়াতেই নহয়, শিৰাজ, ইছফাহান আৰু কাজভিনৰ লেখকসকলেও এই ভাষাত লিখিছিল। এই ভাষাত ইৰাণীয় ভাষা যেনে পাৰ্চী আৰু ছগডিয়ানৰ প্ৰভাৱ আছিল। <ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |url=http://www.iranicaonline.org/articles/chaghatay-language-and-literature |title=CHAGHATAY LANGUAGE AND LITERATURE |access-date=26 October 2018 |date=13 October 2011 |pages=339–343 |volume=V}}</ref> আজাৰবাইজানৰ বহু কবিয়ে আজাৰবাইজানী আৰু পাৰ্চী—দুয়োটা ভাষাত লিখিছিল।<ref>{{cite encyclopedia |first1=H. |last1=Javadi |first2=K. |last2=Burrill |url=http://www.iranicaonline.org/articles/azerbaijan-x-orig |title=AZERBAIJAN x. Azeri Literature |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |access-date=26 October 2018 |date=15 December 1988 |pages=251–255 |volume=III}}</ref>কিন্তু পাছত পহলৱী শাসক ৰেজা শাহৰ সময়ত পাৰ্চীৰ বাহিৰে আন থলুৱা ভাষাত ছপা কৰাটো কিছু সময়ৰ বাবে বন্ধ কৰা হৈছিল।তাৰ আগতে, তুৰ্কী ভাষা অহাৰ আগতেই আজাৰবাইজানত “পুৰণি আজেৰী” নামৰ এটা ইৰাণীয় ভাষা ব্যৱহাৰ হৈছিল। এই ভাষাৰ কিছুমান পুৰণি সাহিত্যিক ৰচনা আজিও পোৱা যায়।<ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |url=http://www.iranicaonline.org/articles/azerbaijan-vii |first=E. |last=Yarshater |volume=III |pages=238–245 |date=18 August 2011 |access-date=26 October 2018 |title=AZERBAIJAN vii. The Iranian Language of Azerbaijan}}</ref> কুৰ্দি ভাষা ইৰাণৰ ৩য় বৃহত্তম জনগোষ্ঠী কুৰ্দসকলৰ ভাষা। এই ভাষাৰ সাহিত্য সমূহৰ বিশেষ পৰম্পৰা আছে আৰু সমগ্ৰ কুৰ্দিস্তানত কথিত বিভিন্ন কুৰ্দি উপভাষাসমূহ এই ভাষাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Iranica-Kurd">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |url=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-written-literature |first=Philip G. |last=Kreyenbroek |access-date=25 October 2018 |date=20 July 2005 |title=KURDISH WRITTEN LITERATURE}}</ref> কুৰ্দি সাহিত্যৰ আৰম্ভণি বহু আগতেই হৈছিল। ১৬ শতিকাত পশ্চিম কুৰ্দিস্তানৰ কবি মালায়ে জাজিৰী আৰু তেওঁৰ আগৰ আন লেখকসকলৰ পৰা ইয়াৰ আৰম্ভণি দেখা যায়। পাছত ই পূব কুৰ্দিস্তান (ইৰাণৰ অংশ)তো বিস্তাৰ পায়। বিশেষকৈ মহাবাদ নামৰ এটা স্বায়ত্তশাসিত গণৰাজ্যৰ সময়ত কুৰ্দি সাহিত্যৰ কিছু গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰচনা সৃষ্টি হৈছিল।<ref name="Stefan">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=JZ6JAgAAQBAJ |title=The Kurds: A Contemporary Overview |first1=Philip G. |last1=Kreyenbroek |first2=Stefan |last2=Sperl |year=2005 |publisher=Routledge |page=56 |isbn=978-1134907663}}</ref><ref name="Texas">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=-tuPDAAAQBAJ |year=2016 |isbn=978-1477311073 |publisher=University of Texas Press |title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism |first=Michael |last=Eppel |page=56}}</ref> গুৰাণী নামৰ আন এটা ইৰানিক ভাষাও কুৰ্দসকলৰ মাজত ব্যৱহৃত হৈছিল। ই কাজাৰ যুগত আৰ্ডালান অঞ্চলত দৰবাৰৰ ভাষা আছিল।এই ভাষাৰো ১৬ শতিকাৰ পৰা সাহিত্যিক পৰম্পৰা আছে। ১৯ শতিকাৰ কবি আৰু ইতিহাসবিদ মস্তুৰা আৰ্ডালানৰ ৰচনা আৰু য়াৰছান ধৰ্মৰ ধৰ্মীয় গ্ৰন্থসমূহ ইয়াৰ অন্তৰ্গত।<ref name="Iranica-Kurd"/> ইৰাণত প্ৰথম ছপাশাল (প্ৰিন্টিং প্ৰেছ) ১৬৩৩ বা ১৬৩৬ চনত ইছফাহানৰ নিউ জুলফা নামৰ আৰ্মেনিয়ান এলেকাত স্থাপন কৰা হৈছিল। ইয়াক এজন আৰ্মেনিয়ান ধৰ্মীয় নেতাই স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Berberian |first1=Houri |title=Armenians and the Iranian Constitutional Revolution of 1905-1911: "the Love for Freedom Has No Fatherland" |date=2001 |publisher=Westview Press |isbn=978-0813338170 |page=37}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Hacikyan |editor1-first=Agop Jack |editor-link1=Agop Jack Hacikyan |editor2-last=Basmaijan |editor2-first=Gabriel |editor3-last=Franchuk |editor3-first=Edward S.|editor4-last=Ouzounian |editor4-first=Nourhan |title=The Heritage of Armenian Literature: From the eighteenth century to modern times |date=2005 |publisher=Wayne State University Press |location=Detroit |isbn=978-0814332214 |chapter=The Heritage of Armenian Literature |page=45}}</ref>ইৰাণৰ আৰ্মেনিয়ানসকলেও সাহিত্যক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াইছে। ১৯ শতিকাৰ লেখক ৰাফী তাৰ ভিতৰত এজন উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি। আৰ্মেনিয়ান সাহিত্যৰ আৰম্ভণি বহুত আগতে, ৫ম শতিকাত হৈছিল। ১৯ শতিকাৰ পৰা আজাৰবাইজান, ইছফাহান আৰু তেহৰাণত আৰ্মেনিয়ানসকলৰ বাবে বিশেষ বিদ্যালয় স্থাপন কৰা হৈছিল। এই বিদ্যালয়বোৰে আৰ্মেনিয়ান ভাষা আৰু সাহিত্যৰ উন্নতি সাধনত সহায় কৰিছিল। যদিও ৰেজা শ্বাহৰ শাসনৰ সময়ত কিছুকাল এই বিদ্যালয়বোৰ বন্ধ কৰি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |url=http://www.iranicaonline.org/articles/armeno-iranian-relations-in-the-pre-islamic-period |title=ARMENO-IRANIAN RELATIONS in the pre-Islamic period |first=Nina |last=Garsoian |date=13 April 2012 |access-date=26 October 2018}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |url=http://www.iranicaonline.org/articles/armenians-of-modern-iran |first1=A. |last1=Amurian |first2=M. |last2=Kasheff |title=ARMENIANS OF MODERN IRAN |volume=II |pages=478–483 |date=12 August 2011 |access-date=26 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181026110041/http://www.iranicaonline.org/articles/armenians-of-modern-iran |archive-date=26 October 2018 |url-status=dead }}</ref> কাৰ্টভেলিয়ান গোষ্ঠীৰ জৰ্জিয়ান ভাষা, যি আজিও ইৰাণৰ ফেৰেইদান আৰু আন ঠাইত থকা ইৰাণী জৰ্জিয়ানসকলে কয়, ইয়াৰো ইৰাণত বহু পুৰণি সাহিত্যিক ইতিহাস আছে। ছাফাভিদ যুগত জৰ্জিয়ান লেখকসকলে নিজৰ জীৱন আৰু অভিজ্ঞতাৰ ওপৰত আধাৰ কৰি মহাকাব্য (দীঘল কাহিনীধর্মী কবিতা) আৰু দুখভৰা কবিতা লিখিছিল। এইবোৰে জৰ্জিয়ান সাহিত্যত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref name="Bibliographical">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=gDE9DwAAQBAJ |title=Christian Muslim Relations: A Bibliographical History |publisher=BRILL |first1=David |last1=Thomas |first2=John A. |last2=Chesworth |year=2017 |volume=10 |isbn=978-9004346048 |pages=17, 547, 523, 654}}</ref> বাগ্ৰাচিওনি বংশই, যিসকল ইৰাণৰ শাসনৰ অধীনত আছিল, তেওঁলোকে জৰ্জিয়ান আৰু পাৰ্চী (ফাৰ্ছী) দুয়োটা ভাষাতে নথিপত্ৰ লিখিছিল।<ref>{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=h_UgAQAAMAAJ |editor-first1=Raoul |editor-last1=Motika |editor-first2=Michael |editor-last2=Ursinus |title=Caucasia between the Ottoman empire and Iran, 1555-1914 |chapter=Towards the Interrelations of Iran and Georgia in the 16th-18th Centuries |publisher=Reichert |year=2000 |pages=123–5, 131 |isbn=978-3895001390}}</ref>ইৰাণত পোৱা আটাইতকৈ পুৰণি জৰ্জিয়ান পাণ্ডুলিপিৰ নাম “Samecniero” (মানে “বৈজ্ঞানিক”)। এইটো এটা কবিতা, য’ত বাইবেলৰ কাহিনীসমূহ ইছলামিক দৃষ্টিভংগীত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত জৰ্জিয়ান আৰু পাৰ্চী ভাষাৰ প্ৰথম দিশাৰী অভিধানসমূহৰো এটা আছিল। অর্থাৎ, সেই পাণ্ডুলিপিখন এখন সৰু অভিধানৰ দৰে আছিল—যত জৰ্জিয়ান শব্দ লিখা আছিল তাৰ কাষত সেই শব্দটোৰ পাৰ্চী ভাষাত অৰ্থ দিয়া আছিল। এইটো ১৭ শতিকাৰ আৰম্ভণিত ইছফাহানত বাস কৰা লেখক ইয়াছে তুশিয়ে লিখিছিল।<ref name="Bibliographical"/><ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |edition=online |url=http://www.iranicaonline.org/articles/gorgijanidze-parsadan |title=GORGIJANIDZE, PARSADAN |year=2016 |access-date=26 November 2018}}</ref> সেই সময়ৰ আন এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ জৰ্জিয়ান লেখক আছিল তেইমুৰাজ প্ৰথম। তেওঁ ১৬০৫ ৰ পৰা ১৬৪৮ লৈ কাখেতি ৰাজ্য শাসন কৰিছিল আৰু ইৰাণৰ প্ৰভাৱত আছিল।<ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |title=LORI LANGUAGE ii. Sociolinguistic Status of Lori |url=http://www.iranicaonline.org/articles/lori-language-ii |first=Erik J. |last=Anonby |access-date=26 October 2018 |date=20 December 2012}}</ref> তেওঁ বহু কাহিনী আৰু ইতিহাসমূলক লেখা লিখিছিল, য’ত পাৰ্চী সাহিত্যৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। আন এজন ব্যক্তি পাৰ্সাদান গৰ্গিজানিজে আছিল এজন ৰাজনীতিবিদ আৰু ইতিহাসবিদ। তেওঁ ইৰাণত থাকি বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ জৰ্জিয়ান সাহিত্য লিখিছিল। <ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.iranicaonline.org/articles/baluchistan-iii |title=BALUCHISTAN iii. Baluchi Language and Literature |volume=III |pages=633–644 |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |first=J. |last=Elfenbein |date=15 December 1988 |access-date=25 October 2018}}</ref><ref>{{cite book |first=Mansel Longworth |last=Dames |url=https://archive.org/stream/textbookofbaloch00damerich#page/n3/mode/2up |title=A Text Book of the Balochi Language |location=Lahore |publisher=Punjab Printing & Stationery Press |year=1922 |page=3}}</ref>তাৰ ভিতৰত “Rostomiani” নামৰ গ্ৰন্থখন উল্লেখযোগ্য, যি ইৰাণৰ বিখ্যাত কাব্য “Shahnameh”ৰ জৰ্জিয়ান ৰূপ। তেওঁ জৰ্জিয়াৰ ইতিহাসো লিখিছিল, যি ১৬৯০ দশকত ইছফাহানত প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।<ref name="Bibliographical"/><ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |edition=online |url=http://www.iranicaonline.org/articles/gorgijanidze-parsadan |title=GORGIJANIDZE, PARSADAN |year=2016 |access-date=26 November 2018}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও, ইৰাণত ব্যৱহৃত আন ভাষাসমূহ যেনে লুৰীশ,<ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |title=LORI LANGUAGE ii. Sociolinguistic Status of Lori |url=http://www.iranicaonline.org/articles/lori-language-ii |first=Erik J. |last=Anonby |access-date=26 October 2018 |date=20 December 2012}}</ref> বালুচী,<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.iranicaonline.org/articles/baluchistan-iii |title=BALUCHISTAN iii. Baluchi Language and Literature |volume=III |pages=633–644 |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |first=J. |last=Elfenbein |date=15 December 1988 |access-date=25 October 2018}}</ref><ref>{{cite book |first=Mansel Longworth |last=Dames |url=https://archive.org/stream/textbookofbaloch00damerich#page/n3/mode/2up |title=A Text Book of the Balochi Language |location=Lahore |publisher=Punjab Printing & Stationery Press |year=1922 |page=3}}</ref> তুৰ্কমেন,<ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |first=Michael |last=Knüppel |title=TURKMENS OF PERSIA ii. LANGUAGE |url=http://www.iranicaonline.org/articles/turkmens-language |date=15 April 2010 |access-date=26 October 2018}}</ref> গিলাকি<ref>{{cite encyclopedia |url=http://www.iranicaonline.org/articles/gilan-x |title=GĪLĀN x. LANGUAGES |first=Donald |last=Stilo |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |volume=X |date=9 February 2012 |pages=660–668 |access-date=27 October 2018}}</ref> আৰু তাবাৰী <ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |title=KOJUR ii. Language |first=Habib |last=Borjian |edition= online |url=http://www.iranicaonline.org/articles/kojur-02-language |access-date=27 October 2018}}</ref>ভাষাতো কিছু পৰিমাণে সাহিত্য বিকাশ পাইছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ৱিকি লাভচ ইৰাণ ২০২৬]] qadg2r3krgrelm8i8gjchyg5bi7o57o 0 136771 605020 604224 2026-05-06T23:09:38Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605020 wikitext text/x-wiki {{Short description|Eurasian multilateral security organization}} {{Infobox organization | name = চাংহাই কোঅপাৰেশ্যন অৰ্গেনাইজ্যেশ্যন | native_name = {{lang-zh|s=上海合作组织}}<br />{{langx|ru|Шанхайская Организация Сотрудничества}} | image = | caption = | logo = SCO logo.svg | logo_size = | map = Shanghai Cooperation Organization (orthographic projection).svg | map_size = | map_caption = {{legend2|#316730|Members}} {{legend2|#309d9b|Partners}} {{legend2|#00FF00|Disputed territories}} | abbreviation = এচ চি অ (SCO) | predecessor = চাংহাই ফাইভ | formation = {{start date and age|2001|06|15|df=yes}} | extinction = | type = পাৰস্পৰিক নিৰাপত্তা, ৰাজনৈতিক, আৰু অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা | status = আঞ্চলিক সহযোগিতা মঞ্চ<ref>{{cite web |author1=Lars Erslev Andersen |title=Shanghai Cooperation Organization |date=4 November 2022 |url=https://www.diis.dk/en/research/shanghai-cooperation-organisation#:~:text=The%20Shanghai%20Cooperation%20Organisation%20has%20been%20described%20in,forum%20for%20cooperation%20that%20includes%20security%20policy%20issues. |publisher=Danish Institute for International Studies |access-date=4 November 2022 |quote=However, it is not an alliance but rather a forum for cooperation that includes security policy issues.}}</ref> | purpose = | headquarters = বেইজিং, [[চীন]] (সচিবালয়) <br />তাছকেণ্ড,উজবেকিস্তান (RATS কাৰ্যবাহী সমিতি ) | location = | num_members = {{collapsible list |titlestyle = text-align:left; font-weight:bold; |title = Member states |{{flag|Belarus}} |{{flag|China}} |{{flag|India}} |{{flag|Iran}} |{{flag|Kazakhstan}} |{{flag|Kyrgyzstan}} |{{flag|Pakistan}} |{{flag|Russia}} |{{flag|Tajikistan}} |{{flag|Uzbekistan}}}} {{collapsible list |titlestyle =text-align:left; font-weight:bold; |title = SCO partners |{{flag|Afghanistan}}{{efn|Inactive since September 2021 following the aftermath of the [[Fall of Kabul (2021)|Taliban takeover of Afghanistan]].}} | |{{flag|Armenia}} |{{flag|Azerbaijan}} |{{flag|Bahrain}} |{{flag|Cambodia}} |{{flag|Egypt}} |{{flag|Kuwait}} |{{flag|Laos}} |{{flag|Maldives}} |{{flag|Mongolia}} |{{flag|Myanmar}} |{{flag|Nepal}} |{{flag|Qatar}} |{{flag|Saudi Arabia}} |{{flag|Sri Lanka}} |{{flag|Turkiye}} |{{flag|United Arab Emirates}}}} {{collapsible list |titlestyle = text-align:left; font-weight:bold; |title = Guest attendees |{{flag|ASEAN}} |{{flag|CIS}} |{{flag|Turkmenistan}} |{{flag|UN}}}} | language = {{hlist|[[Standard Chinese|চীনা]]|[[Russian language|ৰুছ]]<ref>https://eng.sectsco.org/about_sco/ </ref>}} | leader_title = সচিব প্ৰধান | leader_name = নুৰলান য়েৰমেকবায়েভ | leader_title2 = উপ-সচিব প্ৰধান | leader_name2 = {{ubl|আহমদ ছাইদমুৰোড্জোদা |বোতিৰ তুৰ্ছুনভ |অলেগ কপিলভ |পিয়াও ইয়াংফান|শ্ৰী জানেশ কেইন |সোহেইল খান }} | leader_title3 = RATS<br />কাৰ্যবাহী সমিতিৰ সঞ্চালক | leader_name3 = উলাৰবেক শৰ্শ্বীভ <ref>{{cite web |url=https://ecrats.org/en/about/management/ |title=ABOUT SCO RATS - MANAGEMENT |access-date=2 August 2025}}</ref> | main_organ = | parent_organization = | affiliations = | budget = | num_staff = | num_staff_year = | num_volunteers = | num_volunteers_year = | website = {{official URL}} | remarks = }} '''চাংহাই কোঅপাৰেছন অৰ্গেনাইজ্যেশ্যন ({{Lang-en|Shanghai Cooperation Organization}})''' বা চমুকৈ '''এছ চিও(SCO)''' [[ইউৰোপ]] আৰু [[এছিয়া]]ৰ দহখন সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা সংস্থা। এই সংস্থাই ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক, নিৰাপত্তা আৰু সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধী সহযোগিতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ভৌগোলিক পৰিসৰ আৰু জনসংখ্যাৰফালৰপৰা ই বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ আঞ্চলিক সংস্থা, ই বিশ্বৰ মুঠ মাটি-কালিৰ কমেও ২৪% (ইউৰেছিয়াৰ ৬৫%) <ref>{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13567888.2018.1495424 | doi=10.1080/13567888.2018.1495424 | title=The evolution of the Shanghai Cooperation Organisation | journal=Strategic Comments | date=2018 | volume=24 | issue=5 | pages=vii-ix | s2cid=219696506 | url-access=subscription }}</ref> আৰু বিশ্বৰ জনসংখাৰ ৪২% সামৰি লৈছে। ১৯৯৬ চনত [[চীন]], [[কাজাখাস্তান]], [[কিৰগিজস্তান]], [[ৰাছিয়া]] আৰু [[তাজিকিস্তান]]ৰ মাজত গঠন হোৱা "ছাংহাই ফাইভ"ৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে এই এছচিঅ'গঠিত হয়। ২০০১ চনৰ জুন মাহত এই দেশ আৰু উজবেকিস্তানৰ নেতাসকলে চাংহাইত বৈঠকত মিলিত হয় আৰু চাংহাই কোঅপাৰেছন অৰ্গেনাইজ্যেশ্যন(এছচিঅ’) সংস্থাৰ বিষয়ে ঘোষণা কৰে। এই সংস্থাটো সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ মাজত ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা গভীৰ কৰাৰ লক্ষ্যৰে গঠিত এটা নতুন সংস্থা হিচাপে পৰিগণিত হয়। ২০১৭ চনৰ জুন মাহত [[ভাৰত]] আৰু [[পাকিস্তান]]ৰ সংযোজনেৰে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ আঠখন সদস্য ৰাষ্ট্ৰলৈ হয়। ২০২৩ চনৰ জুলাই মাহত ইৰাণে এই গোটত যোগদান কৰে, আৰু ২০২৪ চনৰ জুলাই মাহত বেলাৰুছে এই গোটত যোগদান কৰে। আন কেইবাখনো দেশ পৰ্যবেক্ষক বা আলোচনাৰ অংশীদাৰ হিচাপে জড়িত। ইয়াৰ শেহতীয়া বৈঠক ২০২৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত চীনৰ টিয়ানজিনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। এছ চি অ’ৰ সৰ্বোচ্চ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী সংস্থা হেডছ অৱ ষ্টেট কাউন্সিল (এইচ এছ চি)ৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয় আৰু ইয়াৰ বৈঠক বছৰি হয়। সংগঠনটোত আঞ্চলিক সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধী গাঁথনিও RATS ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ==পটভূমি== === দ্য চাংহাই ফাইভ === ১৯৯৬ চনৰ ২৬ এপ্ৰিলত [[চীন]], [[কাজাখাস্তান]], কিৰ্গিস্তান, [[ৰাছিয়া]] আৰু [[তাজিকিস্তান]] এই পাঁচখন দেশৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধানসকলে চাংহাইত সীমান্ত অঞ্চলত সামৰিক আস্থা গভীৰ কৰাৰ চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰাৰ পাছত ছাংহাই ফাইভ গোটৰ সৃষ্টি হয়।<ref name="cfr">{{Cite web |last=Albert |first=Eleanor |date=14 October 2015 |title=The Shanghai Cooperation Organization |url=https://www.cfr.org/backgrounder/shanghai-cooperation-organization |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181016032848/https://www.cfr.org/backgrounder/shanghai-cooperation-organization |archive-date=16 October 2018 |access-date=15 October 2018 |website=Council on Foreign Relations}}</ref> ১৯৯৭ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত এই পাঁচখন দেশেই ৰাছিয়াৰ মস্কোত অনুষ্ঠিত হোৱা এখন বৈঠকত সীমান্ত অঞ্চলত সামৰিক বাহিনী হ্ৰাসৰ এখন সন্ধি স্বাক্ষৰ কৰে।<ref>{{Cite journal|last=Al-Qahtani|first=Mutlaq|title=The Shanghai Cooperation Organization and the Law of International Organizations|journal=Chinese Journal of International Law|year=2006|volume=5|issue=1|page=130|publisher=Oxford University Press|issn=1540-1650|doi=10.1093/chinesejil/jml012}}</ref> ১৯৯৭ চনৰ ২০ মে'ত [[ৰাছিয়া]]ৰ ৰাষ্ট্ৰপতি বৰিছ য়েলচিন আৰু [[চীন]]ৰ নেতা জিয়াং জেমিনে "বহুমেৰু বিশ্ব" সন্দৰ্ভত ঘোষণাপত্ৰত স্বাক্ষৰ কৰে। <ref>{{cite web|url=http://www.un.org/documents/ga/docs/52/plenary/a52-153.htm|title=Russian-Chinese Joint Declaration on a Multipolar World and the Establishment of a New International Order|website=United Nations General Assembly|archive-url=https://web.archive.org/web/20170623154322/http://www.un.org/documents/ga/docs/52/plenary/a52-153.htm|archive-date=23 June 2017|url-status=live}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৯৮ চনত কাজাখস্তানৰ আলমাটি, ১৯৯৯ চনত কিৰ্গিস্তানৰ বিচকেক আৰু ২০০০ চনত তাজিকিস্তানৰ দুশানবেত অনুষ্ঠিত হয়। দুশানবে সন্মিলনত সদস্যসকলে "মানৱতাবাদ" আৰু "মানৱৰ সুৰক্ষা"ৰ নামত অন্য দেশৰ অভ্যন্তৰীণ বিষয়ত হস্তক্ষেপৰ বিৰোধিতা কৰিবলৈ সন্মত হয়; আৰু পাঁচখন দেশৰ জাতীয় অধিকাৰ,স্বাধীনতা, সাৰ্বভৌমত্ব, ভূ-খণ্ডৰ অখণ্ডতা আৰু সামাজিক স্থিতিশীলতা সুৰক্ষিত কৰাৰ প্ৰচেষ্টাত ইজনে সিজনক সমৰ্থন কৰা।<ref name=":1">{{cite web |last1=Gill |first1=Bates |date=30 November 2001 |title=Shanghai Five: An Attempt to Counter U.S. Influence in Asia? |url=http://www.brookings.edu/research/opinions/2001/05/04china-gill |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150503173641/http://www.brookings.edu/research/opinions/2001/05/04china-gill |archive-date=3 May 2015 |access-date=26 April 2015 |publisher=Brookings}}</ref> চাংহাই ফাইভৰ সৃষ্টিৰ ফলত সদস্যসকলক সীমান্ত বিবাদ সমাধান কৰাত সহায় কৰিছিল, সীমান্ত অঞ্চলত সৈন্য নিয়োগ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সহমতত উপনীত হৈছিল আৰু নিৰাপত্তাজনিত ভাবুকিৰ প্ৰতি সঁহাৰি ক্ষিপ্ৰ কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref name=":7">{{Cite book |last=Proń |first=Elżbieta |url= |title=China and Eurasian Powers in a Multipolar World Order 2.0: Security, Diplomacy, Economy and Cyberspace |date=2023 |publisher=[[Routledge]] |others=Mher Sahakyan |isbn=978-1-003-35258-7 |edition= |location=New York |chapter=China in Central Asia: New Developments in 2013-2021 |doi=10.4324/9781003352587-11 |oclc=1353290533}}</ref>{{Rp|page=95}} == সাংগঠনিক গাঁথনি == ২০২০ চনলৈকে ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান পৰিষদ এছচিঅ’ৰ সৰ্বোচ্চ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী সংস্থা আছিল, যিকোনো এখন সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ ৰাজধানীত অনুষ্ঠিত হোৱা এছচিঅ’ শীৰ্ষ সন্মিলনৰ সময়ত প্ৰতি বছৰে বৈঠকত সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহ মিলিত হৈছিল। তেওঁলোকৰ শাসন-ব্যৱস্থাৰ বাবে ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ দৰে সংসদীয় গণতন্ত্ৰৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীসকলে এছ চি অ’ কাউন্সিল অৱ ষ্টেট অৱ ষ্টেট শীৰ্ষ সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰে, কিয়নো তেওঁলোকৰ দায়িত্ব অন্যান্য এছ চি অ’ দেশৰ সভাপতিৰ দৰেই। <ref name="thehindu28nov20">{{cite news |last1=Haidar |first1=Suhasani |title=India to host SCO Heads of Government meet; Modi, Imran to skip |url=https://www.thehindu.com/news/national/six-pms-to-attend-sco-heads-of-government-summit-hosted-by-india/article33201037.ece |website=The Hindu |publisher=THG PUBLISHING PVT LTD. |access-date=15 June 2021 |date=28 November 2020}}</ref> ২০২৫ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰৰ বৈঠকৰ হিচাপত ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান পৰিষদত আছে: * আলেকজেণ্ডাৰ লুকাচেংকো (বেলাৰুছ) * জি জিনপিং (চীন) * [[নৰেন্দ্ৰ মোডী]] (ভাৰত) * মাছুদ পেজেছকিয়ান (ইৰাণ) * কাছিম-জোমাৰ্ট টোকায়েভ (কাজাখস্তান) *ছাদিৰ জাপাৰভ (কিৰ্গিস্তান) * শ্বেহবাজ শ্বৰীফ(পাকিস্তান) * ভ্লাদিমিৰ পুটিন (ৰাছিয়া) * ইমোমালি ৰহমন (তাজিকিস্তান) * শৱকত মিৰ্জিঅ'য়েভ (উজবেকিস্তান) চৰকাৰৰ মুৰব্বী পৰিষদ হৈছে সংগঠনটোৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ সংস্থা। ইয়াৰ উপৰি ইয়াৰ বাৰ্ষিক শীৰ্ষ সন্মিলন অনুষ্ঠিত হয়, য'ত সদস্যসকলে বহুপক্ষীয় সহযোগিতাৰ বিষয়সমূহৰ ওপৰত আলোচনা কৰে আৰু সংস্থাটোৰ বাজেট অনুমোদন কৰে।<ref>{{cite web |title=The Council of Heads of Government (Prime Ministers) |url=http://eng.sectsco.org/about_sco/20220810/909124.html |publisher=Shanghai Cooperation Organization Secretariat |access-date=5 July 2023 |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705163130/http://eng.sectsco.org/about_sco/20220810/909124.html |url-status=dead |archivedate=5 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230705163130/http://eng.sectsco.org/about_sco/20220810/909124.html |deadurl=yes }}</ref> ২০২২ চনৰ ১ নৱেম্বৰত অনুষ্ঠিত হোৱা বৈঠকৰপৰা চৰকাৰৰ মুৰব্বী পৰিষদত প্ৰতিনিধিত্ব কৰাসকল হৈছে:<ref>{{cite web |title=21st SCO Heads of Government Council meeting |url=http://eng.sectsco.org/economy/20221101/921909/21st-SCO-Heads-of-Government-Council-meeting-.html |publisher=Shanghai Cooperation Organization Secretariat |access-date=5 July 2023 |archive-date=5 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705163130/http://eng.sectsco.org/economy/20221101/921909/21st-SCO-Heads-of-Government-Council-meeting-.html |url-status=dead |archivedate=5 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230705163130/http://eng.sectsco.org/economy/20221101/921909/21st-SCO-Heads-of-Government-Council-meeting-.html |deadurl=yes }}</ref> *আলেকজেণ্ডাৰ টাৰ্চিন (বেলাৰুছ) * লি কিয়াং (চীন) * [[নৰেন্দ্ৰ মোডী]] (ভাৰত) (সাধাৰণতে এজন প্ৰতিনিধি বা ডেপুটিক পঠায়। ২০২১ চনৰ শীৰ্ষ সন্মিলনত ভাৰতৰ বিদেশ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী সুব্ৰহ্মণ্যম জয়শংকৰক ডেপুটিক পঠায়ছিল<ref>{{cite web | url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/eam-s-jaishankar-to-represent-india-at-sco-heads-of-govt-meeting-121112401424_1.html | title=EAM S Jaishankar to represent India at SCO heads of govt meeting | date=25 November 2021 }}</ref> *আলিহান স্মাইলভ (কাজাখস্তান) * আকিলবেক জাপাৰোভ (কিৰ্গিস্তান) *শ্বেহবাজ শ্বৰীফ (পাকিস্তান) সাধাৰণতে এজন ডেপুটিক পঠিয়াই, যেনে ২০২০ চনৰ শীৰ্ষ সন্মিলনত বৈদেশিক পৰিক্ৰমা বিভাগৰ সংসদীয় সচিব এণ্ডলীব আব্বাছে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="thehindu28nov20" /> *মিখাইল মিছুষ্টিন (ৰাছিয়া) *কোহিৰ ৰাছুলজোডা (তাজিকিস্তান) * আব্দুলা আৰিপভ (উজবেকিস্তান) === সদস্য ৰাষ্ট্ৰ === {| class="wikitable" |- ! দেশ!! যোগদানৰ আৰম্ভ হৈছিল!! সদস্য হিচাপে |- | {{flag|China}} || rowspan=6 | — || rowspan=6 |১৫ জুন ২০০১ |- | {{flag|Kazakhstan}} |- | {{flag|Kyrgyzstan}} |- | {{flag|Russia}} |- | {{flag|Tajikistan}} |- | {{flag|Uzbekistan}} |- | {{flag|India}} || rowspan=2 |১০ জুন ২০১৫ || rowspan=2 | ৯ জুন ২০১৭ |- | {{flag|Pakistan}} |- |{{flag|Iran}} |১৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১ |৪ জুলাই ২০২৩ <ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-07-04/iran-joins-sco-the-china-founded-regional-security-grouping|title=Iran Joins SCO, the China-Founded Regional Security Grouping|newspaper=Bloomberg |date=4 July 2023 }}</ref> |- |{{flag|Belarus}} |১৬ ছেপ্টেম্বৰ ২০২২ |৪ জুলাই ২০২৪ <ref>{{Cite web|url=https://www.btimesonline.com/articles/167333/20240703/china-and-russia-lead-efforts-to-expand-influence-with-belarus-addition-to-sco.htm|title=China and Russia Lead Efforts to Expand Influence with Belarus' Addition to SCO|first=Larry|last=Lee|date=3 July 2024|website=Business Times}}</ref> |} ==কাৰ্য্যকলাপ== ===নিৰাপত্তাৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা=== ২০২৩ চনৰপৰা এছচিঅ’ই মূলতঃ নিৰাপত্তা সম্পৰ্কীয় উদ্বেগক কেন্দ্ৰ কৰি ইয়াৰ সন্মুখীন হোৱা মূল ভাবুকিসমূহ সন্ত্ৰাসবাদ, বিচ্ছিন্নতাবাদ আৰু উগ্ৰবাদ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। এই সংস্থাই আঞ্চলিক মানৱ সৰবৰাহ আৰু অস্ত্ৰ সৰবৰাহকে ধৰি সন্ত্ৰাসবাদীৰ মষিমূৰৰো ব্যৱস্থা কৰিছে। ২০০৪ চনৰ ১৬–১৭ জুনত উজবেকিস্তানৰ তাছকেণ্ডত অনুষ্ঠিত এছচিঅ’ শীৰ্ষ সন্মিলনত আঞ্চলিক সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধী গাঁথনি (RATS) স্থাপন কৰা হয়। ২০০৬ চনৰ ২১ এপ্ৰিলত এছচিঅ’ই সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধী ৰুব্ৰীকৰ অধীনত সীমা অতিক্ৰম কৰি ড্ৰাগছ অপৰাধৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news | url = http://news.xinhuanet.com/english/2006-04/22/content_4459199.htm | title = SCO to intensify fight against cross-border drug crimes | date = 22 April 2006 | location = Beijing | editor-last= Luan |editor-first=Shanglin | agency = [[Xinhua News Agency]] | access-date = 11 June 2016 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20150515211539/http://news.xinhuanet.com/english/2006-04/22/content_4459199.htm | archive-date = 15 May 2015}}</ref> ২০০৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এছচিঅ’ই তাজিকস্তানৰ ৰাজধানী দুছানবেত থকা সামূহিক নিৰাপত্তা সন্ধি সংস্থা (চিএছটিঅ’)ৰ সৈতে নিৰাপত্তা, অপৰাধ, ড্ৰাগছ সৰবৰাহৰ দৰে বিষয়ত সহযোগিতা বহল কৰাৰ বাবে এক চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰে।<ref>{{cite news | url = http://fp.brecorder.com/2007/10/20071006634365/ | title = Security alliances led by Russia, China link up | date = 6 October 2007 | work = Business Recorder | location = Dushanbe | access-date = 4 August 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180804170100/http://fp.brecorder.com/2007/10/20071006634365/ | archive-date = 4 August 2018 | url-status = live }}</ref> ===সামৰিক কাৰ্যকলাপ=== [[File:Putin and Hu JintaoPeace Mission 2007.jpg|thumb|left|এচচিও শান্তি অভিযান ২০০৭ ৰ নেতাসকল। হু জিনতাও, ভ্লাদিমিৰ পুটিন, নুৰচুলতান নাজাৰবায়েভ আৰু ইছলাম কৰিমভ ]] ২০০৯ চনৰপৰা সংস্থাটোৰ কাৰ্য্যকলাপ সম্প্ৰসাৰিত হৈ সামৰিক সহযোগিতা বৃদ্ধি, চোৰাংচোৱাৰ বিনিময় আৰু সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধিতা আদি অন্তৰ্ভুক্ত হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.cfr.org/publication/10883/|title=The Shanghai Cooperation Organization|publisher=Council on Foreign Relations|last=Scheineson|first=Andrew|date=24 March 2009|access-date=21 July 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100511042105/http://www.cfr.org/publication/10883/|archive-date=11 May 2010|archivedate=11 May 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100511042105/http://www.cfr.org/publication/10883/|deadurl=yes}}</ref> একে সময়তে এছ চি অ’ ৰাজ্যসমূহৰ নেতাসকলে বাৰে বাৰে উল্লেখ কৰিছিল যে এছ চি অ’ কোনো সামৰিক মিত্ৰতা নহয়। <ref>{{cite journal |last=Tugsbilguun |first=Tumurkhuleg |date=2008–2009 |title=Does the Shanghai Cooperation Represent an Example of a Military Alliance? |url=https://www.mongoliajol.info/index.php/MJIA/article/download/32/32 |journal=The Mongolian Journal of International Affairs |volume=15–16 |pages=59–107 |access-date=6 August 2022 |quote=In contrast, the political leaders and most analysts in the SCO member states, especially those in its two most influential members, Russia and China, have repeatedly emphasized that the SCO is not a military alliance, since it is not directed against a third party and is only interested in combating threats posed by terrorism, separatism and extremism.}}</ref> ২০২৩ চনলৈকে SCO-এ কোনো প্ৰকৃত সংঘাতত সামৰিক সহায় আগবঢ়োৱা নাছিল। কিন্তু 2017 লৈকে সন্ত্ৰাসবাদ আৰু অন্যান্য বাহ্যিক ভাবুকিৰ বিৰুদ্ধে সহযোগিতা আৰু সমন্বয়ক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ, আৰু আঞ্চলিক শান্তি আৰু স্থিতিশীলতা বজাই ৰাখিবলৈ সদস্যসকলৰ মাজত নিয়মিতভাৱে সামৰিক অনুশীলন অনুষ্ঠিত কৰা হৈছে। <ref name="about-sco">{{cite web|url=http://eng.sectsco.org/about_sco/|title=About SCO|publisher=Shanghai Cooperation Organisation|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028182720/http://eng.sectsco.org/about_sco/|archive-date=28 October 2017|access-date=9 June 2017}}</ref> এছচিঅ’ই কেইবাটাও যৌথ সামৰিক অনুশীলন অনুষ্ঠিত কৰিছে। ইয়াৰে প্ৰথমটো অনুশীলন ২০০৩ চনত হৈছিল, প্ৰথম পৰ্যায় কাজাখাস্তানত আৰু দ্বিতীয় পৰ্যায় চীনত। তেতিয়াৰপৰাই চীন আৰু ৰাছিয়াই চাংহাই সহযোগিতা সংস্থাৰ তত্ত্বাৱধানত একত্ৰিত হৈ বৃহৎ পৰিসৰৰ সামৰিক অনুশীলন চলাইছে, যেনে "শান্তি অভিযান ২০০৫", "শান্তি অভিযান ২০০৭", আৰু "শান্তি অভিযান ২০০৯।" "শান্তি অভিযান ২০০৭" যৌথ সামৰিক অনুশীলনত ৪,০০০ৰো অধিক সৈন্যই অংশগ্ৰহণ কৰে; ২০০৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহত এছচিঅ'ৰ প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰীসকলৰ বৈঠকত সিদ্ধান্ত লোৱাৰ দৰে ৰাছিয়াৰ চেলিয়াবিন্সকৰ উৰাল পৰ্বতমালাৰ ওচৰত অনুষ্ঠিত হৈছিল। <ref>{{Cite news|last=Hutzler|first=Charles|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-122597957.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904133349/http://www.highbeam.com/doc/1P1-122597957.html|url-status=dead|archive-date=4 September 2015|title=China, Russia, Others to Hold Joint Drills|agency=Associated Press|date=26 April 2006|access-date=12 June 2015|url-access=subscription|via=[[HighBeam Research]]|archivedate=4 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150904133349/http://www.highbeam.com/doc/1P1-122597957.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|last=Yu|first=Bin|url=https://www.nytimes.com/2007/10/17/opinion/17iht-edbin.1.7927841.html?_r=0|title=Common exercise, different goals|newspaper=The New York Times|date=17 October 2007|access-date=12 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150614172225/http://www.nytimes.com/2007/10/17/opinion/17iht-edbin.1.7927841.html?_r=0|archive-date=14 June 2015|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত ৰাছিয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰী চাৰ্গেই ইভানভে কয় যে এই অনুশীলনসমূহ স্বচ্ছ আৰু সংবাদ মাধ্যম আৰু সাধাৰণ জনতাৰ বাবে মুকলি হ’ব। এই অনুশীলনসমূহ সফল সমাপ্ত হোৱাৰ পাছত ৰাছিয়াৰ বিষয়াসকলে ভৱিষ্যতে এনে অনুশীলনত ভাৰতে অংশগ্ৰহণ আৰু এছ চি অ’ই সামৰিক ভূমিকা গ্ৰহণ কৰাৰ কথা ক’বলৈ আৰম্ভ কৰে। কাজাখাস্তানৰ মেটিবুলাক প্ৰশিক্ষণ এলেকাত ৯ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ২৫ ছেপ্টেম্বৰলৈ অনুষ্ঠিত হোৱা শান্তি অভিযান ২০১০ত চীন, ৰাছিয়া, কাজাখাস্তান, কিৰ্গিস্তান আৰু তাজিকিস্তানৰ ৫ হাজাৰৰো অধিক কৰ্মীক যৌথ পৰিকল্পনা আৰু কাৰ্য্যকৰী অনুশীলনত অংশগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। <ref>{{citation | last = Boland | first = Julie | url = http://www.brookings.edu/opinions/2010/1029_asia_war_games_boland.aspx | title = Learning From The Shanghai Cooperation Organization's 'Peace Mission-2010' Exercise" | publisher = [[The Brookings Institution]] | date = 29 October 2010 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110628085252/http://www.brookings.edu/opinions/2010/1029_asia_war_games_boland.aspx | archive-date = 28 June 2011}}</ref> ২০১৪ চনৰ জুন মাহত তাজিকিস্তানৰ ৰাজধানী দুছানবেত এছচিঅ’ক সামূহিক নিৰাপত্তা সন্ধি সংস্থাৰ সৈতে একত্ৰিত কৰাৰ ধাৰণাটো উত্থাপন কৰা হয়। কিন্তু ২০২২ চনৰ শেষৰফালে ২০২২ চনত ইউক্ৰেইনত ৰাছিয়াই আক্ৰমণ কৰাৰ পাছত বহু এছ চি অ’ আনকি চি এছ টি অ’ৰ সদস্যই ৰাছিয়াৰ সৈতে সামৰিক সহযোগিতাৰপৰা নিজকে আঁতৰাই ৰাখিছিল। <ref name="alj">{{Cite news |last=Hess |first=Maximilian |date=9 October 2022 |title=Putin is fighting alone |language=en |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2022/10/9/putin-is-increasingly-fighting-alone |access-date=5 July 2023}}</ref> ===অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা=== ২০০৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত এছ চি অ’ৰ সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহে অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা বৃদ্ধিৰ বাবে এখন চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে। একেখন বৈঠকতে চীনৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী ৱেন জিয়াবাওৱে এছচিঅ'ত মুক্ত বাণিজ্যিক অঞ্চল স্থাপনৰ দীৰ্ঘম্যাদী লক্ষ্যৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়, আনহাতে অঞ্চলটোত সামগ্ৰীৰ প্ৰৱাহ উন্নত কৰাৰ বাবে অন্যান্য অধিক তাৎক্ষণিক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হ'ব বুলিও মত পোষণ কৰে। .<ref>{{cite web | url = http://www.thefreelibrary.com/LEAD%3A+Central+Asian+powers+agree+to+pursue+free-trade+zone.-a0108316611 | title = LEAD: Central Asian powers agree to pursue free-trade zone. | date = 23 September 2003 | location = Beijing | author = Kyodo News | publisher = Kyodo News International, Inc. | access-date = 21 July 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150717215118/http://www.thefreelibrary.com/LEAD%3a+Central+Asian+powers+agree+to+pursue+free-trade+zone.-a0108316611 | archive-date = 17 July 2015 | url-status = live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ictsd.org/weekly/03-10-01/story3.htm |title=China Intensifies Regional Trade Talks |archive-url=https://web.archive.org/web/20071024121832/http://www.ictsd.org/weekly/03-10-01/story3.htm |archive-date=24 October 2007 |access-date=3 May 2026 |archivedate=24 October 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071024121832/http://www.ictsd.org/weekly/03-10-01/story3.htm |deadurl=yes }} International Centre for Trade and Sustainable Development (ICTSD)</ref> ১০০টা নিৰ্দিষ্ট কাৰ্য্যৰ সৈতে এটা অনুসৰণ পৰিকল্পনাত এবছৰৰ পাছত, ২০০৪ চনৰ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত স্বাক্ষৰ কৰা হয়। ==সন্মিলন== এছ চি অ’ৰ চনদ অনুসৰি বছৰি বিকল্প স্থানত ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান পৰিষদৰ শীৰ্ষ সন্মিলন অনুষ্ঠিত হ’ব। এই সন্মিলনসমূহৰ স্থানসমূহ ৰাছিয়ান ভাষাত সদস্য ৰাষ্ট্ৰখনৰ নামৰ বৰ্ণানুক্ৰমিক ক্ৰমত অনুসৰণ কৰে।<ref name=charter>{{cite web|url=http://www.sectsco.org/html/00096.html |title=Charter of the Shanghai Cooperation Organisation |publisher=Shanghai Cooperation Organisation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140713224811/http://www.sectsco.org/html/00096.html |archive-date=13 July 2014 }}</ref> চনদখনত এইটোও নিৰ্দেশ দিয়া হৈছে যে চৰকাৰৰ মুৰব্বী পৰিষদ (অৰ্থাৎ প্ৰধানমন্ত্ৰী) পৰিষদৰ সদস্যসকলে সিদ্ধান্ত লোৱা ঠাইত বছৰি বৈঠক কৰিব লাগিব। ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বাৰ্ষিক সন্মিলনৰ এমাহ পূৰ্বে বৈদেশিক মন্ত্ৰী পৰিষদৰ এখন শীৰ্ষ সন্মিলন অনুষ্ঠিত কৰাৰ কথা। বৈদেশিক মন্ত্ৰী পৰিষদৰ অতিৰিক্ত বৈঠক যিকোনো দুখন সদস্য ৰাষ্ট্ৰই আহ্বান কৰিব পাৰে। <ref name=charter/> {{clear}} {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | total_width = 720 | image1 = Shanghai Cooperation Organisation Summit Bishkek 2007.jpg | caption1 = ২০০৭ চনত বিস্কেক (কিৰ্গিস্তান)ৰ শীৰ্ষ সন্মিলন | image2 = SCO summit (2018-06-10) 1.jpg | caption2 = চীনৰ ছানডঙৰ কিংডাওত ২০১৮ চনৰ শীৰ্ষ সন্মিলনত সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ মুৰব্বীসকল | image3 = Meeting of SCO leaders - 20190614 - 01.jpg | caption3 = ২০১৯ চনৰ শীৰ্ষ সন্মিলনত সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান আৰু চৰকাৰৰ মুৰব্বীসকল | image4 = SCO meeting (2022-09-16).jpg | caption4 =২০২২ চনত উজবেকিস্তানৰ সমৰকণ্ডত অনুষ্ঠিত হোৱা সন্মিলনত সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰ আৰু চৰকাৰৰ মুৰব্বীসকল }} ===সন্মিলনৰ তালিকা=== {| class="wikitable" style="float:left; margin-right:1em" |+ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধানৰ শীৰ্ষ সন্মিলন |- ! scope="col" | তাৰিখ!! scope="col" | দেশ!! scope="col" | ঠাই |- | style="text-align:right" | ১৪–১৫ জুন ২০০১ || {{CHN}} || চাংহাই |- | style="text-align:right" | ৭ জুন ২০০২ || {{RUS}} || চেণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ |- | style="text-align:right" | ২৯ মে’ ২০০৩ || {{RUS}} || [[মস্কো ]] |- | style="text-align:right" | ১৭ জুন ২০০৪ || {{UZB}} || তাছকেণ্ড |- | style="text-align:right" |৫ জুলাই ২০০৫ || {{KAZ}} || আস্তানা |- | style="text-align:right" | ১৫ জুন ২০০৬ || {{CHN}} || চাংহাই |- | style="text-align:right" | ১৬ আগষ্ট ২০০৭ || {{KGZ}} || বিচকেক |- | style="text-align:right" | ২৮ আগষ্ট ২০০৮ || {{TJK}} || দুশানবে |- | style="text-align:right" | ১৬ জুন ২০০৯ || {{RUS}} || য়েকাটেৰিনবাৰ্গ |- | style="text-align:right" | ১০–১১ জুন ২০১০ || {{UZB}} ||তাছকেণ্ড <ref name="yekat">{{Cite web |title=Joint Communiqué of Meeting of the Council of the Heads of the Member States of the Shanghai Cooperation Organisation |url=http://www.sectsco.org/EN/show.asp?id=88 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710232015/http://www.sectsco.org/EN/show.asp?id=88 |archive-date=10 July 2014 |publisher=Shanghai Cooperation Organisation}}</ref> |- | style="text-align:right" | ১৪–১৫ জুন ২০১১ || {{KAZ}} || আস্তানা<ref>{{Cite news |date=11 June 2010 |title=SCO vows to strengthen cooperation with its observers, dialogue partners |agency=[[Xinhua News Agency]] |location=[[Tashkent]], Uzbekistan |editor-last=Tang |editor-first=Danlu |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2010-06/11/c_13345841.htm |url-status=dead |access-date=11 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106123408/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2010-06/11/c_13345841.htm |archive-date=6 November 2012}}</ref> |- | style="text-align:right" |৬–৭ জুন ২০১২ || {{CHN}} || বেইজিং |- | style="text-align:right" |১৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৩ || {{KGZ}} || বিচকেক |- | style="text-align:right" |১১–১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৪ || {{TJK}} ||দুশানবে |- | style="text-align:right" | ৯–১০ জুলাই ২০১৫ || {{RUS}} || উফা |- | style="text-align:right" |২৩–২৪ জুন ২০১৬ || {{UZB}} || তাছকেণ্ড <ref>{{Cite news |last=Song Miou |date=10 July 2015 |title=Uzbekistan to host 16th SCO summit in 2016 |agency=[[Xinhua News Agency]] |location=[[Ufa]], Russia |url=http://news.xinhuanet.com/english/2015-07/10/c_134401944.htm |url-status=dead |access-date=11 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151003103344/http://news.xinhuanet.com/english/2015-07/10/c_134401944.htm |archive-date=3 October 2015}}</ref> |- | style="text-align:right" |৮–৯ জুন ২০১৭ || {{KAZ}} || আস্তানা |- | style="text-align:right" |৯–১০ জুন ২০১৮ || {{CHN}} || কিংডাও |- | style="text-align:right" | ১৪–১৫ জুন ২০১৯ || {{KGZ}} ||বিচকেক <ref>{{Cite news |date=11 January 2019 |title=Kyrgyzstan to host SCO summit in June 2019 |publisher=AKIpress News Agency |url=https://akipress.com/news:615057/ |url-status=live |url-access=subscription |access-date=24 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190424151843/https://akipress.com/news:615057/ |archive-date=24 April 2019}}</ref> |- | style="text-align:right" | ১০ নৱেম্বৰ ২০২০ || {{RUS}} || '' ভিডিঅ' কনফাৰেন্স ''<ref>{{Cite web |title=Заседание Совета глав государств – членов ШОС |date=10 November 2020 |url=http://kremlin.ru/events/president/news/64385 |website=kremlin.ru |access-date=10 November 2020}}</ref> |- |- | style="text-align:right" |২৩–২৪ জুন ২০১৬ || {{UZB}} || তাচকেণ্ড<ref>{{Cite news |last=Song Miou |date=10 July 2015 |title=Uzbekistan to host 16th SCO summit in 2016 |agency=[[Xinhua News Agency]] |location=[[Ufa]], Russia |url=http://news.xinhuanet.com/english/2015-07/10/c_134401944.htm |url-status=dead |access-date=11 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151003103344/http://news.xinhuanet.com/english/2015-07/10/c_134401944.htm |archive-date=3 October 2015}}</ref> |- | style="text-align:right" | ৮–৯ জুন ২০১৭ || {{KAZ}} || আস্তানা |- | style="text-align:right" |৯–১০ জুন ২০১৮ || {{CHN}} || কিংডাও |- | style="text-align:right" | ১৪–১৫ জুন ২০১৯ || {{KGZ}} || বিচকেক<ref>{{Cite news |date=11 January 2019 |title=Kyrgyzstan to host SCO summit in June 2019 |publisher=AKIpress News Agency |url=https://akipress.com/news:615057/ |url-status=live |url-access=subscription |access-date=24 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190424151843/https://akipress.com/news:615057/ |archive-date=24 April 2019}}</ref> |- | style="text-align:right" | ১০ নৱেম্বৰ ২০২০ || {{RUS}} || ''ভিডিঅ' কনফাৰেন্স ''<ref>{{Cite web |title=Заседание Совета глав государств – членов ШОС |date=10 November 2020 |url=http://kremlin.ru/events/president/news/64385 |website=kremlin.ru |access-date=10 November 2020}}</ref> |- | style="text-align:right" | ১৬–১৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১ || {{TJK}} ||দুশানবে <ref>{{Cite web |date=26 August 2021 |title=PM to attend SCO head of states meeting in Dushanbe |url=https://www.brecorder.com/news/40115796 |website=Business Recorder }}</ref> |- | style="text-align:right" |১৫–১৬ ছেপ্টেম্বৰ ২০২২ || {{UZB}} || সমৰখন্দ |- | style="text-align:right" | ৪ জুলাই ২০২৩ || {{IND}} || ''ভিডিঅ' কনফাৰেন্স ''<ref>{{Cite web |publisher=Indian Ministry of External Affairs |type=press release |date=30 May 2023 |title=SCO Summit under India's Chairmanship |url=https://mea.gov.in/press-releases.htm?dtl/36622/SCO_Summit_under_Indias_Chairmanship |access-date=5 July 2023 |language=english}}</ref><ref name="nyt">{{Cite news |last1=Pierson |first1=David |last2=Kurmanaev |first2=Anatoly |last3=Yasir |first3=Sameer |date=4 July 2023 |title=Putin, Xi and Modi Meet on Camera, but With No Signs of Greater Unity |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/07/04/world/asia/putin-xi-modi-shanghai-summit.html |url-access=subscription |access-date=5 July 2023 |issn=0362-4331 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230705021029/https://www.nytimes.com/2023/07/04/world/asia/putin-xi-modi-shanghai-summit.html |archive-date=5 July 2023 }}</ref> |- | style="text-align:right" | ৩–৪ জুলাই ২০২৪ || {{KAZ}} || আস্তানা |- | style="text-align:right" | আগষ্ট – ১ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ || {{CHN}} ||টিয়ানজিন <ref>{{Cite web |date=7 March 2025 |title=Wang: China to help SCO embark on a new journey |url=https://en.tj.gov.cn/Updates/News/202503/t20250307_6876940.html |website=Tianjin Municipal People's Government}}</ref> |- | style="text-align:right" | ২০২৬ || {{KGZ}} || বিচকেক |- | style="text-align: right; " |২০২৭ || {{PAK}} ||ইছলামবাদ <ref>{{Cite web |title=SCO Summit Highlights: PM Modi Returns To Delhi After Concluding Summit In China |url=https://www.news18.com/world/pm-modi-sco-summit-2025-live-updates-narendra-modi-china-visit-today-xi-jinping-vladimir-putin-tianjin-trump-tariffs-india-latest-news-liveblog-9540313.html |access-date=2025-09-01 |website=News18 |language=en}}</ref> |} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} [[শ্ৰেণী:আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থা]] [[শ্ৰেণী:ইৰান]] [[শ্ৰেণী:ৱিকি লাভচ ইৰাণ ২০২৬]] 0kr35jj1jxpxo67esjynda5tn49c54c 0 136773 605051 603961 2026-05-07T04:54:28Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 605051 wikitext text/x-wiki [[File:Green Dragontail Butterfly, Bantimurung National Park, South Sulawesi, Indonesia imported from iNaturalist photo 60367305.jpg|thumb]] '''''জীয়ানেজীয়া পখিলা''''', (''Lamproptera meges'', যাক সাধাৰণতে ''গ্ৰীণ ড্ৰেগনটেইল'' বুলি জনা যায়), হ'ল Papilionidae গোত্ৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত এটা প্ৰজাতি। এই পখিলাবিধ [[দক্ষিণ এছিয়া]] আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত পোৱা যায়।<ref name="Threatened">{{cite book |last1=Collins |first1=N. Mark |authorlink1=N. Mark Collins |last2=Morris |first2=Michael G. |date=1985 |chapter=''Lamproptera meges'' (Zinken-Sommer, 1831) |chapter-url=https://biodiversitylibrary.org |title=Threatened Swallowtail Butterflies of the World: The IUCN Red Data Book |publisher=[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] |location=Gland & Cambridge |page=52 |isbn=978-2-88032-603-6 |via=Biodiversity Heritage Library}}</ref> ইয়াৰ দহটা উপ-প্ৰজাতি আছে।<ref name="Threatened"/> == বিতৰণ == [[File:A pair of White- Dragontail butterfly in Nameri- Photographed by Debasish Buragohain.jpg|thumb|[[নামেৰী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ত এযোৰ জীয়ানেজীয়া পখিলা (White Dragontail)]] এই পখিলাবিধ উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[মণিপুৰ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]] ৰাজ্যত পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও এই প্ৰজাতিটো [[ম্যানমাৰ]], [[থাইলেণ্ড]], [[লাওছ]], [[ভিয়েটনাম]], দক্ষিণ [[চীন]] (হাইনানসহ), [[কম্বোডিয়া]], উপদ্বীপীয় আৰু পূব [[মালয়েছিয়া]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ দ্বীপপুঞ্জ, [[ব্ৰুণেই]] আৰু [[ফিলিপাইনছ]]ত পোৱা যায়। ইণ্ডোনেছিয়াৰ ভিতৰত ই [[চুলাৱেছি]], কালিমান্তান, নিয়াছ, বাংকা দ্বীপ আৰু [[জাভা]] দ্বীপত পোৱা যায়।<ref name="Threatened"/> ২০০৬ চনত চীনৰ হুনান প্ৰদেশৰ ঝাংজিয়াজীৰ পৰাও এই পখিলাবিধৰ উপস্থিতি ধৰা পৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Zeng Ai-ping |first1=You Lan-shao |year=2006 |title=The Discovery of ''Lamproptera meges'' Zinkin-Sommer in Hunan |journal=Journal of Hunan Agricultural University (Natural Sciences) |volume=2006 |issue=4 |url=http://en.cnki.com.cn/Article_en/CJFDTOTAL-HNND200604013.htm |issn=1007-1032 |archive-date=20 July 2022 |access-date=4 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220720111314/http://en.cnki.com.cn/Article_en/CJFDTOTAL-HNND200604013.htm |url-status=dead |archivedate=20 July 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220720111314/http://en.cnki.com.cn/Article_en/CJFDTOTAL-HNND200604013.htm |deadurl=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:পখিলা]] c5isnrjvcwsjxfsbdxmejquxxjmflpg 0 136783 604974 604338 2026-05-06T17:32:04Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ৱিকি লাভচ ইৰাণ ২০২৬]] using [[WP:HC|HotCat]] 604974 wikitext text/x-wiki {{short description|Policy on permits required to enter Iran}} '''ইৰানৰ ভিছা নীতি''' [[ইৰাণ]]লৈ অহা বেছিভাগ পৰ্য্যটকে ভিছা ৰেহাই পোৱা দেশ বা ই-ভিছাৰ বাবে যোগ্য নোহোৱা দেশৰ নাগৰিকৰ বাহিৰে ইৰানলৈ অহাৰ আগতে ইলেক্ট্ৰনিক ভিছা (ই-ভিছা) ল’ব লাগিব; এনে ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে বিশ্বজুৰি ইৰাণৰ যিকোনো কূটনৈতিক মিছনৰপৰা আগতীয়াকৈ ভিছা ল’ব লাগিব। ইৰাণলৈ যাত্ৰীসকলৰ বাবে তেওঁলোকৰ উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত থকাৰ বাহিৰত কমেও ৬ মাহৰ বাবে বৈধ পাছপ’ৰ্ট থাকিব লাগিব। ==অৱলোকন== ইৰাণ আৰু আন দেশ উভয়ৰে দ্বৈত নাগৰিকত্ব থকা লোকৰ ক্ষেত্ৰত ইৰাণত প্ৰৱেশ কৰাৰ সময়ত ইৰাণৰ নাগৰিক হিচাপে গণ্য কৰা হয়, আৰু সেয়েহে ইৰানত প্ৰৱেশৰ সময়ত ইৰাণৰ পাছপ’ৰ্ট ৰখাটো আৱশ্যক। ২০১১ চনৰ পিছত ইৰাণ ভ্ৰমণ কৰা ব্যক্তিসকলৰ ওপৰত [[আমেৰিকা]]ৰ নিষেধাজ্ঞাৰ প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে ইৰাণে আৰু পাছপ'ৰ্টত ভিছা লগোৱা নাই আৰু প্ৰায়বোৰ জাতিৰ বাবে প্ৰৱেশৰ সময়ত ষ্টাম্পও নিদিয়ে।<ref>{{cite web | title=Iran Waives Visa Stamping Rules to Boost Tourism | url=https://ifpnews.com/exclusive/iran-waives-visa-stamping-rules-to-boost-tourism/ | website=IFP News | date=23 November 2018 }}</ref> ২০১৮ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত [[ইৰাণ]]ৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য, হস্তশিল্প আৰু পৰ্যটন সংস্থাৰ (ICHTO) মুৰব্বীয়ে ঘোষণা কৰে যে ইৰাণ এৰি যোৱাৰ পাছত আন দেশলৈ যোৱাৰ বিষয়ে তেওঁলোকৰ উদ্বেগ লাঘৱ কৰাৰ উদ্দেশ্যে বিদেশী পৰ্যটকৰ (আমেৰিকা, কানাডা আৰু ব্ৰিটেইনৰ দৰ্শনাৰ্থীৰ বাহিৰে) পাছপ'ৰ্টত আৰু ষ্টাম্প বা ষ্টীকাৰ লগোৱা নহ'ব।<ref>{{cite web |date=2019-06-24 | title=No more passport stamps for foreign nationals visiting Iran | url=https://www.tehrantimes.com/news/437345/No-more-passport-stamps-for-foreign-nationals-visiting-Iran | access-date=2023-12-14 | website=Tehran Times | language=en}}</ref> ২০১৯ চনৰ জুন মাহত ইৰাণৰ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে স্বৰাজ মন্ত্ৰ্যালয়ক বিদেশীৰ পাছপ’ৰ্টত ষ্টাম্প নিদিয়াৰ সিদ্ধান্ত কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। ==ভিছা নীতিৰ মানচিত্ৰ== [[File:Visa Policy Of Iran.svg|none|thumb|800px|ইৰাণৰ ভিছা নীতি {{legend|#ED1C24|ইৰান}} {{legend|#22B14C|ভিছাৰ প্ৰয়োজন নাই }} {{legend|#7BDF85|ভ্ৰমণ গোট / ই ভিছাৰ বাবে ভিছাৰ প্ৰয়োজন নাই }} {{legend|#9FD5BE|ই ভিছা}} {{legend|#C0C0C0|ভিছাৰ প্ৰয়োজন }} {{legend|#555555|প্ৰবেষ নাকচ কৰা হৈছে (ইজৰাইল) }}]] ==ভিছা ৰেহাই== তলত উল্লেখ কৰা ন্যায়িক অধিকাৰক্ষেত্ৰসমূহৰ নাগৰিকসকলক পৰ্যটন বা ব্যাৱসায়িক উদ্দেশ্যত ইৰাণত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ ভিছাৰ প্ৰয়োজন নাই, তলত উল্লেখ কৰা সময়সীমাৰ বাবে (যদিহে অন্যথা উল্লেখ কৰা হোৱা নাই): {|style=" border-radius:1em; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); background-color: white; border: 1px solid white; padding: 5px; " |- style="vertical-align:top; " | '''যিকোনো ১৮০ দিনৰ ভিতৰত ৯০ দিন ''' {| | *{{flag|Armenia}} |valign="top"| *{{flag|Oman}} |valign="top"| *{{flag|Syria}}¹ |valign="top"| *{{flag|Turkey}} | |} '''৪৫ দিন''' *{{flag|Georgia}} '''৩০ দিন''' {| | *{{flag|Lebanon}} |valign="top"| *{{flag|Iraq}} |valign="top"| *{{flag|Tajikistan}}² | |} '''২১ দিন''' {| | *{{flag|China}}³ |valign="top"| *{{flag|Hong Kong}}³ |valign="top"| *{{flag|Macao}}³ | |} '''২০ দিন''' *{{flag|Egypt}} '''১৫ দিন''' *{{flag|Venezuela}}⁴ '''যিকোনো ১৮০ দিনৰ ভিতৰত ১৫ দিন '''⁵ {| | | |} {| | *{{flag|Belarus}} *{{flag|Bosnia and Herzegovina}} *{{flag|Brazil}} *{{flag|Brunei}} *{{flag|Cambodia}} *{{flag|Croatia}} |valign="top"| *{{flag|Cuba}} *{{flag|Indonesia}} *{{flag|Japan}} *{{flag|Kyrgyzstan}} *{{flag|Mauritania}} *{{flag|Mauritius}} |valign="top"| *{{flag|Mexico}} *{{flag|Peru}} *{{flag|Serbia}} *{{flag|Seychelles}} *{{flag|Singapore}}<ref>{{cite web | url=https://www.mfa.gov.sg/countries-regions/i/iran-islamic-republic-of/travel-page | title=Travel Page - Iran | website=www.mfa.gov.sg | publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Singapore)]]}}</ref> *{{flag|Tanzania}} |valign="top"| *{{flag|Tunisia}} *{{flag|Uzbekistan}} *{{flag|Vietnam}} *{{flag|Zimbabwe}} | |} '''১৪ দিন''' {| | *{{flag|Azerbaijan}} |valign="top"| *{{flag|Kazakhstan}} |valign="top"| *{{flag|Malaysia}} | |} | |} _{1 - ভিছা ৰেহাইৰ বাবে যোগ্যতা অৰ্জন কৰিবলৈ বিমানযোগে ইৰাণত প্ৰৱেশ কৰিব লাগিব।}<br/> _{2 - ভিছা ৰেহাইৰ বাবে যোগ্যতা অৰ্জন কৰিবলৈ দুছানবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰপৰা যাত্ৰা কৰি ইমাম খোমেইনি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰত উপস্থিত হ’ব লাগিব।}<br/> _{3 - পিপলছ ৰিপাব্লিক অৱ চাইনা পাছপ’ৰ্ট, হংকং বিশেষ প্ৰশাসনিক অঞ্চলৰ পাছপ’ৰ্ট বা মাকাও বিশেষ প্ৰশাসনিক অঞ্চলৰ পাছপ’ৰ্ট থকা চীনা নাগৰিকৰ বাবে।}<br /> _{4 -৯০ দিনলৈকে বৃদ্ধি কৰিব পৰাকৈ থকাৰ সময়।}<br/> _{5 - কেৱল পৰ্যটনৰ উদ্দেশ্যে।} {| | class="nowrap" style="padding:0 2em 0 0"| *{{flag|Russia}} | পৰ্য্যটন গ্ৰুপ অপাৰেটৰৰ প্ৰতিনিধিৰ সৈতে ট্যুৰ গ্ৰুপত (৫ৰপৰা ৫০জন লোকেৰে গঠিত) ভ্ৰমণ কৰা [[ৰাছিয়া]]ৰ নাগৰিকসকলেও ভিছা অবিহনে ইৰাণত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে, যিকোনো ১৮০ দিনৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক ৯০ দিনৰ বাবে। |} ===ইৰাণৰ মুক্ত বাণিজ্য মণ্ডল=== সকলো পৰ্যটকে কিছ দ্বীপ, কেছম দ্বীপ, বা অন্যান্য মুক্ত বাণিজ্য অঞ্চলত ভিছা অবিহনে ১৪ দিন বা তাতকৈ কম সময় থাকিব পাৰে। আমেৰিকানসকল (পুয়েৰ্টো ৰিকো, ইউ.এছ. ভাৰ্জিন দ্বীপপুঞ্জ, আৰু গুৱামৰ বাহিৰে), কানাডিয়ান আৰু ব্ৰিটিছ নাগৰিকসকলৰ ক্ষেত্ৰত আগমনৰ সময়ত তেওঁলোকৰ বাবে অপেক্ষা কৰি থকা এজন প্ৰমাণিত এস্কৰ্ট গাইড থাকিব লাগিব, আৰু আগতীয়াকৈ হোটেল বুকিং কৰিব লাগিব। ২০২২ চনত পৰ্যটকে দুসপ্তাহলৈকে ভিছা অবিহনে তলত দিয়া মুক্ত বাণিজ্য অঞ্চলত থাকিব পাৰিব: <ref>{{cite web | url=http://www.irantravelingcenter.com/no-visa-required-for-iran/ | title=No Visa required for Iran free trade zones | date=30 June 2015 | access-date=14 January 2018 | archive-date=4 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210804022303/https://www.irantravelingcenter.com/no-visa-required-for-iran/ | url-status=dead }}</ref> *আৰভাণ্ড ফ্ৰী জ'ন * আৰাছ মুক্ত অঞ্চল * চাবাহৰ মুক্ত বাণিজ্য-ঔদ্যোগিক অঞ্চল * মাকু, ইৰাণ * কেছম দ্বীপ * কিছ দ্বীপ * আনজালি ===নন অৰ্ডিনেৰী পাছপ'ৰ্ট=== [[File:Visa policy of Iran for holders of diplomatic and service category passports.png|800px|none|thumb|কূটনৈতিক, চৰকাৰী বা সেৱাৰ পাছপ'ৰ্টধাৰীৰ বাবে ইৰাণৰ ভিছা নীতি {{legend|#ED1C24|ইৰান}} {{legend|#3F51B5|কূটনৈতিক বা সেৱা পাছপ’ৰ্টধাৰীৰ বাবে ভিছাৰ প্ৰয়োজন নাই }} {{legend|#559CD1|কেৱল কূটনৈতিক পাছপ’ৰ্টৰ বাবে ভিছাৰ প্ৰয়োজন নাই }}]] তলত উল্লেখ কৰা দেশসমূহে প্ৰদান কৰা পাছপ’ৰ্টৰ ধাৰীসকলক ভিছা অবিহনে ইৰাণত প্ৰৱেশৰ অনুমতি দিয়া হৈছে। {|style=" border-radius:1em; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); background-color: white; border: 1px solid white; padding: 5px; " |- style="vertical-align:top; " | *{{flag|Afghanistan}}^{D 3} *{{flag|Albania}}^D ^S ⁷ *{{flag|Armenia}}^{D 4} *{{flag|Azerbaijan}}^D ^S ³ *{{flag|Belarus}}^D ^O ⁷ *{{flag|Benin}}^D ^S ⁷ *{{flag|Bolivia}}^D ^S ⁵ *{{flag|Bosnia and Herzegovina}}^D ^S ³ *{{flag|Brazil}}^{D 3} *{{flag|Brunei}}^D ^O ⁷ *{{flag|Bulgaria}}^D ^S ³ *{{flag|Burkina Faso}}^D ^S ³ *{{flag|Cambodia}}^D ^S ⁷ *{{flag|China}}^D ^S ³ *{{flag|Colombia}}^D ^S ³ *{{flag|Croatia}}^D ^S ³ |valign="top"| *{{flag|Cuba}}^D ^S ⁴ *{{flag|Congo}}^D ^S ¹ *{{flag|Cyprus}}^D ^S ¹ *{{flag|Ecuador}}^D ^S ⁴ *{{flag|Egypt}}^D ^S ⁸ *{{flag|Ghana}}^D ^S ⁷ *{{flag|Greece}}^D ¹ *{{flag|Guinea}}^D ^S ³ *{{flag|Guyana}}^D ^S ³ *{{flag|Hungary}}^D ³ *{{flag|India}}^D ³ *{{flag|Indonesia}}^D ^S ¹⁰ *{{flag|Iraq}}^D ^S ⁶ *{{flag|Japan}}^D ^O ¹ *{{flag|Kazakhstan}}^D ^S ⁷ *{{flag|Kenya}}^D ^S ³ |valign="top"| *{{flag|Kyrgyzstan}}^D ^S ³ *{{flag|Lebanon}}^D ^S ⁷ *{{flag|Malaysia}}^D ^S ⁹ *{{flag|Malawi}}^D ^S ³ *{{flag|Mali}}^D ^S ³ *{{flag|Moldova}}^D ^S ³ *{{flag|Montenegro}}^D ^S ⁷ *{{flag|Nicaragua}}^D ^S ² *{{flag|North Korea}}^D ⁷ *{{flag|North Macedonia}}^D ^S ³ *{{flag|Oman}}^D ^O ^S ^Sp ⁷ *{{flag|Pakistan}}^D ^O ¹ *{{flag|Philippines}}^D ^S ⁷ *{{flag|Poland}}^D ² *{{flag|Portugal}}^D ^Sp ⁴ *{{flag|Romania}}^{D 3} |valign="top"| *{{flag|Russia}}^D ^S ⁷ *{{flag|Senegal}}^D ^S ³ *{{flag|Serbia}}^D ^S ⁷ *{{flag|Sierra Leone}}^D ^S ³ *{{flag|South Korea}}^D ^S ¹ *{{flag|Switzerland}}^{D 3} *{{flag|Syria}}^D ^O ^S ^Sp ⁷ *{{flag|Tajikistan}}^D ^S ³ *{{flag|Tunisia}}^D ^S ³ *{{flag|Turkmenistan}}^D ^S ³ *{{flag|Turkey}}^D ^S ¹ *{{flag|Ukraine}}^D ^S ⁷ *{{flag|Venezuela}}^D ^S ³ *{{flag|Vietnam}}^D ^O ⁷ *{{flag|Zimbabwe}}^D ^S ⁷ | |} _{D - কূটনৈতিক পাছপ’ৰ্ট}<br/> _{O -অফিচিয়েল পাছপ'ৰ্ট}<br/> _{S - চাৰ্ভিছ (সেৱাৰ)পাছপৰ্ট}<br/> _{Sp -বিশেষ পাছপ’ৰ্ট}<br/> _{1 - ৩ মাহ}<br/> _{2 - ২ মাহ}<br/> _{3 - ১ মাহ}<br/> _{4 - ৯০ দিন}<br/> _{5 - ৬০ দিন}<br/> _{6 - ৪৫ দিন}<br/> _{7 - ৩০ দিন}<br/> _{8 - ২০ দিন}<br/> _{9 - ১৫ দিন}<br/> _{10 - ১৪ দিন} ===ভৱিষ্যতৰ পৰিৱৰ্তন=== ইৰাণে তলত উল্লেখ কৰা দেশসমূহৰ সৈতে ভিছা ৰেহাইৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছে যদিও সেইবোৰ এতিয়াও বলবৎ হোৱা নাই। {| class="wikitable" |- ! দেশ ! পাছপ'ৰ্ট ! চুক্তি স্বাক্ষৰিত |- | {{flag|Qatar}}<ref>{{cite web | url=https://parstoday.com/en/news/iran-i166874-iran_qatar_sign_14_bilateral_deals_including_visa_waiver | title=Iran, Qatar sign 14 bilateral deals, including visa waiver | date=22 February 2022}}</ref> ¹ | সকলো |২১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২২ |- |} _{1 - সাধাৰণ পাছপ’ৰ্টৰ বাবে একপক্ষীয় ৰেহাই দিয়া হৈছিল।} ==ইলেক্ট্ৰনিক ভিছা (ই-ভিছা)== আন দেশৰ নাগৰিকে ই-ভিছাৰ বাবে আবেদন কৰিব লাগিব, যিয়ে তেওঁলোকক আগমনৰ সময়ত সৰ্বাধিক ৩০ দিনৰ বাবে ভিছা প্ৰদান কৰিব। ৩০ দিনৰ বাবে দুবাৰকৈ থকাৰ সময় বৃদ্ধি কৰিব পাৰি, মুঠ ৯০ দিনৰ বাবে। <ref>{{cite web | url=https://evisa.mfa.ir/en/ | title=Iran eVisa}}</ref> [[আফগানিস্তান]], [[বাংলাদেশ]], [[কানাডা]], কলম্বিয়া, জৰ্ডান, [[পাকিস্তান]], ছোমালিয়া, [[যুক্তৰাজ্য]] আৰু [[আমেৰিকা]]ৰ নাগৰিকৰ বাবে ই-ভিছা প্ৰযোজ্য নহয়। (''শ্বাহিদ ৰাজাই বন্দৰ'')দক্ষিণ হৰমোজগান প্ৰদেশৰ শ্বাহিদ ৰাজাই বন্দৰ হৈ ইৰাণত প্ৰৱেশ কৰা সামুদ্ৰিক যাত্ৰীসকলেও আহি পোৱাৰ লগে লগে ভিছা লাভ কৰিব পাৰিব। <ref>{{cite web | title=Shahid Rajaee Port Visa on Arrival | url=https://financialtribune.com/articles/people-travel/62981/10-iranian-airports-issue-visa-on-arrival | website=financialtribune.com|date=23 April 2017 | access-date= April 24, 2017}}</ref> ==আগতীয়াকৈ ভিছাৰ প্ৰয়োজন== তলত উল্লেখ কৰা দেশসমূহৰ নাগৰিক ই-ভিছাৰ বাবে অযোগ্য, আৰু সেয়েহে ইৰাণৰ দূতাবাস বা কনছুলেটত আগতীয়াকৈ ভিছা লাভ কৰিব লাগিব: <ref>{{cite web | url=https://mfa.gov.ir/portal/helpdeskdata/5027/346/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%8C%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C | title=Tourist visa}}</ref> {|style=" border-radius:1em; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); background-color: white; border: 1px solid white; padding: 5px; " |- style="vertical-align:top; " | *{{flag|Afghanistan}} *{{flag|Bangladesh}} *{{flag|Canada}} |valign="top"| *{{flag|Colombia}} *{{flag|Jordan}} *{{flag|Pakistan}} |valign="top"| *{{flag|Somalia}} *{{flag|United Kingdom}} *{{flag|United States}} | |} ===পূৰ্ব অনুমোদনৰ প্ৰয়োজন=== [[আমেৰিকা]]ৰ, ব্ৰিটিছ, [[কানাডা]]ৰ, আৰু কলম্বিয়াৰ পাছপ’ৰ্টধাৰীয়েও ইৰাণ পৰ্যটন ভিছা লৈ ইৰাণলৈ যাব পাৰে। এই দেশসমূহৰ নাগৰিকসকলৰ বাবে ভিছা প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰায় আঠ সপ্তাহ সময় লাগে। তেওঁলোকে নিজৰ ভ্ৰমণৰ পৰিকল্পনা আৰু বুকিং কৰিবলৈ ইৰাণৰ এটা প্ৰমাণিত স্থানীয় ট্ৰেভেল এজেন্সী ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব। ভিছা প্ৰদানৰ পূৰ্বে সংস্থাটোৱে আবেদনকাৰীৰ ভ্ৰমণসূচী বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ত অনুমোদনৰ বাবে দাখিল কৰিব লাগিব। ইৰাণী নাগৰিকৰ আমেৰিকান আৰু কানাডাৰ পত্নীয়ে কোনো এজেন্সীৰ সহায় অবিহনে দেশখনত প্ৰৱেশ আৰু থাকিবলৈ ৯০ দিনলৈকে পৰিয়াল ভিছা লাভ কৰিব পাৰিব। উপৰ্যুক্ত নাগৰিকসকলৰ পাছপ’ৰ্টত ষ্টীকাৰ ভিছা আৰু প্ৰৱেশ ষ্টাম্পো লাভ কৰিব। ==ভিছাৰ আবেদন আৰু প্ৰয়োজনীয়তা== ইৰাণৰ পৰ্যটন ভিছা ৩০ দিন পৰ্যন্ত প্ৰদান কৰা হয় আৰু ৩০ দিনৰ বাবে দুবাৰকৈ বৃদ্ধি কৰিব পাৰি, মুঠতে ৯০ দিন থাকিব। আগমনৰ পূৰ্বে ভিছা লাভ কৰিবলৈ হ’লে ইৰাণৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ ই-ভিছা ৱেবছাইটৰ জৰিয়তে বা ইৰাণৰ ট্ৰেভেল এজেন্সীৰ জৰিয়তে ভিছা অনুমোদন সংহিতাৰ বাবে আবেদন কৰিব লাগিব। ভিছা মাচুল আপোনাৰ জাতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ভিছা লাভ কৰাৰ আগতে বা ভিঅ’এ (ভিছা-অন-এৰিভাল)ৰ বাবে আবেদন কৰাৰ সময়ত ভিছাৰ মাচুল পৰিশোধ কৰা হয়। স্থানীয় ইৰাণী ট্ৰেভেল এজেন্সীয়ে অলপ বেছি মাচুলৰ বিনিময়ত উন্নত সহায়, অনুসৰণ আৰু সুবিধা প্ৰদান কৰে। এবাৰ ভিছা অনুমোদন কড লাভ কৰিলে, ইৰাণৰ যিকোনো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰত উপস্থিত হোৱাৰ আগতে বা উপস্থিত হোৱাৰ পিছত বিশ্বজুৰি ইৰাণৰ যিকোনো দূতাবাস বা কনছুলেটৰপৰা ভিছা লাভ কৰিব পাৰি। বেছিভাগ দেশৰ নাগৰিকে (আমেৰিকা, ব্ৰিটিছ, আৰু কানাডাৰ পাছপ’ৰ্টধাৰীৰ বাহিৰে) বিমানবন্দৰত উপস্থিত হোৱাৰ লগে লগে, আগতীয়াকৈ আবেদন নকৰাকৈয়ে, ‘ভিছা-অন-এৰিভাল’ (ভিঅ’এ) হিচাপে তেওঁলোকৰ পৰ্যটন ভিছা লাভ কৰিব পাৰে। এই পদ্ধতি শেষ মুহূৰ্তত ভ্ৰমণকাৰীৰ বাবে সুবিধাজনক হ’লেও ইয়াৰদ্বাৰা ভিছা বাতিলৰ আশংকা অধিক আৰু এয়া অধিক সময় লাগে। ==ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ ভিছা নীতি নবীকৰণ== ২০২৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত [[ইৰাণ]]ৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ে ২০২৫ চনৰ আগষ্ট মাহৰ ভিছা নীতি সংশোধন কৰি স্পষ্ট কৰি দিছিল যে এই নতুন নিষেধাজ্ঞাসমূহ কেৱল ইউৰোপীয় দেশ, [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[নিউজিলেণ্ড]], [[আমেৰিকা]], [[যুক্তৰাজ্য]] আৰু [[কানাডা]]ৰ নাগৰিকৰ ক্ষেত্ৰতহে প্ৰযোজ্য। এই নিয়মৰ অধীনত পঞ্জীয়নভুক্ত ট্ৰেভেল এজেন্সীয়ে আয়োজন কৰা গাইড ট্যুৰৰ অংশ হিচাপে আক্ৰান্ত দেশৰ ভ্ৰমণকাৰীয়ে ইৰাণলৈ যাব লাগিব। অনুজ্ঞাপত্ৰপ্ৰাপ্ত গাইড অবিহনে স্বতন্ত্ৰ ভ্ৰমণৰ অনুমতি এতিয়া নাই। আবেদনকাৰীয়ে তেওঁলোকৰ ভ্ৰমণ ইতিহাস, শিক্ষাৰ পটভূমি, নিয়োগৰ বিৱৰণ, আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়া একাউণ্ট অন্তৰ্ভুক্ত কৰা "ৰিজ্যুম ফাইল"ও জমা দিব লাগিব; তেওঁলোকে এটা স্বাক্ষৰিত ভ্ৰমণ চুক্তি আৰু এটা নিশ্চিত ভ্ৰমণসূচীও দাখিল কৰিব লাগিব, য'ত প্ৰি-বুকিং কৰা বাসস্থানৰ সবিশেষও থাকিব লাগিব। ভিছা প্ৰক্ৰিয়াত সপ্তাহৰ শেষৰ দিন আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় বন্ধৰ দিন বাদ দি প্ৰায় দুসপ্তাহৰপৰা তিনি সপ্তাহ সময় লাগে। ভিছাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰপৰা ৰেহাই পোৱা দেশৰ নাগৰিকৰ ক্ষেত্ৰত এই নীতি প্ৰযোজ্য নহয়; তেওঁলোকে ভিছা অবিহনে ইৰাণত প্ৰৱেশ কৰি যাব পাৰে, যদিহে তেওঁলোকে নিৰ্ধাৰিত সময়সীমা অতিক্ৰম নকৰে আৰু কেৱল অনুজ্ঞাপত্ৰপ্ৰাপ্ত থকাৰ ব্যৱস্থাতহে থাকে। <ref>{{cite web | url=https://iranstravel.com/new-iran-visa-regulations/ | title=New Iran Visa Regulations}}</ref> ==অক্টোবৰ ২০২৫ ইৰাণ ভিছা নীতিৰ পুনৰীক্ষণ== ২০২৫ চনৰ অক্টোবৰৰপৰা ইৰাণৰ ভিছা প্ৰক্ৰিয়াই পূৰ্বৰ, অধিক নমনীয় ৰূপলৈ ঘূৰি আহিছে। প্ৰায়বোৰ ভ্ৰমণকাৰীয়ে পুনৰবাৰ ইৰাণৰ পঞ্জীয়নভুক্ত ট্ৰেভেল এজেন্সীৰ জৰিয়তে ভিছাৰ বাবে আবেদন কৰিব পাৰিব আৰু সমগ্ৰ দেশতে মুক্তভাৱে ভ্ৰমণ কৰিব পাৰিব। চলিত বৰ্ষৰ আৰম্ভণিতে কাৰ্যকৰী কৰা অধিক কঠোৰ অস্থায়ী ব্যৱস্থাৰ তুলনাত এয়া এক উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন। যদিও ভ্ৰমণকাৰীসকলে ভিছাৰ বাবে আবেদন কৰাৰ সময়ত এতিয়াও মোটামুটি ভ্ৰমণসূচী দিব লাগিব, এতিয়া তেওঁলোকৰ আগমনৰ লগে লগে ভ্ৰমণসূচী সলনি কৰাৰ বহু বেছি স্বাধীনতা আছে। কিন্তু এতিয়াও সকলো পৰ্যটকে পঞ্জীয়নভুক্ত হোটেল বা অতিথিশালাত থাকিব লাগিব, কিয়নো বৰ্তমানৰ ইৰাণৰ ভ্ৰমণ নিয়ম অনুসৰি স্থানীয় লোকৰ সৈতে থকা বা পঞ্জীয়নবিহীন ব্যক্তিগত আতিথ্য প্ৰদানকাৰী ব্যৱহাৰ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হৈছে। বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ নীতি অনুসৰি আমেৰিকা, যুক্তৰাজ্য আৰু কানাডাৰ নাগৰিকে এতিয়াও অনুমোদিত সংস্থাৰ জৰিয়তে পূৰ্ব নিৰ্ধাৰিত গাইড ট্যুৰৰ বুকিং কৰিব লাগিব। <ref>{{cite web | url=https://iranstravel.com/new-iran-visa-regulations/ | title=New Iran Visa Regulations}}</ref> ==প্ৰৱেশত থকা সীমাবদ্ধতা== ===বাধ্যতামূলক গাইড === [[কানাডা]], [[যুক্তৰাজ্য]] আৰু [[আমেৰিকা]]ৰ নাগৰিকসকলক সকলো সময়তে চৰকাৰী অনুমোদিত গাইডৰদ্বাৰা এস্কৰ্ট কৰিব লাগিব। এই দেশসমূহত ইৰাণৰ বিদেশী অভিযান বন্ধ হোৱাৰ বাবে এই নাগৰিকসকলৰ স্বতন্ত্ৰ ভ্ৰমণ নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। <ref>{{cite web | url=http://www.iraniantours.com/us.htm | title=ESCORTED TOURS THROUGH IRAN}}</ref> ===ইজৰাইল=== ইজৰাইলৰ নাগৰিকসকলক প্ৰৱেশ আৰু ট্ৰেনজিটৰ অনুমতি দিয়া নহয়, যদিও তেওঁলোকে নামি একেখন বিমানতে আগবাঢ়ি নাযায়। ইজৰাইলী ভিছা বা ষ্টাম্প (৩৬৫ দিনতকৈ কম পুৰণি), বা ইজৰাইল ভ্ৰমণৰ ইংগিত দিয়া কোনো তথ্য, বা ইজৰাইল ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে কোনো সংযোগ থকা পাছপ'ৰ্ট বা ভ্ৰমণ নথি-পত্ৰৰ ধাৰীসকলকো প্ৰৱেশ আৰু ট্ৰেনজিটৰ অনুমতি দিয়া নহয়। <ref>{{cite web | url=http://www.ru.moscow.mfa.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=410&pageid=33932 | title=Visa information on the site of IRI Embassy in Moscow | website=mfa.ir | access-date=2018-04-14 | archive-date=2021-02-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210225061536/http://www.ru.moscow.mfa.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=410&pageid=33932 | url-status=dead }}</ref> ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist|30em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== <!-- ({{NoMoreLinks}}) --> <!-- DO NOT ADD MORE LINKS TO THIS ARTICLE. WIKIPEDIA IS NOT A COLLECTION OF LINKS NOR IS IT A PLACE FOR ADVERTISING (WP:ADV); it does NOT help with SEO ----- If you think that your link might be useful, instead of placing it here, put it on this article's talk page first for editor discussion. Links that are to UNOFFICIAL travel and/or visa agency websites WILL BE DELETED. IF YOU PERSIST, YOUR WEBSITE WILL BE BLACKLISTED BY WIKIPEDIA AND/OR WIKIMEDIA. --> {{Wikivoyage|Iran}} * [http://evisa.mfa.ir/en/ IR-IRAN Electronic Visa (Iran eVisa) Application System] * [https://evisatraveller.mfa.ir Electronic visa of Iran] * [https://en.mfa.gov.ir/ Ministry of Foreign Affairs of I.R.Iran] [[শ্ৰেণী:ইৰান]] [[শ্ৰেণী:ৱিকি লাভচ ইৰাণ ২০২৬]] 8m2o8educeppyse4yb6saunn10u4vu0 0 136786 604975 604776 2026-05-06T17:32:27Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ৱিকি লাভচ ইৰাণ ২০২৬]] using [[WP:HC|HotCat]] 604975 wikitext text/x-wiki {{Short description|Western region of Asia}} {{Infobox continent | title = পশ্চিম এছিয়া | image =[[File:Western Asia (orthographic projection).svg|thumb|পশ্চিম এছিয়া(সমান্তৰাল প্ৰক্ষেপণত)]] | area = {{convert|৫৯৯৪৯৩৫ |km2|sqmi|abbr=on}}{{sup|a}} | population = ৩১৩,৪৫০,০০০ (২০১৮) ([[List of continents by population#Regional and continental .28sub.29totals in 2016|9th]])<ref name = "UN WPP 2019">{{Cite web|title = World Population prospects – Population division|url = https://population.un.org/wpp/|access-date = 16 July 2019|publisher = [[United Nations]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20190205234912/https://population.un.org/wpp/|archive-date = 5 February 2019|url-status = live}}</ref><ref name = "UN WPP 2019 2">{{Cite web|title = Overall total population|url = https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx|format = xlsx|access-date = 16 July 2019|publisher = [[United Nations]]|archive-date = 27 February 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210227235642/https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx|url-status = dead}}</ref> | density = {{convert|50.1|/km2|abbr=on}} | GDP_nominal = $3.383{{nbs}}trillion (2019)<ref name="IMF">{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2020/02/weodata/index.aspx|title=World Economic Outlook Database|publisher=IMF|website=imf.org}} Outlook Database, October 2020</ref> | GDP_PPP = $9.063{{nbs}}trillion (2019)<ref name="IMF" /> | GDP_per_capita = $10,793 (2019; nominal)<ref name="IMF"/>, $28,918 (2019; PPP)<ref name="IMF"/> | HDI = {{Increase}}0.699 (''<span style="color:orange">medium</span>'') | ethnic_groups = আৰৱ, [[Assyrian people|Assyrians]], [[Armenians]], [[Azerbaijanis]], [[Baloch people|Baloch]], [[Georgians]], [[Greek Cypriots]], [[Jews]], [[Kurds]], [[Laz people]], [[Mandaeans]], [[Maronites]], [[Persians]], [[Pontic Greeks]], [[Talysh people|Talyshis]], [[Turkish people|Turks]], [[Yazidis]], [[Zazas]] | religions = [[ইছলাম]], [[খ্ৰীষ্টান]], [[ইহুদী ধৰ্ম ]], [[বাহাই ]],ড্ৰুজ ধৰ্ম, য়াৰছানিজম, ইয়াজিদ ধৰ্ম, জৰাথ্ৰুস্ত্ৰ, মাণ্ডাইবাদ, [[হিন্দু ধৰ্ম ]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম ]], আদি | demonym = পশ্চিম এছিয়া<br />পশ্চিম এছিয়ান | countries = {{collapsible list | title = [[List of sovereign states and dependent territories in Asia|20 recognized]] | {{flag|Armenia}} | {{flag|Azerbaijan}} (except for a small portion of territory north of the [[Greater Caucasus]]) | {{flag|Bahrain}} | {{flag|Cyprus}} | {{flag|Egypt}} (only [[Sinai Peninsula]]) | {{flag|Georgia}} (except for a small portion of territory north of the [[Greater Caucasus]]) | {{flag|Iran}} | {{flag|Iraq}} | {{flag|Israel}} | {{flag|Jordan}} | {{flag|Kuwait}} | {{flag|Lebanon}} | {{flag|Oman}} | {{flag|Palestine}} | {{flag|Qatar}} | {{flag|Saudi Arabia}} | {{flag|Syria}} | {{flag|Turkey}} (except [[East Thrace]]) | {{flag|United Arab Emirates}} | {{flag|Yemen}} (except [[Socotra]]) }}{{collapsible list | title = 3 unrecognized | ''{{flag|Abkhazia}}'' | ''{{flag|Northern Cyprus}}'' | ''{{flag|South Ossetia}}'' }} | dependencies = {{flag|Akrotiri and Dhekelia}} | languages = {{collapsible list | title = Official languages | [[Modern Standard Arabic|আৰৱী]] | আবখাজ ভাষা | আৰ্মেনিয়ান ভাষা | আজাৰবাইজান ভাষা | [[English language|ইংৰাজী]] | জৰ্জিয়ান | [[Greek language|গ্ৰীক]] | [[Modern Hebrew|হিব্ৰু ]] | কুৰ্দিছ ভাষা | অচেটিয়ান ভাষা | [[Persian language|পাৰ্চী]] | [[Russian language|ৰাছিয়ান]] | [[Turkish language|তুৰ্কী]] }} {{collapsible list | title = Other languages | [[Afroasiatic languages|Afroasiatic]]: {{hlist | [[Neo-Aramaic languages|Neo-Aramaic]] | [[Amharic language|Amharic]] | [[Modern South Arabian languages|South Arabian]] | [[Syriac language|Syriac]] }} | [[Austronesian languages|Austronesian]]: {{hlist | [[Indonesian language|Indonesian]] | [[Malay language|Malay]] | [[Tagalog language|Tagalog]] }} | [[Indo-European languages|Indo-European]]: {{hlist | [[Balochi language|Balochi]] | [[Domari language|Domari]] | [[French language|French]] | [[Gilaki language|Gilaki]] | [[Hindi language|Hindi]] | [[Luri language|Luri]] | [[Bengali language|Bengali]] | [[Mazanderani language|Mazanderani]] | [[Nepali language|Nepali]] | [[Pashto language|Pashto]] | [[Rohingya language|Rohingya]] | [[Romani language|Romani]] | [[Shabaki language]] | [[Spanish language|Spanish]] | [[Talysh language|Talysh]] | [[Urdu language|Urdu]] | [[Yiddish language|Yiddish]] | [[Zaza language|Zaza]] }} | [[Northeast Caucasian languages|NE Caucasian]]: {{hlist | [[Avar language|Avar]] | [[Chechen language|Chechen]] | [[Lezgian language|Lezgian]] }} | [[Northwest Caucasian languages|NW Caucasian]]: {{hlist | [[Circassian languages|Circassian]] | [[Kabardian language|Kabardian]] }} | [[Turkic languages|Turkic]]: {{hlist | [[Qashqai language|Qashqai]] | [[Turkmen language|Turkmen]] }} }} | time = {{collapsible list | title = 5 time zones | bullets = true | [[UTC+02:00]]: {{hlist | Standard: [[Time in Cyprus|Cyprus]], [[Israel Standard Time|Israel]], [[Time in Jordan|Jordan]], [[Time in Lebanon|Lebanon]], [[Time in the State of Palestine|Palestine]], [[Egypt Standard Time|Sinai]], [[Time in Syria|Syria]] }} | [[UTC+03:00]]: {{hlist | [[Daylight Saving Time|Daylight]]: Cyprus, Israel, Jordan, Lebanon, Palestine, Syria | Standard: [[Time in Bahrain|Bahrain]], [[Time in Iraq|Iraq]], [[Time in Kuwait|Kuwait]], [[Time in Qatar|Qatar]], [[Saudi Arabia Standard Time|Saudi Arabia]], [[Time in Turkey|Turkey]], [[Time in Yemen|Yemen]] }} | [[UTC+03:30]]: {{hlist | Standard: [[Iran Standard Time|Iran]] }} | [[UTC+04:00]]: {{hlist | Standard: [[Armenia Time|Armenia]], [[Azerbaijan Time|Azerbaijan]], [[Georgia Time|Georgia]], [[Time in Oman|Oman]], [[Time in the United Arab Emirates|UAE]] }} | [[UTC+04:30]]: {{hlist | [[Daylight saving time in Iran|Daylight savings Iran]] }} }} | internet = [[.ae]], [[.am]], [[.az]], [[.bh]], [[.cy]], [[.eg]], [[.ge]], [[.il]], [[.iq]], [[.ir]], [[.jo]], [[.kw]], [[.lb]], [[.om]], [[.ps]], [[.qa]], [[.sa]], [[.sy]], [[.tr]], [[.ye]] | calling_code = [[List of country calling codes|Zone 9 except Armenia, Cyprus (Zone 3) & Sinai (Zone 2)]] | cities =<!-- PLEASE LIMIT THE CITIES LISTED HERE TO CITIES LISTED IN [[List of urban areas by population]], AND LIST PER ALPHABETICAL ORDER. THANKS! --> {{collapsible list | title = List{{sup|b}} | bullets = true | {{flagicon|Jordan}} [[Amman]] | {{flagicon|Turkey}} [[Ankara]] | {{flagicon|Iraq}} [[Baghdad]] | {{flagicon|UAE}} [[Dubai]] | {{flagicon|Turkey}} [[Istanbul]] | {{flagicon|Turkey}} [[İzmir]] | {{flagicon|Saudi Arabia}} [[Jeddah]] | {{flagicon|Kuwait}} [[Kuwait City]] | {{flagicon|Saudi Arabia}} [[Riyadh]] | {{flagicon|Iran}} [[Tehran]] }} <!-- PLEASE LIMIT THE CITIES LISTED HERE TO CITIES LISTED IN [[List of urban areas by population]]. THANKS! --> | m49 = <code>145</code> – West Asia<br /><code>142</code> – [[Asia]]<br /><code>001</code> – World | footnotes = {{longitem|{{sup|a}} Area and population figures include the [[Sinai Peninsula|Sinai]]}}{{longitem|{{sup|b}} Among the top 100 [[List of urban areas by population|urban areas of the world by population]]}} }} '''পশ্চিম এছিয়া''' ( দক্ষিণ-পশ্চিম এছিয়া বুলিও জনা যায়) এছিয়াৰ পশ্চিম অঞ্চলত থকা দেশসমূহক বুজায়। বেছিভাগ শিক্ষাবিদ, [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ সংস্থা আৰু অন্যান্য প্ৰতিষ্ঠানে দিয়া সংজ্ঞা অনুসৰি এই উপ-অঞ্চলত আনাতোলিয়া, আৰব উপদ্বীপ, ইৰাণ, মেছ’পটেমিয়া, আৰ্মেনিয়ান হাইলেণ্ড, লেভেণ্ট, চাইপ্ৰাছ দ্বীপ, চিনাই উপদ্বীপ আৰু দক্ষিণ ককেছাছ অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>{{Cite web |title=Land Use Dynamics and Institutional Changes in West Asia |url=https://www.fao.org/3/ag266e/ag266e.pdf |first1=Lama |last1=Bashour |date=2006 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20230616092754/https://www.fao.org/3/ag266e/ag266e.pdf |archive-date= 16 June 2023 }}</ref><ref name=WGSRPD/> এই অঞ্চলটো [[আফ্ৰিকা]]ৰপৰা [[ইজিপ্ত]]ৰ ইষ্টমাছ অৱ ছুৱেজ আৰু ইউৰোপৰপৰা তুৰ্কী জলপ্ৰণালী আৰু বৃহত্তৰ ককেছাছৰ জলপথেৰে পৃথক কৰিছে। ইয়াৰ উত্তৰ-পূবত মধ্য [[এছিয়া]], আনহাতে দক্ষিণ এছিয়া ইয়াৰ পূবত অৱস্থিত। এই অঞ্চলটো বাৰখন সাগৰে আগুৰি আছে (ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত): এজিয়ান সাগৰ, মৰ্মৰ সাগৰ, কৃষ্ণ সাগৰ, কাস্পিয়ান সাগৰ, পাৰ্চী উপসাগৰ, ওমান উপসাগৰ, আৰব সাগৰ, এডেন উপসাগৰ, লোহিত সাগৰ, আকাবা উপসাগৰ, ছুৱেজ উপসাগৰ আৰু ভূমধ্য সাগৰ। যদিও বহুতে এই দেশকেইখন বুজাবলৈ মধ্যপ্ৰাচ্য শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে, তথাপি পশ্চিম এছিয়া আৰু মধ্যপ্ৰাচ্য একেই নহয়। মধ্যপ্ৰাচ্য হৈছে পশ্চিমীয়া ভূগোলবিদসকলে উদ্ভাৱন কৰা ৰাজনৈতিক শব্দ, যিয়ে ঐতিহাসিকভাৱে ৰাজনৈতিক আৰু ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপটৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এছিয়াৰ বিভিন্ন অঞ্চলক সামৰি লৈছে; আনহাতে পশ্চিম এছিয়া হৈছে অধিক নিখুঁত আৰু সামঞ্জস্যপূৰ্ণ ভৌগোলিক শব্দ। ইয়াত ইজিপ্তৰ বেছিভাগ অংশ আৰু তুৰস্কৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশ (যিবোৰ মধ্যপ্ৰাচ্যত অন্তৰ্ভুক্ত) বাদ দিয়া হৈছে, আৰু ককেছাছৰ দক্ষিণ অংশও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। পশ্চিম এছিয়াই সামৰি লোৱা মাটি-কালি হৈছে {{convert|5994935|km2|sqmi|abbr=on}} আৰু এই অঞ্চলৰ জনংখ্যা প্ৰায় ৩১৩ নিযুত।<ref name="UN WPP 2019"/><ref name="UN WPP 2019 2"/> ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ২০খন সদস্য দেশৰ ভিতৰত ১৩খন দেশেই পশ্চিম এছিয়াৰ অংশ। পশ্চিম এছিয়াৰ আটাইতকৈ জনবহুল দেশসমূহ হ'ল [[ইৰাণ]], [[তুৰ্কী]], [[ইৰাক]], [[য়েমেন]], আৰু [[চৌদি আৰব]]। ৰেকৰ্ডিং প্লাণ্ট ডিষ্ট্ৰিবিউচনৰ বাবে বিশ্ব ভৌগোলিক আঁচনি (WGSRPD)ত পশ্চিম এছিয়াত আৰব উপদ্বীপ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হোৱা নাই, আনহাতে আফগানিস্তান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। <ref name=WGSRPD>{{Cite book |last = Brummitt |first = R. K. |year = 2001 |title = World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions |edition = 2nd |publisher = International Working Group on Taxonomic Databases For Plant Sciences (TDWG) |url = https://raw.githubusercontent.com/tdwg/wgsrpd/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf |access-date = 27 July 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160125135239/http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/tdwg/TDWG_geo2.pdf |archive-date = 25 January 2016}}</ref> == সংজ্ঞা == 'পশ্চিম এছিয়া' শব্দটো ব্যাৱহাৰিক ৰূপত প্ৰয়োগ কৰা হয় যদিও আৰু ইয়াৰ কোনো "শুদ্ধ" বা সাধাৰণভাৱে গ্ৰহণ কৰা সংজ্ঞা নাই। ইয়াৰ সাধাৰণ সংজ্ঞাসমূহ বহুলাংশে, কিন্তু সম্পূৰ্ণৰূপে নহয়, 'মধ্যপ্ৰাচ্য', 'পূব ভূমধ্যসাগৰীয়' আৰু 'নিকট পূব' শব্দ দুটাৰ সৈতে মিল আছে (এইবোৰ ঐতিহাসিকভাৱে সুপৰিচিত যদিও আজিৰ তাৰিখত কম ব্যৱহৃত)।<ref>[https://www.worldatlas.com/articles/what-is-the-difference-between-near-east-and-middle-east.html What Is The Difference Between Near East and Middle East?] ''worldatlas.com''</ref> মেডিচনৰ নেচনেল জিঅ’গ্ৰাফিক ষ্টাইল মেনুৱেল আৰু অৰ্গেনাইজেচন ফৰ ইকনমিক ক’অপাৰেচন এণ্ড ডেভেলপমেণ্ট (OECD) গ্ৰন্থ ‘দ্য ৱৰ্ল্ড ইকনমি: হিষ্ট’ৰিকেল ষ্টেটিষ্টিকছ’ (২০০৩)ত কেৱল [[বাহৰেইন]], [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], [[ইজৰাইল]], [[জৰ্ডান]], কুৱেইট, [[লেবানন]], [[ওমান]], কাটাৰ, পেলেষ্টাইন (পৰৱৰ্তী গ্ৰন্থখনত ইয়াক ‘ৱেষ্ট বেংক এণ্ড গাজা’ বুলি কোৱা হৈছে), [[চৌদি আৰব]], [[ছিৰিয়া]], [[তুৰস্ক]], সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহী আৰু [[য়েমেন]] হিচাপেহে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে পশ্চিম এছিয়াৰ দেশসমূহ।<ref>{{cite web |url=http://www.wabsf.net/en/information.php |title=WABSF Member Countries |access-date=31 March 2017 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201035427/http://www.wabsf.net/en/information.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.topendsports.com/events/games/asian-games/west-asian/index.htm |title=The West Asian Games |publisher=Topend Sports}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.the-waff.com/en/championships/29.html |title=WAFF Member Associations |website=The-Waff.com |access-date=31 March 2017 |archive-date=1 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801232057/http://www.the-waff.com/en/championships/29.html |url-status=dead }}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ ঔদ্যোগিক উন্নয়ন সংস্থাই (ইউনিড’) ২০১৫ চনৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিৱেদনত আৰ্মেনিয়া আৰু [[আজাৰবাইজান]]ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ বিপৰীতে ইজৰাইল ‘অন্য’ হিচাপে আৰু [[তুৰস্ক]]ক '[[ইউৰোপ]]ৰ' দেশ হিচাপে বাদ দিছিল। ইউনিড’ৰ দৰে নহয়, [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ পৰিসংখ্যা বিভাগে (UNSD) ইৰাণক পশ্চিম এছিয়াৰপৰা বাদ দিছে আৰু ইয়াক দক্ষিণ এছিয়াত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে আৰু এই অঞ্চলত তুৰস্ক, জৰ্জিয়া আৰু চাইপ্ৰাছক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।<ref>{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49.htm |title=Standard Country or Area Codes for Statistical Use |publisher=Millenniumindicators.un.org |quote=The UNSD notes that the "assignment of countries or areas to specific groupings is merely for statistical convenience and does not imply any assumption regarding political or other affiliation of countries or territories."|access-date=25 August 2012}}</ref> ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ভূ-ৰাজনৈতিক "পূব ইউৰোপীয় গোট"ত পূব ইউৰোপৰ আৰ্মেনিয়া আৰু জৰ্জিয়া অন্তৰ্ভুক্ত, আনহাতে চাইপ্ৰাছ আৰু পূব থ্ৰেচ (তুৰ্কী) দক্ষিণ ইউৰোপত অৱস্থিত। এই তিনিখন দেশ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৈক্ষিক, বৈজ্ঞানিক আৰু সাংস্কৃতিক সংস্থা (UNESCO)ৰ ইউৰোপীয় বিভাগত তালিকাভুক্ত। পশ্চিম এছিয়াৰ ক্ৰীড়া শাসক সংস্থাসমূহৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহ হ’ল বাহৰেইন, [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], জৰ্ডান, কুৱেইট, [[লেবানন]], [[ছিৰিয়া]], [[ওমান]], [[পেলেষ্টাইন]], [[কাটাৰ]], [[চৌদি আৰব]], সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহী আৰু [[য়েমেন]]। <ref>{{cite web |url=http://www.wabsf.net/en/information.php |title=WABSF Member Countries |access-date=31 March 2017 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201035427/http://www.wabsf.net/en/information.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.topendsports.com/events/games/asian-games/west-asian/index.htm |title=The West Asian Games |publisher=Topend Sports}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.the-waff.com/en/championships/29.html |title=WAFF Member Associations |website=The-Waff.com |access-date=31 March 2017 |archive-date=1 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801232057/http://www.the-waff.com/en/championships/29.html |url-status=dead }}</ref> এই ১৩খন দেশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা খেলুৱৈসকলে এছিয়াৰ অলিম্পিক কাউন্সিলৰ বহু ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান পশ্চিম এছিয়ান গেমছত অংশগ্ৰহণ কৰে। এই অঞ্চলৰ ক্ৰীড়া সংস্থাসমূহৰ ভিতৰত আছে পশ্চিম এছিয়ান বাস্কেটবল ফেডাৰেচন, পশ্চিম এছিয়ান বিলিয়াৰ্ডছ আৰু স্নুকাৰ ফেডাৰেচন, পশ্চিম এছিয়ান ফুটবল ফেডাৰেচন, আৰু পশ্চিম এছিয়ান টেনিছ ফেডাৰেচন। == দেশসমূহ == {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%; " |- style="background:#ececec; " ! scope="col"| [[দেশ]] ! scope="col"|ক্ষেত্ৰফল <br />(km²) ! scope="col"| [[List of countries by population|জনসংখ্যা]]{{UN_Population|ref}}<br />({{UN_Population|Year}}) ! scope="col"|জনসংখ্যাৰ ঘণত্ব <br />(per km²) ! scope="col"| ৰাজধানী ! scope="col"|নামমাত্ৰ জিডিপি <ref>{{cite web|title=GDP|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=93&pr.y=3&sy=2012&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C668%2C914%2C672%2C612%2C946%2C614%2C137%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C624%2C692%2C522%2C694%2C622%2C142%2C156%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C453%2C960%2C968%2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C135%2C321%2C716%2C243%2C456%2C248%2C722%2C469%2C942%2C253%2C718%2C642%2C724%2C643%2C576%2C939%2C936%2C644%2C961%2C819%2C813%2C172%2C199%2C132%2C733%2C646%2C184%2C648%2C524%2C915%2C361%2C134%2C362%2C652%2C364%2C174%2C732%2C328%2C366%2C258%2C734%2C656%2C144%2C654%2C146%2C336%2C463%2C263%2C528%2C268%2C923%2C532%2C738%2C944%2C578%2C176%2C537%2C534%2C742%2C536%2C866%2C429%2C369%2C433%2C744%2C178%2C186%2C436%2C925%2C136%2C869%2C343%2C746%2C158%2C926%2C439%2C466%2C916%2C112%2C664%2C111%2C826%2C298%2C542%2C927%2C967%2C846%2C443%2C299%2C917%2C582%2C544%2C474%2C941%2C754%2C446%2C698%2C666&s=NGDP_R&grp=0&a=|publisher=[[International Monetary Fund|IMF]]|access-date=16 April 2014}}</ref><br />(2012) ! scope="col"|জনমুৰি আয়<ref>{{cite web|title=GDP per capita|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=28&pr.y=10&sy=2012&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C668%2C914%2C672%2C612%2C946%2C614%2C137%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C624%2C692%2C522%2C694%2C622%2C142%2C156%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C453%2C960%2C968%2C423%2C922%2C935%2C714%2C128%2C862%2C611%2C135%2C321%2C716%2C243%2C456%2C248%2C722%2C469%2C942%2C253%2C718%2C642%2C724%2C643%2C576%2C939%2C936%2C644%2C961%2C819%2C813%2C172%2C199%2C132%2C733%2C646%2C184%2C648%2C524%2C915%2C361%2C134%2C362%2C652%2C364%2C174%2C732%2C328%2C366%2C258%2C734%2C656%2C144%2C654%2C146%2C336%2C463%2C263%2C528%2C268%2C923%2C532%2C738%2C944%2C578%2C176%2C537%2C534%2C742%2C536%2C866%2C429%2C369%2C433%2C744%2C178%2C186%2C436%2C925%2C136%2C869%2C343%2C746%2C158%2C926%2C439%2C466%2C916%2C112%2C664%2C111%2C826%2C298%2C542%2C927%2C967%2C846%2C443%2C299%2C917%2C582%2C544%2C474%2C941%2C754%2C446%2C698%2C666&s=NGDPDPC&grp=0&a=|publisher=[[International Monetary Fund|IMF]]|access-date=16 April 2014}}</ref><br />(2012) ! scope="col"| [[মুদ্ৰা ]] ! scope="col"| [[চৰকাৰ]] ! scope="col"| চৰকাৰী ভাষা |- ! scope="row"| {{nowrap|{{flag|Turkey}}}}{{efn|The figures for Turkey includes [[East Thrace]], which is not a part of Anatolia.}} | style="text-align:right; " | ৭৮৩,৫৬২ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Turkey}} | style="text-align:right; " | ৯৪.১ | আংকাৰা | ৭৮৮.০৪২ বিলিয়ন ডলাৰ | ১০,৫২৩ ডলাৰ | তুৰ্কী লিৰা | ৰাষ্ট্ৰপতিয় গণৰাজ্য | [[Turkish language|তুৰ্কী]] |- ! scope="row"| {{flag|Bahrain}} | style="text-align:right; " | ৭৮০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Bahrain}} | style="text-align:right; " | ১,৬৪৬.১ | মনমা | ৩০.৩৫৫ বিলিয়ন ডলাৰ | ২৬,৩৬৮ ডলাৰ | বাহৰেইনৰদিনাৰ | [[সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰ ]] | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Kuwait}} | style="text-align:right; " | ১৭,৮২০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Kuwait}} | style="text-align:right; " | ১৬৭.৫ | কুৱেইট চহৰ | ১৮৪.৫৪০ বিলিয়ন ডলাৰ | ৪৮,৭৬১ ডলাৰ | কুৱেইটৰদিনাৰ | সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Oman}} | style="text-align:right; " | ২১২,৪৬০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Oman}} | style="text-align:right; " | ৯.২ | [[Muscat, Oman|Muscat]] | $78.290 billion | $25,356 | ওমানী ৰিয়াল | সম্পূৰ্ণ ৰাজতন্ত্ৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Qatar}} | style="text-align:right; " |১১,৪৩৭ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Qatar}} | style="text-align:right; " | ১২৩.২ | ডহা | ১৯২.৪০২ বিলিয়ন ডলাৰ | ১০৪,৭৫৬ ডলাৰ | কাটাৰৰ ৰিয়াল | সম্পূৰ্ণ ৰাজতন্ত্ৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Saudi Arabia}} | style="text-align:right; " | ২,১৪৯,৬৯০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Saudi Arabia}} | style="text-align:right; " | ১২ | ৰীয়াধ | ৭৩৩.৯৫৬ বিলিয়ন ডলাৰ | ২৫,১৩৯ ডলাৰ | চৌদি ৰিয়াল | সম্পূৰ্ণ ৰাজতন্ত্ৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|United Arab Emirates}} | style="text-align:right; " | ৮২,৮৮০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|United Arab Emirates}} | style="text-align:right; " | ৯৭ | আবুধাবি | ৩৮৩.৭৯৯ বিলিয়ন ডলাৰ |৪৩,৭৭৪ ডলাৰ | (UAE)ইউ এ ই ডিৰহাম | যুক্তৰাষ্ট্ৰীয়, সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Yemen}} | style="text-align:right; " | ৫২৭,৯৭০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Yemen}} | style="text-align:right; " | ৪৪.৭ | চানা {{efn|A rebel group, the [[Houthis]], have their [[Houthi-controlled Yemen|government]] at [[Aden]] ([[Temporary capital|Seat of government]])}} | ৩৫.০৫ বিলিয়ন ডলাৰ | ১,৩৫৪ ডলাৰ | য়েমেনৰ ৰিয়াল | অস্থায়ী চৰকাৰ, ৰাষ্ট্ৰপতি গণৰাজ্য | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| ''{{flag|Abkhazia}}''{{efn|unrecognized}} | style="text-align:right; " | ৮,৬৬০ | style="text-align:right; " | ২৪২,৮৬২ | style="text-align:right; " | ২৮ | সোখুমি | ৫০ কোটি ডলাৰ | N/A |জৰ্জিয়ান লাৰি | অৰ্ধ-ৰাষ্ট্ৰপতি ব্যৱস্থা,ৰিপাব্লিক |আবখাজ ভাষা,ৰাছিয়ান ভাষা |- ! scope="row"| {{flag|Armenia}} | style="text-align:right; " | ২৯,৮০০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Armenia}} | style="text-align:right; " | ১০৮.৪ | য়েৰেভান | ৯.৯৫০ বিলিয়ন ডলাৰ |৩,০৩৩ ডলাৰ | আৰ্মেনিয়ান ড্ৰাম | [[Semi-presidential system|Semi-presidential]] [[republic]] | আৰ্মেনিয়ান ভাষা |- ! scope="row"| {{flag|Azerbaijan}} | style="text-align:right; " | ৮৬,৬০০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Azerbaijan}} | style="text-align:right; " | ১০৫.৮ | বাকু | ৬৮.৭০০ বিলিয়ন ডলাৰ | ৭,৪৩৯ ডলাৰ | আজাৰবাইজানৰ মানাট | ৰাষ্ট্ৰপতি গণৰাজ্য | আজাৰবাইজানী |- ! scope="row"| {{flag|Georgia}} | style="text-align:right; " | ৬৯,৭০০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Georgia}} | style="text-align:right; " | ৬৮.১ | টিবিলিচি | ১৫.৮৪৭ বিলিয়ন ডলাৰ | ৩,৫২৩ ডলাৰ | জৰ্জিয়ান লাৰি | অৰ্ধ-ৰাষ্ট্ৰপতি,গণৰাজ্য | জৰ্জিয়ান |- ! scope="row"| ''{{flag|South Ossetia}}''{{efn|unrecognized}} | style="text-align:right; " |৩,৯০০ | style="text-align:right; " | ৫৩,৫৩২ | style="text-align:right; " | ১৩ | ট্ছখিনভালি | ৫০ কোটি ডলাৰ | N/A | জৰ্জিয়ান লাৰি | অৰ্ধ ৰাষ্ট্ৰপতিয় ব্যৱস্থা,গণৰাজ্য |অচেটিয়ান, ৰাছিয়ান |- ! scope="row"| {{flag|Iraq}} | style="text-align:right; " | ৪৩৮,৩১৭ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Iraq}} | style="text-align:right; " | ৭৩.৫ | [[বাগদাদ]] | ২১৬.০৪৪ বিলিয়ন ডলাৰ | ৬,৪১০ ডলাৰ | ইৰাকী ডীনাৰ | সংসদীয় গণৰাজ্য | [[Arabic language|আৰৱী]],কুৰ্দিছ ভাষা |- ! scope="row"| {{flag|Israel}} | style="text-align:right; " | ২০,৭৭০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Israel}} | style="text-align:right; " | ৩৬৫.৩ | [[Positions on Jerusalem|Jerusalem]]{{efn|[[Jerusalem]] is the [[Jerusalem Law|proclaimed capital of Israel]] and the actual location of the [[Knesset]], [[Israeli Supreme Court]], etc. Due to its [[Positions on Jerusalem|disputed]] status, most embassies are in [[Tel Aviv]].{{efn|name=Jerusalem}}}} | ৩৫৩.৬৫ বিলিয়ন ডলাৰ | ৩৯,১০৬ ডলাৰ | ইজৰাইলী নতুন চেকেল | সংসদীয় গণৰাজ্য | [[Hebrew language|হিব্ৰু]] |- ! scope="row"| {{flag|Jordan}} | style="text-align:right; " | 92,300 | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Jordan}} | style="text-align:right; " | 68.4 | আমান |৩০.৯৮ বিলিয়ন ডলাৰ | ৪,৮৪৩ ডলাৰ | জৰ্ডানৰদিনাৰ | সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Lebanon}} | style="text-align:right; " | ১০,৪৫২ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Lebanon}} | style="text-align:right; " | ৪০৪ | বেইৰুট | ৪২.৫১৯ বিলিয়ন ডলাৰ | ১০,৪২৫ ডলাৰ | লেবাননৰ পাউণ্ড | সংসদীয় গণৰাজ্য | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flagcountry|Palestine}}{{efn|[[UN observer state]].}} | style="text-align:right; " | ৬,২২০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|State of Palestine}} | style="text-align:right; " | ৬৬৭ | ৰামাল্লা{{efn|Ramallah is the actual location of the government, whereas the proclaimed capital of Palestine is [[Jerusalem]], which is [[Positions on Jerusalem|disputed]].{{efn|name=Jerusalem|Jerusalem is Israel's ''[[de jure]]'' capital under [[Jerusalem Law|Israeli law]], as well as its ''[[de facto]]'' capital by the location of the presidential residence, government offices, supreme court and parliament ([[Knesset]]). Jerusalem is the State of Palestine's ''de jure'' capital under its {{cite web |ref=BasicLawPal-T1A3 |url=http://www.palestinianbasiclaw.org/basic-law/2003-amended-basic-law |title=2003 Amended Basic Law |date=17 February 2008 |postscript=none}}, but not its ''de facto'' capital as its government branches are based in [[Ramallah]]. The UN and most [[sovereign states]] do not recognize Jerusalem as either state's ''de jure'' capital under the position that Jerusalem's status is pending future negotiations between Israel and the Palestinian Authority. In practice, therefore, most maintain their embassies in [[Tel Aviv]] and its suburbs, or else in suburbs such as [[Mevaseret Zion]] outside Jerusalem proper. See [https://web.archive.org/web/20260118073834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/israel/ CIA Factbook], {{cite web|url= https://www.un.org/Depts/Cartographic/map/profile/israel.pdf |title=Map of Israel |postscript=none}} and [[Status of Jerusalem]] for more information.}}}} | ৬.৬ বিলিয়ন ডলাৰ | ১৬০০ ডলাৰ | মিচৰৰ পাউণ্ড, জৰ্ডানৰদিনাৰ, ইজৰাইলৰ নতুন চেকেল | অৰ্ধ-ৰাষ্ট্ৰপতি, গণৰাজ্য | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Syria}} | style="text-align:right; " | ১৮৫,১৮০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Syrian Arab Republic}} | style="text-align:right; " | ১১৮.৩ | দামাস্কাছ | N/A | N/A | ছিৰিয়ান পাউণ্ড | অন্তৰৱৰ্তী চৰকাৰ | [[Arabic language|আৰৱী]] |- ! scope="row"| {{flag|Iran}} | style="text-align:right; " | ১,৬৪৮,১৯৫ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Iran (Islamic Republic of)}} | style="text-align:right; " | ৪৫ | তেহৰান |৫৪৮.৫৯০ বিলিয়ন ডলাৰ | ৭,২০৭ ডলাৰ | ইৰাণী ৰিয়েল | ইছলামিক গণৰাজ্য | [[Persian language|পাৰ্চী ভাষা ]] |- ! scope="row"| ''{{flag|Akrotiri and Dhekelia}}''{{efn| [[British Overseas Territories|British Overseas Territory]]}} | style="text-align:right; " | ২৫৪ | style="text-align:right; " | ১৫,৭০০ | style="text-align:right; " | N/A | এপিস্কোপি | N/A | N/A | [[ইউৰো]] |সংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰৰ অধীনত এক সামৰিক শাসিত নিৰ্ভৰশীল অঞ্চল | [[English language|ইংৰাজী]] |- ! scope="row"| {{flag|Cyprus}} | style="text-align:right; " | ৯,২৫০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Cyprus}} | style="text-align:right; " | ১১৭ | নিকোচিয়া | ২২.৯৯৫ বিলিয়ন ডলাৰ | ২৬,৩৭৭ ডলাৰ | ইউৰো | ৰাষ্ট্ৰপতি গণৰাজ্য | গ্ৰীক, তুৰ্কী |- ! scope="row"| ''{{flag|Northern Cyprus}}''{{efn|unrecognized}} | style="text-align:right; " | ৩,৩৫৫ | style="text-align:right; " | ৩১৩,৬২৬ | style="text-align:right; " | ৯৩ | উত্তৰ নিকোচিয়া | ৪.০৩২ বিলিয়ন ডলাৰ | ১৫,১০৯ ডলাৰ | তুৰ্কী লিৰা | অৰ্ধৰাষ্ট্ৰপতি গণৰাজ্য | [[Turkish language|তুৰ্কী ]] |- ! scope="row"| {{flag|Egypt}}{{efn|The area and population figures for Egypt only include the [[Sinai Peninsula]].}} | style="text-align:right; " | ৬০,০০০ | style="text-align:right; " | {{UN_Population|Egypt}} | style="text-align:right; " | ৮২ | কাইৰো | ২৬২.২৬ বিলিয়ন ডলাৰ | ৩,১৭৯ ডলাৰ | ইজিপ্তৰ পাউণ্ড | ৰাষ্ট্ৰপতি গণৰাজ্য | আৰৱী |} == ইতিহাস == ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে আৰু ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে "পশ্চিম এছিয়া"ক ভৌগোলিক শব্দ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল,<ref name="Ouseley">{{cite book|last=Ouseley|first=William|authorlink=William Ouseley|year=1795|title=Persian Miscellanies: An Essay to Facilitate the Reading of Persian Manuscripts|location=London|pp=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.42305/page/n159/mode/1up 105–106]|quote={{smallcaps|The}} celebrated current of the Euphrates, was divided, according to the Arabian geographer, whom ''Bochart'' follows, into five channels or branches, one of which led to ''Cufa'' in Chaldea; and on the banks of another, was ſeated the “Golden Babylon” once the proud miſtreſs of the eaſtern world, being the capital of the Aſſyrian monarchy, which comprehended Syria, Meſopotamia, Chaldea, Perſia; in short, except India, all the great nations of weſtern Aſia.}}</ref><ref>e.g. James Rennell, ''A treatise on the comparative geography of western Asia'', 1831.</ref> "নিকট পূব" ভূ-ৰাজনৈতিক ধাৰণা হিচাপে জনপ্ৰিয় হোৱাৰ আগতে। উদাহৰণস্বৰূপে, উইলিয়াম অছলীয়ে ১৭৯৫ চনত লিখা *পাৰ্চিয়ান মিচেলেনিজ* নামৰ কিতাপখনত এই বাক্যাংশটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল ছিৰিয়া, মেছ'পটেমিয়া, কলদিয়া আৰু পাৰস্যৰ অঞ্চলটোক বুজাবলৈ।<ref name="Ouseley"/> প্ৰাচীন ইতিহাসৰ প্ৰেক্ষাপটত "পশ্চিম এছিয়া" বুলিলে প্ৰাচীন কালত জনাজাত এছিয়াৰ অংশটোক বুজোৱা হ'ব পাৰে; ইয়াৰ বিপৰীতে "অভ্যন্তৰীণ এছিয়া"ই চিথিয়াক বুজাব পাৰে আৰু "পূব এছিয়া"ই প্ৰাচীন লেখকসকলৰ ভৌগোলিক জ্ঞানৰ পূবৰ সীমাক বুজাব পাৰে—অৰ্থাৎ ট্ৰেন্সঅক্সেনিয়া আৰু ভাৰত।<ref>James Rennell, ''The Geographical System of Herodotus Examined and Explained'', 1800, [https://archive.org/details/geographicalsys00renn/page/210 p. 210].</ref><ref>Hugh Murray, ''Historical Account of Discoveries and Travels in Asia'' (1820).</ref><ref>Samuel Whelpley, ''A compend of history, from the earliest times'', 1808, [https://books.google.com/books?id=6jkNAAAAYAAJ&pg=RA1-PA9 p. 9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221120055307/https://books.google.ch/books?id=6jkNAAAAYAAJ&pg=RA1-PA9 |date=20 November 2022 }}.</ref> ২০ শতিকাত "পশ্চিম এছিয়া"ক প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু প্ৰাচীন ইতিহাসৰ ক্ষেত্ৰত বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, বিশেষকৈ "উৰ্বৰ অৰ্ধচন্দ্ৰ—প্ৰাচীন মিচৰক বাদ দি"ৰ সংক্ষিপ্ত ৰূপ হিচাপে ইজিপ্ত আৰু সেই অঞ্চলৰ প্ৰাৰম্ভিক সভ্যতাৰ মাজত তুলনা কৰিব পৰা যায়।<ref>e.g. Petrus Van Der Meer, ''The Chronology of Ancient Western Asia and Egypt'', 1955. Karl W. Butzer, ''Physical Conditions in Eastern Europe, Western Asia and Egypt Before the Period of Agricultural and Urban Settlement'', 1965.</ref> সমসাময়িক ভূ-ৰাজনীতি বা বিশ্ব অৰ্থনীতিৰ প্ৰেক্ষাপটত এই শব্দটোৰ ব্যৱহাৰ অন্ততঃ ১৯৬০ চনৰ মাজভাগৰপৰাই হোৱা যেন লাগে। <ref>''The Tobacco Industry of Western Asia'', U.S. Department of Agriculture, Foreign Agricultural Service, 1964.</ref> == ভৌগোলিক পৰিৱেশ == এই অঞ্চলটো আঠখন ডাঙৰ সাগৰেৰে আগুৰি আছে; এজিয়ান সাগৰ, কৃষ্ণ সাগৰ, কাস্পিয়ান সাগৰ, পাৰ্চী উপসাগৰ, আৰব সাগৰ, এডেন উপসাগৰ, লোহিত সাগৰ আৰু ভূমধ্য সাগৰ। উত্তৰ-পশ্চিম আৰু উত্তৰ দিশত এই অঞ্চলটো ইউৰোপৰপৰা তুৰ্কী জলপ্ৰণালী আৰু বৃহত্তৰ ককেছাছ জলভাগৰদ্বাৰা পৃথক কৰিছে; দক্ষিণ-পশ্চিমে ইয়াক আফ্ৰিকাৰপৰা ইষ্টমাছ অৱ ছুৱেজৰদ্বাৰা পৃথক হৈছে; আনহাতে উত্তৰ-পূব আৰু পূবে ইয়াৰ সীমা মধ্য এছিয়া আৰু দক্ষিণ এছিয়া। এই অঞ্চল দক্ষিণ ইউৰোপৰ পূব আৰু পূব ইউৰোপৰ দক্ষিণে অৱস্থিত। পূব ইৰাণত অৱস্থিত দষ্ট-ই-কাভিৰ আৰু দষ্ট-ই-লুট মৰুভূমিয়ে স্বাভাৱিকতে এই অঞ্চলটোক বেলুচিস্তান আৰু দক্ষিণ এছিয়াৰপৰা পৃথক কৰিছে। ===ভূতত্ত্ব === ====প্লেট টেকটনিক্স ==== আফ্ৰিকান, ইউৰেছিয়ান আৰু আৰব প্লেটকে ধৰি পশ্চিম এছিয়াত তিনিটা প্ৰধান টেকটনিক প্লেট একত্ৰিত হয়। এই টেকটনিক প্লেটসমূহৰ মাজৰ সীমাই উত্তৰ আফ্ৰিকা, লোহিত সাগৰ আৰু ইৰাণৰ মাজেৰে বিস্তৃত হৈ থকা আজোৰছ–জিব্ৰাল্টাৰ ৰিজ গঠন কৰে। আৰব প্লেটখন উত্তৰ দিশলৈ গৈ পূব আনাতোলিয়ান ফল্টৰ আনাতোলিয়ান প্লেট (তুৰস্ক)লৈ গৈ আছে,<ref>{{citeweb|url=http://eol.jsc.nasa.gov/handbooks/arabianpages/mainframe.htm |title=The Arabian Plate |author=Muehlberger, Bill |publisher=NASA, Johnson Space Center |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070706103125/http://eol.jsc.nasa.gov/handbooks/arabianpages/mainframe.htm |archive-date=6 July 2007 }}</ref> আৰু পূব তুৰস্কৰ এজিয়ান আৰু এনাটলিয়ান প্লেটৰ মাজৰ সীমাও ভূমিকম্পজনিতভাৱে সক্ৰিয়। === জলবায়ু === [[File:Cedars in Lebanon.jpg|right|thumb|upright=1.1|শীতকালত লেবাননৰ দেৱদাৰু অৰণ্য]] [[File:West Asia Köppen Map.png|right|thumb|upright=1.1|কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন) পশ্চিম এছিয়াৰ মানচিত্ৰ ]] পশ্চিম এছিয়া প্ৰধানকৈ শুষ্ক আৰু অৰ্ধশুষ্ক, আৰু খৰাং পৰিস্থিতি হ’ব পাৰে; কিন্তু ইয়াৰ বিশাল বনাঞ্চল আৰু উৰ্বৰ উপত্যকাও আছে। এই অঞ্চলত ঘাঁহনি, চৰণীয়া পথাৰ, মৰুভূমি, পৰ্বত আদি অন্তৰ্ভুক্ত। পশ্চিম এছিয়াৰ বহু ঠাইত পানীৰ অভাৱ এটা সমস্যা; দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা জনসংখ্যায় পানীৰ চাহিদা বৃদ্ধি কৰিছে, আনহাতে মাটিৰ লৱণীয়তা আৰু প্ৰদূষণে পানী যোগানৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছে।<ref name="ipcc-1997">{{cite web|url=http://www.grida.no/publications/other/ipcc_sr/?src=/climate/ipcc/regional/index.htm|title=Chapter 7: Middle East and Arid Asia|work=IPCC Special Report on The Regional Impacts of Climate Change: An Assessment of Vulnerability|publisher=United Nations Environment Programme (UNEP), Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)|year=2001|access-date=9 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303201222/http://www.grida.no/publications/other/ipcc_sr/?src=%2Fclimate%2Fipcc%2Fregional%2Findex.htm|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}</ref> টাইগ্ৰিছ আৰু ইউফ্ৰেটিছৰ দৰে প্ৰধান নদীসমূহে কৃষিৰ বাবে জলসিঞ্চনৰ উৎস প্ৰদান কৰে। পশ্চিম এছিয়াত দুইপ্ৰকাৰৰ বতাহ দেখা যায়। শ্বাৰকী আৰু ছামাল। শ্বাৰকী হৈছে দক্ষিণ-দক্ষিণ-পূবৰ বতাহ। এই বতাহ ঋতুভিত্তিক, এপ্ৰিলৰপৰা জুন মাহৰ আৰম্ভণিলৈকে এই বতাহ বলে আৰু ছেপ্টেম্বৰৰ শেষৰপৰা নৱেম্বৰলৈকে পুনৰ দেখা দিয়ে। এই বতাহ শুকান আৰু ধূলিময়, ধুমুহা কেতিয়াবা ঘণ্টাত ৮০ কিলোমিটাৰ (৫০ মাইল) পৰ্যন্ত হয়, আৰু প্ৰায়ে তীব্ৰ বালি আৰু ধূলিৰ ধুমুহা সৃষ্টি কৰে যিয়ে কেইবা হাজাৰ মিটাৰ পৰ্যন্ত বালি উৰুৱাই নিব পাৰে, যাৰ ফলত বিমানবন্দৰসমূহ হ্ৰস্বম্যাদীভাৱে বন্ধ হৈ পৰে। ছামাল হৈছে উত্তৰ-পশ্চিম দিশৰ বতাহ এই বতাহ বতৰৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত গোটেই দিনটো আৰু ঋতুৰ মাজভাগত কেইবাদিনো থাকিব পাৰে। ছামাল গ্ৰীষ্মকালত ইৰাক আৰু পাৰস্য উপসাগৰীয় দেশসমূহত বলা (চৌদি আৰব আৰু কুৱেইটকে ধৰি) বতাহ।<ref>{{cite book|title=Encyclopaedia of the Muslim World|editor-first=Taru|editor-last=Bahl| editor2=M H Syed| publisher=Anmol Publications|location=New Delhi|year=2003|page=20|isbn=978-81-261-1419-1|url=https://books.google.com/books?id=2x4jq4bXrq0C&q=%22Sharqi%22+wind&pg=PA20|access-date=1 February 2009}}</ref> === ভূ-প্ৰকৃতি === পশ্চিম এছিয়াত পাহাৰীয়া ভূ-খণ্ডৰ বৃহৎ অঞ্চল আছে। তুৰস্কত পণ্টাছ পৰ্বতমালা আৰু বৃষ পৰ্বতমালাৰ মাজত আনাতোলিয়ান মালভূমি অৱস্থিত। তুৰস্কৰ আৰাৰাট পৰ্বত ১০০ মিটাৰ উচ্চতাত উপনীত হৈছে। ইৰাকৰ সৈতে ইয়াৰ সীমান্তত ইৰাণত অৱস্থিত জাগ্ৰ’ছ পৰ্বতমালা। ইৰাণৰ কেন্দ্ৰীয় মালভূমি দুটা নিষ্কাশন অৱবাহিকাত বিভক্ত। উত্তৰ অৱবাহিকাটো হৈছে দষ্ট-ই-কাভিৰ (মহান নিমখ মৰুভূমি), আৰু দক্ষিণ অৱবাহিকা হৈছে দষ্ট-ই-লুট। য়েমেনত বহু অঞ্চলৰ উচ্চতা ১০০ মিটাৰতকৈ অধিক আৰু উচ্চভূমি লোহিত সাগৰৰ উপকূলৰ কাষেৰে উত্তৰ দিশলৈ আৰু লেবাননলৈকে বিস্তৃত। লোহিত সাগৰৰ কাষত এটা ফল্ট জ'নও আছে, য'ত মহাদেশীয় বিভাজনে বিষণ্ণতাৰ দৰে ভূ-প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টি কৰিছে, কিছুমান অঞ্চল সাগৰ পৃষ্ঠৰ বহু তলত আছে।<ref>{{cite web|url=http://www.llnl.gov/tid/lof/documents/pdf/235042.pdf|title=Region #4 — Red Sea Continental Rift Zone|work=Preliminary Definition of Geophysical Regions for the Middle East and North Africa|author=Sweeney, Jerry J.|first2=William R.|last2=Walter|publisher=Lawrence Livermore National Laboratory|date=1 December 1998|page=8|access-date=1 March 2009|archive-date=27 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071127184404/http://www.llnl.gov/tid/lof/documents/pdf/235042.pdf|url-status=dead}}</ref> পশ্চিম পাৰ, ইজৰাইল আৰু জৰ্ডানৰ সীমান্তত অৱস্থিত মৃত সাগৰ সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ১০০ মিটাৰ তলত অৱস্থিত, যাৰ ফলত ই পৃথিৱীৰ সৰ্বনিম্ন বিন্দু। <ref>{{cite web|url=http://asterweb.jpl.nasa.gov/gallery-detail.asp?name=deadsea|archive-url=https://web.archive.org/web/20060830064747/http://asterweb.jpl.nasa.gov/gallery-detail.asp?name=deadsea|url-status=dead|archive-date=30 August 2006|title=ASTER Image Gallery: The Dead Sea|publisher=NASA}}</ref> বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ বালিৰ মৰুভূমি ৰুব’ আল খালি ছৌদি আৰৱৰ আৰব উপদ্বীপৰ দক্ষিণ তৃতীয়াংশ, ওমান, সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহী আৰু য়েমেনৰ কিছু অংশ বিস্তৃত হৈ আছে। জেবেল আল আখদাৰ হৈছে উত্তৰ-পূব ওমানত অৱস্থিত, ওমান উপসাগৰৰ সীমাৰেখাত অৱস্থিত এটা সৰু পৰ্বতমালা। == অৰ্থনীতি == পশ্চিম এছিয়াৰ অৰ্থনীতি বৈচিত্ৰ্যমজ় আৰু এই অঞ্চলটোৱে পূৰ্বৰেপৰা উচ্চ অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰা দেখা যায়। এই অঞ্চলত তুৰস্কৰ অৰ্থনীতি সৰ্বাধিক, তাৰ পিছতে আছে চৌদি আৰব আৰু ইৰাণ। পেট্ৰলিয়াম আঞ্চলিক অৰ্থনীতিৰ এটা প্ৰধান উদ্যোগ, কিয়নো বিশ্বৰ আধাতকৈ অধিক তেলৰ মজুত আৰু প্ৰায় ৪০ শতাংশ প্ৰাকৃতিক গেছৰ মজুত এই অঞ্চলত অৱস্থিত। == জনগাঁথনি == ২০০৮ চনৰ হিচাপত পশ্চিম এছিয়াৰ জনসংখ্যা ২৭.২ কোটি বুলি অনুমান কৰা হৈছিল আৰু মেডিচনৰ (২০০৭) মতে ২০৩০ চনৰ ভিতৰত ইয়াৰ জনসংখ্যা ৩৭ কোটি হ’ব বুলি অনুমান কৰা হৈছে (এই অনুমানত ককেছাছ আৰু চাইপ্ৰাছ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হোৱা নাই)। ইয়াৰ সমান বাৰ্ষিক বৃদ্ধিৰ হাৰৰ ১.৪% (বা ৫০ বছৰত দুগুণ হোৱাৰ হাৰ), যিটো বিশ্বৰ গড় ০.৯% (৭৫ বছৰৰ ভিতৰত দুগুণ হোৱাৰ হাৰ)তকৈ যথেষ্ট বেছি। পশ্চিম এছিয়াৰ জনসংখ্যা বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৪% বুলি অনুমান কৰা হৈছে; ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ইয়াৰ সংখ্যা আছিল প্ৰায় ৩.৯ কোটি, যিয়ে বিশ্বৰ মুঠৰ প্ৰায় ২% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>Data for "15 West Asian countries", from Maddison (2003, 2007).Angus Maddison, 2003, ''[[iarchive:worldeconomyhist0000madd|The World Economy: Historical Statistics]]'', Vol. 2, OECD, Paris, {{ISBN|92-64-10412-7}}. ''Statistical Appendix'' (2007, ggdc.net) "The historical data were originally developed in three books: Monitoring the World Economy 1820–1992, OECD, Paris 1995; The World Economy: A Millennial Perspective, OECD Development Centre, Paris 2001; The World Economy: Historical Statistics, OECD Development Centre, Paris 2003. All these contain detailed source notes." Estimates for 2008 by country (in millions): Turkey (71.9), Iran (70.2), Iraq (28.2), Saudi Arabia (28.1), Yemen (23.0), Syria (19.7), Israel (6.5), Jordan (6.2), Palestine (4.1), Lebanon (4.0), Oman (3.3), United Arab Emirates (2.7), Kuwait (2.6), Qatar (0.9), Bahrain (0.7). </ref> এই অঞ্চলৰ আটাইতকৈ জনবহুল দেশসমূহ হ’ল তুৰস্ক আৰু ইৰাণ, প্ৰত্যেকৰে জনসংখ্যা প্ৰায় ৭.৯ কোটি; তাৰ পিছত ইৰাক আৰু চৌদি আৰব, প্ৰত্যেকৰে জনসংখ্যা প্ৰায় ৩.৩ কোটি, আৰু তাৰ পিছত য়েমেন, জনসংখ্যা প্ৰায় ২.৯ কোটি। জনসংখ্যাৰফালৰপৰা পশ্চিম এছিয়াত প্ৰধানকৈ আৰব, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী লোকে বাস কৰে। সেই অনুসৰি প্ৰধান ভাষাসমূহ হৈছে আৰবী, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী, প্ৰত্যেকৰে প্ৰায় ৭ কোটি ভাষী। ইয়াৰ পিছত কুৰ্দি, আজাৰবাইজানী, হিব্ৰু, আৰ্মেনিয়ান আৰু নব্য-আৰমাইক ভাষা কোৱা সৰু সৰু সম্প্ৰদায়সমূহো আহে। আৰবী আৰু তুৰ্কী ভাষাৰ আধিপত্য মধ্যযুগীয় আৰব আৰু তুৰ্কীৰ আক্ৰমণৰ ফল, যিটো খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকাত ইছলামিক বিজয়ৰপৰা আৰম্ভ হৈছিল। এই আগ্ৰাসনৰ ফলত ছিৰিয়াত পূৰ্বতে প্ৰচলিত আৰামীয়া ভাষা আৰু আনাতোলিয়াত গ্ৰীক ভাষাৰ ঠাই লোৱা হয়। কিন্তু ২০ শতিকাৰ শেষৰফালে ইজৰাইলত হিব্ৰু ভাষা প্ৰধান হৈ পৰে আৰু নব্য-আৰামীয়া (আধুনিক আৰামীয়া আৰু অচূৰীয়াসকলে কোৱা) আৰু গ্ৰীক ভাষা নিজ নিজ অঞ্চলত সংখ্যালঘু ভাষা হৈয়েই আছে। উল্লেখযোগ্য খিলঞ্জীয়া সংখ্যালঘুসকলৰ ভিতৰত বৰ্ণানুক্ৰমে: আৰামিয়ান, অচূৰিয়ান,{{sfn|Laing-Marshall|2005|p=149–150}} ড্ৰুজ,<ref>{{cite book|title=Middle East Patterns: Places, People, and Politics| first=Colbert|last= C. Held|year= 2008| isbn= 9780429962004| page =109|publisher=Routledge|quote= Worldwide, they number 1 million or so, with about 45 to 50 percent in Syria, 35 to 40 percent in Lebanon, and less than 10 percent in Israel. Recently there has been a growing Druze diaspora.}}</ref> ইহুদী, লুৰ, মাণ্ডেয়ান, মেৰ'নাইট, শ্বাবাক আৰু ইয়াজিদি। === ধৰ্ম === {{Pie chart | thumb = right | caption =পশ্চিম এছিয়াত ধৰ্ম (2020)<ref>{{Cite web|url=https://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/2020/percent/all/|title=Religious Composition by Country, 2010–2050|website=www.pewforum.org|date=2 April 2015|access-date=18 October 2020|archive-date=21 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221014350/https://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/2020/percent/all/|url-status=dead}}</ref> | label1 = [[ইছলাম]] | value1 = 92.59 | color1 = Green | label2 = [[খ্ৰীষ্টান]] | value2 = 3.87 | color2 = DodgerBlue | label3 = [[ইহুদী ধৰ্ম ]] | value3 = 2.02 | color3 = DarkBlue | label4 = ধৰ্ম নথকা | value4 = 1.16 | color4 = Grey | label5 = [[হিন্দু]] | value5 = 0.32 | color5 = Darkorange | label6 = অন্যান্য ধৰ্ম | value6 = 0.25 | color6 = Chartreuse | label7 = [[বৌদ্ধ]] | value7 = 0.15 | color7 = Gold | label8 = [[Folk religion]]s | value8 = 0.06 | color8 = Red }} বিশ্বৰ চাৰিটা প্ৰধান ধৰ্মীয় গোট অৰ্থাৎ বিশ্বৰ দুটা বৃহৎ ধৰ্ম: খ্ৰীষ্টান আৰু ইছলাম, ইয়াৰ উপৰি ইহুদী আৰু ড্ৰুজ বিশ্বাসৰ উৎপত্তি পশ্চিম এছিয়াত হৈছিল। <ref>{{cite encyclopedia|title=Middle East (region, Asia)|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/381192/Middle-East|encyclopedia=Britannica|access-date=9 April 2012}}</ref><ref>{{cite book|title=An Introduction to Middle East Politics: Continuity, Change, Conflict and Co-operation|first=Benjamin |last=MacQueen|year= 2013| isbn=9781446289761| page =5|publisher=SAGE|quote=The Middle East is the cradle of the three monotheistic faiths of Judaism, Christianity and Islam.}}</ref><ref>{{cite book|title=The Modern World: Civilizations of Africa, Civilizations of Europe, Civilizations of the Americas, Civilizations of the Middle East and Southwest Asia, Civilizations of Asia and the Pacific| first=Sarolta |last=Takacs|year= 2015| isbn= 9781317455721| page =552|publisher=Routledge|quote=}}</ref> ইছলাম পশ্চিম এছিয়াৰ আটাইতকৈ বৃহত্তম ধৰ্ম, কিন্তু তাত উৎপত্তি হোৱা অন্যান্য ধৰ্ম যেনে ইহুদী আৰু খ্ৰীষ্টান ধৰ্মীয় লোকসমূহো ভালদৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হৈছে। <ref>{{cite book|title=The Rowman & Littlefield Handbook of Christianity in the Middle East|first=Philip |last=Jenkins|year= 2020| isbn=9781538124185| page =XLVIII|publisher=Rowman & Littlefield|quote=The Middle East still stands at the heart of the Christian world. After all, it is the birthplace, and the death place, of Christ, and the cradle of the Christian tradition.}}</ref> আৰ্মেনিয়া আৰু জৰ্জিয়াত ক্ৰমে প্ৰাচ্য অৰ্থডক্সী আৰু পূব অৰ্থডক্সী প্ৰধান ধৰ্ম প্ৰধান। <ref name="Global Christianity" /> পশ্চিম এছিয়াত [[খ্ৰীষ্টান]] সমাজসমূহে বহু শতাব্দী ধৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে,প্ৰাচ্য অৰ্থডক্মী,পূবৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আদি ধাৰাৰ অনুসাৰীসকলে এই অঞ্চলৰ সংস্কৃতি, শিক্ষা আৰু সমাজ গঢ় দিয়াত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছে। প্ৰথমে, চাইপ্ৰাচত পূব অৰ্থডক্সি মুখ্য ধৰ্ম হিচাপে দেখা যায়। আনহাতে পশ্চিম এছিয়াৰ বিভিন্ন দেশ যেনে [[লেবানন]],<ref name="Global Christianity">{{cite web|url=https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2011/12/Christianity-fullreport-web.pdf|title=Global Christianity – A Report on the Size and Distribution of the World's Christian Population|publisher=Pew Research Center}}</ref> ইৰাক<ref name="Global Christianity" />,<ref name="Farsinet">{{Cite web|last=Price|first=Massoume|date=December 2002|title=History of Christians and Christianity in Iran|url=http://www.farsinet.com/iranbibl/christians_in_iran_history.html|access-date=1 December 2009|work=Christianity in Iran|publisher=FarsiNet Inc.}}</ref> [[ইৰান]],<ref name="Farsinet">{{Cite web|last=Price|first=Massoume|date=December 2002|title=History of Christians and Christianity in Iran|url=http://www.farsinet.com/iranbibl/christians_in_iran_history.html|access-date=1 December 2009|work=Christianity in Iran|publisher=FarsiNet Inc.}}</ref> [[তুৰ্কী]], [[ছিৰিয়া]],<ref name="Global Christianity" /> <ref name="Global Christianity" /> [[জৰ্ডান]], [[ইজৰাইল]] আৰু পেলেষ্টাইনত প্ৰাচীন খ্ৰীষ্টান জনগোষ্ঠী (যেনে Assyrian বা এছিৰিয়ান লোকসকল আৰু আৰব খ্ৰীষ্টান ) আজিও বসবাস কৰি আছে। ইজৰাইলত ইহুদী ধৰ্ম হৈছে প্ৰধান ধৰ্ম, আৰু পশ্চিম এছিয়াতো সৰু সৰু প্ৰাচীন ইহুদী বসতি আছে, যেনে তুৰস্ক (১৪,৩০০),<ref>{{cite web |url=https://www.jpr.org.uk/countries/how-many-jews-in-turkey |title= How many Jews live in Turkey?|author=<!--Not stated--> |date= 10 May 2022|website= |publisher= Institute for Jewish Policy Research|access-date= 14 November 2023|quote=}} </ref> আজাৰবাইজান (৯,১০০), <ref name="mashke2">{{cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm |title=Ethnic composition of Azerbaijan 2009 |publisher=Pop-stat.mashke.org |date=7 April 1971 |access-date=22 December 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207161726/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm |archive-date=7 February 2012}}</ref> আৰু ইৰাণ (৮,৭৫৬)। ড্ৰুজ ধৰ্ম বা ড্ৰুজ ধৰ্মৰ উৎপত্তি পশ্চিম এছিয়াত হৈছিল। হামজা ইবনে আলী ইবনে আহমদ আৰু আল-হাকিম বি-আমৰ আল্লাহৰ দৰে ব্যক্তিৰ শিক্ষা, প্লেটো আৰু এৰিষ্টটলৰ দৰে গ্ৰীক দাৰ্শনিকৰ শিক্ষাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ই এক ঈশ্বৰবাদী ধৰ্ম। বিশ্বজুৰি ড্ৰুজৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ১০ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছে, প্ৰায় ৪৫%ৰপৰা ৫০% লোক ছিৰিয়াত, ৩৫%ৰপৰা ৪০% লেবাননত আৰু ১০%তকৈও কম ইজৰাইলত বাস কৰে। শেহতীয়াকৈ ড্ৰুজৰ প্ৰব্ৰজনো বৃদ্ধি পাইছে। <ref>{{cite book|title=Middle East Patterns: Places, People, and Politics| first=Colbert|last=C. Held|year= 2008| isbn= 9780429962004| page =109|publisher=Routledge|quote= Worldwide, they number 1 million or so, with about 45 to 50 percent in Syria, 35 to 40 percent in Lebanon, and less than 10 percent in Israel. Recently there has been a growing Druze diaspora.}}</ref> লগতে বাহাই ধৰ্মী, ইয়াৰছান ধৰ্ম, ইয়াজিদ,<ref name="Fuccaro" >{{cite book |first1=Nelida |last1=Fuccaro |title=The Other Kurds: Yazidis in Colonial Iraq |date=1999 |publisher=I. B. Tauris |location=London & New York |isbn=1860641709 |page=9}}</ref> জৰদস্তি, মাণ্ডে, শ্বাবাক ধৰ্ম আদি গুৰুত্বপূৰ্ণ সংখ্যালঘু ধৰ্মীয় লোকো এই অঞ্চলত আছে। <div align="center"><gallery widths="150" caption="পশ্চিম এছিয়াৰ ধৰ্মসমূহ "> File:Kaaba mirror edit jj.jpg|মক্কাৰ কাবাত বাৰ্ষিক হজত হজযাত্ৰীসকল। File:Էջմիածնի Մայր Տաճար.jpg|এচমিয়াজিন কেথেড্ৰেল, বিশ্বৰ প্ৰথম কেথেড্ৰেল, সকলো আৰ্মেনিয়ানৰ মাতৃ গীৰ্জা File:Qozhaya01072003.jpg|লেবাননৰ ক'জায়াৰ চেণ্ট এন্থনীৰ মঠ। File:Saint Elijah Maronite Cathedral, Aleppo (4).jpg|চেণ্ট এলিয়া, আলেপ্পোৰ কেথেড্ৰেল। File:Western Wall, Jerusalem, (16037897867).jpg|ৱেষ্টাৰ্ণ ৱালত প্ৰাৰ্থনা কৰি থকা অৱস্থাত ইহুদীসকল। Image:Flickr - Government Press Office (GPO) - Nebi Shueib Festival.jpg|হিটিনৰ নবীৰ সমাধিস্থলত জিয়াৰাত আল-নবি শ্বুয়াব উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা ইজৰাইলৰ ড্ৰুজৰ গণ্য-মান্য ব্যক্তি File:Pilgrims and festival at Lalish on the day of the Yezidi New Year in 2017 06 (cropped).jpg|[[ইৰাক]]ৰ প্ৰাচীন পৱিত্ৰ মন্দিৰ ললিছত ইয়াজিদী তীৰ্থযাত্ৰীসকলে ইয়াজিদী নৱবৰ্ষ উদ্‌যাপন কৰে। </gallery> </div> == সংস্কৃতি == === ক্ৰীড়া === *পশ্চিম এছিয়ান টেনিছ ফেডাৰেচনে এই অঞ্চলৰ চেম্পিয়নশ্বিপ আৰু লীগসমূহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। * পশ্চিম এছিয়ান বিলিয়াৰ্ডছ এণ্ড স্নুকাৰ ফেডাৰেচনে বিলিয়াৰ্ড আৰু স্নুকাৰৰ সৈতে জড়িত চেম্পিয়নশ্বিপসমূহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, ইয়াৰ ভিতৰত বাৰ্ষিক প্ৰতিযোগিতা। * ১৯৯৭, ২০০২ আৰু ২০০৫ চনত পশ্চিম এছিয়ান গেমছ অনুষ্ঠিত হৈছিল। * ২০০১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা পশ্চিম এছিয়ান ফুটবল ফেডাৰেচন এছিয়ান ফুটবল ফেডাৰেচনৰ অন্যতম আঞ্চলিক ফেডাৰেচন। তেওঁলোকে WAFF চেম্পিয়নশ্বিপৰ আয়োজন কৰে। * ১৯৯৯ চনৰপৰা পশ্চিম এছিয়া বাস্কেটবল এছ’চিয়েশ্যনে ৱাবা চেম্পিয়নশ্বিপৰ আয়োজন কৰে। == তথ্যৰ উৎস == {{Reflist}} ==টোকা== {{Notelist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Cite book|last=Laing-Marshall|first=Andrea|chapter=Assyrians|title=Encyclopedia of the World's Minorities|year=2005|volume=1|location=New York-London|publisher=Routledge|pages=149–150|isbn=978-1-135-19388-1|chapter-url=https://books.google.com/books?id=yXYKAgAAQBAJ&pg=PA149}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:এছিয়াৰ দেশ]] [[শ্ৰেণী:ৱিকি লাভচ ইৰাণ ২০২৬]] 6aubd159agny86cu6efnak6cb2njr6o 0 136788 604927 604466 2026-05-06T15:20:29Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 604927 wikitext text/x-wiki [[File:Aandhi(typhoon).jpg|thumb|right|290px|কালি আন্ধীৰ এটা দৃশ্য]] দক্ষিণ এছিয়াৰ ভাৰত-গংগা সমভূমি অঞ্চলৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশত গ্ৰীষ্মৰ আৰম্ভণিতে হোৱা হিংস্ৰ ধূলিৰ ধুমুহা, স্থানীয়ভাৱে '''কালি আন্ধী''' বা ''কালি নহেৰী'' বুলি কোৱা হয়। সাধাৰণতে ইহঁত চমু, কিন্তু ইহঁতে ৰ’দ নাইকিয়া কৰি দিব পাৰে, দৃশ্যমানতা বহু পৰিমাণে হ্ৰাস কৰিব পাৰে আৰু সা-সম্পত্তিৰ ক্ষতি আৰু আঘাতৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।<ref name="wol2009a">{{Citation | title=Andhi (Kali Andhi) | publisher=WeatherOnline | access-date=2009-06-21 | url=http://www.weatheronline.co.uk/reports/wind/The-Andhi.htm | quote=... The Kali Andhi, or black storm is a violent, squally dust storm {{sic|occ|uring}} in late spring in north-western India. The Andhi heralds the imminent arrival of the monsoon ... | archivedate=2013-09-01 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130901071326/http://www.weatheronline.co.uk/reports/wind/The-Andhi.htm }}</ref> উত্তৰ সমভূমিলৈ বাৰিষাৰ আগমনৰ সাধাৰণ পূৰ্বসূৰী। [[পাকিস্তান]]ৰ [[চোলিস্তান]] আৰু [[থৰ মৰুভূমি]]ত পঞ্জাবত আৰু [[ভাৰত]]ৰ [[ৰাজস্থান]]ত ই যথেষ্ট সাধাৰণ। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বতাহ]] gb981ejmpqyrlzky1v4v5s40wt0unzh 0 136789 604866 604863 2026-05-06T12:14:19Z Ishanjyotibora 14131 604866 wikitext text/x-wiki {{expand}} {{Infobox officeholder | name = শুভেন্দু অধিকাৰী | image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg | image_size = 250px | caption = ২০২৪ চনত শুভেন্দু অধিকাৰী | office = বিৰোধী দলপতি | governor = [[জগদীপ ধানখাড়]]<br/>লা গণেশান<br/>চি.ভি. আনন্দ বসু<br/> আৰ এন ৰবি | deputy = মিহিৰ গোস্বামী | predecessor = আব্দুল মান্নান | term_start = ১৩ মে ২০২১ | term_end = | status = | office1 = মৰাপাট নিগমৰ অধ্যক্ষ | 1blankname1 = বস্ত্ৰ মন্ত্ৰী | 1namedata1 = [[স্মৃতি ইৰাণী]] | predecessor1 = অজয় কুমাৰ জল্লী | term_start1 = ৩১ ডিচেম্বৰ ২০২০<ref>{{Cite news|last=Podder|first=Debasish|date=31 December 2020|title=জুট কৰ্পোৰেশন অফ ইণ্ডিয়াৰ চেয়াৰম্যান হচ্ছেন শুভেন্দু অধিকাৰী, নতুন বছৰেই নিয়োগ|url=https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231131434/https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|url-status=dead|archive-date=31 December 2020|access-date=31 December 2020|work=Hindustan Times|language=bn}}</ref> | term_end1 = ২ মাৰ্চ ২০২১<ref>{{cite news |title=BJP leader Suvendu Adhikari likely to step down as Chairperson of Jute Corporation of India |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/bjp-leader-suvendu-adhikari-likely-to-step-down-as-chairperson-of-jute-corporation-of-india20210302170152/ |work=ANI News |date=2 March 2021 |access-date=29 May 2022}}</ref> | office2 = পৰিৱেশ মন্ত্ৰী | term_start2 = ২০১৮ | term_end2 = ২০২০ | 1blankname2 = মুখ্য মন্ত্ৰী | 1namedata2 = [[মমতা বেনাৰ্জী]] | predecessor2 = শোভন চেটাৰ্জী | successor2 = [[মমতা বেনাৰ্জী]]<ref name="r"/> | office3 = পৰিবহণ বিভাগৰ মন্ত্ৰী | term_start3 = ২৭ মে ২০১৬ | term_end3 = ২৭ নৱেম্বৰ ২০২০ | 1blankname3 = মুখ্য মন্ত্ৰী | 1namedata3 = মমতা বেনাৰ্জী | predecessor3 = অৰূপ বিশ্বাস | successor3 = ফিৰহাদ হাকিম<ref name="r">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/mamata-banerjee-to-keep-transport-portfolio-following-suvendu-adhikaris-resignation-2331328|title=CM Banerjee to retain transport portfolio following Suvendu Adhikari's resignation|newspaper=[[NDTV]]|date=28 November 2020}}</ref> | office4 = লোকসভাৰ সাংসদ | term_start4 = ১৬ মে' ২০০৯ | term_end4 = ১৯ মে' ২০১৬ | constituency4 = তামূলক লোক সভা সমষ্টি | predecessor4 = লক্ষ্মণ চন্দ্ৰ শেঠ | successor4 = দিব্যেন্দু অধিকাৰী | office6 = পশ্চিম বংগ বিধান সভাৰ সদস্য | term_start6 = ২০ মে' ২০১৬ | constituency6 = নন্দীগ্ৰাম | predecessor6 = ফিৰোজা বিবি | office7 = | term_start7 = ১১ মে' ২০০৬ | term_end7 = ১৬ মে ২০০৯ | constituency7 = কণ্ঠী দক্ষিণ | predecessor8 = শিশিৰ অধিকাৰী | successor8 = দিব্যেন্দু অধিকাৰী | birth_place = কোণ্টাই, পশ্চিমবংগ, ভাৰত | birth_date = {{birth date and age|1970|12|15|df=y}} | spouse = | party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] {{small|(২০২০ চনৰ পৰা)}} | alma_mater = ৰবীন্দ্ৰ ভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf }}</ref>কলা শাখাৰ স্নাতকোত্তৰ | profession = ৰাজনীতিক | father = শিশিৰ অধিকাৰী | relatives = দিব্যেন্দু অধিকাৰী (ভ্ৰাতৃ) <br/> সৌমেন্দু অধিকাৰী (ভ্ৰাতৃ) | website = | footnotes = | other_party = * [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] {{small|(১৯৯৫–২০০০)}} * [[তৃণমূল কংগ্ৰেছ]] {{small|(২০০০–২০২০)}} }} '''শুভেন্দু অধিকাৰী''' (জন্ম:- ১৫ ডিচেম্বৰ ১৯৭০) হৈছে এগৰাকী [[ভাৰতীয়]] ৰাজনীতিক। তেওঁ ২০২১ চনৰ মে' মাহৰপৰা পশ্চিম বংগত [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ বিৰোধী দলৰ নেতা আৰু [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] শাখাৰ নেতা হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। অধিকাৰীয়ে ২০১৬ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ পশ্চিম বংগ চৰকাৰৰ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰ্যালয়ত কৰ্মৰত হৈছিল। ২০১৬ আৰু ২০২১ চনত নন্দিগ্ৰামৰপৰা বিধানসভাৰ সদস্য (এম এল এ) হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে ২০০৫ চনত তেওঁ দক্ষিণ কণ্টাইৰ বাবে আৰু ২০০৯ আৰু ২০১৪ চনত তামলুকৰপৰা [[লোকসভা]]ৰ সংসদ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়।<ref name=HT_1/> অধিকাৰী ২০১৬ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ পৰিবহণ মন্ত্ৰী, ২০১৮ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ জলসিঞ্চন আৰু জলসম্পদ মন্ত্ৰী হিচাপে পশ্চিম বংগ চৰকাৰত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ২০০৯ চনৰপৰা ২০১৬ চনলৈ তামলুকৰপৰা লোকসভাৰ সদস্য আৰু ২০২০ চনৰপৰা ২০২১ চনলৈ ভাৰতীয় [[মৰাপাট]] নিগমৰ অধ্যক্ষ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। অধিকাৰী ১৯৯৮ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ [[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ|তৃণমূল কংগ্ৰেছ]] আৰু ১৯৯৫ চনৰপৰা ১৯৯৮ চনলৈ [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ [[মনমোহন সিং]] চৰকাৰৰ সাংসদ সদস্য তথা প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় গ্ৰামোন্নয়ন ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী শিশিৰ অধিকাৰীৰ পুত্ৰ।<ref>{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Ravik |title=Had no work, say former TMC ministers in UPA govt |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/had-no-work-say-former-tmc-ministers-in-upa-govt/story-u42OCyo4PuSXfNtPwjP3hO.html |access-date=29 May 2022 |work=Hindustan Times |date=23 September 2012}}</ref><ref>{{cite web | url = http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | title = Suvendu Adhikari -Profile | access-date = 20 June 2009 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20101029035522/http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | archive-date = 29 October 2010 | df = dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Commission of India|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|access-date=2 May 2021|website=results.eci.gov.in|archive-date=3 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503202328/https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Nandigram Election Result 2021 LIVE: Nandigram MLA Election Result & Vote Share - Oneindia |url=https://www.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/ |access-date=29 May 2022 |work=OneIndia}}</ref><ref>{{Cite news|title=Nandigram Assembly Election Results 2021 LIVE - Nandigram Vidhan Sabha Election Results|url=https://www.timesnownews.com/elections/nandigram-west-bengal-election-result-2021|work=Times Now|access-date=29 May 2022}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == ১৯৭০ চনৰ ১৫ ডিচেম্বৰত পশ্চিমবংগৰ পূৰ্ব মেদিনীপুৰ জিলাৰ কাৰ্কুলীত শিশিৰ অধিকাৰী আৰু গায়ত্ৰী অধিকাৰীৰ ঘৰত বঙালী ৰহী ব্ৰাহ্মণ<ref>{{Cite web |title=At Nandigram, Site of Historic Land Movement, a Battle to See Who the 'Real' Brahmin Is |url=https://thewire.in/politics/at-nandigram-site-of-historic-land-movement-a-battle-to-see-who-the-real-brahmin-is |access-date=2026-05-06 |website=The Wire |language=en}}</ref> পৰিয়ালত অধিকাৰীৰ জন্ম হয়। শিশিৰ অধিকাৰী এজন ৰাজনীতিবিদ, আৰু দ্বিতীয় মনমোহন সিং মন্ত্ৰালয়ৰ প্ৰাক্তন ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী৷ তেওঁ ২০১৯ চনত কান্থী সমষ্টিৰ পৰা লোকসভালৈ নিৰ্বাচিত হৈছিল।<ref name="LS">{{cite web |title=Adhikari, Shri Suvendu |url=https://sansad.in/ls/members/biographyM/4501 |publisher=Lok Sabha |access-date=23 May 2025}}</ref><ref name="AN">{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Kajari |date=31 March 2018 |title=Nandigram: Trinamool's stronghold, one family's stranglehold |url=https://newsable.asianetnews.com/india/west-bengal-polls-nandigram-subhendu-adhikari |work=Asianet Newsable |access-date=11 May 2025}}</ref> শুভেন্দু অধিকাৰী অবিবাহিত।<ref>{{cite news |title=ভাইৰা বিয়ে কৰলেও অকৃতদাৰ তিনি, জানুন কেমন শুভেন্দূৰ সংসাৰ |url=https://bangla.aajtak.in/elections/west-bengal-assembly-elections/story/former-wb-minister-suvendu-adhikary-explained-why-he-unmarried-255166-2020-12-16 |access-date=28 May 2023 |work=Aaj Tak বাংলা |date=16 December 2020 |language=bn}}</ref> শুভেন্দুৰ অন্যতম ভাতৃ সৌমেণ্ডু কান্থী পৌৰ নিগমৰ অধ্যক্ষ আছিল, যি এতিয়া ১৮ নং লোকসভাত কান্তী লোকসভা সমষ্টিৰ পৰা নিৰ্বাচিত হৈছে।<ref name="AN"/> ২০১৯ চনত তামলুক সমষ্টিৰ পৰা লোকসভালৈ নিৰ্বাচিত হোৱা দিব্যেন্দু অধিকাৰীও তেওঁৰ ভাতৃ। অধিকাৰীয়ে ২০১১ চনত [[ৰবীন্দ্ৰ ভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা কলা শাখাত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf |work=[[Election Commission of India]] |access-date=25 April 2026}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবংগ তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:লোকসভাৰ সাংসদ]] [[শ্ৰেণী:পশ্চিম বংগৰ ৰাজ্যিক কেবিনেট মন্ত্ৰীসকল]] s73ydtndomev8j20wabralcamg4odoy 604867 604866 2026-05-06T12:14:59Z Ishanjyotibora 14131 604867 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = শুভেন্দু অধিকাৰী | image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg | image_size = 250px | caption = ২০২৪ চনত শুভেন্দু অধিকাৰী | office = বিৰোধী দলপতি | governor = [[জগদীপ ধানখাড়]]<br/>লা গণেশান<br/>চি.ভি. আনন্দ বসু<br/> আৰ এন ৰবি | deputy = মিহিৰ গোস্বামী | predecessor = আব্দুল মান্নান | term_start = ১৩ মে ২০২১ | term_end = | status = | office1 = মৰাপাট নিগমৰ অধ্যক্ষ | 1blankname1 = বস্ত্ৰ মন্ত্ৰী | 1namedata1 = [[স্মৃতি ইৰাণী]] | predecessor1 = অজয় কুমাৰ জল্লী | term_start1 = ৩১ ডিচেম্বৰ ২০২০<ref>{{Cite news|last=Podder|first=Debasish|date=31 December 2020|title=জুট কৰ্পোৰেশন অফ ইণ্ডিয়াৰ চেয়াৰম্যান হচ্ছেন শুভেন্দু অধিকাৰী, নতুন বছৰেই নিয়োগ|url=https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231131434/https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|url-status=dead|archive-date=31 December 2020|access-date=31 December 2020|work=Hindustan Times|language=bn}}</ref> | term_end1 = ২ মাৰ্চ ২০২১<ref>{{cite news |title=BJP leader Suvendu Adhikari likely to step down as Chairperson of Jute Corporation of India |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/bjp-leader-suvendu-adhikari-likely-to-step-down-as-chairperson-of-jute-corporation-of-india20210302170152/ |work=ANI News |date=2 March 2021 |access-date=29 May 2022}}</ref> | office2 = পৰিৱেশ মন্ত্ৰী | term_start2 = ২০১৮ | term_end2 = ২০২০ | 1blankname2 = মুখ্য মন্ত্ৰী | 1namedata2 = [[মমতা বেনাৰ্জী]] | predecessor2 = শোভন চেটাৰ্জী | successor2 = [[মমতা বেনাৰ্জী]]<ref name="r"/> | office3 = পৰিবহণ বিভাগৰ মন্ত্ৰী | term_start3 = ২৭ মে ২০১৬ | term_end3 = ২৭ নৱেম্বৰ ২০২০ | 1blankname3 = মুখ্য মন্ত্ৰী | 1namedata3 = মমতা বেনাৰ্জী | predecessor3 = অৰূপ বিশ্বাস | successor3 = ফিৰহাদ হাকিম<ref name="r">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/mamata-banerjee-to-keep-transport-portfolio-following-suvendu-adhikaris-resignation-2331328|title=CM Banerjee to retain transport portfolio following Suvendu Adhikari's resignation|newspaper=[[NDTV]]|date=28 November 2020}}</ref> | office4 = লোকসভাৰ সাংসদ | term_start4 = ১৬ মে' ২০০৯ | term_end4 = ১৯ মে' ২০১৬ | constituency4 = তামূলক লোক সভা সমষ্টি | predecessor4 = লক্ষ্মণ চন্দ্ৰ শেঠ | successor4 = দিব্যেন্দু অধিকাৰী | office6 = পশ্চিম বংগ বিধান সভাৰ সদস্য | term_start6 = ২০ মে' ২০১৬ | constituency6 = নন্দীগ্ৰাম | predecessor6 = ফিৰোজা বিবি | office7 = | term_start7 = ১১ মে' ২০০৬ | term_end7 = ১৬ মে ২০০৯ | constituency7 = কণ্ঠী দক্ষিণ | predecessor8 = শিশিৰ অধিকাৰী | successor8 = দিব্যেন্দু অধিকাৰী | birth_place = কোণ্টাই, পশ্চিমবংগ, ভাৰত | birth_date = {{birth date and age|1970|12|15|df=y}} | spouse = | party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] {{small|(২০২০ চনৰ পৰা)}} | alma_mater = ৰবীন্দ্ৰ ভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf }}</ref>কলা শাখাৰ স্নাতকোত্তৰ | profession = ৰাজনীতিক | father = শিশিৰ অধিকাৰী | relatives = দিব্যেন্দু অধিকাৰী (ভ্ৰাতৃ) <br/> সৌমেন্দু অধিকাৰী (ভ্ৰাতৃ) | website = | footnotes = | other_party = * [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] {{small|(১৯৯৫–২০০০)}} * [[তৃণমূল কংগ্ৰেছ]] {{small|(২০০০–২০২০)}} }}{{Expand article}} '''শুভেন্দু অধিকাৰী''' (জন্ম:- ১৫ ডিচেম্বৰ ১৯৭০) হৈছে এগৰাকী [[ভাৰতীয়]] ৰাজনীতিক। তেওঁ ২০২১ চনৰ মে' মাহৰপৰা পশ্চিম বংগত [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ বিৰোধী দলৰ নেতা আৰু [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] শাখাৰ নেতা হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। অধিকাৰীয়ে ২০১৬ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ পশ্চিম বংগ চৰকাৰৰ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰ্যালয়ত কৰ্মৰত হৈছিল। ২০১৬ আৰু ২০২১ চনত নন্দিগ্ৰামৰপৰা বিধানসভাৰ সদস্য (এম এল এ) হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে ২০০৫ চনত তেওঁ দক্ষিণ কণ্টাইৰ বাবে আৰু ২০০৯ আৰু ২০১৪ চনত তামলুকৰপৰা [[লোকসভা]]ৰ সংসদ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়।<ref name=HT_1/> অধিকাৰী ২০১৬ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ পৰিবহণ মন্ত্ৰী, ২০১৮ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ জলসিঞ্চন আৰু জলসম্পদ মন্ত্ৰী হিচাপে পশ্চিম বংগ চৰকাৰত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ২০০৯ চনৰপৰা ২০১৬ চনলৈ তামলুকৰপৰা লোকসভাৰ সদস্য আৰু ২০২০ চনৰপৰা ২০২১ চনলৈ ভাৰতীয় [[মৰাপাট]] নিগমৰ অধ্যক্ষ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। অধিকাৰী ১৯৯৮ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ [[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ|তৃণমূল কংগ্ৰেছ]] আৰু ১৯৯৫ চনৰপৰা ১৯৯৮ চনলৈ [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ [[মনমোহন সিং]] চৰকাৰৰ সাংসদ সদস্য তথা প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় গ্ৰামোন্নয়ন ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী শিশিৰ অধিকাৰীৰ পুত্ৰ।<ref>{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Ravik |title=Had no work, say former TMC ministers in UPA govt |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/had-no-work-say-former-tmc-ministers-in-upa-govt/story-u42OCyo4PuSXfNtPwjP3hO.html |access-date=29 May 2022 |work=Hindustan Times |date=23 September 2012}}</ref><ref>{{cite web | url = http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | title = Suvendu Adhikari -Profile | access-date = 20 June 2009 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20101029035522/http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | archive-date = 29 October 2010 | df = dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Commission of India|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|access-date=2 May 2021|website=results.eci.gov.in|archive-date=3 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503202328/https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Nandigram Election Result 2021 LIVE: Nandigram MLA Election Result & Vote Share - Oneindia |url=https://www.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/ |access-date=29 May 2022 |work=OneIndia}}</ref><ref>{{Cite news|title=Nandigram Assembly Election Results 2021 LIVE - Nandigram Vidhan Sabha Election Results|url=https://www.timesnownews.com/elections/nandigram-west-bengal-election-result-2021|work=Times Now|access-date=29 May 2022}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == ১৯৭০ চনৰ ১৫ ডিচেম্বৰত পশ্চিমবংগৰ পূৰ্ব মেদিনীপুৰ জিলাৰ কাৰ্কুলীত শিশিৰ অধিকাৰী আৰু গায়ত্ৰী অধিকাৰীৰ ঘৰত বঙালী ৰহী ব্ৰাহ্মণ<ref>{{Cite web |title=At Nandigram, Site of Historic Land Movement, a Battle to See Who the 'Real' Brahmin Is |url=https://thewire.in/politics/at-nandigram-site-of-historic-land-movement-a-battle-to-see-who-the-real-brahmin-is |access-date=2026-05-06 |website=The Wire |language=en}}</ref> পৰিয়ালত অধিকাৰীৰ জন্ম হয়। শিশিৰ অধিকাৰী এজন ৰাজনীতিবিদ, আৰু দ্বিতীয় মনমোহন সিং মন্ত্ৰালয়ৰ প্ৰাক্তন ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী৷ তেওঁ ২০১৯ চনত কান্থী সমষ্টিৰ পৰা লোকসভালৈ নিৰ্বাচিত হৈছিল।<ref name="LS">{{cite web |title=Adhikari, Shri Suvendu |url=https://sansad.in/ls/members/biographyM/4501 |publisher=Lok Sabha |access-date=23 May 2025}}</ref><ref name="AN">{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Kajari |date=31 March 2018 |title=Nandigram: Trinamool's stronghold, one family's stranglehold |url=https://newsable.asianetnews.com/india/west-bengal-polls-nandigram-subhendu-adhikari |work=Asianet Newsable |access-date=11 May 2025}}</ref> শুভেন্দু অধিকাৰী অবিবাহিত।<ref>{{cite news |title=ভাইৰা বিয়ে কৰলেও অকৃতদাৰ তিনি, জানুন কেমন শুভেন্দূৰ সংসাৰ |url=https://bangla.aajtak.in/elections/west-bengal-assembly-elections/story/former-wb-minister-suvendu-adhikary-explained-why-he-unmarried-255166-2020-12-16 |access-date=28 May 2023 |work=Aaj Tak বাংলা |date=16 December 2020 |language=bn}}</ref> শুভেন্দুৰ অন্যতম ভাতৃ সৌমেণ্ডু কান্থী পৌৰ নিগমৰ অধ্যক্ষ আছিল, যি এতিয়া ১৮ নং লোকসভাত কান্তী লোকসভা সমষ্টিৰ পৰা নিৰ্বাচিত হৈছে।<ref name="AN"/> ২০১৯ চনত তামলুক সমষ্টিৰ পৰা লোকসভালৈ নিৰ্বাচিত হোৱা দিব্যেন্দু অধিকাৰীও তেওঁৰ ভাতৃ। অধিকাৰীয়ে ২০১১ চনত [[ৰবীন্দ্ৰ ভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা কলা শাখাত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf |work=[[Election Commission of India]] |access-date=25 April 2026}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবংগ তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:লোকসভাৰ সাংসদ]] [[শ্ৰেণী:পশ্চিম বংগৰ ৰাজ্যিক কেবিনেট মন্ত্ৰীসকল]] rr50pt976cttzlkbm4xted2zbvc9ttc 604868 604867 2026-05-06T12:16:00Z Ishanjyotibora 14131 604868 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = শুভেন্দু অধিকাৰী | image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg | image_size = 250px | caption = ২০২৪ চনত শুভেন্দু অধিকাৰী | office = বিৰোধী দলপতি | governor = [[জগদীপ ধানখাড়]]<br/>লা গণেশান<br/>চি.ভি. আনন্দ বসু<br/> আৰ এন ৰবি | deputy = মিহিৰ গোস্বামী | predecessor = আব্দুল মান্নান | term_start = ১৩ মে ২০২১ | term_end = | status = | office1 = মৰাপাট নিগমৰ অধ্যক্ষ | 1blankname1 = বস্ত্ৰ মন্ত্ৰী | 1namedata1 = [[স্মৃতি ইৰাণী]] | predecessor1 = অজয় কুমাৰ জল্লী | term_start1 = ৩১ ডিচেম্বৰ ২০২০<ref>{{Cite news|last=Podder|first=Debasish|date=31 December 2020|title=জুট কৰ্পোৰেশন অফ ইণ্ডিয়াৰ চেয়াৰম্যান হচ্ছেন শুভেন্দু অধিকাৰী, নতুন বছৰেই নিয়োগ|url=https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231131434/https://bangla.hindustantimes.com/bengal/kolkata/suvendu-adhikari-will-appointed-as-the-chairman-of-jute-corporation-of-india-in-the-new-year-31609419893893.html|url-status=dead|archive-date=31 December 2020|access-date=31 December 2020|work=Hindustan Times|language=bn}}</ref> | term_end1 = ২ মাৰ্চ ২০২১<ref>{{cite news |title=BJP leader Suvendu Adhikari likely to step down as Chairperson of Jute Corporation of India |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/bjp-leader-suvendu-adhikari-likely-to-step-down-as-chairperson-of-jute-corporation-of-india20210302170152/ |work=ANI News |date=2 March 2021 |access-date=29 May 2022}}</ref> | office2 = পৰিৱেশ মন্ত্ৰী | term_start2 = ২০১৮ | term_end2 = ২০২০ | 1blankname2 = মুখ্য মন্ত্ৰী | 1namedata2 = [[মমতা বেনাৰ্জী]] | predecessor2 = শোভন চেটাৰ্জী | successor2 = [[মমতা বেনাৰ্জী]]<ref name="r"/> | office3 = পৰিবহণ বিভাগৰ মন্ত্ৰী | term_start3 = ২৭ মে ২০১৬ | term_end3 = ২৭ নৱেম্বৰ ২০২০ | 1blankname3 = মুখ্য মন্ত্ৰী | 1namedata3 = মমতা বেনাৰ্জী | predecessor3 = অৰূপ বিশ্বাস | successor3 = ফিৰহাদ হাকিম<ref name="r">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/mamata-banerjee-to-keep-transport-portfolio-following-suvendu-adhikaris-resignation-2331328|title=CM Banerjee to retain transport portfolio following Suvendu Adhikari's resignation|newspaper=[[NDTV]]|date=28 November 2020}}</ref> | office4 = লোকসভাৰ সাংসদ | term_start4 = ১৬ মে' ২০০৯ | term_end4 = ১৯ মে' ২০১৬ | constituency4 = তামূলক লোক সভা সমষ্টি | predecessor4 = লক্ষ্মণ চন্দ্ৰ শেঠ | successor4 = দিব্যেন্দু অধিকাৰী | office6 = পশ্চিম বংগ বিধান সভাৰ সদস্য | term_start6 = ২০ মে' ২০১৬ | constituency6 = নন্দীগ্ৰাম | predecessor6 = ফিৰোজা বিবি | office7 = | term_start7 = ১১ মে' ২০০৬ | term_end7 = ১৬ মে ২০০৯ | constituency7 = কণ্ঠী দক্ষিণ | predecessor8 = শিশিৰ অধিকাৰী | successor8 = দিব্যেন্দু অধিকাৰী | birth_place = কোণ্টাই, পশ্চিমবংগ, ভাৰত | birth_date = {{birth date and age|1970|12|15|df=y}} | spouse = | party = [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] {{small|(২০২০ চনৰ পৰা)}} | alma_mater = ৰবীন্দ্ৰ ভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf }}</ref>কলা শাখাৰ স্নাতকোত্তৰ | profession = ৰাজনীতিক | father = শিশিৰ অধিকাৰী | relatives = দিব্যেন্দু অধিকাৰী (ভ্ৰাতৃ) <br/> সৌমেন্দু অধিকাৰী (ভ্ৰাতৃ) | website = | footnotes = | other_party = * [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] {{small|(১৯৯৫–২০০০)}} * [[তৃণমূল কংগ্ৰেছ]] {{small|(২০০০–২০২০)}} }}{{Expand article}} '''শুভেন্দু অধিকাৰী''' (জন্ম:- ১৫ ডিচেম্বৰ ১৯৭০) হৈছে এগৰাকী [[ভাৰতীয়]] ৰাজনীতিক। তেওঁ ২০২১ চনৰ মে' মাহৰপৰা পশ্চিম বংগত [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ বিৰোধী দলৰ নেতা আৰু [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] শাখাৰ নেতা হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। অধিকাৰীয়ে ২০১৬ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ পশ্চিম বংগ চৰকাৰৰ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰ্যালয়ত কৰ্মৰত হৈছিল। ২০১৬ আৰু ২০২১ চনত নন্দিগ্ৰামৰপৰা বিধানসভাৰ সদস্য (এম এল এ) হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে ২০০৫ চনত তেওঁ দক্ষিণ কণ্টাইৰ বাবে আৰু ২০০৯ আৰু ২০১৪ চনত তামলুকৰপৰা [[লোকসভা]]ৰ সংসদ সদস্য নিৰ্বাচিত হয়।<ref name=HT_1>{{cite news |last1=Manral |first1=Karan |title= |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/mamata-banerjee-challenges-suvendu-adhikari-s-nandigram-win-in-calcutta-hc-101623948924307.html |access-date=29 May 2022 |work=Hindustan Times |date=17 June 2021 |language=en}}</ref> অধিকাৰী ২০১৬ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ পৰিবহণ মন্ত্ৰী, ২০১৮ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ জলসিঞ্চন আৰু জলসম্পদ মন্ত্ৰী হিচাপে পশ্চিম বংগ চৰকাৰত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ২০০৯ চনৰপৰা ২০১৬ চনলৈ তামলুকৰপৰা লোকসভাৰ সদস্য আৰু ২০২০ চনৰপৰা ২০২১ চনলৈ ভাৰতীয় [[মৰাপাট]] নিগমৰ অধ্যক্ষ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। অধিকাৰী ১৯৯৮ চনৰপৰা ২০২০ চনলৈ [[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ|তৃণমূল কংগ্ৰেছ]] আৰু ১৯৯৫ চনৰপৰা ১৯৯৮ চনলৈ [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। তেওঁ [[মনমোহন সিং]] চৰকাৰৰ সাংসদ সদস্য তথা প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় গ্ৰামোন্নয়ন ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী শিশিৰ অধিকাৰীৰ পুত্ৰ।<ref>{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Ravik |title=Had no work, say former TMC ministers in UPA govt |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/had-no-work-say-former-tmc-ministers-in-upa-govt/story-u42OCyo4PuSXfNtPwjP3hO.html |access-date=29 May 2022 |work=Hindustan Times |date=23 September 2012}}</ref><ref>{{cite web | url = http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | title = Suvendu Adhikari -Profile | access-date = 20 June 2009 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20101029035522/http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 | archive-date = 29 October 2010 | df = dmy-all }}</ref><ref>{{Cite web|title=Election Commission of India|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|access-date=2 May 2021|website=results.eci.gov.in|archive-date=3 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503202328/https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Nandigram Election Result 2021 LIVE: Nandigram MLA Election Result & Vote Share - Oneindia |url=https://www.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/ |access-date=29 May 2022 |work=OneIndia}}</ref><ref>{{Cite news|title=Nandigram Assembly Election Results 2021 LIVE - Nandigram Vidhan Sabha Election Results|url=https://www.timesnownews.com/elections/nandigram-west-bengal-election-result-2021|work=Times Now|access-date=29 May 2022}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == ১৯৭০ চনৰ ১৫ ডিচেম্বৰত পশ্চিমবংগৰ পূৰ্ব মেদিনীপুৰ জিলাৰ কাৰ্কুলীত শিশিৰ অধিকাৰী আৰু গায়ত্ৰী অধিকাৰীৰ ঘৰত বঙালী ৰহী ব্ৰাহ্মণ<ref>{{Cite web |title=At Nandigram, Site of Historic Land Movement, a Battle to See Who the 'Real' Brahmin Is |url=https://thewire.in/politics/at-nandigram-site-of-historic-land-movement-a-battle-to-see-who-the-real-brahmin-is |access-date=2026-05-06 |website=The Wire |language=en}}</ref> পৰিয়ালত অধিকাৰীৰ জন্ম হয়। শিশিৰ অধিকাৰী এজন ৰাজনীতিবিদ, আৰু দ্বিতীয় মনমোহন সিং মন্ত্ৰালয়ৰ প্ৰাক্তন ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী৷ তেওঁ ২০১৯ চনত কান্থী সমষ্টিৰ পৰা লোকসভালৈ নিৰ্বাচিত হৈছিল।<ref name="LS">{{cite web |title=Adhikari, Shri Suvendu |url=https://sansad.in/ls/members/biographyM/4501 |publisher=Lok Sabha |access-date=23 May 2025}}</ref><ref name="AN">{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Kajari |date=31 March 2018 |title=Nandigram: Trinamool's stronghold, one family's stranglehold |url=https://newsable.asianetnews.com/india/west-bengal-polls-nandigram-subhendu-adhikari |work=Asianet Newsable |access-date=11 May 2025}}</ref> শুভেন্দু অধিকাৰী অবিবাহিত।<ref>{{cite news |title=ভাইৰা বিয়ে কৰলেও অকৃতদাৰ তিনি, জানুন কেমন শুভেন্দূৰ সংসাৰ |url=https://bangla.aajtak.in/elections/west-bengal-assembly-elections/story/former-wb-minister-suvendu-adhikary-explained-why-he-unmarried-255166-2020-12-16 |access-date=28 May 2023 |work=Aaj Tak বাংলা |date=16 December 2020 |language=bn}}</ref> শুভেন্দুৰ অন্যতম ভাতৃ সৌমেণ্ডু কান্থী পৌৰ নিগমৰ অধ্যক্ষ আছিল, যি এতিয়া ১৮ নং লোকসভাত কান্তী লোকসভা সমষ্টিৰ পৰা নিৰ্বাচিত হৈছে।<ref name="AN"/> ২০১৯ চনত তামলুক সমষ্টিৰ পৰা লোকসভালৈ নিৰ্বাচিত হোৱা দিব্যেন্দু অধিকাৰীও তেওঁৰ ভাতৃ। অধিকাৰীয়ে ২০১১ চনত [[ৰবীন্দ্ৰ ভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা কলা শাখাত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf |work=[[Election Commission of India]] |access-date=25 April 2026}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবংগ তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:লোকসভাৰ সাংসদ]] [[শ্ৰেণী:পশ্চিম বংগৰ ৰাজ্যিক কেবিনেট মন্ত্ৰীসকল]] mime812tqbaycu5r2r3shzmvv3bxxvo 0 136792 604916 604822 2026-05-06T15:01:52Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ধৰ্ম */ 604916 wikitext text/x-wiki {{Short description|Iranic ethnic group}} {{bots|deny=Citation bot}} {{Infobox ethnic group | native_name_lang = ku | flag = | flag_caption = | group = কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী | native_name = {{langx|ku|کورد|Kurd|label=none}} | image = | pop =৩০–৩৫ মিলিয়ন <ref name="washingtonkurd">{{cite web |title=Kurdish Population|url=https://dckurd.org/kurdistan/|publisher=[[Washington Kurdish Institute]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250109021853/https://dckurd.org/kurdistan/|archive-date=9 January 2025|quote=''There are an estimated 30–35 million Kurds, and about half of them live in Turkey.''}}</ref><br>(''ৱাছিংটন কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট'',২০২৪ চনৰ অনুমান )<hr>30–40 million<ref name="CIAonline">{{cite book|title=The World Factbook|edition=Online|date=2015|publisher=US [[Central Intelligence Agency]]|location=Langley, Virginia|issn=1553-8133|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|access-date=2 August 2015|archive-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|url-status=dead}} A rough estimate in this edition gives populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or in adjacent regions. The CIA estimates are {{as of|lc=y|2015|8}} – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15–20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.</ref><br>(''দ্য ৱল্ড ফেক্টবুক'', ২০১৫ চনৰ অনুমান)<hr>36.4–45.6 million<ref name="KIOP2017">[http://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004 The Kurdish Population] by the [[Kurdish Institute of Paris]], 2017 estimate. The Kurdish population is estimated at 15–20 million in Turkey, 10–12 million in Iran, 8–8.5 million in Iraq, 3–3.6 million in Syria, 1.2–1.5 million in the European diaspora, and 400k–500k in the former USSR—for a total of 36.4 million to 45.6 million globally.</ref><br>(''কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট অৱ পেৰিছ'', ২০১৭ চনৰ অনুমান) | region1 = {{TUR}} | pop1 = {{estimation|14.3–20 million}} | ref1 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region2 = {{IRN}} | pop2 = {{estimation|8.2–12 million}} | ref2 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region3 = {{IRQ}} | pop3 = {{estimation|5.6–8.5 million}} | ref3 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region4 = {{SYR}} | pop4 = {{estimation|1.5–3.6 million}} | ref4 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/><ref name="HeritageforPeace">{{cite web |title=Demographics of Syria|url=https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/ |publisher=[[Heritage for Peace]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205182626/https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/|archive-date=5 December 2024|quote=''Around 1.5 million Kurds form Syria’s largest ethnic minority. About a third of them live in the foothills of the Taurus Mountains north of Aleppo, and an equal number along the Turkish border in the Jazirah. A further 10 per cent can be found in the vicinity of Jarabulus northeast of Aleppo, and from 10–15 per cent in the Hayy al-Akrad (Quarter of the Kurds) on the outskirts of Damascus.''}}</ref> | region5 = {{GER}} | pop5 = 1.2–1.5 million | ref5 = <ref>{{cite web|url=https://www.sueddeutsche.de/politik/interview-am-morgen-wir-deutsche-kurden-aergern-uns-ueber-die-bundesregierung-1.3913545! amp|title="Wir Kurden ärgern uns über die Bundesregierung" – Politik|date=21 March 2018|publisher=Süddeutsche.de|access-date=18 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.heise.de/tp/features/Geschenk-an-Erdogan-Kurdisches-Kulturfestival-verboten-4155967.html|title=Geschenk an Erdogan? Kurdisches Kulturfestival verboten|date=5 September 2018|publisher=heise.de|access-date=18 May 2019}}</ref> | region6 = {{flag icon|Azerbaijan}} [[আজাৰবাইজান]] | pop6 = 150,000–180,000 | ref6 = <ref name="coucileub">''[http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/WorkingDocs/Doc06/EDOC11006.htm The cultural situation of the Kurds]'', <cite>A report by Lord Russell-Johnston, Council of Europe, July 2006</cite>.</ref><!-- تکمیل یادکرد توسط ربات از ویکی انگلیسی --><ref name="Vanly">Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992). pg 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrghizistan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000), Total 450,000</ref> | region7 = {{FRA}} | pop7 = ১৫০,০০০ | ref7 = <ref>{{cite news|title=3 Kurdish women political activists shot dead in Paris|url=https://edition.cnn.com/2013/01/10/world/europe/france-kurd-deaths/|access-date=9 June 2014|publisher=CNN|date=11 January 2013}}</ref> | region8 = {{flag icon|Sweden}} [[চুইডেন]] | pop8 = ১০০,০০০+ | ref8 = <ref>{{Cite web|title=NATO Membership for Sweden: Between Turkey and the Kurds|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/nato-membership-sweden-between-turkey-and-kurds|access-date=7 August 2023|publisher=The Washington Institute|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Will exiled Kurds pay price of Sweden's NATO entry?|work=The Christian Science Monitor|url=https://www.csmonitor.com/World/Europe/2023/0228/Will-exiled-Kurds-pay-price-of-Sweden-s-NATO-entry|access-date=7 August 2023|issn=0882-7729}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 May 2022|title=NATO bid reignites Sweden's dispute with Turkey over Kurds|url=https://www.politico.eu/article/sweden-finland-nato-turkey-erdogan-magdalena-anderssonkurdish-rights/|access-date=7 August 2023|website=POLITICO|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=TT|date=23 September 2017|title=Svenskkurder: Självständighet kan inte vänta|language=sv|work=Svenska Dagbladet|url=https://www.svd.se/a/P7M45/svenskkurder-sjalvstandighet-kan-inte-vanta|access-date=7 August 2023|issn=1101-2412}}</ref> | region9 = {{flag icon|Netherlands}}[[নেদাৰলেণ্ড]] | pop9 = ১০০,০০০ | ref9 = <ref>{{cite news|title=Diaspora Kurde|url=https://www.institutkurde.org/kurdorama/|website=Institutkurde.org|access-date=2 November 2019|language=fr}}</ref> | region10 = {{flag icon|Russia}} [[ৰাছিয়া]] | pop10 = ৬৩,৮১৮ | ref10 = <ref>{{cite web|title=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|work=Demoscope.ru|access-date=4 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521170119/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|archive-date=21 May 2012}}</ref> | region11 = {{flag icon|Belgium}} [[বেলজিয়াম]] | pop11 = ৫০,০০০ | ref11 = <ref name=IKP>{{cite web|title=The Kurdish Diaspora|url=http://www.institutkurde.org/en/kurdorama/|website=Institut Kurde de Paris|access-date=9 June 2014}}</ref> | region12 = {{flag icon|United Kingdom}} [[যুক্তৰাজ্য ]] | pop12 = ৪৯,৮৪১ | ref12 = <ref name="uk1">{{cite web|title=QS211EW – Ethnic group (detailed)|url=http://www.nomisweb.co.uk/census/2011/CT0010/view/2092957703|work=nomis|publisher=Office for National Statistics|access-date=3 August 2013}}</ref><ref name="uk2" >{{cite web|title=Ethnic Group – Full Detail_QS201NI|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/18/2011_Northern_Ireland_census_results_-_Ethnic_group_%28QS201NI%29.pdf|access-date=4 September 2013}}</ref><ref name="uk3" >{{cite web|title=Scotland's Census 2011 – National Records of Scotland – Ethnic group (detailed)|url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|publisher=Scotland Census|access-date=29 September 2013|archive-date=21 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|url-status=dead}}</ref> | region13 = {{flagicon|Kazakhstan}} [[কাজাখাস্তান]] | pop13 =৪৭,৯৩৮ | ref13 = <ref>{{cite web|title=Ethnic composition of Kazakhstan 2021|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|access-date=4 July 2022}}</ref> | region14 = {{flag icon|Armenia}} [[আৰ্মেনিয়া]] | pop14 = ৩৭,৪৭০ | ref14 = <ref>{{cite web|title=Information from the 2011 Armenian National Census|url=http://www.armstat.am/file/doc/99478353.pdf|language=hy|work=Statistics of Armenia|access-date=27 May 2014}}</ref> | region15 = {{flag icon|Switzerland}} [[চুইজাৰলেণ্ড]] | pop15 = ৩৫,০০০ | ref15 = <ref>{{cite web|title=Switzerland|url=http://www.ethnologue.com/country/CH|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region16 = {{flag icon|Denmark}} [[Denmark]] | pop16 = ৩০,০০০ | ref16 = <ref>{{cite news|title=Fakta: Kurdere i Danmark|url=http://jyllands-posten.dk/indland/ECE5105449/fakta-kurdere-i-danmark/|access-date=24 December 2013|newspaper=Jyllandsposten|date=8 May 2006|language=da}}</ref> | region17 = {{flag icon|Jordan}} [[Jordan]] | pop17 = ৩০,০০০ | ref17 = <ref>{{cite web|title=Language and Cultural Shift Among the Kurds of Jordan|url=http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|access-date=10 November 2012|first1=Mahmoud A.|last1=Al-Khatib|first2=Mohammed N.|last2=Al-Ali|page=12|archive-date=1 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|url-status=dead}}</ref> | region18 = {{flag icon|Austria}} [[Austria]] | pop18 = ২৩,০০০ | ref18 = <ref>{{cite web|title=Austria|url=http://www.ethnologue.com/country/AT|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region19 = {{flag icon|Greece}} [[Greece]] | pop19 = ২২,০০০ | ref19 = <ref>{{cite web|title=Greece|url=http://www.ethnologue.com/country/GR/|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region20 = {{USA}} | pop20 = ২০,৫৯১–৪০,০০০ | ref20 = <ref name="USCensus" >{{cite web|title=2011–2015 American Community Survey Selected Population Tables|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|url-status=dead|publisher=Census Bureau|access-date=29 March 2019}}</ref>{{New archival link needed|date=April 2026}} | region21 = {{flag icon|Canada}} [[Canada]] | pop21 = ১৬,৩১৫ | ref21 = <ref>{{cite web|title=Ethnic Origin (279), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3), Generation Status (4), Age (12) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces and Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2016 Census|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|access-date=3 February 2018|date=25 October 2017}}</ref> | region22 = {{flag icon|Finland}} [[Finland]] | pop22 = 15,850 | ref22 = <ref>{{cite web|title=Language according to age and sex by region 1990 – 2021|url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/|publisher=Statistics Finland|access-date=27 November 2022}}</ref> | region23 = {{flag icon|Georgia}} [[Georgia (country)|Georgia]] | pop23 = 13,861 | ref23 = <ref>{{cite web|title=Population/Census|url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf|website=geostat.ge}}</ref> | region24 = {{flag icon|Kyrgyzstan}} [[Kyrgyzstan]] | pop24 = 13,200 | ref24 = <ref>{{cite web|title=Number of resident population by selected nationality|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|publisher=United Nations|access-date=9 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|archive-date=10 July 2012}}</ref> | region25 = {{flag icon|Australia}} [[Australia]] | pop25 = 10,171 | ref25 = <ref>{{cite web|year=2022|title=Australia – Ancestry|url=https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|access-date=27 November 2022|archive-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|url-status=dead}}</ref> | region26 = {{flag icon|Indonesia}} [[Indonesia]] | pop26 = 4,800 | ref26 = <ref>{{cite journal|url=https://www.semanticscholar.org/paper/Living-in-Limbo%3A-Iraqi-Refugees-in-Indonesia-Hoffman/530df0dabcc39afbebf226d425583e79664f3c28|title=Living in Limbo: Iraqi Refugees in Indonesia|journal=Refuge: Canada's Journal on Refugees|language=en|volume=28|number=1|first=Sue|last=Hoffman|year=2012|publisher=[[Yale Law Journal]]|location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]]|pages=15–24|doi=10.25071/1920-7336.36085|doi-access=free}}</ref> | languages = {{Plainlist| * '''Majority:'''<ref name="Iranatlas" >{{cite web|title=Atlas of the Languages of Iran A working classification|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.classification|website=Languages of Iran|access-date=25 May 2019}}</ref> * [[Kurdish language|Kurdish]] * {{Hlist|([[Kurmanji]]|[[Sorani]]|[[Southern Kurdish]]|[[Laki language|Laki]])}} * '''Minority:'''<ref name="leezenberg">{{cite journal|author1=Michiel Leezenberg|title=Gorani Influence on Central Kurdish: Substratum or Prestige Borrowing?|journal=ILLC – Department of Philosophy, University of Amsterdam|page=1|year=1993|url=http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|access-date=29 May 2019|archive-date=12 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|url-status=dead}}</ref> * {{Hlist|[[Zaza language|Zaza]]|[[Gorani language (Zaza-Gorani)|Gorani]]|[[Shabaki language|Shabaki]]}} * '''Second languages:''' * {{Hlist|[[Turkish language|Turkish]]|[[Persian language|Persian]]|[[Arabic]]|Others}} }} | religions = {{Plainlist| * '''Predominantly:'''<ref>{{cite web|title=Kurds in Turkey|url=https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|access-date=13 September 2022|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|url-status=dead}}</ref> * [[Islam]]{{efn|See [[Kurdish Muslims]]}} * {{Hlist|([[Sunni Islam|Sunni]]|[[Shia Islam|Shia]])}} * '''Significant minority:'''<ref>{{cite web|url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdistan-religion/|title=Learn About Kurdish Religion}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/kurds-iran-missing-piece-middle-east-puzzle|title=Kurds of Iran: The missing piece in the Middle East Puzzle}}</ref> * {{Hlist|[[Yazidism]] | [[Yarsanism]]| [[Zoroastrianism]] | [[Kurdish Alevism|Alevism]] | [[Christianity]]{{efn|See [[Kurdish Christians]]}} | [[History of the Jews in Kurdistan|Judaism]]}} }} | related = Other [[Iranian peoples|Iranic peoples]] | footnotes = }} '''কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী বা কুৰ্দ জনগোষ্ঠী''' হৈছে পশ্চিম এছিয়াৰ স্থানীয় ইৰাণী জনগোষ্ঠী।<ref>*{{cite encyclopedia|last1=Bois|first1=Th.|last2=Minorsky|first2=V.|last3=MacKenzie|first3=D.N.|encyclopedia=Encyclopedia of Islam, Second Edition|publisher=Brill Online|title=Kurds, Kurdistān|date=24 April 2012|volume=5|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544?s.num=53&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.start=40&s.q=nihawand|quote=The Kurds, an Iranian people of the Near East, live at the junction of (...)|page=439}} *{{cite book|first=John A.|last=Shoup|title=Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=GN5yv3-U6goC&pg=PA159|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598843637}} *{{cite book|first=Kendal|last=Nezan|title=A Brief Survey of the History of the Kurds|url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php|publisher=Kurdish Institute of Paris}}</ref> দক্ষিণ-পূব [[তুৰস্ক]], উত্তৰ-পশ্চিম [[ইৰাণ]], উত্তৰ [[ইৰাক]] আৰু উত্তৰ-পূব ছিৰিয়াত বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চল কুৰ্দিস্তানৰ স্থানীয় লোক। ৩০–৪৫ মিলিয়ন লোকৰ বিশ্বব্যাপী থকা কুৰ্দিছ সম্প্ৰদায় মূলতঃ কুৰ্দিস্তানত কেন্দ্ৰীভূত যদিও কুৰ্দিস্তানৰ বাহিৰে পশ্চিম [[এছিয়া]] আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ কিছু অংশত কুৰ্দিছ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ বৃহৎ সম্প্ৰদায় বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য যে তুৰস্কৰ মধ্য আনাতোলিয়ান কুৰ্দসকল (যিসকলে ১৯২৩ চনৰ আৰ্মেনিয়ান গণহত্যাৰ পিছত পূব আনাতোলিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল, সেই সময়ত পশ্চিম আৰ্মেনিয়া বুলি কোৱা হৈছিল), লগতে ইস্তানবুলৰ কুৰ্দসকল; ইৰাণৰ খোৰাছানী কুৰ্দসকল; ককেছাছৰ কুৰ্দসকল (যিসকল মূলতঃ আজাৰবাইজান আৰু আৰ্মেনিয়াত আছে); আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ বিভিন্ন দেশত — বিশেষকৈ [[জাৰ্মানী]], [[ফ্ৰান্স]], [[ছুইডেন]] আৰু [[নেদাৰলেণ্ড]]ত বাস কৰে। ==ভাষা== [[File:Kurdish-inhabited area by CIA (1992).jpg|thumb|মধ্যপ্ৰাচ্যৰ কুৰ্দি বসতিপ্ৰধান অঞ্চল (১৯৯২)]] [[File:Maunsell&#039;s map, Pre-World War I British Ethnographical Map of eastern Turkey in Asia, Syria and western Persia 01.jpg|thumb|১৯১০ চনৰ মানচেল মানচিত্ৰ। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ব্ৰিটিছ নৃতাত্ত্বিক মানচিত্ৰত কুৰ্দিছ অঞ্চলসমূহ হালধীয়া (পাতল আৰু ডাঠ দুয়োটা) ৰঙেৰে দেখুওৱা হৈছে।]] কুৰ্দি (কুৰ্দি: কুৰ্দি বা কুৰ্দি) হৈছে কুৰ্দি জনসাধাৰণে কোৱা আন্তঃসংযোগী উপভাষাৰ এটা গোট। <ref name="Iranica-KurdLang">{{cite encyclopedia |year=2008 |title=Kurdish Language |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |url=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-i |access-date=2 December 2011 |last=Paul |first=Ludwig}} Writes about the problem of attaining a coherent definition of "Kurdish language" within the Northwestern Iranian dialect continuum. There is no unambiguous evolution of Kurdish from Middle Iranian, as "from Old and Middle Iranian times, no predecessors of the Kurdish language are yet known; the extant Kurdish texts may be traced back to no earlier than the 16th century CE." Ludwig Paul further states: "Linguistics itself, or dialectology, does not provide any general or straightforward definition of at which point a language becomes a dialect (or vice versa). To attain a fuller understanding of the difficulties and questions that are raised by the issue of the 'Kurdish language,' it is therefore necessary to consider also non-linguistic factors."</ref> ইয়াক প্ৰধানকৈ [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দিস্তান গঠন কৰা অংশত কোৱা হয়।<ref>[http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm Geographic distribution of Kurdish and other Iranic languages] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071018024743/http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm |date=18 October 2007 }}</ref> ইৰাকত আৰবী ভাষাৰ সমান্তৰালভাৱে কুৰ্দিছ ভাষা জাতীয় ভাষা হিচাপে আনুষ্ঠানিক মৰ্যাদা আছে; ইৰাণত ইয়াক আঞ্চলিক ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে আৰু আৰ্মেনিয়াত ইয়াক সংখ্যালঘু ভাষা বুলি গণ্য কৰা হয়। দশম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আল-মাছৌদিৰ দৰে আৰব ভূগোলবিদসকলে কুৰ্দিছ জনসাধাৰণক এক সুকীয়া ভাষা সম্প্ৰদায় হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল। বহুতো কুৰ্দ দ্বিভাষিক বা বহুভাষিক; তেওঁলোকে নিজৰ মাতৃভাষা কুৰ্দি ভাষাৰ লগতে নিজৰ গৃহভূমিৰ ভাষাসমূহ—যেনে আৰবী, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী—দ্বিতীয় ভাষা হিচাপে কয়, আনহাতে কুৰ্দি প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সদস্যসকলে প্ৰায়ে তিনিটা বা তাতকৈ অধিক ভাষা কয়। তুৰ্কীকৃত আৰু আৰবীকৃত কুৰ্দসকলে প্ৰায়ে কুৰ্দি ভাষা কম ব্যৱহাৰ কৰে বা একেবাৰেই ব্যৱহাৰ নকৰে। মেকেঞ্জীৰ মতে কুৰ্দি ভাষাৰ সকলো উপভাষাই কেইটামান ভাষিক বৈশিষ্ট্য ভাগ কৰে যিবোৰ অন্যান্য ইৰাণী ভাষাত নাই। ==ধৰ্ম== ===ইছলাম=== কুৰ্দিছসকলৰ অধিকাংশই চুন্নী মুছলমান । এওঁলোকে শ্বাফী পন্থা অনুসৰণ কৰে যদিও এক উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘুৱে হানাফী পন্থা <ref>{{Cite journal|last1=Sarigil|first1=Zeki|last2=Fazlioglu|first2=Omer|date=2014|title=Exploring the roots and dynamics of Kurdish ethno-nationalism in Turkey|url=http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|journal=Nations and Nationalism|publisher=[[Bilkent University]]|volume=20|issue=3|page=447|doi=10.1111/nana.12058|hdl=11693/26432|hdl-access=free|access-date=20 February 2021|archive-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218061906/http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|url-status=dead}}</ref> আৰু আলেভিছ ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও বহুতো শ্বাফী কুৰ্দে দুটা চুফী আদেশৰ ভিতৰত এটা আদেশ অনুসৰণ কৰে । সেয়া হ'ল নাকছবন্দী আৰু কাদ্ৰিয়াহ।<ref>{{Cite journal|last=van Bruinessen|first=Martin|date=2000|title=The Qadiriyya and the lineages of Qadiri shaykhs in Kurdistan|journal=Journal of the History of Sufism|volume=1–2|citeseerx=10.1.1.545.8465}}</ref> চুন্নী ইছলামৰ উপৰিও আলেভিছ আৰু ছিয়া ইছলামকো অনুসৰণ কৰে লাখ লাখ কুৰ্দিছলোকে। <ref>{{Cite book|last=McDowall|first=David|title=The Kurds: A Nation Denied|publisher=Minority Rights Group|year=1992|isbn=9781873194300|pages=57}}</ref> ===য়াজিদবাদ=== [[File:Yezidi New Year in Lalish (18 April 2017) 21.jpg|thumb|ললিছত ইয়াজিদী নৱবৰ্ষ উদযাপন, ১৮ এপ্ৰিল ২০১৭]] ইয়াজিদী ধৰ্ম হ'ল ইৰাণী প্ৰাক-জোৰ’ষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মৰ পশ্চিমীয়া শাখাত শিপা থকা এক ইশ্বৰবাদী জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম। <ref name=":02">{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|oclc=879288867}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last=Foltz|first=Richard|date=1 June 2017|title=The "Original" Kurdish Religion? Kurdish Nationalism and the False Conflation of the Yezidi and Zoroastrian Traditions|url=http://dx.doi.org/10.1163/18747167-12341309|journal=Journal of Persianate Studies|volume=10|issue=1|pages=87–106|doi=10.1163/18747167-12341309|issn=1874-7094|url-access=subscription}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|first=Omarkhali|last=Khanna|title=The status and role of the Yezidi legends and myths : to the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|date=2011|oclc=999248462}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Kreyenbroek|first=Philip G.|url=https://books.google.com/books?id=OTQqAQAAMAAJ&q=Ancient+iranian|title=Yezidism—its Background, Observances, and Textual Tradition|date=1995|publisher=E. Mellen Press|isbn=978-0-7734-9004-8|language=en}}</ref> জগতখন সৃষ্টি কৰি সাতটা পবিত্ৰ সত্তাৰ তত্বাৱধানত অৰ্পণ কৰা এজন ঈশ্বৰৰ বিশ্বাসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। <ref name="Allison 2017">{{cite encyclopedia|title=The Yazidis|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Religion|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|url=https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|access-date=15 May 2021|date=25 January 2017|doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.254|isbn=9780199340378|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311065225/https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|archive-date=11 March 2019|author-last=Allison|author-first=Christine|doi-access=free|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|first=Açıkyıldız|last=Birgül|url=https://www.worldcat.org/oclc/772844849|title=The Yezidis : the History of a Community, Culture and Religion.|date=2010|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-0-85772-061-0|location=London|oclc=772844849}}</ref>এই সাতটা সত্তাৰ নেতা হৈছে টাউছ-ই-মালেক, যাক এটা ময়ুৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। <ref name="Allison 2017"/><ref name="Maisel">{{Cite book|last=Maisel|first=Sebastian|url=https://books.google.com/books?id=EFgIDgAAQBAJ&pg=PA44|title=Yezidis in Syria: Identity Building among a Double Minority|date=24 December 2016|publisher=Lexington Books|isbn=9780739177754|language=en}}</ref> ইয়াৰ অনুগামীৰ সংখ্যা বিশ্বজুৰি ৭ লাখৰ পৰা ১০ লাখলৈকে আছে।<ref>{{Cite book|last=Rowe|first=Paul S.|url=https://books.google.com/books?id=bOF1DwAAQBAJ&dq=yezidis+number&pg=PT807|title=Routledge Handbook of Minorities in the Middle East|date=20 September 2018|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-23378-7|language=en}}</ref> [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দি অঞ্চলত এওঁলোক খিলঞ্জীয়া। ৰাছিয়া, জৰ্জিয়া আৰু আৰ্মেনিয়াতো য়াজিদীসকলৰ অৱস্থিতি আছে। শেহতীয়া য়াজিদী সম্প্ৰদায় অট্টোমান সাম্ৰাজ্যৰ মুছলমানসকলৰ নিৰ্যাতনৰ পৰা পলায়ন কৰা শৰণাৰ্থীসকলে স্থাপন কৰিছে। <ref name=":1" /> ইয়াজিদবাদ কুৰ্দিছ আলেভিজম আৰু ইয়াৰানবাদৰ সৈতে বহুতোক্ষেত্ৰত মিল থকা দেখা যায় আৰু যিবোৰ প্ৰাক-ইছলামিক যুগৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছিল। <ref>{{Cite book|last1=Bozarslan|first1=Hamit|url=https://books.google.com/books?id=IXgnEAAAQBAJ|title=The Cambridge History of the Kurds|last2=Gunes|first2=Cengiz|last3=Yadirgi|first3=Veli|date=22 April 2021|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-58301-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Omarkhali|first=Khanna|date=January 2009|title=The status and role of the Yezidi legends and myths. To the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|url=https://www.academia.edu/7918305|journal=Folia Orientalia|issn=0015-5675|oclc=999248462}}</ref><ref>{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|url=https://www.worldcat.org/oclc/879288867|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|date=2013|language=English|oclc=879288867}}</ref> ===য়াৰছানিবাদ=== য়াৰছানিবাদক আহল-ই-হাক, আহলে-হাগ বা কাকাই বুলিও জনা যায়। কুৰ্দিস্তানৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত এই ধৰ্মও অন্যতম। যদিও অধিকাংশ য়াৰছানী শাস্ত্ৰ গোৰাণী ভাষাত আৰু সকলো য়াৰছানী পবিত্ৰ স্থান কুৰ্দিস্তানত অৱস্থিত, তথাপিও এই ধৰ্ম অনুগামী আন অঞ্চলতো পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইৰাকৰ কুৰ্দিস্তানত ৩ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে, আনহাতে ইৰাণত ২০ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে।<ref>{{Cite web|title=About Yarsan, a religious minority in Iran and Yarsani asylum seekers – Yarsanmedia|url=http://www.yarsanmedia.org/ku/?p=10565|access-date=22 June 2021|language=fa-IR}}</ref> অৱশ্যে দুয়োখন দেশতে য়াৰছানীৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ নাই। ===জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম=== [[File:Faravahar-Gold.svg|thumb|জৰদস্তি ধৰ্মৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতীক ফৰৱাহাৰ (বা ফেৰোহৰ)ক এক ফ্ৰাভাছি (ৰক্ষক আত্মা)ৰ চিত্ৰণ বুলি গণ্য কৰা হয়। ]] ইৰাণী ধৰ্ম জৰদস্তিবাদে ইৰাণী সংস্কৃতিৰ ওপৰত গভীৰভাৱে প্ৰভাৱ পেলাইছে ।কিয়নো জুৰদস্তিবাদৰ এটা অংশ কুৰ্দিছ জনসাধাৰণ আৰু ইয়াৰ কিছু প্ৰভাৱ মধ্যযুগত ধৰ্মটোৰ অৱনতি ঘটাৰ পিছতো প্ৰচলিত আছে। ইৰাণী দাৰ্শনিক ছুহৰাৱাৰ্ডিয়ে জৰদস্তিৰ ধৰ্মৰ পৰা বহুখিনি শিক্ষা আহৰণ কৰিছিল।<ref>Henry Corbin. The Man of Light in Iranian Sufism. Omega Publications, New York. 1994. {{ISBN|0-930872-48-7}}.</ref> নবী জৰদস্তিৰ শিক্ষাৰ ভিত্তিত এই ধৰ্মৰ দেৱতা আহুৰা মাজদা। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত যেনে মচীহবাদ, সোণালী নিয়ম, স্বৰ্গ আৰু নৰকৰ ধাৰণা আৰু মুক্ত ইচ্ছাই দ্বিতীয় মন্দিৰ ইহুদী ধৰ্ম, নষ্টিচিজম, খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আৰু ইছলামকে ধৰি অন্যান্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থাসমূহক প্ৰভাৱিত কৰিছে।<ref>{{Citation|last=Hinnel|first=J|title=The Penguin Dictionary of Religion|year=1997|publisher=Penguin Books UK}}</ref> ২০১৬ চনত ইৰাকৰ কুৰ্দিস্তানত প্ৰথমটো আনুষ্ঠানিক জৰদস্তি অগ্নি মন্দিৰ চুলেমানিয়াত মুকলি কৰা হয়। উপস্থিতসকলে ধৰ্মীয় জুই জ্বলাই ফ্ৰেম ড্ৰাম (বা ডাফ) বজাই এই অনুষ্ঠানটো উদযাপন কৰে।[18] কুৰ্দিস্তান অঞ্চলৰ জৰদস্তি ধৰ্মৰ মুৰব্বী আৱাত তায়িবৰ দাবী যে বহুতে জৰদস্তি ধৰ্মলৈ ঘূৰি আহিছে যদিও ইছলামিক মৌলবাদীৰ পৰা সম্ভাৱ্য প্ৰতিশোধৰ ভয়ত ইয়াৰে কিছুমানে ইয়াক গোপন কৰি ৰাখিছে। ===খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম=== যদিও কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ অসংখ্য ঐতিহাসিক বিৱৰণ আছে, তথাপিও ইয়াৰে অধিকাংশই ব্যক্তি বিশেষৰহে , কোনো বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ নহয়। কিন্তু ১৯ আৰু ২০ শতিকাৰ কেইবাটাও ভ্ৰমণ কাহিনীত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টান জনগোষ্ঠীৰ লগতে উল্লেখযোগ্য খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যা থকা কুৰ্দি মুছলমান জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখ আছে। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ এটা বৃহৎ অংশ আৰ্মেনিয়ান বা অচূৰীয় মূলৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়,<ref>{{cite journal|last1=Sykes|first1=M.|year=1908|title=The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire|url=https://zenodo.org/record/1449629|journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|volume=38|pages=451–486|doi=10.2307/2843309|jstor=2843309}}</ref> আৰু কিছুমান খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা এতিয়াও আছে বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। পূৰ্বৰ শতিকাৰ কুৰ্দি ভাষাত লিখা কেইবাটাও খ্ৰীষ্টান প্ৰাৰ্থনাও আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে।<ref>Hervas, L. Saggio. (1787). 'Pratico delle lingue: con prolegomeni, e una raccolta di orazioni dominicali in piu di trecento lingue e dialetti...'. Cesena: Per Gregorio Biasini, pp. 156–157.</ref> শেহতীয়া বছৰবোৰত মুছলমান পটভূমিৰ কিছুমান কুৰ্দে খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |title=A Muslim Leader Converted to Christianity in Iraqi Kurdistan |access-date=6 June 2020 |archive-date=19 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=The Kurds|url=http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|access-date=9 March 2016|website=Urbana|archive-date=28 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-islamic-state-christians-idUSKCN1RS19N|title=Christianity grows in Syrian town once besieged by Islamic State|date=16 April 2019|agency=Reuters}}</ref> বাইবেলৰ কিছু অংশ প্ৰথমবাৰৰ বাবে কুৰ্মানজী উপভাষাত ১৮৫৬ চনত উপলব্ধ কৰা হৈছিল।আমেৰিকান বাইবেল ছ'চাইটিৰ আৰ্মেনিয়ান কৰ্মচাৰী ষ্টেপানে গছপেল(Gospel)সমূহ অনুবাদ কৰিছিল আৰু ১৮৫৭ চনত প্ৰকাশ কৰিছিল।ঐতিহাসিকভাৱে বিখ্যাত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ ভিতৰত জাকাৰে আৰু ইভানে মাখাৰগ্ৰাডজেলি নামৰ দুজন ভাতৃও আছে। <ref>Alexei Lidov, 1991, The mural paintings of Akhtala, p. 14, Nauka Publishers, Central Dept. of Oriental Literature, University of Michigan, {{ISBN|5-02-017569-2}}, {{ISBN|978-5-02-017569-3}}, ''It is clear from the account of these Armenian historians that Ivane's great-grandfather broke away from the Kurdish tribe of Babir''</ref><ref>Vladimir Minorsky, 1953, Studies in Caucasian History, p. 102, CUP Archive, {{ISBN|0-521-05735-3}}, {{ISBN|978-0-521-05735-6}}, ''According to a tradition which has every reason to be true, their ancestors were Mesopotamian Kurds of the tribe (xel) Babirakan.''</ref><ref>Richard Barrie Dobson, 2000, Encyclopedia of the Middle Ages: A-J, p. 107, Editions du Cerf, University of Michigan, {{ISBN|0-227-67931-8}}, {{ISBN|978-0-227-67931-9}}, ''under the Christianized Kurdish dynasty of Zak'arids they tried to re-establish nazarar system...''</ref> ==জনসংখ্যা== পশ্চিম এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দৰ সংখ্যা ৩ৰ পৰা ৪.৫ কোটিৰ ভিতৰত বুলি অনুমান কৰা হৈছে, আনহাতে এক বা ২০ লাখ কুৰ্দ প্ৰব্ৰজনকাৰীত বাস কৰে। তুৰস্কৰ জনসংখ্যাৰ ১৮ৰ পৰা ২৫%<ref name="Mackey">{{cite book|first=Sandra|last=Mackey|title=The Reckoning: Iraq and the Legacy of Saddam|url=https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack|url-access=registration|publisher=W.W. Norton and Co.|year=2002|page=[https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack/page/350 350]|isbn=9780393051414|quote=As much as 25% of Turkey is Kurdish}} This would raise the population estimate by about 5 million.{{dubious|date=October 2014}}<!--What does this even mean and what was her source? Without context, this may refer to area not population.--></ref> , ইৰাকত ১৫ৰ পৰা ২০% <ref name="USDOS2012">{{cite web|title=Background Note: Syria|author=Bureau of Near Eastern Affairs|work=State.gov|publisher=US State Department|location=Washington, DC|date=9 March 2012|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm|access-date=2 August 2015}} The CIA ''World Factbook'' reports all non-Arabs make up 9.7% of the Syrian population, but does not break out the Kurdish figure separately. However, this State Dept. source provides a figure of 9%. {{as of|2015|08}}, the current document at this state.gov URL no longer provides such ethnic group data.</ref> [[ইৰাণ]]ৰ ১০% আৰু ছিৰিয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৯% কুৰ্দসকলৰ সংখ্যা। চাৰিওখন দেশতে কুৰ্দসকল আঞ্চলিক সংখ্যাগৰিষ্ঠ, যেনে তুৰ্কী কুৰ্দিস্তান, ইৰাকী কুৰ্দিস্তান, ইৰাণৰ কুৰ্দিস্তান, [[ছিৰিয়া]]ৰ কুৰ্দিস্তান। মধ্যপ্ৰাচ্যৰ আৰব, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কৰ পিছত কুৰ্দসকল চতুৰ্থ বৃহত্তম জনগোষ্ঠী। ১৯৯১ চনত কুৰ্দৰ মুঠ সংখ্যা ২ কোটি ২৫ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল; ইয়াৰে ৪৮% [[তুৰস্ক]]ত, ২৪% [[ইৰাণ]]ত, ১৮% [[ইৰাক]]ত আৰু ৪% ছিৰিয়াত বাস কৰিছিল <ref>{{cite web|title=A Stateless Nation's Quest for Sovereignty in the Sky|first=Amir|last=Hassanpour|date=7 November 1995|publisher=[[Concordia University]]|url=http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070820033216/http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-date=20 August 2007|access-date=3 August 2015}} Paper presented at the Freie Universitat Berlin. For the figure, cites: {{cite news|title=The Kurds: A Nation Denied|first=David|last=McDowall|year=1992|location=London|publisher=Minority Rights Group}}</ref> । শেহতীয়াকৈ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিমীয়া দেশসমূহত কুৰ্দিছ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৫ লাখ হৈছে, ইয়াৰে প্ৰায় আধা [[জাৰ্মানী]]ত বাস কৰে। ট্ৰেন্সককাছাছ আৰু মধ্য এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দসকলৰ ক্ষেত্ৰখন অনন্য। এই লোকসকলে বেছিভাগেই [[ৰাছিয়া]] সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত তালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাত বাস কৰাৰ এশ বছৰৰো অধিক সময় তেওঁলোকে স্বতন্ত্ৰভাৱে বিকশিত হৈছে আৰু এক সুকীয়া জাতিগত পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে।<ref>"The Kurds of Caucasia and Central Asia have been cut off for a considerable period of time and their development in Russia and then in the Soviet Union has been somewhat different. In this light the Soviet Kurds may be considered to be an ethnic group in their own right." ''[[The Red Book of the Peoples of the Russian Empire]]'' {{cite web|title=Kurds|url=http://www.eki.ee/books/redbook/kurds.shtml|publisher=Institute of Estonia (EKI)|access-date=22 June 2012}}</ref> ১৯৯০ চনত এই গোটৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ০৪ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। <ref>Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992), p. 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrgyzstan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000) (total 410,000).</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery> File:Mercier. Kurde (Asie). Auguste Wahlen. Moeurs, usages et costumes de tous les peuples du monde. 1843.jpg|Mercier. Kurde (Asie) by Auguste Wahlen, 1843 File:AmadeoPreziosi1816 1882.jpg|আমাদেও প্ৰেজিঅ'ছিৰদ্বাৰা অংকিত কুৰ্দিছ যোদ্ধা File:3. Turquie d'Asia - 3. Vilayet de Koniah - 10. Planche.png|আৰ্মেনিয়ান, তুৰ্কী আৰু কুৰ্দিছ মহিলাসকল নিজৰ পৰম্পৰাগত পোছাকত, ১৮৭৩ চন File:Zakho Kurds by Albert Kahn (color-corrected).jpg|এলবাৰ্ট কানৰ ফটোত জাখো কুৰ্দছ, ১৯১০ চন File:Kurdish Cavalry in the Caucasus Mountains. The New York Times, January 24, 1915.jpg|ককেছাছ পৰ্বতমালাৰ গিৰিপথত কুৰ্দিছ অশ্বাৰোহী বাহিনী (দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ২৪ জানুৱাৰী, ১৯১৫) File:A Jaf chief, S. Kurdistan.jpg|এজন কুৰ্দিছ মুখিয়াল File:Antoin Sevruguin 1 kurdish woman.jpg|ইৰাণৰ পিৰানশ্বহৰৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা, এণ্টোৱান চেভৰুগুইন File:Nowruz 2017 in Bisaran, Kurdistan province.jpg|পূব কুৰ্দিস্তানৰ বিচাৰাণৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা আৰু এটি শিশু,২০১৭ File:A group of Kurdish men with traditional clothing at Hawraman, Kurdistan.jpg| পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পিন্ধা কুৰ্দি পুৰুষৰ এটা দল, হাৰামান File:Guard at Citadel - Erbil - Iraq.jpg|পৰম্পৰাগত কাপোৰ পিন্ধা এজন কুৰ্দিছ লোক, আৰবিল File:YPJ - Rojava.jpg|উত্তৰ আৰু পূব ছিৰিয়াৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰশাসনৰ' জাভাৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা যোদ্ধা। </gallery> ===তথ্যৰ উৎস=== {{reflist}} === কিতাপৰ উদ্ধৃতিৰ উৎস === * {{cite book|last1=Aslanian|first1=Sebouh|title=From the Indian Ocean to the Mediterranean: The Global Trade Networks of Armenian Merchants from New Julfa|date=2011|publisher=University of California Press|location=California|isbn=978-0520947573}} * {{cite book|last1=Blow|first1=David|title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0857716767}} * {{cite book|last1=Bournoutian|first1=George|author-link1=George Bournoutian|title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present)|date=2002|publisher=Mazda Publishers|isbn=978-1568591414|page=[https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208 208]|edition=2|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208}} * {{cite book|last1=Floor|first1=Willem|last2=Herzig|first2=Edmund|title=Iran and the World in the Safavid Age|date=2012|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1850439301}} * Barth, F. 1953. ''Principles of Social Organization in Southern Kurdistan.'' Bulletin of the University Ethnographic Museum 7. Oslo. * Hansen, H.H. 1961. ''The Kurdish Woman's Life.'' Copenhagen. Ethnographic Museum Record 7:1–213. * {{cite book|last1=Kennedy|first1=Hugh|title=Crusader Castles|date=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-79913-3|language=en}} * Leach, E.R. 1938. ''Social and Economic Organization of the Rowanduz Kurds.'' London School of Economics Monographs on Social Anthropology 3:1–74. * Longrigg, S.H. 1953. ''Iraq, 1900–1950.'' London. * Masters, W.M. 1953. ''Rowanduz.'' Ph.D. dissertation, University of Michigan. * McKiernan, Kevin. 2006. ''The Kurds, a People in Search of Their Homeland''. New York: St. Martin's Press. {{ISBN|978-0-312-32546-6}} * {{cite book|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|title=Historical Dictionary of Georgia|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1442241466|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ}} * {{cite encyclopedia|article=ŠAYḴ-ʿALI KHAN ZANGANA|last=Matthee|first=Rudi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/shaykh-ali-khan|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica}} * {{Cite book|title=The Crusades, Christianity, and Islam.|last=Riley-Smith|first=Jonathan|publisher=Columbia University Press|year=2008|isbn=978-0-231-14625-8}} * {{Cite encyclopedia|title=ʿANNAZIDS|year=1985|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Aḥmad|first=K. M.|pages=97–98|volume=II. Fasc. 1}} * {{cite encyclopedia|last=Atmaca|first=Metin|year=2012|editor=Fleet, Kate|editor2=Krämer, Gudrun|editor3=Matringe, Denis|editor4=Nawas, John|editor5=Stewart, Devin J.|title=Bābān|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_25080|isbn=9789004464582|publisher=Brill|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, THREE.}} * {{Cite book|title=Meta-Religion: Religion and Power in World History.|last=Laine|first=James W.|publisher=California University Press|year=2015|isbn=978-0-520-95999-6}} * {{cite book|title=The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs|last=Madelung|first=W.|publisher=Cambridge University Press|year=1975|isbn=978-0-521-20093-6|editor-last=Frye|editor-first=R. N.|location=Cambridge|chapter=The Minor Dynasties of Northern Iran}} * {{Cite encyclopedia|title=BAHDĪNĀN|year=1988|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|volume=III, Fasc. 5|last=Hassanpour|first=A.|page=485}} * {{Cite book|title=Arabs in History|last=Lewis|first=Bernard|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=978-0-19-158766-5}} * {{cite encyclopedia|last=Spuler|first=B.|date=2012|title=Faḍlawayh|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Publishers|doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_2233|isbn=9789004161214}} * {{Cite book|title=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East From the Sixth to the Eleventh Century|last=Kennedy|first=Hugh|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781317376392|edition=3nd}} * {{Cite encyclopedia|title=SHADDADIDS|year=2000|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Peacock|first=Andrew}} * {{Cite book|title=Decline and fall of Byzantium to the Ottoman Turks|last=Magoulias|first=Harry J.|publisher=State University Press|year=1975|isbn=978-0-8143-1540-8}} * {{Cite book|title=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|last=Tapper|first=Richard|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521583367|language=en}} * {{Cite book|title=The New Islamic Dynasties|last=Bosworth|first=C.E|publisher=Columbia University Press|year=1996|isbn=978-0-231-10714-3}} * {{cite encyclopedia|title=Daysam|last=Bosworth|first=C. Edmund|pages=172–173|date=1994|encyclopedia=Encyclopædia Iranica. Vol. VII, Fasc. 2}} * {{cite book|title=From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260|last=Humphreys|first=R. Stephen|publisher=State University of New York Press|year=1977|isbn=0-87395-263-4}} * {{cite book|title=Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania|last1=Vacca|first1=Alison|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1107188518}} * {{cite encyclopedia|last1=Mazaheri|first1=Mas‘ud Habibi|last2=Gholami|first2=Rahim|title=Ayyūbids|year=2008|encyclopedia=Encyclopedia Islamica|publisher=Brill|editor1=Madelung, Wilferd|editor2=Daftary, Farhad|doi=10.1163/1875-9831_isla_COM_0323|isbn=978-90-04-16860-2}} * {{Cite encyclopedia|title=HAZĀRASPIDS|year=2003|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Bosworth|first=C. Edmund|volume=XII. Fasc. 1|pages=93}} * {{Cite book|title=The Pursuit of Pleasure: Drugs and Stimulants in Iranian History, 1500–1900|last=Matthee|first=Rudi|publisher=Princeton University Press|year=2005|isbn=978-1-4008-3260-6}} * {{cite encyclopedia|article=|last=Hamid|first=Algar|year=2006|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XIII. Fasc. 5|pages=456–474|title=IRAN ix. RELIGIONS IN IRAN (2) Islam in Iran (2.3) Shiʿism in Iran Since the Safavids}} * {{Cite encyclopedia|last=Minorsky|first=Vladimir|date=2012|title=Lak|publisher=Brill Publishers|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|edition=Second|doi=10.1163/1573-3912_islam_COM_0562|isbn=9789004161214}} * {{cite encyclopedia|year=2009|title=Ṣafavid Dynasty|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|last2=Matthee|first2=Rudi|last1=Amoretti|first1=Biancamaria Scarcia|editor-last=Esposito|editor-first=John L.|publisher=Oxford University Press}} * {{Cite book|title=Iran: a Modern History|last=Amanat|first=Abbas|publisher=Yale University Press|year=2017|isbn=9780300231465}} * {{cite encyclopedia|title=SAFAVID DYNASTY|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Matthee|first=Rudi}} * {{Cite book|title=Studies in Caucasian History|last=Minorsky|first=V.|publisher=Cambridge University Press|year=1953|isbn=978-0-521-05735-6}} * {{cite encyclopedia|title=EBN BAZZĀZ|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Savory|first=Roger|page=8|volume=VIII. Fasc. 1.}} * {{Cite book|title=Nomads in the Middle East|last=Manz|first=Beatrice F.|publisher=Cambridge University Press|year=2021|isbn=9781139028813}} ==টোকা== {{Notelist}} ==অধিক পঢ়ক== {{Library resources box}} * {{cite journal|author-link=Samir Amin |last=Amin |first=Samir |date=October 2016 |url=http://monthlyreview.org/2016/10/01/the-kurdish-question-then-and-now/ |title=The Kurdish Question Then and Now |journal=[[Monthly Review]] |volume=68 |issue=5}} * {{cite book|last=Dundas |first=Chad |chapter=Kurdish Americans |title=Gale Encyclopedia of Multicultural America |editor-first=Thomas |editor-last=Riggs |edition=3rd |volume=3 |year=2014 |publisher=Gale |pages=41–52 |chapter-url=https://link.gale.com/apps/doc/CX3273300110/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=d68f87d1 }} * {{cite book|last=Eppel |first=Michael |title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism |year=2016 |publisher=University of Texas Press}} * {{cite book|editor-last=Maisel |editor-first=Sebastian |title=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |publisher=ABC-Clio |year=2018}} * {{cite book|last=Shareef |first=Mohammed |title=The United States, Iraq and the Kurds: Shock, Awe and Aftermath |publisher=Routledge |year=2014}} ===ইতিহাস তালিকা=== * {{Cite web |last=Hitchins |first=Keith |date=2021 |title=Kurds. Studies of Modern Kurdish History |url=https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |access-date=22 March 2025 |website=[[Encyclopaedia Iranica Online]] |publisher=Brill |doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |doi-access=free}} * {{Cite journal|last1=Maxwell|first1=Alexander|last2=Smith|first2=Tim|year=2015|title=Positing 'not-yet-nationalism': limits to the impact of nationalism theory on Kurdish historiography|journal=Nationalities Papers|volume=43|issue=5|pages=771–787|doi=10.1080/00905992.2015.1049135|s2cid=143220624}} * {{cite book|editor-last=Meho |editor-first=Lokman I. |title=The Kurdish Question in U.S. Foreign Policy: A Documentary Sourcebook |publisher=Praeger |year=2004 |location=Westport, Conn. |ISBN=9780313314353 |OCLC=845600852 }} * {{cite journal|last=Sharif |first=Nemat |url=https://www.proquest.com/openview/13dfa04be0192500842b32d89182f1dc/1?pq-origsite=gscholar&cbl=44192 |title=A Brief History of Kurds and Kurdistan: Part I: From the Advent of Islam to AD 1750 |journal=The International Journal of Kurdish Studies |volume=10 |issue=1/2 |year=1996 |pages=105–155}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Kurdish people}} * [http://www.institutkurde.org/ The Kurdish Institute of Paris] Kurdish language, history, books and latest news articles. * [https://web.archive.org/web/20010721001234/http://www.kurdistanica.com/ The Encyclopaedia of Kurdistan] * [https://web.archive.org/web/20150924001027/http://www.enstituyakurdi.org/index.php?newlang=english Istanbul Kurdish Institute] * [https://web.archive.org/web/20060717023951/http://www.pen-kurd.org/index-en.html The Kurdish Center of International Pen] * [http://www.kurdishlibrary.org/ Kurdish Library], supported by the [[Sweden|Swedish]] Government. * [https://web.archive.org/web/20041024074007/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html Ethnic Cleansing and the Kurds] * [http://www.transoxiana.org/0109/aloian-kurds_ottoman_hungary.html The Kurds in the Ottoman Hungary] by Zurab Aloian * [http://theotheriraq.com/ "The Other Iraq" Kurdish Information Website] === The Kurdish issue in Turkey === * [https://web.archive.org/web/20020527064459/http://www.db.idpproject.org/Sites/idpSurvey.nsf/wCountries/Turkey A report on Kurdish IDPs – 2005] * [https://web.archive.org/web/20050409063105/http://www.dw-world.de/dw/article/0%2C1564%2C1484632%2C00.html A German newspaper's take on the Kurdish issue – 2005] * [https://www.theguardian.com/The_Kurds/Story/0,,428351,00.html The Guardian – ''What's in a name? Too much in Turkey'' – 2001] * {{cite web|url=https://www.foreignpolicyjournal.com/2011/04/22/the-kurdish-issue/3/|title=The impact on the politics of Iraq and Turkey and their bilateral relations regarding the Kurds in the post-Saddam regime|author=Sonia Roy|date=22 April 2011|publisher=Foreign Policy Journal}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] [[শ্ৰেণী:জনগোষ্ঠী]] 373vsuvj1mli2d7buhvnsji9ccj0o3p 604919 604916 2026-05-06T15:03:04Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 604919 wikitext text/x-wiki {{Short description|Iranic ethnic group}} {{bots|deny=Citation bot}} {{Infobox ethnic group | native_name_lang = ku | flag = | flag_caption = | group = কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী | native_name = {{langx|ku|کورد|Kurd|label=none}} | image = | pop =৩০–৩৫ মিলিয়ন <ref name="washingtonkurd">{{cite web |title=Kurdish Population|url=https://dckurd.org/kurdistan/|publisher=[[Washington Kurdish Institute]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250109021853/https://dckurd.org/kurdistan/|archive-date=9 January 2025|quote=''There are an estimated 30–35 million Kurds, and about half of them live in Turkey.''}}</ref><br>(''ৱাছিংটন কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট'',২০২৪ চনৰ অনুমান )<hr>30–40 million<ref name="CIAonline">{{cite book|title=The World Factbook|edition=Online|date=2015|publisher=US [[Central Intelligence Agency]]|location=Langley, Virginia|issn=1553-8133|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|access-date=2 August 2015|archive-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|url-status=dead}} A rough estimate in this edition gives populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or in adjacent regions. The CIA estimates are {{as of|lc=y|2015|8}} – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15–20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.</ref><br>(''দ্য ৱল্ড ফেক্টবুক'', ২০১৫ চনৰ অনুমান)<hr>36.4–45.6 million<ref name="KIOP2017">[http://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004 The Kurdish Population] by the [[Kurdish Institute of Paris]], 2017 estimate. The Kurdish population is estimated at 15–20 million in Turkey, 10–12 million in Iran, 8–8.5 million in Iraq, 3–3.6 million in Syria, 1.2–1.5 million in the European diaspora, and 400k–500k in the former USSR—for a total of 36.4 million to 45.6 million globally.</ref><br>(''কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট অৱ পেৰিছ'', ২০১৭ চনৰ অনুমান) | region1 = {{TUR}} | pop1 = {{estimation|14.3–20 million}} | ref1 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region2 = {{IRN}} | pop2 = {{estimation|8.2–12 million}} | ref2 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region3 = {{IRQ}} | pop3 = {{estimation|5.6–8.5 million}} | ref3 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region4 = {{SYR}} | pop4 = {{estimation|1.5–3.6 million}} | ref4 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/><ref name="HeritageforPeace">{{cite web |title=Demographics of Syria|url=https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/ |publisher=[[Heritage for Peace]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205182626/https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/|archive-date=5 December 2024|quote=''Around 1.5 million Kurds form Syria’s largest ethnic minority. About a third of them live in the foothills of the Taurus Mountains north of Aleppo, and an equal number along the Turkish border in the Jazirah. A further 10 per cent can be found in the vicinity of Jarabulus northeast of Aleppo, and from 10–15 per cent in the Hayy al-Akrad (Quarter of the Kurds) on the outskirts of Damascus.''}}</ref> | region5 = {{GER}} | pop5 = 1.2–1.5 million | ref5 = <ref>{{cite web|url=https://www.sueddeutsche.de/politik/interview-am-morgen-wir-deutsche-kurden-aergern-uns-ueber-die-bundesregierung-1.3913545! amp|title="Wir Kurden ärgern uns über die Bundesregierung" – Politik|date=21 March 2018|publisher=Süddeutsche.de|access-date=18 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.heise.de/tp/features/Geschenk-an-Erdogan-Kurdisches-Kulturfestival-verboten-4155967.html|title=Geschenk an Erdogan? Kurdisches Kulturfestival verboten|date=5 September 2018|publisher=heise.de|access-date=18 May 2019}}</ref> | region6 = {{flag icon|Azerbaijan}} [[আজাৰবাইজান]] | pop6 = 150,000–180,000 | ref6 = <ref name="coucileub">''[http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/WorkingDocs/Doc06/EDOC11006.htm The cultural situation of the Kurds]'', <cite>A report by Lord Russell-Johnston, Council of Europe, July 2006</cite>.</ref><!-- تکمیل یادکرد توسط ربات از ویکی انگلیسی --><ref name="Vanly">Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992). pg 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrghizistan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000), Total 450,000</ref> | region7 = {{FRA}} | pop7 = ১৫০,০০০ | ref7 = <ref>{{cite news|title=3 Kurdish women political activists shot dead in Paris|url=https://edition.cnn.com/2013/01/10/world/europe/france-kurd-deaths/|access-date=9 June 2014|publisher=CNN|date=11 January 2013}}</ref> | region8 = {{flag icon|Sweden}} [[চুইডেন]] | pop8 = ১০০,০০০+ | ref8 = <ref>{{Cite web|title=NATO Membership for Sweden: Between Turkey and the Kurds|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/nato-membership-sweden-between-turkey-and-kurds|access-date=7 August 2023|publisher=The Washington Institute|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Will exiled Kurds pay price of Sweden's NATO entry?|work=The Christian Science Monitor|url=https://www.csmonitor.com/World/Europe/2023/0228/Will-exiled-Kurds-pay-price-of-Sweden-s-NATO-entry|access-date=7 August 2023|issn=0882-7729}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 May 2022|title=NATO bid reignites Sweden's dispute with Turkey over Kurds|url=https://www.politico.eu/article/sweden-finland-nato-turkey-erdogan-magdalena-anderssonkurdish-rights/|access-date=7 August 2023|website=POLITICO|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=TT|date=23 September 2017|title=Svenskkurder: Självständighet kan inte vänta|language=sv|work=Svenska Dagbladet|url=https://www.svd.se/a/P7M45/svenskkurder-sjalvstandighet-kan-inte-vanta|access-date=7 August 2023|issn=1101-2412}}</ref> | region9 = {{flag icon|Netherlands}}[[নেদাৰলেণ্ড]] | pop9 = ১০০,০০০ | ref9 = <ref>{{cite news|title=Diaspora Kurde|url=https://www.institutkurde.org/kurdorama/|website=Institutkurde.org|access-date=2 November 2019|language=fr}}</ref> | region10 = {{flag icon|Russia}} [[ৰাছিয়া]] | pop10 = ৬৩,৮১৮ | ref10 = <ref>{{cite web|title=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|work=Demoscope.ru|access-date=4 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521170119/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|archive-date=21 May 2012}}</ref> | region11 = {{flag icon|Belgium}} [[বেলজিয়াম]] | pop11 = ৫০,০০০ | ref11 = <ref name=IKP>{{cite web|title=The Kurdish Diaspora|url=http://www.institutkurde.org/en/kurdorama/|website=Institut Kurde de Paris|access-date=9 June 2014}}</ref> | region12 = {{flag icon|United Kingdom}} [[যুক্তৰাজ্য ]] | pop12 = ৪৯,৮৪১ | ref12 = <ref name="uk1">{{cite web|title=QS211EW – Ethnic group (detailed)|url=http://www.nomisweb.co.uk/census/2011/CT0010/view/2092957703|work=nomis|publisher=Office for National Statistics|access-date=3 August 2013}}</ref><ref name="uk2" >{{cite web|title=Ethnic Group – Full Detail_QS201NI|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/18/2011_Northern_Ireland_census_results_-_Ethnic_group_%28QS201NI%29.pdf|access-date=4 September 2013}}</ref><ref name="uk3" >{{cite web|title=Scotland's Census 2011 – National Records of Scotland – Ethnic group (detailed)|url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|publisher=Scotland Census|access-date=29 September 2013|archive-date=21 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|url-status=dead}}</ref> | region13 = {{flagicon|Kazakhstan}} [[কাজাখাস্তান]] | pop13 =৪৭,৯৩৮ | ref13 = <ref>{{cite web|title=Ethnic composition of Kazakhstan 2021|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|access-date=4 July 2022}}</ref> | region14 = {{flag icon|Armenia}} [[আৰ্মেনিয়া]] | pop14 = ৩৭,৪৭০ | ref14 = <ref>{{cite web|title=Information from the 2011 Armenian National Census|url=http://www.armstat.am/file/doc/99478353.pdf|language=hy|work=Statistics of Armenia|access-date=27 May 2014}}</ref> | region15 = {{flag icon|Switzerland}} [[চুইজাৰলেণ্ড]] | pop15 = ৩৫,০০০ | ref15 = <ref>{{cite web|title=Switzerland|url=http://www.ethnologue.com/country/CH|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region16 = {{flag icon|Denmark}} [[Denmark]] | pop16 = ৩০,০০০ | ref16 = <ref>{{cite news|title=Fakta: Kurdere i Danmark|url=http://jyllands-posten.dk/indland/ECE5105449/fakta-kurdere-i-danmark/|access-date=24 December 2013|newspaper=Jyllandsposten|date=8 May 2006|language=da}}</ref> | region17 = {{flag icon|Jordan}} [[Jordan]] | pop17 = ৩০,০০০ | ref17 = <ref>{{cite web|title=Language and Cultural Shift Among the Kurds of Jordan|url=http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|access-date=10 November 2012|first1=Mahmoud A.|last1=Al-Khatib|first2=Mohammed N.|last2=Al-Ali|page=12|archive-date=1 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|url-status=dead}}</ref> | region18 = {{flag icon|Austria}} [[Austria]] | pop18 = ২৩,০০০ | ref18 = <ref>{{cite web|title=Austria|url=http://www.ethnologue.com/country/AT|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region19 = {{flag icon|Greece}} [[Greece]] | pop19 = ২২,০০০ | ref19 = <ref>{{cite web|title=Greece|url=http://www.ethnologue.com/country/GR/|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region20 = {{USA}} | pop20 = ২০,৫৯১–৪০,০০০ | ref20 = <ref name="USCensus" >{{cite web|title=2011–2015 American Community Survey Selected Population Tables|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|url-status=dead|publisher=Census Bureau|access-date=29 March 2019}}</ref>{{New archival link needed|date=April 2026}} | region21 = {{flag icon|Canada}} [[Canada]] | pop21 = ১৬,৩১৫ | ref21 = <ref>{{cite web|title=Ethnic Origin (279), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3), Generation Status (4), Age (12) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces and Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2016 Census|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|access-date=3 February 2018|date=25 October 2017}}</ref> | region22 = {{flag icon|Finland}} [[Finland]] | pop22 = 15,850 | ref22 = <ref>{{cite web|title=Language according to age and sex by region 1990 – 2021|url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/|publisher=Statistics Finland|access-date=27 November 2022}}</ref> | region23 = {{flag icon|Georgia}} [[Georgia (country)|Georgia]] | pop23 = 13,861 | ref23 = <ref>{{cite web|title=Population/Census|url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf|website=geostat.ge}}</ref> | region24 = {{flag icon|Kyrgyzstan}} [[Kyrgyzstan]] | pop24 = 13,200 | ref24 = <ref>{{cite web|title=Number of resident population by selected nationality|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|publisher=United Nations|access-date=9 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|archive-date=10 July 2012}}</ref> | region25 = {{flag icon|Australia}} [[Australia]] | pop25 = 10,171 | ref25 = <ref>{{cite web|year=2022|title=Australia – Ancestry|url=https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|access-date=27 November 2022|archive-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|url-status=dead}}</ref> | region26 = {{flag icon|Indonesia}} [[Indonesia]] | pop26 = 4,800 | ref26 = <ref>{{cite journal|url=https://www.semanticscholar.org/paper/Living-in-Limbo%3A-Iraqi-Refugees-in-Indonesia-Hoffman/530df0dabcc39afbebf226d425583e79664f3c28|title=Living in Limbo: Iraqi Refugees in Indonesia|journal=Refuge: Canada's Journal on Refugees|language=en|volume=28|number=1|first=Sue|last=Hoffman|year=2012|publisher=[[Yale Law Journal]]|location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]]|pages=15–24|doi=10.25071/1920-7336.36085|doi-access=free}}</ref> | languages = {{Plainlist| * '''Majority:'''<ref name="Iranatlas" >{{cite web|title=Atlas of the Languages of Iran A working classification|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.classification|website=Languages of Iran|access-date=25 May 2019}}</ref> * [[Kurdish language|Kurdish]] * {{Hlist|([[Kurmanji]]|[[Sorani]]|[[Southern Kurdish]]|[[Laki language|Laki]])}} * '''Minority:'''<ref name="leezenberg">{{cite journal|author1=Michiel Leezenberg|title=Gorani Influence on Central Kurdish: Substratum or Prestige Borrowing?|journal=ILLC – Department of Philosophy, University of Amsterdam|page=1|year=1993|url=http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|access-date=29 May 2019|archive-date=12 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|url-status=dead}}</ref> * {{Hlist|[[Zaza language|Zaza]]|[[Gorani language (Zaza-Gorani)|Gorani]]|[[Shabaki language|Shabaki]]}} * '''Second languages:''' * {{Hlist|[[Turkish language|Turkish]]|[[Persian language|Persian]]|[[Arabic]]|Others}} }} | religions = {{Plainlist| * '''Predominantly:'''<ref>{{cite web|title=Kurds in Turkey|url=https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|access-date=13 September 2022|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|url-status=dead}}</ref> * [[Islam]]{{efn|See [[Kurdish Muslims]]}} * {{Hlist|([[Sunni Islam|Sunni]]|[[Shia Islam|Shia]])}} * '''Significant minority:'''<ref>{{cite web|url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdistan-religion/|title=Learn About Kurdish Religion}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/kurds-iran-missing-piece-middle-east-puzzle|title=Kurds of Iran: The missing piece in the Middle East Puzzle}}</ref> * {{Hlist|[[Yazidism]] | [[Yarsanism]]| [[Zoroastrianism]] | [[Kurdish Alevism|Alevism]] | [[Christianity]]{{efn|See [[Kurdish Christians]]}} | [[History of the Jews in Kurdistan|Judaism]]}} }} | related = Other [[Iranian peoples|Iranic peoples]] | footnotes = }} '''কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী বা কুৰ্দ জনগোষ্ঠী''' হৈছে পশ্চিম এছিয়াৰ স্থানীয় ইৰাণী জনগোষ্ঠী।<ref>*{{cite encyclopedia|last1=Bois|first1=Th.|last2=Minorsky|first2=V.|last3=MacKenzie|first3=D.N.|encyclopedia=Encyclopedia of Islam, Second Edition|publisher=Brill Online|title=Kurds, Kurdistān|date=24 April 2012|volume=5|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544?s.num=53&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.start=40&s.q=nihawand|quote=The Kurds, an Iranian people of the Near East, live at the junction of (...)|page=439}} *{{cite book|first=John A.|last=Shoup|title=Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=GN5yv3-U6goC&pg=PA159|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598843637}} *{{cite book|first=Kendal|last=Nezan|title=A Brief Survey of the History of the Kurds|url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php|publisher=Kurdish Institute of Paris}}</ref> দক্ষিণ-পূব [[তুৰস্ক]], উত্তৰ-পশ্চিম [[ইৰাণ]], উত্তৰ [[ইৰাক]] আৰু উত্তৰ-পূব ছিৰিয়াত বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চল কুৰ্দিস্তানৰ স্থানীয় লোক। ৩০–৪৫ মিলিয়ন লোকৰ বিশ্বব্যাপী থকা কুৰ্দিছ সম্প্ৰদায় মূলতঃ কুৰ্দিস্তানত কেন্দ্ৰীভূত যদিও কুৰ্দিস্তানৰ বাহিৰে পশ্চিম [[এছিয়া]] আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ কিছু অংশত কুৰ্দিছ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ বৃহৎ সম্প্ৰদায় বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য যে তুৰস্কৰ মধ্য আনাতোলিয়ান কুৰ্দসকল (যিসকলে ১৯২৩ চনৰ আৰ্মেনিয়ান গণহত্যাৰ পিছত পূব আনাতোলিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল, সেই সময়ত পশ্চিম আৰ্মেনিয়া বুলি কোৱা হৈছিল), লগতে ইস্তানবুলৰ কুৰ্দসকল; ইৰাণৰ খোৰাছানী কুৰ্দসকল; ককেছাছৰ কুৰ্দসকল (যিসকল মূলতঃ আজাৰবাইজান আৰু আৰ্মেনিয়াত আছে); আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ বিভিন্ন দেশত — বিশেষকৈ [[জাৰ্মানী]], [[ফ্ৰান্স]], [[ছুইডেন]] আৰু [[নেদাৰলেণ্ড]]ত বাস কৰে। ==ভাষা== [[File:Kurdish-inhabited area by CIA (1992).jpg|thumb|মধ্যপ্ৰাচ্যৰ কুৰ্দি বসতিপ্ৰধান অঞ্চল (১৯৯২)]] [[File:Maunsell&#039; s map, Pre-World War I British Ethnographical Map of eastern Turkey in Asia, Syria and western Persia 01.jpg|thumb|১৯১০ চনৰ মানচেল মানচিত্ৰ। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ব্ৰিটিছ নৃতাত্ত্বিক মানচিত্ৰত কুৰ্দিছ অঞ্চলসমূহ হালধীয়া (পাতল আৰু ডাঠ দুয়োটা) ৰঙেৰে দেখুওৱা হৈছে। ]] কুৰ্দি (কুৰ্দি: কুৰ্দি বা কুৰ্দি) হৈছে কুৰ্দি জনসাধাৰণে কোৱা আন্তঃসংযোগী উপভাষাৰ এটা গোট। <ref name="Iranica-KurdLang">{{cite encyclopedia |year=2008 |title=Kurdish Language |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |url=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-i |access-date=2 December 2011 |last=Paul |first=Ludwig}} Writes about the problem of attaining a coherent definition of "Kurdish language" within the Northwestern Iranian dialect continuum. There is no unambiguous evolution of Kurdish from Middle Iranian, as "from Old and Middle Iranian times, no predecessors of the Kurdish language are yet known; the extant Kurdish texts may be traced back to no earlier than the 16th century CE." Ludwig Paul further states: "Linguistics itself, or dialectology, does not provide any general or straightforward definition of at which point a language becomes a dialect (or vice versa). To attain a fuller understanding of the difficulties and questions that are raised by the issue of the 'Kurdish language,' it is therefore necessary to consider also non-linguistic factors."</ref> ইয়াক প্ৰধানকৈ [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দিস্তান গঠন কৰা অংশত কোৱা হয়।<ref>[http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm Geographic distribution of Kurdish and other Iranic languages] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071018024743/http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm |date=18 October 2007 }}</ref> ইৰাকত আৰবী ভাষাৰ সমান্তৰালভাৱে কুৰ্দিছ ভাষা জাতীয় ভাষা হিচাপে আনুষ্ঠানিক মৰ্যাদা আছে; ইৰাণত ইয়াক আঞ্চলিক ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে আৰু আৰ্মেনিয়াত ইয়াক সংখ্যালঘু ভাষা বুলি গণ্য কৰা হয়। দশম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আল-মাছৌদিৰ দৰে আৰব ভূগোলবিদসকলে কুৰ্দিছ জনসাধাৰণক এক সুকীয়া ভাষা সম্প্ৰদায় হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল। বহুতো কুৰ্দ দ্বিভাষিক বা বহুভাষিক; তেওঁলোকে নিজৰ মাতৃভাষা কুৰ্দি ভাষাৰ লগতে নিজৰ গৃহভূমিৰ ভাষাসমূহ—যেনে আৰবী, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী—দ্বিতীয় ভাষা হিচাপে কয়, আনহাতে কুৰ্দি প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সদস্যসকলে প্ৰায়ে তিনিটা বা তাতকৈ অধিক ভাষা কয়। তুৰ্কীকৃত আৰু আৰবীকৃত কুৰ্দসকলে প্ৰায়ে কুৰ্দি ভাষা কম ব্যৱহাৰ কৰে বা একেবাৰেই ব্যৱহাৰ নকৰে। মেকেঞ্জীৰ মতে কুৰ্দি ভাষাৰ সকলো উপভাষাই কেইটামান ভাষিক বৈশিষ্ট্য ভাগ কৰে যিবোৰ অন্যান্য ইৰাণী ভাষাত নাই। ==ধৰ্ম== ===ইছলাম=== কুৰ্দিছসকলৰ অধিকাংশই চুন্নী মুছলমান। এওঁলোকে শ্বাফী পন্থা অনুসৰণ কৰে যদিও এক উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘুৱে হানাফী পন্থা <ref>{{Cite journal|last1=Sarigil|first1=Zeki|last2=Fazlioglu|first2=Omer|date=2014|title=Exploring the roots and dynamics of Kurdish ethno-nationalism in Turkey|url=http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|journal=Nations and Nationalism|publisher=[[Bilkent University]]|volume=20|issue=3|page=447|doi=10.1111/nana.12058|hdl=11693/26432|hdl-access=free|access-date=20 February 2021|archive-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218061906/http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|url-status=dead}}</ref> আৰু আলেভিছ ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি বহুতো শ্বাফী কুৰ্দে দুটা চুফী আদেশৰ ভিতৰত এটা আদেশ অনুসৰণ কৰে। সেয়া হ'ল নাকচবন্দী আৰু কাদ্ৰিয়াহ।<ref>{{Cite journal|last=van Bruinessen|first=Martin|date=2000|title=The Qadiriyya and the lineages of Qadiri shaykhs in Kurdistan|journal=Journal of the History of Sufism|volume=1–2|citeseerx=10.1.1.545.8465}}</ref> চুন্নী ইছলামৰ উপৰি আলেভিছ আৰু ছিয়া ইছলামকো অনুসৰণ কৰে লাখ লাখ কুৰ্দিছলোকে। <ref>{{Cite book|last=McDowall|first=David|title=The Kurds: A Nation Denied|publisher=Minority Rights Group|year=1992|isbn=9781873194300|pages=57}}</ref> ===য়াজিদবাদ=== [[File:Yezidi New Year in Lalish (18 April 2017) 21.jpg|thumb|ললিছত ইয়াজিদী নৱবৰ্ষ উদ্‌যাপন, ১৮ এপ্ৰিল ২০১৭]] ইয়াজিদী ধৰ্ম হ'ল ইৰাণী প্ৰাক-জোৰ’ষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মৰ পশ্চিমীয়া শাখাত শিপা থকা এক ঈশ্বৰবাদী জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম। <ref name=":02">{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|oclc=879288867}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last=Foltz|first=Richard|date=1 June 2017|title=The "Original" Kurdish Religion? Kurdish Nationalism and the False Conflation of the Yezidi and Zoroastrian Traditions|url=http://dx.doi.org/10.1163/18747167-12341309|journal=Journal of Persianate Studies|volume=10|issue=1|pages=87–106|doi=10.1163/18747167-12341309|issn=1874-7094|url-access=subscription}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|first=Omarkhali|last=Khanna|title=The status and role of the Yezidi legends and myths : to the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|date=2011|oclc=999248462}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Kreyenbroek|first=Philip G.|url=https://books.google.com/books?id=OTQqAQAAMAAJ&q=Ancient+iranian|title=Yezidism—its Background, Observances, and Textual Tradition|date=1995|publisher=E. Mellen Press|isbn=978-0-7734-9004-8|language=en}}</ref> জগতখন সৃষ্টি কৰি সাতটা পৱিত্ৰ সত্তাৰ তত্ত্বাৱধানত অৰ্পণ কৰা এজন ঈশ্বৰৰ বিশ্বাসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। <ref name="Allison 2017">{{cite encyclopedia|title=The Yazidis|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Religion|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|url=https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|access-date=15 May 2021|date=25 January 2017|doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.254|isbn=9780199340378|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311065225/https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|archive-date=11 March 2019|author-last=Allison|author-first=Christine|doi-access=free|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|first=Açıkyıldız|last=Birgül|url=https://www.worldcat.org/oclc/772844849|title=The Yezidis : the History of a Community, Culture and Religion.|date=2010|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-0-85772-061-0|location=London|oclc=772844849}}</ref>এই সাতটা সত্তাৰ নেতা হৈছে টাউছ-ই-মালেক, যাক এটা ময়ূৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। <ref name="Allison 2017"/><ref name="Maisel">{{Cite book|last=Maisel|first=Sebastian|url=https://books.google.com/books?id=EFgIDgAAQBAJ&pg=PA44|title=Yezidis in Syria: Identity Building among a Double Minority|date=24 December 2016|publisher=Lexington Books|isbn=9780739177754|language=en}}</ref> ইয়াৰ অনুগামীৰ সংখ্যা বিশ্বজুৰি ৭ লাখৰপৰা ১০ লাখলৈকে আছে।<ref>{{Cite book|last=Rowe|first=Paul S.|url=https://books.google.com/books?id=bOF1DwAAQBAJ&dq=yezidis+number&pg=PT807|title=Routledge Handbook of Minorities in the Middle East|date=20 September 2018|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-23378-7|language=en}}</ref> [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দি অঞ্চলত এওঁলোক খিলঞ্জীয়া। ৰাছিয়া, জৰ্জিয়া আৰু আৰ্মেনিয়াতো য়াজিদীসকলৰ অৱস্থিতি আছে। শেহতীয়া য়াজিদী সম্প্ৰদায় অট্টোমান সাম্ৰাজ্যৰ মুছলমানসকলৰ নিৰ্যাতনৰপৰা পলায়ন কৰা শৰণাৰ্থীসকলে স্থাপন কৰিছে। <ref name=":1" /> ইয়াজিদবাদ কুৰ্দিছ আলেভিজম আৰু ইয়াৰানবাদৰ সৈতে বহুতোক্ষেত্ৰত মিল থকা দেখা যায় আৰু যিবোৰ প্ৰাক-ইছলামিক যুগৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল। <ref>{{Cite book|last1=Bozarslan|first1=Hamit|url=https://books.google.com/books?id=IXgnEAAAQBAJ|title=The Cambridge History of the Kurds|last2=Gunes|first2=Cengiz|last3=Yadirgi|first3=Veli|date=22 April 2021|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-58301-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Omarkhali|first=Khanna|date=January 2009|title=The status and role of the Yezidi legends and myths. To the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|url=https://www.academia.edu/7918305|journal=Folia Orientalia|issn=0015-5675|oclc=999248462}}</ref><ref>{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|url=https://www.worldcat.org/oclc/879288867|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|date=2013|language=English|oclc=879288867}}</ref> ===য়াৰছানিবাদ=== য়াৰছানিবাদক আহল-ই-হাক, আহলে-হাগ বা কাকাই বুলিও জনা যায়। কুৰ্দিস্তানৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত এই ধৰ্মও অন্যতম। যদিও অধিকাংশ য়াৰছানী শাস্ত্ৰ গোৰাণী ভাষাত আৰু সকলো য়াৰছানী পৱিত্ৰ স্থান কুৰ্দিস্তানত অৱস্থিত, তথাপি এই ধৰ্ম অনুগামী আন অঞ্চলতো পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইৰাকৰ কুৰ্দিস্তানত ৩ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে, আনহাতে ইৰাণত ২০ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে।<ref>{{Cite web|title=About Yarsan, a religious minority in Iran and Yarsani asylum seekers – Yarsanmedia|url=http://www.yarsanmedia.org/ku/?p=10565|access-date=22 June 2021|language=fa-IR}}</ref> অৱশ্যে দুয়োখন দেশতে য়াৰছানীৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ নাই। ===জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম=== [[File:Faravahar-Gold.svg|thumb|জৰদস্তি ধৰ্মৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতীক ফৰৱাহাৰ (বা ফেৰোহৰ)ক এক ফ্ৰাভাছি (ৰক্ষক আত্মা)ৰ চিত্ৰণ বুলি গণ্য কৰা হয়। ]] ইৰাণী ধৰ্ম জৰদস্তিবাদে ইৰাণী সংস্কৃতিৰ ওপৰত গভীৰভাৱে প্ৰভাৱ পেলাইছে। কিয়নো জুৰদস্তিবাদৰ এটা অংশ কুৰ্দিছ জনসাধাৰণ আৰু ইয়াৰ কিছু প্ৰভাৱ মধ্যযুগত ধৰ্মটোৰ অৱনতি ঘটাৰ পিছতো প্ৰচলিত আছে। ইৰাণী দাৰ্শনিক ছুহৰাৱাৰ্ডিয়ে জৰদস্তিৰ ধৰ্মৰপৰা বহুখিনি শিক্ষা আহৰণ কৰিছিল।<ref>Henry Corbin. The Man of Light in Iranian Sufism. Omega Publications, New York. 1994. {{ISBN|0-930872-48-7}}.</ref> নবী জৰদস্তিৰ শিক্ষাৰ ভিত্তিত এই ধৰ্মৰ দেৱতা আহুৰা মাজদা। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত যেনে মচীহবাদ, সোণালী নিয়ম, স্বৰ্গ আৰু নৰকৰ ধাৰণা আৰু মুক্ত ইচ্ছাই দ্বিতীয় মন্দিৰ ইহুদী ধৰ্ম, নষ্টিচিজম, খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আৰু ইছলামকে ধৰি অন্যান্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থাসমূহক প্ৰভাবিত কৰিছে।<ref>{{Citation|last=Hinnel|first=J|title=The Penguin Dictionary of Religion|year=1997|publisher=Penguin Books UK}}</ref> ২০১৬ চনত ইৰাকৰ কুৰ্দিস্তানত প্ৰথমটো আনুষ্ঠানিক জৰদস্তি অগ্নি মন্দিৰ চুলেমানিয়াত মুকলি কৰা হয়। উপস্থিতসকলে ধৰ্মীয় জুই জ্বলাই ফ্ৰেম ড্ৰাম (বা ডাফ) বজাই এই অনুষ্ঠানটো উদ্‌যাপন কৰে।[18] কুৰ্দিস্তান অঞ্চলৰ জৰদস্তি ধৰ্মৰ মুৰব্বী আৱাত তায়িবৰ দাবী যে বহুতে জৰদস্তি ধৰ্মলৈ ঘূৰি আহিছে যদিও ইছলামিক মৌলবাদীৰপৰা সম্ভাৱ্য প্ৰতিশোধৰ ভয়ত ইয়াৰে কিছুমানে ইয়াক গোপন কৰি ৰাখিছে। ===খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম=== যদিও কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ অসংখ্য ঐতিহাসিক বিৱৰণ আছে, তথাপি ইয়াৰে অধিকাংশই ব্যক্তি বিশেষৰহে, কোনো বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ নহয়। কিন্তু ১৯ আৰু ২০ শতিকাৰ কেইবাটাও ভ্ৰমণ-কাহিনীত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টান জনগোষ্ঠীৰ লগতে উল্লেখযোগ্য খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যা থকা কুৰ্দি মুছলমান জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখ আছে। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ এটা বৃহৎ অংশ আৰ্মেনিয়ান বা অচূৰীয় মূলৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়,<ref>{{cite journal|last1=Sykes|first1=M.|year=1908|title=The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire|url=https://zenodo.org/record/1449629|journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|volume=38|pages=451–486|doi=10.2307/2843309|jstor=2843309}}</ref> আৰু কিছুমান খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা এতিয়াও আছে বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। পূৰ্বৰ শতিকাৰ কুৰ্দি ভাষাত লিখা কেইবাটাও খ্ৰীষ্টান প্ৰাৰ্থনাও আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে।<ref>Hervas, L. Saggio. (1787). 'Pratico delle lingue: con prolegomeni, e una raccolta di orazioni dominicali in piu di trecento lingue e dialetti...'. Cesena: Per Gregorio Biasini, pp. 156–157.</ref> শেহতীয়া বছৰবোৰত মুছলমান পটভূমিৰ কিছুমান কুৰ্দে খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |title=A Muslim Leader Converted to Christianity in Iraqi Kurdistan |access-date=6 June 2020 |archive-date=19 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=The Kurds|url=http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|access-date=9 March 2016|website=Urbana|archive-date=28 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-islamic-state-christians-idUSKCN1RS19N|title=Christianity grows in Syrian town once besieged by Islamic State|date=16 April 2019|agency=Reuters}}</ref> বাইবেলৰ কিছু অংশ প্ৰথমবাৰৰ বাবে কুৰ্মানজী উপভাষাত ১৮৫৬ চনত উপলব্ধ কৰা হৈছিল। আমেৰিকান বাইবেল ছ'চাইটিৰ আৰ্মেনিয়ান কৰ্মচাৰী ষ্টেপানে গছপেল(Gospel)সমূহ অনুবাদ কৰিছিল আৰু ১৮৫৭ চনত প্ৰকাশ কৰিছিল। ঐতিহাসিকভাৱে বিখ্যাত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ ভিতৰত জাকাৰে আৰু ইভানে মাখাৰগ্ৰাডজেলি নামৰ দুজন ভাতৃও আছে। <ref>Alexei Lidov, 1991, The mural paintings of Akhtala, p. 14, Nauka Publishers, Central Dept. of Oriental Literature, University of Michigan, {{ISBN|5-02-017569-2}}, {{ISBN|978-5-02-017569-3}}, ''It is clear from the account of these Armenian historians that Ivane's great-grandfather broke away from the Kurdish tribe of Babir''</ref><ref>Vladimir Minorsky, 1953, Studies in Caucasian History, p. 102, CUP Archive, {{ISBN|0-521-05735-3}}, {{ISBN|978-0-521-05735-6}}, ''According to a tradition which has every reason to be true, their ancestors were Mesopotamian Kurds of the tribe (xel) Babirakan.''</ref><ref>Richard Barrie Dobson, 2000, Encyclopedia of the Middle Ages: A-J, p. 107, Editions du Cerf, University of Michigan, {{ISBN|0-227-67931-8}}, {{ISBN|978-0-227-67931-9}}, ''under the Christianized Kurdish dynasty of Zak'arids they tried to re-establish nazarar system...''</ref> ==জনসংখ্যা== পশ্চিম এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দৰ সংখ্যা ৩ৰপৰা ৪.৫ কোটিৰ ভিতৰত বুলি অনুমান কৰা হৈছে, আনহাতে এক বা ২০ লাখ কুৰ্দ প্ৰব্ৰজনকাৰীত বাস কৰে। তুৰস্কৰ জনসংখ্যাৰ ১৮ৰপৰা ২৫%<ref name="Mackey">{{cite book|first=Sandra|last=Mackey|title=The Reckoning: Iraq and the Legacy of Saddam|url=https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack|url-access=registration|publisher=W.W. Norton and Co.|year=2002|page=[https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack/page/350 350]|isbn=9780393051414|quote=As much as 25% of Turkey is Kurdish}} This would raise the population estimate by about 5 million.{{dubious|date=October 2014}}<!--What does this even mean and what was her source? Without context, this may refer to area not population.--></ref>, ইৰাকত ১৫ৰপৰা ২০% <ref name="USDOS2012">{{cite web|title=Background Note: Syria|author=Bureau of Near Eastern Affairs|work=State.gov|publisher=US State Department|location=Washington, DC|date=9 March 2012|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm|access-date=2 August 2015}} The CIA ''World Factbook'' reports all non-Arabs make up 9.7% of the Syrian population, but does not break out the Kurdish figure separately. However, this State Dept. source provides a figure of 9%. {{as of|2015|08}}, the current document at this state.gov URL no longer provides such ethnic group data.</ref> [[ইৰাণ]]ৰ ১০% আৰু ছিৰিয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৯% কুৰ্দসকলৰ সংখ্যা। চাৰিওখন দেশতে কুৰ্দসকল আঞ্চলিক সংখ্যাগৰিষ্ঠ, যেনে তুৰ্কী কুৰ্দিস্তান, ইৰাকী কুৰ্দিস্তান, ইৰাণৰ কুৰ্দিস্তান, [[ছিৰিয়া]]ৰ কুৰ্দিস্তান। মধ্যপ্ৰাচ্যৰ আৰব, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কৰ পিছত কুৰ্দসকল চতুৰ্থ বৃহত্তম জনগোষ্ঠী। ১৯৯১ চনত কুৰ্দৰ মুঠ সংখ্যা ২ কোটি ২৫ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল; ইয়াৰে ৪৮% [[তুৰস্ক]]ত, ২৪% [[ইৰাণ]]ত, ১৮% [[ইৰাক]]ত আৰু ৪% ছিৰিয়াত বাস কৰিছিল <ref>{{cite web|title=A Stateless Nation's Quest for Sovereignty in the Sky|first=Amir|last=Hassanpour|date=7 November 1995|publisher=[[Concordia University]]|url=http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070820033216/http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-date=20 August 2007|access-date=3 August 2015}} Paper presented at the Freie Universitat Berlin. For the figure, cites: {{cite news|title=The Kurds: A Nation Denied|first=David|last=McDowall|year=1992|location=London|publisher=Minority Rights Group}}</ref>। শেহতীয়াকৈ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিমীয়া দেশসমূহত কুৰ্দিছ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৫ লাখ হৈছে, ইয়াৰে প্ৰায় আধা [[জাৰ্মানী]]ত বাস কৰে। ট্ৰেন্সককাছাছ আৰু মধ্য এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দসকলৰ ক্ষেত্ৰখন অনন্য। এই লোকসকলে বেছিভাগেই [[ৰাছিয়া]] সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত তালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাত বাস কৰাৰ এশ বছৰৰো অধিক সময় তেওঁলোকে স্বতন্ত্ৰভাৱে বিকশিত হৈছে আৰু এক সুকীয়া জাতিগত পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে।<ref>"The Kurds of Caucasia and Central Asia have been cut off for a considerable period of time and their development in Russia and then in the Soviet Union has been somewhat different. In this light the Soviet Kurds may be considered to be an ethnic group in their own right." ''[[The Red Book of the Peoples of the Russian Empire]]'' {{cite web|title=Kurds|url=http://www.eki.ee/books/redbook/kurds.shtml|publisher=Institute of Estonia (EKI)|access-date=22 June 2012}}</ref> ১৯৯০ চনত এই গোটৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ০৪ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। <ref>Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992), p. 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrgyzstan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000) (total 410,000).</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery> File:Mercier. Kurde (Asie). Auguste Wahlen. Moeurs, usages et costumes de tous les peuples du monde. 1843.jpg|Mercier. Kurde (Asie) by Auguste Wahlen, 1843 File:AmadeoPreziosi1816 1882.jpg|আমাদেও প্ৰেজিঅ'ছিৰদ্বাৰা অংকিত কুৰ্দিছ যোদ্ধা File:3. Turquie d'Asia - 3. Vilayet de Koniah - 10. Planche.png|আৰ্মেনিয়ান, তুৰ্কী আৰু কুৰ্দিছ মহিলাসকল নিজৰ পৰম্পৰাগত পোছাকত, ১৮৭৩ চন File:Zakho Kurds by Albert Kahn (color-corrected).jpg|এলবাৰ্ট কানৰ ফটোত জাখো কুৰ্দছ, ১৯১০ চন File:Kurdish Cavalry in the Caucasus Mountains. The New York Times, January 24, 1915.jpg|ককেছাছ পৰ্বতমালাৰ গিৰিপথত কুৰ্দিছ অশ্বাৰোহী বাহিনী (দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ২৪ জানুৱাৰী, ১৯১৫) File:A Jaf chief, S. Kurdistan.jpg|এজন কুৰ্দিছ মুখিয়াল File:Antoin Sevruguin 1 kurdish woman.jpg|ইৰাণৰ পিৰানশ্বহৰৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা, এণ্টোৱান চেভৰুগুইন File:Nowruz 2017 in Bisaran, Kurdistan province.jpg|পূব কুৰ্দিস্তানৰ বিচাৰাণৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা আৰু এটি শিশু,২০১৭ File:A group of Kurdish men with traditional clothing at Hawraman, Kurdistan.jpg| পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পিন্ধা কুৰ্দি পুৰুষৰ এটা দল, হাৰামান File:Guard at Citadel - Erbil - Iraq.jpg|পৰম্পৰাগত কাপোৰ পিন্ধা এজন কুৰ্দিছ লোক, আৰবিল File:YPJ - Rojava.jpg|উত্তৰ আৰু পূব ছিৰিয়াৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰশাসনৰ' জাভাৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা যোদ্ধা। </gallery> ===তথ্যৰ উৎস=== {{reflist}} === কিতাপৰ উদ্ধৃতিৰ উৎস === * {{cite book|last1=Aslanian|first1=Sebouh|title=From the Indian Ocean to the Mediterranean: The Global Trade Networks of Armenian Merchants from New Julfa|date=2011|publisher=University of California Press|location=California|isbn=978-0520947573}} * {{cite book|last1=Blow|first1=David|title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0857716767}} * {{cite book|last1=Bournoutian|first1=George|author-link1=George Bournoutian|title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present)|date=2002|publisher=Mazda Publishers|isbn=978-1568591414|page=[https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208 208]|edition=2|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208}} * {{cite book|last1=Floor|first1=Willem|last2=Herzig|first2=Edmund|title=Iran and the World in the Safavid Age|date=2012|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1850439301}} * Barth, F. 1953. ''Principles of Social Organization in Southern Kurdistan.'' Bulletin of the University Ethnographic Museum 7. Oslo. * Hansen, H.H. 1961. ''The Kurdish Woman's Life.'' Copenhagen. Ethnographic Museum Record 7:1–213. * {{cite book|last1=Kennedy|first1=Hugh|title=Crusader Castles|date=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-79913-3|language=en}} * Leach, E.R. 1938. ''Social and Economic Organization of the Rowanduz Kurds.'' London School of Economics Monographs on Social Anthropology 3:1–74. * Longrigg, S.H. 1953. ''Iraq, 1900–1950.'' London. * Masters, W.M. 1953. ''Rowanduz.'' Ph.D. dissertation, University of Michigan. * McKiernan, Kevin. 2006. ''The Kurds, a People in Search of Their Homeland''. New York: St. Martin's Press. {{ISBN|978-0-312-32546-6}} * {{cite book|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|title=Historical Dictionary of Georgia|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1442241466|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ}} * {{cite encyclopedia|article=ŠAYḴ-ʿALI KHAN ZANGANA|last=Matthee|first=Rudi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/shaykh-ali-khan|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica}} * {{Cite book|title=The Crusades, Christianity, and Islam.|last=Riley-Smith|first=Jonathan|publisher=Columbia University Press|year=2008|isbn=978-0-231-14625-8}} * {{Cite encyclopedia|title=ʿANNAZIDS|year=1985|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Aḥmad|first=K. M.|pages=97–98|volume=II. Fasc. 1}} * {{cite encyclopedia|last=Atmaca|first=Metin|year=2012|editor=Fleet, Kate|editor2=Krämer, Gudrun|editor3=Matringe, Denis|editor4=Nawas, John|editor5=Stewart, Devin J.|title=Bābān|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_25080|isbn=9789004464582|publisher=Brill|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, THREE.}} * {{Cite book|title=Meta-Religion: Religion and Power in World History.|last=Laine|first=James W.|publisher=California University Press|year=2015|isbn=978-0-520-95999-6}} * {{cite book|title=The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs|last=Madelung|first=W.|publisher=Cambridge University Press|year=1975|isbn=978-0-521-20093-6|editor-last=Frye|editor-first=R. N.|location=Cambridge|chapter=The Minor Dynasties of Northern Iran}} * {{Cite encyclopedia|title=BAHDĪNĀN|year=1988|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|volume=III, Fasc. 5|last=Hassanpour|first=A.|page=485}} * {{Cite book|title=Arabs in History|last=Lewis|first=Bernard|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=978-0-19-158766-5}} * {{cite encyclopedia|last=Spuler|first=B.|date=2012|title=Faḍlawayh|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Publishers|doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_2233|isbn=9789004161214}} * {{Cite book|title=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East From the Sixth to the Eleventh Century|last=Kennedy|first=Hugh|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781317376392|edition=3nd}} * {{Cite encyclopedia|title=SHADDADIDS|year=2000|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Peacock|first=Andrew}} * {{Cite book|title=Decline and fall of Byzantium to the Ottoman Turks|last=Magoulias|first=Harry J.|publisher=State University Press|year=1975|isbn=978-0-8143-1540-8}} * {{Cite book|title=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|last=Tapper|first=Richard|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521583367|language=en}} * {{Cite book|title=The New Islamic Dynasties|last=Bosworth|first=C.E|publisher=Columbia University Press|year=1996|isbn=978-0-231-10714-3}} * {{cite encyclopedia|title=Daysam|last=Bosworth|first=C. Edmund|pages=172–173|date=1994|encyclopedia=Encyclopædia Iranica. Vol. VII, Fasc. 2}} * {{cite book|title=From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260|last=Humphreys|first=R. Stephen|publisher=State University of New York Press|year=1977|isbn=0-87395-263-4}} * {{cite book|title=Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania|last1=Vacca|first1=Alison|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1107188518}} * {{cite encyclopedia|last1=Mazaheri|first1=Mas‘ud Habibi|last2=Gholami|first2=Rahim|title=Ayyūbids|year=2008|encyclopedia=Encyclopedia Islamica|publisher=Brill|editor1=Madelung, Wilferd|editor2=Daftary, Farhad|doi=10.1163/1875-9831_isla_COM_0323|isbn=978-90-04-16860-2}} * {{Cite encyclopedia|title=HAZĀRASPIDS|year=2003|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Bosworth|first=C. Edmund|volume=XII. Fasc. 1|pages=93}} * {{Cite book|title=The Pursuit of Pleasure: Drugs and Stimulants in Iranian History, 1500–1900|last=Matthee|first=Rudi|publisher=Princeton University Press|year=2005|isbn=978-1-4008-3260-6}} * {{cite encyclopedia|article=|last=Hamid|first=Algar|year=2006|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XIII. Fasc. 5|pages=456–474|title=IRAN ix. RELIGIONS IN IRAN (2) Islam in Iran (2.3) Shiʿism in Iran Since the Safavids}} * {{Cite encyclopedia|last=Minorsky|first=Vladimir|date=2012|title=Lak|publisher=Brill Publishers|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|edition=Second|doi=10.1163/1573-3912_islam_COM_0562|isbn=9789004161214}} * {{cite encyclopedia|year=2009|title=Ṣafavid Dynasty|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|last2=Matthee|first2=Rudi|last1=Amoretti|first1=Biancamaria Scarcia|editor-last=Esposito|editor-first=John L.|publisher=Oxford University Press}} * {{Cite book|title=Iran: a Modern History|last=Amanat|first=Abbas|publisher=Yale University Press|year=2017|isbn=9780300231465}} * {{cite encyclopedia|title=SAFAVID DYNASTY|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Matthee|first=Rudi}} * {{Cite book|title=Studies in Caucasian History|last=Minorsky|first=V.|publisher=Cambridge University Press|year=1953|isbn=978-0-521-05735-6}} * {{cite encyclopedia|title=EBN BAZZĀZ|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Savory|first=Roger|page=8|volume=VIII. Fasc. 1.}} * {{Cite book|title=Nomads in the Middle East|last=Manz|first=Beatrice F.|publisher=Cambridge University Press|year=2021|isbn=9781139028813}} ==টোকা== {{Notelist}} ==অধিক পঢ়ক== {{Library resources box}} * {{cite journal|author-link=Samir Amin |last=Amin |first=Samir |date=October 2016 |url=http://monthlyreview.org/2016/10/01/the-kurdish-question-then-and-now/ |title=The Kurdish Question Then and Now |journal=[[Monthly Review]] |volume=68 |issue=5}} * {{cite book|last=Dundas |first=Chad |chapter=Kurdish Americans |title=Gale Encyclopedia of Multicultural America |editor-first=Thomas |editor-last=Riggs |edition=3rd |volume=3 |year=2014 |publisher=Gale |pages=41–52 |chapter-url=https://link.gale.com/apps/doc/CX3273300110/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=d68f87d1 }} * {{cite book|last=Eppel |first=Michael |title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism |year=2016 |publisher=University of Texas Press}} * {{cite book|editor-last=Maisel |editor-first=Sebastian |title=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |publisher=ABC-Clio |year=2018}} * {{cite book|last=Shareef |first=Mohammed |title=The United States, Iraq and the Kurds: Shock, Awe and Aftermath |publisher=Routledge |year=2014}} ===ইতিহাস তালিকা=== * {{Cite web |last=Hitchins |first=Keith |date=2021 |title=Kurds. Studies of Modern Kurdish History |url=https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |access-date=22 March 2025 |website=[[Encyclopaedia Iranica Online]] |publisher=Brill |doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |doi-access=free}} * {{Cite journal|last1=Maxwell|first1=Alexander|last2=Smith|first2=Tim|year=2015|title=Positing 'not-yet-nationalism': limits to the impact of nationalism theory on Kurdish historiography|journal=Nationalities Papers|volume=43|issue=5|pages=771–787|doi=10.1080/00905992.2015.1049135|s2cid=143220624}} * {{cite book|editor-last=Meho |editor-first=Lokman I. |title=The Kurdish Question in U.S. Foreign Policy: A Documentary Sourcebook |publisher=Praeger |year=2004 |location=Westport, Conn. |ISBN=9780313314353 |OCLC=845600852 }} * {{cite journal|last=Sharif |first=Nemat |url=https://www.proquest.com/openview/13dfa04be0192500842b32d89182f1dc/1?pq-origsite=gscholar&cbl=44192 |title=A Brief History of Kurds and Kurdistan: Part I: From the Advent of Islam to AD 1750 |journal=The International Journal of Kurdish Studies |volume=10 |issue=1/2 |year=1996 |pages=105–155}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Kurdish people}} * [http://www.institutkurde.org/ The Kurdish Institute of Paris] Kurdish language, history, books and latest news articles. * [https://web.archive.org/web/20010721001234/http://www.kurdistanica.com/ The Encyclopaedia of Kurdistan] * [https://web.archive.org/web/20150924001027/http://www.enstituyakurdi.org/index.php?newlang=english Istanbul Kurdish Institute] * [https://web.archive.org/web/20060717023951/http://www.pen-kurd.org/index-en.html The Kurdish Center of International Pen] * [http://www.kurdishlibrary.org/ Kurdish Library], supported by the [[Sweden|Swedish]] Government. * [https://web.archive.org/web/20041024074007/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html Ethnic Cleansing and the Kurds] * [http://www.transoxiana.org/0109/aloian-kurds_ottoman_hungary.html The Kurds in the Ottoman Hungary] by Zurab Aloian * [http://theotheriraq.com/ "The Other Iraq" Kurdish Information Website] === The Kurdish issue in Turkey === * [https://web.archive.org/web/20020527064459/http://www.db.idpproject.org/Sites/idpSurvey.nsf/wCountries/Turkey A report on Kurdish IDPs – 2005] * [https://web.archive.org/web/20050409063105/http://www.dw-world.de/dw/article/0%2C1564%2C1484632%2C00.html A German newspaper's take on the Kurdish issue – 2005] * [https://www.theguardian.com/The_Kurds/Story/0,,428351,00.html The Guardian – ''What's in a name? Too much in Turkey'' – 2001] * {{cite web|url=https://www.foreignpolicyjournal.com/2011/04/22/the-kurdish-issue/3/|title=The impact on the politics of Iraq and Turkey and their bilateral relations regarding the Kurds in the post-Saddam regime|author=Sonia Roy|date=22 April 2011|publisher=Foreign Policy Journal}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] [[শ্ৰেণী:জনগোষ্ঠী]] per7o59sbp0m103wfoq2m095pwvyg3a 604954 604919 2026-05-06T16:42:05Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 11 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 604954 wikitext text/x-wiki {{Short description|Iranic ethnic group}} {{bots|deny=Citation bot}} {{Infobox ethnic group | native_name_lang = ku | flag = | flag_caption = | group = কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী | native_name = {{langx|ku|کورد|Kurd|label=none}} | image = | pop =৩০–৩৫ মিলিয়ন <ref name="washingtonkurd">{{cite web |title=Kurdish Population|url=https://dckurd.org/kurdistan/|publisher=[[Washington Kurdish Institute]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250109021853/https://dckurd.org/kurdistan/|archive-date=9 January 2025|quote=''There are an estimated 30–35 million Kurds, and about half of them live in Turkey.''}}</ref><br>(''ৱাছিংটন কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট'',২০২৪ চনৰ অনুমান )<hr>30–40 million<ref name="CIAonline">{{cite book|title=The World Factbook|edition=Online|date=2015|publisher=US [[Central Intelligence Agency]]|location=Langley, Virginia|issn=1553-8133|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|access-date=2 August 2015|archive-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|url-status=dead|archivedate=6 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/}} A rough estimate in this edition gives populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or in adjacent regions. The CIA estimates are {{as of|lc=y|2015|8}} – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15–20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.</ref><br>(''দ্য ৱল্ড ফেক্টবুক'', ২০১৫ চনৰ অনুমান)<hr>36.4–45.6 million<ref name="KIOP2017">[http://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004 The Kurdish Population] by the [[Kurdish Institute of Paris]], 2017 estimate. The Kurdish population is estimated at 15–20 million in Turkey, 10–12 million in Iran, 8–8.5 million in Iraq, 3–3.6 million in Syria, 1.2–1.5 million in the European diaspora, and 400k–500k in the former USSR—for a total of 36.4 million to 45.6 million globally.</ref><br>(''কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট অৱ পেৰিছ'', ২০১৭ চনৰ অনুমান) | region1 = {{TUR}} | pop1 = {{estimation|14.3–20 million}} | ref1 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region2 = {{IRN}} | pop2 = {{estimation|8.2–12 million}} | ref2 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region3 = {{IRQ}} | pop3 = {{estimation|5.6–8.5 million}} | ref3 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region4 = {{SYR}} | pop4 = {{estimation|1.5–3.6 million}} | ref4 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/><ref name="HeritageforPeace">{{cite web |title=Demographics of Syria|url=https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/ |publisher=[[Heritage for Peace]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205182626/https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/|archive-date=5 December 2024|quote=''Around 1.5 million Kurds form Syria’s largest ethnic minority. About a third of them live in the foothills of the Taurus Mountains north of Aleppo, and an equal number along the Turkish border in the Jazirah. A further 10 per cent can be found in the vicinity of Jarabulus northeast of Aleppo, and from 10–15 per cent in the Hayy al-Akrad (Quarter of the Kurds) on the outskirts of Damascus.''}}</ref> | region5 = {{GER}} | pop5 = 1.2–1.5 million | ref5 = <ref>{{cite web|url=https://www.sueddeutsche.de/politik/interview-am-morgen-wir-deutsche-kurden-aergern-uns-ueber-die-bundesregierung-1.3913545! amp|title="Wir Kurden ärgern uns über die Bundesregierung" – Politik|date=21 March 2018|publisher=Süddeutsche.de|access-date=18 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.heise.de/tp/features/Geschenk-an-Erdogan-Kurdisches-Kulturfestival-verboten-4155967.html|title=Geschenk an Erdogan? Kurdisches Kulturfestival verboten|date=5 September 2018|publisher=heise.de|access-date=18 May 2019}}</ref> | region6 = {{flag icon|Azerbaijan}} [[আজাৰবাইজান]] | pop6 = 150,000–180,000 | ref6 = <ref name="coucileub">''[http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/WorkingDocs/Doc06/EDOC11006.htm The cultural situation of the Kurds]'', <cite>A report by Lord Russell-Johnston, Council of Europe, July 2006</cite>.</ref><!-- تکمیل یادکرد توسط ربات از ویکی انگلیسی --><ref name="Vanly">Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992). pg 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrghizistan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000), Total 450,000</ref> | region7 = {{FRA}} | pop7 = ১৫০,০০০ | ref7 = <ref>{{cite news|title=3 Kurdish women political activists shot dead in Paris|url=https://edition.cnn.com/2013/01/10/world/europe/france-kurd-deaths/|access-date=9 June 2014|publisher=CNN|date=11 January 2013}}</ref> | region8 = {{flag icon|Sweden}} [[চুইডেন]] | pop8 = ১০০,০০০+ | ref8 = <ref>{{Cite web|title=NATO Membership for Sweden: Between Turkey and the Kurds|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/nato-membership-sweden-between-turkey-and-kurds|access-date=7 August 2023|publisher=The Washington Institute|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Will exiled Kurds pay price of Sweden's NATO entry?|work=The Christian Science Monitor|url=https://www.csmonitor.com/World/Europe/2023/0228/Will-exiled-Kurds-pay-price-of-Sweden-s-NATO-entry|access-date=7 August 2023|issn=0882-7729}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 May 2022|title=NATO bid reignites Sweden's dispute with Turkey over Kurds|url=https://www.politico.eu/article/sweden-finland-nato-turkey-erdogan-magdalena-anderssonkurdish-rights/|access-date=7 August 2023|website=POLITICO|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=TT|date=23 September 2017|title=Svenskkurder: Självständighet kan inte vänta|language=sv|work=Svenska Dagbladet|url=https://www.svd.se/a/P7M45/svenskkurder-sjalvstandighet-kan-inte-vanta|access-date=7 August 2023|issn=1101-2412}}</ref> | region9 = {{flag icon|Netherlands}}[[নেদাৰলেণ্ড]] | pop9 = ১০০,০০০ | ref9 = <ref>{{cite news|title=Diaspora Kurde|url=https://www.institutkurde.org/kurdorama/|website=Institutkurde.org|access-date=2 November 2019|language=fr}}</ref> | region10 = {{flag icon|Russia}} [[ৰাছিয়া]] | pop10 = ৬৩,৮১৮ | ref10 = <ref>{{cite web|title=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|work=Demoscope.ru|access-date=4 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521170119/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|archive-date=21 May 2012}}</ref> | region11 = {{flag icon|Belgium}} [[বেলজিয়াম]] | pop11 = ৫০,০০০ | ref11 = <ref name=IKP>{{cite web|title=The Kurdish Diaspora|url=http://www.institutkurde.org/en/kurdorama/|website=Institut Kurde de Paris|access-date=9 June 2014}}</ref> | region12 = {{flag icon|United Kingdom}} [[যুক্তৰাজ্য ]] | pop12 = ৪৯,৮৪১ | ref12 = <ref name="uk1">{{cite web|title=QS211EW – Ethnic group (detailed)|url=http://www.nomisweb.co.uk/census/2011/CT0010/view/2092957703|work=nomis|publisher=Office for National Statistics|access-date=3 August 2013}}</ref><ref name="uk2" >{{cite web|title=Ethnic Group – Full Detail_QS201NI|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/18/2011_Northern_Ireland_census_results_-_Ethnic_group_%28QS201NI%29.pdf|access-date=4 September 2013}}</ref><ref name="uk3" >{{cite web|title=Scotland's Census 2011 – National Records of Scotland – Ethnic group (detailed)|url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|publisher=Scotland Census|access-date=29 September 2013|archive-date=21 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|url-status=dead|archivedate=21 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region13 = {{flagicon|Kazakhstan}} [[কাজাখাস্তান]] | pop13 =৪৭,৯৩৮ | ref13 = <ref>{{cite web|title=Ethnic composition of Kazakhstan 2021|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|access-date=4 July 2022|archivedate=21 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321205438/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|deadurl=yes}}</ref> | region14 = {{flag icon|Armenia}} [[আৰ্মেনিয়া]] | pop14 = ৩৭,৪৭০ | ref14 = <ref>{{cite web|title=Information from the 2011 Armenian National Census|url=http://www.armstat.am/file/doc/99478353.pdf|language=hy|work=Statistics of Armenia|access-date=27 May 2014}}</ref> | region15 = {{flag icon|Switzerland}} [[চুইজাৰলেণ্ড]] | pop15 = ৩৫,০০০ | ref15 = <ref>{{cite web|title=Switzerland|url=http://www.ethnologue.com/country/CH|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region16 = {{flag icon|Denmark}} [[Denmark]] | pop16 = ৩০,০০০ | ref16 = <ref>{{cite news|title=Fakta: Kurdere i Danmark|url=http://jyllands-posten.dk/indland/ECE5105449/fakta-kurdere-i-danmark/|access-date=24 December 2013|newspaper=Jyllandsposten|date=8 May 2006|language=da}}</ref> | region17 = {{flag icon|Jordan}} [[Jordan]] | pop17 = ৩০,০০০ | ref17 = <ref>{{cite web|title=Language and Cultural Shift Among the Kurds of Jordan|url=http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|access-date=10 November 2012|first1=Mahmoud A.|last1=Al-Khatib|first2=Mohammed N.|last2=Al-Ali|page=12|archive-date=1 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|url-status=dead|archivedate=1 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region18 = {{flag icon|Austria}} [[Austria]] | pop18 = ২৩,০০০ | ref18 = <ref>{{cite web|title=Austria|url=http://www.ethnologue.com/country/AT|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region19 = {{flag icon|Greece}} [[Greece]] | pop19 = ২২,০০০ | ref19 = <ref>{{cite web|title=Greece|url=http://www.ethnologue.com/country/GR/|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region20 = {{USA}} | pop20 = ২০,৫৯১–৪০,০০০ | ref20 = <ref name="USCensus" >{{cite web|title=2011–2015 American Community Survey Selected Population Tables|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|url-status=dead|publisher=Census Bureau|access-date=29 March 2019|archivedate=12 February 2020|archiveurl=https://archive.today/20200212214434/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|deadurl=yes}}</ref>{{New archival link needed|date=April 2026}} | region21 = {{flag icon|Canada}} [[Canada]] | pop21 = ১৬,৩১৫ | ref21 = <ref>{{cite web|title=Ethnic Origin (279), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3), Generation Status (4), Age (12) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces and Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2016 Census|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|access-date=3 February 2018|date=25 October 2017}}</ref> | region22 = {{flag icon|Finland}} [[Finland]] | pop22 = 15,850 | ref22 = <ref>{{cite web|title=Language according to age and sex by region 1990 – 2021|url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/|publisher=Statistics Finland|access-date=27 November 2022}}</ref> | region23 = {{flag icon|Georgia}} [[Georgia (country)|Georgia]] | pop23 = 13,861 | ref23 = <ref>{{cite web|title=Population/Census|url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf|website=geostat.ge}}</ref> | region24 = {{flag icon|Kyrgyzstan}} [[Kyrgyzstan]] | pop24 = 13,200 | ref24 = <ref>{{cite web|title=Number of resident population by selected nationality|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|publisher=United Nations|access-date=9 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|archive-date=10 July 2012|archivedate=10 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region25 = {{flag icon|Australia}} [[Australia]] | pop25 = 10,171 | ref25 = <ref>{{cite web|year=2022|title=Australia – Ancestry|url=https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|access-date=27 November 2022|archive-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|url-status=dead|archivedate=14 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|deadurl=yes}}</ref> | region26 = {{flag icon|Indonesia}} [[Indonesia]] | pop26 = 4,800 | ref26 = <ref>{{cite journal|url=https://www.semanticscholar.org/paper/Living-in-Limbo%3A-Iraqi-Refugees-in-Indonesia-Hoffman/530df0dabcc39afbebf226d425583e79664f3c28|title=Living in Limbo: Iraqi Refugees in Indonesia|journal=Refuge: Canada's Journal on Refugees|language=en|volume=28|number=1|first=Sue|last=Hoffman|year=2012|publisher=[[Yale Law Journal]]|location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]]|pages=15–24|doi=10.25071/1920-7336.36085|doi-access=free}}</ref> | languages = {{Plainlist| * '''Majority:'''<ref name="Iranatlas" >{{cite web|title=Atlas of the Languages of Iran A working classification|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.classification|website=Languages of Iran|access-date=25 May 2019}}</ref> * [[Kurdish language|Kurdish]] * {{Hlist|([[Kurmanji]]|[[Sorani]]|[[Southern Kurdish]]|[[Laki language|Laki]])}} * '''Minority:'''<ref name="leezenberg">{{cite journal|author1=Michiel Leezenberg|title=Gorani Influence on Central Kurdish: Substratum or Prestige Borrowing?|journal=ILLC – Department of Philosophy, University of Amsterdam|page=1|year=1993|url=http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|access-date=29 May 2019|archive-date=12 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|url-status=dead|archivedate=12 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|deadurl=yes}}</ref> * {{Hlist|[[Zaza language|Zaza]]|[[Gorani language (Zaza-Gorani)|Gorani]]|[[Shabaki language|Shabaki]]}} * '''Second languages:''' * {{Hlist|[[Turkish language|Turkish]]|[[Persian language|Persian]]|[[Arabic]]|Others}} }} | religions = {{Plainlist| * '''Predominantly:'''<ref>{{cite web|title=Kurds in Turkey|url=https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|access-date=13 September 2022|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|url-status=dead|archivedate=15 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|deadurl=yes}}</ref> * [[Islam]]{{efn|See [[Kurdish Muslims]]}} * {{Hlist|([[Sunni Islam|Sunni]]|[[Shia Islam|Shia]])}} * '''Significant minority:'''<ref>{{cite web|url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdistan-religion/|title=Learn About Kurdish Religion}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/kurds-iran-missing-piece-middle-east-puzzle|title=Kurds of Iran: The missing piece in the Middle East Puzzle}}</ref> * {{Hlist|[[Yazidism]] | [[Yarsanism]]| [[Zoroastrianism]] | [[Kurdish Alevism|Alevism]] | [[Christianity]]{{efn|See [[Kurdish Christians]]}} | [[History of the Jews in Kurdistan|Judaism]]}} }} | related = Other [[Iranian peoples|Iranic peoples]] | footnotes = }} '''কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী বা কুৰ্দ জনগোষ্ঠী''' হৈছে পশ্চিম এছিয়াৰ স্থানীয় ইৰাণী জনগোষ্ঠী।<ref>*{{cite encyclopedia|last1=Bois|first1=Th.|last2=Minorsky|first2=V.|last3=MacKenzie|first3=D.N.|encyclopedia=Encyclopedia of Islam, Second Edition|publisher=Brill Online|title=Kurds, Kurdistān|date=24 April 2012|volume=5|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544?s.num=53&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.start=40&s.q=nihawand|quote=The Kurds, an Iranian people of the Near East, live at the junction of (...)|page=439}} *{{cite book|first=John A.|last=Shoup|title=Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=GN5yv3-U6goC&pg=PA159|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598843637}} *{{cite book|first=Kendal|last=Nezan|title=A Brief Survey of the History of the Kurds|url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php|publisher=Kurdish Institute of Paris}}</ref> দক্ষিণ-পূব [[তুৰস্ক]], উত্তৰ-পশ্চিম [[ইৰাণ]], উত্তৰ [[ইৰাক]] আৰু উত্তৰ-পূব ছিৰিয়াত বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চল কুৰ্দিস্তানৰ স্থানীয় লোক। ৩০–৪৫ মিলিয়ন লোকৰ বিশ্বব্যাপী থকা কুৰ্দিছ সম্প্ৰদায় মূলতঃ কুৰ্দিস্তানত কেন্দ্ৰীভূত যদিও কুৰ্দিস্তানৰ বাহিৰে পশ্চিম [[এছিয়া]] আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ কিছু অংশত কুৰ্দিছ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ বৃহৎ সম্প্ৰদায় বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য যে তুৰস্কৰ মধ্য আনাতোলিয়ান কুৰ্দসকল (যিসকলে ১৯২৩ চনৰ আৰ্মেনিয়ান গণহত্যাৰ পিছত পূব আনাতোলিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল, সেই সময়ত পশ্চিম আৰ্মেনিয়া বুলি কোৱা হৈছিল), লগতে ইস্তানবুলৰ কুৰ্দসকল; ইৰাণৰ খোৰাছানী কুৰ্দসকল; ককেছাছৰ কুৰ্দসকল (যিসকল মূলতঃ আজাৰবাইজান আৰু আৰ্মেনিয়াত আছে); আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ বিভিন্ন দেশত — বিশেষকৈ [[জাৰ্মানী]], [[ফ্ৰান্স]], [[ছুইডেন]] আৰু [[নেদাৰলেণ্ড]]ত বাস কৰে। ==ভাষা== [[File:Kurdish-inhabited area by CIA (1992).jpg|thumb|মধ্যপ্ৰাচ্যৰ কুৰ্দি বসতিপ্ৰধান অঞ্চল (১৯৯২)]] [[File:Maunsell&#039; s map, Pre-World War I British Ethnographical Map of eastern Turkey in Asia, Syria and western Persia 01.jpg|thumb|১৯১০ চনৰ মানচেল মানচিত্ৰ। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ব্ৰিটিছ নৃতাত্ত্বিক মানচিত্ৰত কুৰ্দিছ অঞ্চলসমূহ হালধীয়া (পাতল আৰু ডাঠ দুয়োটা) ৰঙেৰে দেখুওৱা হৈছে। ]] কুৰ্দি (কুৰ্দি: কুৰ্দি বা কুৰ্দি) হৈছে কুৰ্দি জনসাধাৰণে কোৱা আন্তঃসংযোগী উপভাষাৰ এটা গোট। <ref name="Iranica-KurdLang">{{cite encyclopedia |year=2008 |title=Kurdish Language |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |url=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-i |access-date=2 December 2011 |last=Paul |first=Ludwig}} Writes about the problem of attaining a coherent definition of "Kurdish language" within the Northwestern Iranian dialect continuum. There is no unambiguous evolution of Kurdish from Middle Iranian, as "from Old and Middle Iranian times, no predecessors of the Kurdish language are yet known; the extant Kurdish texts may be traced back to no earlier than the 16th century CE." Ludwig Paul further states: "Linguistics itself, or dialectology, does not provide any general or straightforward definition of at which point a language becomes a dialect (or vice versa). To attain a fuller understanding of the difficulties and questions that are raised by the issue of the 'Kurdish language,' it is therefore necessary to consider also non-linguistic factors."</ref> ইয়াক প্ৰধানকৈ [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দিস্তান গঠন কৰা অংশত কোৱা হয়।<ref>[http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm Geographic distribution of Kurdish and other Iranic languages] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071018024743/http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm |date=18 October 2007 }}</ref> ইৰাকত আৰবী ভাষাৰ সমান্তৰালভাৱে কুৰ্দিছ ভাষা জাতীয় ভাষা হিচাপে আনুষ্ঠানিক মৰ্যাদা আছে; ইৰাণত ইয়াক আঞ্চলিক ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে আৰু আৰ্মেনিয়াত ইয়াক সংখ্যালঘু ভাষা বুলি গণ্য কৰা হয়। দশম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আল-মাছৌদিৰ দৰে আৰব ভূগোলবিদসকলে কুৰ্দিছ জনসাধাৰণক এক সুকীয়া ভাষা সম্প্ৰদায় হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল। বহুতো কুৰ্দ দ্বিভাষিক বা বহুভাষিক; তেওঁলোকে নিজৰ মাতৃভাষা কুৰ্দি ভাষাৰ লগতে নিজৰ গৃহভূমিৰ ভাষাসমূহ—যেনে আৰবী, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী—দ্বিতীয় ভাষা হিচাপে কয়, আনহাতে কুৰ্দি প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সদস্যসকলে প্ৰায়ে তিনিটা বা তাতকৈ অধিক ভাষা কয়। তুৰ্কীকৃত আৰু আৰবীকৃত কুৰ্দসকলে প্ৰায়ে কুৰ্দি ভাষা কম ব্যৱহাৰ কৰে বা একেবাৰেই ব্যৱহাৰ নকৰে। মেকেঞ্জীৰ মতে কুৰ্দি ভাষাৰ সকলো উপভাষাই কেইটামান ভাষিক বৈশিষ্ট্য ভাগ কৰে যিবোৰ অন্যান্য ইৰাণী ভাষাত নাই। ==ধৰ্ম== ===ইছলাম=== কুৰ্দিছসকলৰ অধিকাংশই চুন্নী মুছলমান। এওঁলোকে শ্বাফী পন্থা অনুসৰণ কৰে যদিও এক উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘুৱে হানাফী পন্থা <ref>{{Cite journal|last1=Sarigil|first1=Zeki|last2=Fazlioglu|first2=Omer|date=2014|title=Exploring the roots and dynamics of Kurdish ethno-nationalism in Turkey|url=http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|journal=Nations and Nationalism|publisher=[[Bilkent University]]|volume=20|issue=3|page=447|doi=10.1111/nana.12058|hdl=11693/26432|hdl-access=free|access-date=20 February 2021|archive-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218061906/http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|url-status=dead}}</ref> আৰু আলেভিছ ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি বহুতো শ্বাফী কুৰ্দে দুটা চুফী আদেশৰ ভিতৰত এটা আদেশ অনুসৰণ কৰে। সেয়া হ'ল নাকচবন্দী আৰু কাদ্ৰিয়াহ।<ref>{{Cite journal|last=van Bruinessen|first=Martin|date=2000|title=The Qadiriyya and the lineages of Qadiri shaykhs in Kurdistan|journal=Journal of the History of Sufism|volume=1–2|citeseerx=10.1.1.545.8465}}</ref> চুন্নী ইছলামৰ উপৰি আলেভিছ আৰু ছিয়া ইছলামকো অনুসৰণ কৰে লাখ লাখ কুৰ্দিছলোকে। <ref>{{Cite book|last=McDowall|first=David|title=The Kurds: A Nation Denied|publisher=Minority Rights Group|year=1992|isbn=9781873194300|pages=57}}</ref> ===য়াজিদবাদ=== [[File:Yezidi New Year in Lalish (18 April 2017) 21.jpg|thumb|ললিছত ইয়াজিদী নৱবৰ্ষ উদ্‌যাপন, ১৮ এপ্ৰিল ২০১৭]] ইয়াজিদী ধৰ্ম হ'ল ইৰাণী প্ৰাক-জোৰ’ষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মৰ পশ্চিমীয়া শাখাত শিপা থকা এক ঈশ্বৰবাদী জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম। <ref name=":02">{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|oclc=879288867}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last=Foltz|first=Richard|date=1 June 2017|title=The "Original" Kurdish Religion? Kurdish Nationalism and the False Conflation of the Yezidi and Zoroastrian Traditions|url=http://dx.doi.org/10.1163/18747167-12341309|journal=Journal of Persianate Studies|volume=10|issue=1|pages=87–106|doi=10.1163/18747167-12341309|issn=1874-7094|url-access=subscription}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|first=Omarkhali|last=Khanna|title=The status and role of the Yezidi legends and myths : to the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|date=2011|oclc=999248462}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Kreyenbroek|first=Philip G.|url=https://books.google.com/books?id=OTQqAQAAMAAJ&q=Ancient+iranian|title=Yezidism—its Background, Observances, and Textual Tradition|date=1995|publisher=E. Mellen Press|isbn=978-0-7734-9004-8|language=en}}</ref> জগতখন সৃষ্টি কৰি সাতটা পৱিত্ৰ সত্তাৰ তত্ত্বাৱধানত অৰ্পণ কৰা এজন ঈশ্বৰৰ বিশ্বাসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। <ref name="Allison 2017">{{cite encyclopedia|title=The Yazidis|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Religion|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|url=https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|access-date=15 May 2021|date=25 January 2017|doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.254|isbn=9780199340378|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311065225/https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|archive-date=11 March 2019|author-last=Allison|author-first=Christine|doi-access=free|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|first=Açıkyıldız|last=Birgül|url=https://www.worldcat.org/oclc/772844849|title=The Yezidis : the History of a Community, Culture and Religion.|date=2010|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-0-85772-061-0|location=London|oclc=772844849}}</ref>এই সাতটা সত্তাৰ নেতা হৈছে টাউছ-ই-মালেক, যাক এটা ময়ূৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। <ref name="Allison 2017"/><ref name="Maisel">{{Cite book|last=Maisel|first=Sebastian|url=https://books.google.com/books?id=EFgIDgAAQBAJ&pg=PA44|title=Yezidis in Syria: Identity Building among a Double Minority|date=24 December 2016|publisher=Lexington Books|isbn=9780739177754|language=en}}</ref> ইয়াৰ অনুগামীৰ সংখ্যা বিশ্বজুৰি ৭ লাখৰপৰা ১০ লাখলৈকে আছে।<ref>{{Cite book|last=Rowe|first=Paul S.|url=https://books.google.com/books?id=bOF1DwAAQBAJ&dq=yezidis+number&pg=PT807|title=Routledge Handbook of Minorities in the Middle East|date=20 September 2018|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-23378-7|language=en}}</ref> [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দি অঞ্চলত এওঁলোক খিলঞ্জীয়া। ৰাছিয়া, জৰ্জিয়া আৰু আৰ্মেনিয়াতো য়াজিদীসকলৰ অৱস্থিতি আছে। শেহতীয়া য়াজিদী সম্প্ৰদায় অট্টোমান সাম্ৰাজ্যৰ মুছলমানসকলৰ নিৰ্যাতনৰপৰা পলায়ন কৰা শৰণাৰ্থীসকলে স্থাপন কৰিছে। <ref name=":1" /> ইয়াজিদবাদ কুৰ্দিছ আলেভিজম আৰু ইয়াৰানবাদৰ সৈতে বহুতোক্ষেত্ৰত মিল থকা দেখা যায় আৰু যিবোৰ প্ৰাক-ইছলামিক যুগৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল। <ref>{{Cite book|last1=Bozarslan|first1=Hamit|url=https://books.google.com/books?id=IXgnEAAAQBAJ|title=The Cambridge History of the Kurds|last2=Gunes|first2=Cengiz|last3=Yadirgi|first3=Veli|date=22 April 2021|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-58301-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Omarkhali|first=Khanna|date=January 2009|title=The status and role of the Yezidi legends and myths. To the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|url=https://www.academia.edu/7918305|journal=Folia Orientalia|issn=0015-5675|oclc=999248462}}</ref><ref>{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|url=https://www.worldcat.org/oclc/879288867|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|date=2013|language=English|oclc=879288867}}</ref> ===য়াৰছানিবাদ=== য়াৰছানিবাদক আহল-ই-হাক, আহলে-হাগ বা কাকাই বুলিও জনা যায়। কুৰ্দিস্তানৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত এই ধৰ্মও অন্যতম। যদিও অধিকাংশ য়াৰছানী শাস্ত্ৰ গোৰাণী ভাষাত আৰু সকলো য়াৰছানী পৱিত্ৰ স্থান কুৰ্দিস্তানত অৱস্থিত, তথাপি এই ধৰ্ম অনুগামী আন অঞ্চলতো পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইৰাকৰ কুৰ্দিস্তানত ৩ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে, আনহাতে ইৰাণত ২০ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে।<ref>{{Cite web|title=About Yarsan, a religious minority in Iran and Yarsani asylum seekers – Yarsanmedia|url=http://www.yarsanmedia.org/ku/?p=10565|access-date=22 June 2021|language=fa-IR}}</ref> অৱশ্যে দুয়োখন দেশতে য়াৰছানীৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ নাই। ===জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম=== [[File:Faravahar-Gold.svg|thumb|জৰদস্তি ধৰ্মৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতীক ফৰৱাহাৰ (বা ফেৰোহৰ)ক এক ফ্ৰাভাছি (ৰক্ষক আত্মা)ৰ চিত্ৰণ বুলি গণ্য কৰা হয়। ]] ইৰাণী ধৰ্ম জৰদস্তিবাদে ইৰাণী সংস্কৃতিৰ ওপৰত গভীৰভাৱে প্ৰভাৱ পেলাইছে। কিয়নো জুৰদস্তিবাদৰ এটা অংশ কুৰ্দিছ জনসাধাৰণ আৰু ইয়াৰ কিছু প্ৰভাৱ মধ্যযুগত ধৰ্মটোৰ অৱনতি ঘটাৰ পিছতো প্ৰচলিত আছে। ইৰাণী দাৰ্শনিক ছুহৰাৱাৰ্ডিয়ে জৰদস্তিৰ ধৰ্মৰপৰা বহুখিনি শিক্ষা আহৰণ কৰিছিল।<ref>Henry Corbin. The Man of Light in Iranian Sufism. Omega Publications, New York. 1994. {{ISBN|0-930872-48-7}}.</ref> নবী জৰদস্তিৰ শিক্ষাৰ ভিত্তিত এই ধৰ্মৰ দেৱতা আহুৰা মাজদা। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত যেনে মচীহবাদ, সোণালী নিয়ম, স্বৰ্গ আৰু নৰকৰ ধাৰণা আৰু মুক্ত ইচ্ছাই দ্বিতীয় মন্দিৰ ইহুদী ধৰ্ম, নষ্টিচিজম, খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আৰু ইছলামকে ধৰি অন্যান্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থাসমূহক প্ৰভাবিত কৰিছে।<ref>{{Citation|last=Hinnel|first=J|title=The Penguin Dictionary of Religion|year=1997|publisher=Penguin Books UK}}</ref> ২০১৬ চনত ইৰাকৰ কুৰ্দিস্তানত প্ৰথমটো আনুষ্ঠানিক জৰদস্তি অগ্নি মন্দিৰ চুলেমানিয়াত মুকলি কৰা হয়। উপস্থিতসকলে ধৰ্মীয় জুই জ্বলাই ফ্ৰেম ড্ৰাম (বা ডাফ) বজাই এই অনুষ্ঠানটো উদ্‌যাপন কৰে।[18] কুৰ্দিস্তান অঞ্চলৰ জৰদস্তি ধৰ্মৰ মুৰব্বী আৱাত তায়িবৰ দাবী যে বহুতে জৰদস্তি ধৰ্মলৈ ঘূৰি আহিছে যদিও ইছলামিক মৌলবাদীৰপৰা সম্ভাৱ্য প্ৰতিশোধৰ ভয়ত ইয়াৰে কিছুমানে ইয়াক গোপন কৰি ৰাখিছে। ===খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম=== যদিও কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ অসংখ্য ঐতিহাসিক বিৱৰণ আছে, তথাপি ইয়াৰে অধিকাংশই ব্যক্তি বিশেষৰহে, কোনো বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ নহয়। কিন্তু ১৯ আৰু ২০ শতিকাৰ কেইবাটাও ভ্ৰমণ-কাহিনীত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টান জনগোষ্ঠীৰ লগতে উল্লেখযোগ্য খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যা থকা কুৰ্দি মুছলমান জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখ আছে। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ এটা বৃহৎ অংশ আৰ্মেনিয়ান বা অচূৰীয় মূলৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়,<ref>{{cite journal|last1=Sykes|first1=M.|year=1908|title=The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire|url=https://zenodo.org/record/1449629|journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|volume=38|pages=451–486|doi=10.2307/2843309|jstor=2843309}}</ref> আৰু কিছুমান খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা এতিয়াও আছে বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। পূৰ্বৰ শতিকাৰ কুৰ্দি ভাষাত লিখা কেইবাটাও খ্ৰীষ্টান প্ৰাৰ্থনাও আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে।<ref>Hervas, L. Saggio. (1787). 'Pratico delle lingue: con prolegomeni, e una raccolta di orazioni dominicali in piu di trecento lingue e dialetti...'. Cesena: Per Gregorio Biasini, pp. 156–157.</ref> শেহতীয়া বছৰবোৰত মুছলমান পটভূমিৰ কিছুমান কুৰ্দে খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |title=A Muslim Leader Converted to Christianity in Iraqi Kurdistan |access-date=6 June 2020 |archive-date=19 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |url-status=dead |archivedate=19 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=The Kurds|url=http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|access-date=9 March 2016|website=Urbana|archive-date=28 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|url-status=dead|archivedate=28 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-islamic-state-christians-idUSKCN1RS19N|title=Christianity grows in Syrian town once besieged by Islamic State|date=16 April 2019|agency=Reuters}}</ref> বাইবেলৰ কিছু অংশ প্ৰথমবাৰৰ বাবে কুৰ্মানজী উপভাষাত ১৮৫৬ চনত উপলব্ধ কৰা হৈছিল। আমেৰিকান বাইবেল ছ'চাইটিৰ আৰ্মেনিয়ান কৰ্মচাৰী ষ্টেপানে গছপেল(Gospel)সমূহ অনুবাদ কৰিছিল আৰু ১৮৫৭ চনত প্ৰকাশ কৰিছিল। ঐতিহাসিকভাৱে বিখ্যাত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ ভিতৰত জাকাৰে আৰু ইভানে মাখাৰগ্ৰাডজেলি নামৰ দুজন ভাতৃও আছে। <ref>Alexei Lidov, 1991, The mural paintings of Akhtala, p. 14, Nauka Publishers, Central Dept. of Oriental Literature, University of Michigan, {{ISBN|5-02-017569-2}}, {{ISBN|978-5-02-017569-3}}, ''It is clear from the account of these Armenian historians that Ivane's great-grandfather broke away from the Kurdish tribe of Babir''</ref><ref>Vladimir Minorsky, 1953, Studies in Caucasian History, p. 102, CUP Archive, {{ISBN|0-521-05735-3}}, {{ISBN|978-0-521-05735-6}}, ''According to a tradition which has every reason to be true, their ancestors were Mesopotamian Kurds of the tribe (xel) Babirakan.''</ref><ref>Richard Barrie Dobson, 2000, Encyclopedia of the Middle Ages: A-J, p. 107, Editions du Cerf, University of Michigan, {{ISBN|0-227-67931-8}}, {{ISBN|978-0-227-67931-9}}, ''under the Christianized Kurdish dynasty of Zak'arids they tried to re-establish nazarar system...''</ref> ==জনসংখ্যা== পশ্চিম এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দৰ সংখ্যা ৩ৰপৰা ৪.৫ কোটিৰ ভিতৰত বুলি অনুমান কৰা হৈছে, আনহাতে এক বা ২০ লাখ কুৰ্দ প্ৰব্ৰজনকাৰীত বাস কৰে। তুৰস্কৰ জনসংখ্যাৰ ১৮ৰপৰা ২৫%<ref name="Mackey">{{cite book|first=Sandra|last=Mackey|title=The Reckoning: Iraq and the Legacy of Saddam|url=https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack|url-access=registration|publisher=W.W. Norton and Co.|year=2002|page=[https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack/page/350 350]|isbn=9780393051414|quote=As much as 25% of Turkey is Kurdish}} This would raise the population estimate by about 5 million.{{dubious|date=October 2014}}<!--What does this even mean and what was her source? Without context, this may refer to area not population.--></ref>, ইৰাকত ১৫ৰপৰা ২০% <ref name="USDOS2012">{{cite web|title=Background Note: Syria|author=Bureau of Near Eastern Affairs|work=State.gov|publisher=US State Department|location=Washington, DC|date=9 March 2012|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm|access-date=2 August 2015}} The CIA ''World Factbook'' reports all non-Arabs make up 9.7% of the Syrian population, but does not break out the Kurdish figure separately. However, this State Dept. source provides a figure of 9%. {{as of|2015|08}}, the current document at this state.gov URL no longer provides such ethnic group data.</ref> [[ইৰাণ]]ৰ ১০% আৰু ছিৰিয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৯% কুৰ্দসকলৰ সংখ্যা। চাৰিওখন দেশতে কুৰ্দসকল আঞ্চলিক সংখ্যাগৰিষ্ঠ, যেনে তুৰ্কী কুৰ্দিস্তান, ইৰাকী কুৰ্দিস্তান, ইৰাণৰ কুৰ্দিস্তান, [[ছিৰিয়া]]ৰ কুৰ্দিস্তান। মধ্যপ্ৰাচ্যৰ আৰব, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কৰ পিছত কুৰ্দসকল চতুৰ্থ বৃহত্তম জনগোষ্ঠী। ১৯৯১ চনত কুৰ্দৰ মুঠ সংখ্যা ২ কোটি ২৫ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল; ইয়াৰে ৪৮% [[তুৰস্ক]]ত, ২৪% [[ইৰাণ]]ত, ১৮% [[ইৰাক]]ত আৰু ৪% ছিৰিয়াত বাস কৰিছিল <ref>{{cite web|title=A Stateless Nation's Quest for Sovereignty in the Sky|first=Amir|last=Hassanpour|date=7 November 1995|publisher=[[Concordia University]]|url=http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070820033216/http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-date=20 August 2007|access-date=3 August 2015}} Paper presented at the Freie Universitat Berlin. For the figure, cites: {{cite news|title=The Kurds: A Nation Denied|first=David|last=McDowall|year=1992|location=London|publisher=Minority Rights Group}}</ref>। শেহতীয়াকৈ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিমীয়া দেশসমূহত কুৰ্দিছ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৫ লাখ হৈছে, ইয়াৰে প্ৰায় আধা [[জাৰ্মানী]]ত বাস কৰে। ট্ৰেন্সককাছাছ আৰু মধ্য এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দসকলৰ ক্ষেত্ৰখন অনন্য। এই লোকসকলে বেছিভাগেই [[ৰাছিয়া]] সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত তালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাত বাস কৰাৰ এশ বছৰৰো অধিক সময় তেওঁলোকে স্বতন্ত্ৰভাৱে বিকশিত হৈছে আৰু এক সুকীয়া জাতিগত পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে।<ref>"The Kurds of Caucasia and Central Asia have been cut off for a considerable period of time and their development in Russia and then in the Soviet Union has been somewhat different. In this light the Soviet Kurds may be considered to be an ethnic group in their own right." ''[[The Red Book of the Peoples of the Russian Empire]]'' {{cite web|title=Kurds|url=http://www.eki.ee/books/redbook/kurds.shtml|publisher=Institute of Estonia (EKI)|access-date=22 June 2012}}</ref> ১৯৯০ চনত এই গোটৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ০৪ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। <ref>Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992), p. 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrgyzstan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000) (total 410,000).</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery> File:Mercier. Kurde (Asie). Auguste Wahlen. Moeurs, usages et costumes de tous les peuples du monde. 1843.jpg|Mercier. Kurde (Asie) by Auguste Wahlen, 1843 File:AmadeoPreziosi1816 1882.jpg|আমাদেও প্ৰেজিঅ'ছিৰদ্বাৰা অংকিত কুৰ্দিছ যোদ্ধা File:3. Turquie d'Asia - 3. Vilayet de Koniah - 10. Planche.png|আৰ্মেনিয়ান, তুৰ্কী আৰু কুৰ্দিছ মহিলাসকল নিজৰ পৰম্পৰাগত পোছাকত, ১৮৭৩ চন File:Zakho Kurds by Albert Kahn (color-corrected).jpg|এলবাৰ্ট কানৰ ফটোত জাখো কুৰ্দছ, ১৯১০ চন File:Kurdish Cavalry in the Caucasus Mountains. The New York Times, January 24, 1915.jpg|ককেছাছ পৰ্বতমালাৰ গিৰিপথত কুৰ্দিছ অশ্বাৰোহী বাহিনী (দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ২৪ জানুৱাৰী, ১৯১৫) File:A Jaf chief, S. Kurdistan.jpg|এজন কুৰ্দিছ মুখিয়াল File:Antoin Sevruguin 1 kurdish woman.jpg|ইৰাণৰ পিৰানশ্বহৰৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা, এণ্টোৱান চেভৰুগুইন File:Nowruz 2017 in Bisaran, Kurdistan province.jpg|পূব কুৰ্দিস্তানৰ বিচাৰাণৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা আৰু এটি শিশু,২০১৭ File:A group of Kurdish men with traditional clothing at Hawraman, Kurdistan.jpg| পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পিন্ধা কুৰ্দি পুৰুষৰ এটা দল, হাৰামান File:Guard at Citadel - Erbil - Iraq.jpg|পৰম্পৰাগত কাপোৰ পিন্ধা এজন কুৰ্দিছ লোক, আৰবিল File:YPJ - Rojava.jpg|উত্তৰ আৰু পূব ছিৰিয়াৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰশাসনৰ' জাভাৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা যোদ্ধা। </gallery> ===তথ্যৰ উৎস=== {{reflist}} === কিতাপৰ উদ্ধৃতিৰ উৎস === * {{cite book|last1=Aslanian|first1=Sebouh|title=From the Indian Ocean to the Mediterranean: The Global Trade Networks of Armenian Merchants from New Julfa|date=2011|publisher=University of California Press|location=California|isbn=978-0520947573}} * {{cite book|last1=Blow|first1=David|title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0857716767}} * {{cite book|last1=Bournoutian|first1=George|author-link1=George Bournoutian|title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present)|date=2002|publisher=Mazda Publishers|isbn=978-1568591414|page=[https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208 208]|edition=2|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208}} * {{cite book|last1=Floor|first1=Willem|last2=Herzig|first2=Edmund|title=Iran and the World in the Safavid Age|date=2012|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1850439301}} * Barth, F. 1953. ''Principles of Social Organization in Southern Kurdistan.'' Bulletin of the University Ethnographic Museum 7. Oslo. * Hansen, H.H. 1961. ''The Kurdish Woman's Life.'' Copenhagen. Ethnographic Museum Record 7:1–213. * {{cite book|last1=Kennedy|first1=Hugh|title=Crusader Castles|date=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-79913-3|language=en}} * Leach, E.R. 1938. ''Social and Economic Organization of the Rowanduz Kurds.'' London School of Economics Monographs on Social Anthropology 3:1–74. * Longrigg, S.H. 1953. ''Iraq, 1900–1950.'' London. * Masters, W.M. 1953. ''Rowanduz.'' Ph.D. dissertation, University of Michigan. * McKiernan, Kevin. 2006. ''The Kurds, a People in Search of Their Homeland''. New York: St. Martin's Press. {{ISBN|978-0-312-32546-6}} * {{cite book|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|title=Historical Dictionary of Georgia|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1442241466|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ}} * {{cite encyclopedia|article=ŠAYḴ-ʿALI KHAN ZANGANA|last=Matthee|first=Rudi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/shaykh-ali-khan|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica}} * {{Cite book|title=The Crusades, Christianity, and Islam.|last=Riley-Smith|first=Jonathan|publisher=Columbia University Press|year=2008|isbn=978-0-231-14625-8}} * {{Cite encyclopedia|title=ʿANNAZIDS|year=1985|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Aḥmad|first=K. M.|pages=97–98|volume=II. Fasc. 1}} * {{cite encyclopedia|last=Atmaca|first=Metin|year=2012|editor=Fleet, Kate|editor2=Krämer, Gudrun|editor3=Matringe, Denis|editor4=Nawas, John|editor5=Stewart, Devin J.|title=Bābān|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_25080|isbn=9789004464582|publisher=Brill|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, THREE.}} * {{Cite book|title=Meta-Religion: Religion and Power in World History.|last=Laine|first=James W.|publisher=California University Press|year=2015|isbn=978-0-520-95999-6}} * {{cite book|title=The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs|last=Madelung|first=W.|publisher=Cambridge University Press|year=1975|isbn=978-0-521-20093-6|editor-last=Frye|editor-first=R. N.|location=Cambridge|chapter=The Minor Dynasties of Northern Iran}} * {{Cite encyclopedia|title=BAHDĪNĀN|year=1988|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|volume=III, Fasc. 5|last=Hassanpour|first=A.|page=485}} * {{Cite book|title=Arabs in History|last=Lewis|first=Bernard|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=978-0-19-158766-5}} * {{cite encyclopedia|last=Spuler|first=B.|date=2012|title=Faḍlawayh|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Publishers|doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_2233|isbn=9789004161214}} * {{Cite book|title=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East From the Sixth to the Eleventh Century|last=Kennedy|first=Hugh|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781317376392|edition=3nd}} * {{Cite encyclopedia|title=SHADDADIDS|year=2000|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Peacock|first=Andrew}} * {{Cite book|title=Decline and fall of Byzantium to the Ottoman Turks|last=Magoulias|first=Harry J.|publisher=State University Press|year=1975|isbn=978-0-8143-1540-8}} * {{Cite book|title=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|last=Tapper|first=Richard|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521583367|language=en}} * {{Cite book|title=The New Islamic Dynasties|last=Bosworth|first=C.E|publisher=Columbia University Press|year=1996|isbn=978-0-231-10714-3}} * {{cite encyclopedia|title=Daysam|last=Bosworth|first=C. Edmund|pages=172–173|date=1994|encyclopedia=Encyclopædia Iranica. Vol. VII, Fasc. 2}} * {{cite book|title=From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260|last=Humphreys|first=R. Stephen|publisher=State University of New York Press|year=1977|isbn=0-87395-263-4}} * {{cite book|title=Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania|last1=Vacca|first1=Alison|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1107188518}} * {{cite encyclopedia|last1=Mazaheri|first1=Mas‘ud Habibi|last2=Gholami|first2=Rahim|title=Ayyūbids|year=2008|encyclopedia=Encyclopedia Islamica|publisher=Brill|editor1=Madelung, Wilferd|editor2=Daftary, Farhad|doi=10.1163/1875-9831_isla_COM_0323|isbn=978-90-04-16860-2}} * {{Cite encyclopedia|title=HAZĀRASPIDS|year=2003|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Bosworth|first=C. Edmund|volume=XII. Fasc. 1|pages=93}} * {{Cite book|title=The Pursuit of Pleasure: Drugs and Stimulants in Iranian History, 1500–1900|last=Matthee|first=Rudi|publisher=Princeton University Press|year=2005|isbn=978-1-4008-3260-6}} * {{cite encyclopedia|article=|last=Hamid|first=Algar|year=2006|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XIII. Fasc. 5|pages=456–474|title=IRAN ix. RELIGIONS IN IRAN (2) Islam in Iran (2.3) Shiʿism in Iran Since the Safavids}} * {{Cite encyclopedia|last=Minorsky|first=Vladimir|date=2012|title=Lak|publisher=Brill Publishers|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|edition=Second|doi=10.1163/1573-3912_islam_COM_0562|isbn=9789004161214}} * {{cite encyclopedia|year=2009|title=Ṣafavid Dynasty|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|last2=Matthee|first2=Rudi|last1=Amoretti|first1=Biancamaria Scarcia|editor-last=Esposito|editor-first=John L.|publisher=Oxford University Press}} * {{Cite book|title=Iran: a Modern History|last=Amanat|first=Abbas|publisher=Yale University Press|year=2017|isbn=9780300231465}} * {{cite encyclopedia|title=SAFAVID DYNASTY|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Matthee|first=Rudi}} * {{Cite book|title=Studies in Caucasian History|last=Minorsky|first=V.|publisher=Cambridge University Press|year=1953|isbn=978-0-521-05735-6}} * {{cite encyclopedia|title=EBN BAZZĀZ|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Savory|first=Roger|page=8|volume=VIII. Fasc. 1.}} * {{Cite book|title=Nomads in the Middle East|last=Manz|first=Beatrice F.|publisher=Cambridge University Press|year=2021|isbn=9781139028813}} ==টোকা== {{Notelist}} ==অধিক পঢ়ক== {{Library resources box}} * {{cite journal|author-link=Samir Amin |last=Amin |first=Samir |date=October 2016 |url=http://monthlyreview.org/2016/10/01/the-kurdish-question-then-and-now/ |title=The Kurdish Question Then and Now |journal=[[Monthly Review]] |volume=68 |issue=5}} * {{cite book|last=Dundas |first=Chad |chapter=Kurdish Americans |title=Gale Encyclopedia of Multicultural America |editor-first=Thomas |editor-last=Riggs |edition=3rd |volume=3 |year=2014 |publisher=Gale |pages=41–52 |chapter-url=https://link.gale.com/apps/doc/CX3273300110/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=d68f87d1 }} * {{cite book|last=Eppel |first=Michael |title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism |year=2016 |publisher=University of Texas Press}} * {{cite book|editor-last=Maisel |editor-first=Sebastian |title=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |publisher=ABC-Clio |year=2018}} * {{cite book|last=Shareef |first=Mohammed |title=The United States, Iraq and the Kurds: Shock, Awe and Aftermath |publisher=Routledge |year=2014}} ===ইতিহাস তালিকা=== * {{Cite web |last=Hitchins |first=Keith |date=2021 |title=Kurds. Studies of Modern Kurdish History |url=https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |access-date=22 March 2025 |website=[[Encyclopaedia Iranica Online]] |publisher=Brill |doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |doi-access=free}} * {{Cite journal|last1=Maxwell|first1=Alexander|last2=Smith|first2=Tim|year=2015|title=Positing 'not-yet-nationalism': limits to the impact of nationalism theory on Kurdish historiography|journal=Nationalities Papers|volume=43|issue=5|pages=771–787|doi=10.1080/00905992.2015.1049135|s2cid=143220624}} * {{cite book|editor-last=Meho |editor-first=Lokman I. |title=The Kurdish Question in U.S. Foreign Policy: A Documentary Sourcebook |publisher=Praeger |year=2004 |location=Westport, Conn. |ISBN=9780313314353 |OCLC=845600852 }} * {{cite journal|last=Sharif |first=Nemat |url=https://www.proquest.com/openview/13dfa04be0192500842b32d89182f1dc/1?pq-origsite=gscholar&cbl=44192 |title=A Brief History of Kurds and Kurdistan: Part I: From the Advent of Islam to AD 1750 |journal=The International Journal of Kurdish Studies |volume=10 |issue=1/2 |year=1996 |pages=105–155}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Kurdish people}} * [http://www.institutkurde.org/ The Kurdish Institute of Paris] Kurdish language, history, books and latest news articles. * [https://web.archive.org/web/20010721001234/http://www.kurdistanica.com/ The Encyclopaedia of Kurdistan] * [https://web.archive.org/web/20150924001027/http://www.enstituyakurdi.org/index.php?newlang=english Istanbul Kurdish Institute] * [https://web.archive.org/web/20060717023951/http://www.pen-kurd.org/index-en.html The Kurdish Center of International Pen] * [http://www.kurdishlibrary.org/ Kurdish Library], supported by the [[Sweden|Swedish]] Government. * [https://web.archive.org/web/20041024074007/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html Ethnic Cleansing and the Kurds] * [http://www.transoxiana.org/0109/aloian-kurds_ottoman_hungary.html The Kurds in the Ottoman Hungary] by Zurab Aloian * [http://theotheriraq.com/ "The Other Iraq" Kurdish Information Website] === The Kurdish issue in Turkey === * [https://web.archive.org/web/20020527064459/http://www.db.idpproject.org/Sites/idpSurvey.nsf/wCountries/Turkey A report on Kurdish IDPs – 2005] * [https://web.archive.org/web/20050409063105/http://www.dw-world.de/dw/article/0%2C1564%2C1484632%2C00.html A German newspaper's take on the Kurdish issue – 2005] * [https://www.theguardian.com/The_Kurds/Story/0,,428351,00.html The Guardian – ''What's in a name? Too much in Turkey'' – 2001] * {{cite web|url=https://www.foreignpolicyjournal.com/2011/04/22/the-kurdish-issue/3/|title=The impact on the politics of Iraq and Turkey and their bilateral relations regarding the Kurds in the post-Saddam regime|author=Sonia Roy|date=22 April 2011|publisher=Foreign Policy Journal}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] [[শ্ৰেণী:জনগোষ্ঠী]] 5fkab504o8t33jryiczz4sesoebk6x8 604966 604954 2026-05-06T17:20:29Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* য়াৰছানিবাদ */ 604966 wikitext text/x-wiki {{Short description|Iranic ethnic group}} {{bots|deny=Citation bot}} {{Infobox ethnic group | native_name_lang = ku | flag = | flag_caption = | group = কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী | native_name = {{langx|ku|کورد|Kurd|label=none}} | image = | pop =৩০–৩৫ মিলিয়ন <ref name="washingtonkurd">{{cite web |title=Kurdish Population|url=https://dckurd.org/kurdistan/|publisher=[[Washington Kurdish Institute]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250109021853/https://dckurd.org/kurdistan/|archive-date=9 January 2025|quote=''There are an estimated 30–35 million Kurds, and about half of them live in Turkey.''}}</ref><br>(''ৱাছিংটন কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট'',২০২৪ চনৰ অনুমান )<hr>30–40 million<ref name="CIAonline">{{cite book|title=The World Factbook|edition=Online|date=2015|publisher=US [[Central Intelligence Agency]]|location=Langley, Virginia|issn=1553-8133|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|access-date=2 August 2015|archive-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|url-status=dead|archivedate=6 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/}} A rough estimate in this edition gives populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or in adjacent regions. The CIA estimates are {{as of|lc=y|2015|8}} – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15–20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.</ref><br>(''দ্য ৱল্ড ফেক্টবুক'', ২০১৫ চনৰ অনুমান)<hr>36.4–45.6 million<ref name="KIOP2017">[http://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004 The Kurdish Population] by the [[Kurdish Institute of Paris]], 2017 estimate. The Kurdish population is estimated at 15–20 million in Turkey, 10–12 million in Iran, 8–8.5 million in Iraq, 3–3.6 million in Syria, 1.2–1.5 million in the European diaspora, and 400k–500k in the former USSR—for a total of 36.4 million to 45.6 million globally.</ref><br>(''কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট অৱ পেৰিছ'', ২০১৭ চনৰ অনুমান) | region1 = {{TUR}} | pop1 = {{estimation|14.3–20 million}} | ref1 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region2 = {{IRN}} | pop2 = {{estimation|8.2–12 million}} | ref2 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region3 = {{IRQ}} | pop3 = {{estimation|5.6–8.5 million}} | ref3 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region4 = {{SYR}} | pop4 = {{estimation|1.5–3.6 million}} | ref4 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/><ref name="HeritageforPeace">{{cite web |title=Demographics of Syria|url=https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/ |publisher=[[Heritage for Peace]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205182626/https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/|archive-date=5 December 2024|quote=''Around 1.5 million Kurds form Syria’s largest ethnic minority. About a third of them live in the foothills of the Taurus Mountains north of Aleppo, and an equal number along the Turkish border in the Jazirah. A further 10 per cent can be found in the vicinity of Jarabulus northeast of Aleppo, and from 10–15 per cent in the Hayy al-Akrad (Quarter of the Kurds) on the outskirts of Damascus.''}}</ref> | region5 = {{GER}} | pop5 = 1.2–1.5 million | ref5 = <ref>{{cite web|url=https://www.sueddeutsche.de/politik/interview-am-morgen-wir-deutsche-kurden-aergern-uns-ueber-die-bundesregierung-1.3913545! amp|title="Wir Kurden ärgern uns über die Bundesregierung" – Politik|date=21 March 2018|publisher=Süddeutsche.de|access-date=18 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.heise.de/tp/features/Geschenk-an-Erdogan-Kurdisches-Kulturfestival-verboten-4155967.html|title=Geschenk an Erdogan? Kurdisches Kulturfestival verboten|date=5 September 2018|publisher=heise.de|access-date=18 May 2019}}</ref> | region6 = {{flag icon|Azerbaijan}} [[আজাৰবাইজান]] | pop6 = 150,000–180,000 | ref6 = <ref name="coucileub">''[http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/WorkingDocs/Doc06/EDOC11006.htm The cultural situation of the Kurds]'', <cite>A report by Lord Russell-Johnston, Council of Europe, July 2006</cite>.</ref><!-- تکمیل یادکرد توسط ربات از ویکی انگلیسی --><ref name="Vanly">Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992). pg 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrghizistan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000), Total 450,000</ref> | region7 = {{FRA}} | pop7 = ১৫০,০০০ | ref7 = <ref>{{cite news|title=3 Kurdish women political activists shot dead in Paris|url=https://edition.cnn.com/2013/01/10/world/europe/france-kurd-deaths/|access-date=9 June 2014|publisher=CNN|date=11 January 2013}}</ref> | region8 = {{flag icon|Sweden}} [[চুইডেন]] | pop8 = ১০০,০০০+ | ref8 = <ref>{{Cite web|title=NATO Membership for Sweden: Between Turkey and the Kurds|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/nato-membership-sweden-between-turkey-and-kurds|access-date=7 August 2023|publisher=The Washington Institute|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Will exiled Kurds pay price of Sweden's NATO entry?|work=The Christian Science Monitor|url=https://www.csmonitor.com/World/Europe/2023/0228/Will-exiled-Kurds-pay-price-of-Sweden-s-NATO-entry|access-date=7 August 2023|issn=0882-7729}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 May 2022|title=NATO bid reignites Sweden's dispute with Turkey over Kurds|url=https://www.politico.eu/article/sweden-finland-nato-turkey-erdogan-magdalena-anderssonkurdish-rights/|access-date=7 August 2023|website=POLITICO|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=TT|date=23 September 2017|title=Svenskkurder: Självständighet kan inte vänta|language=sv|work=Svenska Dagbladet|url=https://www.svd.se/a/P7M45/svenskkurder-sjalvstandighet-kan-inte-vanta|access-date=7 August 2023|issn=1101-2412}}</ref> | region9 = {{flag icon|Netherlands}}[[নেদাৰলেণ্ড]] | pop9 = ১০০,০০০ | ref9 = <ref>{{cite news|title=Diaspora Kurde|url=https://www.institutkurde.org/kurdorama/|website=Institutkurde.org|access-date=2 November 2019|language=fr}}</ref> | region10 = {{flag icon|Russia}} [[ৰাছিয়া]] | pop10 = ৬৩,৮১৮ | ref10 = <ref>{{cite web|title=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|work=Demoscope.ru|access-date=4 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521170119/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|archive-date=21 May 2012}}</ref> | region11 = {{flag icon|Belgium}} [[বেলজিয়াম]] | pop11 = ৫০,০০০ | ref11 = <ref name=IKP>{{cite web|title=The Kurdish Diaspora|url=http://www.institutkurde.org/en/kurdorama/|website=Institut Kurde de Paris|access-date=9 June 2014}}</ref> | region12 = {{flag icon|United Kingdom}} [[যুক্তৰাজ্য ]] | pop12 = ৪৯,৮৪১ | ref12 = <ref name="uk1">{{cite web|title=QS211EW – Ethnic group (detailed)|url=http://www.nomisweb.co.uk/census/2011/CT0010/view/2092957703|work=nomis|publisher=Office for National Statistics|access-date=3 August 2013}}</ref><ref name="uk2" >{{cite web|title=Ethnic Group – Full Detail_QS201NI|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/18/2011_Northern_Ireland_census_results_-_Ethnic_group_%28QS201NI%29.pdf|access-date=4 September 2013}}</ref><ref name="uk3" >{{cite web|title=Scotland's Census 2011 – National Records of Scotland – Ethnic group (detailed)|url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|publisher=Scotland Census|access-date=29 September 2013|archive-date=21 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|url-status=dead|archivedate=21 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region13 = {{flagicon|Kazakhstan}} [[কাজাখাস্তান]] | pop13 =৪৭,৯৩৮ | ref13 = <ref>{{cite web|title=Ethnic composition of Kazakhstan 2021|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|access-date=4 July 2022|archivedate=21 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321205438/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|deadurl=yes}}</ref> | region14 = {{flag icon|Armenia}} [[আৰ্মেনিয়া]] | pop14 = ৩৭,৪৭০ | ref14 = <ref>{{cite web|title=Information from the 2011 Armenian National Census|url=http://www.armstat.am/file/doc/99478353.pdf|language=hy|work=Statistics of Armenia|access-date=27 May 2014}}</ref> | region15 = {{flag icon|Switzerland}} [[চুইজাৰলেণ্ড]] | pop15 = ৩৫,০০০ | ref15 = <ref>{{cite web|title=Switzerland|url=http://www.ethnologue.com/country/CH|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region16 = {{flag icon|Denmark}} [[Denmark]] | pop16 = ৩০,০০০ | ref16 = <ref>{{cite news|title=Fakta: Kurdere i Danmark|url=http://jyllands-posten.dk/indland/ECE5105449/fakta-kurdere-i-danmark/|access-date=24 December 2013|newspaper=Jyllandsposten|date=8 May 2006|language=da}}</ref> | region17 = {{flag icon|Jordan}} [[Jordan]] | pop17 = ৩০,০০০ | ref17 = <ref>{{cite web|title=Language and Cultural Shift Among the Kurds of Jordan|url=http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|access-date=10 November 2012|first1=Mahmoud A.|last1=Al-Khatib|first2=Mohammed N.|last2=Al-Ali|page=12|archive-date=1 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|url-status=dead|archivedate=1 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region18 = {{flag icon|Austria}} [[Austria]] | pop18 = ২৩,০০০ | ref18 = <ref>{{cite web|title=Austria|url=http://www.ethnologue.com/country/AT|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region19 = {{flag icon|Greece}} [[Greece]] | pop19 = ২২,০০০ | ref19 = <ref>{{cite web|title=Greece|url=http://www.ethnologue.com/country/GR/|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region20 = {{USA}} | pop20 = ২০,৫৯১–৪০,০০০ | ref20 = <ref name="USCensus" >{{cite web|title=2011–2015 American Community Survey Selected Population Tables|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|url-status=dead|publisher=Census Bureau|access-date=29 March 2019|archivedate=12 February 2020|archiveurl=https://archive.today/20200212214434/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|deadurl=yes}}</ref>{{New archival link needed|date=April 2026}} | region21 = {{flag icon|Canada}} [[Canada]] | pop21 = ১৬,৩১৫ | ref21 = <ref>{{cite web|title=Ethnic Origin (279), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3), Generation Status (4), Age (12) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces and Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2016 Census|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|access-date=3 February 2018|date=25 October 2017}}</ref> | region22 = {{flag icon|Finland}} [[Finland]] | pop22 = 15,850 | ref22 = <ref>{{cite web|title=Language according to age and sex by region 1990 – 2021|url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/|publisher=Statistics Finland|access-date=27 November 2022}}</ref> | region23 = {{flag icon|Georgia}} [[Georgia (country)|Georgia]] | pop23 = 13,861 | ref23 = <ref>{{cite web|title=Population/Census|url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf|website=geostat.ge}}</ref> | region24 = {{flag icon|Kyrgyzstan}} [[Kyrgyzstan]] | pop24 = 13,200 | ref24 = <ref>{{cite web|title=Number of resident population by selected nationality|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|publisher=United Nations|access-date=9 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|archive-date=10 July 2012|archivedate=10 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region25 = {{flag icon|Australia}} [[Australia]] | pop25 = 10,171 | ref25 = <ref>{{cite web|year=2022|title=Australia – Ancestry|url=https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|access-date=27 November 2022|archive-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|url-status=dead|archivedate=14 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|deadurl=yes}}</ref> | region26 = {{flag icon|Indonesia}} [[Indonesia]] | pop26 = 4,800 | ref26 = <ref>{{cite journal|url=https://www.semanticscholar.org/paper/Living-in-Limbo%3A-Iraqi-Refugees-in-Indonesia-Hoffman/530df0dabcc39afbebf226d425583e79664f3c28|title=Living in Limbo: Iraqi Refugees in Indonesia|journal=Refuge: Canada's Journal on Refugees|language=en|volume=28|number=1|first=Sue|last=Hoffman|year=2012|publisher=[[Yale Law Journal]]|location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]]|pages=15–24|doi=10.25071/1920-7336.36085|doi-access=free}}</ref> | languages = {{Plainlist| * '''Majority:'''<ref name="Iranatlas" >{{cite web|title=Atlas of the Languages of Iran A working classification|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.classification|website=Languages of Iran|access-date=25 May 2019}}</ref> * [[Kurdish language|Kurdish]] * {{Hlist|([[Kurmanji]]|[[Sorani]]|[[Southern Kurdish]]|[[Laki language|Laki]])}} * '''Minority:'''<ref name="leezenberg">{{cite journal|author1=Michiel Leezenberg|title=Gorani Influence on Central Kurdish: Substratum or Prestige Borrowing?|journal=ILLC – Department of Philosophy, University of Amsterdam|page=1|year=1993|url=http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|access-date=29 May 2019|archive-date=12 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|url-status=dead|archivedate=12 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|deadurl=yes}}</ref> * {{Hlist|[[Zaza language|Zaza]]|[[Gorani language (Zaza-Gorani)|Gorani]]|[[Shabaki language|Shabaki]]}} * '''Second languages:''' * {{Hlist|[[Turkish language|Turkish]]|[[Persian language|Persian]]|[[Arabic]]|Others}} }} | religions = {{Plainlist| * '''Predominantly:'''<ref>{{cite web|title=Kurds in Turkey|url=https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|access-date=13 September 2022|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|url-status=dead|archivedate=15 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|deadurl=yes}}</ref> * [[Islam]]{{efn|See [[Kurdish Muslims]]}} * {{Hlist|([[Sunni Islam|Sunni]]|[[Shia Islam|Shia]])}} * '''Significant minority:'''<ref>{{cite web|url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdistan-religion/|title=Learn About Kurdish Religion}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/kurds-iran-missing-piece-middle-east-puzzle|title=Kurds of Iran: The missing piece in the Middle East Puzzle}}</ref> * {{Hlist|[[Yazidism]] | [[Yarsanism]]| [[Zoroastrianism]] | [[Kurdish Alevism|Alevism]] | [[Christianity]]{{efn|See [[Kurdish Christians]]}} | [[History of the Jews in Kurdistan|Judaism]]}} }} | related = Other [[Iranian peoples|Iranic peoples]] | footnotes = }} '''কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী বা কুৰ্দ জনগোষ্ঠী''' হৈছে পশ্চিম এছিয়াৰ স্থানীয় ইৰাণী জনগোষ্ঠী।<ref>*{{cite encyclopedia|last1=Bois|first1=Th.|last2=Minorsky|first2=V.|last3=MacKenzie|first3=D.N.|encyclopedia=Encyclopedia of Islam, Second Edition|publisher=Brill Online|title=Kurds, Kurdistān|date=24 April 2012|volume=5|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544?s.num=53&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.start=40&s.q=nihawand|quote=The Kurds, an Iranian people of the Near East, live at the junction of (...)|page=439}} *{{cite book|first=John A.|last=Shoup|title=Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=GN5yv3-U6goC&pg=PA159|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598843637}} *{{cite book|first=Kendal|last=Nezan|title=A Brief Survey of the History of the Kurds|url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php|publisher=Kurdish Institute of Paris}}</ref> দক্ষিণ-পূব [[তুৰস্ক]], উত্তৰ-পশ্চিম [[ইৰাণ]], উত্তৰ [[ইৰাক]] আৰু উত্তৰ-পূব ছিৰিয়াত বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চল কুৰ্দিস্তানৰ স্থানীয় লোক। ৩০–৪৫ মিলিয়ন লোকৰ বিশ্বব্যাপী থকা কুৰ্দিছ সম্প্ৰদায় মূলতঃ কুৰ্দিস্তানত কেন্দ্ৰীভূত যদিও কুৰ্দিস্তানৰ বাহিৰে পশ্চিম [[এছিয়া]] আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ কিছু অংশত কুৰ্দিছ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ বৃহৎ সম্প্ৰদায় বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য যে তুৰস্কৰ মধ্য আনাতোলিয়ান কুৰ্দসকল (যিসকলে ১৯২৩ চনৰ আৰ্মেনিয়ান গণহত্যাৰ পিছত পূব আনাতোলিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল, সেই সময়ত পশ্চিম আৰ্মেনিয়া বুলি কোৱা হৈছিল), লগতে ইস্তানবুলৰ কুৰ্দসকল; ইৰাণৰ খোৰাছানী কুৰ্দসকল; ককেছাছৰ কুৰ্দসকল (যিসকল মূলতঃ আজাৰবাইজান আৰু আৰ্মেনিয়াত আছে); আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ বিভিন্ন দেশত — বিশেষকৈ [[জাৰ্মানী]], [[ফ্ৰান্স]], [[ছুইডেন]] আৰু [[নেদাৰলেণ্ড]]ত বাস কৰে। ==ভাষা== [[File:Kurdish-inhabited area by CIA (1992).jpg|thumb|মধ্যপ্ৰাচ্যৰ কুৰ্দি বসতিপ্ৰধান অঞ্চল (১৯৯২)]] [[File:Maunsell&#039; s map, Pre-World War I British Ethnographical Map of eastern Turkey in Asia, Syria and western Persia 01.jpg|thumb|১৯১০ চনৰ মানচেল মানচিত্ৰ। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ব্ৰিটিছ নৃতাত্ত্বিক মানচিত্ৰত কুৰ্দিছ অঞ্চলসমূহ হালধীয়া (পাতল আৰু ডাঠ দুয়োটা) ৰঙেৰে দেখুওৱা হৈছে। ]] কুৰ্দি (কুৰ্দি: কুৰ্দি বা কুৰ্দি) হৈছে কুৰ্দি জনসাধাৰণে কোৱা আন্তঃসংযোগী উপভাষাৰ এটা গোট। <ref name="Iranica-KurdLang">{{cite encyclopedia |year=2008 |title=Kurdish Language |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |url=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-i |access-date=2 December 2011 |last=Paul |first=Ludwig}} Writes about the problem of attaining a coherent definition of "Kurdish language" within the Northwestern Iranian dialect continuum. There is no unambiguous evolution of Kurdish from Middle Iranian, as "from Old and Middle Iranian times, no predecessors of the Kurdish language are yet known; the extant Kurdish texts may be traced back to no earlier than the 16th century CE." Ludwig Paul further states: "Linguistics itself, or dialectology, does not provide any general or straightforward definition of at which point a language becomes a dialect (or vice versa). To attain a fuller understanding of the difficulties and questions that are raised by the issue of the 'Kurdish language,' it is therefore necessary to consider also non-linguistic factors."</ref> ইয়াক প্ৰধানকৈ [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দিস্তান গঠন কৰা অংশত কোৱা হয়।<ref>[http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm Geographic distribution of Kurdish and other Iranic languages] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071018024743/http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm |date=18 October 2007 }}</ref> ইৰাকত আৰবী ভাষাৰ সমান্তৰালভাৱে কুৰ্দিছ ভাষা জাতীয় ভাষা হিচাপে আনুষ্ঠানিক মৰ্যাদা আছে; ইৰাণত ইয়াক আঞ্চলিক ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে আৰু আৰ্মেনিয়াত ইয়াক সংখ্যালঘু ভাষা বুলি গণ্য কৰা হয়। দশম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আল-মাছৌদিৰ দৰে আৰব ভূগোলবিদসকলে কুৰ্দিছ জনসাধাৰণক এক সুকীয়া ভাষা সম্প্ৰদায় হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল। বহুতো কুৰ্দ দ্বিভাষিক বা বহুভাষিক; তেওঁলোকে নিজৰ মাতৃভাষা কুৰ্দি ভাষাৰ লগতে নিজৰ গৃহভূমিৰ ভাষাসমূহ—যেনে আৰবী, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী—দ্বিতীয় ভাষা হিচাপে কয়, আনহাতে কুৰ্দি প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সদস্যসকলে প্ৰায়ে তিনিটা বা তাতকৈ অধিক ভাষা কয়। তুৰ্কীকৃত আৰু আৰবীকৃত কুৰ্দসকলে প্ৰায়ে কুৰ্দি ভাষা কম ব্যৱহাৰ কৰে বা একেবাৰেই ব্যৱহাৰ নকৰে। মেকেঞ্জীৰ মতে কুৰ্দি ভাষাৰ সকলো উপভাষাই কেইটামান ভাষিক বৈশিষ্ট্য ভাগ কৰে যিবোৰ অন্যান্য ইৰাণী ভাষাত নাই। ==ধৰ্ম== ===ইছলাম=== কুৰ্দিছসকলৰ অধিকাংশই চুন্নী মুছলমান। এওঁলোকে শ্বাফী পন্থা অনুসৰণ কৰে যদিও এক উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘুৱে হানাফী পন্থা <ref>{{Cite journal|last1=Sarigil|first1=Zeki|last2=Fazlioglu|first2=Omer|date=2014|title=Exploring the roots and dynamics of Kurdish ethno-nationalism in Turkey|url=http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|journal=Nations and Nationalism|publisher=[[Bilkent University]]|volume=20|issue=3|page=447|doi=10.1111/nana.12058|hdl=11693/26432|hdl-access=free|access-date=20 February 2021|archive-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218061906/http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|url-status=dead}}</ref> আৰু আলেভিছ ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি বহুতো শ্বাফী কুৰ্দে দুটা চুফী আদেশৰ ভিতৰত এটা আদেশ অনুসৰণ কৰে। সেয়া হ'ল নাকচবন্দী আৰু কাদ্ৰিয়াহ।<ref>{{Cite journal|last=van Bruinessen|first=Martin|date=2000|title=The Qadiriyya and the lineages of Qadiri shaykhs in Kurdistan|journal=Journal of the History of Sufism|volume=1–2|citeseerx=10.1.1.545.8465}}</ref> চুন্নী ইছলামৰ উপৰি আলেভিছ আৰু ছিয়া ইছলামকো অনুসৰণ কৰে লাখ লাখ কুৰ্দিছলোকে। <ref>{{Cite book|last=McDowall|first=David|title=The Kurds: A Nation Denied|publisher=Minority Rights Group|year=1992|isbn=9781873194300|pages=57}}</ref> ===য়াজিদবাদ=== [[File:Yezidi New Year in Lalish (18 April 2017) 21.jpg|thumb|ললিছত ইয়াজিদী নৱবৰ্ষ উদ্‌যাপন, ১৮ এপ্ৰিল ২০১৭]] ইয়াজিদী ধৰ্ম হ'ল ইৰাণী প্ৰাক-জোৰ’ষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মৰ পশ্চিমীয়া শাখাত শিপা থকা এক ঈশ্বৰবাদী জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম। <ref name=":02">{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|oclc=879288867}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last=Foltz|first=Richard|date=1 June 2017|title=The "Original" Kurdish Religion? Kurdish Nationalism and the False Conflation of the Yezidi and Zoroastrian Traditions|url=http://dx.doi.org/10.1163/18747167-12341309|journal=Journal of Persianate Studies|volume=10|issue=1|pages=87–106|doi=10.1163/18747167-12341309|issn=1874-7094|url-access=subscription}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|first=Omarkhali|last=Khanna|title=The status and role of the Yezidi legends and myths : to the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|date=2011|oclc=999248462}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Kreyenbroek|first=Philip G.|url=https://books.google.com/books?id=OTQqAQAAMAAJ&q=Ancient+iranian|title=Yezidism—its Background, Observances, and Textual Tradition|date=1995|publisher=E. Mellen Press|isbn=978-0-7734-9004-8|language=en}}</ref> জগতখন সৃষ্টি কৰি সাতটা পৱিত্ৰ সত্তাৰ তত্ত্বাৱধানত অৰ্পণ কৰা এজন ঈশ্বৰৰ বিশ্বাসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। <ref name="Allison 2017">{{cite encyclopedia|title=The Yazidis|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Religion|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|url=https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|access-date=15 May 2021|date=25 January 2017|doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.254|isbn=9780199340378|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311065225/https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|archive-date=11 March 2019|author-last=Allison|author-first=Christine|doi-access=free|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|first=Açıkyıldız|last=Birgül|url=https://www.worldcat.org/oclc/772844849|title=The Yezidis : the History of a Community, Culture and Religion.|date=2010|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-0-85772-061-0|location=London|oclc=772844849}}</ref>এই সাতটা সত্তাৰ নেতা হৈছে টাউছ-ই-মালেক, যাক এটা ময়ূৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। <ref name="Allison 2017"/><ref name="Maisel">{{Cite book|last=Maisel|first=Sebastian|url=https://books.google.com/books?id=EFgIDgAAQBAJ&pg=PA44|title=Yezidis in Syria: Identity Building among a Double Minority|date=24 December 2016|publisher=Lexington Books|isbn=9780739177754|language=en}}</ref> ইয়াৰ অনুগামীৰ সংখ্যা বিশ্বজুৰি ৭ লাখৰপৰা ১০ লাখলৈকে আছে।<ref>{{Cite book|last=Rowe|first=Paul S.|url=https://books.google.com/books?id=bOF1DwAAQBAJ&dq=yezidis+number&pg=PT807|title=Routledge Handbook of Minorities in the Middle East|date=20 September 2018|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-23378-7|language=en}}</ref> [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দি অঞ্চলত এওঁলোক খিলঞ্জীয়া। ৰাছিয়া, জৰ্জিয়া আৰু আৰ্মেনিয়াতো য়াজিদীসকলৰ অৱস্থিতি আছে। শেহতীয়া য়াজিদী সম্প্ৰদায় অট্টোমান সাম্ৰাজ্যৰ মুছলমানসকলৰ নিৰ্যাতনৰপৰা পলায়ন কৰা শৰণাৰ্থীসকলে স্থাপন কৰিছে। <ref name=":1" /> ইয়াজিদবাদ কুৰ্দিছ আলেভিজম আৰু ইয়াৰানবাদৰ সৈতে বহুতোক্ষেত্ৰত মিল থকা দেখা যায় আৰু যিবোৰ প্ৰাক-ইছলামিক যুগৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল। <ref>{{Cite book|last1=Bozarslan|first1=Hamit|url=https://books.google.com/books?id=IXgnEAAAQBAJ|title=The Cambridge History of the Kurds|last2=Gunes|first2=Cengiz|last3=Yadirgi|first3=Veli|date=22 April 2021|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-58301-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Omarkhali|first=Khanna|date=January 2009|title=The status and role of the Yezidi legends and myths. To the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|url=https://www.academia.edu/7918305|journal=Folia Orientalia|issn=0015-5675|oclc=999248462}}</ref><ref>{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|url=https://www.worldcat.org/oclc/879288867|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|date=2013|language=English|oclc=879288867}}</ref> ===য়াৰছানিবাদ=== য়াৰছানিবাদক আহল-ই-হাক, আহলে-হাগ বা কাকাই বুলিও জনা যায়। কুৰ্দিস্তানৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত এই ধৰ্মও অন্যতম। যদিও অধিকাংশ য়াৰছানী শাস্ত্ৰ গোৰাণী ভাষাত আৰু সকলো য়াৰছানী পৱিত্ৰ স্থান কুৰ্দিস্তানত অৱস্থিত, তথাপি এই ধৰ্ম অনুগামী আন অঞ্চলতো পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, [[ইৰাক]]ৰ কুৰ্দিস্তানত ৩ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে, আনহাতে [[ইৰাণ]]ত ২০ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে।<ref>{{Cite web|title=About Yarsan, a religious minority in Iran and Yarsani asylum seekers – Yarsanmedia|url=http://www.yarsanmedia.org/ku/?p=10565|access-date=22 June 2021|language=fa-IR}}</ref> অৱশ্যে দুয়োখন দেশতে য়াৰছানীৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ নাই। ===জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম=== [[File:Faravahar-Gold.svg|thumb|জৰদস্তি ধৰ্মৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতীক ফৰৱাহাৰ (বা ফেৰোহৰ)ক এক ফ্ৰাভাছি (ৰক্ষক আত্মা)ৰ চিত্ৰণ বুলি গণ্য কৰা হয়। ]] ইৰাণী ধৰ্ম জৰদস্তিবাদে ইৰাণী সংস্কৃতিৰ ওপৰত গভীৰভাৱে প্ৰভাৱ পেলাইছে। কিয়নো জুৰদস্তিবাদৰ এটা অংশ কুৰ্দিছ জনসাধাৰণ আৰু ইয়াৰ কিছু প্ৰভাৱ মধ্যযুগত ধৰ্মটোৰ অৱনতি ঘটাৰ পিছতো প্ৰচলিত আছে। ইৰাণী দাৰ্শনিক ছুহৰাৱাৰ্ডিয়ে জৰদস্তিৰ ধৰ্মৰপৰা বহুখিনি শিক্ষা আহৰণ কৰিছিল।<ref>Henry Corbin. The Man of Light in Iranian Sufism. Omega Publications, New York. 1994. {{ISBN|0-930872-48-7}}.</ref> নবী জৰদস্তিৰ শিক্ষাৰ ভিত্তিত এই ধৰ্মৰ দেৱতা আহুৰা মাজদা। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত যেনে মচীহবাদ, সোণালী নিয়ম, স্বৰ্গ আৰু নৰকৰ ধাৰণা আৰু মুক্ত ইচ্ছাই দ্বিতীয় মন্দিৰ ইহুদী ধৰ্ম, নষ্টিচিজম, খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আৰু ইছলামকে ধৰি অন্যান্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থাসমূহক প্ৰভাবিত কৰিছে।<ref>{{Citation|last=Hinnel|first=J|title=The Penguin Dictionary of Religion|year=1997|publisher=Penguin Books UK}}</ref> ২০১৬ চনত ইৰাকৰ কুৰ্দিস্তানত প্ৰথমটো আনুষ্ঠানিক জৰদস্তি অগ্নি মন্দিৰ চুলেমানিয়াত মুকলি কৰা হয়। উপস্থিতসকলে ধৰ্মীয় জুই জ্বলাই ফ্ৰেম ড্ৰাম (বা ডাফ) বজাই এই অনুষ্ঠানটো উদ্‌যাপন কৰে।[18] কুৰ্দিস্তান অঞ্চলৰ জৰদস্তি ধৰ্মৰ মুৰব্বী আৱাত তায়িবৰ দাবী যে বহুতে জৰদস্তি ধৰ্মলৈ ঘূৰি আহিছে যদিও ইছলামিক মৌলবাদীৰপৰা সম্ভাৱ্য প্ৰতিশোধৰ ভয়ত ইয়াৰে কিছুমানে ইয়াক গোপন কৰি ৰাখিছে। ===খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম=== যদিও কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ অসংখ্য ঐতিহাসিক বিৱৰণ আছে, তথাপি ইয়াৰে অধিকাংশই ব্যক্তি বিশেষৰহে, কোনো বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ নহয়। কিন্তু ১৯ আৰু ২০ শতিকাৰ কেইবাটাও ভ্ৰমণ-কাহিনীত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টান জনগোষ্ঠীৰ লগতে উল্লেখযোগ্য খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যা থকা কুৰ্দি মুছলমান জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখ আছে। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ এটা বৃহৎ অংশ আৰ্মেনিয়ান বা অচূৰীয় মূলৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়,<ref>{{cite journal|last1=Sykes|first1=M.|year=1908|title=The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire|url=https://zenodo.org/record/1449629|journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|volume=38|pages=451–486|doi=10.2307/2843309|jstor=2843309}}</ref> আৰু কিছুমান খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা এতিয়াও আছে বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। পূৰ্বৰ শতিকাৰ কুৰ্দি ভাষাত লিখা কেইবাটাও খ্ৰীষ্টান প্ৰাৰ্থনাও আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে।<ref>Hervas, L. Saggio. (1787). 'Pratico delle lingue: con prolegomeni, e una raccolta di orazioni dominicali in piu di trecento lingue e dialetti...'. Cesena: Per Gregorio Biasini, pp. 156–157.</ref> শেহতীয়া বছৰবোৰত মুছলমান পটভূমিৰ কিছুমান কুৰ্দে খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |title=A Muslim Leader Converted to Christianity in Iraqi Kurdistan |access-date=6 June 2020 |archive-date=19 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |url-status=dead |archivedate=19 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=The Kurds|url=http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|access-date=9 March 2016|website=Urbana|archive-date=28 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|url-status=dead|archivedate=28 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-islamic-state-christians-idUSKCN1RS19N|title=Christianity grows in Syrian town once besieged by Islamic State|date=16 April 2019|agency=Reuters}}</ref> বাইবেলৰ কিছু অংশ প্ৰথমবাৰৰ বাবে কুৰ্মানজী উপভাষাত ১৮৫৬ চনত উপলব্ধ কৰা হৈছিল। আমেৰিকান বাইবেল ছ'চাইটিৰ আৰ্মেনিয়ান কৰ্মচাৰী ষ্টেপানে গছপেল(Gospel)সমূহ অনুবাদ কৰিছিল আৰু ১৮৫৭ চনত প্ৰকাশ কৰিছিল। ঐতিহাসিকভাৱে বিখ্যাত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ ভিতৰত জাকাৰে আৰু ইভানে মাখাৰগ্ৰাডজেলি নামৰ দুজন ভাতৃও আছে। <ref>Alexei Lidov, 1991, The mural paintings of Akhtala, p. 14, Nauka Publishers, Central Dept. of Oriental Literature, University of Michigan, {{ISBN|5-02-017569-2}}, {{ISBN|978-5-02-017569-3}}, ''It is clear from the account of these Armenian historians that Ivane's great-grandfather broke away from the Kurdish tribe of Babir''</ref><ref>Vladimir Minorsky, 1953, Studies in Caucasian History, p. 102, CUP Archive, {{ISBN|0-521-05735-3}}, {{ISBN|978-0-521-05735-6}}, ''According to a tradition which has every reason to be true, their ancestors were Mesopotamian Kurds of the tribe (xel) Babirakan.''</ref><ref>Richard Barrie Dobson, 2000, Encyclopedia of the Middle Ages: A-J, p. 107, Editions du Cerf, University of Michigan, {{ISBN|0-227-67931-8}}, {{ISBN|978-0-227-67931-9}}, ''under the Christianized Kurdish dynasty of Zak'arids they tried to re-establish nazarar system...''</ref> ==জনসংখ্যা== পশ্চিম এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দৰ সংখ্যা ৩ৰপৰা ৪.৫ কোটিৰ ভিতৰত বুলি অনুমান কৰা হৈছে, আনহাতে এক বা ২০ লাখ কুৰ্দ প্ৰব্ৰজনকাৰীত বাস কৰে। তুৰস্কৰ জনসংখ্যাৰ ১৮ৰপৰা ২৫%<ref name="Mackey">{{cite book|first=Sandra|last=Mackey|title=The Reckoning: Iraq and the Legacy of Saddam|url=https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack|url-access=registration|publisher=W.W. Norton and Co.|year=2002|page=[https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack/page/350 350]|isbn=9780393051414|quote=As much as 25% of Turkey is Kurdish}} This would raise the population estimate by about 5 million.{{dubious|date=October 2014}}<!--What does this even mean and what was her source? Without context, this may refer to area not population.--></ref>, ইৰাকত ১৫ৰপৰা ২০% <ref name="USDOS2012">{{cite web|title=Background Note: Syria|author=Bureau of Near Eastern Affairs|work=State.gov|publisher=US State Department|location=Washington, DC|date=9 March 2012|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm|access-date=2 August 2015}} The CIA ''World Factbook'' reports all non-Arabs make up 9.7% of the Syrian population, but does not break out the Kurdish figure separately. However, this State Dept. source provides a figure of 9%. {{as of|2015|08}}, the current document at this state.gov URL no longer provides such ethnic group data.</ref> [[ইৰাণ]]ৰ ১০% আৰু ছিৰিয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৯% কুৰ্দসকলৰ সংখ্যা। চাৰিওখন দেশতে কুৰ্দসকল আঞ্চলিক সংখ্যাগৰিষ্ঠ, যেনে তুৰ্কী কুৰ্দিস্তান, ইৰাকী কুৰ্দিস্তান, ইৰাণৰ কুৰ্দিস্তান, [[ছিৰিয়া]]ৰ কুৰ্দিস্তান। মধ্যপ্ৰাচ্যৰ আৰব, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কৰ পিছত কুৰ্দসকল চতুৰ্থ বৃহত্তম জনগোষ্ঠী। ১৯৯১ চনত কুৰ্দৰ মুঠ সংখ্যা ২ কোটি ২৫ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল; ইয়াৰে ৪৮% [[তুৰস্ক]]ত, ২৪% [[ইৰাণ]]ত, ১৮% [[ইৰাক]]ত আৰু ৪% ছিৰিয়াত বাস কৰিছিল <ref>{{cite web|title=A Stateless Nation's Quest for Sovereignty in the Sky|first=Amir|last=Hassanpour|date=7 November 1995|publisher=[[Concordia University]]|url=http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070820033216/http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-date=20 August 2007|access-date=3 August 2015}} Paper presented at the Freie Universitat Berlin. For the figure, cites: {{cite news|title=The Kurds: A Nation Denied|first=David|last=McDowall|year=1992|location=London|publisher=Minority Rights Group}}</ref>। শেহতীয়াকৈ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিমীয়া দেশসমূহত কুৰ্দিছ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৫ লাখ হৈছে, ইয়াৰে প্ৰায় আধা [[জাৰ্মানী]]ত বাস কৰে। ট্ৰেন্সককাছাছ আৰু মধ্য এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দসকলৰ ক্ষেত্ৰখন অনন্য। এই লোকসকলে বেছিভাগেই [[ৰাছিয়া]] সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত তালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাত বাস কৰাৰ এশ বছৰৰো অধিক সময় তেওঁলোকে স্বতন্ত্ৰভাৱে বিকশিত হৈছে আৰু এক সুকীয়া জাতিগত পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে।<ref>"The Kurds of Caucasia and Central Asia have been cut off for a considerable period of time and their development in Russia and then in the Soviet Union has been somewhat different. In this light the Soviet Kurds may be considered to be an ethnic group in their own right." ''[[The Red Book of the Peoples of the Russian Empire]]'' {{cite web|title=Kurds|url=http://www.eki.ee/books/redbook/kurds.shtml|publisher=Institute of Estonia (EKI)|access-date=22 June 2012}}</ref> ১৯৯০ চনত এই গোটৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ০৪ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। <ref>Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992), p. 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrgyzstan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000) (total 410,000).</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery> File:Mercier. Kurde (Asie). Auguste Wahlen. Moeurs, usages et costumes de tous les peuples du monde. 1843.jpg|Mercier. Kurde (Asie) by Auguste Wahlen, 1843 File:AmadeoPreziosi1816 1882.jpg|আমাদেও প্ৰেজিঅ'ছিৰদ্বাৰা অংকিত কুৰ্দিছ যোদ্ধা File:3. Turquie d'Asia - 3. Vilayet de Koniah - 10. Planche.png|আৰ্মেনিয়ান, তুৰ্কী আৰু কুৰ্দিছ মহিলাসকল নিজৰ পৰম্পৰাগত পোছাকত, ১৮৭৩ চন File:Zakho Kurds by Albert Kahn (color-corrected).jpg|এলবাৰ্ট কানৰ ফটোত জাখো কুৰ্দছ, ১৯১০ চন File:Kurdish Cavalry in the Caucasus Mountains. The New York Times, January 24, 1915.jpg|ককেছাছ পৰ্বতমালাৰ গিৰিপথত কুৰ্দিছ অশ্বাৰোহী বাহিনী (দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ২৪ জানুৱাৰী, ১৯১৫) File:A Jaf chief, S. Kurdistan.jpg|এজন কুৰ্দিছ মুখিয়াল File:Antoin Sevruguin 1 kurdish woman.jpg|ইৰাণৰ পিৰানশ্বহৰৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা, এণ্টোৱান চেভৰুগুইন File:Nowruz 2017 in Bisaran, Kurdistan province.jpg|পূব কুৰ্দিস্তানৰ বিচাৰাণৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা আৰু এটি শিশু,২০১৭ File:A group of Kurdish men with traditional clothing at Hawraman, Kurdistan.jpg| পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পিন্ধা কুৰ্দি পুৰুষৰ এটা দল, হাৰামান File:Guard at Citadel - Erbil - Iraq.jpg|পৰম্পৰাগত কাপোৰ পিন্ধা এজন কুৰ্দিছ লোক, আৰবিল File:YPJ - Rojava.jpg|উত্তৰ আৰু পূব ছিৰিয়াৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰশাসনৰ' জাভাৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা যোদ্ধা। </gallery> ===তথ্যৰ উৎস=== {{reflist}} === কিতাপৰ উদ্ধৃতিৰ উৎস === * {{cite book|last1=Aslanian|first1=Sebouh|title=From the Indian Ocean to the Mediterranean: The Global Trade Networks of Armenian Merchants from New Julfa|date=2011|publisher=University of California Press|location=California|isbn=978-0520947573}} * {{cite book|last1=Blow|first1=David|title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0857716767}} * {{cite book|last1=Bournoutian|first1=George|author-link1=George Bournoutian|title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present)|date=2002|publisher=Mazda Publishers|isbn=978-1568591414|page=[https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208 208]|edition=2|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208}} * {{cite book|last1=Floor|first1=Willem|last2=Herzig|first2=Edmund|title=Iran and the World in the Safavid Age|date=2012|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1850439301}} * Barth, F. 1953. ''Principles of Social Organization in Southern Kurdistan.'' Bulletin of the University Ethnographic Museum 7. Oslo. * Hansen, H.H. 1961. ''The Kurdish Woman's Life.'' Copenhagen. Ethnographic Museum Record 7:1–213. * {{cite book|last1=Kennedy|first1=Hugh|title=Crusader Castles|date=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-79913-3|language=en}} * Leach, E.R. 1938. ''Social and Economic Organization of the Rowanduz Kurds.'' London School of Economics Monographs on Social Anthropology 3:1–74. * Longrigg, S.H. 1953. ''Iraq, 1900–1950.'' London. * Masters, W.M. 1953. ''Rowanduz.'' Ph.D. dissertation, University of Michigan. * McKiernan, Kevin. 2006. ''The Kurds, a People in Search of Their Homeland''. New York: St. Martin's Press. {{ISBN|978-0-312-32546-6}} * {{cite book|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|title=Historical Dictionary of Georgia|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1442241466|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ}} * {{cite encyclopedia|article=ŠAYḴ-ʿALI KHAN ZANGANA|last=Matthee|first=Rudi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/shaykh-ali-khan|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica}} * {{Cite book|title=The Crusades, Christianity, and Islam.|last=Riley-Smith|first=Jonathan|publisher=Columbia University Press|year=2008|isbn=978-0-231-14625-8}} * {{Cite encyclopedia|title=ʿANNAZIDS|year=1985|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Aḥmad|first=K. M.|pages=97–98|volume=II. Fasc. 1}} * {{cite encyclopedia|last=Atmaca|first=Metin|year=2012|editor=Fleet, Kate|editor2=Krämer, Gudrun|editor3=Matringe, Denis|editor4=Nawas, John|editor5=Stewart, Devin J.|title=Bābān|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_25080|isbn=9789004464582|publisher=Brill|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, THREE.}} * {{Cite book|title=Meta-Religion: Religion and Power in World History.|last=Laine|first=James W.|publisher=California University Press|year=2015|isbn=978-0-520-95999-6}} * {{cite book|title=The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs|last=Madelung|first=W.|publisher=Cambridge University Press|year=1975|isbn=978-0-521-20093-6|editor-last=Frye|editor-first=R. N.|location=Cambridge|chapter=The Minor Dynasties of Northern Iran}} * {{Cite encyclopedia|title=BAHDĪNĀN|year=1988|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|volume=III, Fasc. 5|last=Hassanpour|first=A.|page=485}} * {{Cite book|title=Arabs in History|last=Lewis|first=Bernard|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=978-0-19-158766-5}} * {{cite encyclopedia|last=Spuler|first=B.|date=2012|title=Faḍlawayh|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Publishers|doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_2233|isbn=9789004161214}} * {{Cite book|title=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East From the Sixth to the Eleventh Century|last=Kennedy|first=Hugh|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781317376392|edition=3nd}} * {{Cite encyclopedia|title=SHADDADIDS|year=2000|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Peacock|first=Andrew}} * {{Cite book|title=Decline and fall of Byzantium to the Ottoman Turks|last=Magoulias|first=Harry J.|publisher=State University Press|year=1975|isbn=978-0-8143-1540-8}} * {{Cite book|title=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|last=Tapper|first=Richard|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521583367|language=en}} * {{Cite book|title=The New Islamic Dynasties|last=Bosworth|first=C.E|publisher=Columbia University Press|year=1996|isbn=978-0-231-10714-3}} * {{cite encyclopedia|title=Daysam|last=Bosworth|first=C. Edmund|pages=172–173|date=1994|encyclopedia=Encyclopædia Iranica. Vol. VII, Fasc. 2}} * {{cite book|title=From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260|last=Humphreys|first=R. Stephen|publisher=State University of New York Press|year=1977|isbn=0-87395-263-4}} * {{cite book|title=Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania|last1=Vacca|first1=Alison|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1107188518}} * {{cite encyclopedia|last1=Mazaheri|first1=Mas‘ud Habibi|last2=Gholami|first2=Rahim|title=Ayyūbids|year=2008|encyclopedia=Encyclopedia Islamica|publisher=Brill|editor1=Madelung, Wilferd|editor2=Daftary, Farhad|doi=10.1163/1875-9831_isla_COM_0323|isbn=978-90-04-16860-2}} * {{Cite encyclopedia|title=HAZĀRASPIDS|year=2003|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Bosworth|first=C. Edmund|volume=XII. Fasc. 1|pages=93}} * {{Cite book|title=The Pursuit of Pleasure: Drugs and Stimulants in Iranian History, 1500–1900|last=Matthee|first=Rudi|publisher=Princeton University Press|year=2005|isbn=978-1-4008-3260-6}} * {{cite encyclopedia|article=|last=Hamid|first=Algar|year=2006|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XIII. Fasc. 5|pages=456–474|title=IRAN ix. RELIGIONS IN IRAN (2) Islam in Iran (2.3) Shiʿism in Iran Since the Safavids}} * {{Cite encyclopedia|last=Minorsky|first=Vladimir|date=2012|title=Lak|publisher=Brill Publishers|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|edition=Second|doi=10.1163/1573-3912_islam_COM_0562|isbn=9789004161214}} * {{cite encyclopedia|year=2009|title=Ṣafavid Dynasty|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|last2=Matthee|first2=Rudi|last1=Amoretti|first1=Biancamaria Scarcia|editor-last=Esposito|editor-first=John L.|publisher=Oxford University Press}} * {{Cite book|title=Iran: a Modern History|last=Amanat|first=Abbas|publisher=Yale University Press|year=2017|isbn=9780300231465}} * {{cite encyclopedia|title=SAFAVID DYNASTY|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Matthee|first=Rudi}} * {{Cite book|title=Studies in Caucasian History|last=Minorsky|first=V.|publisher=Cambridge University Press|year=1953|isbn=978-0-521-05735-6}} * {{cite encyclopedia|title=EBN BAZZĀZ|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Savory|first=Roger|page=8|volume=VIII. Fasc. 1.}} * {{Cite book|title=Nomads in the Middle East|last=Manz|first=Beatrice F.|publisher=Cambridge University Press|year=2021|isbn=9781139028813}} ==টোকা== {{Notelist}} ==অধিক পঢ়ক== {{Library resources box}} * {{cite journal|author-link=Samir Amin |last=Amin |first=Samir |date=October 2016 |url=http://monthlyreview.org/2016/10/01/the-kurdish-question-then-and-now/ |title=The Kurdish Question Then and Now |journal=[[Monthly Review]] |volume=68 |issue=5}} * {{cite book|last=Dundas |first=Chad |chapter=Kurdish Americans |title=Gale Encyclopedia of Multicultural America |editor-first=Thomas |editor-last=Riggs |edition=3rd |volume=3 |year=2014 |publisher=Gale |pages=41–52 |chapter-url=https://link.gale.com/apps/doc/CX3273300110/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=d68f87d1 }} * {{cite book|last=Eppel |first=Michael |title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism |year=2016 |publisher=University of Texas Press}} * {{cite book|editor-last=Maisel |editor-first=Sebastian |title=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |publisher=ABC-Clio |year=2018}} * {{cite book|last=Shareef |first=Mohammed |title=The United States, Iraq and the Kurds: Shock, Awe and Aftermath |publisher=Routledge |year=2014}} ===ইতিহাস তালিকা=== * {{Cite web |last=Hitchins |first=Keith |date=2021 |title=Kurds. Studies of Modern Kurdish History |url=https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |access-date=22 March 2025 |website=[[Encyclopaedia Iranica Online]] |publisher=Brill |doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |doi-access=free}} * {{Cite journal|last1=Maxwell|first1=Alexander|last2=Smith|first2=Tim|year=2015|title=Positing 'not-yet-nationalism': limits to the impact of nationalism theory on Kurdish historiography|journal=Nationalities Papers|volume=43|issue=5|pages=771–787|doi=10.1080/00905992.2015.1049135|s2cid=143220624}} * {{cite book|editor-last=Meho |editor-first=Lokman I. |title=The Kurdish Question in U.S. Foreign Policy: A Documentary Sourcebook |publisher=Praeger |year=2004 |location=Westport, Conn. |ISBN=9780313314353 |OCLC=845600852 }} * {{cite journal|last=Sharif |first=Nemat |url=https://www.proquest.com/openview/13dfa04be0192500842b32d89182f1dc/1?pq-origsite=gscholar&cbl=44192 |title=A Brief History of Kurds and Kurdistan: Part I: From the Advent of Islam to AD 1750 |journal=The International Journal of Kurdish Studies |volume=10 |issue=1/2 |year=1996 |pages=105–155}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Kurdish people}} * [http://www.institutkurde.org/ The Kurdish Institute of Paris] Kurdish language, history, books and latest news articles. * [https://web.archive.org/web/20010721001234/http://www.kurdistanica.com/ The Encyclopaedia of Kurdistan] * [https://web.archive.org/web/20150924001027/http://www.enstituyakurdi.org/index.php?newlang=english Istanbul Kurdish Institute] * [https://web.archive.org/web/20060717023951/http://www.pen-kurd.org/index-en.html The Kurdish Center of International Pen] * [http://www.kurdishlibrary.org/ Kurdish Library], supported by the [[Sweden|Swedish]] Government. * [https://web.archive.org/web/20041024074007/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html Ethnic Cleansing and the Kurds] * [http://www.transoxiana.org/0109/aloian-kurds_ottoman_hungary.html The Kurds in the Ottoman Hungary] by Zurab Aloian * [http://theotheriraq.com/ "The Other Iraq" Kurdish Information Website] === The Kurdish issue in Turkey === * [https://web.archive.org/web/20020527064459/http://www.db.idpproject.org/Sites/idpSurvey.nsf/wCountries/Turkey A report on Kurdish IDPs – 2005] * [https://web.archive.org/web/20050409063105/http://www.dw-world.de/dw/article/0%2C1564%2C1484632%2C00.html A German newspaper's take on the Kurdish issue – 2005] * [https://www.theguardian.com/The_Kurds/Story/0,,428351,00.html The Guardian – ''What's in a name? Too much in Turkey'' – 2001] * {{cite web|url=https://www.foreignpolicyjournal.com/2011/04/22/the-kurdish-issue/3/|title=The impact on the politics of Iraq and Turkey and their bilateral relations regarding the Kurds in the post-Saddam regime|author=Sonia Roy|date=22 April 2011|publisher=Foreign Policy Journal}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] [[শ্ৰেণী:জনগোষ্ঠী]] g599e6yfp41g5d5uat8w1vfjusc65fd 604968 604966 2026-05-06T17:26:17Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ভাষা */ 604968 wikitext text/x-wiki {{Short description|Iranic ethnic group}} {{bots|deny=Citation bot}} {{Infobox ethnic group | native_name_lang = ku | flag = | flag_caption = | group = কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী | native_name = {{langx|ku|کورد|Kurd|label=none}} | image = | pop =৩০–৩৫ মিলিয়ন <ref name="washingtonkurd">{{cite web |title=Kurdish Population|url=https://dckurd.org/kurdistan/|publisher=[[Washington Kurdish Institute]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250109021853/https://dckurd.org/kurdistan/|archive-date=9 January 2025|quote=''There are an estimated 30–35 million Kurds, and about half of them live in Turkey.''}}</ref><br>(''ৱাছিংটন কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট'',২০২৪ চনৰ অনুমান )<hr>30–40 million<ref name="CIAonline">{{cite book|title=The World Factbook|edition=Online|date=2015|publisher=US [[Central Intelligence Agency]]|location=Langley, Virginia|issn=1553-8133|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|access-date=2 August 2015|archive-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|url-status=dead|archivedate=6 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/}} A rough estimate in this edition gives populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or in adjacent regions. The CIA estimates are {{as of|lc=y|2015|8}} – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15–20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.</ref><br>(''দ্য ৱল্ড ফেক্টবুক'', ২০১৫ চনৰ অনুমান)<hr>36.4–45.6 million<ref name="KIOP2017">[http://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004 The Kurdish Population] by the [[Kurdish Institute of Paris]], 2017 estimate. The Kurdish population is estimated at 15–20 million in Turkey, 10–12 million in Iran, 8–8.5 million in Iraq, 3–3.6 million in Syria, 1.2–1.5 million in the European diaspora, and 400k–500k in the former USSR—for a total of 36.4 million to 45.6 million globally.</ref><br>(''কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট অৱ পেৰিছ'', ২০১৭ চনৰ অনুমান) | region1 = {{TUR}} | pop1 = {{estimation|14.3–20 million}} | ref1 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region2 = {{IRN}} | pop2 = {{estimation|8.2–12 million}} | ref2 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region3 = {{IRQ}} | pop3 = {{estimation|5.6–8.5 million}} | ref3 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region4 = {{SYR}} | pop4 = {{estimation|1.5–3.6 million}} | ref4 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/><ref name="HeritageforPeace">{{cite web |title=Demographics of Syria|url=https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/ |publisher=[[Heritage for Peace]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205182626/https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/|archive-date=5 December 2024|quote=''Around 1.5 million Kurds form Syria’s largest ethnic minority. About a third of them live in the foothills of the Taurus Mountains north of Aleppo, and an equal number along the Turkish border in the Jazirah. A further 10 per cent can be found in the vicinity of Jarabulus northeast of Aleppo, and from 10–15 per cent in the Hayy al-Akrad (Quarter of the Kurds) on the outskirts of Damascus.''}}</ref> | region5 = {{GER}} | pop5 = 1.2–1.5 million | ref5 = <ref>{{cite web|url=https://www.sueddeutsche.de/politik/interview-am-morgen-wir-deutsche-kurden-aergern-uns-ueber-die-bundesregierung-1.3913545! amp|title="Wir Kurden ärgern uns über die Bundesregierung" – Politik|date=21 March 2018|publisher=Süddeutsche.de|access-date=18 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.heise.de/tp/features/Geschenk-an-Erdogan-Kurdisches-Kulturfestival-verboten-4155967.html|title=Geschenk an Erdogan? Kurdisches Kulturfestival verboten|date=5 September 2018|publisher=heise.de|access-date=18 May 2019}}</ref> | region6 = {{flag icon|Azerbaijan}} [[আজাৰবাইজান]] | pop6 = 150,000–180,000 | ref6 = <ref name="coucileub">''[http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/WorkingDocs/Doc06/EDOC11006.htm The cultural situation of the Kurds]'', <cite>A report by Lord Russell-Johnston, Council of Europe, July 2006</cite>.</ref><!-- تکمیل یادکرد توسط ربات از ویکی انگلیسی --><ref name="Vanly">Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992). pg 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrghizistan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000), Total 450,000</ref> | region7 = {{FRA}} | pop7 = ১৫০,০০০ | ref7 = <ref>{{cite news|title=3 Kurdish women political activists shot dead in Paris|url=https://edition.cnn.com/2013/01/10/world/europe/france-kurd-deaths/|access-date=9 June 2014|publisher=CNN|date=11 January 2013}}</ref> | region8 = {{flag icon|Sweden}} [[চুইডেন]] | pop8 = ১০০,০০০+ | ref8 = <ref>{{Cite web|title=NATO Membership for Sweden: Between Turkey and the Kurds|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/nato-membership-sweden-between-turkey-and-kurds|access-date=7 August 2023|publisher=The Washington Institute|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Will exiled Kurds pay price of Sweden's NATO entry?|work=The Christian Science Monitor|url=https://www.csmonitor.com/World/Europe/2023/0228/Will-exiled-Kurds-pay-price-of-Sweden-s-NATO-entry|access-date=7 August 2023|issn=0882-7729}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 May 2022|title=NATO bid reignites Sweden's dispute with Turkey over Kurds|url=https://www.politico.eu/article/sweden-finland-nato-turkey-erdogan-magdalena-anderssonkurdish-rights/|access-date=7 August 2023|website=POLITICO|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=TT|date=23 September 2017|title=Svenskkurder: Självständighet kan inte vänta|language=sv|work=Svenska Dagbladet|url=https://www.svd.se/a/P7M45/svenskkurder-sjalvstandighet-kan-inte-vanta|access-date=7 August 2023|issn=1101-2412}}</ref> | region9 = {{flag icon|Netherlands}}[[নেদাৰলেণ্ড]] | pop9 = ১০০,০০০ | ref9 = <ref>{{cite news|title=Diaspora Kurde|url=https://www.institutkurde.org/kurdorama/|website=Institutkurde.org|access-date=2 November 2019|language=fr}}</ref> | region10 = {{flag icon|Russia}} [[ৰাছিয়া]] | pop10 = ৬৩,৮১৮ | ref10 = <ref>{{cite web|title=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|work=Demoscope.ru|access-date=4 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521170119/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|archive-date=21 May 2012}}</ref> | region11 = {{flag icon|Belgium}} [[বেলজিয়াম]] | pop11 = ৫০,০০০ | ref11 = <ref name=IKP>{{cite web|title=The Kurdish Diaspora|url=http://www.institutkurde.org/en/kurdorama/|website=Institut Kurde de Paris|access-date=9 June 2014}}</ref> | region12 = {{flag icon|United Kingdom}} [[যুক্তৰাজ্য ]] | pop12 = ৪৯,৮৪১ | ref12 = <ref name="uk1">{{cite web|title=QS211EW – Ethnic group (detailed)|url=http://www.nomisweb.co.uk/census/2011/CT0010/view/2092957703|work=nomis|publisher=Office for National Statistics|access-date=3 August 2013}}</ref><ref name="uk2" >{{cite web|title=Ethnic Group – Full Detail_QS201NI|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/18/2011_Northern_Ireland_census_results_-_Ethnic_group_%28QS201NI%29.pdf|access-date=4 September 2013}}</ref><ref name="uk3" >{{cite web|title=Scotland's Census 2011 – National Records of Scotland – Ethnic group (detailed)|url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|publisher=Scotland Census|access-date=29 September 2013|archive-date=21 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|url-status=dead|archivedate=21 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region13 = {{flagicon|Kazakhstan}} [[কাজাখাস্তান]] | pop13 =৪৭,৯৩৮ | ref13 = <ref>{{cite web|title=Ethnic composition of Kazakhstan 2021|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|access-date=4 July 2022|archivedate=21 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321205438/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|deadurl=yes}}</ref> | region14 = {{flag icon|Armenia}} [[আৰ্মেনিয়া]] | pop14 = ৩৭,৪৭০ | ref14 = <ref>{{cite web|title=Information from the 2011 Armenian National Census|url=http://www.armstat.am/file/doc/99478353.pdf|language=hy|work=Statistics of Armenia|access-date=27 May 2014}}</ref> | region15 = {{flag icon|Switzerland}} [[চুইজাৰলেণ্ড]] | pop15 = ৩৫,০০০ | ref15 = <ref>{{cite web|title=Switzerland|url=http://www.ethnologue.com/country/CH|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region16 = {{flag icon|Denmark}} [[Denmark]] | pop16 = ৩০,০০০ | ref16 = <ref>{{cite news|title=Fakta: Kurdere i Danmark|url=http://jyllands-posten.dk/indland/ECE5105449/fakta-kurdere-i-danmark/|access-date=24 December 2013|newspaper=Jyllandsposten|date=8 May 2006|language=da}}</ref> | region17 = {{flag icon|Jordan}} [[Jordan]] | pop17 = ৩০,০০০ | ref17 = <ref>{{cite web|title=Language and Cultural Shift Among the Kurds of Jordan|url=http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|access-date=10 November 2012|first1=Mahmoud A.|last1=Al-Khatib|first2=Mohammed N.|last2=Al-Ali|page=12|archive-date=1 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|url-status=dead|archivedate=1 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region18 = {{flag icon|Austria}} [[Austria]] | pop18 = ২৩,০০০ | ref18 = <ref>{{cite web|title=Austria|url=http://www.ethnologue.com/country/AT|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region19 = {{flag icon|Greece}} [[Greece]] | pop19 = ২২,০০০ | ref19 = <ref>{{cite web|title=Greece|url=http://www.ethnologue.com/country/GR/|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region20 = {{USA}} | pop20 = ২০,৫৯১–৪০,০০০ | ref20 = <ref name="USCensus" >{{cite web|title=2011–2015 American Community Survey Selected Population Tables|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|url-status=dead|publisher=Census Bureau|access-date=29 March 2019|archivedate=12 February 2020|archiveurl=https://archive.today/20200212214434/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|deadurl=yes}}</ref>{{New archival link needed|date=April 2026}} | region21 = {{flag icon|Canada}} [[Canada]] | pop21 = ১৬,৩১৫ | ref21 = <ref>{{cite web|title=Ethnic Origin (279), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3), Generation Status (4), Age (12) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces and Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2016 Census|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|access-date=3 February 2018|date=25 October 2017}}</ref> | region22 = {{flag icon|Finland}} [[Finland]] | pop22 = 15,850 | ref22 = <ref>{{cite web|title=Language according to age and sex by region 1990 – 2021|url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/|publisher=Statistics Finland|access-date=27 November 2022}}</ref> | region23 = {{flag icon|Georgia}} [[Georgia (country)|Georgia]] | pop23 = 13,861 | ref23 = <ref>{{cite web|title=Population/Census|url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf|website=geostat.ge}}</ref> | region24 = {{flag icon|Kyrgyzstan}} [[Kyrgyzstan]] | pop24 = 13,200 | ref24 = <ref>{{cite web|title=Number of resident population by selected nationality|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|publisher=United Nations|access-date=9 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|archive-date=10 July 2012|archivedate=10 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region25 = {{flag icon|Australia}} [[Australia]] | pop25 = 10,171 | ref25 = <ref>{{cite web|year=2022|title=Australia – Ancestry|url=https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|access-date=27 November 2022|archive-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|url-status=dead|archivedate=14 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|deadurl=yes}}</ref> | region26 = {{flag icon|Indonesia}} [[Indonesia]] | pop26 = 4,800 | ref26 = <ref>{{cite journal|url=https://www.semanticscholar.org/paper/Living-in-Limbo%3A-Iraqi-Refugees-in-Indonesia-Hoffman/530df0dabcc39afbebf226d425583e79664f3c28|title=Living in Limbo: Iraqi Refugees in Indonesia|journal=Refuge: Canada's Journal on Refugees|language=en|volume=28|number=1|first=Sue|last=Hoffman|year=2012|publisher=[[Yale Law Journal]]|location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]]|pages=15–24|doi=10.25071/1920-7336.36085|doi-access=free}}</ref> | languages = {{Plainlist| * '''Majority:'''<ref name="Iranatlas" >{{cite web|title=Atlas of the Languages of Iran A working classification|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.classification|website=Languages of Iran|access-date=25 May 2019}}</ref> * [[Kurdish language|Kurdish]] * {{Hlist|([[Kurmanji]]|[[Sorani]]|[[Southern Kurdish]]|[[Laki language|Laki]])}} * '''Minority:'''<ref name="leezenberg">{{cite journal|author1=Michiel Leezenberg|title=Gorani Influence on Central Kurdish: Substratum or Prestige Borrowing?|journal=ILLC – Department of Philosophy, University of Amsterdam|page=1|year=1993|url=http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|access-date=29 May 2019|archive-date=12 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|url-status=dead|archivedate=12 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|deadurl=yes}}</ref> * {{Hlist|[[Zaza language|Zaza]]|[[Gorani language (Zaza-Gorani)|Gorani]]|[[Shabaki language|Shabaki]]}} * '''Second languages:''' * {{Hlist|[[Turkish language|Turkish]]|[[Persian language|Persian]]|[[Arabic]]|Others}} }} | religions = {{Plainlist| * '''Predominantly:'''<ref>{{cite web|title=Kurds in Turkey|url=https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|access-date=13 September 2022|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|url-status=dead|archivedate=15 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|deadurl=yes}}</ref> * [[Islam]]{{efn|See [[Kurdish Muslims]]}} * {{Hlist|([[Sunni Islam|Sunni]]|[[Shia Islam|Shia]])}} * '''Significant minority:'''<ref>{{cite web|url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdistan-religion/|title=Learn About Kurdish Religion}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/kurds-iran-missing-piece-middle-east-puzzle|title=Kurds of Iran: The missing piece in the Middle East Puzzle}}</ref> * {{Hlist|[[Yazidism]] | [[Yarsanism]]| [[Zoroastrianism]] | [[Kurdish Alevism|Alevism]] | [[Christianity]]{{efn|See [[Kurdish Christians]]}} | [[History of the Jews in Kurdistan|Judaism]]}} }} | related = Other [[Iranian peoples|Iranic peoples]] | footnotes = }} '''কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী বা কুৰ্দ জনগোষ্ঠী''' হৈছে পশ্চিম এছিয়াৰ স্থানীয় ইৰাণী জনগোষ্ঠী।<ref>*{{cite encyclopedia|last1=Bois|first1=Th.|last2=Minorsky|first2=V.|last3=MacKenzie|first3=D.N.|encyclopedia=Encyclopedia of Islam, Second Edition|publisher=Brill Online|title=Kurds, Kurdistān|date=24 April 2012|volume=5|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544?s.num=53&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.start=40&s.q=nihawand|quote=The Kurds, an Iranian people of the Near East, live at the junction of (...)|page=439}} *{{cite book|first=John A.|last=Shoup|title=Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=GN5yv3-U6goC&pg=PA159|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598843637}} *{{cite book|first=Kendal|last=Nezan|title=A Brief Survey of the History of the Kurds|url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php|publisher=Kurdish Institute of Paris}}</ref> দক্ষিণ-পূব [[তুৰস্ক]], উত্তৰ-পশ্চিম [[ইৰাণ]], উত্তৰ [[ইৰাক]] আৰু উত্তৰ-পূব ছিৰিয়াত বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চল কুৰ্দিস্তানৰ স্থানীয় লোক। ৩০–৪৫ মিলিয়ন লোকৰ বিশ্বব্যাপী থকা কুৰ্দিছ সম্প্ৰদায় মূলতঃ কুৰ্দিস্তানত কেন্দ্ৰীভূত যদিও কুৰ্দিস্তানৰ বাহিৰে পশ্চিম [[এছিয়া]] আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ কিছু অংশত কুৰ্দিছ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ বৃহৎ সম্প্ৰদায় বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য যে তুৰস্কৰ মধ্য আনাতোলিয়ান কুৰ্দসকল (যিসকলে ১৯২৩ চনৰ আৰ্মেনিয়ান গণহত্যাৰ পিছত পূব আনাতোলিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল, সেই সময়ত পশ্চিম আৰ্মেনিয়া বুলি কোৱা হৈছিল), লগতে ইস্তানবুলৰ কুৰ্দসকল; ইৰাণৰ খোৰাছানী কুৰ্দসকল; ককেছাছৰ কুৰ্দসকল (যিসকল মূলতঃ আজাৰবাইজান আৰু আৰ্মেনিয়াত আছে); আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ বিভিন্ন দেশত — বিশেষকৈ [[জাৰ্মানী]], [[ফ্ৰান্স]], [[ছুইডেন]] আৰু [[নেদাৰলেণ্ড]]ত বাস কৰে। ==ভাষা== [[File:Kurdish-inhabited area by CIA (1992).jpg|thumb|মধ্যপ্ৰাচ্যৰ কুৰ্দি বসতিপ্ৰধান অঞ্চল (১৯৯২)]] [[File:Maunsell&#039;s map, Pre-World War I British Ethnographical Map of eastern Turkey in Asia, Syria and western Persia 01.jpg|thumb|১৯১০ চনৰ মানচেল মানচিত্ৰ। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ব্ৰিটিছ নৃতাত্ত্বিক মানচিত্ৰত কুৰ্দিছ অঞ্চলসমূহ হালধীয়া (পাতল আৰু ডাঠ দুয়োটা) ৰঙেৰে দেখুওৱা হৈছে।]] কুৰ্দি (কুৰ্দি: কুৰ্দি বা কুৰ্দি) হৈছে কুৰ্দি জনসাধাৰণে কোৱা আন্তঃসংযোগী উপভাষাৰ এটা গোট। <ref name="Iranica-KurdLang">{{cite encyclopedia |year=2008 |title=Kurdish Language |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |url=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-i |access-date=2 December 2011 |last=Paul |first=Ludwig}} Writes about the problem of attaining a coherent definition of "Kurdish language" within the Northwestern Iranian dialect continuum. There is no unambiguous evolution of Kurdish from Middle Iranian, as "from Old and Middle Iranian times, no predecessors of the Kurdish language are yet known; the extant Kurdish texts may be traced back to no earlier than the 16th century CE." Ludwig Paul further states: "Linguistics itself, or dialectology, does not provide any general or straightforward definition of at which point a language becomes a dialect (or vice versa). To attain a fuller understanding of the difficulties and questions that are raised by the issue of the 'Kurdish language,' it is therefore necessary to consider also non-linguistic factors."</ref> ইয়াক প্ৰধানকৈ [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দিস্তান গঠন কৰা অংশত কোৱা হয়।<ref>[http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm Geographic distribution of Kurdish and other Iranic languages] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071018024743/http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm |date=18 October 2007 }}</ref> ইৰাকত আৰবী ভাষাৰ সমান্তৰালভাৱে কুৰ্দিছ ভাষা জাতীয় ভাষা হিচাপে আনুষ্ঠানিক মৰ্যাদা আছে; ইৰাণত ইয়াক আঞ্চলিক ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে আৰু আৰ্মেনিয়াত ইয়াক সংখ্যালঘু ভাষা বুলি গণ্য কৰা হয়। দশম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আল-মাছৌদিৰ দৰে আৰব ভূগোলবিদসকলে কুৰ্দিছ জনসাধাৰণক এক সুকীয়া ভাষা সম্প্ৰদায় হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল। বহুতো কুৰ্দ দ্বিভাষিক বা বহুভাষিক; তেওঁলোকে নিজৰ মাতৃভাষা কুৰ্দি ভাষাৰ লগতে নিজৰ গৃহভূমিৰ ভাষাসমূহ—যেনে আৰবী, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী—দ্বিতীয় ভাষা হিচাপে কয়, আনহাতে কুৰ্দি প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সদস্যসকলে প্ৰায়ে তিনিটা বা তাতকৈ অধিক ভাষা কয়। তুৰ্কীকৃত আৰু আৰবীকৃত কুৰ্দসকলে প্ৰায়ে কুৰ্দি ভাষা কম ব্যৱহাৰ কৰে বা একেবাৰেই ব্যৱহাৰ নকৰে। মেকেঞ্জীৰ মতে কুৰ্দি ভাষাৰ সকলো উপভাষাই কেইটামান ভাষিক বৈশিষ্ট্য ভাগ কৰে যিবোৰ অন্যান্য ইৰাণী ভাষাত নাই। ==ধৰ্ম== ===ইছলাম=== কুৰ্দিছসকলৰ অধিকাংশই চুন্নী মুছলমান। এওঁলোকে শ্বাফী পন্থা অনুসৰণ কৰে যদিও এক উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘুৱে হানাফী পন্থা <ref>{{Cite journal|last1=Sarigil|first1=Zeki|last2=Fazlioglu|first2=Omer|date=2014|title=Exploring the roots and dynamics of Kurdish ethno-nationalism in Turkey|url=http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|journal=Nations and Nationalism|publisher=[[Bilkent University]]|volume=20|issue=3|page=447|doi=10.1111/nana.12058|hdl=11693/26432|hdl-access=free|access-date=20 February 2021|archive-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218061906/http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|url-status=dead}}</ref> আৰু আলেভিছ ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি বহুতো শ্বাফী কুৰ্দে দুটা চুফী আদেশৰ ভিতৰত এটা আদেশ অনুসৰণ কৰে। সেয়া হ'ল নাকচবন্দী আৰু কাদ্ৰিয়াহ।<ref>{{Cite journal|last=van Bruinessen|first=Martin|date=2000|title=The Qadiriyya and the lineages of Qadiri shaykhs in Kurdistan|journal=Journal of the History of Sufism|volume=1–2|citeseerx=10.1.1.545.8465}}</ref> চুন্নী ইছলামৰ উপৰি আলেভিছ আৰু ছিয়া ইছলামকো অনুসৰণ কৰে লাখ লাখ কুৰ্দিছলোকে। <ref>{{Cite book|last=McDowall|first=David|title=The Kurds: A Nation Denied|publisher=Minority Rights Group|year=1992|isbn=9781873194300|pages=57}}</ref> ===য়াজিদবাদ=== [[File:Yezidi New Year in Lalish (18 April 2017) 21.jpg|thumb|ললিছত ইয়াজিদী নৱবৰ্ষ উদ্‌যাপন, ১৮ এপ্ৰিল ২০১৭]] ইয়াজিদী ধৰ্ম হ'ল ইৰাণী প্ৰাক-জোৰ’ষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মৰ পশ্চিমীয়া শাখাত শিপা থকা এক ঈশ্বৰবাদী জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম। <ref name=":02">{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|oclc=879288867}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last=Foltz|first=Richard|date=1 June 2017|title=The "Original" Kurdish Religion? Kurdish Nationalism and the False Conflation of the Yezidi and Zoroastrian Traditions|url=http://dx.doi.org/10.1163/18747167-12341309|journal=Journal of Persianate Studies|volume=10|issue=1|pages=87–106|doi=10.1163/18747167-12341309|issn=1874-7094|url-access=subscription}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|first=Omarkhali|last=Khanna|title=The status and role of the Yezidi legends and myths : to the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|date=2011|oclc=999248462}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Kreyenbroek|first=Philip G.|url=https://books.google.com/books?id=OTQqAQAAMAAJ&q=Ancient+iranian|title=Yezidism—its Background, Observances, and Textual Tradition|date=1995|publisher=E. Mellen Press|isbn=978-0-7734-9004-8|language=en}}</ref> জগতখন সৃষ্টি কৰি সাতটা পৱিত্ৰ সত্তাৰ তত্ত্বাৱধানত অৰ্পণ কৰা এজন ঈশ্বৰৰ বিশ্বাসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। <ref name="Allison 2017">{{cite encyclopedia|title=The Yazidis|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Religion|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|url=https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|access-date=15 May 2021|date=25 January 2017|doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.254|isbn=9780199340378|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311065225/https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|archive-date=11 March 2019|author-last=Allison|author-first=Christine|doi-access=free|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|first=Açıkyıldız|last=Birgül|url=https://www.worldcat.org/oclc/772844849|title=The Yezidis : the History of a Community, Culture and Religion.|date=2010|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-0-85772-061-0|location=London|oclc=772844849}}</ref>এই সাতটা সত্তাৰ নেতা হৈছে টাউছ-ই-মালেক, যাক এটা ময়ূৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। <ref name="Allison 2017"/><ref name="Maisel">{{Cite book|last=Maisel|first=Sebastian|url=https://books.google.com/books?id=EFgIDgAAQBAJ&pg=PA44|title=Yezidis in Syria: Identity Building among a Double Minority|date=24 December 2016|publisher=Lexington Books|isbn=9780739177754|language=en}}</ref> ইয়াৰ অনুগামীৰ সংখ্যা বিশ্বজুৰি ৭ লাখৰপৰা ১০ লাখলৈকে আছে।<ref>{{Cite book|last=Rowe|first=Paul S.|url=https://books.google.com/books?id=bOF1DwAAQBAJ&dq=yezidis+number&pg=PT807|title=Routledge Handbook of Minorities in the Middle East|date=20 September 2018|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-23378-7|language=en}}</ref> [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দি অঞ্চলত এওঁলোক খিলঞ্জীয়া। ৰাছিয়া, জৰ্জিয়া আৰু আৰ্মেনিয়াতো য়াজিদীসকলৰ অৱস্থিতি আছে। শেহতীয়া য়াজিদী সম্প্ৰদায় অট্টোমান সাম্ৰাজ্যৰ মুছলমানসকলৰ নিৰ্যাতনৰপৰা পলায়ন কৰা শৰণাৰ্থীসকলে স্থাপন কৰিছে। <ref name=":1" /> ইয়াজিদবাদ কুৰ্দিছ আলেভিজম আৰু ইয়াৰানবাদৰ সৈতে বহুতোক্ষেত্ৰত মিল থকা দেখা যায় আৰু যিবোৰ প্ৰাক-ইছলামিক যুগৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল। <ref>{{Cite book|last1=Bozarslan|first1=Hamit|url=https://books.google.com/books?id=IXgnEAAAQBAJ|title=The Cambridge History of the Kurds|last2=Gunes|first2=Cengiz|last3=Yadirgi|first3=Veli|date=22 April 2021|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-58301-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Omarkhali|first=Khanna|date=January 2009|title=The status and role of the Yezidi legends and myths. To the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|url=https://www.academia.edu/7918305|journal=Folia Orientalia|issn=0015-5675|oclc=999248462}}</ref><ref>{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|url=https://www.worldcat.org/oclc/879288867|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|date=2013|language=English|oclc=879288867}}</ref> ===য়াৰছানিবাদ=== য়াৰছানিবাদক আহল-ই-হাক, আহলে-হাগ বা কাকাই বুলিও জনা যায়। কুৰ্দিস্তানৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত এই ধৰ্মও অন্যতম। যদিও অধিকাংশ য়াৰছানী শাস্ত্ৰ গোৰাণী ভাষাত আৰু সকলো য়াৰছানী পৱিত্ৰ স্থান কুৰ্দিস্তানত অৱস্থিত, তথাপি এই ধৰ্ম অনুগামী আন অঞ্চলতো পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, [[ইৰাক]]ৰ কুৰ্দিস্তানত ৩ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে, আনহাতে [[ইৰাণ]]ত ২০ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে।<ref>{{Cite web|title=About Yarsan, a religious minority in Iran and Yarsani asylum seekers – Yarsanmedia|url=http://www.yarsanmedia.org/ku/?p=10565|access-date=22 June 2021|language=fa-IR}}</ref> অৱশ্যে দুয়োখন দেশতে য়াৰছানীৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ নাই। ===জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম=== [[File:Faravahar-Gold.svg|thumb|জৰদস্তি ধৰ্মৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতীক ফৰৱাহাৰ (বা ফেৰোহৰ)ক এক ফ্ৰাভাছি (ৰক্ষক আত্মা)ৰ চিত্ৰণ বুলি গণ্য কৰা হয়। ]] ইৰাণী ধৰ্ম জৰদস্তিবাদে ইৰাণী সংস্কৃতিৰ ওপৰত গভীৰভাৱে প্ৰভাৱ পেলাইছে। কিয়নো জুৰদস্তিবাদৰ এটা অংশ কুৰ্দিছ জনসাধাৰণ আৰু ইয়াৰ কিছু প্ৰভাৱ মধ্যযুগত ধৰ্মটোৰ অৱনতি ঘটাৰ পিছতো প্ৰচলিত আছে। ইৰাণী দাৰ্শনিক ছুহৰাৱাৰ্ডিয়ে জৰদস্তিৰ ধৰ্মৰপৰা বহুখিনি শিক্ষা আহৰণ কৰিছিল।<ref>Henry Corbin. The Man of Light in Iranian Sufism. Omega Publications, New York. 1994. {{ISBN|0-930872-48-7}}.</ref> নবী জৰদস্তিৰ শিক্ষাৰ ভিত্তিত এই ধৰ্মৰ দেৱতা আহুৰা মাজদা। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত যেনে মচীহবাদ, সোণালী নিয়ম, স্বৰ্গ আৰু নৰকৰ ধাৰণা আৰু মুক্ত ইচ্ছাই দ্বিতীয় মন্দিৰ ইহুদী ধৰ্ম, নষ্টিচিজম, খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আৰু ইছলামকে ধৰি অন্যান্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থাসমূহক প্ৰভাবিত কৰিছে।<ref>{{Citation|last=Hinnel|first=J|title=The Penguin Dictionary of Religion|year=1997|publisher=Penguin Books UK}}</ref> ২০১৬ চনত ইৰাকৰ কুৰ্দিস্তানত প্ৰথমটো আনুষ্ঠানিক জৰদস্তি অগ্নি মন্দিৰ চুলেমানিয়াত মুকলি কৰা হয়। উপস্থিতসকলে ধৰ্মীয় জুই জ্বলাই ফ্ৰেম ড্ৰাম (বা ডাফ) বজাই এই অনুষ্ঠানটো উদ্‌যাপন কৰে।[18] কুৰ্দিস্তান অঞ্চলৰ জৰদস্তি ধৰ্মৰ মুৰব্বী আৱাত তায়িবৰ দাবী যে বহুতে জৰদস্তি ধৰ্মলৈ ঘূৰি আহিছে যদিও ইছলামিক মৌলবাদীৰপৰা সম্ভাৱ্য প্ৰতিশোধৰ ভয়ত ইয়াৰে কিছুমানে ইয়াক গোপন কৰি ৰাখিছে। ===খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম=== যদিও কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ অসংখ্য ঐতিহাসিক বিৱৰণ আছে, তথাপি ইয়াৰে অধিকাংশই ব্যক্তি বিশেষৰহে, কোনো বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ নহয়। কিন্তু ১৯ আৰু ২০ শতিকাৰ কেইবাটাও ভ্ৰমণ-কাহিনীত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টান জনগোষ্ঠীৰ লগতে উল্লেখযোগ্য খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যা থকা কুৰ্দি মুছলমান জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখ আছে। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ এটা বৃহৎ অংশ আৰ্মেনিয়ান বা অচূৰীয় মূলৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়,<ref>{{cite journal|last1=Sykes|first1=M.|year=1908|title=The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire|url=https://zenodo.org/record/1449629|journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|volume=38|pages=451–486|doi=10.2307/2843309|jstor=2843309}}</ref> আৰু কিছুমান খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা এতিয়াও আছে বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। পূৰ্বৰ শতিকাৰ কুৰ্দি ভাষাত লিখা কেইবাটাও খ্ৰীষ্টান প্ৰাৰ্থনাও আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে।<ref>Hervas, L. Saggio. (1787). 'Pratico delle lingue: con prolegomeni, e una raccolta di orazioni dominicali in piu di trecento lingue e dialetti...'. Cesena: Per Gregorio Biasini, pp. 156–157.</ref> শেহতীয়া বছৰবোৰত মুছলমান পটভূমিৰ কিছুমান কুৰ্দে খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |title=A Muslim Leader Converted to Christianity in Iraqi Kurdistan |access-date=6 June 2020 |archive-date=19 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |url-status=dead |archivedate=19 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=The Kurds|url=http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|access-date=9 March 2016|website=Urbana|archive-date=28 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|url-status=dead|archivedate=28 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-islamic-state-christians-idUSKCN1RS19N|title=Christianity grows in Syrian town once besieged by Islamic State|date=16 April 2019|agency=Reuters}}</ref> বাইবেলৰ কিছু অংশ প্ৰথমবাৰৰ বাবে কুৰ্মানজী উপভাষাত ১৮৫৬ চনত উপলব্ধ কৰা হৈছিল। আমেৰিকান বাইবেল ছ'চাইটিৰ আৰ্মেনিয়ান কৰ্মচাৰী ষ্টেপানে গছপেল(Gospel)সমূহ অনুবাদ কৰিছিল আৰু ১৮৫৭ চনত প্ৰকাশ কৰিছিল। ঐতিহাসিকভাৱে বিখ্যাত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ ভিতৰত জাকাৰে আৰু ইভানে মাখাৰগ্ৰাডজেলি নামৰ দুজন ভাতৃও আছে। <ref>Alexei Lidov, 1991, The mural paintings of Akhtala, p. 14, Nauka Publishers, Central Dept. of Oriental Literature, University of Michigan, {{ISBN|5-02-017569-2}}, {{ISBN|978-5-02-017569-3}}, ''It is clear from the account of these Armenian historians that Ivane's great-grandfather broke away from the Kurdish tribe of Babir''</ref><ref>Vladimir Minorsky, 1953, Studies in Caucasian History, p. 102, CUP Archive, {{ISBN|0-521-05735-3}}, {{ISBN|978-0-521-05735-6}}, ''According to a tradition which has every reason to be true, their ancestors were Mesopotamian Kurds of the tribe (xel) Babirakan.''</ref><ref>Richard Barrie Dobson, 2000, Encyclopedia of the Middle Ages: A-J, p. 107, Editions du Cerf, University of Michigan, {{ISBN|0-227-67931-8}}, {{ISBN|978-0-227-67931-9}}, ''under the Christianized Kurdish dynasty of Zak'arids they tried to re-establish nazarar system...''</ref> ==জনসংখ্যা== পশ্চিম এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দৰ সংখ্যা ৩ৰপৰা ৪.৫ কোটিৰ ভিতৰত বুলি অনুমান কৰা হৈছে, আনহাতে এক বা ২০ লাখ কুৰ্দ প্ৰব্ৰজনকাৰীত বাস কৰে। তুৰস্কৰ জনসংখ্যাৰ ১৮ৰপৰা ২৫%<ref name="Mackey">{{cite book|first=Sandra|last=Mackey|title=The Reckoning: Iraq and the Legacy of Saddam|url=https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack|url-access=registration|publisher=W.W. Norton and Co.|year=2002|page=[https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack/page/350 350]|isbn=9780393051414|quote=As much as 25% of Turkey is Kurdish}} This would raise the population estimate by about 5 million.{{dubious|date=October 2014}}<!--What does this even mean and what was her source? Without context, this may refer to area not population.--></ref>, ইৰাকত ১৫ৰপৰা ২০% <ref name="USDOS2012">{{cite web|title=Background Note: Syria|author=Bureau of Near Eastern Affairs|work=State.gov|publisher=US State Department|location=Washington, DC|date=9 March 2012|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm|access-date=2 August 2015}} The CIA ''World Factbook'' reports all non-Arabs make up 9.7% of the Syrian population, but does not break out the Kurdish figure separately. However, this State Dept. source provides a figure of 9%. {{as of|2015|08}}, the current document at this state.gov URL no longer provides such ethnic group data.</ref> [[ইৰাণ]]ৰ ১০% আৰু ছিৰিয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৯% কুৰ্দসকলৰ সংখ্যা। চাৰিওখন দেশতে কুৰ্দসকল আঞ্চলিক সংখ্যাগৰিষ্ঠ, যেনে তুৰ্কী কুৰ্দিস্তান, ইৰাকী কুৰ্দিস্তান, ইৰাণৰ কুৰ্দিস্তান, [[ছিৰিয়া]]ৰ কুৰ্দিস্তান। মধ্যপ্ৰাচ্যৰ আৰব, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কৰ পিছত কুৰ্দসকল চতুৰ্থ বৃহত্তম জনগোষ্ঠী। ১৯৯১ চনত কুৰ্দৰ মুঠ সংখ্যা ২ কোটি ২৫ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল; ইয়াৰে ৪৮% [[তুৰস্ক]]ত, ২৪% [[ইৰাণ]]ত, ১৮% [[ইৰাক]]ত আৰু ৪% ছিৰিয়াত বাস কৰিছিল <ref>{{cite web|title=A Stateless Nation's Quest for Sovereignty in the Sky|first=Amir|last=Hassanpour|date=7 November 1995|publisher=[[Concordia University]]|url=http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070820033216/http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-date=20 August 2007|access-date=3 August 2015}} Paper presented at the Freie Universitat Berlin. For the figure, cites: {{cite news|title=The Kurds: A Nation Denied|first=David|last=McDowall|year=1992|location=London|publisher=Minority Rights Group}}</ref>। শেহতীয়াকৈ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিমীয়া দেশসমূহত কুৰ্দিছ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৫ লাখ হৈছে, ইয়াৰে প্ৰায় আধা [[জাৰ্মানী]]ত বাস কৰে। ট্ৰেন্সককাছাছ আৰু মধ্য এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দসকলৰ ক্ষেত্ৰখন অনন্য। এই লোকসকলে বেছিভাগেই [[ৰাছিয়া]] সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত তালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাত বাস কৰাৰ এশ বছৰৰো অধিক সময় তেওঁলোকে স্বতন্ত্ৰভাৱে বিকশিত হৈছে আৰু এক সুকীয়া জাতিগত পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে।<ref>"The Kurds of Caucasia and Central Asia have been cut off for a considerable period of time and their development in Russia and then in the Soviet Union has been somewhat different. In this light the Soviet Kurds may be considered to be an ethnic group in their own right." ''[[The Red Book of the Peoples of the Russian Empire]]'' {{cite web|title=Kurds|url=http://www.eki.ee/books/redbook/kurds.shtml|publisher=Institute of Estonia (EKI)|access-date=22 June 2012}}</ref> ১৯৯০ চনত এই গোটৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ০৪ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। <ref>Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992), p. 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrgyzstan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000) (total 410,000).</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery> File:Mercier. Kurde (Asie). Auguste Wahlen. Moeurs, usages et costumes de tous les peuples du monde. 1843.jpg|Mercier. Kurde (Asie) by Auguste Wahlen, 1843 File:AmadeoPreziosi1816 1882.jpg|আমাদেও প্ৰেজিঅ'ছিৰদ্বাৰা অংকিত কুৰ্দিছ যোদ্ধা File:3. Turquie d'Asia - 3. Vilayet de Koniah - 10. Planche.png|আৰ্মেনিয়ান, তুৰ্কী আৰু কুৰ্দিছ মহিলাসকল নিজৰ পৰম্পৰাগত পোছাকত, ১৮৭৩ চন File:Zakho Kurds by Albert Kahn (color-corrected).jpg|এলবাৰ্ট কানৰ ফটোত জাখো কুৰ্দছ, ১৯১০ চন File:Kurdish Cavalry in the Caucasus Mountains. The New York Times, January 24, 1915.jpg|ককেছাছ পৰ্বতমালাৰ গিৰিপথত কুৰ্দিছ অশ্বাৰোহী বাহিনী (দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ২৪ জানুৱাৰী, ১৯১৫) File:A Jaf chief, S. Kurdistan.jpg|এজন কুৰ্দিছ মুখিয়াল File:Antoin Sevruguin 1 kurdish woman.jpg|ইৰাণৰ পিৰানশ্বহৰৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা, এণ্টোৱান চেভৰুগুইন File:Nowruz 2017 in Bisaran, Kurdistan province.jpg|পূব কুৰ্দিস্তানৰ বিচাৰাণৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা আৰু এটি শিশু,২০১৭ File:A group of Kurdish men with traditional clothing at Hawraman, Kurdistan.jpg| পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পিন্ধা কুৰ্দি পুৰুষৰ এটা দল, হাৰামান File:Guard at Citadel - Erbil - Iraq.jpg|পৰম্পৰাগত কাপোৰ পিন্ধা এজন কুৰ্দিছ লোক, আৰবিল File:YPJ - Rojava.jpg|উত্তৰ আৰু পূব ছিৰিয়াৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰশাসনৰ' জাভাৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা যোদ্ধা। </gallery> ===তথ্যৰ উৎস=== {{reflist}} === কিতাপৰ উদ্ধৃতিৰ উৎস === * {{cite book|last1=Aslanian|first1=Sebouh|title=From the Indian Ocean to the Mediterranean: The Global Trade Networks of Armenian Merchants from New Julfa|date=2011|publisher=University of California Press|location=California|isbn=978-0520947573}} * {{cite book|last1=Blow|first1=David|title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0857716767}} * {{cite book|last1=Bournoutian|first1=George|author-link1=George Bournoutian|title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present)|date=2002|publisher=Mazda Publishers|isbn=978-1568591414|page=[https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208 208]|edition=2|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208}} * {{cite book|last1=Floor|first1=Willem|last2=Herzig|first2=Edmund|title=Iran and the World in the Safavid Age|date=2012|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1850439301}} * Barth, F. 1953. ''Principles of Social Organization in Southern Kurdistan.'' Bulletin of the University Ethnographic Museum 7. Oslo. * Hansen, H.H. 1961. ''The Kurdish Woman's Life.'' Copenhagen. Ethnographic Museum Record 7:1–213. * {{cite book|last1=Kennedy|first1=Hugh|title=Crusader Castles|date=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-79913-3|language=en}} * Leach, E.R. 1938. ''Social and Economic Organization of the Rowanduz Kurds.'' London School of Economics Monographs on Social Anthropology 3:1–74. * Longrigg, S.H. 1953. ''Iraq, 1900–1950.'' London. * Masters, W.M. 1953. ''Rowanduz.'' Ph.D. dissertation, University of Michigan. * McKiernan, Kevin. 2006. ''The Kurds, a People in Search of Their Homeland''. New York: St. Martin's Press. {{ISBN|978-0-312-32546-6}} * {{cite book|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|title=Historical Dictionary of Georgia|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1442241466|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ}} * {{cite encyclopedia|article=ŠAYḴ-ʿALI KHAN ZANGANA|last=Matthee|first=Rudi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/shaykh-ali-khan|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica}} * {{Cite book|title=The Crusades, Christianity, and Islam.|last=Riley-Smith|first=Jonathan|publisher=Columbia University Press|year=2008|isbn=978-0-231-14625-8}} * {{Cite encyclopedia|title=ʿANNAZIDS|year=1985|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Aḥmad|first=K. M.|pages=97–98|volume=II. Fasc. 1}} * {{cite encyclopedia|last=Atmaca|first=Metin|year=2012|editor=Fleet, Kate|editor2=Krämer, Gudrun|editor3=Matringe, Denis|editor4=Nawas, John|editor5=Stewart, Devin J.|title=Bābān|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_25080|isbn=9789004464582|publisher=Brill|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, THREE.}} * {{Cite book|title=Meta-Religion: Religion and Power in World History.|last=Laine|first=James W.|publisher=California University Press|year=2015|isbn=978-0-520-95999-6}} * {{cite book|title=The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs|last=Madelung|first=W.|publisher=Cambridge University Press|year=1975|isbn=978-0-521-20093-6|editor-last=Frye|editor-first=R. N.|location=Cambridge|chapter=The Minor Dynasties of Northern Iran}} * {{Cite encyclopedia|title=BAHDĪNĀN|year=1988|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|volume=III, Fasc. 5|last=Hassanpour|first=A.|page=485}} * {{Cite book|title=Arabs in History|last=Lewis|first=Bernard|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=978-0-19-158766-5}} * {{cite encyclopedia|last=Spuler|first=B.|date=2012|title=Faḍlawayh|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Publishers|doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_2233|isbn=9789004161214}} * {{Cite book|title=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East From the Sixth to the Eleventh Century|last=Kennedy|first=Hugh|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781317376392|edition=3nd}} * {{Cite encyclopedia|title=SHADDADIDS|year=2000|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Peacock|first=Andrew}} * {{Cite book|title=Decline and fall of Byzantium to the Ottoman Turks|last=Magoulias|first=Harry J.|publisher=State University Press|year=1975|isbn=978-0-8143-1540-8}} * {{Cite book|title=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|last=Tapper|first=Richard|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521583367|language=en}} * {{Cite book|title=The New Islamic Dynasties|last=Bosworth|first=C.E|publisher=Columbia University Press|year=1996|isbn=978-0-231-10714-3}} * {{cite encyclopedia|title=Daysam|last=Bosworth|first=C. Edmund|pages=172–173|date=1994|encyclopedia=Encyclopædia Iranica. Vol. VII, Fasc. 2}} * {{cite book|title=From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260|last=Humphreys|first=R. Stephen|publisher=State University of New York Press|year=1977|isbn=0-87395-263-4}} * {{cite book|title=Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania|last1=Vacca|first1=Alison|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1107188518}} * {{cite encyclopedia|last1=Mazaheri|first1=Mas‘ud Habibi|last2=Gholami|first2=Rahim|title=Ayyūbids|year=2008|encyclopedia=Encyclopedia Islamica|publisher=Brill|editor1=Madelung, Wilferd|editor2=Daftary, Farhad|doi=10.1163/1875-9831_isla_COM_0323|isbn=978-90-04-16860-2}} * {{Cite encyclopedia|title=HAZĀRASPIDS|year=2003|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Bosworth|first=C. Edmund|volume=XII. Fasc. 1|pages=93}} * {{Cite book|title=The Pursuit of Pleasure: Drugs and Stimulants in Iranian History, 1500–1900|last=Matthee|first=Rudi|publisher=Princeton University Press|year=2005|isbn=978-1-4008-3260-6}} * {{cite encyclopedia|article=|last=Hamid|first=Algar|year=2006|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XIII. Fasc. 5|pages=456–474|title=IRAN ix. RELIGIONS IN IRAN (2) Islam in Iran (2.3) Shiʿism in Iran Since the Safavids}} * {{Cite encyclopedia|last=Minorsky|first=Vladimir|date=2012|title=Lak|publisher=Brill Publishers|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|edition=Second|doi=10.1163/1573-3912_islam_COM_0562|isbn=9789004161214}} * {{cite encyclopedia|year=2009|title=Ṣafavid Dynasty|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|last2=Matthee|first2=Rudi|last1=Amoretti|first1=Biancamaria Scarcia|editor-last=Esposito|editor-first=John L.|publisher=Oxford University Press}} * {{Cite book|title=Iran: a Modern History|last=Amanat|first=Abbas|publisher=Yale University Press|year=2017|isbn=9780300231465}} * {{cite encyclopedia|title=SAFAVID DYNASTY|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Matthee|first=Rudi}} * {{Cite book|title=Studies in Caucasian History|last=Minorsky|first=V.|publisher=Cambridge University Press|year=1953|isbn=978-0-521-05735-6}} * {{cite encyclopedia|title=EBN BAZZĀZ|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Savory|first=Roger|page=8|volume=VIII. Fasc. 1.}} * {{Cite book|title=Nomads in the Middle East|last=Manz|first=Beatrice F.|publisher=Cambridge University Press|year=2021|isbn=9781139028813}} ==টোকা== {{Notelist}} ==অধিক পঢ়ক== {{Library resources box}} * {{cite journal|author-link=Samir Amin |last=Amin |first=Samir |date=October 2016 |url=http://monthlyreview.org/2016/10/01/the-kurdish-question-then-and-now/ |title=The Kurdish Question Then and Now |journal=[[Monthly Review]] |volume=68 |issue=5}} * {{cite book|last=Dundas |first=Chad |chapter=Kurdish Americans |title=Gale Encyclopedia of Multicultural America |editor-first=Thomas |editor-last=Riggs |edition=3rd |volume=3 |year=2014 |publisher=Gale |pages=41–52 |chapter-url=https://link.gale.com/apps/doc/CX3273300110/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=d68f87d1 }} * {{cite book|last=Eppel |first=Michael |title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism |year=2016 |publisher=University of Texas Press}} * {{cite book|editor-last=Maisel |editor-first=Sebastian |title=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |publisher=ABC-Clio |year=2018}} * {{cite book|last=Shareef |first=Mohammed |title=The United States, Iraq and the Kurds: Shock, Awe and Aftermath |publisher=Routledge |year=2014}} ===ইতিহাস তালিকা=== * {{Cite web |last=Hitchins |first=Keith |date=2021 |title=Kurds. Studies of Modern Kurdish History |url=https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |access-date=22 March 2025 |website=[[Encyclopaedia Iranica Online]] |publisher=Brill |doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |doi-access=free}} * {{Cite journal|last1=Maxwell|first1=Alexander|last2=Smith|first2=Tim|year=2015|title=Positing 'not-yet-nationalism': limits to the impact of nationalism theory on Kurdish historiography|journal=Nationalities Papers|volume=43|issue=5|pages=771–787|doi=10.1080/00905992.2015.1049135|s2cid=143220624}} * {{cite book|editor-last=Meho |editor-first=Lokman I. |title=The Kurdish Question in U.S. Foreign Policy: A Documentary Sourcebook |publisher=Praeger |year=2004 |location=Westport, Conn. |ISBN=9780313314353 |OCLC=845600852 }} * {{cite journal|last=Sharif |first=Nemat |url=https://www.proquest.com/openview/13dfa04be0192500842b32d89182f1dc/1?pq-origsite=gscholar&cbl=44192 |title=A Brief History of Kurds and Kurdistan: Part I: From the Advent of Islam to AD 1750 |journal=The International Journal of Kurdish Studies |volume=10 |issue=1/2 |year=1996 |pages=105–155}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Kurdish people}} * [http://www.institutkurde.org/ The Kurdish Institute of Paris] Kurdish language, history, books and latest news articles. * [https://web.archive.org/web/20010721001234/http://www.kurdistanica.com/ The Encyclopaedia of Kurdistan] * [https://web.archive.org/web/20150924001027/http://www.enstituyakurdi.org/index.php?newlang=english Istanbul Kurdish Institute] * [https://web.archive.org/web/20060717023951/http://www.pen-kurd.org/index-en.html The Kurdish Center of International Pen] * [http://www.kurdishlibrary.org/ Kurdish Library], supported by the [[Sweden|Swedish]] Government. * [https://web.archive.org/web/20041024074007/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html Ethnic Cleansing and the Kurds] * [http://www.transoxiana.org/0109/aloian-kurds_ottoman_hungary.html The Kurds in the Ottoman Hungary] by Zurab Aloian * [http://theotheriraq.com/ "The Other Iraq" Kurdish Information Website] === The Kurdish issue in Turkey === * [https://web.archive.org/web/20020527064459/http://www.db.idpproject.org/Sites/idpSurvey.nsf/wCountries/Turkey A report on Kurdish IDPs – 2005] * [https://web.archive.org/web/20050409063105/http://www.dw-world.de/dw/article/0%2C1564%2C1484632%2C00.html A German newspaper's take on the Kurdish issue – 2005] * [https://www.theguardian.com/The_Kurds/Story/0,,428351,00.html The Guardian – ''What's in a name? Too much in Turkey'' – 2001] * {{cite web|url=https://www.foreignpolicyjournal.com/2011/04/22/the-kurdish-issue/3/|title=The impact on the politics of Iraq and Turkey and their bilateral relations regarding the Kurds in the post-Saddam regime|author=Sonia Roy|date=22 April 2011|publisher=Foreign Policy Journal}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] [[শ্ৰেণী:জনগোষ্ঠী]] 4r5x34eq1oy5nimafes1g5cna6vf9jd 604972 604968 2026-05-06T17:29:42Z নৰুনা বৰুৱা 44897 604972 wikitext text/x-wiki {{Short description|Iranic ethnic group}} {{bots|deny=Citation bot}} {{Infobox ethnic group | native_name_lang = ku | flag = | flag_caption = | group = কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী | native_name = {{langx|ku|کورد|Kurd|label=none}} | image = | pop =৩০–৩৫ মিলিয়ন <ref name="washingtonkurd">{{cite web |title=Kurdish Population|url=https://dckurd.org/kurdistan/|publisher=[[Washington Kurdish Institute]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250109021853/https://dckurd.org/kurdistan/|archive-date=9 January 2025|quote=''There are an estimated 30–35 million Kurds, and about half of them live in Turkey.''}}</ref><br>(''ৱাছিংটন কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট'',২০২৪ চনৰ অনুমান )<hr>30–40 million<ref name="CIAonline">{{cite book|title=The World Factbook|edition=Online|date=2015|publisher=US [[Central Intelligence Agency]]|location=Langley, Virginia|issn=1553-8133|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|access-date=2 August 2015|archive-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|url-status=dead|archivedate=6 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/}} A rough estimate in this edition gives populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or in adjacent regions. The CIA estimates are {{as of|lc=y|2015|8}} – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15–20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.</ref><br>(''দ্য ৱল্ড ফেক্টবুক'', ২০১৫ চনৰ অনুমান)<hr>36.4–45.6 million<ref name="KIOP2017">[http://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004 The Kurdish Population] by the [[Kurdish Institute of Paris]], 2017 estimate. The Kurdish population is estimated at 15–20 million in Turkey, 10–12 million in Iran, 8–8.5 million in Iraq, 3–3.6 million in Syria, 1.2–1.5 million in the European diaspora, and 400k–500k in the former USSR—for a total of 36.4 million to 45.6 million globally.</ref><br>(''কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট অৱ পেৰিছ'', ২০১৭ চনৰ অনুমান) | region1 = {{TUR}} | pop1 = {{estimation|14.3–20 million}} | ref1 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region2 = {{IRN}} | pop2 = {{estimation|8.2–12 million}} | ref2 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region3 = {{IRQ}} | pop3 = {{estimation|5.6–8.5 million}} | ref3 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region4 = {{SYR}} | pop4 = {{estimation|1.5–3.6 million}} | ref4 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/><ref name="HeritageforPeace">{{cite web |title=Demographics of Syria|url=https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/ |publisher=[[Heritage for Peace]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205182626/https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/|archive-date=5 December 2024|quote=''Around 1.5 million Kurds form Syria’s largest ethnic minority. About a third of them live in the foothills of the Taurus Mountains north of Aleppo, and an equal number along the Turkish border in the Jazirah. A further 10 per cent can be found in the vicinity of Jarabulus northeast of Aleppo, and from 10–15 per cent in the Hayy al-Akrad (Quarter of the Kurds) on the outskirts of Damascus.''}}</ref> | region5 = {{GER}} | pop5 = 1.2–1.5 million | ref5 = <ref>{{cite web|url=https://www.sueddeutsche.de/politik/interview-am-morgen-wir-deutsche-kurden-aergern-uns-ueber-die-bundesregierung-1.3913545! amp|title="Wir Kurden ärgern uns über die Bundesregierung" – Politik|date=21 March 2018|publisher=Süddeutsche.de|access-date=18 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.heise.de/tp/features/Geschenk-an-Erdogan-Kurdisches-Kulturfestival-verboten-4155967.html|title=Geschenk an Erdogan? Kurdisches Kulturfestival verboten|date=5 September 2018|publisher=heise.de|access-date=18 May 2019}}</ref> | region6 = {{flag icon|Azerbaijan}} [[আজাৰবাইজান]] | pop6 = 150,000–180,000 | ref6 = <ref name="coucileub">''[http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/WorkingDocs/Doc06/EDOC11006.htm The cultural situation of the Kurds]'', <cite>A report by Lord Russell-Johnston, Council of Europe, July 2006</cite>.</ref><!-- تکمیل یادکرد توسط ربات از ویکی انگلیسی --><ref name="Vanly">Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992). pg 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrghizistan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000), Total 450,000</ref> | region7 = {{FRA}} | pop7 = ১৫০,০০০ | ref7 = <ref>{{cite news|title=3 Kurdish women political activists shot dead in Paris|url=https://edition.cnn.com/2013/01/10/world/europe/france-kurd-deaths/|access-date=9 June 2014|publisher=CNN|date=11 January 2013}}</ref> | region8 = {{flag icon|Sweden}} [[চুইডেন]] | pop8 = ১০০,০০০+ | ref8 = <ref>{{Cite web|title=NATO Membership for Sweden: Between Turkey and the Kurds|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/nato-membership-sweden-between-turkey-and-kurds|access-date=7 August 2023|publisher=The Washington Institute|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Will exiled Kurds pay price of Sweden's NATO entry?|work=The Christian Science Monitor|url=https://www.csmonitor.com/World/Europe/2023/0228/Will-exiled-Kurds-pay-price-of-Sweden-s-NATO-entry|access-date=7 August 2023|issn=0882-7729}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 May 2022|title=NATO bid reignites Sweden's dispute with Turkey over Kurds|url=https://www.politico.eu/article/sweden-finland-nato-turkey-erdogan-magdalena-anderssonkurdish-rights/|access-date=7 August 2023|website=POLITICO|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=TT|date=23 September 2017|title=Svenskkurder: Självständighet kan inte vänta|language=sv|work=Svenska Dagbladet|url=https://www.svd.se/a/P7M45/svenskkurder-sjalvstandighet-kan-inte-vanta|access-date=7 August 2023|issn=1101-2412}}</ref> | region9 = {{flag icon|Netherlands}}[[নেদাৰলেণ্ড]] | pop9 = ১০০,০০০ | ref9 = <ref>{{cite news|title=Diaspora Kurde|url=https://www.institutkurde.org/kurdorama/|website=Institutkurde.org|access-date=2 November 2019|language=fr}}</ref> | region10 = {{flag icon|Russia}} [[ৰাছিয়া]] | pop10 = ৬৩,৮১৮ | ref10 = <ref>{{cite web|title=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|work=Demoscope.ru|access-date=4 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521170119/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|archive-date=21 May 2012}}</ref> | region11 = {{flag icon|Belgium}} [[বেলজিয়াম]] | pop11 = ৫০,০০০ | ref11 = <ref name=IKP>{{cite web|title=The Kurdish Diaspora|url=http://www.institutkurde.org/en/kurdorama/|website=Institut Kurde de Paris|access-date=9 June 2014}}</ref> | region12 = {{flag icon|United Kingdom}} [[যুক্তৰাজ্য ]] | pop12 = ৪৯,৮৪১ | ref12 = <ref name="uk1">{{cite web|title=QS211EW – Ethnic group (detailed)|url=http://www.nomisweb.co.uk/census/2011/CT0010/view/2092957703|work=nomis|publisher=Office for National Statistics|access-date=3 August 2013}}</ref><ref name="uk2" >{{cite web|title=Ethnic Group – Full Detail_QS201NI|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/18/2011_Northern_Ireland_census_results_-_Ethnic_group_%28QS201NI%29.pdf|access-date=4 September 2013}}</ref><ref name="uk3" >{{cite web|title=Scotland's Census 2011 – National Records of Scotland – Ethnic group (detailed)|url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|publisher=Scotland Census|access-date=29 September 2013|archive-date=21 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|url-status=dead|archivedate=21 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region13 = {{flagicon|Kazakhstan}} [[কাজাখাস্তান]] | pop13 =৪৭,৯৩৮ | ref13 = <ref>{{cite web|title=Ethnic composition of Kazakhstan 2021|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|access-date=4 July 2022|archivedate=21 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321205438/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|deadurl=yes}}</ref> | region14 = {{flag icon|Armenia}} [[আৰ্মেনিয়া]] | pop14 = ৩৭,৪৭০ | ref14 = <ref>{{cite web|title=Information from the 2011 Armenian National Census|url=http://www.armstat.am/file/doc/99478353.pdf|language=hy|work=Statistics of Armenia|access-date=27 May 2014}}</ref> | region15 = {{flag icon|Switzerland}} [[চুইজাৰলেণ্ড]] | pop15 = ৩৫,০০০ | ref15 = <ref>{{cite web|title=Switzerland|url=http://www.ethnologue.com/country/CH|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region16 = {{flag icon|Denmark}} [[Denmark]] | pop16 = ৩০,০০০ | ref16 = <ref>{{cite news|title=Fakta: Kurdere i Danmark|url=http://jyllands-posten.dk/indland/ECE5105449/fakta-kurdere-i-danmark/|access-date=24 December 2013|newspaper=Jyllandsposten|date=8 May 2006|language=da}}</ref> | region17 = {{flag icon|Jordan}} [[Jordan]] | pop17 = ৩০,০০০ | ref17 = <ref>{{cite web|title=Language and Cultural Shift Among the Kurds of Jordan|url=http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|access-date=10 November 2012|first1=Mahmoud A.|last1=Al-Khatib|first2=Mohammed N.|last2=Al-Ali|page=12|archive-date=1 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|url-status=dead|archivedate=1 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region18 = {{flag icon|Austria}} [[অষ্ট্ৰিয়া]] | pop18 = ২৩,০০০ | ref18 = <ref>{{cite web|title=Austria|url=http://www.ethnologue.com/country/AT|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region19 = {{flag icon|Greece}} [[গ্ৰীচ]] | pop19 = ২২,০০০ | ref19 = <ref>{{cite web|title=Greece|url=http://www.ethnologue.com/country/GR/|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region20 = {{USA}} | pop20 = ২০,৫৯১–৪০,০০০ | ref20 = <ref name="USCensus" >{{cite web|title=2011–2015 American Community Survey Selected Population Tables|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|url-status=dead|publisher=Census Bureau|access-date=29 March 2019|archivedate=12 February 2020|archiveurl=https://archive.today/20200212214434/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|deadurl=yes}}</ref>{{New archival link needed|date=April 2026}} | region21 = {{flag icon|Canada}} [[কানাডা]] | pop21 = ১৬,৩১৫ | ref21 = <ref>{{cite web|title=Ethnic Origin (279), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3), Generation Status (4), Age (12) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces and Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2016 Census|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|access-date=3 February 2018|date=25 October 2017}}</ref> | region22 = {{flag icon|Finland}} [[ফিনলেণ্ড]] | pop22 = 15,850 | ref22 = <ref>{{cite web|title=Language according to age and sex by region 1990 – 2021|url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/|publisher=Statistics Finland|access-date=27 November 2022}}</ref> | region23 = {{flag icon|Georgia}} [[Georgia (country)|Georgia]] | pop23 = 13,861 | ref23 = <ref>{{cite web|title=Population/Census|url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf|website=geostat.ge}}</ref> | region24 = {{flag icon|Kyrgyzstan}} [[Kyrgyzstan]] | pop24 = 13,200 | ref24 = <ref>{{cite web|title=Number of resident population by selected nationality|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|publisher=United Nations|access-date=9 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|archive-date=10 July 2012|archivedate=10 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region25 = {{flag icon|Australia}} [[Australia]] | pop25 = 10,171 | ref25 = <ref>{{cite web|year=2022|title=Australia – Ancestry|url=https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|access-date=27 November 2022|archive-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|url-status=dead|archivedate=14 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|deadurl=yes}}</ref> | region26 = {{flag icon|Indonesia}} [[Indonesia]] | pop26 = 4,800 | ref26 = <ref>{{cite journal|url=https://www.semanticscholar.org/paper/Living-in-Limbo%3A-Iraqi-Refugees-in-Indonesia-Hoffman/530df0dabcc39afbebf226d425583e79664f3c28|title=Living in Limbo: Iraqi Refugees in Indonesia|journal=Refuge: Canada's Journal on Refugees|language=en|volume=28|number=1|first=Sue|last=Hoffman|year=2012|publisher=[[Yale Law Journal]]|location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]]|pages=15–24|doi=10.25071/1920-7336.36085|doi-access=free}}</ref> | languages = {{Plainlist| * '''Majority:'''<ref name="Iranatlas" >{{cite web|title=Atlas of the Languages of Iran A working classification|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.classification|website=Languages of Iran|access-date=25 May 2019}}</ref> * [[Kurdish language|Kurdish]] * {{Hlist|([[Kurmanji]]|[[Sorani]]|[[Southern Kurdish]]|[[Laki language|Laki]])}} * '''Minority:'''<ref name="leezenberg">{{cite journal|author1=Michiel Leezenberg|title=Gorani Influence on Central Kurdish: Substratum or Prestige Borrowing?|journal=ILLC – Department of Philosophy, University of Amsterdam|page=1|year=1993|url=http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|access-date=29 May 2019|archive-date=12 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|url-status=dead|archivedate=12 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|deadurl=yes}}</ref> * {{Hlist|[[Zaza language|Zaza]]|[[Gorani language (Zaza-Gorani)|Gorani]]|[[Shabaki language|Shabaki]]}} * '''Second languages:''' * {{Hlist|[[Turkish language|Turkish]]|[[Persian language|Persian]]|[[Arabic]]|Others}} }} | religions = {{Plainlist| * '''Predominantly:'''<ref>{{cite web|title=Kurds in Turkey|url=https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|access-date=13 September 2022|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|url-status=dead|archivedate=15 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|deadurl=yes}}</ref> * [[Islam]]{{efn|See [[Kurdish Muslims]]}} * {{Hlist|([[Sunni Islam|Sunni]]|[[Shia Islam|Shia]])}} * '''Significant minority:'''<ref>{{cite web|url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdistan-religion/|title=Learn About Kurdish Religion}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/kurds-iran-missing-piece-middle-east-puzzle|title=Kurds of Iran: The missing piece in the Middle East Puzzle}}</ref> * {{Hlist|[[Yazidism]] | [[Yarsanism]]| [[Zoroastrianism]] | [[Kurdish Alevism|Alevism]] | [[Christianity]]{{efn|See [[Kurdish Christians]]}} | [[History of the Jews in Kurdistan|Judaism]]}} }} | related = Other [[Iranian peoples|Iranic peoples]] | footnotes = }} '''কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী বা কুৰ্দ জনগোষ্ঠী''' হৈছে পশ্চিম এছিয়াৰ স্থানীয় ইৰাণী জনগোষ্ঠী।<ref>*{{cite encyclopedia|last1=Bois|first1=Th.|last2=Minorsky|first2=V.|last3=MacKenzie|first3=D.N.|encyclopedia=Encyclopedia of Islam, Second Edition|publisher=Brill Online|title=Kurds, Kurdistān|date=24 April 2012|volume=5|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544?s.num=53&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.start=40&s.q=nihawand|quote=The Kurds, an Iranian people of the Near East, live at the junction of (...)|page=439}} *{{cite book|first=John A.|last=Shoup|title=Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=GN5yv3-U6goC&pg=PA159|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598843637}} *{{cite book|first=Kendal|last=Nezan|title=A Brief Survey of the History of the Kurds|url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php|publisher=Kurdish Institute of Paris}}</ref> দক্ষিণ-পূব [[তুৰস্ক]], উত্তৰ-পশ্চিম [[ইৰাণ]], উত্তৰ [[ইৰাক]] আৰু উত্তৰ-পূব ছিৰিয়াত বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চল কুৰ্দিস্তানৰ স্থানীয় লোক। ৩০–৪৫ মিলিয়ন লোকৰ বিশ্বব্যাপী থকা কুৰ্দিছ সম্প্ৰদায় মূলতঃ কুৰ্দিস্তানত কেন্দ্ৰীভূত যদিও কুৰ্দিস্তানৰ বাহিৰে পশ্চিম [[এছিয়া]] আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ কিছু অংশত কুৰ্দিছ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ বৃহৎ সম্প্ৰদায় বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য যে তুৰস্কৰ মধ্য আনাতোলিয়ান কুৰ্দসকল (যিসকলে ১৯২৩ চনৰ আৰ্মেনিয়ান গণহত্যাৰ পিছত পূব আনাতোলিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল, সেই সময়ত পশ্চিম আৰ্মেনিয়া বুলি কোৱা হৈছিল), লগতে ইস্তানবুলৰ কুৰ্দসকল; ইৰাণৰ খোৰাছানী কুৰ্দসকল; ককেছাছৰ কুৰ্দসকল (যিসকল মূলতঃ আজাৰবাইজান আৰু আৰ্মেনিয়াত আছে); আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ বিভিন্ন দেশত — বিশেষকৈ [[জাৰ্মানী]], [[ফ্ৰান্স]], [[ছুইডেন]] আৰু [[নেদাৰলেণ্ড]]ত বাস কৰে। ==ভাষা== [[File:Kurdish-inhabited area by CIA (1992).jpg|thumb|মধ্যপ্ৰাচ্যৰ কুৰ্দি বসতিপ্ৰধান অঞ্চল (১৯৯২)]] [[File:Maunsell&#039;s map, Pre-World War I British Ethnographical Map of eastern Turkey in Asia, Syria and western Persia 01.jpg|thumb|১৯১০ চনৰ মানচেল মানচিত্ৰ। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ব্ৰিটিছ নৃতাত্ত্বিক মানচিত্ৰত কুৰ্দিছ অঞ্চলসমূহ হালধীয়া (পাতল আৰু ডাঠ দুয়োটা) ৰঙেৰে দেখুওৱা হৈছে।]] কুৰ্দি (কুৰ্দি: কুৰ্দি বা কুৰ্দি) হৈছে কুৰ্দি জনসাধাৰণে কোৱা আন্তঃসংযোগী উপভাষাৰ এটা গোট। <ref name="Iranica-KurdLang">{{cite encyclopedia |year=2008 |title=Kurdish Language |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |url=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-i |access-date=2 December 2011 |last=Paul |first=Ludwig}} Writes about the problem of attaining a coherent definition of "Kurdish language" within the Northwestern Iranian dialect continuum. There is no unambiguous evolution of Kurdish from Middle Iranian, as "from Old and Middle Iranian times, no predecessors of the Kurdish language are yet known; the extant Kurdish texts may be traced back to no earlier than the 16th century CE." Ludwig Paul further states: "Linguistics itself, or dialectology, does not provide any general or straightforward definition of at which point a language becomes a dialect (or vice versa). To attain a fuller understanding of the difficulties and questions that are raised by the issue of the 'Kurdish language,' it is therefore necessary to consider also non-linguistic factors."</ref> ইয়াক প্ৰধানকৈ [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দিস্তান গঠন কৰা অংশত কোৱা হয়।<ref>[http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm Geographic distribution of Kurdish and other Iranic languages] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071018024743/http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm |date=18 October 2007 }}</ref> ইৰাকত আৰবী ভাষাৰ সমান্তৰালভাৱে কুৰ্দিছ ভাষা জাতীয় ভাষা হিচাপে আনুষ্ঠানিক মৰ্যাদা আছে; ইৰাণত ইয়াক আঞ্চলিক ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে আৰু আৰ্মেনিয়াত ইয়াক সংখ্যালঘু ভাষা বুলি গণ্য কৰা হয়। দশম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আল-মাছৌদিৰ দৰে আৰব ভূগোলবিদসকলে কুৰ্দিছ জনসাধাৰণক এক সুকীয়া ভাষা সম্প্ৰদায় হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল। বহুতো কুৰ্দ দ্বিভাষিক বা বহুভাষিক; তেওঁলোকে নিজৰ মাতৃভাষা কুৰ্দি ভাষাৰ লগতে নিজৰ গৃহভূমিৰ ভাষাসমূহ—যেনে আৰবী, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী—দ্বিতীয় ভাষা হিচাপে কয়, আনহাতে কুৰ্দি প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সদস্যসকলে প্ৰায়ে তিনিটা বা তাতকৈ অধিক ভাষা কয়। তুৰ্কীকৃত আৰু আৰবীকৃত কুৰ্দসকলে প্ৰায়ে কুৰ্দি ভাষা কম ব্যৱহাৰ কৰে বা একেবাৰেই ব্যৱহাৰ নকৰে। মেকেঞ্জীৰ মতে কুৰ্দি ভাষাৰ সকলো উপভাষাই কেইটামান ভাষিক বৈশিষ্ট্য ভাগ কৰে যিবোৰ অন্যান্য ইৰাণী ভাষাত নাই। ==ধৰ্ম== ===ইছলাম=== কুৰ্দিছসকলৰ অধিকাংশই চুন্নী মুছলমান। এওঁলোকে শ্বাফী পন্থা অনুসৰণ কৰে যদিও এক উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘুৱে হানাফী পন্থা <ref>{{Cite journal|last1=Sarigil|first1=Zeki|last2=Fazlioglu|first2=Omer|date=2014|title=Exploring the roots and dynamics of Kurdish ethno-nationalism in Turkey|url=http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|journal=Nations and Nationalism|publisher=[[Bilkent University]]|volume=20|issue=3|page=447|doi=10.1111/nana.12058|hdl=11693/26432|hdl-access=free|access-date=20 February 2021|archive-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218061906/http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|url-status=dead}}</ref> আৰু আলেভিছ ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি বহুতো শ্বাফী কুৰ্দে দুটা চুফী আদেশৰ ভিতৰত এটা আদেশ অনুসৰণ কৰে। সেয়া হ'ল নাকচবন্দী আৰু কাদ্ৰিয়াহ।<ref>{{Cite journal|last=van Bruinessen|first=Martin|date=2000|title=The Qadiriyya and the lineages of Qadiri shaykhs in Kurdistan|journal=Journal of the History of Sufism|volume=1–2|citeseerx=10.1.1.545.8465}}</ref> চুন্নী ইছলামৰ উপৰি আলেভিছ আৰু ছিয়া ইছলামকো অনুসৰণ কৰে লাখ লাখ কুৰ্দিছলোকে। <ref>{{Cite book|last=McDowall|first=David|title=The Kurds: A Nation Denied|publisher=Minority Rights Group|year=1992|isbn=9781873194300|pages=57}}</ref> ===য়াজিদবাদ=== [[File:Yezidi New Year in Lalish (18 April 2017) 21.jpg|thumb|ললিছত ইয়াজিদী নৱবৰ্ষ উদ্‌যাপন, ১৮ এপ্ৰিল ২০১৭]] ইয়াজিদী ধৰ্ম হ'ল ইৰাণী প্ৰাক-জোৰ’ষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মৰ পশ্চিমীয়া শাখাত শিপা থকা এক ঈশ্বৰবাদী জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম। <ref name=":02">{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|oclc=879288867}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last=Foltz|first=Richard|date=1 June 2017|title=The "Original" Kurdish Religion? Kurdish Nationalism and the False Conflation of the Yezidi and Zoroastrian Traditions|url=http://dx.doi.org/10.1163/18747167-12341309|journal=Journal of Persianate Studies|volume=10|issue=1|pages=87–106|doi=10.1163/18747167-12341309|issn=1874-7094|url-access=subscription}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|first=Omarkhali|last=Khanna|title=The status and role of the Yezidi legends and myths : to the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|date=2011|oclc=999248462}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Kreyenbroek|first=Philip G.|url=https://books.google.com/books?id=OTQqAQAAMAAJ&q=Ancient+iranian|title=Yezidism—its Background, Observances, and Textual Tradition|date=1995|publisher=E. Mellen Press|isbn=978-0-7734-9004-8|language=en}}</ref> জগতখন সৃষ্টি কৰি সাতটা পৱিত্ৰ সত্তাৰ তত্ত্বাৱধানত অৰ্পণ কৰা এজন ঈশ্বৰৰ বিশ্বাসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। <ref name="Allison 2017">{{cite encyclopedia|title=The Yazidis|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Religion|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|url=https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|access-date=15 May 2021|date=25 January 2017|doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.254|isbn=9780199340378|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311065225/https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|archive-date=11 March 2019|author-last=Allison|author-first=Christine|doi-access=free|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|first=Açıkyıldız|last=Birgül|url=https://www.worldcat.org/oclc/772844849|title=The Yezidis : the History of a Community, Culture and Religion.|date=2010|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-0-85772-061-0|location=London|oclc=772844849}}</ref>এই সাতটা সত্তাৰ নেতা হৈছে টাউছ-ই-মালেক, যাক এটা ময়ূৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। <ref name="Allison 2017"/><ref name="Maisel">{{Cite book|last=Maisel|first=Sebastian|url=https://books.google.com/books?id=EFgIDgAAQBAJ&pg=PA44|title=Yezidis in Syria: Identity Building among a Double Minority|date=24 December 2016|publisher=Lexington Books|isbn=9780739177754|language=en}}</ref> ইয়াৰ অনুগামীৰ সংখ্যা বিশ্বজুৰি ৭ লাখৰপৰা ১০ লাখলৈকে আছে।<ref>{{Cite book|last=Rowe|first=Paul S.|url=https://books.google.com/books?id=bOF1DwAAQBAJ&dq=yezidis+number&pg=PT807|title=Routledge Handbook of Minorities in the Middle East|date=20 September 2018|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-23378-7|language=en}}</ref> [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দি অঞ্চলত এওঁলোক খিলঞ্জীয়া। ৰাছিয়া, জৰ্জিয়া আৰু আৰ্মেনিয়াতো য়াজিদীসকলৰ অৱস্থিতি আছে। শেহতীয়া য়াজিদী সম্প্ৰদায় অট্টোমান সাম্ৰাজ্যৰ মুছলমানসকলৰ নিৰ্যাতনৰপৰা পলায়ন কৰা শৰণাৰ্থীসকলে স্থাপন কৰিছে। <ref name=":1" /> ইয়াজিদবাদ কুৰ্দিছ আলেভিজম আৰু ইয়াৰানবাদৰ সৈতে বহুতোক্ষেত্ৰত মিল থকা দেখা যায় আৰু যিবোৰ প্ৰাক-ইছলামিক যুগৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল। <ref>{{Cite book|last1=Bozarslan|first1=Hamit|url=https://books.google.com/books?id=IXgnEAAAQBAJ|title=The Cambridge History of the Kurds|last2=Gunes|first2=Cengiz|last3=Yadirgi|first3=Veli|date=22 April 2021|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-58301-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Omarkhali|first=Khanna|date=January 2009|title=The status and role of the Yezidi legends and myths. To the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|url=https://www.academia.edu/7918305|journal=Folia Orientalia|issn=0015-5675|oclc=999248462}}</ref><ref>{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|url=https://www.worldcat.org/oclc/879288867|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|date=2013|language=English|oclc=879288867}}</ref> ===য়াৰছানিবাদ=== য়াৰছানিবাদক আহল-ই-হাক, আহলে-হাগ বা কাকাই বুলিও জনা যায়। কুৰ্দিস্তানৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত এই ধৰ্মও অন্যতম। যদিও অধিকাংশ য়াৰছানী শাস্ত্ৰ গোৰাণী ভাষাত আৰু সকলো য়াৰছানী পৱিত্ৰ স্থান কুৰ্দিস্তানত অৱস্থিত, তথাপি এই ধৰ্ম অনুগামী আন অঞ্চলতো পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, [[ইৰাক]]ৰ কুৰ্দিস্তানত ৩ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে, আনহাতে [[ইৰাণ]]ত ২০ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে।<ref>{{Cite web|title=About Yarsan, a religious minority in Iran and Yarsani asylum seekers – Yarsanmedia|url=http://www.yarsanmedia.org/ku/?p=10565|access-date=22 June 2021|language=fa-IR}}</ref> অৱশ্যে দুয়োখন দেশতে য়াৰছানীৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ নাই। ===জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম=== [[File:Faravahar-Gold.svg|thumb|জৰদস্তি ধৰ্মৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতীক ফৰৱাহাৰ (বা ফেৰোহৰ)ক এক ফ্ৰাভাছি (ৰক্ষক আত্মা)ৰ চিত্ৰণ বুলি গণ্য কৰা হয়। ]] ইৰাণী ধৰ্ম জৰদস্তিবাদে ইৰাণী সংস্কৃতিৰ ওপৰত গভীৰভাৱে প্ৰভাৱ পেলাইছে। কিয়নো জুৰদস্তিবাদৰ এটা অংশ কুৰ্দিছ জনসাধাৰণ আৰু ইয়াৰ কিছু প্ৰভাৱ মধ্যযুগত ধৰ্মটোৰ অৱনতি ঘটাৰ পিছতো প্ৰচলিত আছে। ইৰাণী দাৰ্শনিক ছুহৰাৱাৰ্ডিয়ে জৰদস্তিৰ ধৰ্মৰপৰা বহুখিনি শিক্ষা আহৰণ কৰিছিল।<ref>Henry Corbin. The Man of Light in Iranian Sufism. Omega Publications, New York. 1994. {{ISBN|0-930872-48-7}}.</ref> নবী জৰদস্তিৰ শিক্ষাৰ ভিত্তিত এই ধৰ্মৰ দেৱতা আহুৰা মাজদা। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত যেনে মচীহবাদ, সোণালী নিয়ম, স্বৰ্গ আৰু নৰকৰ ধাৰণা আৰু মুক্ত ইচ্ছাই দ্বিতীয় মন্দিৰ ইহুদী ধৰ্ম, নষ্টিচিজম, খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আৰু ইছলামকে ধৰি অন্যান্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থাসমূহক প্ৰভাবিত কৰিছে।<ref>{{Citation|last=Hinnel|first=J|title=The Penguin Dictionary of Religion|year=1997|publisher=Penguin Books UK}}</ref> ২০১৬ চনত ইৰাকৰ কুৰ্দিস্তানত প্ৰথমটো আনুষ্ঠানিক জৰদস্তি অগ্নি মন্দিৰ চুলেমানিয়াত মুকলি কৰা হয়। উপস্থিতসকলে ধৰ্মীয় জুই জ্বলাই ফ্ৰেম ড্ৰাম (বা ডাফ) বজাই এই অনুষ্ঠানটো উদ্‌যাপন কৰে।[18] কুৰ্দিস্তান অঞ্চলৰ জৰদস্তি ধৰ্মৰ মুৰব্বী আৱাত তায়িবৰ দাবী যে বহুতে জৰদস্তি ধৰ্মলৈ ঘূৰি আহিছে যদিও ইছলামিক মৌলবাদীৰপৰা সম্ভাৱ্য প্ৰতিশোধৰ ভয়ত ইয়াৰে কিছুমানে ইয়াক গোপন কৰি ৰাখিছে। ===খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম=== যদিও কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ অসংখ্য ঐতিহাসিক বিৱৰণ আছে, তথাপি ইয়াৰে অধিকাংশই ব্যক্তি বিশেষৰহে, কোনো বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ নহয়। কিন্তু ১৯ আৰু ২০ শতিকাৰ কেইবাটাও ভ্ৰমণ-কাহিনীত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টান জনগোষ্ঠীৰ লগতে উল্লেখযোগ্য খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যা থকা কুৰ্দি মুছলমান জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখ আছে। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ এটা বৃহৎ অংশ আৰ্মেনিয়ান বা অচূৰীয় মূলৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়,<ref>{{cite journal|last1=Sykes|first1=M.|year=1908|title=The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire|url=https://zenodo.org/record/1449629|journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|volume=38|pages=451–486|doi=10.2307/2843309|jstor=2843309}}</ref> আৰু কিছুমান খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা এতিয়াও আছে বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। পূৰ্বৰ শতিকাৰ কুৰ্দি ভাষাত লিখা কেইবাটাও খ্ৰীষ্টান প্ৰাৰ্থনাও আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে।<ref>Hervas, L. Saggio. (1787). 'Pratico delle lingue: con prolegomeni, e una raccolta di orazioni dominicali in piu di trecento lingue e dialetti...'. Cesena: Per Gregorio Biasini, pp. 156–157.</ref> শেহতীয়া বছৰবোৰত মুছলমান পটভূমিৰ কিছুমান কুৰ্দে খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |title=A Muslim Leader Converted to Christianity in Iraqi Kurdistan |access-date=6 June 2020 |archive-date=19 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |url-status=dead |archivedate=19 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=The Kurds|url=http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|access-date=9 March 2016|website=Urbana|archive-date=28 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|url-status=dead|archivedate=28 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-islamic-state-christians-idUSKCN1RS19N|title=Christianity grows in Syrian town once besieged by Islamic State|date=16 April 2019|agency=Reuters}}</ref> বাইবেলৰ কিছু অংশ প্ৰথমবাৰৰ বাবে কুৰ্মানজী উপভাষাত ১৮৫৬ চনত উপলব্ধ কৰা হৈছিল। আমেৰিকান বাইবেল ছ'চাইটিৰ আৰ্মেনিয়ান কৰ্মচাৰী ষ্টেপানে গছপেল(Gospel)সমূহ অনুবাদ কৰিছিল আৰু ১৮৫৭ চনত প্ৰকাশ কৰিছিল। ঐতিহাসিকভাৱে বিখ্যাত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ ভিতৰত জাকাৰে আৰু ইভানে মাখাৰগ্ৰাডজেলি নামৰ দুজন ভাতৃও আছে। <ref>Alexei Lidov, 1991, The mural paintings of Akhtala, p. 14, Nauka Publishers, Central Dept. of Oriental Literature, University of Michigan, {{ISBN|5-02-017569-2}}, {{ISBN|978-5-02-017569-3}}, ''It is clear from the account of these Armenian historians that Ivane's great-grandfather broke away from the Kurdish tribe of Babir''</ref><ref>Vladimir Minorsky, 1953, Studies in Caucasian History, p. 102, CUP Archive, {{ISBN|0-521-05735-3}}, {{ISBN|978-0-521-05735-6}}, ''According to a tradition which has every reason to be true, their ancestors were Mesopotamian Kurds of the tribe (xel) Babirakan.''</ref><ref>Richard Barrie Dobson, 2000, Encyclopedia of the Middle Ages: A-J, p. 107, Editions du Cerf, University of Michigan, {{ISBN|0-227-67931-8}}, {{ISBN|978-0-227-67931-9}}, ''under the Christianized Kurdish dynasty of Zak'arids they tried to re-establish nazarar system...''</ref> ==জনসংখ্যা== পশ্চিম এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দৰ সংখ্যা ৩ৰপৰা ৪.৫ কোটিৰ ভিতৰত বুলি অনুমান কৰা হৈছে, আনহাতে এক বা ২০ লাখ কুৰ্দ প্ৰব্ৰজনকাৰীত বাস কৰে। তুৰস্কৰ জনসংখ্যাৰ ১৮ৰপৰা ২৫%<ref name="Mackey">{{cite book|first=Sandra|last=Mackey|title=The Reckoning: Iraq and the Legacy of Saddam|url=https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack|url-access=registration|publisher=W.W. Norton and Co.|year=2002|page=[https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack/page/350 350]|isbn=9780393051414|quote=As much as 25% of Turkey is Kurdish}} This would raise the population estimate by about 5 million.{{dubious|date=October 2014}}<!--What does this even mean and what was her source? Without context, this may refer to area not population.--></ref>, ইৰাকত ১৫ৰপৰা ২০% <ref name="USDOS2012">{{cite web|title=Background Note: Syria|author=Bureau of Near Eastern Affairs|work=State.gov|publisher=US State Department|location=Washington, DC|date=9 March 2012|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm|access-date=2 August 2015}} The CIA ''World Factbook'' reports all non-Arabs make up 9.7% of the Syrian population, but does not break out the Kurdish figure separately. However, this State Dept. source provides a figure of 9%. {{as of|2015|08}}, the current document at this state.gov URL no longer provides such ethnic group data.</ref> [[ইৰাণ]]ৰ ১০% আৰু ছিৰিয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৯% কুৰ্দসকলৰ সংখ্যা। চাৰিওখন দেশতে কুৰ্দসকল আঞ্চলিক সংখ্যাগৰিষ্ঠ, যেনে তুৰ্কী কুৰ্দিস্তান, ইৰাকী কুৰ্দিস্তান, ইৰাণৰ কুৰ্দিস্তান, [[ছিৰিয়া]]ৰ কুৰ্দিস্তান। মধ্যপ্ৰাচ্যৰ আৰব, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কৰ পিছত কুৰ্দসকল চতুৰ্থ বৃহত্তম জনগোষ্ঠী। ১৯৯১ চনত কুৰ্দৰ মুঠ সংখ্যা ২ কোটি ২৫ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল; ইয়াৰে ৪৮% [[তুৰস্ক]]ত, ২৪% [[ইৰাণ]]ত, ১৮% [[ইৰাক]]ত আৰু ৪% ছিৰিয়াত বাস কৰিছিল <ref>{{cite web|title=A Stateless Nation's Quest for Sovereignty in the Sky|first=Amir|last=Hassanpour|date=7 November 1995|publisher=[[Concordia University]]|url=http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070820033216/http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-date=20 August 2007|access-date=3 August 2015}} Paper presented at the Freie Universitat Berlin. For the figure, cites: {{cite news|title=The Kurds: A Nation Denied|first=David|last=McDowall|year=1992|location=London|publisher=Minority Rights Group}}</ref>। শেহতীয়াকৈ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিমীয়া দেশসমূহত কুৰ্দিছ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৫ লাখ হৈছে, ইয়াৰে প্ৰায় আধা [[জাৰ্মানী]]ত বাস কৰে। ট্ৰেন্সককাছাছ আৰু মধ্য এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দসকলৰ ক্ষেত্ৰখন অনন্য। এই লোকসকলে বেছিভাগেই [[ৰাছিয়া]] সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত তালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাত বাস কৰাৰ এশ বছৰৰো অধিক সময় তেওঁলোকে স্বতন্ত্ৰভাৱে বিকশিত হৈছে আৰু এক সুকীয়া জাতিগত পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে।<ref>"The Kurds of Caucasia and Central Asia have been cut off for a considerable period of time and their development in Russia and then in the Soviet Union has been somewhat different. In this light the Soviet Kurds may be considered to be an ethnic group in their own right." ''[[The Red Book of the Peoples of the Russian Empire]]'' {{cite web|title=Kurds|url=http://www.eki.ee/books/redbook/kurds.shtml|publisher=Institute of Estonia (EKI)|access-date=22 June 2012}}</ref> ১৯৯০ চনত এই গোটৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ০৪ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। <ref>Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992), p. 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrgyzstan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000) (total 410,000).</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery> File:Mercier. Kurde (Asie). Auguste Wahlen. Moeurs, usages et costumes de tous les peuples du monde. 1843.jpg|Mercier. Kurde (Asie) by Auguste Wahlen, 1843 File:AmadeoPreziosi1816 1882.jpg|আমাদেও প্ৰেজিঅ'ছিৰদ্বাৰা অংকিত কুৰ্দিছ যোদ্ধা File:3. Turquie d'Asia - 3. Vilayet de Koniah - 10. Planche.png|আৰ্মেনিয়ান, তুৰ্কী আৰু কুৰ্দিছ মহিলাসকল নিজৰ পৰম্পৰাগত পোছাকত, ১৮৭৩ চন File:Zakho Kurds by Albert Kahn (color-corrected).jpg|এলবাৰ্ট কানৰ ফটোত জাখো কুৰ্দছ, ১৯১০ চন File:Kurdish Cavalry in the Caucasus Mountains. The New York Times, January 24, 1915.jpg|ককেছাছ পৰ্বতমালাৰ গিৰিপথত কুৰ্দিছ অশ্বাৰোহী বাহিনী (দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ২৪ জানুৱাৰী, ১৯১৫) File:A Jaf chief, S. Kurdistan.jpg|এজন কুৰ্দিছ মুখিয়াল File:Antoin Sevruguin 1 kurdish woman.jpg|ইৰাণৰ পিৰানশ্বহৰৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা, এণ্টোৱান চেভৰুগুইন File:Nowruz 2017 in Bisaran, Kurdistan province.jpg|পূব কুৰ্দিস্তানৰ বিচাৰাণৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা আৰু এটি শিশু,২০১৭ File:A group of Kurdish men with traditional clothing at Hawraman, Kurdistan.jpg| পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পিন্ধা কুৰ্দি পুৰুষৰ এটা দল, হাৰামান File:Guard at Citadel - Erbil - Iraq.jpg|পৰম্পৰাগত কাপোৰ পিন্ধা এজন কুৰ্দিছ লোক, আৰবিল File:YPJ - Rojava.jpg|উত্তৰ আৰু পূব ছিৰিয়াৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰশাসনৰ' জাভাৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা যোদ্ধা। </gallery> ===তথ্যৰ উৎস=== {{reflist}} === কিতাপৰ উদ্ধৃতিৰ উৎস === * {{cite book|last1=Aslanian|first1=Sebouh|title=From the Indian Ocean to the Mediterranean: The Global Trade Networks of Armenian Merchants from New Julfa|date=2011|publisher=University of California Press|location=California|isbn=978-0520947573}} * {{cite book|last1=Blow|first1=David|title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0857716767}} * {{cite book|last1=Bournoutian|first1=George|author-link1=George Bournoutian|title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present)|date=2002|publisher=Mazda Publishers|isbn=978-1568591414|page=[https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208 208]|edition=2|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208}} * {{cite book|last1=Floor|first1=Willem|last2=Herzig|first2=Edmund|title=Iran and the World in the Safavid Age|date=2012|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1850439301}} * Barth, F. 1953. ''Principles of Social Organization in Southern Kurdistan.'' Bulletin of the University Ethnographic Museum 7. Oslo. * Hansen, H.H. 1961. ''The Kurdish Woman's Life.'' Copenhagen. Ethnographic Museum Record 7:1–213. * {{cite book|last1=Kennedy|first1=Hugh|title=Crusader Castles|date=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-79913-3|language=en}} * Leach, E.R. 1938. ''Social and Economic Organization of the Rowanduz Kurds.'' London School of Economics Monographs on Social Anthropology 3:1–74. * Longrigg, S.H. 1953. ''Iraq, 1900–1950.'' London. * Masters, W.M. 1953. ''Rowanduz.'' Ph.D. dissertation, University of Michigan. * McKiernan, Kevin. 2006. ''The Kurds, a People in Search of Their Homeland''. New York: St. Martin's Press. {{ISBN|978-0-312-32546-6}} * {{cite book|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|title=Historical Dictionary of Georgia|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1442241466|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ}} * {{cite encyclopedia|article=ŠAYḴ-ʿALI KHAN ZANGANA|last=Matthee|first=Rudi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/shaykh-ali-khan|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica}} * {{Cite book|title=The Crusades, Christianity, and Islam.|last=Riley-Smith|first=Jonathan|publisher=Columbia University Press|year=2008|isbn=978-0-231-14625-8}} * {{Cite encyclopedia|title=ʿANNAZIDS|year=1985|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Aḥmad|first=K. M.|pages=97–98|volume=II. Fasc. 1}} * {{cite encyclopedia|last=Atmaca|first=Metin|year=2012|editor=Fleet, Kate|editor2=Krämer, Gudrun|editor3=Matringe, Denis|editor4=Nawas, John|editor5=Stewart, Devin J.|title=Bābān|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_25080|isbn=9789004464582|publisher=Brill|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, THREE.}} * {{Cite book|title=Meta-Religion: Religion and Power in World History.|last=Laine|first=James W.|publisher=California University Press|year=2015|isbn=978-0-520-95999-6}} * {{cite book|title=The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs|last=Madelung|first=W.|publisher=Cambridge University Press|year=1975|isbn=978-0-521-20093-6|editor-last=Frye|editor-first=R. N.|location=Cambridge|chapter=The Minor Dynasties of Northern Iran}} * {{Cite encyclopedia|title=BAHDĪNĀN|year=1988|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|volume=III, Fasc. 5|last=Hassanpour|first=A.|page=485}} * {{Cite book|title=Arabs in History|last=Lewis|first=Bernard|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=978-0-19-158766-5}} * {{cite encyclopedia|last=Spuler|first=B.|date=2012|title=Faḍlawayh|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Publishers|doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_2233|isbn=9789004161214}} * {{Cite book|title=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East From the Sixth to the Eleventh Century|last=Kennedy|first=Hugh|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781317376392|edition=3nd}} * {{Cite encyclopedia|title=SHADDADIDS|year=2000|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Peacock|first=Andrew}} * {{Cite book|title=Decline and fall of Byzantium to the Ottoman Turks|last=Magoulias|first=Harry J.|publisher=State University Press|year=1975|isbn=978-0-8143-1540-8}} * {{Cite book|title=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|last=Tapper|first=Richard|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521583367|language=en}} * {{Cite book|title=The New Islamic Dynasties|last=Bosworth|first=C.E|publisher=Columbia University Press|year=1996|isbn=978-0-231-10714-3}} * {{cite encyclopedia|title=Daysam|last=Bosworth|first=C. Edmund|pages=172–173|date=1994|encyclopedia=Encyclopædia Iranica. Vol. VII, Fasc. 2}} * {{cite book|title=From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260|last=Humphreys|first=R. Stephen|publisher=State University of New York Press|year=1977|isbn=0-87395-263-4}} * {{cite book|title=Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania|last1=Vacca|first1=Alison|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1107188518}} * {{cite encyclopedia|last1=Mazaheri|first1=Mas‘ud Habibi|last2=Gholami|first2=Rahim|title=Ayyūbids|year=2008|encyclopedia=Encyclopedia Islamica|publisher=Brill|editor1=Madelung, Wilferd|editor2=Daftary, Farhad|doi=10.1163/1875-9831_isla_COM_0323|isbn=978-90-04-16860-2}} * {{Cite encyclopedia|title=HAZĀRASPIDS|year=2003|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Bosworth|first=C. Edmund|volume=XII. Fasc. 1|pages=93}} * {{Cite book|title=The Pursuit of Pleasure: Drugs and Stimulants in Iranian History, 1500–1900|last=Matthee|first=Rudi|publisher=Princeton University Press|year=2005|isbn=978-1-4008-3260-6}} * {{cite encyclopedia|article=|last=Hamid|first=Algar|year=2006|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XIII. Fasc. 5|pages=456–474|title=IRAN ix. RELIGIONS IN IRAN (2) Islam in Iran (2.3) Shiʿism in Iran Since the Safavids}} * {{Cite encyclopedia|last=Minorsky|first=Vladimir|date=2012|title=Lak|publisher=Brill Publishers|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|edition=Second|doi=10.1163/1573-3912_islam_COM_0562|isbn=9789004161214}} * {{cite encyclopedia|year=2009|title=Ṣafavid Dynasty|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|last2=Matthee|first2=Rudi|last1=Amoretti|first1=Biancamaria Scarcia|editor-last=Esposito|editor-first=John L.|publisher=Oxford University Press}} * {{Cite book|title=Iran: a Modern History|last=Amanat|first=Abbas|publisher=Yale University Press|year=2017|isbn=9780300231465}} * {{cite encyclopedia|title=SAFAVID DYNASTY|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Matthee|first=Rudi}} * {{Cite book|title=Studies in Caucasian History|last=Minorsky|first=V.|publisher=Cambridge University Press|year=1953|isbn=978-0-521-05735-6}} * {{cite encyclopedia|title=EBN BAZZĀZ|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Savory|first=Roger|page=8|volume=VIII. Fasc. 1.}} * {{Cite book|title=Nomads in the Middle East|last=Manz|first=Beatrice F.|publisher=Cambridge University Press|year=2021|isbn=9781139028813}} ==টোকা== {{Notelist}} ==অধিক পঢ়ক== {{Library resources box}} * {{cite journal|author-link=Samir Amin |last=Amin |first=Samir |date=October 2016 |url=http://monthlyreview.org/2016/10/01/the-kurdish-question-then-and-now/ |title=The Kurdish Question Then and Now |journal=[[Monthly Review]] |volume=68 |issue=5}} * {{cite book|last=Dundas |first=Chad |chapter=Kurdish Americans |title=Gale Encyclopedia of Multicultural America |editor-first=Thomas |editor-last=Riggs |edition=3rd |volume=3 |year=2014 |publisher=Gale |pages=41–52 |chapter-url=https://link.gale.com/apps/doc/CX3273300110/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=d68f87d1 }} * {{cite book|last=Eppel |first=Michael |title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism |year=2016 |publisher=University of Texas Press}} * {{cite book|editor-last=Maisel |editor-first=Sebastian |title=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |publisher=ABC-Clio |year=2018}} * {{cite book|last=Shareef |first=Mohammed |title=The United States, Iraq and the Kurds: Shock, Awe and Aftermath |publisher=Routledge |year=2014}} ===ইতিহাস তালিকা=== * {{Cite web |last=Hitchins |first=Keith |date=2021 |title=Kurds. Studies of Modern Kurdish History |url=https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |access-date=22 March 2025 |website=[[Encyclopaedia Iranica Online]] |publisher=Brill |doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |doi-access=free}} * {{Cite journal|last1=Maxwell|first1=Alexander|last2=Smith|first2=Tim|year=2015|title=Positing 'not-yet-nationalism': limits to the impact of nationalism theory on Kurdish historiography|journal=Nationalities Papers|volume=43|issue=5|pages=771–787|doi=10.1080/00905992.2015.1049135|s2cid=143220624}} * {{cite book|editor-last=Meho |editor-first=Lokman I. |title=The Kurdish Question in U.S. Foreign Policy: A Documentary Sourcebook |publisher=Praeger |year=2004 |location=Westport, Conn. |ISBN=9780313314353 |OCLC=845600852 }} * {{cite journal|last=Sharif |first=Nemat |url=https://www.proquest.com/openview/13dfa04be0192500842b32d89182f1dc/1?pq-origsite=gscholar&cbl=44192 |title=A Brief History of Kurds and Kurdistan: Part I: From the Advent of Islam to AD 1750 |journal=The International Journal of Kurdish Studies |volume=10 |issue=1/2 |year=1996 |pages=105–155}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Kurdish people}} * [http://www.institutkurde.org/ The Kurdish Institute of Paris] Kurdish language, history, books and latest news articles. * [https://web.archive.org/web/20010721001234/http://www.kurdistanica.com/ The Encyclopaedia of Kurdistan] * [https://web.archive.org/web/20150924001027/http://www.enstituyakurdi.org/index.php?newlang=english Istanbul Kurdish Institute] * [https://web.archive.org/web/20060717023951/http://www.pen-kurd.org/index-en.html The Kurdish Center of International Pen] * [http://www.kurdishlibrary.org/ Kurdish Library], supported by the [[Sweden|Swedish]] Government. * [https://web.archive.org/web/20041024074007/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html Ethnic Cleansing and the Kurds] * [http://www.transoxiana.org/0109/aloian-kurds_ottoman_hungary.html The Kurds in the Ottoman Hungary] by Zurab Aloian * [http://theotheriraq.com/ "The Other Iraq" Kurdish Information Website] === The Kurdish issue in Turkey === * [https://web.archive.org/web/20020527064459/http://www.db.idpproject.org/Sites/idpSurvey.nsf/wCountries/Turkey A report on Kurdish IDPs – 2005] * [https://web.archive.org/web/20050409063105/http://www.dw-world.de/dw/article/0%2C1564%2C1484632%2C00.html A German newspaper's take on the Kurdish issue – 2005] * [https://www.theguardian.com/The_Kurds/Story/0,,428351,00.html The Guardian – ''What's in a name? Too much in Turkey'' – 2001] * {{cite web|url=https://www.foreignpolicyjournal.com/2011/04/22/the-kurdish-issue/3/|title=The impact on the politics of Iraq and Turkey and their bilateral relations regarding the Kurds in the post-Saddam regime|author=Sonia Roy|date=22 April 2011|publisher=Foreign Policy Journal}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] [[শ্ৰেণী:জনগোষ্ঠী]] kv3yih6hcosmihh9hu9edkvcrt2lfrn 604980 604972 2026-05-06T17:33:56Z নৰুনা বৰুৱা 44897 604980 wikitext text/x-wiki {{Short description|Iranic ethnic group}} {{bots|deny=Citation bot}} {{Infobox ethnic group | native_name_lang = ku | flag = | flag_caption = | group = কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী | native_name = {{langx|ku|کورد|Kurd|label=none}} | image = | pop =৩০–৩৫ মিলিয়ন <ref name="washingtonkurd">{{cite web |title=Kurdish Population|url=https://dckurd.org/kurdistan/|publisher=[[Washington Kurdish Institute]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250109021853/https://dckurd.org/kurdistan/|archive-date=9 January 2025|quote=''There are an estimated 30–35 million Kurds, and about half of them live in Turkey.''}}</ref><br>(''ৱাছিংটন কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট'',২০২৪ চনৰ অনুমান )<hr>30–40 million<ref name="CIAonline">{{cite book|title=The World Factbook|edition=Online|date=2015|publisher=US [[Central Intelligence Agency]]|location=Langley, Virginia|issn=1553-8133|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|access-date=2 August 2015|archive-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|url-status=dead|archivedate=6 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/}} A rough estimate in this edition gives populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or in adjacent regions. The CIA estimates are {{as of|lc=y|2015|8}} – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15–20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.</ref><br>(''দ্য ৱল্ড ফেক্টবুক'', ২০১৫ চনৰ অনুমান)<hr>36.4–45.6 million<ref name="KIOP2017">[http://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004 The Kurdish Population] by the [[Kurdish Institute of Paris]], 2017 estimate. The Kurdish population is estimated at 15–20 million in Turkey, 10–12 million in Iran, 8–8.5 million in Iraq, 3–3.6 million in Syria, 1.2–1.5 million in the European diaspora, and 400k–500k in the former USSR—for a total of 36.4 million to 45.6 million globally.</ref><br>(''কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট অৱ পেৰিছ'', ২০১৭ চনৰ অনুমান) | region1 = {{TUR}} | pop1 = {{estimation|14.3–20 million}} | ref1 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region2 = {{IRN}} | pop2 = {{estimation|8.2–12 million}} | ref2 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region3 = {{IRQ}} | pop3 = {{estimation|5.6–8.5 million}} | ref3 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region4 = {{SYR}} | pop4 = {{estimation|1.5–3.6 million}} | ref4 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/><ref name="HeritageforPeace">{{cite web |title=Demographics of Syria|url=https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/ |publisher=[[Heritage for Peace]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205182626/https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/|archive-date=5 December 2024|quote=''Around 1.5 million Kurds form Syria’s largest ethnic minority. About a third of them live in the foothills of the Taurus Mountains north of Aleppo, and an equal number along the Turkish border in the Jazirah. A further 10 per cent can be found in the vicinity of Jarabulus northeast of Aleppo, and from 10–15 per cent in the Hayy al-Akrad (Quarter of the Kurds) on the outskirts of Damascus.''}}</ref> | region5 = {{GER}} | pop5 = 1.2–1.5 million | ref5 = <ref>{{cite web|url=https://www.sueddeutsche.de/politik/interview-am-morgen-wir-deutsche-kurden-aergern-uns-ueber-die-bundesregierung-1.3913545! amp|title="Wir Kurden ärgern uns über die Bundesregierung" – Politik|date=21 March 2018|publisher=Süddeutsche.de|access-date=18 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.heise.de/tp/features/Geschenk-an-Erdogan-Kurdisches-Kulturfestival-verboten-4155967.html|title=Geschenk an Erdogan? Kurdisches Kulturfestival verboten|date=5 September 2018|publisher=heise.de|access-date=18 May 2019}}</ref> | region6 = {{flag icon|Azerbaijan}} [[আজাৰবাইজান]] | pop6 = 150,000–180,000 | ref6 = <ref name="coucileub">''[http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/WorkingDocs/Doc06/EDOC11006.htm The cultural situation of the Kurds]'', <cite>A report by Lord Russell-Johnston, Council of Europe, July 2006</cite>.</ref><!-- تکمیل یادکرد توسط ربات از ویکی انگلیسی --><ref name="Vanly">Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992). pg 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrghizistan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000), Total 450,000</ref> | region7 = {{FRA}} | pop7 = ১৫০,০০০ | ref7 = <ref>{{cite news|title=3 Kurdish women political activists shot dead in Paris|url=https://edition.cnn.com/2013/01/10/world/europe/france-kurd-deaths/|access-date=9 June 2014|publisher=CNN|date=11 January 2013}}</ref> | region8 = {{flag icon|Sweden}} চুইডেন | pop8 = ১০০,০০০+ | ref8 = <ref>{{Cite web|title=NATO Membership for Sweden: Between Turkey and the Kurds|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/nato-membership-sweden-between-turkey-and-kurds|access-date=7 August 2023|publisher=The Washington Institute|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Will exiled Kurds pay price of Sweden's NATO entry?|work=The Christian Science Monitor|url=https://www.csmonitor.com/World/Europe/2023/0228/Will-exiled-Kurds-pay-price-of-Sweden-s-NATO-entry|access-date=7 August 2023|issn=0882-7729}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 May 2022|title=NATO bid reignites Sweden's dispute with Turkey over Kurds|url=https://www.politico.eu/article/sweden-finland-nato-turkey-erdogan-magdalena-anderssonkurdish-rights/|access-date=7 August 2023|website=POLITICO|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=TT|date=23 September 2017|title=Svenskkurder: Självständighet kan inte vänta|language=sv|work=Svenska Dagbladet|url=https://www.svd.se/a/P7M45/svenskkurder-sjalvstandighet-kan-inte-vanta|access-date=7 August 2023|issn=1101-2412}}</ref> | region9 = {{flag icon|Netherlands}}[[নেদাৰলেণ্ড]] | pop9 = ১০০,০০০ | ref9 = <ref>{{cite news|title=Diaspora Kurde|url=https://www.institutkurde.org/kurdorama/|website=Institutkurde.org|access-date=2 November 2019|language=fr}}</ref> | region10 = {{flag icon|Russia}} [[ৰাছিয়া]] | pop10 = ৬৩,৮১৮ | ref10 = <ref>{{cite web|title=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|work=Demoscope.ru|access-date=4 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521170119/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|archive-date=21 May 2012}}</ref> | region11 = {{flag icon|Belgium}} বেলজিয়াম | pop11 = ৫০,০০০ | ref11 = <ref name=IKP>{{cite web|title=The Kurdish Diaspora|url=http://www.institutkurde.org/en/kurdorama/|website=Institut Kurde de Paris|access-date=9 June 2014}}</ref> | region12 = {{flag icon|United Kingdom}} [[যুক্তৰাজ্য ]] | pop12 = ৪৯,৮৪১ | ref12 = <ref name="uk1">{{cite web|title=QS211EW – Ethnic group (detailed)|url=http://www.nomisweb.co.uk/census/2011/CT0010/view/2092957703|work=nomis|publisher=Office for National Statistics|access-date=3 August 2013}}</ref><ref name="uk2" >{{cite web|title=Ethnic Group – Full Detail_QS201NI|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/18/2011_Northern_Ireland_census_results_-_Ethnic_group_%28QS201NI%29.pdf|access-date=4 September 2013}}</ref><ref name="uk3" >{{cite web|title=Scotland's Census 2011 – National Records of Scotland – Ethnic group (detailed)|url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|publisher=Scotland Census|access-date=29 September 2013|archive-date=21 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|url-status=dead|archivedate=21 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region13 = {{flagicon|Kazakhstan}} [[কাজাখাস্তান]] | pop13 =৪৭,৯৩৮ | ref13 = <ref>{{cite web|title=Ethnic composition of Kazakhstan 2021|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|access-date=4 July 2022|archivedate=21 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321205438/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|deadurl=yes}}</ref> | region14 = {{flag icon|Armenia}} [[আৰ্মেনিয়া]] | pop14 = ৩৭,৪৭০ | ref14 = <ref>{{cite web|title=Information from the 2011 Armenian National Census|url=http://www.armstat.am/file/doc/99478353.pdf|language=hy|work=Statistics of Armenia|access-date=27 May 2014}}</ref> | region15 = {{flag icon|Switzerland}} [[চুইজাৰলেণ্ড]] | pop15 = ৩৫,০০০ | ref15 = <ref>{{cite web|title=Switzerland|url=http://www.ethnologue.com/country/CH|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region16 = {{flag icon|Denmark}} [[ডেনমাৰ্ক]] | pop16 = ৩০,০০০ | ref16 = <ref>{{cite news|title=Fakta: Kurdere i Danmark|url=http://jyllands-posten.dk/indland/ECE5105449/fakta-kurdere-i-danmark/|access-date=24 December 2013|newspaper=Jyllandsposten|date=8 May 2006|language=da}}</ref> | region17 = {{flag icon|Jordan}} [[জৰ্ডান]] | pop17 = ৩০,০০০ | ref17 = <ref>{{cite web|title=Language and Cultural Shift Among the Kurds of Jordan|url=http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|access-date=10 November 2012|first1=Mahmoud A.|last1=Al-Khatib|first2=Mohammed N.|last2=Al-Ali|page=12|archive-date=1 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|url-status=dead|archivedate=1 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region18 = {{flag icon|Austria}} [[অষ্ট্ৰিয়া]] | pop18 = ২৩,০০০ | ref18 = <ref>{{cite web|title=Austria|url=http://www.ethnologue.com/country/AT|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region19 = {{flag icon|Greece}} [[গ্ৰীচ]] | pop19 = ২২,০০০ | ref19 = <ref>{{cite web|title=Greece|url=http://www.ethnologue.com/country/GR/|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region20 = {{USA}} | pop20 = ২০,৫৯১–৪০,০০০ | ref20 = <ref name="USCensus" >{{cite web|title=2011–2015 American Community Survey Selected Population Tables|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|url-status=dead|publisher=Census Bureau|access-date=29 March 2019|archivedate=12 February 2020|archiveurl=https://archive.today/20200212214434/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|deadurl=yes}}</ref>{{New archival link needed|date=April 2026}} | region21 = {{flag icon|Canada}} [[কানাডা]] | pop21 = ১৬,৩১৫ | ref21 = <ref>{{cite web|title=Ethnic Origin (279), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3), Generation Status (4), Age (12) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces and Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2016 Census|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|access-date=3 February 2018|date=25 October 2017}}</ref> | region22 = {{flag icon|Finland}} [[ফিনলেণ্ড]] | pop22 = 15,850 | ref22 = <ref>{{cite web|title=Language according to age and sex by region 1990 – 2021|url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/|publisher=Statistics Finland|access-date=27 November 2022}}</ref> | region23 = {{flag icon|Georgia}} জৰ্জিয়া | pop23 = ১৩,৮৬১ | ref23 = <ref>{{cite web|title=Population/Census|url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf|website=geostat.ge}}</ref> | region24 = {{flag icon|Kyrgyzstan}} [[কিৰ্গিস্তান]] | pop24 = ১৩,২০০ | ref24 = <ref>{{cite web|title=Number of resident population by selected nationality|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|publisher=United Nations|access-date=9 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|archive-date=10 July 2012|archivedate=10 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region25 = {{flag icon|Australia}} [[Australia]] | pop25 = 10,171 | ref25 = <ref>{{cite web|year=2022|title=Australia – Ancestry|url=https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|access-date=27 November 2022|archive-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|url-status=dead|archivedate=14 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|deadurl=yes}}</ref> | region26 = {{flag icon|Indonesia}} [[Indonesia]] | pop26 = 4,800 | ref26 = <ref>{{cite journal|url=https://www.semanticscholar.org/paper/Living-in-Limbo%3A-Iraqi-Refugees-in-Indonesia-Hoffman/530df0dabcc39afbebf226d425583e79664f3c28|title=Living in Limbo: Iraqi Refugees in Indonesia|journal=Refuge: Canada's Journal on Refugees|language=en|volume=28|number=1|first=Sue|last=Hoffman|year=2012|publisher=[[Yale Law Journal]]|location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]]|pages=15–24|doi=10.25071/1920-7336.36085|doi-access=free}}</ref> | languages = {{Plainlist| * '''Majority:'''<ref name="Iranatlas" >{{cite web|title=Atlas of the Languages of Iran A working classification|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.classification|website=Languages of Iran|access-date=25 May 2019}}</ref> * [[Kurdish language|Kurdish]] * {{Hlist|([[Kurmanji]]|[[Sorani]]|[[Southern Kurdish]]|[[Laki language|Laki]])}} * '''Minority:'''<ref name="leezenberg">{{cite journal|author1=Michiel Leezenberg|title=Gorani Influence on Central Kurdish: Substratum or Prestige Borrowing?|journal=ILLC – Department of Philosophy, University of Amsterdam|page=1|year=1993|url=http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|access-date=29 May 2019|archive-date=12 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|url-status=dead|archivedate=12 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|deadurl=yes}}</ref> * {{Hlist|[[Zaza language|Zaza]]|[[Gorani language (Zaza-Gorani)|Gorani]]|[[Shabaki language|Shabaki]]}} * '''Second languages:''' * {{Hlist|[[Turkish language|Turkish]]|[[Persian language|Persian]]|[[Arabic]]|Others}} }} | religions = {{Plainlist| * '''Predominantly:'''<ref>{{cite web|title=Kurds in Turkey|url=https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|access-date=13 September 2022|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|url-status=dead|archivedate=15 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|deadurl=yes}}</ref> * [[Islam]]{{efn|See [[Kurdish Muslims]]}} * {{Hlist|([[Sunni Islam|Sunni]]|[[Shia Islam|Shia]])}} * '''Significant minority:'''<ref>{{cite web|url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdistan-religion/|title=Learn About Kurdish Religion}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/kurds-iran-missing-piece-middle-east-puzzle|title=Kurds of Iran: The missing piece in the Middle East Puzzle}}</ref> * {{Hlist|[[Yazidism]] | [[Yarsanism]]| [[Zoroastrianism]] | [[Kurdish Alevism|Alevism]] | [[Christianity]]{{efn|See [[Kurdish Christians]]}} | [[History of the Jews in Kurdistan|Judaism]]}} }} | related = Other [[Iranian peoples|Iranic peoples]] | footnotes = }} '''কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী বা কুৰ্দ জনগোষ্ঠী''' হৈছে পশ্চিম এছিয়াৰ স্থানীয় ইৰাণী জনগোষ্ঠী।<ref>*{{cite encyclopedia|last1=Bois|first1=Th.|last2=Minorsky|first2=V.|last3=MacKenzie|first3=D.N.|encyclopedia=Encyclopedia of Islam, Second Edition|publisher=Brill Online|title=Kurds, Kurdistān|date=24 April 2012|volume=5|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544?s.num=53&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.start=40&s.q=nihawand|quote=The Kurds, an Iranian people of the Near East, live at the junction of (...)|page=439}} *{{cite book|first=John A.|last=Shoup|title=Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=GN5yv3-U6goC&pg=PA159|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598843637}} *{{cite book|first=Kendal|last=Nezan|title=A Brief Survey of the History of the Kurds|url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php|publisher=Kurdish Institute of Paris}}</ref> দক্ষিণ-পূব [[তুৰস্ক]], উত্তৰ-পশ্চিম [[ইৰাণ]], উত্তৰ [[ইৰাক]] আৰু উত্তৰ-পূব ছিৰিয়াত বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চল কুৰ্দিস্তানৰ স্থানীয় লোক। ৩০–৪৫ মিলিয়ন লোকৰ বিশ্বব্যাপী থকা কুৰ্দিছ সম্প্ৰদায় মূলতঃ কুৰ্দিস্তানত কেন্দ্ৰীভূত যদিও কুৰ্দিস্তানৰ বাহিৰে পশ্চিম [[এছিয়া]] আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ কিছু অংশত কুৰ্দিছ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ বৃহৎ সম্প্ৰদায় বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য যে তুৰস্কৰ মধ্য আনাতোলিয়ান কুৰ্দসকল (যিসকলে ১৯২৩ চনৰ আৰ্মেনিয়ান গণহত্যাৰ পিছত পূব আনাতোলিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল, সেই সময়ত পশ্চিম আৰ্মেনিয়া বুলি কোৱা হৈছিল), লগতে ইস্তানবুলৰ কুৰ্দসকল; ইৰাণৰ খোৰাছানী কুৰ্দসকল; ককেছাছৰ কুৰ্দসকল (যিসকল মূলতঃ আজাৰবাইজান আৰু আৰ্মেনিয়াত আছে); আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ বিভিন্ন দেশত — বিশেষকৈ [[জাৰ্মানী]], [[ফ্ৰান্স]], [[ছুইডেন]] আৰু [[নেদাৰলেণ্ড]]ত বাস কৰে। ==ভাষা== [[File:Kurdish-inhabited area by CIA (1992).jpg|thumb|মধ্যপ্ৰাচ্যৰ কুৰ্দি বসতিপ্ৰধান অঞ্চল (১৯৯২)]] [[File:Maunsell&#039;s map, Pre-World War I British Ethnographical Map of eastern Turkey in Asia, Syria and western Persia 01.jpg|thumb|১৯১০ চনৰ মানচেল মানচিত্ৰ। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ব্ৰিটিছ নৃতাত্ত্বিক মানচিত্ৰত কুৰ্দিছ অঞ্চলসমূহ হালধীয়া (পাতল আৰু ডাঠ দুয়োটা) ৰঙেৰে দেখুওৱা হৈছে।]] কুৰ্দি (কুৰ্দি: কুৰ্দি বা কুৰ্দি) হৈছে কুৰ্দি জনসাধাৰণে কোৱা আন্তঃসংযোগী উপভাষাৰ এটা গোট। <ref name="Iranica-KurdLang">{{cite encyclopedia |year=2008 |title=Kurdish Language |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |url=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-i |access-date=2 December 2011 |last=Paul |first=Ludwig}} Writes about the problem of attaining a coherent definition of "Kurdish language" within the Northwestern Iranian dialect continuum. There is no unambiguous evolution of Kurdish from Middle Iranian, as "from Old and Middle Iranian times, no predecessors of the Kurdish language are yet known; the extant Kurdish texts may be traced back to no earlier than the 16th century CE." Ludwig Paul further states: "Linguistics itself, or dialectology, does not provide any general or straightforward definition of at which point a language becomes a dialect (or vice versa). To attain a fuller understanding of the difficulties and questions that are raised by the issue of the 'Kurdish language,' it is therefore necessary to consider also non-linguistic factors."</ref> ইয়াক প্ৰধানকৈ [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দিস্তান গঠন কৰা অংশত কোৱা হয়।<ref>[http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm Geographic distribution of Kurdish and other Iranic languages] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071018024743/http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm |date=18 October 2007 }}</ref> ইৰাকত আৰবী ভাষাৰ সমান্তৰালভাৱে কুৰ্দিছ ভাষা জাতীয় ভাষা হিচাপে আনুষ্ঠানিক মৰ্যাদা আছে; ইৰাণত ইয়াক আঞ্চলিক ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে আৰু আৰ্মেনিয়াত ইয়াক সংখ্যালঘু ভাষা বুলি গণ্য কৰা হয়। দশম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আল-মাছৌদিৰ দৰে আৰব ভূগোলবিদসকলে কুৰ্দিছ জনসাধাৰণক এক সুকীয়া ভাষা সম্প্ৰদায় হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল। বহুতো কুৰ্দ দ্বিভাষিক বা বহুভাষিক; তেওঁলোকে নিজৰ মাতৃভাষা কুৰ্দি ভাষাৰ লগতে নিজৰ গৃহভূমিৰ ভাষাসমূহ—যেনে আৰবী, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী—দ্বিতীয় ভাষা হিচাপে কয়, আনহাতে কুৰ্দি প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সদস্যসকলে প্ৰায়ে তিনিটা বা তাতকৈ অধিক ভাষা কয়। তুৰ্কীকৃত আৰু আৰবীকৃত কুৰ্দসকলে প্ৰায়ে কুৰ্দি ভাষা কম ব্যৱহাৰ কৰে বা একেবাৰেই ব্যৱহাৰ নকৰে। মেকেঞ্জীৰ মতে কুৰ্দি ভাষাৰ সকলো উপভাষাই কেইটামান ভাষিক বৈশিষ্ট্য ভাগ কৰে যিবোৰ অন্যান্য ইৰাণী ভাষাত নাই। ==ধৰ্ম== ===ইছলাম=== কুৰ্দিছসকলৰ অধিকাংশই চুন্নী মুছলমান। এওঁলোকে শ্বাফী পন্থা অনুসৰণ কৰে যদিও এক উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘুৱে হানাফী পন্থা <ref>{{Cite journal|last1=Sarigil|first1=Zeki|last2=Fazlioglu|first2=Omer|date=2014|title=Exploring the roots and dynamics of Kurdish ethno-nationalism in Turkey|url=http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|journal=Nations and Nationalism|publisher=[[Bilkent University]]|volume=20|issue=3|page=447|doi=10.1111/nana.12058|hdl=11693/26432|hdl-access=free|access-date=20 February 2021|archive-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218061906/http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|url-status=dead}}</ref> আৰু আলেভিছ ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি বহুতো শ্বাফী কুৰ্দে দুটা চুফী আদেশৰ ভিতৰত এটা আদেশ অনুসৰণ কৰে। সেয়া হ'ল নাকচবন্দী আৰু কাদ্ৰিয়াহ।<ref>{{Cite journal|last=van Bruinessen|first=Martin|date=2000|title=The Qadiriyya and the lineages of Qadiri shaykhs in Kurdistan|journal=Journal of the History of Sufism|volume=1–2|citeseerx=10.1.1.545.8465}}</ref> চুন্নী ইছলামৰ উপৰি আলেভিছ আৰু ছিয়া ইছলামকো অনুসৰণ কৰে লাখ লাখ কুৰ্দিছলোকে। <ref>{{Cite book|last=McDowall|first=David|title=The Kurds: A Nation Denied|publisher=Minority Rights Group|year=1992|isbn=9781873194300|pages=57}}</ref> ===য়াজিদবাদ=== [[File:Yezidi New Year in Lalish (18 April 2017) 21.jpg|thumb|ললিছত ইয়াজিদী নৱবৰ্ষ উদ্‌যাপন, ১৮ এপ্ৰিল ২০১৭]] ইয়াজিদী ধৰ্ম হ'ল ইৰাণী প্ৰাক-জোৰ’ষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মৰ পশ্চিমীয়া শাখাত শিপা থকা এক ঈশ্বৰবাদী জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম। <ref name=":02">{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|oclc=879288867}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last=Foltz|first=Richard|date=1 June 2017|title=The "Original" Kurdish Religion? Kurdish Nationalism and the False Conflation of the Yezidi and Zoroastrian Traditions|url=http://dx.doi.org/10.1163/18747167-12341309|journal=Journal of Persianate Studies|volume=10|issue=1|pages=87–106|doi=10.1163/18747167-12341309|issn=1874-7094|url-access=subscription}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|first=Omarkhali|last=Khanna|title=The status and role of the Yezidi legends and myths : to the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|date=2011|oclc=999248462}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Kreyenbroek|first=Philip G.|url=https://books.google.com/books?id=OTQqAQAAMAAJ&q=Ancient+iranian|title=Yezidism—its Background, Observances, and Textual Tradition|date=1995|publisher=E. Mellen Press|isbn=978-0-7734-9004-8|language=en}}</ref> জগতখন সৃষ্টি কৰি সাতটা পৱিত্ৰ সত্তাৰ তত্ত্বাৱধানত অৰ্পণ কৰা এজন ঈশ্বৰৰ বিশ্বাসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। <ref name="Allison 2017">{{cite encyclopedia|title=The Yazidis|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Religion|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|url=https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|access-date=15 May 2021|date=25 January 2017|doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.254|isbn=9780199340378|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311065225/https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|archive-date=11 March 2019|author-last=Allison|author-first=Christine|doi-access=free|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|first=Açıkyıldız|last=Birgül|url=https://www.worldcat.org/oclc/772844849|title=The Yezidis : the History of a Community, Culture and Religion.|date=2010|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-0-85772-061-0|location=London|oclc=772844849}}</ref>এই সাতটা সত্তাৰ নেতা হৈছে টাউছ-ই-মালেক, যাক এটা ময়ূৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। <ref name="Allison 2017"/><ref name="Maisel">{{Cite book|last=Maisel|first=Sebastian|url=https://books.google.com/books?id=EFgIDgAAQBAJ&pg=PA44|title=Yezidis in Syria: Identity Building among a Double Minority|date=24 December 2016|publisher=Lexington Books|isbn=9780739177754|language=en}}</ref> ইয়াৰ অনুগামীৰ সংখ্যা বিশ্বজুৰি ৭ লাখৰপৰা ১০ লাখলৈকে আছে।<ref>{{Cite book|last=Rowe|first=Paul S.|url=https://books.google.com/books?id=bOF1DwAAQBAJ&dq=yezidis+number&pg=PT807|title=Routledge Handbook of Minorities in the Middle East|date=20 September 2018|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-23378-7|language=en}}</ref> [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দি অঞ্চলত এওঁলোক খিলঞ্জীয়া। ৰাছিয়া, জৰ্জিয়া আৰু আৰ্মেনিয়াতো য়াজিদীসকলৰ অৱস্থিতি আছে। শেহতীয়া য়াজিদী সম্প্ৰদায় অট্টোমান সাম্ৰাজ্যৰ মুছলমানসকলৰ নিৰ্যাতনৰপৰা পলায়ন কৰা শৰণাৰ্থীসকলে স্থাপন কৰিছে। <ref name=":1" /> ইয়াজিদবাদ কুৰ্দিছ আলেভিজম আৰু ইয়াৰানবাদৰ সৈতে বহুতোক্ষেত্ৰত মিল থকা দেখা যায় আৰু যিবোৰ প্ৰাক-ইছলামিক যুগৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল। <ref>{{Cite book|last1=Bozarslan|first1=Hamit|url=https://books.google.com/books?id=IXgnEAAAQBAJ|title=The Cambridge History of the Kurds|last2=Gunes|first2=Cengiz|last3=Yadirgi|first3=Veli|date=22 April 2021|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-58301-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Omarkhali|first=Khanna|date=January 2009|title=The status and role of the Yezidi legends and myths. To the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|url=https://www.academia.edu/7918305|journal=Folia Orientalia|issn=0015-5675|oclc=999248462}}</ref><ref>{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|url=https://www.worldcat.org/oclc/879288867|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|date=2013|language=English|oclc=879288867}}</ref> ===য়াৰছানিবাদ=== য়াৰছানিবাদক আহল-ই-হাক, আহলে-হাগ বা কাকাই বুলিও জনা যায়। কুৰ্দিস্তানৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত এই ধৰ্মও অন্যতম। যদিও অধিকাংশ য়াৰছানী শাস্ত্ৰ গোৰাণী ভাষাত আৰু সকলো য়াৰছানী পৱিত্ৰ স্থান কুৰ্দিস্তানত অৱস্থিত, তথাপি এই ধৰ্ম অনুগামী আন অঞ্চলতো পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, [[ইৰাক]]ৰ কুৰ্দিস্তানত ৩ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে, আনহাতে [[ইৰাণ]]ত ২০ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে।<ref>{{Cite web|title=About Yarsan, a religious minority in Iran and Yarsani asylum seekers – Yarsanmedia|url=http://www.yarsanmedia.org/ku/?p=10565|access-date=22 June 2021|language=fa-IR}}</ref> অৱশ্যে দুয়োখন দেশতে য়াৰছানীৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ নাই। ===জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম=== [[File:Faravahar-Gold.svg|thumb|জৰদস্তি ধৰ্মৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতীক ফৰৱাহাৰ (বা ফেৰোহৰ)ক এক ফ্ৰাভাছি (ৰক্ষক আত্মা)ৰ চিত্ৰণ বুলি গণ্য কৰা হয়। ]] ইৰাণী ধৰ্ম জৰদস্তিবাদে ইৰাণী সংস্কৃতিৰ ওপৰত গভীৰভাৱে প্ৰভাৱ পেলাইছে। কিয়নো জুৰদস্তিবাদৰ এটা অংশ কুৰ্দিছ জনসাধাৰণ আৰু ইয়াৰ কিছু প্ৰভাৱ মধ্যযুগত ধৰ্মটোৰ অৱনতি ঘটাৰ পিছতো প্ৰচলিত আছে। ইৰাণী দাৰ্শনিক ছুহৰাৱাৰ্ডিয়ে জৰদস্তিৰ ধৰ্মৰপৰা বহুখিনি শিক্ষা আহৰণ কৰিছিল।<ref>Henry Corbin. The Man of Light in Iranian Sufism. Omega Publications, New York. 1994. {{ISBN|0-930872-48-7}}.</ref> নবী জৰদস্তিৰ শিক্ষাৰ ভিত্তিত এই ধৰ্মৰ দেৱতা আহুৰা মাজদা। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত যেনে মচীহবাদ, সোণালী নিয়ম, স্বৰ্গ আৰু নৰকৰ ধাৰণা আৰু মুক্ত ইচ্ছাই দ্বিতীয় মন্দিৰ ইহুদী ধৰ্ম, নষ্টিচিজম, খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আৰু ইছলামকে ধৰি অন্যান্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থাসমূহক প্ৰভাবিত কৰিছে।<ref>{{Citation|last=Hinnel|first=J|title=The Penguin Dictionary of Religion|year=1997|publisher=Penguin Books UK}}</ref> ২০১৬ চনত ইৰাকৰ কুৰ্দিস্তানত প্ৰথমটো আনুষ্ঠানিক জৰদস্তি অগ্নি মন্দিৰ চুলেমানিয়াত মুকলি কৰা হয়। উপস্থিতসকলে ধৰ্মীয় জুই জ্বলাই ফ্ৰেম ড্ৰাম (বা ডাফ) বজাই এই অনুষ্ঠানটো উদ্‌যাপন কৰে।[18] কুৰ্দিস্তান অঞ্চলৰ জৰদস্তি ধৰ্মৰ মুৰব্বী আৱাত তায়িবৰ দাবী যে বহুতে জৰদস্তি ধৰ্মলৈ ঘূৰি আহিছে যদিও ইছলামিক মৌলবাদীৰপৰা সম্ভাৱ্য প্ৰতিশোধৰ ভয়ত ইয়াৰে কিছুমানে ইয়াক গোপন কৰি ৰাখিছে। ===খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম=== যদিও কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ অসংখ্য ঐতিহাসিক বিৱৰণ আছে, তথাপি ইয়াৰে অধিকাংশই ব্যক্তি বিশেষৰহে, কোনো বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ নহয়। কিন্তু ১৯ আৰু ২০ শতিকাৰ কেইবাটাও ভ্ৰমণ-কাহিনীত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টান জনগোষ্ঠীৰ লগতে উল্লেখযোগ্য খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যা থকা কুৰ্দি মুছলমান জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখ আছে। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ এটা বৃহৎ অংশ আৰ্মেনিয়ান বা অচূৰীয় মূলৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়,<ref>{{cite journal|last1=Sykes|first1=M.|year=1908|title=The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire|url=https://zenodo.org/record/1449629|journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|volume=38|pages=451–486|doi=10.2307/2843309|jstor=2843309}}</ref> আৰু কিছুমান খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা এতিয়াও আছে বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। পূৰ্বৰ শতিকাৰ কুৰ্দি ভাষাত লিখা কেইবাটাও খ্ৰীষ্টান প্ৰাৰ্থনাও আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে।<ref>Hervas, L. Saggio. (1787). 'Pratico delle lingue: con prolegomeni, e una raccolta di orazioni dominicali in piu di trecento lingue e dialetti...'. Cesena: Per Gregorio Biasini, pp. 156–157.</ref> শেহতীয়া বছৰবোৰত মুছলমান পটভূমিৰ কিছুমান কুৰ্দে খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |title=A Muslim Leader Converted to Christianity in Iraqi Kurdistan |access-date=6 June 2020 |archive-date=19 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |url-status=dead |archivedate=19 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=The Kurds|url=http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|access-date=9 March 2016|website=Urbana|archive-date=28 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|url-status=dead|archivedate=28 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-islamic-state-christians-idUSKCN1RS19N|title=Christianity grows in Syrian town once besieged by Islamic State|date=16 April 2019|agency=Reuters}}</ref> বাইবেলৰ কিছু অংশ প্ৰথমবাৰৰ বাবে কুৰ্মানজী উপভাষাত ১৮৫৬ চনত উপলব্ধ কৰা হৈছিল। আমেৰিকান বাইবেল ছ'চাইটিৰ আৰ্মেনিয়ান কৰ্মচাৰী ষ্টেপানে গছপেল(Gospel)সমূহ অনুবাদ কৰিছিল আৰু ১৮৫৭ চনত প্ৰকাশ কৰিছিল। ঐতিহাসিকভাৱে বিখ্যাত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ ভিতৰত জাকাৰে আৰু ইভানে মাখাৰগ্ৰাডজেলি নামৰ দুজন ভাতৃও আছে। <ref>Alexei Lidov, 1991, The mural paintings of Akhtala, p. 14, Nauka Publishers, Central Dept. of Oriental Literature, University of Michigan, {{ISBN|5-02-017569-2}}, {{ISBN|978-5-02-017569-3}}, ''It is clear from the account of these Armenian historians that Ivane's great-grandfather broke away from the Kurdish tribe of Babir''</ref><ref>Vladimir Minorsky, 1953, Studies in Caucasian History, p. 102, CUP Archive, {{ISBN|0-521-05735-3}}, {{ISBN|978-0-521-05735-6}}, ''According to a tradition which has every reason to be true, their ancestors were Mesopotamian Kurds of the tribe (xel) Babirakan.''</ref><ref>Richard Barrie Dobson, 2000, Encyclopedia of the Middle Ages: A-J, p. 107, Editions du Cerf, University of Michigan, {{ISBN|0-227-67931-8}}, {{ISBN|978-0-227-67931-9}}, ''under the Christianized Kurdish dynasty of Zak'arids they tried to re-establish nazarar system...''</ref> ==জনসংখ্যা== পশ্চিম এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দৰ সংখ্যা ৩ৰপৰা ৪.৫ কোটিৰ ভিতৰত বুলি অনুমান কৰা হৈছে, আনহাতে এক বা ২০ লাখ কুৰ্দ প্ৰব্ৰজনকাৰীত বাস কৰে। তুৰস্কৰ জনসংখ্যাৰ ১৮ৰপৰা ২৫%<ref name="Mackey">{{cite book|first=Sandra|last=Mackey|title=The Reckoning: Iraq and the Legacy of Saddam|url=https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack|url-access=registration|publisher=W.W. Norton and Co.|year=2002|page=[https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack/page/350 350]|isbn=9780393051414|quote=As much as 25% of Turkey is Kurdish}} This would raise the population estimate by about 5 million.{{dubious|date=October 2014}}<!--What does this even mean and what was her source? Without context, this may refer to area not population.--></ref>, ইৰাকত ১৫ৰপৰা ২০% <ref name="USDOS2012">{{cite web|title=Background Note: Syria|author=Bureau of Near Eastern Affairs|work=State.gov|publisher=US State Department|location=Washington, DC|date=9 March 2012|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm|access-date=2 August 2015}} The CIA ''World Factbook'' reports all non-Arabs make up 9.7% of the Syrian population, but does not break out the Kurdish figure separately. However, this State Dept. source provides a figure of 9%. {{as of|2015|08}}, the current document at this state.gov URL no longer provides such ethnic group data.</ref> [[ইৰাণ]]ৰ ১০% আৰু ছিৰিয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৯% কুৰ্দসকলৰ সংখ্যা। চাৰিওখন দেশতে কুৰ্দসকল আঞ্চলিক সংখ্যাগৰিষ্ঠ, যেনে তুৰ্কী কুৰ্দিস্তান, ইৰাকী কুৰ্দিস্তান, ইৰাণৰ কুৰ্দিস্তান, [[ছিৰিয়া]]ৰ কুৰ্দিস্তান। মধ্যপ্ৰাচ্যৰ আৰব, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কৰ পিছত কুৰ্দসকল চতুৰ্থ বৃহত্তম জনগোষ্ঠী। ১৯৯১ চনত কুৰ্দৰ মুঠ সংখ্যা ২ কোটি ২৫ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল; ইয়াৰে ৪৮% [[তুৰস্ক]]ত, ২৪% [[ইৰাণ]]ত, ১৮% [[ইৰাক]]ত আৰু ৪% ছিৰিয়াত বাস কৰিছিল <ref>{{cite web|title=A Stateless Nation's Quest for Sovereignty in the Sky|first=Amir|last=Hassanpour|date=7 November 1995|publisher=[[Concordia University]]|url=http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070820033216/http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-date=20 August 2007|access-date=3 August 2015}} Paper presented at the Freie Universitat Berlin. For the figure, cites: {{cite news|title=The Kurds: A Nation Denied|first=David|last=McDowall|year=1992|location=London|publisher=Minority Rights Group}}</ref>। শেহতীয়াকৈ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিমীয়া দেশসমূহত কুৰ্দিছ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৫ লাখ হৈছে, ইয়াৰে প্ৰায় আধা [[জাৰ্মানী]]ত বাস কৰে। ট্ৰেন্সককাছাছ আৰু মধ্য এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দসকলৰ ক্ষেত্ৰখন অনন্য। এই লোকসকলে বেছিভাগেই [[ৰাছিয়া]] সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত তালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাত বাস কৰাৰ এশ বছৰৰো অধিক সময় তেওঁলোকে স্বতন্ত্ৰভাৱে বিকশিত হৈছে আৰু এক সুকীয়া জাতিগত পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে।<ref>"The Kurds of Caucasia and Central Asia have been cut off for a considerable period of time and their development in Russia and then in the Soviet Union has been somewhat different. In this light the Soviet Kurds may be considered to be an ethnic group in their own right." ''[[The Red Book of the Peoples of the Russian Empire]]'' {{cite web|title=Kurds|url=http://www.eki.ee/books/redbook/kurds.shtml|publisher=Institute of Estonia (EKI)|access-date=22 June 2012}}</ref> ১৯৯০ চনত এই গোটৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ০৪ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। <ref>Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992), p. 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrgyzstan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000) (total 410,000).</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery> File:Mercier. Kurde (Asie). Auguste Wahlen. Moeurs, usages et costumes de tous les peuples du monde. 1843.jpg|Mercier. Kurde (Asie) by Auguste Wahlen, 1843 File:AmadeoPreziosi1816 1882.jpg|আমাদেও প্ৰেজিঅ'ছিৰদ্বাৰা অংকিত কুৰ্দিছ যোদ্ধা File:3. Turquie d'Asia - 3. Vilayet de Koniah - 10. Planche.png|আৰ্মেনিয়ান, তুৰ্কী আৰু কুৰ্দিছ মহিলাসকল নিজৰ পৰম্পৰাগত পোছাকত, ১৮৭৩ চন File:Zakho Kurds by Albert Kahn (color-corrected).jpg|এলবাৰ্ট কানৰ ফটোত জাখো কুৰ্দছ, ১৯১০ চন File:Kurdish Cavalry in the Caucasus Mountains. The New York Times, January 24, 1915.jpg|ককেছাছ পৰ্বতমালাৰ গিৰিপথত কুৰ্দিছ অশ্বাৰোহী বাহিনী (দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ২৪ জানুৱাৰী, ১৯১৫) File:A Jaf chief, S. Kurdistan.jpg|এজন কুৰ্দিছ মুখিয়াল File:Antoin Sevruguin 1 kurdish woman.jpg|ইৰাণৰ পিৰানশ্বহৰৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা, এণ্টোৱান চেভৰুগুইন File:Nowruz 2017 in Bisaran, Kurdistan province.jpg|পূব কুৰ্দিস্তানৰ বিচাৰাণৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা আৰু এটি শিশু,২০১৭ File:A group of Kurdish men with traditional clothing at Hawraman, Kurdistan.jpg| পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পিন্ধা কুৰ্দি পুৰুষৰ এটা দল, হাৰামান File:Guard at Citadel - Erbil - Iraq.jpg|পৰম্পৰাগত কাপোৰ পিন্ধা এজন কুৰ্দিছ লোক, আৰবিল File:YPJ - Rojava.jpg|উত্তৰ আৰু পূব ছিৰিয়াৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰশাসনৰ' জাভাৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা যোদ্ধা। </gallery> ===তথ্যৰ উৎস=== {{reflist}} === কিতাপৰ উদ্ধৃতিৰ উৎস === * {{cite book|last1=Aslanian|first1=Sebouh|title=From the Indian Ocean to the Mediterranean: The Global Trade Networks of Armenian Merchants from New Julfa|date=2011|publisher=University of California Press|location=California|isbn=978-0520947573}} * {{cite book|last1=Blow|first1=David|title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0857716767}} * {{cite book|last1=Bournoutian|first1=George|author-link1=George Bournoutian|title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present)|date=2002|publisher=Mazda Publishers|isbn=978-1568591414|page=[https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208 208]|edition=2|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208}} * {{cite book|last1=Floor|first1=Willem|last2=Herzig|first2=Edmund|title=Iran and the World in the Safavid Age|date=2012|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1850439301}} * Barth, F. 1953. ''Principles of Social Organization in Southern Kurdistan.'' Bulletin of the University Ethnographic Museum 7. Oslo. * Hansen, H.H. 1961. ''The Kurdish Woman's Life.'' Copenhagen. Ethnographic Museum Record 7:1–213. * {{cite book|last1=Kennedy|first1=Hugh|title=Crusader Castles|date=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-79913-3|language=en}} * Leach, E.R. 1938. ''Social and Economic Organization of the Rowanduz Kurds.'' London School of Economics Monographs on Social Anthropology 3:1–74. * Longrigg, S.H. 1953. ''Iraq, 1900–1950.'' London. * Masters, W.M. 1953. ''Rowanduz.'' Ph.D. dissertation, University of Michigan. * McKiernan, Kevin. 2006. ''The Kurds, a People in Search of Their Homeland''. New York: St. Martin's Press. {{ISBN|978-0-312-32546-6}} * {{cite book|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|title=Historical Dictionary of Georgia|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1442241466|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ}} * {{cite encyclopedia|article=ŠAYḴ-ʿALI KHAN ZANGANA|last=Matthee|first=Rudi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/shaykh-ali-khan|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica}} * {{Cite book|title=The Crusades, Christianity, and Islam.|last=Riley-Smith|first=Jonathan|publisher=Columbia University Press|year=2008|isbn=978-0-231-14625-8}} * {{Cite encyclopedia|title=ʿANNAZIDS|year=1985|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Aḥmad|first=K. M.|pages=97–98|volume=II. Fasc. 1}} * {{cite encyclopedia|last=Atmaca|first=Metin|year=2012|editor=Fleet, Kate|editor2=Krämer, Gudrun|editor3=Matringe, Denis|editor4=Nawas, John|editor5=Stewart, Devin J.|title=Bābān|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_25080|isbn=9789004464582|publisher=Brill|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, THREE.}} * {{Cite book|title=Meta-Religion: Religion and Power in World History.|last=Laine|first=James W.|publisher=California University Press|year=2015|isbn=978-0-520-95999-6}} * {{cite book|title=The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs|last=Madelung|first=W.|publisher=Cambridge University Press|year=1975|isbn=978-0-521-20093-6|editor-last=Frye|editor-first=R. N.|location=Cambridge|chapter=The Minor Dynasties of Northern Iran}} * {{Cite encyclopedia|title=BAHDĪNĀN|year=1988|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|volume=III, Fasc. 5|last=Hassanpour|first=A.|page=485}} * {{Cite book|title=Arabs in History|last=Lewis|first=Bernard|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=978-0-19-158766-5}} * {{cite encyclopedia|last=Spuler|first=B.|date=2012|title=Faḍlawayh|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Publishers|doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_2233|isbn=9789004161214}} * {{Cite book|title=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East From the Sixth to the Eleventh Century|last=Kennedy|first=Hugh|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781317376392|edition=3nd}} * {{Cite encyclopedia|title=SHADDADIDS|year=2000|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Peacock|first=Andrew}} * {{Cite book|title=Decline and fall of Byzantium to the Ottoman Turks|last=Magoulias|first=Harry J.|publisher=State University Press|year=1975|isbn=978-0-8143-1540-8}} * {{Cite book|title=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|last=Tapper|first=Richard|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521583367|language=en}} * {{Cite book|title=The New Islamic Dynasties|last=Bosworth|first=C.E|publisher=Columbia University Press|year=1996|isbn=978-0-231-10714-3}} * {{cite encyclopedia|title=Daysam|last=Bosworth|first=C. Edmund|pages=172–173|date=1994|encyclopedia=Encyclopædia Iranica. Vol. VII, Fasc. 2}} * {{cite book|title=From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260|last=Humphreys|first=R. Stephen|publisher=State University of New York Press|year=1977|isbn=0-87395-263-4}} * {{cite book|title=Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania|last1=Vacca|first1=Alison|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1107188518}} * {{cite encyclopedia|last1=Mazaheri|first1=Mas‘ud Habibi|last2=Gholami|first2=Rahim|title=Ayyūbids|year=2008|encyclopedia=Encyclopedia Islamica|publisher=Brill|editor1=Madelung, Wilferd|editor2=Daftary, Farhad|doi=10.1163/1875-9831_isla_COM_0323|isbn=978-90-04-16860-2}} * {{Cite encyclopedia|title=HAZĀRASPIDS|year=2003|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Bosworth|first=C. Edmund|volume=XII. Fasc. 1|pages=93}} * {{Cite book|title=The Pursuit of Pleasure: Drugs and Stimulants in Iranian History, 1500–1900|last=Matthee|first=Rudi|publisher=Princeton University Press|year=2005|isbn=978-1-4008-3260-6}} * {{cite encyclopedia|article=|last=Hamid|first=Algar|year=2006|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XIII. Fasc. 5|pages=456–474|title=IRAN ix. RELIGIONS IN IRAN (2) Islam in Iran (2.3) Shiʿism in Iran Since the Safavids}} * {{Cite encyclopedia|last=Minorsky|first=Vladimir|date=2012|title=Lak|publisher=Brill Publishers|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|edition=Second|doi=10.1163/1573-3912_islam_COM_0562|isbn=9789004161214}} * {{cite encyclopedia|year=2009|title=Ṣafavid Dynasty|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|last2=Matthee|first2=Rudi|last1=Amoretti|first1=Biancamaria Scarcia|editor-last=Esposito|editor-first=John L.|publisher=Oxford University Press}} * {{Cite book|title=Iran: a Modern History|last=Amanat|first=Abbas|publisher=Yale University Press|year=2017|isbn=9780300231465}} * {{cite encyclopedia|title=SAFAVID DYNASTY|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Matthee|first=Rudi}} * {{Cite book|title=Studies in Caucasian History|last=Minorsky|first=V.|publisher=Cambridge University Press|year=1953|isbn=978-0-521-05735-6}} * {{cite encyclopedia|title=EBN BAZZĀZ|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Savory|first=Roger|page=8|volume=VIII. Fasc. 1.}} * {{Cite book|title=Nomads in the Middle East|last=Manz|first=Beatrice F.|publisher=Cambridge University Press|year=2021|isbn=9781139028813}} ==টোকা== {{Notelist}} ==অধিক পঢ়ক== {{Library resources box}} * {{cite journal|author-link=Samir Amin |last=Amin |first=Samir |date=October 2016 |url=http://monthlyreview.org/2016/10/01/the-kurdish-question-then-and-now/ |title=The Kurdish Question Then and Now |journal=[[Monthly Review]] |volume=68 |issue=5}} * {{cite book|last=Dundas |first=Chad |chapter=Kurdish Americans |title=Gale Encyclopedia of Multicultural America |editor-first=Thomas |editor-last=Riggs |edition=3rd |volume=3 |year=2014 |publisher=Gale |pages=41–52 |chapter-url=https://link.gale.com/apps/doc/CX3273300110/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=d68f87d1 }} * {{cite book|last=Eppel |first=Michael |title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism |year=2016 |publisher=University of Texas Press}} * {{cite book|editor-last=Maisel |editor-first=Sebastian |title=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |publisher=ABC-Clio |year=2018}} * {{cite book|last=Shareef |first=Mohammed |title=The United States, Iraq and the Kurds: Shock, Awe and Aftermath |publisher=Routledge |year=2014}} ===ইতিহাস তালিকা=== * {{Cite web |last=Hitchins |first=Keith |date=2021 |title=Kurds. Studies of Modern Kurdish History |url=https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |access-date=22 March 2025 |website=[[Encyclopaedia Iranica Online]] |publisher=Brill |doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |doi-access=free}} * {{Cite journal|last1=Maxwell|first1=Alexander|last2=Smith|first2=Tim|year=2015|title=Positing 'not-yet-nationalism': limits to the impact of nationalism theory on Kurdish historiography|journal=Nationalities Papers|volume=43|issue=5|pages=771–787|doi=10.1080/00905992.2015.1049135|s2cid=143220624}} * {{cite book|editor-last=Meho |editor-first=Lokman I. |title=The Kurdish Question in U.S. Foreign Policy: A Documentary Sourcebook |publisher=Praeger |year=2004 |location=Westport, Conn. |ISBN=9780313314353 |OCLC=845600852 }} * {{cite journal|last=Sharif |first=Nemat |url=https://www.proquest.com/openview/13dfa04be0192500842b32d89182f1dc/1?pq-origsite=gscholar&cbl=44192 |title=A Brief History of Kurds and Kurdistan: Part I: From the Advent of Islam to AD 1750 |journal=The International Journal of Kurdish Studies |volume=10 |issue=1/2 |year=1996 |pages=105–155}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Kurdish people}} * [http://www.institutkurde.org/ The Kurdish Institute of Paris] Kurdish language, history, books and latest news articles. * [https://web.archive.org/web/20010721001234/http://www.kurdistanica.com/ The Encyclopaedia of Kurdistan] * [https://web.archive.org/web/20150924001027/http://www.enstituyakurdi.org/index.php?newlang=english Istanbul Kurdish Institute] * [https://web.archive.org/web/20060717023951/http://www.pen-kurd.org/index-en.html The Kurdish Center of International Pen] * [http://www.kurdishlibrary.org/ Kurdish Library], supported by the [[Sweden|Swedish]] Government. * [https://web.archive.org/web/20041024074007/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html Ethnic Cleansing and the Kurds] * [http://www.transoxiana.org/0109/aloian-kurds_ottoman_hungary.html The Kurds in the Ottoman Hungary] by Zurab Aloian * [http://theotheriraq.com/ "The Other Iraq" Kurdish Information Website] === The Kurdish issue in Turkey === * [https://web.archive.org/web/20020527064459/http://www.db.idpproject.org/Sites/idpSurvey.nsf/wCountries/Turkey A report on Kurdish IDPs – 2005] * [https://web.archive.org/web/20050409063105/http://www.dw-world.de/dw/article/0%2C1564%2C1484632%2C00.html A German newspaper's take on the Kurdish issue – 2005] * [https://www.theguardian.com/The_Kurds/Story/0,,428351,00.html The Guardian – ''What's in a name? Too much in Turkey'' – 2001] * {{cite web|url=https://www.foreignpolicyjournal.com/2011/04/22/the-kurdish-issue/3/|title=The impact on the politics of Iraq and Turkey and their bilateral relations regarding the Kurds in the post-Saddam regime|author=Sonia Roy|date=22 April 2011|publisher=Foreign Policy Journal}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] [[শ্ৰেণী:জনগোষ্ঠী]] 4jthhs4p8eejqadzsqef8pzih9zqc3y 604981 604980 2026-05-06T17:37:24Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* চিত্ৰসমূহ */ 604981 wikitext text/x-wiki {{Short description|Iranic ethnic group}} {{bots|deny=Citation bot}} {{Infobox ethnic group | native_name_lang = ku | flag = | flag_caption = | group = কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী | native_name = {{langx|ku|کورد|Kurd|label=none}} | image = | pop =৩০–৩৫ মিলিয়ন <ref name="washingtonkurd">{{cite web |title=Kurdish Population|url=https://dckurd.org/kurdistan/|publisher=[[Washington Kurdish Institute]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250109021853/https://dckurd.org/kurdistan/|archive-date=9 January 2025|quote=''There are an estimated 30–35 million Kurds, and about half of them live in Turkey.''}}</ref><br>(''ৱাছিংটন কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট'',২০২৪ চনৰ অনুমান )<hr>30–40 million<ref name="CIAonline">{{cite book|title=The World Factbook|edition=Online|date=2015|publisher=US [[Central Intelligence Agency]]|location=Langley, Virginia|issn=1553-8133|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|access-date=2 August 2015|archive-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|url-status=dead|archivedate=6 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/}} A rough estimate in this edition gives populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or in adjacent regions. The CIA estimates are {{as of|lc=y|2015|8}} – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15–20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.</ref><br>(''দ্য ৱল্ড ফেক্টবুক'', ২০১৫ চনৰ অনুমান)<hr>36.4–45.6 million<ref name="KIOP2017">[http://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004 The Kurdish Population] by the [[Kurdish Institute of Paris]], 2017 estimate. The Kurdish population is estimated at 15–20 million in Turkey, 10–12 million in Iran, 8–8.5 million in Iraq, 3–3.6 million in Syria, 1.2–1.5 million in the European diaspora, and 400k–500k in the former USSR—for a total of 36.4 million to 45.6 million globally.</ref><br>(''কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট অৱ পেৰিছ'', ২০১৭ চনৰ অনুমান) | region1 = {{TUR}} | pop1 = {{estimation|14.3–20 million}} | ref1 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region2 = {{IRN}} | pop2 = {{estimation|8.2–12 million}} | ref2 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region3 = {{IRQ}} | pop3 = {{estimation|5.6–8.5 million}} | ref3 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region4 = {{SYR}} | pop4 = {{estimation|1.5–3.6 million}} | ref4 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/><ref name="HeritageforPeace">{{cite web |title=Demographics of Syria|url=https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/ |publisher=[[Heritage for Peace]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205182626/https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/|archive-date=5 December 2024|quote=''Around 1.5 million Kurds form Syria’s largest ethnic minority. About a third of them live in the foothills of the Taurus Mountains north of Aleppo, and an equal number along the Turkish border in the Jazirah. A further 10 per cent can be found in the vicinity of Jarabulus northeast of Aleppo, and from 10–15 per cent in the Hayy al-Akrad (Quarter of the Kurds) on the outskirts of Damascus.''}}</ref> | region5 = {{GER}} | pop5 = 1.2–1.5 million | ref5 = <ref>{{cite web|url=https://www.sueddeutsche.de/politik/interview-am-morgen-wir-deutsche-kurden-aergern-uns-ueber-die-bundesregierung-1.3913545! amp|title="Wir Kurden ärgern uns über die Bundesregierung" – Politik|date=21 March 2018|publisher=Süddeutsche.de|access-date=18 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.heise.de/tp/features/Geschenk-an-Erdogan-Kurdisches-Kulturfestival-verboten-4155967.html|title=Geschenk an Erdogan? Kurdisches Kulturfestival verboten|date=5 September 2018|publisher=heise.de|access-date=18 May 2019}}</ref> | region6 = {{flag icon|Azerbaijan}} [[আজাৰবাইজান]] | pop6 = 150,000–180,000 | ref6 = <ref name="coucileub">''[http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/WorkingDocs/Doc06/EDOC11006.htm The cultural situation of the Kurds]'', <cite>A report by Lord Russell-Johnston, Council of Europe, July 2006</cite>.</ref><!-- تکمیل یادکرد توسط ربات از ویکی انگلیسی --><ref name="Vanly">Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992). pg 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrghizistan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000), Total 450,000</ref> | region7 = {{FRA}} | pop7 = ১৫০,০০০ | ref7 = <ref>{{cite news|title=3 Kurdish women political activists shot dead in Paris|url=https://edition.cnn.com/2013/01/10/world/europe/france-kurd-deaths/|access-date=9 June 2014|publisher=CNN|date=11 January 2013}}</ref> | region8 = {{flag icon|Sweden}} চুইডেন | pop8 = ১০০,০০০+ | ref8 = <ref>{{Cite web|title=NATO Membership for Sweden: Between Turkey and the Kurds|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/nato-membership-sweden-between-turkey-and-kurds|access-date=7 August 2023|publisher=The Washington Institute|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Will exiled Kurds pay price of Sweden's NATO entry?|work=The Christian Science Monitor|url=https://www.csmonitor.com/World/Europe/2023/0228/Will-exiled-Kurds-pay-price-of-Sweden-s-NATO-entry|access-date=7 August 2023|issn=0882-7729}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 May 2022|title=NATO bid reignites Sweden's dispute with Turkey over Kurds|url=https://www.politico.eu/article/sweden-finland-nato-turkey-erdogan-magdalena-anderssonkurdish-rights/|access-date=7 August 2023|website=POLITICO|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=TT|date=23 September 2017|title=Svenskkurder: Självständighet kan inte vänta|language=sv|work=Svenska Dagbladet|url=https://www.svd.se/a/P7M45/svenskkurder-sjalvstandighet-kan-inte-vanta|access-date=7 August 2023|issn=1101-2412}}</ref> | region9 = {{flag icon|Netherlands}}[[নেদাৰলেণ্ড]] | pop9 = ১০০,০০০ | ref9 = <ref>{{cite news|title=Diaspora Kurde|url=https://www.institutkurde.org/kurdorama/|website=Institutkurde.org|access-date=2 November 2019|language=fr}}</ref> | region10 = {{flag icon|Russia}} [[ৰাছিয়া]] | pop10 = ৬৩,৮১৮ | ref10 = <ref>{{cite web|title=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|work=Demoscope.ru|access-date=4 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521170119/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|archive-date=21 May 2012}}</ref> | region11 = {{flag icon|Belgium}} বেলজিয়াম | pop11 = ৫০,০০০ | ref11 = <ref name=IKP>{{cite web|title=The Kurdish Diaspora|url=http://www.institutkurde.org/en/kurdorama/|website=Institut Kurde de Paris|access-date=9 June 2014}}</ref> | region12 = {{flag icon|United Kingdom}} [[যুক্তৰাজ্য ]] | pop12 = ৪৯,৮৪১ | ref12 = <ref name="uk1">{{cite web|title=QS211EW – Ethnic group (detailed)|url=http://www.nomisweb.co.uk/census/2011/CT0010/view/2092957703|work=nomis|publisher=Office for National Statistics|access-date=3 August 2013}}</ref><ref name="uk2" >{{cite web|title=Ethnic Group – Full Detail_QS201NI|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/18/2011_Northern_Ireland_census_results_-_Ethnic_group_%28QS201NI%29.pdf|access-date=4 September 2013}}</ref><ref name="uk3" >{{cite web|title=Scotland's Census 2011 – National Records of Scotland – Ethnic group (detailed)|url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|publisher=Scotland Census|access-date=29 September 2013|archive-date=21 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|url-status=dead|archivedate=21 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region13 = {{flagicon|Kazakhstan}} [[কাজাখাস্তান]] | pop13 =৪৭,৯৩৮ | ref13 = <ref>{{cite web|title=Ethnic composition of Kazakhstan 2021|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|access-date=4 July 2022|archivedate=21 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321205438/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|deadurl=yes}}</ref> | region14 = {{flag icon|Armenia}} [[আৰ্মেনিয়া]] | pop14 = ৩৭,৪৭০ | ref14 = <ref>{{cite web|title=Information from the 2011 Armenian National Census|url=http://www.armstat.am/file/doc/99478353.pdf|language=hy|work=Statistics of Armenia|access-date=27 May 2014}}</ref> | region15 = {{flag icon|Switzerland}} [[চুইজাৰলেণ্ড]] | pop15 = ৩৫,০০০ | ref15 = <ref>{{cite web|title=Switzerland|url=http://www.ethnologue.com/country/CH|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region16 = {{flag icon|Denmark}} [[ডেনমাৰ্ক]] | pop16 = ৩০,০০০ | ref16 = <ref>{{cite news|title=Fakta: Kurdere i Danmark|url=http://jyllands-posten.dk/indland/ECE5105449/fakta-kurdere-i-danmark/|access-date=24 December 2013|newspaper=Jyllandsposten|date=8 May 2006|language=da}}</ref> | region17 = {{flag icon|Jordan}} [[জৰ্ডান]] | pop17 = ৩০,০০০ | ref17 = <ref>{{cite web|title=Language and Cultural Shift Among the Kurds of Jordan|url=http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|access-date=10 November 2012|first1=Mahmoud A.|last1=Al-Khatib|first2=Mohammed N.|last2=Al-Ali|page=12|archive-date=1 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|url-status=dead|archivedate=1 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region18 = {{flag icon|Austria}} [[অষ্ট্ৰিয়া]] | pop18 = ২৩,০০০ | ref18 = <ref>{{cite web|title=Austria|url=http://www.ethnologue.com/country/AT|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region19 = {{flag icon|Greece}} [[গ্ৰীচ]] | pop19 = ২২,০০০ | ref19 = <ref>{{cite web|title=Greece|url=http://www.ethnologue.com/country/GR/|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region20 = {{USA}} | pop20 = ২০,৫৯১–৪০,০০০ | ref20 = <ref name="USCensus" >{{cite web|title=2011–2015 American Community Survey Selected Population Tables|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|url-status=dead|publisher=Census Bureau|access-date=29 March 2019|archivedate=12 February 2020|archiveurl=https://archive.today/20200212214434/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|deadurl=yes}}</ref>{{New archival link needed|date=April 2026}} | region21 = {{flag icon|Canada}} [[কানাডা]] | pop21 = ১৬,৩১৫ | ref21 = <ref>{{cite web|title=Ethnic Origin (279), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3), Generation Status (4), Age (12) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces and Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2016 Census|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|access-date=3 February 2018|date=25 October 2017}}</ref> | region22 = {{flag icon|Finland}} [[ফিনলেণ্ড]] | pop22 = 15,850 | ref22 = <ref>{{cite web|title=Language according to age and sex by region 1990 – 2021|url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/|publisher=Statistics Finland|access-date=27 November 2022}}</ref> | region23 = {{flag icon|Georgia}} জৰ্জিয়া | pop23 = ১৩,৮৬১ | ref23 = <ref>{{cite web|title=Population/Census|url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf|website=geostat.ge}}</ref> | region24 = {{flag icon|Kyrgyzstan}} [[কিৰ্গিস্তান]] | pop24 = ১৩,২০০ | ref24 = <ref>{{cite web|title=Number of resident population by selected nationality|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|publisher=United Nations|access-date=9 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|archive-date=10 July 2012|archivedate=10 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region25 = {{flag icon|Australia}} [[Australia]] | pop25 = 10,171 | ref25 = <ref>{{cite web|year=2022|title=Australia – Ancestry|url=https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|access-date=27 November 2022|archive-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|url-status=dead|archivedate=14 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|deadurl=yes}}</ref> | region26 = {{flag icon|Indonesia}} [[Indonesia]] | pop26 = 4,800 | ref26 = <ref>{{cite journal|url=https://www.semanticscholar.org/paper/Living-in-Limbo%3A-Iraqi-Refugees-in-Indonesia-Hoffman/530df0dabcc39afbebf226d425583e79664f3c28|title=Living in Limbo: Iraqi Refugees in Indonesia|journal=Refuge: Canada's Journal on Refugees|language=en|volume=28|number=1|first=Sue|last=Hoffman|year=2012|publisher=[[Yale Law Journal]]|location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]]|pages=15–24|doi=10.25071/1920-7336.36085|doi-access=free}}</ref> | languages = {{Plainlist| * '''Majority:'''<ref name="Iranatlas" >{{cite web|title=Atlas of the Languages of Iran A working classification|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.classification|website=Languages of Iran|access-date=25 May 2019}}</ref> * [[Kurdish language|Kurdish]] * {{Hlist|([[Kurmanji]]|[[Sorani]]|[[Southern Kurdish]]|[[Laki language|Laki]])}} * '''Minority:'''<ref name="leezenberg">{{cite journal|author1=Michiel Leezenberg|title=Gorani Influence on Central Kurdish: Substratum or Prestige Borrowing?|journal=ILLC – Department of Philosophy, University of Amsterdam|page=1|year=1993|url=http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|access-date=29 May 2019|archive-date=12 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|url-status=dead|archivedate=12 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|deadurl=yes}}</ref> * {{Hlist|[[Zaza language|Zaza]]|[[Gorani language (Zaza-Gorani)|Gorani]]|[[Shabaki language|Shabaki]]}} * '''Second languages:''' * {{Hlist|[[Turkish language|Turkish]]|[[Persian language|Persian]]|[[Arabic]]|Others}} }} | religions = {{Plainlist| * '''Predominantly:'''<ref>{{cite web|title=Kurds in Turkey|url=https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|access-date=13 September 2022|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|url-status=dead|archivedate=15 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|deadurl=yes}}</ref> * [[Islam]]{{efn|See [[Kurdish Muslims]]}} * {{Hlist|([[Sunni Islam|Sunni]]|[[Shia Islam|Shia]])}} * '''Significant minority:'''<ref>{{cite web|url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdistan-religion/|title=Learn About Kurdish Religion}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/kurds-iran-missing-piece-middle-east-puzzle|title=Kurds of Iran: The missing piece in the Middle East Puzzle}}</ref> * {{Hlist|[[Yazidism]] | [[Yarsanism]]| [[Zoroastrianism]] | [[Kurdish Alevism|Alevism]] | [[Christianity]]{{efn|See [[Kurdish Christians]]}} | [[History of the Jews in Kurdistan|Judaism]]}} }} | related = Other [[Iranian peoples|Iranic peoples]] | footnotes = }} '''কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী বা কুৰ্দ জনগোষ্ঠী''' হৈছে পশ্চিম এছিয়াৰ স্থানীয় ইৰাণী জনগোষ্ঠী।<ref>*{{cite encyclopedia|last1=Bois|first1=Th.|last2=Minorsky|first2=V.|last3=MacKenzie|first3=D.N.|encyclopedia=Encyclopedia of Islam, Second Edition|publisher=Brill Online|title=Kurds, Kurdistān|date=24 April 2012|volume=5|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544?s.num=53&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.start=40&s.q=nihawand|quote=The Kurds, an Iranian people of the Near East, live at the junction of (...)|page=439}} *{{cite book|first=John A.|last=Shoup|title=Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=GN5yv3-U6goC&pg=PA159|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598843637}} *{{cite book|first=Kendal|last=Nezan|title=A Brief Survey of the History of the Kurds|url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php|publisher=Kurdish Institute of Paris}}</ref> দক্ষিণ-পূব [[তুৰস্ক]], উত্তৰ-পশ্চিম [[ইৰাণ]], উত্তৰ [[ইৰাক]] আৰু উত্তৰ-পূব ছিৰিয়াত বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চল কুৰ্দিস্তানৰ স্থানীয় লোক। ৩০–৪৫ মিলিয়ন লোকৰ বিশ্বব্যাপী থকা কুৰ্দিছ সম্প্ৰদায় মূলতঃ কুৰ্দিস্তানত কেন্দ্ৰীভূত যদিও কুৰ্দিস্তানৰ বাহিৰে পশ্চিম [[এছিয়া]] আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ কিছু অংশত কুৰ্দিছ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ বৃহৎ সম্প্ৰদায় বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য যে তুৰস্কৰ মধ্য আনাতোলিয়ান কুৰ্দসকল (যিসকলে ১৯২৩ চনৰ আৰ্মেনিয়ান গণহত্যাৰ পিছত পূব আনাতোলিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল, সেই সময়ত পশ্চিম আৰ্মেনিয়া বুলি কোৱা হৈছিল), লগতে ইস্তানবুলৰ কুৰ্দসকল; ইৰাণৰ খোৰাছানী কুৰ্দসকল; ককেছাছৰ কুৰ্দসকল (যিসকল মূলতঃ আজাৰবাইজান আৰু আৰ্মেনিয়াত আছে); আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ বিভিন্ন দেশত — বিশেষকৈ [[জাৰ্মানী]], [[ফ্ৰান্স]], [[ছুইডেন]] আৰু [[নেদাৰলেণ্ড]]ত বাস কৰে। ==ভাষা== [[File:Kurdish-inhabited area by CIA (1992).jpg|thumb|মধ্যপ্ৰাচ্যৰ কুৰ্দি বসতিপ্ৰধান অঞ্চল (১৯৯২)]] [[File:Maunsell&#039;s map, Pre-World War I British Ethnographical Map of eastern Turkey in Asia, Syria and western Persia 01.jpg|thumb|১৯১০ চনৰ মানচেল মানচিত্ৰ। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ব্ৰিটিছ নৃতাত্ত্বিক মানচিত্ৰত কুৰ্দিছ অঞ্চলসমূহ হালধীয়া (পাতল আৰু ডাঠ দুয়োটা) ৰঙেৰে দেখুওৱা হৈছে।]] কুৰ্দি (কুৰ্দি: কুৰ্দি বা কুৰ্দি) হৈছে কুৰ্দি জনসাধাৰণে কোৱা আন্তঃসংযোগী উপভাষাৰ এটা গোট। <ref name="Iranica-KurdLang">{{cite encyclopedia |year=2008 |title=Kurdish Language |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |url=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-i |access-date=2 December 2011 |last=Paul |first=Ludwig}} Writes about the problem of attaining a coherent definition of "Kurdish language" within the Northwestern Iranian dialect continuum. There is no unambiguous evolution of Kurdish from Middle Iranian, as "from Old and Middle Iranian times, no predecessors of the Kurdish language are yet known; the extant Kurdish texts may be traced back to no earlier than the 16th century CE." Ludwig Paul further states: "Linguistics itself, or dialectology, does not provide any general or straightforward definition of at which point a language becomes a dialect (or vice versa). To attain a fuller understanding of the difficulties and questions that are raised by the issue of the 'Kurdish language,' it is therefore necessary to consider also non-linguistic factors."</ref> ইয়াক প্ৰধানকৈ [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দিস্তান গঠন কৰা অংশত কোৱা হয়।<ref>[http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm Geographic distribution of Kurdish and other Iranic languages] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071018024743/http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm |date=18 October 2007 }}</ref> ইৰাকত আৰবী ভাষাৰ সমান্তৰালভাৱে কুৰ্দিছ ভাষা জাতীয় ভাষা হিচাপে আনুষ্ঠানিক মৰ্যাদা আছে; ইৰাণত ইয়াক আঞ্চলিক ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে আৰু আৰ্মেনিয়াত ইয়াক সংখ্যালঘু ভাষা বুলি গণ্য কৰা হয়। দশম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আল-মাছৌদিৰ দৰে আৰব ভূগোলবিদসকলে কুৰ্দিছ জনসাধাৰণক এক সুকীয়া ভাষা সম্প্ৰদায় হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল। বহুতো কুৰ্দ দ্বিভাষিক বা বহুভাষিক; তেওঁলোকে নিজৰ মাতৃভাষা কুৰ্দি ভাষাৰ লগতে নিজৰ গৃহভূমিৰ ভাষাসমূহ—যেনে আৰবী, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী—দ্বিতীয় ভাষা হিচাপে কয়, আনহাতে কুৰ্দি প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সদস্যসকলে প্ৰায়ে তিনিটা বা তাতকৈ অধিক ভাষা কয়। তুৰ্কীকৃত আৰু আৰবীকৃত কুৰ্দসকলে প্ৰায়ে কুৰ্দি ভাষা কম ব্যৱহাৰ কৰে বা একেবাৰেই ব্যৱহাৰ নকৰে। মেকেঞ্জীৰ মতে কুৰ্দি ভাষাৰ সকলো উপভাষাই কেইটামান ভাষিক বৈশিষ্ট্য ভাগ কৰে যিবোৰ অন্যান্য ইৰাণী ভাষাত নাই। ==ধৰ্ম== ===ইছলাম=== কুৰ্দিছসকলৰ অধিকাংশই চুন্নী মুছলমান। এওঁলোকে শ্বাফী পন্থা অনুসৰণ কৰে যদিও এক উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘুৱে হানাফী পন্থা <ref>{{Cite journal|last1=Sarigil|first1=Zeki|last2=Fazlioglu|first2=Omer|date=2014|title=Exploring the roots and dynamics of Kurdish ethno-nationalism in Turkey|url=http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|journal=Nations and Nationalism|publisher=[[Bilkent University]]|volume=20|issue=3|page=447|doi=10.1111/nana.12058|hdl=11693/26432|hdl-access=free|access-date=20 February 2021|archive-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218061906/http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|url-status=dead}}</ref> আৰু আলেভিছ ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি বহুতো শ্বাফী কুৰ্দে দুটা চুফী আদেশৰ ভিতৰত এটা আদেশ অনুসৰণ কৰে। সেয়া হ'ল নাকচবন্দী আৰু কাদ্ৰিয়াহ।<ref>{{Cite journal|last=van Bruinessen|first=Martin|date=2000|title=The Qadiriyya and the lineages of Qadiri shaykhs in Kurdistan|journal=Journal of the History of Sufism|volume=1–2|citeseerx=10.1.1.545.8465}}</ref> চুন্নী ইছলামৰ উপৰি আলেভিছ আৰু ছিয়া ইছলামকো অনুসৰণ কৰে লাখ লাখ কুৰ্দিছলোকে। <ref>{{Cite book|last=McDowall|first=David|title=The Kurds: A Nation Denied|publisher=Minority Rights Group|year=1992|isbn=9781873194300|pages=57}}</ref> ===য়াজিদবাদ=== [[File:Yezidi New Year in Lalish (18 April 2017) 21.jpg|thumb|ললিছত ইয়াজিদী নৱবৰ্ষ উদ্‌যাপন, ১৮ এপ্ৰিল ২০১৭]] ইয়াজিদী ধৰ্ম হ'ল ইৰাণী প্ৰাক-জোৰ’ষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মৰ পশ্চিমীয়া শাখাত শিপা থকা এক ঈশ্বৰবাদী জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম। <ref name=":02">{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|oclc=879288867}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last=Foltz|first=Richard|date=1 June 2017|title=The "Original" Kurdish Religion? Kurdish Nationalism and the False Conflation of the Yezidi and Zoroastrian Traditions|url=http://dx.doi.org/10.1163/18747167-12341309|journal=Journal of Persianate Studies|volume=10|issue=1|pages=87–106|doi=10.1163/18747167-12341309|issn=1874-7094|url-access=subscription}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|first=Omarkhali|last=Khanna|title=The status and role of the Yezidi legends and myths : to the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|date=2011|oclc=999248462}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Kreyenbroek|first=Philip G.|url=https://books.google.com/books?id=OTQqAQAAMAAJ&q=Ancient+iranian|title=Yezidism—its Background, Observances, and Textual Tradition|date=1995|publisher=E. Mellen Press|isbn=978-0-7734-9004-8|language=en}}</ref> জগতখন সৃষ্টি কৰি সাতটা পৱিত্ৰ সত্তাৰ তত্ত্বাৱধানত অৰ্পণ কৰা এজন ঈশ্বৰৰ বিশ্বাসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। <ref name="Allison 2017">{{cite encyclopedia|title=The Yazidis|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Religion|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|url=https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|access-date=15 May 2021|date=25 January 2017|doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.254|isbn=9780199340378|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311065225/https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|archive-date=11 March 2019|author-last=Allison|author-first=Christine|doi-access=free|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|first=Açıkyıldız|last=Birgül|url=https://www.worldcat.org/oclc/772844849|title=The Yezidis : the History of a Community, Culture and Religion.|date=2010|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-0-85772-061-0|location=London|oclc=772844849}}</ref>এই সাতটা সত্তাৰ নেতা হৈছে টাউছ-ই-মালেক, যাক এটা ময়ূৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। <ref name="Allison 2017"/><ref name="Maisel">{{Cite book|last=Maisel|first=Sebastian|url=https://books.google.com/books?id=EFgIDgAAQBAJ&pg=PA44|title=Yezidis in Syria: Identity Building among a Double Minority|date=24 December 2016|publisher=Lexington Books|isbn=9780739177754|language=en}}</ref> ইয়াৰ অনুগামীৰ সংখ্যা বিশ্বজুৰি ৭ লাখৰপৰা ১০ লাখলৈকে আছে।<ref>{{Cite book|last=Rowe|first=Paul S.|url=https://books.google.com/books?id=bOF1DwAAQBAJ&dq=yezidis+number&pg=PT807|title=Routledge Handbook of Minorities in the Middle East|date=20 September 2018|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-23378-7|language=en}}</ref> [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দি অঞ্চলত এওঁলোক খিলঞ্জীয়া। ৰাছিয়া, জৰ্জিয়া আৰু আৰ্মেনিয়াতো য়াজিদীসকলৰ অৱস্থিতি আছে। শেহতীয়া য়াজিদী সম্প্ৰদায় অট্টোমান সাম্ৰাজ্যৰ মুছলমানসকলৰ নিৰ্যাতনৰপৰা পলায়ন কৰা শৰণাৰ্থীসকলে স্থাপন কৰিছে। <ref name=":1" /> ইয়াজিদবাদ কুৰ্দিছ আলেভিজম আৰু ইয়াৰানবাদৰ সৈতে বহুতোক্ষেত্ৰত মিল থকা দেখা যায় আৰু যিবোৰ প্ৰাক-ইছলামিক যুগৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল। <ref>{{Cite book|last1=Bozarslan|first1=Hamit|url=https://books.google.com/books?id=IXgnEAAAQBAJ|title=The Cambridge History of the Kurds|last2=Gunes|first2=Cengiz|last3=Yadirgi|first3=Veli|date=22 April 2021|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-58301-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Omarkhali|first=Khanna|date=January 2009|title=The status and role of the Yezidi legends and myths. To the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|url=https://www.academia.edu/7918305|journal=Folia Orientalia|issn=0015-5675|oclc=999248462}}</ref><ref>{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|url=https://www.worldcat.org/oclc/879288867|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|date=2013|language=English|oclc=879288867}}</ref> ===য়াৰছানিবাদ=== য়াৰছানিবাদক আহল-ই-হাক, আহলে-হাগ বা কাকাই বুলিও জনা যায়। কুৰ্দিস্তানৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত এই ধৰ্মও অন্যতম। যদিও অধিকাংশ য়াৰছানী শাস্ত্ৰ গোৰাণী ভাষাত আৰু সকলো য়াৰছানী পৱিত্ৰ স্থান কুৰ্দিস্তানত অৱস্থিত, তথাপি এই ধৰ্ম অনুগামী আন অঞ্চলতো পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, [[ইৰাক]]ৰ কুৰ্দিস্তানত ৩ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে, আনহাতে [[ইৰাণ]]ত ২০ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে।<ref>{{Cite web|title=About Yarsan, a religious minority in Iran and Yarsani asylum seekers – Yarsanmedia|url=http://www.yarsanmedia.org/ku/?p=10565|access-date=22 June 2021|language=fa-IR}}</ref> অৱশ্যে দুয়োখন দেশতে য়াৰছানীৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ নাই। ===জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম=== [[File:Faravahar-Gold.svg|thumb|জৰদস্তি ধৰ্মৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতীক ফৰৱাহাৰ (বা ফেৰোহৰ)ক এক ফ্ৰাভাছি (ৰক্ষক আত্মা)ৰ চিত্ৰণ বুলি গণ্য কৰা হয়। ]] ইৰাণী ধৰ্ম জৰদস্তিবাদে ইৰাণী সংস্কৃতিৰ ওপৰত গভীৰভাৱে প্ৰভাৱ পেলাইছে। কিয়নো জুৰদস্তিবাদৰ এটা অংশ কুৰ্দিছ জনসাধাৰণ আৰু ইয়াৰ কিছু প্ৰভাৱ মধ্যযুগত ধৰ্মটোৰ অৱনতি ঘটাৰ পিছতো প্ৰচলিত আছে। ইৰাণী দাৰ্শনিক ছুহৰাৱাৰ্ডিয়ে জৰদস্তিৰ ধৰ্মৰপৰা বহুখিনি শিক্ষা আহৰণ কৰিছিল।<ref>Henry Corbin. The Man of Light in Iranian Sufism. Omega Publications, New York. 1994. {{ISBN|0-930872-48-7}}.</ref> নবী জৰদস্তিৰ শিক্ষাৰ ভিত্তিত এই ধৰ্মৰ দেৱতা আহুৰা মাজদা। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত যেনে মচীহবাদ, সোণালী নিয়ম, স্বৰ্গ আৰু নৰকৰ ধাৰণা আৰু মুক্ত ইচ্ছাই দ্বিতীয় মন্দিৰ ইহুদী ধৰ্ম, নষ্টিচিজম, খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আৰু ইছলামকে ধৰি অন্যান্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থাসমূহক প্ৰভাবিত কৰিছে।<ref>{{Citation|last=Hinnel|first=J|title=The Penguin Dictionary of Religion|year=1997|publisher=Penguin Books UK}}</ref> ২০১৬ চনত ইৰাকৰ কুৰ্দিস্তানত প্ৰথমটো আনুষ্ঠানিক জৰদস্তি অগ্নি মন্দিৰ চুলেমানিয়াত মুকলি কৰা হয়। উপস্থিতসকলে ধৰ্মীয় জুই জ্বলাই ফ্ৰেম ড্ৰাম (বা ডাফ) বজাই এই অনুষ্ঠানটো উদ্‌যাপন কৰে।[18] কুৰ্দিস্তান অঞ্চলৰ জৰদস্তি ধৰ্মৰ মুৰব্বী আৱাত তায়িবৰ দাবী যে বহুতে জৰদস্তি ধৰ্মলৈ ঘূৰি আহিছে যদিও ইছলামিক মৌলবাদীৰপৰা সম্ভাৱ্য প্ৰতিশোধৰ ভয়ত ইয়াৰে কিছুমানে ইয়াক গোপন কৰি ৰাখিছে। ===খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম=== যদিও কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ অসংখ্য ঐতিহাসিক বিৱৰণ আছে, তথাপি ইয়াৰে অধিকাংশই ব্যক্তি বিশেষৰহে, কোনো বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ নহয়। কিন্তু ১৯ আৰু ২০ শতিকাৰ কেইবাটাও ভ্ৰমণ-কাহিনীত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টান জনগোষ্ঠীৰ লগতে উল্লেখযোগ্য খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যা থকা কুৰ্দি মুছলমান জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখ আছে। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ এটা বৃহৎ অংশ আৰ্মেনিয়ান বা অচূৰীয় মূলৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়,<ref>{{cite journal|last1=Sykes|first1=M.|year=1908|title=The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire|url=https://zenodo.org/record/1449629|journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|volume=38|pages=451–486|doi=10.2307/2843309|jstor=2843309}}</ref> আৰু কিছুমান খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা এতিয়াও আছে বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। পূৰ্বৰ শতিকাৰ কুৰ্দি ভাষাত লিখা কেইবাটাও খ্ৰীষ্টান প্ৰাৰ্থনাও আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে।<ref>Hervas, L. Saggio. (1787). 'Pratico delle lingue: con prolegomeni, e una raccolta di orazioni dominicali in piu di trecento lingue e dialetti...'. Cesena: Per Gregorio Biasini, pp. 156–157.</ref> শেহতীয়া বছৰবোৰত মুছলমান পটভূমিৰ কিছুমান কুৰ্দে খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |title=A Muslim Leader Converted to Christianity in Iraqi Kurdistan |access-date=6 June 2020 |archive-date=19 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |url-status=dead |archivedate=19 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=The Kurds|url=http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|access-date=9 March 2016|website=Urbana|archive-date=28 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|url-status=dead|archivedate=28 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-islamic-state-christians-idUSKCN1RS19N|title=Christianity grows in Syrian town once besieged by Islamic State|date=16 April 2019|agency=Reuters}}</ref> বাইবেলৰ কিছু অংশ প্ৰথমবাৰৰ বাবে কুৰ্মানজী উপভাষাত ১৮৫৬ চনত উপলব্ধ কৰা হৈছিল। আমেৰিকান বাইবেল ছ'চাইটিৰ আৰ্মেনিয়ান কৰ্মচাৰী ষ্টেপানে গছপেল(Gospel)সমূহ অনুবাদ কৰিছিল আৰু ১৮৫৭ চনত প্ৰকাশ কৰিছিল। ঐতিহাসিকভাৱে বিখ্যাত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ ভিতৰত জাকাৰে আৰু ইভানে মাখাৰগ্ৰাডজেলি নামৰ দুজন ভাতৃও আছে। <ref>Alexei Lidov, 1991, The mural paintings of Akhtala, p. 14, Nauka Publishers, Central Dept. of Oriental Literature, University of Michigan, {{ISBN|5-02-017569-2}}, {{ISBN|978-5-02-017569-3}}, ''It is clear from the account of these Armenian historians that Ivane's great-grandfather broke away from the Kurdish tribe of Babir''</ref><ref>Vladimir Minorsky, 1953, Studies in Caucasian History, p. 102, CUP Archive, {{ISBN|0-521-05735-3}}, {{ISBN|978-0-521-05735-6}}, ''According to a tradition which has every reason to be true, their ancestors were Mesopotamian Kurds of the tribe (xel) Babirakan.''</ref><ref>Richard Barrie Dobson, 2000, Encyclopedia of the Middle Ages: A-J, p. 107, Editions du Cerf, University of Michigan, {{ISBN|0-227-67931-8}}, {{ISBN|978-0-227-67931-9}}, ''under the Christianized Kurdish dynasty of Zak'arids they tried to re-establish nazarar system...''</ref> ==জনসংখ্যা== পশ্চিম এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দৰ সংখ্যা ৩ৰপৰা ৪.৫ কোটিৰ ভিতৰত বুলি অনুমান কৰা হৈছে, আনহাতে এক বা ২০ লাখ কুৰ্দ প্ৰব্ৰজনকাৰীত বাস কৰে। তুৰস্কৰ জনসংখ্যাৰ ১৮ৰপৰা ২৫%<ref name="Mackey">{{cite book|first=Sandra|last=Mackey|title=The Reckoning: Iraq and the Legacy of Saddam|url=https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack|url-access=registration|publisher=W.W. Norton and Co.|year=2002|page=[https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack/page/350 350]|isbn=9780393051414|quote=As much as 25% of Turkey is Kurdish}} This would raise the population estimate by about 5 million.{{dubious|date=October 2014}}<!--What does this even mean and what was her source? Without context, this may refer to area not population.--></ref>, ইৰাকত ১৫ৰপৰা ২০% <ref name="USDOS2012">{{cite web|title=Background Note: Syria|author=Bureau of Near Eastern Affairs|work=State.gov|publisher=US State Department|location=Washington, DC|date=9 March 2012|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm|access-date=2 August 2015}} The CIA ''World Factbook'' reports all non-Arabs make up 9.7% of the Syrian population, but does not break out the Kurdish figure separately. However, this State Dept. source provides a figure of 9%. {{as of|2015|08}}, the current document at this state.gov URL no longer provides such ethnic group data.</ref> [[ইৰাণ]]ৰ ১০% আৰু ছিৰিয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৯% কুৰ্দসকলৰ সংখ্যা। চাৰিওখন দেশতে কুৰ্দসকল আঞ্চলিক সংখ্যাগৰিষ্ঠ, যেনে তুৰ্কী কুৰ্দিস্তান, ইৰাকী কুৰ্দিস্তান, ইৰাণৰ কুৰ্দিস্তান, [[ছিৰিয়া]]ৰ কুৰ্দিস্তান। মধ্যপ্ৰাচ্যৰ আৰব, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কৰ পিছত কুৰ্দসকল চতুৰ্থ বৃহত্তম জনগোষ্ঠী। ১৯৯১ চনত কুৰ্দৰ মুঠ সংখ্যা ২ কোটি ২৫ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল; ইয়াৰে ৪৮% [[তুৰস্ক]]ত, ২৪% [[ইৰাণ]]ত, ১৮% [[ইৰাক]]ত আৰু ৪% ছিৰিয়াত বাস কৰিছিল <ref>{{cite web|title=A Stateless Nation's Quest for Sovereignty in the Sky|first=Amir|last=Hassanpour|date=7 November 1995|publisher=[[Concordia University]]|url=http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070820033216/http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-date=20 August 2007|access-date=3 August 2015}} Paper presented at the Freie Universitat Berlin. For the figure, cites: {{cite news|title=The Kurds: A Nation Denied|first=David|last=McDowall|year=1992|location=London|publisher=Minority Rights Group}}</ref>। শেহতীয়াকৈ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিমীয়া দেশসমূহত কুৰ্দিছ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৫ লাখ হৈছে, ইয়াৰে প্ৰায় আধা [[জাৰ্মানী]]ত বাস কৰে। ট্ৰেন্সককাছাছ আৰু মধ্য এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দসকলৰ ক্ষেত্ৰখন অনন্য। এই লোকসকলে বেছিভাগেই [[ৰাছিয়া]] সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত তালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাত বাস কৰাৰ এশ বছৰৰো অধিক সময় তেওঁলোকে স্বতন্ত্ৰভাৱে বিকশিত হৈছে আৰু এক সুকীয়া জাতিগত পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে।<ref>"The Kurds of Caucasia and Central Asia have been cut off for a considerable period of time and their development in Russia and then in the Soviet Union has been somewhat different. In this light the Soviet Kurds may be considered to be an ethnic group in their own right." ''[[The Red Book of the Peoples of the Russian Empire]]'' {{cite web|title=Kurds|url=http://www.eki.ee/books/redbook/kurds.shtml|publisher=Institute of Estonia (EKI)|access-date=22 June 2012}}</ref> ১৯৯০ চনত এই গোটৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ০৪ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। <ref>Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992), p. 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrgyzstan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000) (total 410,000).</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery> File:Mercier. Kurde (Asie). Auguste Wahlen. Moeurs, usages et costumes de tous les peuples du monde. 1843.jpg|আগষ্ট ভাহলেনৰ দ্বাৰা মাৰ্চিয়াৰ কুৰ্ডে (আছি), ১৮৪৩ চন File:AmadeoPreziosi1816 1882.jpg|আমাদেও প্ৰেজিঅ'ছিৰদ্বাৰা অংকিত কুৰ্দিছ যোদ্ধা File:3. Turquie d'Asia - 3. Vilayet de Koniah - 10. Planche.png|আৰ্মেনিয়ান, তুৰ্কী আৰু কুৰ্দিছ মহিলাসকল নিজৰ পৰম্পৰাগত পোছাকত, ১৮৭৩ চন File:Zakho Kurds by Albert Kahn (color-corrected).jpg|এলবাৰ্ট কানৰ ফটোত জাখো কুৰ্দছ, ১৯১০ চন File:Kurdish Cavalry in the Caucasus Mountains. The New York Times, January 24, 1915.jpg|ককেছাছ পৰ্বতমালাৰ গিৰিপথত কুৰ্দিছ অশ্বাৰোহী বাহিনী (দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ২৪ জানুৱাৰী, ১৯১৫) File:A Jaf chief, S. Kurdistan.jpg|এজন কুৰ্দিছ মুখিয়াল File:Antoin Sevruguin 1 kurdish woman.jpg|ইৰাণৰ পিৰানশ্বহৰৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা, এণ্টোৱান চেভৰুগুইন File:Nowruz 2017 in Bisaran, Kurdistan province.jpg|পূব কুৰ্দিস্তানৰ বিচাৰাণৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা আৰু এটি শিশু,২০১৭ File:A group of Kurdish men with traditional clothing at Hawraman, Kurdistan.jpg| পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পিন্ধা কুৰ্দি পুৰুষৰ এটা দল, হাৰামান File:Guard at Citadel - Erbil - Iraq.jpg|পৰম্পৰাগত কাপোৰ পিন্ধা এজন কুৰ্দিছ লোক, আৰবিল File:YPJ - Rojava.jpg|উত্তৰ আৰু পূব ছিৰিয়াৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰশাসনৰ' জাভাৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা যোদ্ধা। </gallery> ===তথ্যৰ উৎস=== {{reflist}} === কিতাপৰ উদ্ধৃতিৰ উৎস === * {{cite book|last1=Aslanian|first1=Sebouh|title=From the Indian Ocean to the Mediterranean: The Global Trade Networks of Armenian Merchants from New Julfa|date=2011|publisher=University of California Press|location=California|isbn=978-0520947573}} * {{cite book|last1=Blow|first1=David|title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0857716767}} * {{cite book|last1=Bournoutian|first1=George|author-link1=George Bournoutian|title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present)|date=2002|publisher=Mazda Publishers|isbn=978-1568591414|page=[https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208 208]|edition=2|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208}} * {{cite book|last1=Floor|first1=Willem|last2=Herzig|first2=Edmund|title=Iran and the World in the Safavid Age|date=2012|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1850439301}} * Barth, F. 1953. ''Principles of Social Organization in Southern Kurdistan.'' Bulletin of the University Ethnographic Museum 7. Oslo. * Hansen, H.H. 1961. ''The Kurdish Woman's Life.'' Copenhagen. Ethnographic Museum Record 7:1–213. * {{cite book|last1=Kennedy|first1=Hugh|title=Crusader Castles|date=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-79913-3|language=en}} * Leach, E.R. 1938. ''Social and Economic Organization of the Rowanduz Kurds.'' London School of Economics Monographs on Social Anthropology 3:1–74. * Longrigg, S.H. 1953. ''Iraq, 1900–1950.'' London. * Masters, W.M. 1953. ''Rowanduz.'' Ph.D. dissertation, University of Michigan. * McKiernan, Kevin. 2006. ''The Kurds, a People in Search of Their Homeland''. New York: St. Martin's Press. {{ISBN|978-0-312-32546-6}} * {{cite book|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|title=Historical Dictionary of Georgia|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1442241466|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ}} * {{cite encyclopedia|article=ŠAYḴ-ʿALI KHAN ZANGANA|last=Matthee|first=Rudi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/shaykh-ali-khan|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica}} * {{Cite book|title=The Crusades, Christianity, and Islam.|last=Riley-Smith|first=Jonathan|publisher=Columbia University Press|year=2008|isbn=978-0-231-14625-8}} * {{Cite encyclopedia|title=ʿANNAZIDS|year=1985|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Aḥmad|first=K. M.|pages=97–98|volume=II. Fasc. 1}} * {{cite encyclopedia|last=Atmaca|first=Metin|year=2012|editor=Fleet, Kate|editor2=Krämer, Gudrun|editor3=Matringe, Denis|editor4=Nawas, John|editor5=Stewart, Devin J.|title=Bābān|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_25080|isbn=9789004464582|publisher=Brill|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, THREE.}} * {{Cite book|title=Meta-Religion: Religion and Power in World History.|last=Laine|first=James W.|publisher=California University Press|year=2015|isbn=978-0-520-95999-6}} * {{cite book|title=The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs|last=Madelung|first=W.|publisher=Cambridge University Press|year=1975|isbn=978-0-521-20093-6|editor-last=Frye|editor-first=R. N.|location=Cambridge|chapter=The Minor Dynasties of Northern Iran}} * {{Cite encyclopedia|title=BAHDĪNĀN|year=1988|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|volume=III, Fasc. 5|last=Hassanpour|first=A.|page=485}} * {{Cite book|title=Arabs in History|last=Lewis|first=Bernard|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=978-0-19-158766-5}} * {{cite encyclopedia|last=Spuler|first=B.|date=2012|title=Faḍlawayh|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Publishers|doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_2233|isbn=9789004161214}} * {{Cite book|title=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East From the Sixth to the Eleventh Century|last=Kennedy|first=Hugh|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781317376392|edition=3nd}} * {{Cite encyclopedia|title=SHADDADIDS|year=2000|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Peacock|first=Andrew}} * {{Cite book|title=Decline and fall of Byzantium to the Ottoman Turks|last=Magoulias|first=Harry J.|publisher=State University Press|year=1975|isbn=978-0-8143-1540-8}} * {{Cite book|title=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|last=Tapper|first=Richard|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521583367|language=en}} * {{Cite book|title=The New Islamic Dynasties|last=Bosworth|first=C.E|publisher=Columbia University Press|year=1996|isbn=978-0-231-10714-3}} * {{cite encyclopedia|title=Daysam|last=Bosworth|first=C. Edmund|pages=172–173|date=1994|encyclopedia=Encyclopædia Iranica. Vol. VII, Fasc. 2}} * {{cite book|title=From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260|last=Humphreys|first=R. Stephen|publisher=State University of New York Press|year=1977|isbn=0-87395-263-4}} * {{cite book|title=Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania|last1=Vacca|first1=Alison|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1107188518}} * {{cite encyclopedia|last1=Mazaheri|first1=Mas‘ud Habibi|last2=Gholami|first2=Rahim|title=Ayyūbids|year=2008|encyclopedia=Encyclopedia Islamica|publisher=Brill|editor1=Madelung, Wilferd|editor2=Daftary, Farhad|doi=10.1163/1875-9831_isla_COM_0323|isbn=978-90-04-16860-2}} * {{Cite encyclopedia|title=HAZĀRASPIDS|year=2003|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Bosworth|first=C. Edmund|volume=XII. Fasc. 1|pages=93}} * {{Cite book|title=The Pursuit of Pleasure: Drugs and Stimulants in Iranian History, 1500–1900|last=Matthee|first=Rudi|publisher=Princeton University Press|year=2005|isbn=978-1-4008-3260-6}} * {{cite encyclopedia|article=|last=Hamid|first=Algar|year=2006|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XIII. Fasc. 5|pages=456–474|title=IRAN ix. RELIGIONS IN IRAN (2) Islam in Iran (2.3) Shiʿism in Iran Since the Safavids}} * {{Cite encyclopedia|last=Minorsky|first=Vladimir|date=2012|title=Lak|publisher=Brill Publishers|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|edition=Second|doi=10.1163/1573-3912_islam_COM_0562|isbn=9789004161214}} * {{cite encyclopedia|year=2009|title=Ṣafavid Dynasty|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|last2=Matthee|first2=Rudi|last1=Amoretti|first1=Biancamaria Scarcia|editor-last=Esposito|editor-first=John L.|publisher=Oxford University Press}} * {{Cite book|title=Iran: a Modern History|last=Amanat|first=Abbas|publisher=Yale University Press|year=2017|isbn=9780300231465}} * {{cite encyclopedia|title=SAFAVID DYNASTY|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Matthee|first=Rudi}} * {{Cite book|title=Studies in Caucasian History|last=Minorsky|first=V.|publisher=Cambridge University Press|year=1953|isbn=978-0-521-05735-6}} * {{cite encyclopedia|title=EBN BAZZĀZ|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Savory|first=Roger|page=8|volume=VIII. Fasc. 1.}} * {{Cite book|title=Nomads in the Middle East|last=Manz|first=Beatrice F.|publisher=Cambridge University Press|year=2021|isbn=9781139028813}} ==টোকা== {{Notelist}} ==অধিক পঢ়ক== {{Library resources box}} * {{cite journal|author-link=Samir Amin |last=Amin |first=Samir |date=October 2016 |url=http://monthlyreview.org/2016/10/01/the-kurdish-question-then-and-now/ |title=The Kurdish Question Then and Now |journal=[[Monthly Review]] |volume=68 |issue=5}} * {{cite book|last=Dundas |first=Chad |chapter=Kurdish Americans |title=Gale Encyclopedia of Multicultural America |editor-first=Thomas |editor-last=Riggs |edition=3rd |volume=3 |year=2014 |publisher=Gale |pages=41–52 |chapter-url=https://link.gale.com/apps/doc/CX3273300110/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=d68f87d1 }} * {{cite book|last=Eppel |first=Michael |title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism |year=2016 |publisher=University of Texas Press}} * {{cite book|editor-last=Maisel |editor-first=Sebastian |title=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |publisher=ABC-Clio |year=2018}} * {{cite book|last=Shareef |first=Mohammed |title=The United States, Iraq and the Kurds: Shock, Awe and Aftermath |publisher=Routledge |year=2014}} ===ইতিহাস তালিকা=== * {{Cite web |last=Hitchins |first=Keith |date=2021 |title=Kurds. Studies of Modern Kurdish History |url=https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |access-date=22 March 2025 |website=[[Encyclopaedia Iranica Online]] |publisher=Brill |doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |doi-access=free}} * {{Cite journal|last1=Maxwell|first1=Alexander|last2=Smith|first2=Tim|year=2015|title=Positing 'not-yet-nationalism': limits to the impact of nationalism theory on Kurdish historiography|journal=Nationalities Papers|volume=43|issue=5|pages=771–787|doi=10.1080/00905992.2015.1049135|s2cid=143220624}} * {{cite book|editor-last=Meho |editor-first=Lokman I. |title=The Kurdish Question in U.S. Foreign Policy: A Documentary Sourcebook |publisher=Praeger |year=2004 |location=Westport, Conn. |ISBN=9780313314353 |OCLC=845600852 }} * {{cite journal|last=Sharif |first=Nemat |url=https://www.proquest.com/openview/13dfa04be0192500842b32d89182f1dc/1?pq-origsite=gscholar&cbl=44192 |title=A Brief History of Kurds and Kurdistan: Part I: From the Advent of Islam to AD 1750 |journal=The International Journal of Kurdish Studies |volume=10 |issue=1/2 |year=1996 |pages=105–155}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Kurdish people}} * [http://www.institutkurde.org/ The Kurdish Institute of Paris] Kurdish language, history, books and latest news articles. * [https://web.archive.org/web/20010721001234/http://www.kurdistanica.com/ The Encyclopaedia of Kurdistan] * [https://web.archive.org/web/20150924001027/http://www.enstituyakurdi.org/index.php?newlang=english Istanbul Kurdish Institute] * [https://web.archive.org/web/20060717023951/http://www.pen-kurd.org/index-en.html The Kurdish Center of International Pen] * [http://www.kurdishlibrary.org/ Kurdish Library], supported by the [[Sweden|Swedish]] Government. * [https://web.archive.org/web/20041024074007/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html Ethnic Cleansing and the Kurds] * [http://www.transoxiana.org/0109/aloian-kurds_ottoman_hungary.html The Kurds in the Ottoman Hungary] by Zurab Aloian * [http://theotheriraq.com/ "The Other Iraq" Kurdish Information Website] === The Kurdish issue in Turkey === * [https://web.archive.org/web/20020527064459/http://www.db.idpproject.org/Sites/idpSurvey.nsf/wCountries/Turkey A report on Kurdish IDPs – 2005] * [https://web.archive.org/web/20050409063105/http://www.dw-world.de/dw/article/0%2C1564%2C1484632%2C00.html A German newspaper's take on the Kurdish issue – 2005] * [https://www.theguardian.com/The_Kurds/Story/0,,428351,00.html The Guardian – ''What's in a name? Too much in Turkey'' – 2001] * {{cite web|url=https://www.foreignpolicyjournal.com/2011/04/22/the-kurdish-issue/3/|title=The impact on the politics of Iraq and Turkey and their bilateral relations regarding the Kurds in the post-Saddam regime|author=Sonia Roy|date=22 April 2011|publisher=Foreign Policy Journal}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] [[শ্ৰেণী:জনগোষ্ঠী]] 706a1hmspu8yq5hh0f1u7nhv0ek7eh8 604983 604981 2026-05-06T17:47:06Z নৰুনা বৰুৱা 44897 604983 wikitext text/x-wiki {{Short description|Iranic ethnic group}} {{bots|deny=Citation bot}} {{Infobox ethnic group | native_name_lang = ku | flag = | flag_caption = | group = কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী | native_name = {{langx|ku|کورد|Kurd|label=none}} | image = | pop =৩০–৩৫ মিলিয়ন <ref name="washingtonkurd">{{cite web |title=Kurdish Population|url=https://dckurd.org/kurdistan/|publisher=[[Washington Kurdish Institute]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250109021853/https://dckurd.org/kurdistan/|archive-date=9 January 2025|quote=''There are an estimated 30–35 million Kurds, and about half of them live in Turkey.''}}</ref><br>(''ৱাছিংটন কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট'',২০২৪ চনৰ অনুমান )<hr>30–40 million<ref name="CIAonline">{{cite book|title=The World Factbook|edition=Online|date=2015|publisher=US [[Central Intelligence Agency]]|location=Langley, Virginia|issn=1553-8133|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|access-date=2 August 2015|archive-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|url-status=dead|archivedate=6 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/}} A rough estimate in this edition gives populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or in adjacent regions. The CIA estimates are {{as of|lc=y|2015|8}} – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15–20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.</ref><br>(''দ্য ৱল্ড ফেক্টবুক'', ২০১৫ চনৰ অনুমান)<hr>36.4–45.6 million<ref name="KIOP2017">[http://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004 The Kurdish Population] by the [[Kurdish Institute of Paris]], 2017 estimate. The Kurdish population is estimated at 15–20 million in Turkey, 10–12 million in Iran, 8–8.5 million in Iraq, 3–3.6 million in Syria, 1.2–1.5 million in the European diaspora, and 400k–500k in the former USSR—for a total of 36.4 million to 45.6 million globally.</ref><br>(''কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট অৱ পেৰিছ'', ২০১৭ চনৰ অনুমান) | region1 = {{TUR}} | pop1 = {{estimation|14.3–20 million}} | ref1 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region2 = {{IRN}} | pop2 = {{estimation|8.2–12 million}} | ref2 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region3 = {{IRQ}} | pop3 = {{estimation|5.6–8.5 million}} | ref3 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region4 = {{SYR}} | pop4 = {{estimation|1.5–3.6 million}} | ref4 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/><ref name="HeritageforPeace">{{cite web |title=Demographics of Syria|url=https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/ |publisher=[[Heritage for Peace]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205182626/https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/|archive-date=5 December 2024|quote=''Around 1.5 million Kurds form Syria’s largest ethnic minority. About a third of them live in the foothills of the Taurus Mountains north of Aleppo, and an equal number along the Turkish border in the Jazirah. A further 10 per cent can be found in the vicinity of Jarabulus northeast of Aleppo, and from 10–15 per cent in the Hayy al-Akrad (Quarter of the Kurds) on the outskirts of Damascus.''}}</ref> | region5 = {{GER}} | pop5 = 1.2–1.5 million | ref5 = <ref>{{cite web|url=https://www.sueddeutsche.de/politik/interview-am-morgen-wir-deutsche-kurden-aergern-uns-ueber-die-bundesregierung-1.3913545! amp|title="Wir Kurden ärgern uns über die Bundesregierung" – Politik|date=21 March 2018|publisher=Süddeutsche.de|access-date=18 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.heise.de/tp/features/Geschenk-an-Erdogan-Kurdisches-Kulturfestival-verboten-4155967.html|title=Geschenk an Erdogan? Kurdisches Kulturfestival verboten|date=5 September 2018|publisher=heise.de|access-date=18 May 2019}}</ref> | region6 = {{flag icon|Azerbaijan}} [[আজাৰবাইজান]] | pop6 = 150,000–180,000 | ref6 = <ref name="coucileub">''[http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/WorkingDocs/Doc06/EDOC11006.htm The cultural situation of the Kurds]'', <cite>A report by Lord Russell-Johnston, Council of Europe, July 2006</cite>.</ref><!-- تکمیل یادکرد توسط ربات از ویکی انگلیسی --><ref name="Vanly">Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992). pg 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrghizistan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000), Total 450,000</ref> | region7 = {{FRA}} | pop7 = ১৫০,০০০ | ref7 = <ref>{{cite news|title=3 Kurdish women political activists shot dead in Paris|url=https://edition.cnn.com/2013/01/10/world/europe/france-kurd-deaths/|access-date=9 June 2014|publisher=CNN|date=11 January 2013}}</ref> | region8 = {{flag icon|Sweden}} চুইডেন | pop8 = ১০০,০০০+ | ref8 = <ref>{{Cite web|title=NATO Membership for Sweden: Between Turkey and the Kurds|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/nato-membership-sweden-between-turkey-and-kurds|access-date=7 August 2023|publisher=The Washington Institute|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Will exiled Kurds pay price of Sweden's NATO entry?|work=The Christian Science Monitor|url=https://www.csmonitor.com/World/Europe/2023/0228/Will-exiled-Kurds-pay-price-of-Sweden-s-NATO-entry|access-date=7 August 2023|issn=0882-7729}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 May 2022|title=NATO bid reignites Sweden's dispute with Turkey over Kurds|url=https://www.politico.eu/article/sweden-finland-nato-turkey-erdogan-magdalena-anderssonkurdish-rights/|access-date=7 August 2023|website=POLITICO|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=TT|date=23 September 2017|title=Svenskkurder: Självständighet kan inte vänta|language=sv|work=Svenska Dagbladet|url=https://www.svd.se/a/P7M45/svenskkurder-sjalvstandighet-kan-inte-vanta|access-date=7 August 2023|issn=1101-2412}}</ref> | region9 = {{flag icon|Netherlands}}[[নেদাৰলেণ্ড]] | pop9 = ১০০,০০০ | ref9 = <ref>{{cite news|title=Diaspora Kurde|url=https://www.institutkurde.org/kurdorama/|website=Institutkurde.org|access-date=2 November 2019|language=fr}}</ref> | region10 = {{flag icon|Russia}} [[ৰাছিয়া]] | pop10 = ৬৩,৮১৮ | ref10 = <ref>{{cite web|title=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|work=Demoscope.ru|access-date=4 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521170119/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|archive-date=21 May 2012}}</ref> | region11 = {{flag icon|Belgium}} বেলজিয়াম | pop11 = ৫০,০০০ | ref11 = <ref name=IKP>{{cite web|title=The Kurdish Diaspora|url=http://www.institutkurde.org/en/kurdorama/|website=Institut Kurde de Paris|access-date=9 June 2014}}</ref> | region12 = {{flag icon|United Kingdom}} [[যুক্তৰাজ্য ]] | pop12 = ৪৯,৮৪১ | ref12 = <ref name="uk1">{{cite web|title=QS211EW – Ethnic group (detailed)|url=http://www.nomisweb.co.uk/census/2011/CT0010/view/2092957703|work=nomis|publisher=Office for National Statistics|access-date=3 August 2013}}</ref><ref name="uk2" >{{cite web|title=Ethnic Group – Full Detail_QS201NI|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/18/2011_Northern_Ireland_census_results_-_Ethnic_group_%28QS201NI%29.pdf|access-date=4 September 2013}}</ref><ref name="uk3" >{{cite web|title=Scotland's Census 2011 – National Records of Scotland – Ethnic group (detailed)|url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|publisher=Scotland Census|access-date=29 September 2013|archive-date=21 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|url-status=dead|archivedate=21 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region13 = {{flagicon|Kazakhstan}} [[কাজাখাস্তান]] | pop13 =৪৭,৯৩৮ | ref13 = <ref>{{cite web|title=Ethnic composition of Kazakhstan 2021|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|access-date=4 July 2022|archivedate=21 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321205438/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|deadurl=yes}}</ref> | region14 = {{flag icon|Armenia}} [[আৰ্মেনিয়া]] | pop14 = ৩৭,৪৭০ | ref14 = <ref>{{cite web|title=Information from the 2011 Armenian National Census|url=http://www.armstat.am/file/doc/99478353.pdf|language=hy|work=Statistics of Armenia|access-date=27 May 2014}}</ref> | region15 = {{flag icon|Switzerland}} [[চুইজাৰলেণ্ড]] | pop15 = ৩৫,০০০ | ref15 = <ref>{{cite web|title=Switzerland|url=http://www.ethnologue.com/country/CH|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region16 = {{flag icon|Denmark}} [[ডেনমাৰ্ক]] | pop16 = ৩০,০০০ | ref16 = <ref>{{cite news|title=Fakta: Kurdere i Danmark|url=http://jyllands-posten.dk/indland/ECE5105449/fakta-kurdere-i-danmark/|access-date=24 December 2013|newspaper=Jyllandsposten|date=8 May 2006|language=da}}</ref> | region17 = {{flag icon|Jordan}} [[জৰ্ডান]] | pop17 = ৩০,০০০ | ref17 = <ref>{{cite web|title=Language and Cultural Shift Among the Kurds of Jordan|url=http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|access-date=10 November 2012|first1=Mahmoud A.|last1=Al-Khatib|first2=Mohammed N.|last2=Al-Ali|page=12|archive-date=1 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|url-status=dead|archivedate=1 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region18 = {{flag icon|Austria}} [[অষ্ট্ৰিয়া]] | pop18 = ২৩,০০০ | ref18 = <ref>{{cite web|title=Austria|url=http://www.ethnologue.com/country/AT|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region19 = {{flag icon|Greece}} [[গ্ৰীচ]] | pop19 = ২২,০০০ | ref19 = <ref>{{cite web|title=Greece|url=http://www.ethnologue.com/country/GR/|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region20 = {{USA}} | pop20 = ২০,৫৯১–৪০,০০০ | ref20 = <ref name="USCensus" >{{cite web|title=2011–2015 American Community Survey Selected Population Tables|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|url-status=dead|publisher=Census Bureau|access-date=29 March 2019|archivedate=12 February 2020|archiveurl=https://archive.today/20200212214434/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|deadurl=yes}}</ref>{{New archival link needed|date=April 2026}} | region21 = {{flag icon|Canada}} [[কানাডা]] | pop21 = ১৬,৩১৫ | ref21 = <ref>{{cite web|title=Ethnic Origin (279), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3), Generation Status (4), Age (12) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces and Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2016 Census|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|access-date=3 February 2018|date=25 October 2017}}</ref> | region22 = {{flag icon|Finland}} [[ফিনলেণ্ড]] | pop22 = 15,850 | ref22 = <ref>{{cite web|title=Language according to age and sex by region 1990 – 2021|url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/|publisher=Statistics Finland|access-date=27 November 2022}}</ref> | region23 = {{flag icon|Georgia}} জৰ্জিয়া | pop23 = ১৩,৮৬১ | ref23 = <ref>{{cite web|title=Population/Census|url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf|website=geostat.ge}}</ref> | region24 = {{flag icon|Kyrgyzstan}} [[কিৰ্গিস্তান]] | pop24 = ১৩,২০০ | ref24 = <ref>{{cite web|title=Number of resident population by selected nationality|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|publisher=United Nations|access-date=9 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|archive-date=10 July 2012|archivedate=10 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region25 = {{flag icon|Australia}} [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] | pop25 = ১০,১৭১ | ref25 = <ref>{{cite web|year=2022|title=Australia – Ancestry|url=https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|access-date=27 November 2022|archive-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|url-status=dead|archivedate=14 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|deadurl=yes}}</ref> | region26 = {{flag icon|Indonesia}} [[ইণ্ডোনেচিয়া]] | pop26 = ৪,৮০০ | ref26 = <ref>{{cite journal|url=https://www.semanticscholar.org/paper/Living-in-Limbo%3A-Iraqi-Refugees-in-Indonesia-Hoffman/530df0dabcc39afbebf226d425583e79664f3c28|title=Living in Limbo: Iraqi Refugees in Indonesia|journal=Refuge: Canada's Journal on Refugees|language=en|volume=28|number=1|first=Sue|last=Hoffman|year=2012|publisher=[[Yale Law Journal]]|location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]]|pages=15–24|doi=10.25071/1920-7336.36085|doi-access=free}}</ref> | languages = {{Plainlist| * '''সংখ্যাগৰিষ্ঠ:'''<ref name="Iranatlas" >{{cite web|title=Atlas of the Languages of Iran A working classification|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.classification|website=Languages of Iran|access-date=25 May 2019}}</ref> * কুৰ্দিছ ভাষা * {{Hlist|কুৰ্মানজী |সোৰানী |দক্ষিণৰ কুৰ্দিছ |লাকি ভাষা}} * '''সংখ্যালঘু :'''<ref name="leezenberg">{{cite journal|author1=Michiel Leezenberg|title=Gorani Influence on Central Kurdish: Substratum or Prestige Borrowing?|journal=ILLC – Department of Philosophy, University of Amsterdam|page=1|year=1993|url=http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|access-date=29 May 2019|archive-date=12 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|url-status=dead|archivedate=12 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|deadurl=yes}}</ref> * {{Hlist|জাজা ভাষা|গোৰাণী ভাষা|শাবাকী ভাষা }} * '''দ্বিতীয় ভাষা:''' * {{Hlist|তুৰ্কী ভাষা|পাৰ্চী ভাষা|আৰৱী|অন্যান্য}} }} | religions = {{Plainlist| * '''Predominantly:'''<ref>{{cite web|title=Kurds in Turkey|url=https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|access-date=13 September 2022|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|url-status=dead|archivedate=15 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|deadurl=yes}}</ref> * [[Islam]]{{efn|See [[Kurdish Muslims]]}} * {{Hlist|([[Sunni Islam|Sunni]]|[[Shia Islam|Shia]])}} * '''Significant minority:'''<ref>{{cite web|url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdistan-religion/|title=Learn About Kurdish Religion}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/kurds-iran-missing-piece-middle-east-puzzle|title=Kurds of Iran: The missing piece in the Middle East Puzzle}}</ref> * {{Hlist|[[Yazidism]] | [[Yarsanism]]| [[Zoroastrianism]] | [[Kurdish Alevism|Alevism]] | [[Christianity]]{{efn|See [[Kurdish Christians]]}} | [[History of the Jews in Kurdistan|Judaism]]}} }} | related = Other [[Iranian peoples|Iranic peoples]] | footnotes = }} '''কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী বা কুৰ্দ জনগোষ্ঠী''' হৈছে পশ্চিম এছিয়াৰ স্থানীয় ইৰাণী জনগোষ্ঠী।<ref>*{{cite encyclopedia|last1=Bois|first1=Th.|last2=Minorsky|first2=V.|last3=MacKenzie|first3=D.N.|encyclopedia=Encyclopedia of Islam, Second Edition|publisher=Brill Online|title=Kurds, Kurdistān|date=24 April 2012|volume=5|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544?s.num=53&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.start=40&s.q=nihawand|quote=The Kurds, an Iranian people of the Near East, live at the junction of (...)|page=439}} *{{cite book|first=John A.|last=Shoup|title=Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=GN5yv3-U6goC&pg=PA159|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598843637}} *{{cite book|first=Kendal|last=Nezan|title=A Brief Survey of the History of the Kurds|url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php|publisher=Kurdish Institute of Paris}}</ref> দক্ষিণ-পূব [[তুৰস্ক]], উত্তৰ-পশ্চিম [[ইৰাণ]], উত্তৰ [[ইৰাক]] আৰু উত্তৰ-পূব ছিৰিয়াত বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চল কুৰ্দিস্তানৰ স্থানীয় লোক। ৩০–৪৫ মিলিয়ন লোকৰ বিশ্বব্যাপী থকা কুৰ্দিছ সম্প্ৰদায় মূলতঃ কুৰ্দিস্তানত কেন্দ্ৰীভূত যদিও কুৰ্দিস্তানৰ বাহিৰে পশ্চিম [[এছিয়া]] আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ কিছু অংশত কুৰ্দিছ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ বৃহৎ সম্প্ৰদায় বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য যে তুৰস্কৰ মধ্য আনাতোলিয়ান কুৰ্দসকল (যিসকলে ১৯২৩ চনৰ আৰ্মেনিয়ান গণহত্যাৰ পিছত পূব আনাতোলিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল, সেই সময়ত পশ্চিম আৰ্মেনিয়া বুলি কোৱা হৈছিল), লগতে ইস্তানবুলৰ কুৰ্দসকল; ইৰাণৰ খোৰাছানী কুৰ্দসকল; ককেছাছৰ কুৰ্দসকল (যিসকল মূলতঃ আজাৰবাইজান আৰু আৰ্মেনিয়াত আছে); আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ বিভিন্ন দেশত — বিশেষকৈ [[জাৰ্মানী]], [[ফ্ৰান্স]], [[ছুইডেন]] আৰু [[নেদাৰলেণ্ড]]ত বাস কৰে। ==ভাষা== [[File:Kurdish-inhabited area by CIA (1992).jpg|thumb|মধ্যপ্ৰাচ্যৰ কুৰ্দি বসতিপ্ৰধান অঞ্চল (১৯৯২)]] [[File:Maunsell&#039;s map, Pre-World War I British Ethnographical Map of eastern Turkey in Asia, Syria and western Persia 01.jpg|thumb|১৯১০ চনৰ মানচেল মানচিত্ৰ। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ব্ৰিটিছ নৃতাত্ত্বিক মানচিত্ৰত কুৰ্দিছ অঞ্চলসমূহ হালধীয়া (পাতল আৰু ডাঠ দুয়োটা) ৰঙেৰে দেখুওৱা হৈছে।]] কুৰ্দি (কুৰ্দি: কুৰ্দি বা কুৰ্দি) হৈছে কুৰ্দি জনসাধাৰণে কোৱা আন্তঃসংযোগী উপভাষাৰ এটা গোট। <ref name="Iranica-KurdLang">{{cite encyclopedia |year=2008 |title=Kurdish Language |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |url=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-i |access-date=2 December 2011 |last=Paul |first=Ludwig}} Writes about the problem of attaining a coherent definition of "Kurdish language" within the Northwestern Iranian dialect continuum. There is no unambiguous evolution of Kurdish from Middle Iranian, as "from Old and Middle Iranian times, no predecessors of the Kurdish language are yet known; the extant Kurdish texts may be traced back to no earlier than the 16th century CE." Ludwig Paul further states: "Linguistics itself, or dialectology, does not provide any general or straightforward definition of at which point a language becomes a dialect (or vice versa). To attain a fuller understanding of the difficulties and questions that are raised by the issue of the 'Kurdish language,' it is therefore necessary to consider also non-linguistic factors."</ref> ইয়াক প্ৰধানকৈ [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দিস্তান গঠন কৰা অংশত কোৱা হয়।<ref>[http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm Geographic distribution of Kurdish and other Iranic languages] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071018024743/http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm |date=18 October 2007 }}</ref> ইৰাকত আৰবী ভাষাৰ সমান্তৰালভাৱে কুৰ্দিছ ভাষা জাতীয় ভাষা হিচাপে আনুষ্ঠানিক মৰ্যাদা আছে; ইৰাণত ইয়াক আঞ্চলিক ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে আৰু আৰ্মেনিয়াত ইয়াক সংখ্যালঘু ভাষা বুলি গণ্য কৰা হয়। দশম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আল-মাছৌদিৰ দৰে আৰব ভূগোলবিদসকলে কুৰ্দিছ জনসাধাৰণক এক সুকীয়া ভাষা সম্প্ৰদায় হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল। বহুতো কুৰ্দ দ্বিভাষিক বা বহুভাষিক; তেওঁলোকে নিজৰ মাতৃভাষা কুৰ্দি ভাষাৰ লগতে নিজৰ গৃহভূমিৰ ভাষাসমূহ—যেনে আৰবী, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী—দ্বিতীয় ভাষা হিচাপে কয়, আনহাতে কুৰ্দি প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সদস্যসকলে প্ৰায়ে তিনিটা বা তাতকৈ অধিক ভাষা কয়। তুৰ্কীকৃত আৰু আৰবীকৃত কুৰ্দসকলে প্ৰায়ে কুৰ্দি ভাষা কম ব্যৱহাৰ কৰে বা একেবাৰেই ব্যৱহাৰ নকৰে। মেকেঞ্জীৰ মতে কুৰ্দি ভাষাৰ সকলো উপভাষাই কেইটামান ভাষিক বৈশিষ্ট্য ভাগ কৰে যিবোৰ অন্যান্য ইৰাণী ভাষাত নাই। ==ধৰ্ম== ===ইছলাম=== কুৰ্দিছসকলৰ অধিকাংশই চুন্নী মুছলমান। এওঁলোকে শ্বাফী পন্থা অনুসৰণ কৰে যদিও এক উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘুৱে হানাফী পন্থা <ref>{{Cite journal|last1=Sarigil|first1=Zeki|last2=Fazlioglu|first2=Omer|date=2014|title=Exploring the roots and dynamics of Kurdish ethno-nationalism in Turkey|url=http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|journal=Nations and Nationalism|publisher=[[Bilkent University]]|volume=20|issue=3|page=447|doi=10.1111/nana.12058|hdl=11693/26432|hdl-access=free|access-date=20 February 2021|archive-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218061906/http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|url-status=dead}}</ref> আৰু আলেভিছ ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি বহুতো শ্বাফী কুৰ্দে দুটা চুফী আদেশৰ ভিতৰত এটা আদেশ অনুসৰণ কৰে। সেয়া হ'ল নাকচবন্দী আৰু কাদ্ৰিয়াহ।<ref>{{Cite journal|last=van Bruinessen|first=Martin|date=2000|title=The Qadiriyya and the lineages of Qadiri shaykhs in Kurdistan|journal=Journal of the History of Sufism|volume=1–2|citeseerx=10.1.1.545.8465}}</ref> চুন্নী ইছলামৰ উপৰি আলেভিছ আৰু ছিয়া ইছলামকো অনুসৰণ কৰে লাখ লাখ কুৰ্দিছলোকে। <ref>{{Cite book|last=McDowall|first=David|title=The Kurds: A Nation Denied|publisher=Minority Rights Group|year=1992|isbn=9781873194300|pages=57}}</ref> ===য়াজিদবাদ=== [[File:Yezidi New Year in Lalish (18 April 2017) 21.jpg|thumb|ললিছত ইয়াজিদী নৱবৰ্ষ উদ্‌যাপন, ১৮ এপ্ৰিল ২০১৭]] ইয়াজিদী ধৰ্ম হ'ল ইৰাণী প্ৰাক-জোৰ’ষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মৰ পশ্চিমীয়া শাখাত শিপা থকা এক ঈশ্বৰবাদী জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম। <ref name=":02">{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|oclc=879288867}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last=Foltz|first=Richard|date=1 June 2017|title=The "Original" Kurdish Religion? Kurdish Nationalism and the False Conflation of the Yezidi and Zoroastrian Traditions|url=http://dx.doi.org/10.1163/18747167-12341309|journal=Journal of Persianate Studies|volume=10|issue=1|pages=87–106|doi=10.1163/18747167-12341309|issn=1874-7094|url-access=subscription}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|first=Omarkhali|last=Khanna|title=The status and role of the Yezidi legends and myths : to the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|date=2011|oclc=999248462}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Kreyenbroek|first=Philip G.|url=https://books.google.com/books?id=OTQqAQAAMAAJ&q=Ancient+iranian|title=Yezidism—its Background, Observances, and Textual Tradition|date=1995|publisher=E. Mellen Press|isbn=978-0-7734-9004-8|language=en}}</ref> জগতখন সৃষ্টি কৰি সাতটা পৱিত্ৰ সত্তাৰ তত্ত্বাৱধানত অৰ্পণ কৰা এজন ঈশ্বৰৰ বিশ্বাসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। <ref name="Allison 2017">{{cite encyclopedia|title=The Yazidis|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Religion|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|url=https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|access-date=15 May 2021|date=25 January 2017|doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.254|isbn=9780199340378|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311065225/https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|archive-date=11 March 2019|author-last=Allison|author-first=Christine|doi-access=free|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|first=Açıkyıldız|last=Birgül|url=https://www.worldcat.org/oclc/772844849|title=The Yezidis : the History of a Community, Culture and Religion.|date=2010|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-0-85772-061-0|location=London|oclc=772844849}}</ref>এই সাতটা সত্তাৰ নেতা হৈছে টাউছ-ই-মালেক, যাক এটা ময়ূৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। <ref name="Allison 2017"/><ref name="Maisel">{{Cite book|last=Maisel|first=Sebastian|url=https://books.google.com/books?id=EFgIDgAAQBAJ&pg=PA44|title=Yezidis in Syria: Identity Building among a Double Minority|date=24 December 2016|publisher=Lexington Books|isbn=9780739177754|language=en}}</ref> ইয়াৰ অনুগামীৰ সংখ্যা বিশ্বজুৰি ৭ লাখৰপৰা ১০ লাখলৈকে আছে।<ref>{{Cite book|last=Rowe|first=Paul S.|url=https://books.google.com/books?id=bOF1DwAAQBAJ&dq=yezidis+number&pg=PT807|title=Routledge Handbook of Minorities in the Middle East|date=20 September 2018|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-23378-7|language=en}}</ref> [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দি অঞ্চলত এওঁলোক খিলঞ্জীয়া। ৰাছিয়া, জৰ্জিয়া আৰু আৰ্মেনিয়াতো য়াজিদীসকলৰ অৱস্থিতি আছে। শেহতীয়া য়াজিদী সম্প্ৰদায় অট্টোমান সাম্ৰাজ্যৰ মুছলমানসকলৰ নিৰ্যাতনৰপৰা পলায়ন কৰা শৰণাৰ্থীসকলে স্থাপন কৰিছে। <ref name=":1" /> ইয়াজিদবাদ কুৰ্দিছ আলেভিজম আৰু ইয়াৰানবাদৰ সৈতে বহুতোক্ষেত্ৰত মিল থকা দেখা যায় আৰু যিবোৰ প্ৰাক-ইছলামিক যুগৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল। <ref>{{Cite book|last1=Bozarslan|first1=Hamit|url=https://books.google.com/books?id=IXgnEAAAQBAJ|title=The Cambridge History of the Kurds|last2=Gunes|first2=Cengiz|last3=Yadirgi|first3=Veli|date=22 April 2021|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-58301-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Omarkhali|first=Khanna|date=January 2009|title=The status and role of the Yezidi legends and myths. To the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|url=https://www.academia.edu/7918305|journal=Folia Orientalia|issn=0015-5675|oclc=999248462}}</ref><ref>{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|url=https://www.worldcat.org/oclc/879288867|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|date=2013|language=English|oclc=879288867}}</ref> ===য়াৰছানিবাদ=== য়াৰছানিবাদক আহল-ই-হাক, আহলে-হাগ বা কাকাই বুলিও জনা যায়। কুৰ্দিস্তানৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত এই ধৰ্মও অন্যতম। যদিও অধিকাংশ য়াৰছানী শাস্ত্ৰ গোৰাণী ভাষাত আৰু সকলো য়াৰছানী পৱিত্ৰ স্থান কুৰ্দিস্তানত অৱস্থিত, তথাপি এই ধৰ্ম অনুগামী আন অঞ্চলতো পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, [[ইৰাক]]ৰ কুৰ্দিস্তানত ৩ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে, আনহাতে [[ইৰাণ]]ত ২০ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে।<ref>{{Cite web|title=About Yarsan, a religious minority in Iran and Yarsani asylum seekers – Yarsanmedia|url=http://www.yarsanmedia.org/ku/?p=10565|access-date=22 June 2021|language=fa-IR}}</ref> অৱশ্যে দুয়োখন দেশতে য়াৰছানীৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ নাই। ===জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম=== [[File:Faravahar-Gold.svg|thumb|জৰদস্তি ধৰ্মৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতীক ফৰৱাহাৰ (বা ফেৰোহৰ)ক এক ফ্ৰাভাছি (ৰক্ষক আত্মা)ৰ চিত্ৰণ বুলি গণ্য কৰা হয়। ]] ইৰাণী ধৰ্ম জৰদস্তিবাদে ইৰাণী সংস্কৃতিৰ ওপৰত গভীৰভাৱে প্ৰভাৱ পেলাইছে। কিয়নো জুৰদস্তিবাদৰ এটা অংশ কুৰ্দিছ জনসাধাৰণ আৰু ইয়াৰ কিছু প্ৰভাৱ মধ্যযুগত ধৰ্মটোৰ অৱনতি ঘটাৰ পিছতো প্ৰচলিত আছে। ইৰাণী দাৰ্শনিক ছুহৰাৱাৰ্ডিয়ে জৰদস্তিৰ ধৰ্মৰপৰা বহুখিনি শিক্ষা আহৰণ কৰিছিল।<ref>Henry Corbin. The Man of Light in Iranian Sufism. Omega Publications, New York. 1994. {{ISBN|0-930872-48-7}}.</ref> নবী জৰদস্তিৰ শিক্ষাৰ ভিত্তিত এই ধৰ্মৰ দেৱতা আহুৰা মাজদা। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত যেনে মচীহবাদ, সোণালী নিয়ম, স্বৰ্গ আৰু নৰকৰ ধাৰণা আৰু মুক্ত ইচ্ছাই দ্বিতীয় মন্দিৰ ইহুদী ধৰ্ম, নষ্টিচিজম, খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আৰু ইছলামকে ধৰি অন্যান্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থাসমূহক প্ৰভাবিত কৰিছে।<ref>{{Citation|last=Hinnel|first=J|title=The Penguin Dictionary of Religion|year=1997|publisher=Penguin Books UK}}</ref> ২০১৬ চনত ইৰাকৰ কুৰ্দিস্তানত প্ৰথমটো আনুষ্ঠানিক জৰদস্তি অগ্নি মন্দিৰ চুলেমানিয়াত মুকলি কৰা হয়। উপস্থিতসকলে ধৰ্মীয় জুই জ্বলাই ফ্ৰেম ড্ৰাম (বা ডাফ) বজাই এই অনুষ্ঠানটো উদ্‌যাপন কৰে।[18] কুৰ্দিস্তান অঞ্চলৰ জৰদস্তি ধৰ্মৰ মুৰব্বী আৱাত তায়িবৰ দাবী যে বহুতে জৰদস্তি ধৰ্মলৈ ঘূৰি আহিছে যদিও ইছলামিক মৌলবাদীৰপৰা সম্ভাৱ্য প্ৰতিশোধৰ ভয়ত ইয়াৰে কিছুমানে ইয়াক গোপন কৰি ৰাখিছে। ===খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম=== যদিও কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ অসংখ্য ঐতিহাসিক বিৱৰণ আছে, তথাপি ইয়াৰে অধিকাংশই ব্যক্তি বিশেষৰহে, কোনো বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ নহয়। কিন্তু ১৯ আৰু ২০ শতিকাৰ কেইবাটাও ভ্ৰমণ-কাহিনীত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টান জনগোষ্ঠীৰ লগতে উল্লেখযোগ্য খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যা থকা কুৰ্দি মুছলমান জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখ আছে। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ এটা বৃহৎ অংশ আৰ্মেনিয়ান বা অচূৰীয় মূলৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়,<ref>{{cite journal|last1=Sykes|first1=M.|year=1908|title=The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire|url=https://zenodo.org/record/1449629|journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|volume=38|pages=451–486|doi=10.2307/2843309|jstor=2843309}}</ref> আৰু কিছুমান খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা এতিয়াও আছে বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। পূৰ্বৰ শতিকাৰ কুৰ্দি ভাষাত লিখা কেইবাটাও খ্ৰীষ্টান প্ৰাৰ্থনাও আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে।<ref>Hervas, L. Saggio. (1787). 'Pratico delle lingue: con prolegomeni, e una raccolta di orazioni dominicali in piu di trecento lingue e dialetti...'. Cesena: Per Gregorio Biasini, pp. 156–157.</ref> শেহতীয়া বছৰবোৰত মুছলমান পটভূমিৰ কিছুমান কুৰ্দে খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |title=A Muslim Leader Converted to Christianity in Iraqi Kurdistan |access-date=6 June 2020 |archive-date=19 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |url-status=dead |archivedate=19 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=The Kurds|url=http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|access-date=9 March 2016|website=Urbana|archive-date=28 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|url-status=dead|archivedate=28 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-islamic-state-christians-idUSKCN1RS19N|title=Christianity grows in Syrian town once besieged by Islamic State|date=16 April 2019|agency=Reuters}}</ref> বাইবেলৰ কিছু অংশ প্ৰথমবাৰৰ বাবে কুৰ্মানজী উপভাষাত ১৮৫৬ চনত উপলব্ধ কৰা হৈছিল। আমেৰিকান বাইবেল ছ'চাইটিৰ আৰ্মেনিয়ান কৰ্মচাৰী ষ্টেপানে গছপেল(Gospel)সমূহ অনুবাদ কৰিছিল আৰু ১৮৫৭ চনত প্ৰকাশ কৰিছিল। ঐতিহাসিকভাৱে বিখ্যাত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ ভিতৰত জাকাৰে আৰু ইভানে মাখাৰগ্ৰাডজেলি নামৰ দুজন ভাতৃও আছে। <ref>Alexei Lidov, 1991, The mural paintings of Akhtala, p. 14, Nauka Publishers, Central Dept. of Oriental Literature, University of Michigan, {{ISBN|5-02-017569-2}}, {{ISBN|978-5-02-017569-3}}, ''It is clear from the account of these Armenian historians that Ivane's great-grandfather broke away from the Kurdish tribe of Babir''</ref><ref>Vladimir Minorsky, 1953, Studies in Caucasian History, p. 102, CUP Archive, {{ISBN|0-521-05735-3}}, {{ISBN|978-0-521-05735-6}}, ''According to a tradition which has every reason to be true, their ancestors were Mesopotamian Kurds of the tribe (xel) Babirakan.''</ref><ref>Richard Barrie Dobson, 2000, Encyclopedia of the Middle Ages: A-J, p. 107, Editions du Cerf, University of Michigan, {{ISBN|0-227-67931-8}}, {{ISBN|978-0-227-67931-9}}, ''under the Christianized Kurdish dynasty of Zak'arids they tried to re-establish nazarar system...''</ref> ==জনসংখ্যা== পশ্চিম এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দৰ সংখ্যা ৩ৰপৰা ৪.৫ কোটিৰ ভিতৰত বুলি অনুমান কৰা হৈছে, আনহাতে এক বা ২০ লাখ কুৰ্দ প্ৰব্ৰজনকাৰীত বাস কৰে। তুৰস্কৰ জনসংখ্যাৰ ১৮ৰপৰা ২৫%<ref name="Mackey">{{cite book|first=Sandra|last=Mackey|title=The Reckoning: Iraq and the Legacy of Saddam|url=https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack|url-access=registration|publisher=W.W. Norton and Co.|year=2002|page=[https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack/page/350 350]|isbn=9780393051414|quote=As much as 25% of Turkey is Kurdish}} This would raise the population estimate by about 5 million.{{dubious|date=October 2014}}<!--What does this even mean and what was her source? Without context, this may refer to area not population.--></ref>, ইৰাকত ১৫ৰপৰা ২০% <ref name="USDOS2012">{{cite web|title=Background Note: Syria|author=Bureau of Near Eastern Affairs|work=State.gov|publisher=US State Department|location=Washington, DC|date=9 March 2012|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm|access-date=2 August 2015}} The CIA ''World Factbook'' reports all non-Arabs make up 9.7% of the Syrian population, but does not break out the Kurdish figure separately. However, this State Dept. source provides a figure of 9%. {{as of|2015|08}}, the current document at this state.gov URL no longer provides such ethnic group data.</ref> [[ইৰাণ]]ৰ ১০% আৰু ছিৰিয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৯% কুৰ্দসকলৰ সংখ্যা। চাৰিওখন দেশতে কুৰ্দসকল আঞ্চলিক সংখ্যাগৰিষ্ঠ, যেনে তুৰ্কী কুৰ্দিস্তান, ইৰাকী কুৰ্দিস্তান, ইৰাণৰ কুৰ্দিস্তান, [[ছিৰিয়া]]ৰ কুৰ্দিস্তান। মধ্যপ্ৰাচ্যৰ আৰব, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কৰ পিছত কুৰ্দসকল চতুৰ্থ বৃহত্তম জনগোষ্ঠী। ১৯৯১ চনত কুৰ্দৰ মুঠ সংখ্যা ২ কোটি ২৫ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল; ইয়াৰে ৪৮% [[তুৰস্ক]]ত, ২৪% [[ইৰাণ]]ত, ১৮% [[ইৰাক]]ত আৰু ৪% ছিৰিয়াত বাস কৰিছিল <ref>{{cite web|title=A Stateless Nation's Quest for Sovereignty in the Sky|first=Amir|last=Hassanpour|date=7 November 1995|publisher=[[Concordia University]]|url=http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070820033216/http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-date=20 August 2007|access-date=3 August 2015}} Paper presented at the Freie Universitat Berlin. For the figure, cites: {{cite news|title=The Kurds: A Nation Denied|first=David|last=McDowall|year=1992|location=London|publisher=Minority Rights Group}}</ref>। শেহতীয়াকৈ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিমীয়া দেশসমূহত কুৰ্দিছ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৫ লাখ হৈছে, ইয়াৰে প্ৰায় আধা [[জাৰ্মানী]]ত বাস কৰে। ট্ৰেন্সককাছাছ আৰু মধ্য এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দসকলৰ ক্ষেত্ৰখন অনন্য। এই লোকসকলে বেছিভাগেই [[ৰাছিয়া]] সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত তালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাত বাস কৰাৰ এশ বছৰৰো অধিক সময় তেওঁলোকে স্বতন্ত্ৰভাৱে বিকশিত হৈছে আৰু এক সুকীয়া জাতিগত পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে।<ref>"The Kurds of Caucasia and Central Asia have been cut off for a considerable period of time and their development in Russia and then in the Soviet Union has been somewhat different. In this light the Soviet Kurds may be considered to be an ethnic group in their own right." ''[[The Red Book of the Peoples of the Russian Empire]]'' {{cite web|title=Kurds|url=http://www.eki.ee/books/redbook/kurds.shtml|publisher=Institute of Estonia (EKI)|access-date=22 June 2012}}</ref> ১৯৯০ চনত এই গোটৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ০৪ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। <ref>Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992), p. 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrgyzstan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000) (total 410,000).</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery> File:Mercier. Kurde (Asie). Auguste Wahlen. Moeurs, usages et costumes de tous les peuples du monde. 1843.jpg|আগষ্ট ভাহলেনৰ দ্বাৰা মাৰ্চিয়াৰ কুৰ্ডে (আছি), ১৮৪৩ চন File:AmadeoPreziosi1816 1882.jpg|আমাদেও প্ৰেজিঅ'ছিৰদ্বাৰা অংকিত কুৰ্দিছ যোদ্ধা File:3. Turquie d'Asia - 3. Vilayet de Koniah - 10. Planche.png|আৰ্মেনিয়ান, তুৰ্কী আৰু কুৰ্দিছ মহিলাসকল নিজৰ পৰম্পৰাগত পোছাকত, ১৮৭৩ চন File:Zakho Kurds by Albert Kahn (color-corrected).jpg|এলবাৰ্ট কানৰ ফটোত জাখো কুৰ্দছ, ১৯১০ চন File:Kurdish Cavalry in the Caucasus Mountains. The New York Times, January 24, 1915.jpg|ককেছাছ পৰ্বতমালাৰ গিৰিপথত কুৰ্দিছ অশ্বাৰোহী বাহিনী (দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ২৪ জানুৱাৰী, ১৯১৫) File:A Jaf chief, S. Kurdistan.jpg|এজন কুৰ্দিছ মুখিয়াল File:Antoin Sevruguin 1 kurdish woman.jpg|ইৰাণৰ পিৰানশ্বহৰৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা, এণ্টোৱান চেভৰুগুইন File:Nowruz 2017 in Bisaran, Kurdistan province.jpg|পূব কুৰ্দিস্তানৰ বিচাৰাণৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা আৰু এটি শিশু,২০১৭ File:A group of Kurdish men with traditional clothing at Hawraman, Kurdistan.jpg| পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পিন্ধা কুৰ্দি পুৰুষৰ এটা দল, হাৰামান File:Guard at Citadel - Erbil - Iraq.jpg|পৰম্পৰাগত কাপোৰ পিন্ধা এজন কুৰ্দিছ লোক, আৰবিল File:YPJ - Rojava.jpg|উত্তৰ আৰু পূব ছিৰিয়াৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰশাসনৰ' জাভাৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা যোদ্ধা। </gallery> ===তথ্যৰ উৎস=== {{reflist}} === কিতাপৰ উদ্ধৃতিৰ উৎস === * {{cite book|last1=Aslanian|first1=Sebouh|title=From the Indian Ocean to the Mediterranean: The Global Trade Networks of Armenian Merchants from New Julfa|date=2011|publisher=University of California Press|location=California|isbn=978-0520947573}} * {{cite book|last1=Blow|first1=David|title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0857716767}} * {{cite book|last1=Bournoutian|first1=George|author-link1=George Bournoutian|title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present)|date=2002|publisher=Mazda Publishers|isbn=978-1568591414|page=[https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208 208]|edition=2|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208}} * {{cite book|last1=Floor|first1=Willem|last2=Herzig|first2=Edmund|title=Iran and the World in the Safavid Age|date=2012|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1850439301}} * Barth, F. 1953. ''Principles of Social Organization in Southern Kurdistan.'' Bulletin of the University Ethnographic Museum 7. Oslo. * Hansen, H.H. 1961. ''The Kurdish Woman's Life.'' Copenhagen. Ethnographic Museum Record 7:1–213. * {{cite book|last1=Kennedy|first1=Hugh|title=Crusader Castles|date=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-79913-3|language=en}} * Leach, E.R. 1938. ''Social and Economic Organization of the Rowanduz Kurds.'' London School of Economics Monographs on Social Anthropology 3:1–74. * Longrigg, S.H. 1953. ''Iraq, 1900–1950.'' London. * Masters, W.M. 1953. ''Rowanduz.'' Ph.D. dissertation, University of Michigan. * McKiernan, Kevin. 2006. ''The Kurds, a People in Search of Their Homeland''. New York: St. Martin's Press. {{ISBN|978-0-312-32546-6}} * {{cite book|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|title=Historical Dictionary of Georgia|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1442241466|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ}} * {{cite encyclopedia|article=ŠAYḴ-ʿALI KHAN ZANGANA|last=Matthee|first=Rudi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/shaykh-ali-khan|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica}} * {{Cite book|title=The Crusades, Christianity, and Islam.|last=Riley-Smith|first=Jonathan|publisher=Columbia University Press|year=2008|isbn=978-0-231-14625-8}} * {{Cite encyclopedia|title=ʿANNAZIDS|year=1985|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Aḥmad|first=K. M.|pages=97–98|volume=II. Fasc. 1}} * {{cite encyclopedia|last=Atmaca|first=Metin|year=2012|editor=Fleet, Kate|editor2=Krämer, Gudrun|editor3=Matringe, Denis|editor4=Nawas, John|editor5=Stewart, Devin J.|title=Bābān|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_25080|isbn=9789004464582|publisher=Brill|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, THREE.}} * {{Cite book|title=Meta-Religion: Religion and Power in World History.|last=Laine|first=James W.|publisher=California University Press|year=2015|isbn=978-0-520-95999-6}} * {{cite book|title=The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs|last=Madelung|first=W.|publisher=Cambridge University Press|year=1975|isbn=978-0-521-20093-6|editor-last=Frye|editor-first=R. N.|location=Cambridge|chapter=The Minor Dynasties of Northern Iran}} * {{Cite encyclopedia|title=BAHDĪNĀN|year=1988|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|volume=III, Fasc. 5|last=Hassanpour|first=A.|page=485}} * {{Cite book|title=Arabs in History|last=Lewis|first=Bernard|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=978-0-19-158766-5}} * {{cite encyclopedia|last=Spuler|first=B.|date=2012|title=Faḍlawayh|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Publishers|doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_2233|isbn=9789004161214}} * {{Cite book|title=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East From the Sixth to the Eleventh Century|last=Kennedy|first=Hugh|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781317376392|edition=3nd}} * {{Cite encyclopedia|title=SHADDADIDS|year=2000|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Peacock|first=Andrew}} * {{Cite book|title=Decline and fall of Byzantium to the Ottoman Turks|last=Magoulias|first=Harry J.|publisher=State University Press|year=1975|isbn=978-0-8143-1540-8}} * {{Cite book|title=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|last=Tapper|first=Richard|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521583367|language=en}} * {{Cite book|title=The New Islamic Dynasties|last=Bosworth|first=C.E|publisher=Columbia University Press|year=1996|isbn=978-0-231-10714-3}} * {{cite encyclopedia|title=Daysam|last=Bosworth|first=C. Edmund|pages=172–173|date=1994|encyclopedia=Encyclopædia Iranica. Vol. VII, Fasc. 2}} * {{cite book|title=From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260|last=Humphreys|first=R. Stephen|publisher=State University of New York Press|year=1977|isbn=0-87395-263-4}} * {{cite book|title=Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania|last1=Vacca|first1=Alison|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1107188518}} * {{cite encyclopedia|last1=Mazaheri|first1=Mas‘ud Habibi|last2=Gholami|first2=Rahim|title=Ayyūbids|year=2008|encyclopedia=Encyclopedia Islamica|publisher=Brill|editor1=Madelung, Wilferd|editor2=Daftary, Farhad|doi=10.1163/1875-9831_isla_COM_0323|isbn=978-90-04-16860-2}} * {{Cite encyclopedia|title=HAZĀRASPIDS|year=2003|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Bosworth|first=C. Edmund|volume=XII. Fasc. 1|pages=93}} * {{Cite book|title=The Pursuit of Pleasure: Drugs and Stimulants in Iranian History, 1500–1900|last=Matthee|first=Rudi|publisher=Princeton University Press|year=2005|isbn=978-1-4008-3260-6}} * {{cite encyclopedia|article=|last=Hamid|first=Algar|year=2006|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XIII. Fasc. 5|pages=456–474|title=IRAN ix. RELIGIONS IN IRAN (2) Islam in Iran (2.3) Shiʿism in Iran Since the Safavids}} * {{Cite encyclopedia|last=Minorsky|first=Vladimir|date=2012|title=Lak|publisher=Brill Publishers|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|edition=Second|doi=10.1163/1573-3912_islam_COM_0562|isbn=9789004161214}} * {{cite encyclopedia|year=2009|title=Ṣafavid Dynasty|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|last2=Matthee|first2=Rudi|last1=Amoretti|first1=Biancamaria Scarcia|editor-last=Esposito|editor-first=John L.|publisher=Oxford University Press}} * {{Cite book|title=Iran: a Modern History|last=Amanat|first=Abbas|publisher=Yale University Press|year=2017|isbn=9780300231465}} * {{cite encyclopedia|title=SAFAVID DYNASTY|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Matthee|first=Rudi}} * {{Cite book|title=Studies in Caucasian History|last=Minorsky|first=V.|publisher=Cambridge University Press|year=1953|isbn=978-0-521-05735-6}} * {{cite encyclopedia|title=EBN BAZZĀZ|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Savory|first=Roger|page=8|volume=VIII. Fasc. 1.}} * {{Cite book|title=Nomads in the Middle East|last=Manz|first=Beatrice F.|publisher=Cambridge University Press|year=2021|isbn=9781139028813}} ==টোকা== {{Notelist}} ==অধিক পঢ়ক== {{Library resources box}} * {{cite journal|author-link=Samir Amin |last=Amin |first=Samir |date=October 2016 |url=http://monthlyreview.org/2016/10/01/the-kurdish-question-then-and-now/ |title=The Kurdish Question Then and Now |journal=[[Monthly Review]] |volume=68 |issue=5}} * {{cite book|last=Dundas |first=Chad |chapter=Kurdish Americans |title=Gale Encyclopedia of Multicultural America |editor-first=Thomas |editor-last=Riggs |edition=3rd |volume=3 |year=2014 |publisher=Gale |pages=41–52 |chapter-url=https://link.gale.com/apps/doc/CX3273300110/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=d68f87d1 }} * {{cite book|last=Eppel |first=Michael |title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism |year=2016 |publisher=University of Texas Press}} * {{cite book|editor-last=Maisel |editor-first=Sebastian |title=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |publisher=ABC-Clio |year=2018}} * {{cite book|last=Shareef |first=Mohammed |title=The United States, Iraq and the Kurds: Shock, Awe and Aftermath |publisher=Routledge |year=2014}} ===ইতিহাস তালিকা=== * {{Cite web |last=Hitchins |first=Keith |date=2021 |title=Kurds. Studies of Modern Kurdish History |url=https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |access-date=22 March 2025 |website=[[Encyclopaedia Iranica Online]] |publisher=Brill |doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |doi-access=free}} * {{Cite journal|last1=Maxwell|first1=Alexander|last2=Smith|first2=Tim|year=2015|title=Positing 'not-yet-nationalism': limits to the impact of nationalism theory on Kurdish historiography|journal=Nationalities Papers|volume=43|issue=5|pages=771–787|doi=10.1080/00905992.2015.1049135|s2cid=143220624}} * {{cite book|editor-last=Meho |editor-first=Lokman I. |title=The Kurdish Question in U.S. Foreign Policy: A Documentary Sourcebook |publisher=Praeger |year=2004 |location=Westport, Conn. |ISBN=9780313314353 |OCLC=845600852 }} * {{cite journal|last=Sharif |first=Nemat |url=https://www.proquest.com/openview/13dfa04be0192500842b32d89182f1dc/1?pq-origsite=gscholar&cbl=44192 |title=A Brief History of Kurds and Kurdistan: Part I: From the Advent of Islam to AD 1750 |journal=The International Journal of Kurdish Studies |volume=10 |issue=1/2 |year=1996 |pages=105–155}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Kurdish people}} * [http://www.institutkurde.org/ The Kurdish Institute of Paris] Kurdish language, history, books and latest news articles. * [https://web.archive.org/web/20010721001234/http://www.kurdistanica.com/ The Encyclopaedia of Kurdistan] * [https://web.archive.org/web/20150924001027/http://www.enstituyakurdi.org/index.php?newlang=english Istanbul Kurdish Institute] * [https://web.archive.org/web/20060717023951/http://www.pen-kurd.org/index-en.html The Kurdish Center of International Pen] * [http://www.kurdishlibrary.org/ Kurdish Library], supported by the [[Sweden|Swedish]] Government. * [https://web.archive.org/web/20041024074007/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html Ethnic Cleansing and the Kurds] * [http://www.transoxiana.org/0109/aloian-kurds_ottoman_hungary.html The Kurds in the Ottoman Hungary] by Zurab Aloian * [http://theotheriraq.com/ "The Other Iraq" Kurdish Information Website] === The Kurdish issue in Turkey === * [https://web.archive.org/web/20020527064459/http://www.db.idpproject.org/Sites/idpSurvey.nsf/wCountries/Turkey A report on Kurdish IDPs – 2005] * [https://web.archive.org/web/20050409063105/http://www.dw-world.de/dw/article/0%2C1564%2C1484632%2C00.html A German newspaper's take on the Kurdish issue – 2005] * [https://www.theguardian.com/The_Kurds/Story/0,,428351,00.html The Guardian – ''What's in a name? Too much in Turkey'' – 2001] * {{cite web|url=https://www.foreignpolicyjournal.com/2011/04/22/the-kurdish-issue/3/|title=The impact on the politics of Iraq and Turkey and their bilateral relations regarding the Kurds in the post-Saddam regime|author=Sonia Roy|date=22 April 2011|publisher=Foreign Policy Journal}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] [[শ্ৰেণী:জনগোষ্ঠী]] duwmznjd7o5zunlgoag6cxu3v78ap7j 604984 604983 2026-05-06T17:58:15Z নৰুনা বৰুৱা 44897 604984 wikitext text/x-wiki {{Short description|Iranic ethnic group}} {{bots|deny=Citation bot}} {{Infobox ethnic group | native_name_lang = ku | flag = | flag_caption = | group = কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী | native_name = {{langx|ku|کورد|Kurd|label=none}} | image = | pop =৩০–৩৫ মিলিয়ন <ref name="washingtonkurd">{{cite web |title=Kurdish Population|url=https://dckurd.org/kurdistan/|publisher=[[Washington Kurdish Institute]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250109021853/https://dckurd.org/kurdistan/|archive-date=9 January 2025|quote=''There are an estimated 30–35 million Kurds, and about half of them live in Turkey.''}}</ref><br>(''ৱাছিংটন কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট'',২০২৪ চনৰ অনুমান )<hr>30–40 million<ref name="CIAonline">{{cite book|title=The World Factbook|edition=Online|date=2015|publisher=US [[Central Intelligence Agency]]|location=Langley, Virginia|issn=1553-8133|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|access-date=2 August 2015|archive-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|url-status=dead|archivedate=6 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/}} A rough estimate in this edition gives populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or in adjacent regions. The CIA estimates are {{as of|lc=y|2015|8}} – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15–20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.</ref><br>(''দ্য ৱল্ড ফেক্টবুক'', ২০১৫ চনৰ অনুমান)<hr>36.4–45.6 million<ref name="KIOP2017">[http://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004 The Kurdish Population] by the [[Kurdish Institute of Paris]], 2017 estimate. The Kurdish population is estimated at 15–20 million in Turkey, 10–12 million in Iran, 8–8.5 million in Iraq, 3–3.6 million in Syria, 1.2–1.5 million in the European diaspora, and 400k–500k in the former USSR—for a total of 36.4 million to 45.6 million globally.</ref><br>(''কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট অৱ পেৰিছ'', ২০১৭ চনৰ অনুমান) | region1 = {{TUR}} | pop1 = {{estimation|14.3–20 million}} | ref1 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region2 = {{IRN}} | pop2 = {{estimation|8.2–12 million}} | ref2 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region3 = {{IRQ}} | pop3 = {{estimation|5.6–8.5 million}} | ref3 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region4 = {{SYR}} | pop4 = {{estimation|1.5–3.6 million}} | ref4 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/><ref name="HeritageforPeace">{{cite web |title=Demographics of Syria|url=https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/ |publisher=[[Heritage for Peace]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205182626/https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/|archive-date=5 December 2024|quote=''Around 1.5 million Kurds form Syria’s largest ethnic minority. About a third of them live in the foothills of the Taurus Mountains north of Aleppo, and an equal number along the Turkish border in the Jazirah. A further 10 per cent can be found in the vicinity of Jarabulus northeast of Aleppo, and from 10–15 per cent in the Hayy al-Akrad (Quarter of the Kurds) on the outskirts of Damascus.''}}</ref> | region5 = {{GER}} | pop5 = 1.2–1.5 million | ref5 = <ref>{{cite web|url=https://www.sueddeutsche.de/politik/interview-am-morgen-wir-deutsche-kurden-aergern-uns-ueber-die-bundesregierung-1.3913545! amp|title="Wir Kurden ärgern uns über die Bundesregierung" – Politik|date=21 March 2018|publisher=Süddeutsche.de|access-date=18 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.heise.de/tp/features/Geschenk-an-Erdogan-Kurdisches-Kulturfestival-verboten-4155967.html|title=Geschenk an Erdogan? Kurdisches Kulturfestival verboten|date=5 September 2018|publisher=heise.de|access-date=18 May 2019}}</ref> | region6 = {{flag icon|Azerbaijan}} [[আজাৰবাইজান]] | pop6 = 150,000–180,000 | ref6 = <ref name="coucileub">''[http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/WorkingDocs/Doc06/EDOC11006.htm The cultural situation of the Kurds]'', <cite>A report by Lord Russell-Johnston, Council of Europe, July 2006</cite>.</ref><!-- تکمیل یادکرد توسط ربات از ویکی انگلیسی --><ref name="Vanly">Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992). pg 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrghizistan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000), Total 450,000</ref> | region7 = {{FRA}} | pop7 = ১৫০,০০০ | ref7 = <ref>{{cite news|title=3 Kurdish women political activists shot dead in Paris|url=https://edition.cnn.com/2013/01/10/world/europe/france-kurd-deaths/|access-date=9 June 2014|publisher=CNN|date=11 January 2013}}</ref> | region8 = {{flag icon|Sweden}} চুইডেন | pop8 = ১০০,০০০+ | ref8 = <ref>{{Cite web|title=NATO Membership for Sweden: Between Turkey and the Kurds|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/nato-membership-sweden-between-turkey-and-kurds|access-date=7 August 2023|publisher=The Washington Institute|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Will exiled Kurds pay price of Sweden's NATO entry?|work=The Christian Science Monitor|url=https://www.csmonitor.com/World/Europe/2023/0228/Will-exiled-Kurds-pay-price-of-Sweden-s-NATO-entry|access-date=7 August 2023|issn=0882-7729}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 May 2022|title=NATO bid reignites Sweden's dispute with Turkey over Kurds|url=https://www.politico.eu/article/sweden-finland-nato-turkey-erdogan-magdalena-anderssonkurdish-rights/|access-date=7 August 2023|website=POLITICO|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=TT|date=23 September 2017|title=Svenskkurder: Självständighet kan inte vänta|language=sv|work=Svenska Dagbladet|url=https://www.svd.se/a/P7M45/svenskkurder-sjalvstandighet-kan-inte-vanta|access-date=7 August 2023|issn=1101-2412}}</ref> | region9 = {{flag icon|Netherlands}}[[নেদাৰলেণ্ড]] | pop9 = ১০০,০০০ | ref9 = <ref>{{cite news|title=Diaspora Kurde|url=https://www.institutkurde.org/kurdorama/|website=Institutkurde.org|access-date=2 November 2019|language=fr}}</ref> | region10 = {{flag icon|Russia}} [[ৰাছিয়া]] | pop10 = ৬৩,৮১৮ | ref10 = <ref>{{cite web|title=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|work=Demoscope.ru|access-date=4 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521170119/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|archive-date=21 May 2012}}</ref> | region11 = {{flag icon|Belgium}} বেলজিয়াম | pop11 = ৫০,০০০ | ref11 = <ref name=IKP>{{cite web|title=The Kurdish Diaspora|url=http://www.institutkurde.org/en/kurdorama/|website=Institut Kurde de Paris|access-date=9 June 2014}}</ref> | region12 = {{flag icon|United Kingdom}} [[যুক্তৰাজ্য ]] | pop12 = ৪৯,৮৪১ | ref12 = <ref name="uk1">{{cite web|title=QS211EW – Ethnic group (detailed)|url=http://www.nomisweb.co.uk/census/2011/CT0010/view/2092957703|work=nomis|publisher=Office for National Statistics|access-date=3 August 2013}}</ref><ref name="uk2" >{{cite web|title=Ethnic Group – Full Detail_QS201NI|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/18/2011_Northern_Ireland_census_results_-_Ethnic_group_%28QS201NI%29.pdf|access-date=4 September 2013}}</ref><ref name="uk3" >{{cite web|title=Scotland's Census 2011 – National Records of Scotland – Ethnic group (detailed)|url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|publisher=Scotland Census|access-date=29 September 2013|archive-date=21 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|url-status=dead|archivedate=21 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region13 = {{flagicon|Kazakhstan}} [[কাজাখাস্তান]] | pop13 =৪৭,৯৩৮ | ref13 = <ref>{{cite web|title=Ethnic composition of Kazakhstan 2021|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|access-date=4 July 2022|archivedate=21 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321205438/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|deadurl=yes}}</ref> | region14 = {{flag icon|Armenia}} [[আৰ্মেনিয়া]] | pop14 = ৩৭,৪৭০ | ref14 = <ref>{{cite web|title=Information from the 2011 Armenian National Census|url=http://www.armstat.am/file/doc/99478353.pdf|language=hy|work=Statistics of Armenia|access-date=27 May 2014}}</ref> | region15 = {{flag icon|Switzerland}} [[চুইজাৰলেণ্ড]] | pop15 = ৩৫,০০০ | ref15 = <ref>{{cite web|title=Switzerland|url=http://www.ethnologue.com/country/CH|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region16 = {{flag icon|Denmark}} [[ডেনমাৰ্ক]] | pop16 = ৩০,০০০ | ref16 = <ref>{{cite news|title=Fakta: Kurdere i Danmark|url=http://jyllands-posten.dk/indland/ECE5105449/fakta-kurdere-i-danmark/|access-date=24 December 2013|newspaper=Jyllandsposten|date=8 May 2006|language=da}}</ref> | region17 = {{flag icon|Jordan}} [[জৰ্ডান]] | pop17 = ৩০,০০০ | ref17 = <ref>{{cite web|title=Language and Cultural Shift Among the Kurds of Jordan|url=http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|access-date=10 November 2012|first1=Mahmoud A.|last1=Al-Khatib|first2=Mohammed N.|last2=Al-Ali|page=12|archive-date=1 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|url-status=dead|archivedate=1 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region18 = {{flag icon|Austria}} [[অষ্ট্ৰিয়া]] | pop18 = ২৩,০০০ | ref18 = <ref>{{cite web|title=Austria|url=http://www.ethnologue.com/country/AT|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region19 = {{flag icon|Greece}} [[গ্ৰীচ]] | pop19 = ২২,০০০ | ref19 = <ref>{{cite web|title=Greece|url=http://www.ethnologue.com/country/GR/|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region20 = {{USA}} | pop20 = ২০,৫৯১–৪০,০০০ | ref20 = <ref name="USCensus" >{{cite web|title=2011–2015 American Community Survey Selected Population Tables|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|url-status=dead|publisher=Census Bureau|access-date=29 March 2019|archivedate=12 February 2020|archiveurl=https://archive.today/20200212214434/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|deadurl=yes}}</ref>{{New archival link needed|date=April 2026}} | region21 = {{flag icon|Canada}} [[কানাডা]] | pop21 = ১৬,৩১৫ | ref21 = <ref>{{cite web|title=Ethnic Origin (279), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3), Generation Status (4), Age (12) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces and Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2016 Census|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|access-date=3 February 2018|date=25 October 2017}}</ref> | region22 = {{flag icon|Finland}} [[ফিনলেণ্ড]] | pop22 = 15,850 | ref22 = <ref>{{cite web|title=Language according to age and sex by region 1990 – 2021|url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/|publisher=Statistics Finland|access-date=27 November 2022}}</ref> | region23 = {{flag icon|Georgia}} জৰ্জিয়া | pop23 = ১৩,৮৬১ | ref23 = <ref>{{cite web|title=Population/Census|url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf|website=geostat.ge}}</ref> | region24 = {{flag icon|Kyrgyzstan}} [[কিৰ্গিস্তান]] | pop24 = ১৩,২০০ | ref24 = <ref>{{cite web|title=Number of resident population by selected nationality|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|publisher=United Nations|access-date=9 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|archive-date=10 July 2012|archivedate=10 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region25 = {{flag icon|Australia}} [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] | pop25 = ১০,১৭১ | ref25 = <ref>{{cite web|year=2022|title=Australia – Ancestry|url=https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|access-date=27 November 2022|archive-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|url-status=dead|archivedate=14 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|deadurl=yes}}</ref> | region26 = {{flag icon|Indonesia}} [[ইণ্ডোনেচিয়া]] | pop26 = ৪,৮০০ | ref26 = <ref>{{cite journal|url=https://www.semanticscholar.org/paper/Living-in-Limbo%3A-Iraqi-Refugees-in-Indonesia-Hoffman/530df0dabcc39afbebf226d425583e79664f3c28|title=Living in Limbo: Iraqi Refugees in Indonesia|journal=Refuge: Canada's Journal on Refugees|language=en|volume=28|number=1|first=Sue|last=Hoffman|year=2012|publisher=[[Yale Law Journal]]|location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]]|pages=15–24|doi=10.25071/1920-7336.36085|doi-access=free}}</ref> | languages = {{Plainlist| * '''সংখ্যাগৰিষ্ঠ:'''<ref name="Iranatlas" >{{cite web|title=Atlas of the Languages of Iran A working classification|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.classification|website=Languages of Iran|access-date=25 May 2019}}</ref> * কুৰ্দিছ ভাষা * {{Hlist|কুৰ্মানজী |সোৰানী |দক্ষিণৰ কুৰ্দিছ |লাকি ভাষা}} * '''সংখ্যালঘু :'''<ref name="leezenberg">{{cite journal|author1=Michiel Leezenberg|title=Gorani Influence on Central Kurdish: Substratum or Prestige Borrowing?|journal=ILLC – Department of Philosophy, University of Amsterdam|page=1|year=1993|url=http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|access-date=29 May 2019|archive-date=12 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|url-status=dead|archivedate=12 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|deadurl=yes}}</ref> * {{Hlist|জাজা ভাষা|গোৰাণী ভাষা|শাবাকী ভাষা }} * '''দ্বিতীয় ভাষা:''' * {{Hlist|তুৰ্কী ভাষা|পাৰ্চী ভাষা|আৰৱী|অন্যান্য}} }} | religions = {{Plainlist| * '''প্ৰধানকৈ :'''<ref>{{cite web|title=Kurds in Turkey|url=https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|access-date=13 September 2022|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|url-status=dead|archivedate=15 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|deadurl=yes}}</ref> * [[ইছলাম]]{{efn|See [[kurdish Muslim]]}} * {{Hlist|চুন্নী ইছলাম|চিয়া ইছলাম}} * '''উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘু :'''<ref>{{cite web|url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdistan-religion/|title=Learn About Kurdish Religion}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/kurds-iran-missing-piece-middle-east-puzzle|title=Kurds of Iran: The missing piece in the Middle East Puzzle}}</ref> * {{Hlist|ইয়াজিদ ধৰ্ম |য়াৰছানিজম| জৰুষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম | কুৰ্দিছ আলেভিজম | কুৰ্দিছ খ্ৰীষ্টান{{efn|See [[Kurdish Christians]]}} | [[History of the Jews in Kurdistan|Judaism}} }} | related = Other [[Iranian peoples|Iranic peoples]] | footnotes = }} '''কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী বা কুৰ্দ জনগোষ্ঠী''' হৈছে পশ্চিম এছিয়াৰ স্থানীয় ইৰাণী জনগোষ্ঠী।<ref>*{{cite encyclopedia|last1=Bois|first1=Th.|last2=Minorsky|first2=V.|last3=MacKenzie|first3=D.N.|encyclopedia=Encyclopedia of Islam, Second Edition|publisher=Brill Online|title=Kurds, Kurdistān|date=24 April 2012|volume=5|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544?s.num=53&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.start=40&s.q=nihawand|quote=The Kurds, an Iranian people of the Near East, live at the junction of (...)|page=439}} *{{cite book|first=John A.|last=Shoup|title=Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=GN5yv3-U6goC&pg=PA159|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598843637}} *{{cite book|first=Kendal|last=Nezan|title=A Brief Survey of the History of the Kurds|url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php|publisher=Kurdish Institute of Paris}}</ref> দক্ষিণ-পূব [[তুৰস্ক]], উত্তৰ-পশ্চিম [[ইৰাণ]], উত্তৰ [[ইৰাক]] আৰু উত্তৰ-পূব ছিৰিয়াত বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চল কুৰ্দিস্তানৰ স্থানীয় লোক। ৩০–৪৫ মিলিয়ন লোকৰ বিশ্বব্যাপী থকা কুৰ্দিছ সম্প্ৰদায় মূলতঃ কুৰ্দিস্তানত কেন্দ্ৰীভূত যদিও কুৰ্দিস্তানৰ বাহিৰে পশ্চিম [[এছিয়া]] আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ কিছু অংশত কুৰ্দিছ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ বৃহৎ সম্প্ৰদায় বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য যে তুৰস্কৰ মধ্য আনাতোলিয়ান কুৰ্দসকল (যিসকলে ১৯২৩ চনৰ আৰ্মেনিয়ান গণহত্যাৰ পিছত পূব আনাতোলিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল, সেই সময়ত পশ্চিম আৰ্মেনিয়া বুলি কোৱা হৈছিল), লগতে ইস্তানবুলৰ কুৰ্দসকল; ইৰাণৰ খোৰাছানী কুৰ্দসকল; ককেছাছৰ কুৰ্দসকল (যিসকল মূলতঃ আজাৰবাইজান আৰু আৰ্মেনিয়াত আছে); আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ বিভিন্ন দেশত — বিশেষকৈ [[জাৰ্মানী]], [[ফ্ৰান্স]], [[ছুইডেন]] আৰু [[নেদাৰলেণ্ড]]ত বাস কৰে। ==ভাষা== [[File:Kurdish-inhabited area by CIA (1992).jpg|thumb|মধ্যপ্ৰাচ্যৰ কুৰ্দি বসতিপ্ৰধান অঞ্চল (১৯৯২)]] [[File:Maunsell&#039;s map, Pre-World War I British Ethnographical Map of eastern Turkey in Asia, Syria and western Persia 01.jpg|thumb|১৯১০ চনৰ মানচেল মানচিত্ৰ। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ব্ৰিটিছ নৃতাত্ত্বিক মানচিত্ৰত কুৰ্দিছ অঞ্চলসমূহ হালধীয়া (পাতল আৰু ডাঠ দুয়োটা) ৰঙেৰে দেখুওৱা হৈছে।]] কুৰ্দি (কুৰ্দি: কুৰ্দি বা কুৰ্দি) হৈছে কুৰ্দি জনসাধাৰণে কোৱা আন্তঃসংযোগী উপভাষাৰ এটা গোট। <ref name="Iranica-KurdLang">{{cite encyclopedia |year=2008 |title=Kurdish Language |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |url=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-i |access-date=2 December 2011 |last=Paul |first=Ludwig}} Writes about the problem of attaining a coherent definition of "Kurdish language" within the Northwestern Iranian dialect continuum. There is no unambiguous evolution of Kurdish from Middle Iranian, as "from Old and Middle Iranian times, no predecessors of the Kurdish language are yet known; the extant Kurdish texts may be traced back to no earlier than the 16th century CE." Ludwig Paul further states: "Linguistics itself, or dialectology, does not provide any general or straightforward definition of at which point a language becomes a dialect (or vice versa). To attain a fuller understanding of the difficulties and questions that are raised by the issue of the 'Kurdish language,' it is therefore necessary to consider also non-linguistic factors."</ref> ইয়াক প্ৰধানকৈ [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দিস্তান গঠন কৰা অংশত কোৱা হয়।<ref>[http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm Geographic distribution of Kurdish and other Iranic languages] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071018024743/http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm |date=18 October 2007 }}</ref> ইৰাকত আৰবী ভাষাৰ সমান্তৰালভাৱে কুৰ্দিছ ভাষা জাতীয় ভাষা হিচাপে আনুষ্ঠানিক মৰ্যাদা আছে; ইৰাণত ইয়াক আঞ্চলিক ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে আৰু আৰ্মেনিয়াত ইয়াক সংখ্যালঘু ভাষা বুলি গণ্য কৰা হয়। দশম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আল-মাছৌদিৰ দৰে আৰব ভূগোলবিদসকলে কুৰ্দিছ জনসাধাৰণক এক সুকীয়া ভাষা সম্প্ৰদায় হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল। বহুতো কুৰ্দ দ্বিভাষিক বা বহুভাষিক; তেওঁলোকে নিজৰ মাতৃভাষা কুৰ্দি ভাষাৰ লগতে নিজৰ গৃহভূমিৰ ভাষাসমূহ—যেনে আৰবী, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী—দ্বিতীয় ভাষা হিচাপে কয়, আনহাতে কুৰ্দি প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সদস্যসকলে প্ৰায়ে তিনিটা বা তাতকৈ অধিক ভাষা কয়। তুৰ্কীকৃত আৰু আৰবীকৃত কুৰ্দসকলে প্ৰায়ে কুৰ্দি ভাষা কম ব্যৱহাৰ কৰে বা একেবাৰেই ব্যৱহাৰ নকৰে। মেকেঞ্জীৰ মতে কুৰ্দি ভাষাৰ সকলো উপভাষাই কেইটামান ভাষিক বৈশিষ্ট্য ভাগ কৰে যিবোৰ অন্যান্য ইৰাণী ভাষাত নাই। ==ধৰ্ম== ===ইছলাম=== কুৰ্দিছসকলৰ অধিকাংশই চুন্নী মুছলমান। এওঁলোকে শ্বাফী পন্থা অনুসৰণ কৰে যদিও এক উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘুৱে হানাফী পন্থা <ref>{{Cite journal|last1=Sarigil|first1=Zeki|last2=Fazlioglu|first2=Omer|date=2014|title=Exploring the roots and dynamics of Kurdish ethno-nationalism in Turkey|url=http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|journal=Nations and Nationalism|publisher=[[Bilkent University]]|volume=20|issue=3|page=447|doi=10.1111/nana.12058|hdl=11693/26432|hdl-access=free|access-date=20 February 2021|archive-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218061906/http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|url-status=dead}}</ref> আৰু আলেভিছ ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি বহুতো শ্বাফী কুৰ্দে দুটা চুফী আদেশৰ ভিতৰত এটা আদেশ অনুসৰণ কৰে। সেয়া হ'ল নাকচবন্দী আৰু কাদ্ৰিয়াহ।<ref>{{Cite journal|last=van Bruinessen|first=Martin|date=2000|title=The Qadiriyya and the lineages of Qadiri shaykhs in Kurdistan|journal=Journal of the History of Sufism|volume=1–2|citeseerx=10.1.1.545.8465}}</ref> চুন্নী ইছলামৰ উপৰি আলেভিছ আৰু ছিয়া ইছলামকো অনুসৰণ কৰে লাখ লাখ কুৰ্দিছলোকে। <ref>{{Cite book|last=McDowall|first=David|title=The Kurds: A Nation Denied|publisher=Minority Rights Group|year=1992|isbn=9781873194300|pages=57}}</ref> ===য়াজিদবাদ=== [[File:Yezidi New Year in Lalish (18 April 2017) 21.jpg|thumb|ললিছত ইয়াজিদী নৱবৰ্ষ উদ্‌যাপন, ১৮ এপ্ৰিল ২০১৭]] ইয়াজিদী ধৰ্ম হ'ল ইৰাণী প্ৰাক-জোৰ’ষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মৰ পশ্চিমীয়া শাখাত শিপা থকা এক ঈশ্বৰবাদী জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম। <ref name=":02">{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|oclc=879288867}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last=Foltz|first=Richard|date=1 June 2017|title=The "Original" Kurdish Religion? Kurdish Nationalism and the False Conflation of the Yezidi and Zoroastrian Traditions|url=http://dx.doi.org/10.1163/18747167-12341309|journal=Journal of Persianate Studies|volume=10|issue=1|pages=87–106|doi=10.1163/18747167-12341309|issn=1874-7094|url-access=subscription}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|first=Omarkhali|last=Khanna|title=The status and role of the Yezidi legends and myths : to the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|date=2011|oclc=999248462}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Kreyenbroek|first=Philip G.|url=https://books.google.com/books?id=OTQqAQAAMAAJ&q=Ancient+iranian|title=Yezidism—its Background, Observances, and Textual Tradition|date=1995|publisher=E. Mellen Press|isbn=978-0-7734-9004-8|language=en}}</ref> জগতখন সৃষ্টি কৰি সাতটা পৱিত্ৰ সত্তাৰ তত্ত্বাৱধানত অৰ্পণ কৰা এজন ঈশ্বৰৰ বিশ্বাসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। <ref name="Allison 2017">{{cite encyclopedia|title=The Yazidis|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Religion|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|url=https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|access-date=15 May 2021|date=25 January 2017|doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.254|isbn=9780199340378|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311065225/https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|archive-date=11 March 2019|author-last=Allison|author-first=Christine|doi-access=free|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|first=Açıkyıldız|last=Birgül|url=https://www.worldcat.org/oclc/772844849|title=The Yezidis : the History of a Community, Culture and Religion.|date=2010|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-0-85772-061-0|location=London|oclc=772844849}}</ref>এই সাতটা সত্তাৰ নেতা হৈছে টাউছ-ই-মালেক, যাক এটা ময়ূৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। <ref name="Allison 2017"/><ref name="Maisel">{{Cite book|last=Maisel|first=Sebastian|url=https://books.google.com/books?id=EFgIDgAAQBAJ&pg=PA44|title=Yezidis in Syria: Identity Building among a Double Minority|date=24 December 2016|publisher=Lexington Books|isbn=9780739177754|language=en}}</ref> ইয়াৰ অনুগামীৰ সংখ্যা বিশ্বজুৰি ৭ লাখৰপৰা ১০ লাখলৈকে আছে।<ref>{{Cite book|last=Rowe|first=Paul S.|url=https://books.google.com/books?id=bOF1DwAAQBAJ&dq=yezidis+number&pg=PT807|title=Routledge Handbook of Minorities in the Middle East|date=20 September 2018|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-23378-7|language=en}}</ref> [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দি অঞ্চলত এওঁলোক খিলঞ্জীয়া। ৰাছিয়া, জৰ্জিয়া আৰু আৰ্মেনিয়াতো য়াজিদীসকলৰ অৱস্থিতি আছে। শেহতীয়া য়াজিদী সম্প্ৰদায় অট্টোমান সাম্ৰাজ্যৰ মুছলমানসকলৰ নিৰ্যাতনৰপৰা পলায়ন কৰা শৰণাৰ্থীসকলে স্থাপন কৰিছে। <ref name=":1" /> ইয়াজিদবাদ কুৰ্দিছ আলেভিজম আৰু ইয়াৰানবাদৰ সৈতে বহুতোক্ষেত্ৰত মিল থকা দেখা যায় আৰু যিবোৰ প্ৰাক-ইছলামিক যুগৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল। <ref>{{Cite book|last1=Bozarslan|first1=Hamit|url=https://books.google.com/books?id=IXgnEAAAQBAJ|title=The Cambridge History of the Kurds|last2=Gunes|first2=Cengiz|last3=Yadirgi|first3=Veli|date=22 April 2021|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-58301-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Omarkhali|first=Khanna|date=January 2009|title=The status and role of the Yezidi legends and myths. To the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|url=https://www.academia.edu/7918305|journal=Folia Orientalia|issn=0015-5675|oclc=999248462}}</ref><ref>{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|url=https://www.worldcat.org/oclc/879288867|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|date=2013|language=English|oclc=879288867}}</ref> ===য়াৰছানিবাদ=== য়াৰছানিবাদক আহল-ই-হাক, আহলে-হাগ বা কাকাই বুলিও জনা যায়। কুৰ্দিস্তানৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত এই ধৰ্মও অন্যতম। যদিও অধিকাংশ য়াৰছানী শাস্ত্ৰ গোৰাণী ভাষাত আৰু সকলো য়াৰছানী পৱিত্ৰ স্থান কুৰ্দিস্তানত অৱস্থিত, তথাপি এই ধৰ্ম অনুগামী আন অঞ্চলতো পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, [[ইৰাক]]ৰ কুৰ্দিস্তানত ৩ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে, আনহাতে [[ইৰাণ]]ত ২০ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে।<ref>{{Cite web|title=About Yarsan, a religious minority in Iran and Yarsani asylum seekers – Yarsanmedia|url=http://www.yarsanmedia.org/ku/?p=10565|access-date=22 June 2021|language=fa-IR}}</ref> অৱশ্যে দুয়োখন দেশতে য়াৰছানীৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ নাই। ===জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম=== [[File:Faravahar-Gold.svg|thumb|জৰদস্তি ধৰ্মৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতীক ফৰৱাহাৰ (বা ফেৰোহৰ)ক এক ফ্ৰাভাছি (ৰক্ষক আত্মা)ৰ চিত্ৰণ বুলি গণ্য কৰা হয়। ]] ইৰাণী ধৰ্ম জৰদস্তিবাদে ইৰাণী সংস্কৃতিৰ ওপৰত গভীৰভাৱে প্ৰভাৱ পেলাইছে। কিয়নো জুৰদস্তিবাদৰ এটা অংশ কুৰ্দিছ জনসাধাৰণ আৰু ইয়াৰ কিছু প্ৰভাৱ মধ্যযুগত ধৰ্মটোৰ অৱনতি ঘটাৰ পিছতো প্ৰচলিত আছে। ইৰাণী দাৰ্শনিক ছুহৰাৱাৰ্ডিয়ে জৰদস্তিৰ ধৰ্মৰপৰা বহুখিনি শিক্ষা আহৰণ কৰিছিল।<ref>Henry Corbin. The Man of Light in Iranian Sufism. Omega Publications, New York. 1994. {{ISBN|0-930872-48-7}}.</ref> নবী জৰদস্তিৰ শিক্ষাৰ ভিত্তিত এই ধৰ্মৰ দেৱতা আহুৰা মাজদা। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত যেনে মচীহবাদ, সোণালী নিয়ম, স্বৰ্গ আৰু নৰকৰ ধাৰণা আৰু মুক্ত ইচ্ছাই দ্বিতীয় মন্দিৰ ইহুদী ধৰ্ম, নষ্টিচিজম, খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আৰু ইছলামকে ধৰি অন্যান্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থাসমূহক প্ৰভাবিত কৰিছে।<ref>{{Citation|last=Hinnel|first=J|title=The Penguin Dictionary of Religion|year=1997|publisher=Penguin Books UK}}</ref> ২০১৬ চনত ইৰাকৰ কুৰ্দিস্তানত প্ৰথমটো আনুষ্ঠানিক জৰদস্তি অগ্নি মন্দিৰ চুলেমানিয়াত মুকলি কৰা হয়। উপস্থিতসকলে ধৰ্মীয় জুই জ্বলাই ফ্ৰেম ড্ৰাম (বা ডাফ) বজাই এই অনুষ্ঠানটো উদ্‌যাপন কৰে।[18] কুৰ্দিস্তান অঞ্চলৰ জৰদস্তি ধৰ্মৰ মুৰব্বী আৱাত তায়িবৰ দাবী যে বহুতে জৰদস্তি ধৰ্মলৈ ঘূৰি আহিছে যদিও ইছলামিক মৌলবাদীৰপৰা সম্ভাৱ্য প্ৰতিশোধৰ ভয়ত ইয়াৰে কিছুমানে ইয়াক গোপন কৰি ৰাখিছে। ===খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম=== যদিও কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ অসংখ্য ঐতিহাসিক বিৱৰণ আছে, তথাপি ইয়াৰে অধিকাংশই ব্যক্তি বিশেষৰহে, কোনো বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ নহয়। কিন্তু ১৯ আৰু ২০ শতিকাৰ কেইবাটাও ভ্ৰমণ-কাহিনীত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টান জনগোষ্ঠীৰ লগতে উল্লেখযোগ্য খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যা থকা কুৰ্দি মুছলমান জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখ আছে। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ এটা বৃহৎ অংশ আৰ্মেনিয়ান বা অচূৰীয় মূলৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়,<ref>{{cite journal|last1=Sykes|first1=M.|year=1908|title=The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire|url=https://zenodo.org/record/1449629|journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|volume=38|pages=451–486|doi=10.2307/2843309|jstor=2843309}}</ref> আৰু কিছুমান খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা এতিয়াও আছে বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। পূৰ্বৰ শতিকাৰ কুৰ্দি ভাষাত লিখা কেইবাটাও খ্ৰীষ্টান প্ৰাৰ্থনাও আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে।<ref>Hervas, L. Saggio. (1787). 'Pratico delle lingue: con prolegomeni, e una raccolta di orazioni dominicali in piu di trecento lingue e dialetti...'. Cesena: Per Gregorio Biasini, pp. 156–157.</ref> শেহতীয়া বছৰবোৰত মুছলমান পটভূমিৰ কিছুমান কুৰ্দে খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |title=A Muslim Leader Converted to Christianity in Iraqi Kurdistan |access-date=6 June 2020 |archive-date=19 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |url-status=dead |archivedate=19 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=The Kurds|url=http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|access-date=9 March 2016|website=Urbana|archive-date=28 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|url-status=dead|archivedate=28 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-islamic-state-christians-idUSKCN1RS19N|title=Christianity grows in Syrian town once besieged by Islamic State|date=16 April 2019|agency=Reuters}}</ref> বাইবেলৰ কিছু অংশ প্ৰথমবাৰৰ বাবে কুৰ্মানজী উপভাষাত ১৮৫৬ চনত উপলব্ধ কৰা হৈছিল। আমেৰিকান বাইবেল ছ'চাইটিৰ আৰ্মেনিয়ান কৰ্মচাৰী ষ্টেপানে গছপেল(Gospel)সমূহ অনুবাদ কৰিছিল আৰু ১৮৫৭ চনত প্ৰকাশ কৰিছিল। ঐতিহাসিকভাৱে বিখ্যাত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ ভিতৰত জাকাৰে আৰু ইভানে মাখাৰগ্ৰাডজেলি নামৰ দুজন ভাতৃও আছে। <ref>Alexei Lidov, 1991, The mural paintings of Akhtala, p. 14, Nauka Publishers, Central Dept. of Oriental Literature, University of Michigan, {{ISBN|5-02-017569-2}}, {{ISBN|978-5-02-017569-3}}, ''It is clear from the account of these Armenian historians that Ivane's great-grandfather broke away from the Kurdish tribe of Babir''</ref><ref>Vladimir Minorsky, 1953, Studies in Caucasian History, p. 102, CUP Archive, {{ISBN|0-521-05735-3}}, {{ISBN|978-0-521-05735-6}}, ''According to a tradition which has every reason to be true, their ancestors were Mesopotamian Kurds of the tribe (xel) Babirakan.''</ref><ref>Richard Barrie Dobson, 2000, Encyclopedia of the Middle Ages: A-J, p. 107, Editions du Cerf, University of Michigan, {{ISBN|0-227-67931-8}}, {{ISBN|978-0-227-67931-9}}, ''under the Christianized Kurdish dynasty of Zak'arids they tried to re-establish nazarar system...''</ref> ==জনসংখ্যা== পশ্চিম এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দৰ সংখ্যা ৩ৰপৰা ৪.৫ কোটিৰ ভিতৰত বুলি অনুমান কৰা হৈছে, আনহাতে এক বা ২০ লাখ কুৰ্দ প্ৰব্ৰজনকাৰীত বাস কৰে। তুৰস্কৰ জনসংখ্যাৰ ১৮ৰপৰা ২৫%<ref name="Mackey">{{cite book|first=Sandra|last=Mackey|title=The Reckoning: Iraq and the Legacy of Saddam|url=https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack|url-access=registration|publisher=W.W. Norton and Co.|year=2002|page=[https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack/page/350 350]|isbn=9780393051414|quote=As much as 25% of Turkey is Kurdish}} This would raise the population estimate by about 5 million.{{dubious|date=October 2014}}<!--What does this even mean and what was her source? Without context, this may refer to area not population.--></ref>, ইৰাকত ১৫ৰপৰা ২০% <ref name="USDOS2012">{{cite web|title=Background Note: Syria|author=Bureau of Near Eastern Affairs|work=State.gov|publisher=US State Department|location=Washington, DC|date=9 March 2012|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm|access-date=2 August 2015}} The CIA ''World Factbook'' reports all non-Arabs make up 9.7% of the Syrian population, but does not break out the Kurdish figure separately. However, this State Dept. source provides a figure of 9%. {{as of|2015|08}}, the current document at this state.gov URL no longer provides such ethnic group data.</ref> [[ইৰাণ]]ৰ ১০% আৰু ছিৰিয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৯% কুৰ্দসকলৰ সংখ্যা। চাৰিওখন দেশতে কুৰ্দসকল আঞ্চলিক সংখ্যাগৰিষ্ঠ, যেনে তুৰ্কী কুৰ্দিস্তান, ইৰাকী কুৰ্দিস্তান, ইৰাণৰ কুৰ্দিস্তান, [[ছিৰিয়া]]ৰ কুৰ্দিস্তান। মধ্যপ্ৰাচ্যৰ আৰব, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কৰ পিছত কুৰ্দসকল চতুৰ্থ বৃহত্তম জনগোষ্ঠী। ১৯৯১ চনত কুৰ্দৰ মুঠ সংখ্যা ২ কোটি ২৫ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল; ইয়াৰে ৪৮% [[তুৰস্ক]]ত, ২৪% [[ইৰাণ]]ত, ১৮% [[ইৰাক]]ত আৰু ৪% ছিৰিয়াত বাস কৰিছিল <ref>{{cite web|title=A Stateless Nation's Quest for Sovereignty in the Sky|first=Amir|last=Hassanpour|date=7 November 1995|publisher=[[Concordia University]]|url=http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070820033216/http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-date=20 August 2007|access-date=3 August 2015}} Paper presented at the Freie Universitat Berlin. For the figure, cites: {{cite news|title=The Kurds: A Nation Denied|first=David|last=McDowall|year=1992|location=London|publisher=Minority Rights Group}}</ref>। শেহতীয়াকৈ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিমীয়া দেশসমূহত কুৰ্দিছ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৫ লাখ হৈছে, ইয়াৰে প্ৰায় আধা [[জাৰ্মানী]]ত বাস কৰে। ট্ৰেন্সককাছাছ আৰু মধ্য এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দসকলৰ ক্ষেত্ৰখন অনন্য। এই লোকসকলে বেছিভাগেই [[ৰাছিয়া]] সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত তালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাত বাস কৰাৰ এশ বছৰৰো অধিক সময় তেওঁলোকে স্বতন্ত্ৰভাৱে বিকশিত হৈছে আৰু এক সুকীয়া জাতিগত পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে।<ref>"The Kurds of Caucasia and Central Asia have been cut off for a considerable period of time and their development in Russia and then in the Soviet Union has been somewhat different. In this light the Soviet Kurds may be considered to be an ethnic group in their own right." ''[[The Red Book of the Peoples of the Russian Empire]]'' {{cite web|title=Kurds|url=http://www.eki.ee/books/redbook/kurds.shtml|publisher=Institute of Estonia (EKI)|access-date=22 June 2012}}</ref> ১৯৯০ চনত এই গোটৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ০৪ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। <ref>Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992), p. 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrgyzstan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000) (total 410,000).</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery> File:Mercier. Kurde (Asie). Auguste Wahlen. Moeurs, usages et costumes de tous les peuples du monde. 1843.jpg|আগষ্ট ভাহলেনৰ দ্বাৰা মাৰ্চিয়াৰ কুৰ্ডে (আছি), ১৮৪৩ চন File:AmadeoPreziosi1816 1882.jpg|আমাদেও প্ৰেজিঅ'ছিৰদ্বাৰা অংকিত কুৰ্দিছ যোদ্ধা File:3. Turquie d'Asia - 3. Vilayet de Koniah - 10. Planche.png|আৰ্মেনিয়ান, তুৰ্কী আৰু কুৰ্দিছ মহিলাসকল নিজৰ পৰম্পৰাগত পোছাকত, ১৮৭৩ চন File:Zakho Kurds by Albert Kahn (color-corrected).jpg|এলবাৰ্ট কানৰ ফটোত জাখো কুৰ্দছ, ১৯১০ চন File:Kurdish Cavalry in the Caucasus Mountains. The New York Times, January 24, 1915.jpg|ককেছাছ পৰ্বতমালাৰ গিৰিপথত কুৰ্দিছ অশ্বাৰোহী বাহিনী (দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ২৪ জানুৱাৰী, ১৯১৫) File:A Jaf chief, S. Kurdistan.jpg|এজন কুৰ্দিছ মুখিয়াল File:Antoin Sevruguin 1 kurdish woman.jpg|ইৰাণৰ পিৰানশ্বহৰৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা, এণ্টোৱান চেভৰুগুইন File:Nowruz 2017 in Bisaran, Kurdistan province.jpg|পূব কুৰ্দিস্তানৰ বিচাৰাণৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা আৰু এটি শিশু,২০১৭ File:A group of Kurdish men with traditional clothing at Hawraman, Kurdistan.jpg| পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পিন্ধা কুৰ্দি পুৰুষৰ এটা দল, হাৰামান File:Guard at Citadel - Erbil - Iraq.jpg|পৰম্পৰাগত কাপোৰ পিন্ধা এজন কুৰ্দিছ লোক, আৰবিল File:YPJ - Rojava.jpg|উত্তৰ আৰু পূব ছিৰিয়াৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰশাসনৰ' জাভাৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা যোদ্ধা। </gallery> ===তথ্যৰ উৎস=== {{reflist}} === কিতাপৰ উদ্ধৃতিৰ উৎস === * {{cite book|last1=Aslanian|first1=Sebouh|title=From the Indian Ocean to the Mediterranean: The Global Trade Networks of Armenian Merchants from New Julfa|date=2011|publisher=University of California Press|location=California|isbn=978-0520947573}} * {{cite book|last1=Blow|first1=David|title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0857716767}} * {{cite book|last1=Bournoutian|first1=George|author-link1=George Bournoutian|title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present)|date=2002|publisher=Mazda Publishers|isbn=978-1568591414|page=[https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208 208]|edition=2|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208}} * {{cite book|last1=Floor|first1=Willem|last2=Herzig|first2=Edmund|title=Iran and the World in the Safavid Age|date=2012|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1850439301}} * Barth, F. 1953. ''Principles of Social Organization in Southern Kurdistan.'' Bulletin of the University Ethnographic Museum 7. Oslo. * Hansen, H.H. 1961. ''The Kurdish Woman's Life.'' Copenhagen. Ethnographic Museum Record 7:1–213. * {{cite book|last1=Kennedy|first1=Hugh|title=Crusader Castles|date=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-79913-3|language=en}} * Leach, E.R. 1938. ''Social and Economic Organization of the Rowanduz Kurds.'' London School of Economics Monographs on Social Anthropology 3:1–74. * Longrigg, S.H. 1953. ''Iraq, 1900–1950.'' London. * Masters, W.M. 1953. ''Rowanduz.'' Ph.D. dissertation, University of Michigan. * McKiernan, Kevin. 2006. ''The Kurds, a People in Search of Their Homeland''. New York: St. Martin's Press. {{ISBN|978-0-312-32546-6}} * {{cite book|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|title=Historical Dictionary of Georgia|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1442241466|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ}} * {{cite encyclopedia|article=ŠAYḴ-ʿALI KHAN ZANGANA|last=Matthee|first=Rudi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/shaykh-ali-khan|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica}} * {{Cite book|title=The Crusades, Christianity, and Islam.|last=Riley-Smith|first=Jonathan|publisher=Columbia University Press|year=2008|isbn=978-0-231-14625-8}} * {{Cite encyclopedia|title=ʿANNAZIDS|year=1985|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Aḥmad|first=K. M.|pages=97–98|volume=II. Fasc. 1}} * {{cite encyclopedia|last=Atmaca|first=Metin|year=2012|editor=Fleet, Kate|editor2=Krämer, Gudrun|editor3=Matringe, Denis|editor4=Nawas, John|editor5=Stewart, Devin J.|title=Bābān|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_25080|isbn=9789004464582|publisher=Brill|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, THREE.}} * {{Cite book|title=Meta-Religion: Religion and Power in World History.|last=Laine|first=James W.|publisher=California University Press|year=2015|isbn=978-0-520-95999-6}} * {{cite book|title=The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs|last=Madelung|first=W.|publisher=Cambridge University Press|year=1975|isbn=978-0-521-20093-6|editor-last=Frye|editor-first=R. N.|location=Cambridge|chapter=The Minor Dynasties of Northern Iran}} * {{Cite encyclopedia|title=BAHDĪNĀN|year=1988|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|volume=III, Fasc. 5|last=Hassanpour|first=A.|page=485}} * {{Cite book|title=Arabs in History|last=Lewis|first=Bernard|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=978-0-19-158766-5}} * {{cite encyclopedia|last=Spuler|first=B.|date=2012|title=Faḍlawayh|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Publishers|doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_2233|isbn=9789004161214}} * {{Cite book|title=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East From the Sixth to the Eleventh Century|last=Kennedy|first=Hugh|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781317376392|edition=3nd}} * {{Cite encyclopedia|title=SHADDADIDS|year=2000|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Peacock|first=Andrew}} * {{Cite book|title=Decline and fall of Byzantium to the Ottoman Turks|last=Magoulias|first=Harry J.|publisher=State University Press|year=1975|isbn=978-0-8143-1540-8}} * {{Cite book|title=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|last=Tapper|first=Richard|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521583367|language=en}} * {{Cite book|title=The New Islamic Dynasties|last=Bosworth|first=C.E|publisher=Columbia University Press|year=1996|isbn=978-0-231-10714-3}} * {{cite encyclopedia|title=Daysam|last=Bosworth|first=C. Edmund|pages=172–173|date=1994|encyclopedia=Encyclopædia Iranica. Vol. VII, Fasc. 2}} * {{cite book|title=From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260|last=Humphreys|first=R. Stephen|publisher=State University of New York Press|year=1977|isbn=0-87395-263-4}} * {{cite book|title=Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania|last1=Vacca|first1=Alison|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1107188518}} * {{cite encyclopedia|last1=Mazaheri|first1=Mas‘ud Habibi|last2=Gholami|first2=Rahim|title=Ayyūbids|year=2008|encyclopedia=Encyclopedia Islamica|publisher=Brill|editor1=Madelung, Wilferd|editor2=Daftary, Farhad|doi=10.1163/1875-9831_isla_COM_0323|isbn=978-90-04-16860-2}} * {{Cite encyclopedia|title=HAZĀRASPIDS|year=2003|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Bosworth|first=C. Edmund|volume=XII. Fasc. 1|pages=93}} * {{Cite book|title=The Pursuit of Pleasure: Drugs and Stimulants in Iranian History, 1500–1900|last=Matthee|first=Rudi|publisher=Princeton University Press|year=2005|isbn=978-1-4008-3260-6}} * {{cite encyclopedia|article=|last=Hamid|first=Algar|year=2006|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XIII. Fasc. 5|pages=456–474|title=IRAN ix. RELIGIONS IN IRAN (2) Islam in Iran (2.3) Shiʿism in Iran Since the Safavids}} * {{Cite encyclopedia|last=Minorsky|first=Vladimir|date=2012|title=Lak|publisher=Brill Publishers|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|edition=Second|doi=10.1163/1573-3912_islam_COM_0562|isbn=9789004161214}} * {{cite encyclopedia|year=2009|title=Ṣafavid Dynasty|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|last2=Matthee|first2=Rudi|last1=Amoretti|first1=Biancamaria Scarcia|editor-last=Esposito|editor-first=John L.|publisher=Oxford University Press}} * {{Cite book|title=Iran: a Modern History|last=Amanat|first=Abbas|publisher=Yale University Press|year=2017|isbn=9780300231465}} * {{cite encyclopedia|title=SAFAVID DYNASTY|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Matthee|first=Rudi}} * {{Cite book|title=Studies in Caucasian History|last=Minorsky|first=V.|publisher=Cambridge University Press|year=1953|isbn=978-0-521-05735-6}} * {{cite encyclopedia|title=EBN BAZZĀZ|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Savory|first=Roger|page=8|volume=VIII. Fasc. 1.}} * {{Cite book|title=Nomads in the Middle East|last=Manz|first=Beatrice F.|publisher=Cambridge University Press|year=2021|isbn=9781139028813}} ==টোকা== {{Notelist}} ==অধিক পঢ়ক== {{Library resources box}} * {{cite journal|author-link=Samir Amin |last=Amin |first=Samir |date=October 2016 |url=http://monthlyreview.org/2016/10/01/the-kurdish-question-then-and-now/ |title=The Kurdish Question Then and Now |journal=[[Monthly Review]] |volume=68 |issue=5}} * {{cite book|last=Dundas |first=Chad |chapter=Kurdish Americans |title=Gale Encyclopedia of Multicultural America |editor-first=Thomas |editor-last=Riggs |edition=3rd |volume=3 |year=2014 |publisher=Gale |pages=41–52 |chapter-url=https://link.gale.com/apps/doc/CX3273300110/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=d68f87d1 }} * {{cite book|last=Eppel |first=Michael |title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism |year=2016 |publisher=University of Texas Press}} * {{cite book|editor-last=Maisel |editor-first=Sebastian |title=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |publisher=ABC-Clio |year=2018}} * {{cite book|last=Shareef |first=Mohammed |title=The United States, Iraq and the Kurds: Shock, Awe and Aftermath |publisher=Routledge |year=2014}} ===ইতিহাস তালিকা=== * {{Cite web |last=Hitchins |first=Keith |date=2021 |title=Kurds. Studies of Modern Kurdish History |url=https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |access-date=22 March 2025 |website=[[Encyclopaedia Iranica Online]] |publisher=Brill |doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |doi-access=free}} * {{Cite journal|last1=Maxwell|first1=Alexander|last2=Smith|first2=Tim|year=2015|title=Positing 'not-yet-nationalism': limits to the impact of nationalism theory on Kurdish historiography|journal=Nationalities Papers|volume=43|issue=5|pages=771–787|doi=10.1080/00905992.2015.1049135|s2cid=143220624}} * {{cite book|editor-last=Meho |editor-first=Lokman I. |title=The Kurdish Question in U.S. Foreign Policy: A Documentary Sourcebook |publisher=Praeger |year=2004 |location=Westport, Conn. |ISBN=9780313314353 |OCLC=845600852 }} * {{cite journal|last=Sharif |first=Nemat |url=https://www.proquest.com/openview/13dfa04be0192500842b32d89182f1dc/1?pq-origsite=gscholar&cbl=44192 |title=A Brief History of Kurds and Kurdistan: Part I: From the Advent of Islam to AD 1750 |journal=The International Journal of Kurdish Studies |volume=10 |issue=1/2 |year=1996 |pages=105–155}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Kurdish people}} * [http://www.institutkurde.org/ The Kurdish Institute of Paris] Kurdish language, history, books and latest news articles. * [https://web.archive.org/web/20010721001234/http://www.kurdistanica.com/ The Encyclopaedia of Kurdistan] * [https://web.archive.org/web/20150924001027/http://www.enstituyakurdi.org/index.php?newlang=english Istanbul Kurdish Institute] * [https://web.archive.org/web/20060717023951/http://www.pen-kurd.org/index-en.html The Kurdish Center of International Pen] * [http://www.kurdishlibrary.org/ Kurdish Library], supported by the [[Sweden|Swedish]] Government. * [https://web.archive.org/web/20041024074007/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html Ethnic Cleansing and the Kurds] * [http://www.transoxiana.org/0109/aloian-kurds_ottoman_hungary.html The Kurds in the Ottoman Hungary] by Zurab Aloian * [http://theotheriraq.com/ "The Other Iraq" Kurdish Information Website] === The Kurdish issue in Turkey === * [https://web.archive.org/web/20020527064459/http://www.db.idpproject.org/Sites/idpSurvey.nsf/wCountries/Turkey A report on Kurdish IDPs – 2005] * [https://web.archive.org/web/20050409063105/http://www.dw-world.de/dw/article/0%2C1564%2C1484632%2C00.html A German newspaper's take on the Kurdish issue – 2005] * [https://www.theguardian.com/The_Kurds/Story/0,,428351,00.html The Guardian – ''What's in a name? Too much in Turkey'' – 2001] * {{cite web|url=https://www.foreignpolicyjournal.com/2011/04/22/the-kurdish-issue/3/|title=The impact on the politics of Iraq and Turkey and their bilateral relations regarding the Kurds in the post-Saddam regime|author=Sonia Roy|date=22 April 2011|publisher=Foreign Policy Journal}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] [[শ্ৰেণী:জনগোষ্ঠী]] rw56x7ohhhb57rjjhs10ssnzg7l7pjw 604986 604984 2026-05-06T18:04:12Z নৰুনা বৰুৱা 44897 604986 wikitext text/x-wiki {{Short description|Iranic ethnic group}} {{bots|deny=Citation bot}} {{Infobox ethnic group | native_name_lang = ku | flag = | flag_caption = | group = কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী | native_name = {{langx|ku|کورد|Kurd|label=none}} | image = | pop =৩০–৩৫ মিলিয়ন <ref name="washingtonkurd">{{cite web |title=Kurdish Population|url=https://dckurd.org/kurdistan/|publisher=[[Washington Kurdish Institute]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250109021853/https://dckurd.org/kurdistan/|archive-date=9 January 2025|quote=''There are an estimated 30–35 million Kurds, and about half of them live in Turkey.''}}</ref><br>(''ৱাছিংটন কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট'',২০২৪ চনৰ অনুমান )<hr>30–40 million<ref name="CIAonline">{{cite book|title=The World Factbook|edition=Online|date=2015|publisher=US [[Central Intelligence Agency]]|location=Langley, Virginia|issn=1553-8133|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|access-date=2 August 2015|archive-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|url-status=dead|archivedate=6 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/}} A rough estimate in this edition gives populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or in adjacent regions. The CIA estimates are {{as of|lc=y|2015|8}} – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15–20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.</ref><br>(''দ্য ৱল্ড ফেক্টবুক'', ২০১৫ চনৰ অনুমান)<hr>36.4–45.6 million<ref name="KIOP2017">[http://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004 The Kurdish Population] by the [[Kurdish Institute of Paris]], 2017 estimate. The Kurdish population is estimated at 15–20 million in Turkey, 10–12 million in Iran, 8–8.5 million in Iraq, 3–3.6 million in Syria, 1.2–1.5 million in the European diaspora, and 400k–500k in the former USSR—for a total of 36.4 million to 45.6 million globally.</ref><br>(''কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট অৱ পেৰিছ'', ২০১৭ চনৰ অনুমান) | region1 = {{TUR}} | pop1 = {{estimation|14.3–20 million}} | ref1 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region2 = {{IRN}} | pop2 = {{estimation|8.2–12 million}} | ref2 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region3 = {{IRQ}} | pop3 = {{estimation|5.6–8.5 million}} | ref3 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region4 = {{SYR}} | pop4 = {{estimation|1.5–3.6 million}} | ref4 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/><ref name="HeritageforPeace">{{cite web |title=Demographics of Syria|url=https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/ |publisher=[[Heritage for Peace]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205182626/https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/|archive-date=5 December 2024|quote=''Around 1.5 million Kurds form Syria’s largest ethnic minority. About a third of them live in the foothills of the Taurus Mountains north of Aleppo, and an equal number along the Turkish border in the Jazirah. A further 10 per cent can be found in the vicinity of Jarabulus northeast of Aleppo, and from 10–15 per cent in the Hayy al-Akrad (Quarter of the Kurds) on the outskirts of Damascus.''}}</ref> | region5 = {{GER}} | pop5 = 1.2–1.5 million | ref5 = <ref>{{cite web|url=https://www.sueddeutsche.de/politik/interview-am-morgen-wir-deutsche-kurden-aergern-uns-ueber-die-bundesregierung-1.3913545! amp|title="Wir Kurden ärgern uns über die Bundesregierung" – Politik|date=21 March 2018|publisher=Süddeutsche.de|access-date=18 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.heise.de/tp/features/Geschenk-an-Erdogan-Kurdisches-Kulturfestival-verboten-4155967.html|title=Geschenk an Erdogan? Kurdisches Kulturfestival verboten|date=5 September 2018|publisher=heise.de|access-date=18 May 2019}}</ref> | region6 = {{flag icon|Azerbaijan}} [[আজাৰবাইজান]] | pop6 = 150,000–180,000 | ref6 = <ref name="coucileub">''[http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/WorkingDocs/Doc06/EDOC11006.htm The cultural situation of the Kurds]'', <cite>A report by Lord Russell-Johnston, Council of Europe, July 2006</cite>.</ref><!-- تکمیل یادکرد توسط ربات از ویکی انگلیسی --><ref name="Vanly">Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992). pg 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrghizistan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000), Total 450,000</ref> | region7 = {{FRA}} | pop7 = ১৫০,০০০ | ref7 = <ref>{{cite news|title=3 Kurdish women political activists shot dead in Paris|url=https://edition.cnn.com/2013/01/10/world/europe/france-kurd-deaths/|access-date=9 June 2014|publisher=CNN|date=11 January 2013}}</ref> | region8 = {{flag icon|Sweden}} চুইডেন | pop8 = ১০০,০০০+ | ref8 = <ref>{{Cite web|title=NATO Membership for Sweden: Between Turkey and the Kurds|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/nato-membership-sweden-between-turkey-and-kurds|access-date=7 August 2023|publisher=The Washington Institute|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Will exiled Kurds pay price of Sweden's NATO entry?|work=The Christian Science Monitor|url=https://www.csmonitor.com/World/Europe/2023/0228/Will-exiled-Kurds-pay-price-of-Sweden-s-NATO-entry|access-date=7 August 2023|issn=0882-7729}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 May 2022|title=NATO bid reignites Sweden's dispute with Turkey over Kurds|url=https://www.politico.eu/article/sweden-finland-nato-turkey-erdogan-magdalena-anderssonkurdish-rights/|access-date=7 August 2023|website=POLITICO|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=TT|date=23 September 2017|title=Svenskkurder: Självständighet kan inte vänta|language=sv|work=Svenska Dagbladet|url=https://www.svd.se/a/P7M45/svenskkurder-sjalvstandighet-kan-inte-vanta|access-date=7 August 2023|issn=1101-2412}}</ref> | region9 = {{flag icon|Netherlands}}[[নেদাৰলেণ্ড]] | pop9 = ১০০,০০০ | ref9 = <ref>{{cite news|title=Diaspora Kurde|url=https://www.institutkurde.org/kurdorama/|website=Institutkurde.org|access-date=2 November 2019|language=fr}}</ref> | region10 = {{flag icon|Russia}} [[ৰাছিয়া]] | pop10 = ৬৩,৮১৮ | ref10 = <ref>{{cite web|title=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|work=Demoscope.ru|access-date=4 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521170119/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|archive-date=21 May 2012}}</ref> | region11 = {{flag icon|Belgium}} বেলজিয়াম | pop11 = ৫০,০০০ | ref11 = <ref name=IKP>{{cite web|title=The Kurdish Diaspora|url=http://www.institutkurde.org/en/kurdorama/|website=Institut Kurde de Paris|access-date=9 June 2014}}</ref> | region12 = {{flag icon|United Kingdom}} [[যুক্তৰাজ্য ]] | pop12 = ৪৯,৮৪১ | ref12 = <ref name="uk1">{{cite web|title=QS211EW – Ethnic group (detailed)|url=http://www.nomisweb.co.uk/census/2011/CT0010/view/2092957703|work=nomis|publisher=Office for National Statistics|access-date=3 August 2013}}</ref><ref name="uk2" >{{cite web|title=Ethnic Group – Full Detail_QS201NI|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/18/2011_Northern_Ireland_census_results_-_Ethnic_group_%28QS201NI%29.pdf|access-date=4 September 2013}}</ref><ref name="uk3" >{{cite web|title=Scotland's Census 2011 – National Records of Scotland – Ethnic group (detailed)|url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|publisher=Scotland Census|access-date=29 September 2013|archive-date=21 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|url-status=dead|archivedate=21 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region13 = {{flagicon|Kazakhstan}} [[কাজাখাস্তান]] | pop13 =৪৭,৯৩৮ | ref13 = <ref>{{cite web|title=Ethnic composition of Kazakhstan 2021|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|access-date=4 July 2022|archivedate=21 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321205438/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|deadurl=yes}}</ref> | region14 = {{flag icon|Armenia}} [[আৰ্মেনিয়া]] | pop14 = ৩৭,৪৭০ | ref14 = <ref>{{cite web|title=Information from the 2011 Armenian National Census|url=http://www.armstat.am/file/doc/99478353.pdf|language=hy|work=Statistics of Armenia|access-date=27 May 2014}}</ref> | region15 = {{flag icon|Switzerland}} [[চুইজাৰলেণ্ড]] | pop15 = ৩৫,০০০ | ref15 = <ref>{{cite web|title=Switzerland|url=http://www.ethnologue.com/country/CH|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region16 = {{flag icon|Denmark}} [[ডেনমাৰ্ক]] | pop16 = ৩০,০০০ | ref16 = <ref>{{cite news|title=Fakta: Kurdere i Danmark|url=http://jyllands-posten.dk/indland/ECE5105449/fakta-kurdere-i-danmark/|access-date=24 December 2013|newspaper=Jyllandsposten|date=8 May 2006|language=da}}</ref> | region17 = {{flag icon|Jordan}} [[জৰ্ডান]] | pop17 = ৩০,০০০ | ref17 = <ref>{{cite web|title=Language and Cultural Shift Among the Kurds of Jordan|url=http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|access-date=10 November 2012|first1=Mahmoud A.|last1=Al-Khatib|first2=Mohammed N.|last2=Al-Ali|page=12|archive-date=1 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|url-status=dead|archivedate=1 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region18 = {{flag icon|Austria}} [[অষ্ট্ৰিয়া]] | pop18 = ২৩,০০০ | ref18 = <ref>{{cite web|title=Austria|url=http://www.ethnologue.com/country/AT|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region19 = {{flag icon|Greece}} [[গ্ৰীচ]] | pop19 = ২২,০০০ | ref19 = <ref>{{cite web|title=Greece|url=http://www.ethnologue.com/country/GR/|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region20 = {{USA}} | pop20 = ২০,৫৯১–৪০,০০০ | ref20 = <ref name="USCensus" >{{cite web|title=2011–2015 American Community Survey Selected Population Tables|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|url-status=dead|publisher=Census Bureau|access-date=29 March 2019|archivedate=12 February 2020|archiveurl=https://archive.today/20200212214434/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|deadurl=yes}}</ref>{{New archival link needed|date=April 2026}} | region21 = {{flag icon|Canada}} [[কানাডা]] | pop21 = ১৬,৩১৫ | ref21 = <ref>{{cite web|title=Ethnic Origin (279), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3), Generation Status (4), Age (12) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces and Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2016 Census|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|access-date=3 February 2018|date=25 October 2017}}</ref> | region22 = {{flag icon|Finland}} [[ফিনলেণ্ড]] | pop22 = 15,850 | ref22 = <ref>{{cite web|title=Language according to age and sex by region 1990 – 2021|url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/|publisher=Statistics Finland|access-date=27 November 2022}}</ref> | region23 = {{flag icon|Georgia}} জৰ্জিয়া | pop23 = ১৩,৮৬১ | ref23 = <ref>{{cite web|title=Population/Census|url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf|website=geostat.ge}}</ref> | region24 = {{flag icon|Kyrgyzstan}} [[কিৰ্গিস্তান]] | pop24 = ১৩,২০০ | ref24 = <ref>{{cite web|title=Number of resident population by selected nationality|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|publisher=United Nations|access-date=9 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|archive-date=10 July 2012|archivedate=10 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region25 = {{flag icon|Australia}} [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] | pop25 = ১০,১৭১ | ref25 = <ref>{{cite web|year=2022|title=Australia – Ancestry|url=https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|access-date=27 November 2022|archive-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|url-status=dead|archivedate=14 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|deadurl=yes}}</ref> | region26 = {{flag icon|Indonesia}} [[ইণ্ডোনেচিয়া]] | pop26 = ৪,৮০০ | ref26 = <ref>{{cite journal|url=https://www.semanticscholar.org/paper/Living-in-Limbo%3A-Iraqi-Refugees-in-Indonesia-Hoffman/530df0dabcc39afbebf226d425583e79664f3c28|title=Living in Limbo: Iraqi Refugees in Indonesia|journal=Refuge: Canada's Journal on Refugees|language=en|volume=28|number=1|first=Sue|last=Hoffman|year=2012|publisher=[[Yale Law Journal]]|location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]]|pages=15–24|doi=10.25071/1920-7336.36085|doi-access=free}}</ref> | languages = {{Plainlist| * '''সংখ্যাগৰিষ্ঠ:'''<ref name="Iranatlas" >{{cite web|title=Atlas of the Languages of Iran A working classification|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.classification|website=Languages of Iran|access-date=25 May 2019}}</ref> * কুৰ্দিছ ভাষা * {{Hlist|কুৰ্মানজী |সোৰানী |দক্ষিণৰ কুৰ্দিছ |লাকি ভাষা}} * '''সংখ্যালঘু :'''<ref name="leezenberg">{{cite journal|author1=Michiel Leezenberg|title=Gorani Influence on Central Kurdish: Substratum or Prestige Borrowing?|journal=ILLC – Department of Philosophy, University of Amsterdam|page=1|year=1993|url=http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|access-date=29 May 2019|archive-date=12 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|url-status=dead|archivedate=12 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|deadurl=yes}}</ref> * {{Hlist|জাজা ভাষা|গোৰাণী ভাষা|শাবাকী ভাষা }} * '''দ্বিতীয় ভাষা:''' * {{Hlist|তুৰ্কী ভাষা|পাৰ্চী ভাষা|আৰৱী|অন্যান্য}} }} | religions = {{Plainlist| * '''প্ৰধানকৈ :'''<ref>{{cite web|title=Kurds in Turkey|url=https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|access-date=13 September 2022|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|url-status=dead|archivedate=15 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|deadurl=yes}}</ref> * [[ইছলাম]]{{efn|See [[kurdish Muslim]]}} * {{Hlist|চুন্নী ইছলাম|চিয়া ইছলাম}} * '''উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘু :'''<ref>{{cite web|url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdistan-religion/|title=Learn About Kurdish Religion}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/kurds-iran-missing-piece-middle-east-puzzle|title=Kurds of Iran: The missing piece in the Middle East Puzzle}}</ref> * {{Hlist|ইয়াজিদ ধৰ্ম |য়াৰছানিজম | জৰুষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম | কুৰ্দিছ আলেভিজম | [[Christianity]]{{efn|See [[Kurdish Christians]]}} | [[History of the Jews in Kurdistan|Judaism]]}} }} | related = Other [[Iranian peoples|Iranic peoples]] | footnotes = }} '''কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী বা কুৰ্দ জনগোষ্ঠী''' হৈছে পশ্চিম এছিয়াৰ স্থানীয় ইৰাণী জনগোষ্ঠী।<ref>*{{cite encyclopedia|last1=Bois|first1=Th.|last2=Minorsky|first2=V.|last3=MacKenzie|first3=D.N.|encyclopedia=Encyclopedia of Islam, Second Edition|publisher=Brill Online|title=Kurds, Kurdistān|date=24 April 2012|volume=5|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544?s.num=53&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.start=40&s.q=nihawand|quote=The Kurds, an Iranian people of the Near East, live at the junction of (...)|page=439}} *{{cite book|first=John A.|last=Shoup|title=Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=GN5yv3-U6goC&pg=PA159|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598843637}} *{{cite book|first=Kendal|last=Nezan|title=A Brief Survey of the History of the Kurds|url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php|publisher=Kurdish Institute of Paris}}</ref> দক্ষিণ-পূব [[তুৰস্ক]], উত্তৰ-পশ্চিম [[ইৰাণ]], উত্তৰ [[ইৰাক]] আৰু উত্তৰ-পূব ছিৰিয়াত বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চল কুৰ্দিস্তানৰ স্থানীয় লোক। ৩০–৪৫ মিলিয়ন লোকৰ বিশ্বব্যাপী থকা কুৰ্দিছ সম্প্ৰদায় মূলতঃ কুৰ্দিস্তানত কেন্দ্ৰীভূত যদিও কুৰ্দিস্তানৰ বাহিৰে পশ্চিম [[এছিয়া]] আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ কিছু অংশত কুৰ্দিছ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ বৃহৎ সম্প্ৰদায় বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য যে তুৰস্কৰ মধ্য আনাতোলিয়ান কুৰ্দসকল (যিসকলে ১৯২৩ চনৰ আৰ্মেনিয়ান গণহত্যাৰ পিছত পূব আনাতোলিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল, সেই সময়ত পশ্চিম আৰ্মেনিয়া বুলি কোৱা হৈছিল), লগতে ইস্তানবুলৰ কুৰ্দসকল; ইৰাণৰ খোৰাছানী কুৰ্দসকল; ককেছাছৰ কুৰ্দসকল (যিসকল মূলতঃ আজাৰবাইজান আৰু আৰ্মেনিয়াত আছে); আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ বিভিন্ন দেশত — বিশেষকৈ [[জাৰ্মানী]], [[ফ্ৰান্স]], [[ছুইডেন]] আৰু [[নেদাৰলেণ্ড]]ত বাস কৰে। ==ভাষা== [[File:Kurdish-inhabited area by CIA (1992).jpg|thumb|মধ্যপ্ৰাচ্যৰ কুৰ্দি বসতিপ্ৰধান অঞ্চল (১৯৯২)]] [[File:Maunsell&#039;s map, Pre-World War I British Ethnographical Map of eastern Turkey in Asia, Syria and western Persia 01.jpg|thumb|১৯১০ চনৰ মানচেল মানচিত্ৰ। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ব্ৰিটিছ নৃতাত্ত্বিক মানচিত্ৰত কুৰ্দিছ অঞ্চলসমূহ হালধীয়া (পাতল আৰু ডাঠ দুয়োটা) ৰঙেৰে দেখুওৱা হৈছে।]] কুৰ্দি (কুৰ্দি: কুৰ্দি বা কুৰ্দি) হৈছে কুৰ্দি জনসাধাৰণে কোৱা আন্তঃসংযোগী উপভাষাৰ এটা গোট। <ref name="Iranica-KurdLang">{{cite encyclopedia |year=2008 |title=Kurdish Language |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |url=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-i |access-date=2 December 2011 |last=Paul |first=Ludwig}} Writes about the problem of attaining a coherent definition of "Kurdish language" within the Northwestern Iranian dialect continuum. There is no unambiguous evolution of Kurdish from Middle Iranian, as "from Old and Middle Iranian times, no predecessors of the Kurdish language are yet known; the extant Kurdish texts may be traced back to no earlier than the 16th century CE." Ludwig Paul further states: "Linguistics itself, or dialectology, does not provide any general or straightforward definition of at which point a language becomes a dialect (or vice versa). To attain a fuller understanding of the difficulties and questions that are raised by the issue of the 'Kurdish language,' it is therefore necessary to consider also non-linguistic factors."</ref> ইয়াক প্ৰধানকৈ [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দিস্তান গঠন কৰা অংশত কোৱা হয়।<ref>[http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm Geographic distribution of Kurdish and other Iranic languages] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071018024743/http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm |date=18 October 2007 }}</ref> ইৰাকত আৰবী ভাষাৰ সমান্তৰালভাৱে কুৰ্দিছ ভাষা জাতীয় ভাষা হিচাপে আনুষ্ঠানিক মৰ্যাদা আছে; ইৰাণত ইয়াক আঞ্চলিক ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে আৰু আৰ্মেনিয়াত ইয়াক সংখ্যালঘু ভাষা বুলি গণ্য কৰা হয়। দশম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আল-মাছৌদিৰ দৰে আৰব ভূগোলবিদসকলে কুৰ্দিছ জনসাধাৰণক এক সুকীয়া ভাষা সম্প্ৰদায় হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল। বহুতো কুৰ্দ দ্বিভাষিক বা বহুভাষিক; তেওঁলোকে নিজৰ মাতৃভাষা কুৰ্দি ভাষাৰ লগতে নিজৰ গৃহভূমিৰ ভাষাসমূহ—যেনে আৰবী, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী—দ্বিতীয় ভাষা হিচাপে কয়, আনহাতে কুৰ্দি প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সদস্যসকলে প্ৰায়ে তিনিটা বা তাতকৈ অধিক ভাষা কয়। তুৰ্কীকৃত আৰু আৰবীকৃত কুৰ্দসকলে প্ৰায়ে কুৰ্দি ভাষা কম ব্যৱহাৰ কৰে বা একেবাৰেই ব্যৱহাৰ নকৰে। মেকেঞ্জীৰ মতে কুৰ্দি ভাষাৰ সকলো উপভাষাই কেইটামান ভাষিক বৈশিষ্ট্য ভাগ কৰে যিবোৰ অন্যান্য ইৰাণী ভাষাত নাই। ==ধৰ্ম== ===ইছলাম=== কুৰ্দিছসকলৰ অধিকাংশই চুন্নী মুছলমান। এওঁলোকে শ্বাফী পন্থা অনুসৰণ কৰে যদিও এক উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘুৱে হানাফী পন্থা <ref>{{Cite journal|last1=Sarigil|first1=Zeki|last2=Fazlioglu|first2=Omer|date=2014|title=Exploring the roots and dynamics of Kurdish ethno-nationalism in Turkey|url=http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|journal=Nations and Nationalism|publisher=[[Bilkent University]]|volume=20|issue=3|page=447|doi=10.1111/nana.12058|hdl=11693/26432|hdl-access=free|access-date=20 February 2021|archive-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218061906/http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|url-status=dead}}</ref> আৰু আলেভিছ ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি বহুতো শ্বাফী কুৰ্দে দুটা চুফী আদেশৰ ভিতৰত এটা আদেশ অনুসৰণ কৰে। সেয়া হ'ল নাকচবন্দী আৰু কাদ্ৰিয়াহ।<ref>{{Cite journal|last=van Bruinessen|first=Martin|date=2000|title=The Qadiriyya and the lineages of Qadiri shaykhs in Kurdistan|journal=Journal of the History of Sufism|volume=1–2|citeseerx=10.1.1.545.8465}}</ref> চুন্নী ইছলামৰ উপৰি আলেভিছ আৰু ছিয়া ইছলামকো অনুসৰণ কৰে লাখ লাখ কুৰ্দিছলোকে। <ref>{{Cite book|last=McDowall|first=David|title=The Kurds: A Nation Denied|publisher=Minority Rights Group|year=1992|isbn=9781873194300|pages=57}}</ref> ===য়াজিদবাদ=== [[File:Yezidi New Year in Lalish (18 April 2017) 21.jpg|thumb|ললিছত ইয়াজিদী নৱবৰ্ষ উদ্‌যাপন, ১৮ এপ্ৰিল ২০১৭]] ইয়াজিদী ধৰ্ম হ'ল ইৰাণী প্ৰাক-জোৰ’ষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মৰ পশ্চিমীয়া শাখাত শিপা থকা এক ঈশ্বৰবাদী জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম। <ref name=":02">{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|oclc=879288867}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last=Foltz|first=Richard|date=1 June 2017|title=The "Original" Kurdish Religion? Kurdish Nationalism and the False Conflation of the Yezidi and Zoroastrian Traditions|url=http://dx.doi.org/10.1163/18747167-12341309|journal=Journal of Persianate Studies|volume=10|issue=1|pages=87–106|doi=10.1163/18747167-12341309|issn=1874-7094|url-access=subscription}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|first=Omarkhali|last=Khanna|title=The status and role of the Yezidi legends and myths : to the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|date=2011|oclc=999248462}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Kreyenbroek|first=Philip G.|url=https://books.google.com/books?id=OTQqAQAAMAAJ&q=Ancient+iranian|title=Yezidism—its Background, Observances, and Textual Tradition|date=1995|publisher=E. Mellen Press|isbn=978-0-7734-9004-8|language=en}}</ref> জগতখন সৃষ্টি কৰি সাতটা পৱিত্ৰ সত্তাৰ তত্ত্বাৱধানত অৰ্পণ কৰা এজন ঈশ্বৰৰ বিশ্বাসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। <ref name="Allison 2017">{{cite encyclopedia|title=The Yazidis|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Religion|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|url=https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|access-date=15 May 2021|date=25 January 2017|doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.254|isbn=9780199340378|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311065225/https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|archive-date=11 March 2019|author-last=Allison|author-first=Christine|doi-access=free|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|first=Açıkyıldız|last=Birgül|url=https://www.worldcat.org/oclc/772844849|title=The Yezidis : the History of a Community, Culture and Religion.|date=2010|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-0-85772-061-0|location=London|oclc=772844849}}</ref>এই সাতটা সত্তাৰ নেতা হৈছে টাউছ-ই-মালেক, যাক এটা ময়ূৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। <ref name="Allison 2017"/><ref name="Maisel">{{Cite book|last=Maisel|first=Sebastian|url=https://books.google.com/books?id=EFgIDgAAQBAJ&pg=PA44|title=Yezidis in Syria: Identity Building among a Double Minority|date=24 December 2016|publisher=Lexington Books|isbn=9780739177754|language=en}}</ref> ইয়াৰ অনুগামীৰ সংখ্যা বিশ্বজুৰি ৭ লাখৰপৰা ১০ লাখলৈকে আছে।<ref>{{Cite book|last=Rowe|first=Paul S.|url=https://books.google.com/books?id=bOF1DwAAQBAJ&dq=yezidis+number&pg=PT807|title=Routledge Handbook of Minorities in the Middle East|date=20 September 2018|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-23378-7|language=en}}</ref> [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দি অঞ্চলত এওঁলোক খিলঞ্জীয়া। ৰাছিয়া, জৰ্জিয়া আৰু আৰ্মেনিয়াতো য়াজিদীসকলৰ অৱস্থিতি আছে। শেহতীয়া য়াজিদী সম্প্ৰদায় অট্টোমান সাম্ৰাজ্যৰ মুছলমানসকলৰ নিৰ্যাতনৰপৰা পলায়ন কৰা শৰণাৰ্থীসকলে স্থাপন কৰিছে। <ref name=":1" /> ইয়াজিদবাদ কুৰ্দিছ আলেভিজম আৰু ইয়াৰানবাদৰ সৈতে বহুতোক্ষেত্ৰত মিল থকা দেখা যায় আৰু যিবোৰ প্ৰাক-ইছলামিক যুগৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল। <ref>{{Cite book|last1=Bozarslan|first1=Hamit|url=https://books.google.com/books?id=IXgnEAAAQBAJ|title=The Cambridge History of the Kurds|last2=Gunes|first2=Cengiz|last3=Yadirgi|first3=Veli|date=22 April 2021|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-58301-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Omarkhali|first=Khanna|date=January 2009|title=The status and role of the Yezidi legends and myths. To the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|url=https://www.academia.edu/7918305|journal=Folia Orientalia|issn=0015-5675|oclc=999248462}}</ref><ref>{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|url=https://www.worldcat.org/oclc/879288867|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|date=2013|language=English|oclc=879288867}}</ref> ===য়াৰছানিবাদ=== য়াৰছানিবাদক আহল-ই-হাক, আহলে-হাগ বা কাকাই বুলিও জনা যায়। কুৰ্দিস্তানৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত এই ধৰ্মও অন্যতম। যদিও অধিকাংশ য়াৰছানী শাস্ত্ৰ গোৰাণী ভাষাত আৰু সকলো য়াৰছানী পৱিত্ৰ স্থান কুৰ্দিস্তানত অৱস্থিত, তথাপি এই ধৰ্ম অনুগামী আন অঞ্চলতো পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, [[ইৰাক]]ৰ কুৰ্দিস্তানত ৩ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে, আনহাতে [[ইৰাণ]]ত ২০ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে।<ref>{{Cite web|title=About Yarsan, a religious minority in Iran and Yarsani asylum seekers – Yarsanmedia|url=http://www.yarsanmedia.org/ku/?p=10565|access-date=22 June 2021|language=fa-IR}}</ref> অৱশ্যে দুয়োখন দেশতে য়াৰছানীৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ নাই। ===জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম=== [[File:Faravahar-Gold.svg|thumb|জৰদস্তি ধৰ্মৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতীক ফৰৱাহাৰ (বা ফেৰোহৰ)ক এক ফ্ৰাভাছি (ৰক্ষক আত্মা)ৰ চিত্ৰণ বুলি গণ্য কৰা হয়। ]] ইৰাণী ধৰ্ম জৰদস্তিবাদে ইৰাণী সংস্কৃতিৰ ওপৰত গভীৰভাৱে প্ৰভাৱ পেলাইছে। কিয়নো জুৰদস্তিবাদৰ এটা অংশ কুৰ্দিছ জনসাধাৰণ আৰু ইয়াৰ কিছু প্ৰভাৱ মধ্যযুগত ধৰ্মটোৰ অৱনতি ঘটাৰ পিছতো প্ৰচলিত আছে। ইৰাণী দাৰ্শনিক ছুহৰাৱাৰ্ডিয়ে জৰদস্তিৰ ধৰ্মৰপৰা বহুখিনি শিক্ষা আহৰণ কৰিছিল।<ref>Henry Corbin. The Man of Light in Iranian Sufism. Omega Publications, New York. 1994. {{ISBN|0-930872-48-7}}.</ref> নবী জৰদস্তিৰ শিক্ষাৰ ভিত্তিত এই ধৰ্মৰ দেৱতা আহুৰা মাজদা। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত যেনে মচীহবাদ, সোণালী নিয়ম, স্বৰ্গ আৰু নৰকৰ ধাৰণা আৰু মুক্ত ইচ্ছাই দ্বিতীয় মন্দিৰ ইহুদী ধৰ্ম, নষ্টিচিজম, খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আৰু ইছলামকে ধৰি অন্যান্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থাসমূহক প্ৰভাবিত কৰিছে।<ref>{{Citation|last=Hinnel|first=J|title=The Penguin Dictionary of Religion|year=1997|publisher=Penguin Books UK}}</ref> ২০১৬ চনত ইৰাকৰ কুৰ্দিস্তানত প্ৰথমটো আনুষ্ঠানিক জৰদস্তি অগ্নি মন্দিৰ চুলেমানিয়াত মুকলি কৰা হয়। উপস্থিতসকলে ধৰ্মীয় জুই জ্বলাই ফ্ৰেম ড্ৰাম (বা ডাফ) বজাই এই অনুষ্ঠানটো উদ্‌যাপন কৰে।[18] কুৰ্দিস্তান অঞ্চলৰ জৰদস্তি ধৰ্মৰ মুৰব্বী আৱাত তায়িবৰ দাবী যে বহুতে জৰদস্তি ধৰ্মলৈ ঘূৰি আহিছে যদিও ইছলামিক মৌলবাদীৰপৰা সম্ভাৱ্য প্ৰতিশোধৰ ভয়ত ইয়াৰে কিছুমানে ইয়াক গোপন কৰি ৰাখিছে। ===খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম=== যদিও কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ অসংখ্য ঐতিহাসিক বিৱৰণ আছে, তথাপি ইয়াৰে অধিকাংশই ব্যক্তি বিশেষৰহে, কোনো বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ নহয়। কিন্তু ১৯ আৰু ২০ শতিকাৰ কেইবাটাও ভ্ৰমণ-কাহিনীত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টান জনগোষ্ঠীৰ লগতে উল্লেখযোগ্য খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যা থকা কুৰ্দি মুছলমান জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখ আছে। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ এটা বৃহৎ অংশ আৰ্মেনিয়ান বা অচূৰীয় মূলৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়,<ref>{{cite journal|last1=Sykes|first1=M.|year=1908|title=The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire|url=https://zenodo.org/record/1449629|journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|volume=38|pages=451–486|doi=10.2307/2843309|jstor=2843309}}</ref> আৰু কিছুমান খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা এতিয়াও আছে বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। পূৰ্বৰ শতিকাৰ কুৰ্দি ভাষাত লিখা কেইবাটাও খ্ৰীষ্টান প্ৰাৰ্থনাও আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে।<ref>Hervas, L. Saggio. (1787). 'Pratico delle lingue: con prolegomeni, e una raccolta di orazioni dominicali in piu di trecento lingue e dialetti...'. Cesena: Per Gregorio Biasini, pp. 156–157.</ref> শেহতীয়া বছৰবোৰত মুছলমান পটভূমিৰ কিছুমান কুৰ্দে খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |title=A Muslim Leader Converted to Christianity in Iraqi Kurdistan |access-date=6 June 2020 |archive-date=19 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |url-status=dead |archivedate=19 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=The Kurds|url=http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|access-date=9 March 2016|website=Urbana|archive-date=28 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|url-status=dead|archivedate=28 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-islamic-state-christians-idUSKCN1RS19N|title=Christianity grows in Syrian town once besieged by Islamic State|date=16 April 2019|agency=Reuters}}</ref> বাইবেলৰ কিছু অংশ প্ৰথমবাৰৰ বাবে কুৰ্মানজী উপভাষাত ১৮৫৬ চনত উপলব্ধ কৰা হৈছিল। আমেৰিকান বাইবেল ছ'চাইটিৰ আৰ্মেনিয়ান কৰ্মচাৰী ষ্টেপানে গছপেল(Gospel)সমূহ অনুবাদ কৰিছিল আৰু ১৮৫৭ চনত প্ৰকাশ কৰিছিল। ঐতিহাসিকভাৱে বিখ্যাত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ ভিতৰত জাকাৰে আৰু ইভানে মাখাৰগ্ৰাডজেলি নামৰ দুজন ভাতৃও আছে। <ref>Alexei Lidov, 1991, The mural paintings of Akhtala, p. 14, Nauka Publishers, Central Dept. of Oriental Literature, University of Michigan, {{ISBN|5-02-017569-2}}, {{ISBN|978-5-02-017569-3}}, ''It is clear from the account of these Armenian historians that Ivane's great-grandfather broke away from the Kurdish tribe of Babir''</ref><ref>Vladimir Minorsky, 1953, Studies in Caucasian History, p. 102, CUP Archive, {{ISBN|0-521-05735-3}}, {{ISBN|978-0-521-05735-6}}, ''According to a tradition which has every reason to be true, their ancestors were Mesopotamian Kurds of the tribe (xel) Babirakan.''</ref><ref>Richard Barrie Dobson, 2000, Encyclopedia of the Middle Ages: A-J, p. 107, Editions du Cerf, University of Michigan, {{ISBN|0-227-67931-8}}, {{ISBN|978-0-227-67931-9}}, ''under the Christianized Kurdish dynasty of Zak'arids they tried to re-establish nazarar system...''</ref> ==জনসংখ্যা== পশ্চিম এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দৰ সংখ্যা ৩ৰপৰা ৪.৫ কোটিৰ ভিতৰত বুলি অনুমান কৰা হৈছে, আনহাতে এক বা ২০ লাখ কুৰ্দ প্ৰব্ৰজনকাৰীত বাস কৰে। তুৰস্কৰ জনসংখ্যাৰ ১৮ৰপৰা ২৫%<ref name="Mackey">{{cite book|first=Sandra|last=Mackey|title=The Reckoning: Iraq and the Legacy of Saddam|url=https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack|url-access=registration|publisher=W.W. Norton and Co.|year=2002|page=[https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack/page/350 350]|isbn=9780393051414|quote=As much as 25% of Turkey is Kurdish}} This would raise the population estimate by about 5 million.{{dubious|date=October 2014}}<!--What does this even mean and what was her source? Without context, this may refer to area not population.--></ref>, ইৰাকত ১৫ৰপৰা ২০% <ref name="USDOS2012">{{cite web|title=Background Note: Syria|author=Bureau of Near Eastern Affairs|work=State.gov|publisher=US State Department|location=Washington, DC|date=9 March 2012|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm|access-date=2 August 2015}} The CIA ''World Factbook'' reports all non-Arabs make up 9.7% of the Syrian population, but does not break out the Kurdish figure separately. However, this State Dept. source provides a figure of 9%. {{as of|2015|08}}, the current document at this state.gov URL no longer provides such ethnic group data.</ref> [[ইৰাণ]]ৰ ১০% আৰু ছিৰিয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৯% কুৰ্দসকলৰ সংখ্যা। চাৰিওখন দেশতে কুৰ্দসকল আঞ্চলিক সংখ্যাগৰিষ্ঠ, যেনে তুৰ্কী কুৰ্দিস্তান, ইৰাকী কুৰ্দিস্তান, ইৰাণৰ কুৰ্দিস্তান, [[ছিৰিয়া]]ৰ কুৰ্দিস্তান। মধ্যপ্ৰাচ্যৰ আৰব, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কৰ পিছত কুৰ্দসকল চতুৰ্থ বৃহত্তম জনগোষ্ঠী। ১৯৯১ চনত কুৰ্দৰ মুঠ সংখ্যা ২ কোটি ২৫ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল; ইয়াৰে ৪৮% [[তুৰস্ক]]ত, ২৪% [[ইৰাণ]]ত, ১৮% [[ইৰাক]]ত আৰু ৪% ছিৰিয়াত বাস কৰিছিল <ref>{{cite web|title=A Stateless Nation's Quest for Sovereignty in the Sky|first=Amir|last=Hassanpour|date=7 November 1995|publisher=[[Concordia University]]|url=http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070820033216/http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-date=20 August 2007|access-date=3 August 2015}} Paper presented at the Freie Universitat Berlin. For the figure, cites: {{cite news|title=The Kurds: A Nation Denied|first=David|last=McDowall|year=1992|location=London|publisher=Minority Rights Group}}</ref>। শেহতীয়াকৈ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিমীয়া দেশসমূহত কুৰ্দিছ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৫ লাখ হৈছে, ইয়াৰে প্ৰায় আধা [[জাৰ্মানী]]ত বাস কৰে। ট্ৰেন্সককাছাছ আৰু মধ্য এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দসকলৰ ক্ষেত্ৰখন অনন্য। এই লোকসকলে বেছিভাগেই [[ৰাছিয়া]] সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত তালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাত বাস কৰাৰ এশ বছৰৰো অধিক সময় তেওঁলোকে স্বতন্ত্ৰভাৱে বিকশিত হৈছে আৰু এক সুকীয়া জাতিগত পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে।<ref>"The Kurds of Caucasia and Central Asia have been cut off for a considerable period of time and their development in Russia and then in the Soviet Union has been somewhat different. In this light the Soviet Kurds may be considered to be an ethnic group in their own right." ''[[The Red Book of the Peoples of the Russian Empire]]'' {{cite web|title=Kurds|url=http://www.eki.ee/books/redbook/kurds.shtml|publisher=Institute of Estonia (EKI)|access-date=22 June 2012}}</ref> ১৯৯০ চনত এই গোটৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ০৪ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। <ref>Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992), p. 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrgyzstan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000) (total 410,000).</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery> File:Mercier. Kurde (Asie). Auguste Wahlen. Moeurs, usages et costumes de tous les peuples du monde. 1843.jpg|আগষ্ট ভাহলেনৰ দ্বাৰা মাৰ্চিয়াৰ কুৰ্ডে (আছি), ১৮৪৩ চন File:AmadeoPreziosi1816 1882.jpg|আমাদেও প্ৰেজিঅ'ছিৰদ্বাৰা অংকিত কুৰ্দিছ যোদ্ধা File:3. Turquie d'Asia - 3. Vilayet de Koniah - 10. Planche.png|আৰ্মেনিয়ান, তুৰ্কী আৰু কুৰ্দিছ মহিলাসকল নিজৰ পৰম্পৰাগত পোছাকত, ১৮৭৩ চন File:Zakho Kurds by Albert Kahn (color-corrected).jpg|এলবাৰ্ট কানৰ ফটোত জাখো কুৰ্দছ, ১৯১০ চন File:Kurdish Cavalry in the Caucasus Mountains. The New York Times, January 24, 1915.jpg|ককেছাছ পৰ্বতমালাৰ গিৰিপথত কুৰ্দিছ অশ্বাৰোহী বাহিনী (দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ২৪ জানুৱাৰী, ১৯১৫) File:A Jaf chief, S. Kurdistan.jpg|এজন কুৰ্দিছ মুখিয়াল File:Antoin Sevruguin 1 kurdish woman.jpg|ইৰাণৰ পিৰানশ্বহৰৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা, এণ্টোৱান চেভৰুগুইন File:Nowruz 2017 in Bisaran, Kurdistan province.jpg|পূব কুৰ্দিস্তানৰ বিচাৰাণৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা আৰু এটি শিশু,২০১৭ File:A group of Kurdish men with traditional clothing at Hawraman, Kurdistan.jpg| পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পিন্ধা কুৰ্দি পুৰুষৰ এটা দল, হাৰামান File:Guard at Citadel - Erbil - Iraq.jpg|পৰম্পৰাগত কাপোৰ পিন্ধা এজন কুৰ্দিছ লোক, আৰবিল File:YPJ - Rojava.jpg|উত্তৰ আৰু পূব ছিৰিয়াৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰশাসনৰ' জাভাৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা যোদ্ধা। </gallery> ===তথ্যৰ উৎস=== {{reflist}} === কিতাপৰ উদ্ধৃতিৰ উৎস === * {{cite book|last1=Aslanian|first1=Sebouh|title=From the Indian Ocean to the Mediterranean: The Global Trade Networks of Armenian Merchants from New Julfa|date=2011|publisher=University of California Press|location=California|isbn=978-0520947573}} * {{cite book|last1=Blow|first1=David|title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0857716767}} * {{cite book|last1=Bournoutian|first1=George|author-link1=George Bournoutian|title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present)|date=2002|publisher=Mazda Publishers|isbn=978-1568591414|page=[https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208 208]|edition=2|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208}} * {{cite book|last1=Floor|first1=Willem|last2=Herzig|first2=Edmund|title=Iran and the World in the Safavid Age|date=2012|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1850439301}} * Barth, F. 1953. ''Principles of Social Organization in Southern Kurdistan.'' Bulletin of the University Ethnographic Museum 7. Oslo. * Hansen, H.H. 1961. ''The Kurdish Woman's Life.'' Copenhagen. Ethnographic Museum Record 7:1–213. * {{cite book|last1=Kennedy|first1=Hugh|title=Crusader Castles|date=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-79913-3|language=en}} * Leach, E.R. 1938. ''Social and Economic Organization of the Rowanduz Kurds.'' London School of Economics Monographs on Social Anthropology 3:1–74. * Longrigg, S.H. 1953. ''Iraq, 1900–1950.'' London. * Masters, W.M. 1953. ''Rowanduz.'' Ph.D. dissertation, University of Michigan. * McKiernan, Kevin. 2006. ''The Kurds, a People in Search of Their Homeland''. New York: St. Martin's Press. {{ISBN|978-0-312-32546-6}} * {{cite book|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|title=Historical Dictionary of Georgia|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1442241466|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ}} * {{cite encyclopedia|article=ŠAYḴ-ʿALI KHAN ZANGANA|last=Matthee|first=Rudi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/shaykh-ali-khan|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica}} * {{Cite book|title=The Crusades, Christianity, and Islam.|last=Riley-Smith|first=Jonathan|publisher=Columbia University Press|year=2008|isbn=978-0-231-14625-8}} * {{Cite encyclopedia|title=ʿANNAZIDS|year=1985|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Aḥmad|first=K. M.|pages=97–98|volume=II. Fasc. 1}} * {{cite encyclopedia|last=Atmaca|first=Metin|year=2012|editor=Fleet, Kate|editor2=Krämer, Gudrun|editor3=Matringe, Denis|editor4=Nawas, John|editor5=Stewart, Devin J.|title=Bābān|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_25080|isbn=9789004464582|publisher=Brill|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, THREE.}} * {{Cite book|title=Meta-Religion: Religion and Power in World History.|last=Laine|first=James W.|publisher=California University Press|year=2015|isbn=978-0-520-95999-6}} * {{cite book|title=The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs|last=Madelung|first=W.|publisher=Cambridge University Press|year=1975|isbn=978-0-521-20093-6|editor-last=Frye|editor-first=R. N.|location=Cambridge|chapter=The Minor Dynasties of Northern Iran}} * {{Cite encyclopedia|title=BAHDĪNĀN|year=1988|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|volume=III, Fasc. 5|last=Hassanpour|first=A.|page=485}} * {{Cite book|title=Arabs in History|last=Lewis|first=Bernard|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=978-0-19-158766-5}} * {{cite encyclopedia|last=Spuler|first=B.|date=2012|title=Faḍlawayh|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Publishers|doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_2233|isbn=9789004161214}} * {{Cite book|title=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East From the Sixth to the Eleventh Century|last=Kennedy|first=Hugh|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781317376392|edition=3nd}} * {{Cite encyclopedia|title=SHADDADIDS|year=2000|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Peacock|first=Andrew}} * {{Cite book|title=Decline and fall of Byzantium to the Ottoman Turks|last=Magoulias|first=Harry J.|publisher=State University Press|year=1975|isbn=978-0-8143-1540-8}} * {{Cite book|title=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|last=Tapper|first=Richard|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521583367|language=en}} * {{Cite book|title=The New Islamic Dynasties|last=Bosworth|first=C.E|publisher=Columbia University Press|year=1996|isbn=978-0-231-10714-3}} * {{cite encyclopedia|title=Daysam|last=Bosworth|first=C. Edmund|pages=172–173|date=1994|encyclopedia=Encyclopædia Iranica. Vol. VII, Fasc. 2}} * {{cite book|title=From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260|last=Humphreys|first=R. Stephen|publisher=State University of New York Press|year=1977|isbn=0-87395-263-4}} * {{cite book|title=Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania|last1=Vacca|first1=Alison|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1107188518}} * {{cite encyclopedia|last1=Mazaheri|first1=Mas‘ud Habibi|last2=Gholami|first2=Rahim|title=Ayyūbids|year=2008|encyclopedia=Encyclopedia Islamica|publisher=Brill|editor1=Madelung, Wilferd|editor2=Daftary, Farhad|doi=10.1163/1875-9831_isla_COM_0323|isbn=978-90-04-16860-2}} * {{Cite encyclopedia|title=HAZĀRASPIDS|year=2003|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Bosworth|first=C. Edmund|volume=XII. Fasc. 1|pages=93}} * {{Cite book|title=The Pursuit of Pleasure: Drugs and Stimulants in Iranian History, 1500–1900|last=Matthee|first=Rudi|publisher=Princeton University Press|year=2005|isbn=978-1-4008-3260-6}} * {{cite encyclopedia|article=|last=Hamid|first=Algar|year=2006|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XIII. Fasc. 5|pages=456–474|title=IRAN ix. RELIGIONS IN IRAN (2) Islam in Iran (2.3) Shiʿism in Iran Since the Safavids}} * {{Cite encyclopedia|last=Minorsky|first=Vladimir|date=2012|title=Lak|publisher=Brill Publishers|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|edition=Second|doi=10.1163/1573-3912_islam_COM_0562|isbn=9789004161214}} * {{cite encyclopedia|year=2009|title=Ṣafavid Dynasty|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|last2=Matthee|first2=Rudi|last1=Amoretti|first1=Biancamaria Scarcia|editor-last=Esposito|editor-first=John L.|publisher=Oxford University Press}} * {{Cite book|title=Iran: a Modern History|last=Amanat|first=Abbas|publisher=Yale University Press|year=2017|isbn=9780300231465}} * {{cite encyclopedia|title=SAFAVID DYNASTY|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Matthee|first=Rudi}} * {{Cite book|title=Studies in Caucasian History|last=Minorsky|first=V.|publisher=Cambridge University Press|year=1953|isbn=978-0-521-05735-6}} * {{cite encyclopedia|title=EBN BAZZĀZ|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Savory|first=Roger|page=8|volume=VIII. Fasc. 1.}} * {{Cite book|title=Nomads in the Middle East|last=Manz|first=Beatrice F.|publisher=Cambridge University Press|year=2021|isbn=9781139028813}} ==টোকা== {{Notelist}} ==অধিক পঢ়ক== {{Library resources box}} * {{cite journal|author-link=Samir Amin |last=Amin |first=Samir |date=October 2016 |url=http://monthlyreview.org/2016/10/01/the-kurdish-question-then-and-now/ |title=The Kurdish Question Then and Now |journal=[[Monthly Review]] |volume=68 |issue=5}} * {{cite book|last=Dundas |first=Chad |chapter=Kurdish Americans |title=Gale Encyclopedia of Multicultural America |editor-first=Thomas |editor-last=Riggs |edition=3rd |volume=3 |year=2014 |publisher=Gale |pages=41–52 |chapter-url=https://link.gale.com/apps/doc/CX3273300110/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=d68f87d1 }} * {{cite book|last=Eppel |first=Michael |title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism |year=2016 |publisher=University of Texas Press}} * {{cite book|editor-last=Maisel |editor-first=Sebastian |title=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |publisher=ABC-Clio |year=2018}} * {{cite book|last=Shareef |first=Mohammed |title=The United States, Iraq and the Kurds: Shock, Awe and Aftermath |publisher=Routledge |year=2014}} ===ইতিহাস তালিকা=== * {{Cite web |last=Hitchins |first=Keith |date=2021 |title=Kurds. Studies of Modern Kurdish History |url=https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |access-date=22 March 2025 |website=[[Encyclopaedia Iranica Online]] |publisher=Brill |doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |doi-access=free}} * {{Cite journal|last1=Maxwell|first1=Alexander|last2=Smith|first2=Tim|year=2015|title=Positing 'not-yet-nationalism': limits to the impact of nationalism theory on Kurdish historiography|journal=Nationalities Papers|volume=43|issue=5|pages=771–787|doi=10.1080/00905992.2015.1049135|s2cid=143220624}} * {{cite book|editor-last=Meho |editor-first=Lokman I. |title=The Kurdish Question in U.S. Foreign Policy: A Documentary Sourcebook |publisher=Praeger |year=2004 |location=Westport, Conn. |ISBN=9780313314353 |OCLC=845600852 }} * {{cite journal|last=Sharif |first=Nemat |url=https://www.proquest.com/openview/13dfa04be0192500842b32d89182f1dc/1?pq-origsite=gscholar&cbl=44192 |title=A Brief History of Kurds and Kurdistan: Part I: From the Advent of Islam to AD 1750 |journal=The International Journal of Kurdish Studies |volume=10 |issue=1/2 |year=1996 |pages=105–155}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Kurdish people}} * [http://www.institutkurde.org/ The Kurdish Institute of Paris] Kurdish language, history, books and latest news articles. * [https://web.archive.org/web/20010721001234/http://www.kurdistanica.com/ The Encyclopaedia of Kurdistan] * [https://web.archive.org/web/20150924001027/http://www.enstituyakurdi.org/index.php?newlang=english Istanbul Kurdish Institute] * [https://web.archive.org/web/20060717023951/http://www.pen-kurd.org/index-en.html The Kurdish Center of International Pen] * [http://www.kurdishlibrary.org/ Kurdish Library], supported by the [[Sweden|Swedish]] Government. * [https://web.archive.org/web/20041024074007/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html Ethnic Cleansing and the Kurds] * [http://www.transoxiana.org/0109/aloian-kurds_ottoman_hungary.html The Kurds in the Ottoman Hungary] by Zurab Aloian * [http://theotheriraq.com/ "The Other Iraq" Kurdish Information Website] === The Kurdish issue in Turkey === * [https://web.archive.org/web/20020527064459/http://www.db.idpproject.org/Sites/idpSurvey.nsf/wCountries/Turkey A report on Kurdish IDPs – 2005] * [https://web.archive.org/web/20050409063105/http://www.dw-world.de/dw/article/0%2C1564%2C1484632%2C00.html A German newspaper's take on the Kurdish issue – 2005] * [https://www.theguardian.com/The_Kurds/Story/0,,428351,00.html The Guardian – ''What's in a name? Too much in Turkey'' – 2001] * {{cite web|url=https://www.foreignpolicyjournal.com/2011/04/22/the-kurdish-issue/3/|title=The impact on the politics of Iraq and Turkey and their bilateral relations regarding the Kurds in the post-Saddam regime|author=Sonia Roy|date=22 April 2011|publisher=Foreign Policy Journal}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] [[শ্ৰেণী:জনগোষ্ঠী]] hmkkhmoux729m2crwic5sjcgd1qjry9 604987 604986 2026-05-06T18:04:35Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 604987 wikitext text/x-wiki {{Short description|Iranic ethnic group}} {{bots|deny=Citation bot}} {{Infobox ethnic group | native_name_lang = ku | flag = | flag_caption = | group = কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী | native_name = {{langx|ku|کورد|Kurd|label=none}} | image = | pop =৩০–৩৫ মিলিয়ন <ref name="washingtonkurd">{{cite web |title=Kurdish Population|url=https://dckurd.org/kurdistan/|publisher=[[Washington Kurdish Institute]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250109021853/https://dckurd.org/kurdistan/|archive-date=9 January 2025|quote=''There are an estimated 30–35 million Kurds, and about half of them live in Turkey.''}}</ref><br>(''ৱাছিংটন কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট'',২০২৪ চনৰ অনুমান )<hr>30–40 million<ref name="CIAonline">{{cite book|title=The World Factbook|edition=Online|date=2015|publisher=US [[Central Intelligence Agency]]|location=Langley, Virginia|issn=1553-8133|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|access-date=2 August 2015|archive-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|url-status=dead|archivedate=6 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/}} A rough estimate in this edition gives populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or in adjacent regions. The CIA estimates are {{as of|lc=y|2015|8}} – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15–20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.</ref><br>(''দ্য ৱল্ড ফেক্টবুক'', ২০১৫ চনৰ অনুমান)<hr>36.4–45.6 million<ref name="KIOP2017">[http://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004 The Kurdish Population] by the [[Kurdish Institute of Paris]], 2017 estimate. The Kurdish population is estimated at 15–20 million in Turkey, 10–12 million in Iran, 8–8.5 million in Iraq, 3–3.6 million in Syria, 1.2–1.5 million in the European diaspora, and 400k–500k in the former USSR—for a total of 36.4 million to 45.6 million globally.</ref><br>(''কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট অৱ পেৰিছ'', ২০১৭ চনৰ অনুমান) | region1 = {{TUR}} | pop1 = {{estimation|14.3–20 million}} | ref1 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region2 = {{IRN}} | pop2 = {{estimation|8.2–12 million}} | ref2 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region3 = {{IRQ}} | pop3 = {{estimation|5.6–8.5 million}} | ref3 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region4 = {{SYR}} | pop4 = {{estimation|1.5–3.6 million}} | ref4 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/><ref name="HeritageforPeace">{{cite web |title=Demographics of Syria|url=https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/ |publisher=[[Heritage for Peace]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205182626/https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/|archive-date=5 December 2024|quote=''Around 1.5 million Kurds form Syria’s largest ethnic minority. About a third of them live in the foothills of the Taurus Mountains north of Aleppo, and an equal number along the Turkish border in the Jazirah. A further 10 per cent can be found in the vicinity of Jarabulus northeast of Aleppo, and from 10–15 per cent in the Hayy al-Akrad (Quarter of the Kurds) on the outskirts of Damascus.''}}</ref> | region5 = {{GER}} | pop5 = 1.2–1.5 million | ref5 = <ref>{{cite web|url=https://www.sueddeutsche.de/politik/interview-am-morgen-wir-deutsche-kurden-aergern-uns-ueber-die-bundesregierung-1.3913545! amp|title="Wir Kurden ärgern uns über die Bundesregierung" – Politik|date=21 March 2018|publisher=Süddeutsche.de|access-date=18 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.heise.de/tp/features/Geschenk-an-Erdogan-Kurdisches-Kulturfestival-verboten-4155967.html|title=Geschenk an Erdogan? Kurdisches Kulturfestival verboten|date=5 September 2018|publisher=heise.de|access-date=18 May 2019}}</ref> | region6 = {{flag icon|Azerbaijan}} [[আজাৰবাইজান]] | pop6 = 150,000–180,000 | ref6 = <ref name="coucileub">''[http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/WorkingDocs/Doc06/EDOC11006.htm The cultural situation of the Kurds]'', <cite>A report by Lord Russell-Johnston, Council of Europe, July 2006</cite>.</ref><!-- تکمیل یادکرد توسط ربات از ویکی انگلیسی --><ref name="Vanly">Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992). pg 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrghizistan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000), Total 450,000</ref> | region7 = {{FRA}} | pop7 = ১৫০,০০০ | ref7 = <ref>{{cite news|title=3 Kurdish women political activists shot dead in Paris|url=https://edition.cnn.com/2013/01/10/world/europe/france-kurd-deaths/|access-date=9 June 2014|publisher=CNN|date=11 January 2013}}</ref> | region8 = {{flag icon|Sweden}} চুইডেন | pop8 = ১০০,০০০+ | ref8 = <ref>{{Cite web|title=NATO Membership for Sweden: Between Turkey and the Kurds|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/nato-membership-sweden-between-turkey-and-kurds|access-date=7 August 2023|publisher=The Washington Institute|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Will exiled Kurds pay price of Sweden's NATO entry?|work=The Christian Science Monitor|url=https://www.csmonitor.com/World/Europe/2023/0228/Will-exiled-Kurds-pay-price-of-Sweden-s-NATO-entry|access-date=7 August 2023|issn=0882-7729}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 May 2022|title=NATO bid reignites Sweden's dispute with Turkey over Kurds|url=https://www.politico.eu/article/sweden-finland-nato-turkey-erdogan-magdalena-anderssonkurdish-rights/|access-date=7 August 2023|website=POLITICO|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=TT|date=23 September 2017|title=Svenskkurder: Självständighet kan inte vänta|language=sv|work=Svenska Dagbladet|url=https://www.svd.se/a/P7M45/svenskkurder-sjalvstandighet-kan-inte-vanta|access-date=7 August 2023|issn=1101-2412}}</ref> | region9 = {{flag icon|Netherlands}}[[নেদাৰলেণ্ড]] | pop9 = ১০০,০০০ | ref9 = <ref>{{cite news|title=Diaspora Kurde|url=https://www.institutkurde.org/kurdorama/|website=Institutkurde.org|access-date=2 November 2019|language=fr}}</ref> | region10 = {{flag icon|Russia}} [[ৰাছিয়া]] | pop10 = ৬৩,৮১৮ | ref10 = <ref>{{cite web|title=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|work=Demoscope.ru|access-date=4 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521170119/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|archive-date=21 May 2012}}</ref> | region11 = {{flag icon|Belgium}} বেলজিয়াম | pop11 = ৫০,০০০ | ref11 = <ref name=IKP>{{cite web|title=The Kurdish Diaspora|url=http://www.institutkurde.org/en/kurdorama/|website=Institut Kurde de Paris|access-date=9 June 2014}}</ref> | region12 = {{flag icon|United Kingdom}} [[যুক্তৰাজ্য ]] | pop12 = ৪৯,৮৪১ | ref12 = <ref name="uk1">{{cite web|title=QS211EW – Ethnic group (detailed)|url=http://www.nomisweb.co.uk/census/2011/CT0010/view/2092957703|work=nomis|publisher=Office for National Statistics|access-date=3 August 2013}}</ref><ref name="uk2" >{{cite web|title=Ethnic Group – Full Detail_QS201NI|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/18/2011_Northern_Ireland_census_results_-_Ethnic_group_%28QS201NI%29.pdf|access-date=4 September 2013}}</ref><ref name="uk3" >{{cite web|title=Scotland's Census 2011 – National Records of Scotland – Ethnic group (detailed)|url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|publisher=Scotland Census|access-date=29 September 2013|archive-date=21 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|url-status=dead|archivedate=21 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region13 = {{flagicon|Kazakhstan}} [[কাজাখাস্তান]] | pop13 =৪৭,৯৩৮ | ref13 = <ref>{{cite web|title=Ethnic composition of Kazakhstan 2021|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|access-date=4 July 2022|archivedate=21 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321205438/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|deadurl=yes}}</ref> | region14 = {{flag icon|Armenia}} [[আৰ্মেনিয়া]] | pop14 = ৩৭,৪৭০ | ref14 = <ref>{{cite web|title=Information from the 2011 Armenian National Census|url=http://www.armstat.am/file/doc/99478353.pdf|language=hy|work=Statistics of Armenia|access-date=27 May 2014}}</ref> | region15 = {{flag icon|Switzerland}} [[চুইজাৰলেণ্ড]] | pop15 = ৩৫,০০০ | ref15 = <ref>{{cite web|title=Switzerland|url=http://www.ethnologue.com/country/CH|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region16 = {{flag icon|Denmark}} [[ডেনমাৰ্ক]] | pop16 = ৩০,০০০ | ref16 = <ref>{{cite news|title=Fakta: Kurdere i Danmark|url=http://jyllands-posten.dk/indland/ECE5105449/fakta-kurdere-i-danmark/|access-date=24 December 2013|newspaper=Jyllandsposten|date=8 May 2006|language=da}}</ref> | region17 = {{flag icon|Jordan}} [[জৰ্ডান]] | pop17 = ৩০,০০০ | ref17 = <ref>{{cite web|title=Language and Cultural Shift Among the Kurds of Jordan|url=http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|access-date=10 November 2012|first1=Mahmoud A.|last1=Al-Khatib|first2=Mohammed N.|last2=Al-Ali|page=12|archive-date=1 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|url-status=dead|archivedate=1 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region18 = {{flag icon|Austria}} [[অষ্ট্ৰিয়া]] | pop18 = ২৩,০০০ | ref18 = <ref>{{cite web|title=Austria|url=http://www.ethnologue.com/country/AT|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region19 = {{flag icon|Greece}} [[গ্ৰীচ]] | pop19 = ২২,০০০ | ref19 = <ref>{{cite web|title=Greece|url=http://www.ethnologue.com/country/GR/|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region20 = {{USA}} | pop20 = ২০,৫৯১–৪০,০০০ | ref20 = <ref name="USCensus" >{{cite web|title=2011–2015 American Community Survey Selected Population Tables|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|url-status=dead|publisher=Census Bureau|access-date=29 March 2019|archivedate=12 February 2020|archiveurl=https://archive.today/20200212214434/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|deadurl=yes}}</ref>{{New archival link needed|date=April 2026}} | region21 = {{flag icon|Canada}} [[কানাডা]] | pop21 = ১৬,৩১৫ | ref21 = <ref>{{cite web|title=Ethnic Origin (279), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3), Generation Status (4), Age (12) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces and Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2016 Census|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|access-date=3 February 2018|date=25 October 2017}}</ref> | region22 = {{flag icon|Finland}} [[ফিনলেণ্ড]] | pop22 = 15,850 | ref22 = <ref>{{cite web|title=Language according to age and sex by region 1990 – 2021|url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/|publisher=Statistics Finland|access-date=27 November 2022}}</ref> | region23 = {{flag icon|Georgia}} জৰ্জিয়া | pop23 = ১৩,৮৬১ | ref23 = <ref>{{cite web|title=Population/Census|url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf|website=geostat.ge}}</ref> | region24 = {{flag icon|Kyrgyzstan}} [[কিৰ্গিস্তান]] | pop24 = ১৩,২০০ | ref24 = <ref>{{cite web|title=Number of resident population by selected nationality|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|publisher=United Nations|access-date=9 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|archive-date=10 July 2012|archivedate=10 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region25 = {{flag icon|Australia}} [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] | pop25 = ১০,১৭১ | ref25 = <ref>{{cite web|year=2022|title=Australia – Ancestry|url=https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|access-date=27 November 2022|archive-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|url-status=dead|archivedate=14 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|deadurl=yes}}</ref> | region26 = {{flag icon|Indonesia}} [[ইণ্ডোনেচিয়া]] | pop26 = ৪,৮০০ | ref26 = <ref>{{cite journal|url=https://www.semanticscholar.org/paper/Living-in-Limbo%3A-Iraqi-Refugees-in-Indonesia-Hoffman/530df0dabcc39afbebf226d425583e79664f3c28|title=Living in Limbo: Iraqi Refugees in Indonesia|journal=Refuge: Canada's Journal on Refugees|language=en|volume=28|number=1|first=Sue|last=Hoffman|year=2012|publisher=[[Yale Law Journal]]|location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]]|pages=15–24|doi=10.25071/1920-7336.36085|doi-access=free}}</ref> | languages = {{Plainlist| * '''সংখ্যাগৰিষ্ঠ:'''<ref name="Iranatlas" >{{cite web|title=Atlas of the Languages of Iran A working classification|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.classification|website=Languages of Iran|access-date=25 May 2019}}</ref> * কুৰ্দিছ ভাষা * {{Hlist|কুৰ্মানজী |সোৰানী |দক্ষিণৰ কুৰ্দিছ |লাকি ভাষা}} * '''সংখ্যালঘু :'''<ref name="leezenberg">{{cite journal|author1=Michiel Leezenberg|title=Gorani Influence on Central Kurdish: Substratum or Prestige Borrowing?|journal=ILLC – Department of Philosophy, University of Amsterdam|page=1|year=1993|url=http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|access-date=29 May 2019|archive-date=12 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|url-status=dead|archivedate=12 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|deadurl=yes}}</ref> * {{Hlist|জাজা ভাষা|গোৰাণী ভাষা|শাবাকী ভাষা }} * '''দ্বিতীয় ভাষা:''' * {{Hlist|তুৰ্কী ভাষা|পাৰ্চী ভাষা|আৰৱী|অন্যান্য}} }} | religions = {{Plainlist| * '''প্ৰধানকৈ :'''<ref>{{cite web|title=Kurds in Turkey|url=https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|access-date=13 September 2022|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|url-status=dead|archivedate=15 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|deadurl=yes}}</ref> * [[ইছলাম]]{{efn|See [[kurdish Muslim]]}} * {{Hlist|চুন্নী ইছলাম|চিয়া ইছলাম}} * '''উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘু :'''<ref>{{cite web|url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdistan-religion/|title=Learn About Kurdish Religion}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/kurds-iran-missing-piece-middle-east-puzzle|title=Kurds of Iran: The missing piece in the Middle East Puzzle}}</ref> * {{Hlist|ইয়াজিদ ধৰ্ম |য়াৰছানিজম | জৰুষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম | কুৰ্দিছ আলেভিজম | [[Christianity]]{{efn|See [[Kurdish Christians]]}} | [[History of the Jews in Kurdistan|Judaism]]}} }} | related = Other [[Iranian peoples|Iranic peoples]] | footnotes = }} '''কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী বা কুৰ্দ জনগোষ্ঠী''' হৈছে পশ্চিম এছিয়াৰ স্থানীয় ইৰাণী জনগোষ্ঠী।<ref>*{{cite encyclopedia|last1=Bois|first1=Th.|last2=Minorsky|first2=V.|last3=MacKenzie|first3=D.N.|encyclopedia=Encyclopedia of Islam, Second Edition|publisher=Brill Online|title=Kurds, Kurdistān|date=24 April 2012|volume=5|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544?s.num=53&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.start=40&s.q=nihawand|quote=The Kurds, an Iranian people of the Near East, live at the junction of (...)|page=439}} *{{cite book|first=John A.|last=Shoup|title=Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=GN5yv3-U6goC&pg=PA159|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598843637}} *{{cite book|first=Kendal|last=Nezan|title=A Brief Survey of the History of the Kurds|url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php|publisher=Kurdish Institute of Paris}}</ref> দক্ষিণ-পূব [[তুৰস্ক]], উত্তৰ-পশ্চিম [[ইৰাণ]], উত্তৰ [[ইৰাক]] আৰু উত্তৰ-পূব ছিৰিয়াত বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চল কুৰ্দিস্তানৰ স্থানীয় লোক। ৩০–৪৫ মিলিয়ন লোকৰ বিশ্বব্যাপী থকা কুৰ্দিছ সম্প্ৰদায় মূলতঃ কুৰ্দিস্তানত কেন্দ্ৰীভূত যদিও কুৰ্দিস্তানৰ বাহিৰে পশ্চিম [[এছিয়া]] আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ কিছু অংশত কুৰ্দিছ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ বৃহৎ সম্প্ৰদায় বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য যে তুৰস্কৰ মধ্য আনাতোলিয়ান কুৰ্দসকল (যিসকলে ১৯২৩ চনৰ আৰ্মেনিয়ান গণহত্যাৰ পিছত পূব আনাতোলিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল, সেই সময়ত পশ্চিম আৰ্মেনিয়া বুলি কোৱা হৈছিল), লগতে ইস্তানবুলৰ কুৰ্দসকল; ইৰাণৰ খোৰাছানী কুৰ্দসকল; ককেছাছৰ কুৰ্দসকল (যিসকল মূলতঃ আজাৰবাইজান আৰু আৰ্মেনিয়াত আছে); আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ বিভিন্ন দেশত — বিশেষকৈ [[জাৰ্মানী]], [[ফ্ৰান্স]], [[ছুইডেন]] আৰু [[নেদাৰলেণ্ড]]ত বাস কৰে। ==ভাষা== [[File:Kurdish-inhabited area by CIA (1992).jpg|thumb|মধ্যপ্ৰাচ্যৰ কুৰ্দি বসতিপ্ৰধান অঞ্চল (১৯৯২)]] [[File:Maunsell&#039; s map, Pre-World War I British Ethnographical Map of eastern Turkey in Asia, Syria and western Persia 01.jpg|thumb|১৯১০ চনৰ মানচেল মানচিত্ৰ। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ব্ৰিটিছ নৃতাত্ত্বিক মানচিত্ৰত কুৰ্দিছ অঞ্চলসমূহ হালধীয়া (পাতল আৰু ডাঠ দুয়োটা) ৰঙেৰে দেখুওৱা হৈছে। ]] কুৰ্দি (কুৰ্দি: কুৰ্দি বা কুৰ্দি) হৈছে কুৰ্দি জনসাধাৰণে কোৱা আন্তঃসংযোগী উপভাষাৰ এটা গোট। <ref name="Iranica-KurdLang">{{cite encyclopedia |year=2008 |title=Kurdish Language |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |url=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-i |access-date=2 December 2011 |last=Paul |first=Ludwig}} Writes about the problem of attaining a coherent definition of "Kurdish language" within the Northwestern Iranian dialect continuum. There is no unambiguous evolution of Kurdish from Middle Iranian, as "from Old and Middle Iranian times, no predecessors of the Kurdish language are yet known; the extant Kurdish texts may be traced back to no earlier than the 16th century CE." Ludwig Paul further states: "Linguistics itself, or dialectology, does not provide any general or straightforward definition of at which point a language becomes a dialect (or vice versa). To attain a fuller understanding of the difficulties and questions that are raised by the issue of the 'Kurdish language,' it is therefore necessary to consider also non-linguistic factors."</ref> ইয়াক প্ৰধানকৈ [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দিস্তান গঠন কৰা অংশত কোৱা হয়।<ref>[http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm Geographic distribution of Kurdish and other Iranic languages] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071018024743/http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm |date=18 October 2007 }}</ref> ইৰাকত আৰবী ভাষাৰ সমান্তৰালভাৱে কুৰ্দিছ ভাষা জাতীয় ভাষা হিচাপে আনুষ্ঠানিক মৰ্যাদা আছে; ইৰাণত ইয়াক আঞ্চলিক ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে আৰু আৰ্মেনিয়াত ইয়াক সংখ্যালঘু ভাষা বুলি গণ্য কৰা হয়। দশম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আল-মাছৌদিৰ দৰে আৰব ভূগোলবিদসকলে কুৰ্দিছ জনসাধাৰণক এক সুকীয়া ভাষা সম্প্ৰদায় হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল। বহুতো কুৰ্দ দ্বিভাষিক বা বহুভাষিক; তেওঁলোকে নিজৰ মাতৃভাষা কুৰ্দি ভাষাৰ লগতে নিজৰ গৃহভূমিৰ ভাষাসমূহ—যেনে আৰবী, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী—দ্বিতীয় ভাষা হিচাপে কয়, আনহাতে কুৰ্দি প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সদস্যসকলে প্ৰায়ে তিনিটা বা তাতকৈ অধিক ভাষা কয়। তুৰ্কীকৃত আৰু আৰবীকৃত কুৰ্দসকলে প্ৰায়ে কুৰ্দি ভাষা কম ব্যৱহাৰ কৰে বা একেবাৰেই ব্যৱহাৰ নকৰে। মেকেঞ্জীৰ মতে কুৰ্দি ভাষাৰ সকলো উপভাষাই কেইটামান ভাষিক বৈশিষ্ট্য ভাগ কৰে যিবোৰ অন্যান্য ইৰাণী ভাষাত নাই। ==ধৰ্ম== ===ইছলাম=== কুৰ্দিছসকলৰ অধিকাংশই চুন্নী মুছলমান। এওঁলোকে শ্বাফী পন্থা অনুসৰণ কৰে যদিও এক উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘুৱে হানাফী পন্থা <ref>{{Cite journal|last1=Sarigil|first1=Zeki|last2=Fazlioglu|first2=Omer|date=2014|title=Exploring the roots and dynamics of Kurdish ethno-nationalism in Turkey|url=http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|journal=Nations and Nationalism|publisher=[[Bilkent University]]|volume=20|issue=3|page=447|doi=10.1111/nana.12058|hdl=11693/26432|hdl-access=free|access-date=20 February 2021|archive-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218061906/http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|url-status=dead}}</ref> আৰু আলেভিছ ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি বহুতো শ্বাফী কুৰ্দে দুটা চুফী আদেশৰ ভিতৰত এটা আদেশ অনুসৰণ কৰে। সেয়া হ'ল নাকচবন্দী আৰু কাদ্ৰিয়াহ।<ref>{{Cite journal|last=van Bruinessen|first=Martin|date=2000|title=The Qadiriyya and the lineages of Qadiri shaykhs in Kurdistan|journal=Journal of the History of Sufism|volume=1–2|citeseerx=10.1.1.545.8465}}</ref> চুন্নী ইছলামৰ উপৰি আলেভিছ আৰু ছিয়া ইছলামকো অনুসৰণ কৰে লাখ লাখ কুৰ্দিছলোকে। <ref>{{Cite book|last=McDowall|first=David|title=The Kurds: A Nation Denied|publisher=Minority Rights Group|year=1992|isbn=9781873194300|pages=57}}</ref> ===য়াজিদবাদ=== [[File:Yezidi New Year in Lalish (18 April 2017) 21.jpg|thumb|ললিছত ইয়াজিদী নৱবৰ্ষ উদ্‌যাপন, ১৮ এপ্ৰিল ২০১৭]] ইয়াজিদী ধৰ্ম হ'ল ইৰাণী প্ৰাক-জোৰ’ষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মৰ পশ্চিমীয়া শাখাত শিপা থকা এক ঈশ্বৰবাদী জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম। <ref name=":02">{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|oclc=879288867}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last=Foltz|first=Richard|date=1 June 2017|title=The "Original" Kurdish Religion? Kurdish Nationalism and the False Conflation of the Yezidi and Zoroastrian Traditions|url=http://dx.doi.org/10.1163/18747167-12341309|journal=Journal of Persianate Studies|volume=10|issue=1|pages=87–106|doi=10.1163/18747167-12341309|issn=1874-7094|url-access=subscription}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|first=Omarkhali|last=Khanna|title=The status and role of the Yezidi legends and myths : to the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|date=2011|oclc=999248462}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Kreyenbroek|first=Philip G.|url=https://books.google.com/books?id=OTQqAQAAMAAJ&q=Ancient+iranian|title=Yezidism—its Background, Observances, and Textual Tradition|date=1995|publisher=E. Mellen Press|isbn=978-0-7734-9004-8|language=en}}</ref> জগতখন সৃষ্টি কৰি সাতটা পৱিত্ৰ সত্তাৰ তত্ত্বাৱধানত অৰ্পণ কৰা এজন ঈশ্বৰৰ বিশ্বাসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। <ref name="Allison 2017">{{cite encyclopedia|title=The Yazidis|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Religion|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|url=https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|access-date=15 May 2021|date=25 January 2017|doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.254|isbn=9780199340378|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311065225/https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|archive-date=11 March 2019|author-last=Allison|author-first=Christine|doi-access=free|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|first=Açıkyıldız|last=Birgül|url=https://www.worldcat.org/oclc/772844849|title=The Yezidis : the History of a Community, Culture and Religion.|date=2010|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-0-85772-061-0|location=London|oclc=772844849}}</ref>এই সাতটা সত্তাৰ নেতা হৈছে টাউছ-ই-মালেক, যাক এটা ময়ূৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। <ref name="Allison 2017"/><ref name="Maisel">{{Cite book|last=Maisel|first=Sebastian|url=https://books.google.com/books?id=EFgIDgAAQBAJ&pg=PA44|title=Yezidis in Syria: Identity Building among a Double Minority|date=24 December 2016|publisher=Lexington Books|isbn=9780739177754|language=en}}</ref> ইয়াৰ অনুগামীৰ সংখ্যা বিশ্বজুৰি ৭ লাখৰপৰা ১০ লাখলৈকে আছে।<ref>{{Cite book|last=Rowe|first=Paul S.|url=https://books.google.com/books?id=bOF1DwAAQBAJ&dq=yezidis+number&pg=PT807|title=Routledge Handbook of Minorities in the Middle East|date=20 September 2018|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-23378-7|language=en}}</ref> [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দি অঞ্চলত এওঁলোক খিলঞ্জীয়া। ৰাছিয়া, জৰ্জিয়া আৰু আৰ্মেনিয়াতো য়াজিদীসকলৰ অৱস্থিতি আছে। শেহতীয়া য়াজিদী সম্প্ৰদায় অট্টোমান সাম্ৰাজ্যৰ মুছলমানসকলৰ নিৰ্যাতনৰপৰা পলায়ন কৰা শৰণাৰ্থীসকলে স্থাপন কৰিছে। <ref name=":1" /> ইয়াজিদবাদ কুৰ্দিছ আলেভিজম আৰু ইয়াৰানবাদৰ সৈতে বহুতোক্ষেত্ৰত মিল থকা দেখা যায় আৰু যিবোৰ প্ৰাক-ইছলামিক যুগৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল। <ref>{{Cite book|last1=Bozarslan|first1=Hamit|url=https://books.google.com/books?id=IXgnEAAAQBAJ|title=The Cambridge History of the Kurds|last2=Gunes|first2=Cengiz|last3=Yadirgi|first3=Veli|date=22 April 2021|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-58301-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Omarkhali|first=Khanna|date=January 2009|title=The status and role of the Yezidi legends and myths. To the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|url=https://www.academia.edu/7918305|journal=Folia Orientalia|issn=0015-5675|oclc=999248462}}</ref><ref>{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|url=https://www.worldcat.org/oclc/879288867|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|date=2013|language=English|oclc=879288867}}</ref> ===য়াৰছানিবাদ=== য়াৰছানিবাদক আহল-ই-হাক, আহলে-হাগ বা কাকাই বুলিও জনা যায়। কুৰ্দিস্তানৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত এই ধৰ্মও অন্যতম। যদিও অধিকাংশ য়াৰছানী শাস্ত্ৰ গোৰাণী ভাষাত আৰু সকলো য়াৰছানী পৱিত্ৰ স্থান কুৰ্দিস্তানত অৱস্থিত, তথাপি এই ধৰ্ম অনুগামী আন অঞ্চলতো পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, [[ইৰাক]]ৰ কুৰ্দিস্তানত ৩ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে, আনহাতে [[ইৰাণ]]ত ২০ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে।<ref>{{Cite web|title=About Yarsan, a religious minority in Iran and Yarsani asylum seekers – Yarsanmedia|url=http://www.yarsanmedia.org/ku/?p=10565|access-date=22 June 2021|language=fa-IR}}</ref> অৱশ্যে দুয়োখন দেশতে য়াৰছানীৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ নাই। ===জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম=== [[File:Faravahar-Gold.svg|thumb|জৰদস্তি ধৰ্মৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতীক ফৰৱাহাৰ (বা ফেৰোহৰ)ক এক ফ্ৰাভাছি (ৰক্ষক আত্মা)ৰ চিত্ৰণ বুলি গণ্য কৰা হয়। ]] ইৰাণী ধৰ্ম জৰদস্তিবাদে ইৰাণী সংস্কৃতিৰ ওপৰত গভীৰভাৱে প্ৰভাৱ পেলাইছে। কিয়নো জুৰদস্তিবাদৰ এটা অংশ কুৰ্দিছ জনসাধাৰণ আৰু ইয়াৰ কিছু প্ৰভাৱ মধ্যযুগত ধৰ্মটোৰ অৱনতি ঘটাৰ পিছতো প্ৰচলিত আছে। ইৰাণী দাৰ্শনিক ছুহৰাৱাৰ্ডিয়ে জৰদস্তিৰ ধৰ্মৰপৰা বহুখিনি শিক্ষা আহৰণ কৰিছিল।<ref>Henry Corbin. The Man of Light in Iranian Sufism. Omega Publications, New York. 1994. {{ISBN|0-930872-48-7}}.</ref> নবী জৰদস্তিৰ শিক্ষাৰ ভিত্তিত এই ধৰ্মৰ দেৱতা আহুৰা মাজদা। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত যেনে মচীহবাদ, সোণালী নিয়ম, স্বৰ্গ আৰু নৰকৰ ধাৰণা আৰু মুক্ত ইচ্ছাই দ্বিতীয় মন্দিৰ ইহুদী ধৰ্ম, নষ্টিচিজম, খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আৰু ইছলামকে ধৰি অন্যান্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থাসমূহক প্ৰভাবিত কৰিছে।<ref>{{Citation|last=Hinnel|first=J|title=The Penguin Dictionary of Religion|year=1997|publisher=Penguin Books UK}}</ref> ২০১৬ চনত ইৰাকৰ কুৰ্দিস্তানত প্ৰথমটো আনুষ্ঠানিক জৰদস্তি অগ্নি মন্দিৰ চুলেমানিয়াত মুকলি কৰা হয়। উপস্থিতসকলে ধৰ্মীয় জুই জ্বলাই ফ্ৰেম ড্ৰাম (বা ডাফ) বজাই এই অনুষ্ঠানটো উদ্‌যাপন কৰে।[18] কুৰ্দিস্তান অঞ্চলৰ জৰদস্তি ধৰ্মৰ মুৰব্বী আৱাত তায়িবৰ দাবী যে বহুতে জৰদস্তি ধৰ্মলৈ ঘূৰি আহিছে যদিও ইছলামিক মৌলবাদীৰপৰা সম্ভাৱ্য প্ৰতিশোধৰ ভয়ত ইয়াৰে কিছুমানে ইয়াক গোপন কৰি ৰাখিছে। ===খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম=== যদিও কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ অসংখ্য ঐতিহাসিক বিৱৰণ আছে, তথাপি ইয়াৰে অধিকাংশই ব্যক্তি বিশেষৰহে, কোনো বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ নহয়। কিন্তু ১৯ আৰু ২০ শতিকাৰ কেইবাটাও ভ্ৰমণ-কাহিনীত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টান জনগোষ্ঠীৰ লগতে উল্লেখযোগ্য খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যা থকা কুৰ্দি মুছলমান জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখ আছে। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ এটা বৃহৎ অংশ আৰ্মেনিয়ান বা অচূৰীয় মূলৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়,<ref>{{cite journal|last1=Sykes|first1=M.|year=1908|title=The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire|url=https://zenodo.org/record/1449629|journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|volume=38|pages=451–486|doi=10.2307/2843309|jstor=2843309}}</ref> আৰু কিছুমান খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা এতিয়াও আছে বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। পূৰ্বৰ শতিকাৰ কুৰ্দি ভাষাত লিখা কেইবাটাও খ্ৰীষ্টান প্ৰাৰ্থনাও আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে।<ref>Hervas, L. Saggio. (1787). 'Pratico delle lingue: con prolegomeni, e una raccolta di orazioni dominicali in piu di trecento lingue e dialetti...'. Cesena: Per Gregorio Biasini, pp. 156–157.</ref> শেহতীয়া বছৰবোৰত মুছলমান পটভূমিৰ কিছুমান কুৰ্দে খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |title=A Muslim Leader Converted to Christianity in Iraqi Kurdistan |access-date=6 June 2020 |archive-date=19 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |url-status=dead |archivedate=19 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=The Kurds|url=http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|access-date=9 March 2016|website=Urbana|archive-date=28 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|url-status=dead|archivedate=28 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-islamic-state-christians-idUSKCN1RS19N|title=Christianity grows in Syrian town once besieged by Islamic State|date=16 April 2019|agency=Reuters}}</ref> বাইবেলৰ কিছু অংশ প্ৰথমবাৰৰ বাবে কুৰ্মানজী উপভাষাত ১৮৫৬ চনত উপলব্ধ কৰা হৈছিল। আমেৰিকান বাইবেল ছ'চাইটিৰ আৰ্মেনিয়ান কৰ্মচাৰী ষ্টেপানে গছপেল(Gospel)সমূহ অনুবাদ কৰিছিল আৰু ১৮৫৭ চনত প্ৰকাশ কৰিছিল। ঐতিহাসিকভাৱে বিখ্যাত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ ভিতৰত জাকাৰে আৰু ইভানে মাখাৰগ্ৰাডজেলি নামৰ দুজন ভাতৃও আছে। <ref>Alexei Lidov, 1991, The mural paintings of Akhtala, p. 14, Nauka Publishers, Central Dept. of Oriental Literature, University of Michigan, {{ISBN|5-02-017569-2}}, {{ISBN|978-5-02-017569-3}}, ''It is clear from the account of these Armenian historians that Ivane's great-grandfather broke away from the Kurdish tribe of Babir''</ref><ref>Vladimir Minorsky, 1953, Studies in Caucasian History, p. 102, CUP Archive, {{ISBN|0-521-05735-3}}, {{ISBN|978-0-521-05735-6}}, ''According to a tradition which has every reason to be true, their ancestors were Mesopotamian Kurds of the tribe (xel) Babirakan.''</ref><ref>Richard Barrie Dobson, 2000, Encyclopedia of the Middle Ages: A-J, p. 107, Editions du Cerf, University of Michigan, {{ISBN|0-227-67931-8}}, {{ISBN|978-0-227-67931-9}}, ''under the Christianized Kurdish dynasty of Zak'arids they tried to re-establish nazarar system...''</ref> ==জনসংখ্যা== পশ্চিম এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দৰ সংখ্যা ৩ৰপৰা ৪.৫ কোটিৰ ভিতৰত বুলি অনুমান কৰা হৈছে, আনহাতে এক বা ২০ লাখ কুৰ্দ প্ৰব্ৰজনকাৰীত বাস কৰে। তুৰস্কৰ জনসংখ্যাৰ ১৮ৰপৰা ২৫%<ref name="Mackey">{{cite book|first=Sandra|last=Mackey|title=The Reckoning: Iraq and the Legacy of Saddam|url=https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack|url-access=registration|publisher=W.W. Norton and Co.|year=2002|page=[https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack/page/350 350]|isbn=9780393051414|quote=As much as 25% of Turkey is Kurdish}} This would raise the population estimate by about 5 million.{{dubious|date=October 2014}}<!--What does this even mean and what was her source? Without context, this may refer to area not population.--></ref>, ইৰাকত ১৫ৰপৰা ২০% <ref name="USDOS2012">{{cite web|title=Background Note: Syria|author=Bureau of Near Eastern Affairs|work=State.gov|publisher=US State Department|location=Washington, DC|date=9 March 2012|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm|access-date=2 August 2015}} The CIA ''World Factbook'' reports all non-Arabs make up 9.7% of the Syrian population, but does not break out the Kurdish figure separately. However, this State Dept. source provides a figure of 9%. {{as of|2015|08}}, the current document at this state.gov URL no longer provides such ethnic group data.</ref> [[ইৰাণ]]ৰ ১০% আৰু ছিৰিয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৯% কুৰ্দসকলৰ সংখ্যা। চাৰিওখন দেশতে কুৰ্দসকল আঞ্চলিক সংখ্যাগৰিষ্ঠ, যেনে তুৰ্কী কুৰ্দিস্তান, ইৰাকী কুৰ্দিস্তান, ইৰাণৰ কুৰ্দিস্তান, [[ছিৰিয়া]]ৰ কুৰ্দিস্তান। মধ্যপ্ৰাচ্যৰ আৰব, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কৰ পিছত কুৰ্দসকল চতুৰ্থ বৃহত্তম জনগোষ্ঠী। ১৯৯১ চনত কুৰ্দৰ মুঠ সংখ্যা ২ কোটি ২৫ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল; ইয়াৰে ৪৮% [[তুৰস্ক]]ত, ২৪% [[ইৰাণ]]ত, ১৮% [[ইৰাক]]ত আৰু ৪% ছিৰিয়াত বাস কৰিছিল <ref>{{cite web|title=A Stateless Nation's Quest for Sovereignty in the Sky|first=Amir|last=Hassanpour|date=7 November 1995|publisher=[[Concordia University]]|url=http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070820033216/http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-date=20 August 2007|access-date=3 August 2015}} Paper presented at the Freie Universitat Berlin. For the figure, cites: {{cite news|title=The Kurds: A Nation Denied|first=David|last=McDowall|year=1992|location=London|publisher=Minority Rights Group}}</ref>। শেহতীয়াকৈ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিমীয়া দেশসমূহত কুৰ্দিছ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৫ লাখ হৈছে, ইয়াৰে প্ৰায় আধা [[জাৰ্মানী]]ত বাস কৰে। ট্ৰেন্সককাছাছ আৰু মধ্য এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দসকলৰ ক্ষেত্ৰখন অনন্য। এই লোকসকলে বেছিভাগেই [[ৰাছিয়া]] সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত তালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাত বাস কৰাৰ এশ বছৰৰো অধিক সময় তেওঁলোকে স্বতন্ত্ৰভাৱে বিকশিত হৈছে আৰু এক সুকীয়া জাতিগত পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে।<ref>"The Kurds of Caucasia and Central Asia have been cut off for a considerable period of time and their development in Russia and then in the Soviet Union has been somewhat different. In this light the Soviet Kurds may be considered to be an ethnic group in their own right." ''[[The Red Book of the Peoples of the Russian Empire]]'' {{cite web|title=Kurds|url=http://www.eki.ee/books/redbook/kurds.shtml|publisher=Institute of Estonia (EKI)|access-date=22 June 2012}}</ref> ১৯৯০ চনত এই গোটৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ০৪ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। <ref>Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992), p. 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrgyzstan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000) (total 410,000).</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery> File:Mercier. Kurde (Asie). Auguste Wahlen. Moeurs, usages et costumes de tous les peuples du monde. 1843.jpg|আগষ্ট ভাহলেনৰদ্বাৰা মাৰ্চিয়াৰ কুৰ্ডে (আছি), ১৮৪৩ চন File:AmadeoPreziosi1816 1882.jpg|আমাদেও প্ৰেজিঅ'ছিৰদ্বাৰা অংকিত কুৰ্দিছ যোদ্ধা File:3. Turquie d'Asia - 3. Vilayet de Koniah - 10. Planche.png|আৰ্মেনিয়ান, তুৰ্কী আৰু কুৰ্দিছ মহিলাসকল নিজৰ পৰম্পৰাগত পোছাকত, ১৮৭৩ চন File:Zakho Kurds by Albert Kahn (color-corrected).jpg|এলবাৰ্ট কানৰ ফটোত জাখো কুৰ্দছ, ১৯১০ চন File:Kurdish Cavalry in the Caucasus Mountains. The New York Times, January 24, 1915.jpg|ককেছাছ পৰ্বতমালাৰ গিৰিপথত কুৰ্দিছ অশ্বাৰোহী বাহিনী (দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ২৪ জানুৱাৰী, ১৯১৫) File:A Jaf chief, S. Kurdistan.jpg|এজন কুৰ্দিছ মুখিয়াল File:Antoin Sevruguin 1 kurdish woman.jpg|ইৰাণৰ পিৰানশ্বহৰৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা, এণ্টোৱান চেভৰুগুইন File:Nowruz 2017 in Bisaran, Kurdistan province.jpg|পূব কুৰ্দিস্তানৰ বিচাৰাণৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা আৰু এটি শিশু,২০১৭ File:A group of Kurdish men with traditional clothing at Hawraman, Kurdistan.jpg| পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পিন্ধা কুৰ্দি পুৰুষৰ এটা দল, হাৰামান File:Guard at Citadel - Erbil - Iraq.jpg|পৰম্পৰাগত কাপোৰ পিন্ধা এজন কুৰ্দিছ লোক, আৰবিল File:YPJ - Rojava.jpg|উত্তৰ আৰু পূব ছিৰিয়াৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰশাসনৰ' জাভাৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা যোদ্ধা। </gallery> ===তথ্যৰ উৎস=== {{reflist}} === কিতাপৰ উদ্ধৃতিৰ উৎস === * {{cite book|last1=Aslanian|first1=Sebouh|title=From the Indian Ocean to the Mediterranean: The Global Trade Networks of Armenian Merchants from New Julfa|date=2011|publisher=University of California Press|location=California|isbn=978-0520947573}} * {{cite book|last1=Blow|first1=David|title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0857716767}} * {{cite book|last1=Bournoutian|first1=George|author-link1=George Bournoutian|title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present)|date=2002|publisher=Mazda Publishers|isbn=978-1568591414|page=[https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208 208]|edition=2|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208}} * {{cite book|last1=Floor|first1=Willem|last2=Herzig|first2=Edmund|title=Iran and the World in the Safavid Age|date=2012|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1850439301}} * Barth, F. 1953. ''Principles of Social Organization in Southern Kurdistan.'' Bulletin of the University Ethnographic Museum 7. Oslo. * Hansen, H.H. 1961. ''The Kurdish Woman's Life.'' Copenhagen. Ethnographic Museum Record 7:1–213. * {{cite book|last1=Kennedy|first1=Hugh|title=Crusader Castles|date=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-79913-3|language=en}} * Leach, E.R. 1938. ''Social and Economic Organization of the Rowanduz Kurds.'' London School of Economics Monographs on Social Anthropology 3:1–74. * Longrigg, S.H. 1953. ''Iraq, 1900–1950.'' London. * Masters, W.M. 1953. ''Rowanduz.'' Ph.D. dissertation, University of Michigan. * McKiernan, Kevin. 2006. ''The Kurds, a People in Search of Their Homeland''. New York: St. Martin's Press. {{ISBN|978-0-312-32546-6}} * {{cite book|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|title=Historical Dictionary of Georgia|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1442241466|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ}} * {{cite encyclopedia|article=ŠAYḴ-ʿALI KHAN ZANGANA|last=Matthee|first=Rudi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/shaykh-ali-khan|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica}} * {{Cite book|title=The Crusades, Christianity, and Islam.|last=Riley-Smith|first=Jonathan|publisher=Columbia University Press|year=2008|isbn=978-0-231-14625-8}} * {{Cite encyclopedia|title=ʿANNAZIDS|year=1985|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Aḥmad|first=K. M.|pages=97–98|volume=II. Fasc. 1}} * {{cite encyclopedia|last=Atmaca|first=Metin|year=2012|editor=Fleet, Kate|editor2=Krämer, Gudrun|editor3=Matringe, Denis|editor4=Nawas, John|editor5=Stewart, Devin J.|title=Bābān|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_25080|isbn=9789004464582|publisher=Brill|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, THREE.}} * {{Cite book|title=Meta-Religion: Religion and Power in World History.|last=Laine|first=James W.|publisher=California University Press|year=2015|isbn=978-0-520-95999-6}} * {{cite book|title=The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs|last=Madelung|first=W.|publisher=Cambridge University Press|year=1975|isbn=978-0-521-20093-6|editor-last=Frye|editor-first=R. N.|location=Cambridge|chapter=The Minor Dynasties of Northern Iran}} * {{Cite encyclopedia|title=BAHDĪNĀN|year=1988|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|volume=III, Fasc. 5|last=Hassanpour|first=A.|page=485}} * {{Cite book|title=Arabs in History|last=Lewis|first=Bernard|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=978-0-19-158766-5}} * {{cite encyclopedia|last=Spuler|first=B.|date=2012|title=Faḍlawayh|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Publishers|doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_2233|isbn=9789004161214}} * {{Cite book|title=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East From the Sixth to the Eleventh Century|last=Kennedy|first=Hugh|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781317376392|edition=3nd}} * {{Cite encyclopedia|title=SHADDADIDS|year=2000|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Peacock|first=Andrew}} * {{Cite book|title=Decline and fall of Byzantium to the Ottoman Turks|last=Magoulias|first=Harry J.|publisher=State University Press|year=1975|isbn=978-0-8143-1540-8}} * {{Cite book|title=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|last=Tapper|first=Richard|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521583367|language=en}} * {{Cite book|title=The New Islamic Dynasties|last=Bosworth|first=C.E|publisher=Columbia University Press|year=1996|isbn=978-0-231-10714-3}} * {{cite encyclopedia|title=Daysam|last=Bosworth|first=C. Edmund|pages=172–173|date=1994|encyclopedia=Encyclopædia Iranica. Vol. VII, Fasc. 2}} * {{cite book|title=From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260|last=Humphreys|first=R. Stephen|publisher=State University of New York Press|year=1977|isbn=0-87395-263-4}} * {{cite book|title=Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania|last1=Vacca|first1=Alison|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1107188518}} * {{cite encyclopedia|last1=Mazaheri|first1=Mas‘ud Habibi|last2=Gholami|first2=Rahim|title=Ayyūbids|year=2008|encyclopedia=Encyclopedia Islamica|publisher=Brill|editor1=Madelung, Wilferd|editor2=Daftary, Farhad|doi=10.1163/1875-9831_isla_COM_0323|isbn=978-90-04-16860-2}} * {{Cite encyclopedia|title=HAZĀRASPIDS|year=2003|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Bosworth|first=C. Edmund|volume=XII. Fasc. 1|pages=93}} * {{Cite book|title=The Pursuit of Pleasure: Drugs and Stimulants in Iranian History, 1500–1900|last=Matthee|first=Rudi|publisher=Princeton University Press|year=2005|isbn=978-1-4008-3260-6}} * {{cite encyclopedia|article=|last=Hamid|first=Algar|year=2006|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XIII. Fasc. 5|pages=456–474|title=IRAN ix. RELIGIONS IN IRAN (2) Islam in Iran (2.3) Shiʿism in Iran Since the Safavids}} * {{Cite encyclopedia|last=Minorsky|first=Vladimir|date=2012|title=Lak|publisher=Brill Publishers|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|edition=Second|doi=10.1163/1573-3912_islam_COM_0562|isbn=9789004161214}} * {{cite encyclopedia|year=2009|title=Ṣafavid Dynasty|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|last2=Matthee|first2=Rudi|last1=Amoretti|first1=Biancamaria Scarcia|editor-last=Esposito|editor-first=John L.|publisher=Oxford University Press}} * {{Cite book|title=Iran: a Modern History|last=Amanat|first=Abbas|publisher=Yale University Press|year=2017|isbn=9780300231465}} * {{cite encyclopedia|title=SAFAVID DYNASTY|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Matthee|first=Rudi}} * {{Cite book|title=Studies in Caucasian History|last=Minorsky|first=V.|publisher=Cambridge University Press|year=1953|isbn=978-0-521-05735-6}} * {{cite encyclopedia|title=EBN BAZZĀZ|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Savory|first=Roger|page=8|volume=VIII. Fasc. 1.}} * {{Cite book|title=Nomads in the Middle East|last=Manz|first=Beatrice F.|publisher=Cambridge University Press|year=2021|isbn=9781139028813}} ==টোকা== {{Notelist}} ==অধিক পঢ়ক== {{Library resources box}} * {{cite journal|author-link=Samir Amin |last=Amin |first=Samir |date=October 2016 |url=http://monthlyreview.org/2016/10/01/the-kurdish-question-then-and-now/ |title=The Kurdish Question Then and Now |journal=[[Monthly Review]] |volume=68 |issue=5}} * {{cite book|last=Dundas |first=Chad |chapter=Kurdish Americans |title=Gale Encyclopedia of Multicultural America |editor-first=Thomas |editor-last=Riggs |edition=3rd |volume=3 |year=2014 |publisher=Gale |pages=41–52 |chapter-url=https://link.gale.com/apps/doc/CX3273300110/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=d68f87d1 }} * {{cite book|last=Eppel |first=Michael |title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism |year=2016 |publisher=University of Texas Press}} * {{cite book|editor-last=Maisel |editor-first=Sebastian |title=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |publisher=ABC-Clio |year=2018}} * {{cite book|last=Shareef |first=Mohammed |title=The United States, Iraq and the Kurds: Shock, Awe and Aftermath |publisher=Routledge |year=2014}} ===ইতিহাস তালিকা=== * {{Cite web |last=Hitchins |first=Keith |date=2021 |title=Kurds. Studies of Modern Kurdish History |url=https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |access-date=22 March 2025 |website=[[Encyclopaedia Iranica Online]] |publisher=Brill |doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |doi-access=free}} * {{Cite journal|last1=Maxwell|first1=Alexander|last2=Smith|first2=Tim|year=2015|title=Positing 'not-yet-nationalism': limits to the impact of nationalism theory on Kurdish historiography|journal=Nationalities Papers|volume=43|issue=5|pages=771–787|doi=10.1080/00905992.2015.1049135|s2cid=143220624}} * {{cite book|editor-last=Meho |editor-first=Lokman I. |title=The Kurdish Question in U.S. Foreign Policy: A Documentary Sourcebook |publisher=Praeger |year=2004 |location=Westport, Conn. |ISBN=9780313314353 |OCLC=845600852 }} * {{cite journal|last=Sharif |first=Nemat |url=https://www.proquest.com/openview/13dfa04be0192500842b32d89182f1dc/1?pq-origsite=gscholar&cbl=44192 |title=A Brief History of Kurds and Kurdistan: Part I: From the Advent of Islam to AD 1750 |journal=The International Journal of Kurdish Studies |volume=10 |issue=1/2 |year=1996 |pages=105–155}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Kurdish people}} * [http://www.institutkurde.org/ The Kurdish Institute of Paris] Kurdish language, history, books and latest news articles. * [https://web.archive.org/web/20010721001234/http://www.kurdistanica.com/ The Encyclopaedia of Kurdistan] * [https://web.archive.org/web/20150924001027/http://www.enstituyakurdi.org/index.php?newlang=english Istanbul Kurdish Institute] * [https://web.archive.org/web/20060717023951/http://www.pen-kurd.org/index-en.html The Kurdish Center of International Pen] * [http://www.kurdishlibrary.org/ Kurdish Library], supported by the [[Sweden|Swedish]] Government. * [https://web.archive.org/web/20041024074007/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html Ethnic Cleansing and the Kurds] * [http://www.transoxiana.org/0109/aloian-kurds_ottoman_hungary.html The Kurds in the Ottoman Hungary] by Zurab Aloian * [http://theotheriraq.com/ "The Other Iraq" Kurdish Information Website] === The Kurdish issue in Turkey === * [https://web.archive.org/web/20020527064459/http://www.db.idpproject.org/Sites/idpSurvey.nsf/wCountries/Turkey A report on Kurdish IDPs – 2005] * [https://web.archive.org/web/20050409063105/http://www.dw-world.de/dw/article/0%2C1564%2C1484632%2C00.html A German newspaper's take on the Kurdish issue – 2005] * [https://www.theguardian.com/The_Kurds/Story/0,,428351,00.html The Guardian – ''What's in a name? Too much in Turkey'' – 2001] * {{cite web|url=https://www.foreignpolicyjournal.com/2011/04/22/the-kurdish-issue/3/|title=The impact on the politics of Iraq and Turkey and their bilateral relations regarding the Kurds in the post-Saddam regime|author=Sonia Roy|date=22 April 2011|publisher=Foreign Policy Journal}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] [[শ্ৰেণী:জনগোষ্ঠী]] 88dn23c2tgyy20rld5ebd0crzffvsyf 604988 604987 2026-05-06T18:05:20Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* ভাষা */ 604988 wikitext text/x-wiki {{Short description|Iranic ethnic group}} {{bots|deny=Citation bot}} {{Infobox ethnic group | native_name_lang = ku | flag = | flag_caption = | group = কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী | native_name = {{langx|ku|کورد|Kurd|label=none}} | image = | pop =৩০–৩৫ মিলিয়ন <ref name="washingtonkurd">{{cite web |title=Kurdish Population|url=https://dckurd.org/kurdistan/|publisher=[[Washington Kurdish Institute]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250109021853/https://dckurd.org/kurdistan/|archive-date=9 January 2025|quote=''There are an estimated 30–35 million Kurds, and about half of them live in Turkey.''}}</ref><br>(''ৱাছিংটন কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট'',২০২৪ চনৰ অনুমান )<hr>30–40 million<ref name="CIAonline">{{cite book|title=The World Factbook|edition=Online|date=2015|publisher=US [[Central Intelligence Agency]]|location=Langley, Virginia|issn=1553-8133|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|access-date=2 August 2015|archive-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|url-status=dead|archivedate=6 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/}} A rough estimate in this edition gives populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or in adjacent regions. The CIA estimates are {{as of|lc=y|2015|8}} – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15–20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.</ref><br>(''দ্য ৱল্ড ফেক্টবুক'', ২০১৫ চনৰ অনুমান)<hr>36.4–45.6 million<ref name="KIOP2017">[http://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004 The Kurdish Population] by the [[Kurdish Institute of Paris]], 2017 estimate. The Kurdish population is estimated at 15–20 million in Turkey, 10–12 million in Iran, 8–8.5 million in Iraq, 3–3.6 million in Syria, 1.2–1.5 million in the European diaspora, and 400k–500k in the former USSR—for a total of 36.4 million to 45.6 million globally.</ref><br>(''কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট অৱ পেৰিছ'', ২০১৭ চনৰ অনুমান) | region1 = {{TUR}} | pop1 = {{estimation|14.3–20 million}} | ref1 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region2 = {{IRN}} | pop2 = {{estimation|8.2–12 million}} | ref2 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region3 = {{IRQ}} | pop3 = {{estimation|5.6–8.5 million}} | ref3 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region4 = {{SYR}} | pop4 = {{estimation|1.5–3.6 million}} | ref4 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/><ref name="HeritageforPeace">{{cite web |title=Demographics of Syria|url=https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/ |publisher=[[Heritage for Peace]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205182626/https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/|archive-date=5 December 2024|quote=''Around 1.5 million Kurds form Syria’s largest ethnic minority. About a third of them live in the foothills of the Taurus Mountains north of Aleppo, and an equal number along the Turkish border in the Jazirah. A further 10 per cent can be found in the vicinity of Jarabulus northeast of Aleppo, and from 10–15 per cent in the Hayy al-Akrad (Quarter of the Kurds) on the outskirts of Damascus.''}}</ref> | region5 = {{GER}} | pop5 = 1.2–1.5 million | ref5 = <ref>{{cite web|url=https://www.sueddeutsche.de/politik/interview-am-morgen-wir-deutsche-kurden-aergern-uns-ueber-die-bundesregierung-1.3913545! amp|title="Wir Kurden ärgern uns über die Bundesregierung" – Politik|date=21 March 2018|publisher=Süddeutsche.de|access-date=18 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.heise.de/tp/features/Geschenk-an-Erdogan-Kurdisches-Kulturfestival-verboten-4155967.html|title=Geschenk an Erdogan? Kurdisches Kulturfestival verboten|date=5 September 2018|publisher=heise.de|access-date=18 May 2019}}</ref> | region6 = {{flag icon|Azerbaijan}} [[আজাৰবাইজান]] | pop6 = 150,000–180,000 | ref6 = <ref name="coucileub">''[http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/WorkingDocs/Doc06/EDOC11006.htm The cultural situation of the Kurds]'', <cite>A report by Lord Russell-Johnston, Council of Europe, July 2006</cite>.</ref><!-- تکمیل یادکرد توسط ربات از ویکی انگلیسی --><ref name="Vanly">Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992). pg 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrghizistan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000), Total 450,000</ref> | region7 = {{FRA}} | pop7 = ১৫০,০০০ | ref7 = <ref>{{cite news|title=3 Kurdish women political activists shot dead in Paris|url=https://edition.cnn.com/2013/01/10/world/europe/france-kurd-deaths/|access-date=9 June 2014|publisher=CNN|date=11 January 2013}}</ref> | region8 = {{flag icon|Sweden}} চুইডেন | pop8 = ১০০,০০০+ | ref8 = <ref>{{Cite web|title=NATO Membership for Sweden: Between Turkey and the Kurds|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/nato-membership-sweden-between-turkey-and-kurds|access-date=7 August 2023|publisher=The Washington Institute|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Will exiled Kurds pay price of Sweden's NATO entry?|work=The Christian Science Monitor|url=https://www.csmonitor.com/World/Europe/2023/0228/Will-exiled-Kurds-pay-price-of-Sweden-s-NATO-entry|access-date=7 August 2023|issn=0882-7729}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 May 2022|title=NATO bid reignites Sweden's dispute with Turkey over Kurds|url=https://www.politico.eu/article/sweden-finland-nato-turkey-erdogan-magdalena-anderssonkurdish-rights/|access-date=7 August 2023|website=POLITICO|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=TT|date=23 September 2017|title=Svenskkurder: Självständighet kan inte vänta|language=sv|work=Svenska Dagbladet|url=https://www.svd.se/a/P7M45/svenskkurder-sjalvstandighet-kan-inte-vanta|access-date=7 August 2023|issn=1101-2412}}</ref> | region9 = {{flag icon|Netherlands}}[[নেদাৰলেণ্ড]] | pop9 = ১০০,০০০ | ref9 = <ref>{{cite news|title=Diaspora Kurde|url=https://www.institutkurde.org/kurdorama/|website=Institutkurde.org|access-date=2 November 2019|language=fr}}</ref> | region10 = {{flag icon|Russia}} [[ৰাছিয়া]] | pop10 = ৬৩,৮১৮ | ref10 = <ref>{{cite web|title=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|work=Demoscope.ru|access-date=4 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521170119/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|archive-date=21 May 2012}}</ref> | region11 = {{flag icon|Belgium}} বেলজিয়াম | pop11 = ৫০,০০০ | ref11 = <ref name=IKP>{{cite web|title=The Kurdish Diaspora|url=http://www.institutkurde.org/en/kurdorama/|website=Institut Kurde de Paris|access-date=9 June 2014}}</ref> | region12 = {{flag icon|United Kingdom}} [[যুক্তৰাজ্য ]] | pop12 = ৪৯,৮৪১ | ref12 = <ref name="uk1">{{cite web|title=QS211EW – Ethnic group (detailed)|url=http://www.nomisweb.co.uk/census/2011/CT0010/view/2092957703|work=nomis|publisher=Office for National Statistics|access-date=3 August 2013}}</ref><ref name="uk2" >{{cite web|title=Ethnic Group – Full Detail_QS201NI|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/18/2011_Northern_Ireland_census_results_-_Ethnic_group_%28QS201NI%29.pdf|access-date=4 September 2013}}</ref><ref name="uk3" >{{cite web|title=Scotland's Census 2011 – National Records of Scotland – Ethnic group (detailed)|url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|publisher=Scotland Census|access-date=29 September 2013|archive-date=21 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|url-status=dead|archivedate=21 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region13 = {{flagicon|Kazakhstan}} [[কাজাখাস্তান]] | pop13 =৪৭,৯৩৮ | ref13 = <ref>{{cite web|title=Ethnic composition of Kazakhstan 2021|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|access-date=4 July 2022|archivedate=21 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321205438/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|deadurl=yes}}</ref> | region14 = {{flag icon|Armenia}} [[আৰ্মেনিয়া]] | pop14 = ৩৭,৪৭০ | ref14 = <ref>{{cite web|title=Information from the 2011 Armenian National Census|url=http://www.armstat.am/file/doc/99478353.pdf|language=hy|work=Statistics of Armenia|access-date=27 May 2014}}</ref> | region15 = {{flag icon|Switzerland}} [[চুইজাৰলেণ্ড]] | pop15 = ৩৫,০০০ | ref15 = <ref>{{cite web|title=Switzerland|url=http://www.ethnologue.com/country/CH|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region16 = {{flag icon|Denmark}} [[ডেনমাৰ্ক]] | pop16 = ৩০,০০০ | ref16 = <ref>{{cite news|title=Fakta: Kurdere i Danmark|url=http://jyllands-posten.dk/indland/ECE5105449/fakta-kurdere-i-danmark/|access-date=24 December 2013|newspaper=Jyllandsposten|date=8 May 2006|language=da}}</ref> | region17 = {{flag icon|Jordan}} [[জৰ্ডান]] | pop17 = ৩০,০০০ | ref17 = <ref>{{cite web|title=Language and Cultural Shift Among the Kurds of Jordan|url=http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|access-date=10 November 2012|first1=Mahmoud A.|last1=Al-Khatib|first2=Mohammed N.|last2=Al-Ali|page=12|archive-date=1 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|url-status=dead|archivedate=1 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region18 = {{flag icon|Austria}} [[অষ্ট্ৰিয়া]] | pop18 = ২৩,০০০ | ref18 = <ref>{{cite web|title=Austria|url=http://www.ethnologue.com/country/AT|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region19 = {{flag icon|Greece}} [[গ্ৰীচ]] | pop19 = ২২,০০০ | ref19 = <ref>{{cite web|title=Greece|url=http://www.ethnologue.com/country/GR/|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region20 = {{USA}} | pop20 = ২০,৫৯১–৪০,০০০ | ref20 = <ref name="USCensus" >{{cite web|title=2011–2015 American Community Survey Selected Population Tables|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|url-status=dead|publisher=Census Bureau|access-date=29 March 2019|archivedate=12 February 2020|archiveurl=https://archive.today/20200212214434/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|deadurl=yes}}</ref>{{New archival link needed|date=April 2026}} | region21 = {{flag icon|Canada}} [[কানাডা]] | pop21 = ১৬,৩১৫ | ref21 = <ref>{{cite web|title=Ethnic Origin (279), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3), Generation Status (4), Age (12) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces and Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2016 Census|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|access-date=3 February 2018|date=25 October 2017}}</ref> | region22 = {{flag icon|Finland}} [[ফিনলেণ্ড]] | pop22 = 15,850 | ref22 = <ref>{{cite web|title=Language according to age and sex by region 1990 – 2021|url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/|publisher=Statistics Finland|access-date=27 November 2022}}</ref> | region23 = {{flag icon|Georgia}} জৰ্জিয়া | pop23 = ১৩,৮৬১ | ref23 = <ref>{{cite web|title=Population/Census|url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf|website=geostat.ge}}</ref> | region24 = {{flag icon|Kyrgyzstan}} [[কিৰ্গিস্তান]] | pop24 = ১৩,২০০ | ref24 = <ref>{{cite web|title=Number of resident population by selected nationality|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|publisher=United Nations|access-date=9 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|archive-date=10 July 2012|archivedate=10 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region25 = {{flag icon|Australia}} [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] | pop25 = ১০,১৭১ | ref25 = <ref>{{cite web|year=2022|title=Australia – Ancestry|url=https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|access-date=27 November 2022|archive-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|url-status=dead|archivedate=14 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|deadurl=yes}}</ref> | region26 = {{flag icon|Indonesia}} [[ইণ্ডোনেচিয়া]] | pop26 = ৪,৮০০ | ref26 = <ref>{{cite journal|url=https://www.semanticscholar.org/paper/Living-in-Limbo%3A-Iraqi-Refugees-in-Indonesia-Hoffman/530df0dabcc39afbebf226d425583e79664f3c28|title=Living in Limbo: Iraqi Refugees in Indonesia|journal=Refuge: Canada's Journal on Refugees|language=en|volume=28|number=1|first=Sue|last=Hoffman|year=2012|publisher=[[Yale Law Journal]]|location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]]|pages=15–24|doi=10.25071/1920-7336.36085|doi-access=free}}</ref> | languages = {{Plainlist| * '''সংখ্যাগৰিষ্ঠ:'''<ref name="Iranatlas" >{{cite web|title=Atlas of the Languages of Iran A working classification|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.classification|website=Languages of Iran|access-date=25 May 2019}}</ref> * কুৰ্দিছ ভাষা * {{Hlist|কুৰ্মানজী |সোৰানী |দক্ষিণৰ কুৰ্দিছ |লাকি ভাষা}} * '''সংখ্যালঘু :'''<ref name="leezenberg">{{cite journal|author1=Michiel Leezenberg|title=Gorani Influence on Central Kurdish: Substratum or Prestige Borrowing?|journal=ILLC – Department of Philosophy, University of Amsterdam|page=1|year=1993|url=http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|access-date=29 May 2019|archive-date=12 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|url-status=dead|archivedate=12 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|deadurl=yes}}</ref> * {{Hlist|জাজা ভাষা|গোৰাণী ভাষা|শাবাকী ভাষা }} * '''দ্বিতীয় ভাষা:''' * {{Hlist|তুৰ্কী ভাষা|পাৰ্চী ভাষা|আৰৱী|অন্যান্য}} }} | religions = {{Plainlist| * '''প্ৰধানকৈ :'''<ref>{{cite web|title=Kurds in Turkey|url=https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|access-date=13 September 2022|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|url-status=dead|archivedate=15 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|deadurl=yes}}</ref> * [[ইছলাম]]{{efn|See [[kurdish Muslim]]}} * {{Hlist|চুন্নী ইছলাম|চিয়া ইছলাম}} * '''উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘু :'''<ref>{{cite web|url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdistan-religion/|title=Learn About Kurdish Religion}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/kurds-iran-missing-piece-middle-east-puzzle|title=Kurds of Iran: The missing piece in the Middle East Puzzle}}</ref> * {{Hlist|ইয়াজিদ ধৰ্ম |য়াৰছানিজম | জৰুষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম | কুৰ্দিছ আলেভিজম | [[Christianity]]{{efn|See [[Kurdish Christians]]}} | [[History of the Jews in Kurdistan|Judaism]]}} }} | related = Other [[Iranian peoples|Iranic peoples]] | footnotes = }} '''কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী বা কুৰ্দ জনগোষ্ঠী''' হৈছে পশ্চিম এছিয়াৰ স্থানীয় ইৰাণী জনগোষ্ঠী।<ref>*{{cite encyclopedia|last1=Bois|first1=Th.|last2=Minorsky|first2=V.|last3=MacKenzie|first3=D.N.|encyclopedia=Encyclopedia of Islam, Second Edition|publisher=Brill Online|title=Kurds, Kurdistān|date=24 April 2012|volume=5|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544?s.num=53&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.start=40&s.q=nihawand|quote=The Kurds, an Iranian people of the Near East, live at the junction of (...)|page=439}} *{{cite book|first=John A.|last=Shoup|title=Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=GN5yv3-U6goC&pg=PA159|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598843637}} *{{cite book|first=Kendal|last=Nezan|title=A Brief Survey of the History of the Kurds|url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php|publisher=Kurdish Institute of Paris}}</ref> দক্ষিণ-পূব [[তুৰস্ক]], উত্তৰ-পশ্চিম [[ইৰাণ]], উত্তৰ [[ইৰাক]] আৰু উত্তৰ-পূব ছিৰিয়াত বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চল কুৰ্দিস্তানৰ স্থানীয় লোক। ৩০–৪৫ মিলিয়ন লোকৰ বিশ্বব্যাপী থকা কুৰ্দিছ সম্প্ৰদায় মূলতঃ কুৰ্দিস্তানত কেন্দ্ৰীভূত যদিও কুৰ্দিস্তানৰ বাহিৰে পশ্চিম [[এছিয়া]] আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ কিছু অংশত কুৰ্দিছ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ বৃহৎ সম্প্ৰদায় বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য যে তুৰস্কৰ মধ্য আনাতোলিয়ান কুৰ্দসকল (যিসকলে ১৯২৩ চনৰ আৰ্মেনিয়ান গণহত্যাৰ পিছত পূব আনাতোলিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল, সেই সময়ত পশ্চিম আৰ্মেনিয়া বুলি কোৱা হৈছিল), লগতে ইস্তানবুলৰ কুৰ্দসকল; ইৰাণৰ খোৰাছানী কুৰ্দসকল; ককেছাছৰ কুৰ্দসকল (যিসকল মূলতঃ আজাৰবাইজান আৰু আৰ্মেনিয়াত আছে); আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ বিভিন্ন দেশত — বিশেষকৈ [[জাৰ্মানী]], [[ফ্ৰান্স]], [[ছুইডেন]] আৰু [[নেদাৰলেণ্ড]]ত বাস কৰে। ==ভাষা== [[File:Kurdish-inhabited area by CIA (1992).jpg|thumb|মধ্যপ্ৰাচ্যৰ কুৰ্দি বসতিপ্ৰধান অঞ্চল (১৯৯২)]] কুৰ্দি (কুৰ্দি: কুৰ্দি বা কুৰ্দি) হৈছে কুৰ্দি জনসাধাৰণে কোৱা আন্তঃসংযোগী উপভাষাৰ এটা গোট। <ref name="Iranica-KurdLang">{{cite encyclopedia |year=2008 |title=Kurdish Language |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |url=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-i |access-date=2 December 2011 |last=Paul |first=Ludwig}} Writes about the problem of attaining a coherent definition of "Kurdish language" within the Northwestern Iranian dialect continuum. There is no unambiguous evolution of Kurdish from Middle Iranian, as "from Old and Middle Iranian times, no predecessors of the Kurdish language are yet known; the extant Kurdish texts may be traced back to no earlier than the 16th century CE." Ludwig Paul further states: "Linguistics itself, or dialectology, does not provide any general or straightforward definition of at which point a language becomes a dialect (or vice versa). To attain a fuller understanding of the difficulties and questions that are raised by the issue of the 'Kurdish language,' it is therefore necessary to consider also non-linguistic factors."</ref> ইয়াক প্ৰধানকৈ [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দিস্তান গঠন কৰা অংশত কোৱা হয়।<ref>[http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm Geographic distribution of Kurdish and other Iranic languages] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071018024743/http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm |date=18 October 2007 }}</ref> ইৰাকত আৰবী ভাষাৰ সমান্তৰালভাৱে কুৰ্দিছ ভাষা জাতীয় ভাষা হিচাপে আনুষ্ঠানিক মৰ্যাদা আছে; ইৰাণত ইয়াক আঞ্চলিক ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে আৰু আৰ্মেনিয়াত ইয়াক সংখ্যালঘু ভাষা বুলি গণ্য কৰা হয়। দশম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আল-মাছৌদিৰ দৰে আৰব ভূগোলবিদসকলে কুৰ্দিছ জনসাধাৰণক এক সুকীয়া ভাষা সম্প্ৰদায় হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল। বহুতো কুৰ্দ দ্বিভাষিক বা বহুভাষিক; তেওঁলোকে নিজৰ মাতৃভাষা কুৰ্দি ভাষাৰ লগতে নিজৰ গৃহভূমিৰ ভাষাসমূহ—যেনে আৰবী, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী—দ্বিতীয় ভাষা হিচাপে কয়, আনহাতে কুৰ্দি প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সদস্যসকলে প্ৰায়ে তিনিটা বা তাতকৈ অধিক ভাষা কয়। তুৰ্কীকৃত আৰু আৰবীকৃত কুৰ্দসকলে প্ৰায়ে কুৰ্দি ভাষা কম ব্যৱহাৰ কৰে বা একেবাৰেই ব্যৱহাৰ নকৰে। মেকেঞ্জীৰ মতে কুৰ্দি ভাষাৰ সকলো উপভাষাই কেইটামান ভাষিক বৈশিষ্ট্য ভাগ কৰে যিবোৰ অন্যান্য ইৰাণী ভাষাত নাই। ==ধৰ্ম== ===ইছলাম=== কুৰ্দিছসকলৰ অধিকাংশই চুন্নী মুছলমান। এওঁলোকে শ্বাফী পন্থা অনুসৰণ কৰে যদিও এক উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘুৱে হানাফী পন্থা <ref>{{Cite journal|last1=Sarigil|first1=Zeki|last2=Fazlioglu|first2=Omer|date=2014|title=Exploring the roots and dynamics of Kurdish ethno-nationalism in Turkey|url=http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|journal=Nations and Nationalism|publisher=[[Bilkent University]]|volume=20|issue=3|page=447|doi=10.1111/nana.12058|hdl=11693/26432|hdl-access=free|access-date=20 February 2021|archive-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218061906/http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|url-status=dead}}</ref> আৰু আলেভিছ ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি বহুতো শ্বাফী কুৰ্দে দুটা চুফী আদেশৰ ভিতৰত এটা আদেশ অনুসৰণ কৰে। সেয়া হ'ল নাকচবন্দী আৰু কাদ্ৰিয়াহ।<ref>{{Cite journal|last=van Bruinessen|first=Martin|date=2000|title=The Qadiriyya and the lineages of Qadiri shaykhs in Kurdistan|journal=Journal of the History of Sufism|volume=1–2|citeseerx=10.1.1.545.8465}}</ref> চুন্নী ইছলামৰ উপৰি আলেভিছ আৰু ছিয়া ইছলামকো অনুসৰণ কৰে লাখ লাখ কুৰ্দিছলোকে। <ref>{{Cite book|last=McDowall|first=David|title=The Kurds: A Nation Denied|publisher=Minority Rights Group|year=1992|isbn=9781873194300|pages=57}}</ref> ===য়াজিদবাদ=== [[File:Yezidi New Year in Lalish (18 April 2017) 21.jpg|thumb|ললিছত ইয়াজিদী নৱবৰ্ষ উদ্‌যাপন, ১৮ এপ্ৰিল ২০১৭]] ইয়াজিদী ধৰ্ম হ'ল ইৰাণী প্ৰাক-জোৰ’ষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মৰ পশ্চিমীয়া শাখাত শিপা থকা এক ঈশ্বৰবাদী জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম। <ref name=":02">{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|oclc=879288867}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last=Foltz|first=Richard|date=1 June 2017|title=The "Original" Kurdish Religion? Kurdish Nationalism and the False Conflation of the Yezidi and Zoroastrian Traditions|url=http://dx.doi.org/10.1163/18747167-12341309|journal=Journal of Persianate Studies|volume=10|issue=1|pages=87–106|doi=10.1163/18747167-12341309|issn=1874-7094|url-access=subscription}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|first=Omarkhali|last=Khanna|title=The status and role of the Yezidi legends and myths : to the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|date=2011|oclc=999248462}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Kreyenbroek|first=Philip G.|url=https://books.google.com/books?id=OTQqAQAAMAAJ&q=Ancient+iranian|title=Yezidism—its Background, Observances, and Textual Tradition|date=1995|publisher=E. Mellen Press|isbn=978-0-7734-9004-8|language=en}}</ref> জগতখন সৃষ্টি কৰি সাতটা পৱিত্ৰ সত্তাৰ তত্ত্বাৱধানত অৰ্পণ কৰা এজন ঈশ্বৰৰ বিশ্বাসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। <ref name="Allison 2017">{{cite encyclopedia|title=The Yazidis|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Religion|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|url=https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|access-date=15 May 2021|date=25 January 2017|doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.254|isbn=9780199340378|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311065225/https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|archive-date=11 March 2019|author-last=Allison|author-first=Christine|doi-access=free|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|first=Açıkyıldız|last=Birgül|url=https://www.worldcat.org/oclc/772844849|title=The Yezidis : the History of a Community, Culture and Religion.|date=2010|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-0-85772-061-0|location=London|oclc=772844849}}</ref>এই সাতটা সত্তাৰ নেতা হৈছে টাউছ-ই-মালেক, যাক এটা ময়ূৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। <ref name="Allison 2017"/><ref name="Maisel">{{Cite book|last=Maisel|first=Sebastian|url=https://books.google.com/books?id=EFgIDgAAQBAJ&pg=PA44|title=Yezidis in Syria: Identity Building among a Double Minority|date=24 December 2016|publisher=Lexington Books|isbn=9780739177754|language=en}}</ref> ইয়াৰ অনুগামীৰ সংখ্যা বিশ্বজুৰি ৭ লাখৰপৰা ১০ লাখলৈকে আছে।<ref>{{Cite book|last=Rowe|first=Paul S.|url=https://books.google.com/books?id=bOF1DwAAQBAJ&dq=yezidis+number&pg=PT807|title=Routledge Handbook of Minorities in the Middle East|date=20 September 2018|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-23378-7|language=en}}</ref> [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দি অঞ্চলত এওঁলোক খিলঞ্জীয়া। ৰাছিয়া, জৰ্জিয়া আৰু আৰ্মেনিয়াতো য়াজিদীসকলৰ অৱস্থিতি আছে। শেহতীয়া য়াজিদী সম্প্ৰদায় অট্টোমান সাম্ৰাজ্যৰ মুছলমানসকলৰ নিৰ্যাতনৰপৰা পলায়ন কৰা শৰণাৰ্থীসকলে স্থাপন কৰিছে। <ref name=":1" /> ইয়াজিদবাদ কুৰ্দিছ আলেভিজম আৰু ইয়াৰানবাদৰ সৈতে বহুতোক্ষেত্ৰত মিল থকা দেখা যায় আৰু যিবোৰ প্ৰাক-ইছলামিক যুগৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল। <ref>{{Cite book|last1=Bozarslan|first1=Hamit|url=https://books.google.com/books?id=IXgnEAAAQBAJ|title=The Cambridge History of the Kurds|last2=Gunes|first2=Cengiz|last3=Yadirgi|first3=Veli|date=22 April 2021|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-58301-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Omarkhali|first=Khanna|date=January 2009|title=The status and role of the Yezidi legends and myths. To the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|url=https://www.academia.edu/7918305|journal=Folia Orientalia|issn=0015-5675|oclc=999248462}}</ref><ref>{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|url=https://www.worldcat.org/oclc/879288867|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|date=2013|language=English|oclc=879288867}}</ref> ===য়াৰছানিবাদ=== য়াৰছানিবাদক আহল-ই-হাক, আহলে-হাগ বা কাকাই বুলিও জনা যায়। কুৰ্দিস্তানৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত এই ধৰ্মও অন্যতম। যদিও অধিকাংশ য়াৰছানী শাস্ত্ৰ গোৰাণী ভাষাত আৰু সকলো য়াৰছানী পৱিত্ৰ স্থান কুৰ্দিস্তানত অৱস্থিত, তথাপি এই ধৰ্ম অনুগামী আন অঞ্চলতো পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, [[ইৰাক]]ৰ কুৰ্দিস্তানত ৩ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে, আনহাতে [[ইৰাণ]]ত ২০ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে।<ref>{{Cite web|title=About Yarsan, a religious minority in Iran and Yarsani asylum seekers – Yarsanmedia|url=http://www.yarsanmedia.org/ku/?p=10565|access-date=22 June 2021|language=fa-IR}}</ref> অৱশ্যে দুয়োখন দেশতে য়াৰছানীৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ নাই। ===জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম=== [[File:Faravahar-Gold.svg|thumb|জৰদস্তি ধৰ্মৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতীক ফৰৱাহাৰ (বা ফেৰোহৰ)ক এক ফ্ৰাভাছি (ৰক্ষক আত্মা)ৰ চিত্ৰণ বুলি গণ্য কৰা হয়। ]] ইৰাণী ধৰ্ম জৰদস্তিবাদে ইৰাণী সংস্কৃতিৰ ওপৰত গভীৰভাৱে প্ৰভাৱ পেলাইছে। কিয়নো জুৰদস্তিবাদৰ এটা অংশ কুৰ্দিছ জনসাধাৰণ আৰু ইয়াৰ কিছু প্ৰভাৱ মধ্যযুগত ধৰ্মটোৰ অৱনতি ঘটাৰ পিছতো প্ৰচলিত আছে। ইৰাণী দাৰ্শনিক ছুহৰাৱাৰ্ডিয়ে জৰদস্তিৰ ধৰ্মৰপৰা বহুখিনি শিক্ষা আহৰণ কৰিছিল।<ref>Henry Corbin. The Man of Light in Iranian Sufism. Omega Publications, New York. 1994. {{ISBN|0-930872-48-7}}.</ref> নবী জৰদস্তিৰ শিক্ষাৰ ভিত্তিত এই ধৰ্মৰ দেৱতা আহুৰা মাজদা। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত যেনে মচীহবাদ, সোণালী নিয়ম, স্বৰ্গ আৰু নৰকৰ ধাৰণা আৰু মুক্ত ইচ্ছাই দ্বিতীয় মন্দিৰ ইহুদী ধৰ্ম, নষ্টিচিজম, খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আৰু ইছলামকে ধৰি অন্যান্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থাসমূহক প্ৰভাবিত কৰিছে।<ref>{{Citation|last=Hinnel|first=J|title=The Penguin Dictionary of Religion|year=1997|publisher=Penguin Books UK}}</ref> ২০১৬ চনত ইৰাকৰ কুৰ্দিস্তানত প্ৰথমটো আনুষ্ঠানিক জৰদস্তি অগ্নি মন্দিৰ চুলেমানিয়াত মুকলি কৰা হয়। উপস্থিতসকলে ধৰ্মীয় জুই জ্বলাই ফ্ৰেম ড্ৰাম (বা ডাফ) বজাই এই অনুষ্ঠানটো উদ্‌যাপন কৰে।[18] কুৰ্দিস্তান অঞ্চলৰ জৰদস্তি ধৰ্মৰ মুৰব্বী আৱাত তায়িবৰ দাবী যে বহুতে জৰদস্তি ধৰ্মলৈ ঘূৰি আহিছে যদিও ইছলামিক মৌলবাদীৰপৰা সম্ভাৱ্য প্ৰতিশোধৰ ভয়ত ইয়াৰে কিছুমানে ইয়াক গোপন কৰি ৰাখিছে। ===খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম=== যদিও কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ অসংখ্য ঐতিহাসিক বিৱৰণ আছে, তথাপি ইয়াৰে অধিকাংশই ব্যক্তি বিশেষৰহে, কোনো বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ নহয়। কিন্তু ১৯ আৰু ২০ শতিকাৰ কেইবাটাও ভ্ৰমণ-কাহিনীত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টান জনগোষ্ঠীৰ লগতে উল্লেখযোগ্য খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যা থকা কুৰ্দি মুছলমান জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখ আছে। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ এটা বৃহৎ অংশ আৰ্মেনিয়ান বা অচূৰীয় মূলৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়,<ref>{{cite journal|last1=Sykes|first1=M.|year=1908|title=The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire|url=https://zenodo.org/record/1449629|journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|volume=38|pages=451–486|doi=10.2307/2843309|jstor=2843309}}</ref> আৰু কিছুমান খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা এতিয়াও আছে বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। পূৰ্বৰ শতিকাৰ কুৰ্দি ভাষাত লিখা কেইবাটাও খ্ৰীষ্টান প্ৰাৰ্থনাও আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে।<ref>Hervas, L. Saggio. (1787). 'Pratico delle lingue: con prolegomeni, e una raccolta di orazioni dominicali in piu di trecento lingue e dialetti...'. Cesena: Per Gregorio Biasini, pp. 156–157.</ref> শেহতীয়া বছৰবোৰত মুছলমান পটভূমিৰ কিছুমান কুৰ্দে খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |title=A Muslim Leader Converted to Christianity in Iraqi Kurdistan |access-date=6 June 2020 |archive-date=19 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |url-status=dead |archivedate=19 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=The Kurds|url=http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|access-date=9 March 2016|website=Urbana|archive-date=28 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|url-status=dead|archivedate=28 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-islamic-state-christians-idUSKCN1RS19N|title=Christianity grows in Syrian town once besieged by Islamic State|date=16 April 2019|agency=Reuters}}</ref> বাইবেলৰ কিছু অংশ প্ৰথমবাৰৰ বাবে কুৰ্মানজী উপভাষাত ১৮৫৬ চনত উপলব্ধ কৰা হৈছিল। আমেৰিকান বাইবেল ছ'চাইটিৰ আৰ্মেনিয়ান কৰ্মচাৰী ষ্টেপানে গছপেল(Gospel)সমূহ অনুবাদ কৰিছিল আৰু ১৮৫৭ চনত প্ৰকাশ কৰিছিল। ঐতিহাসিকভাৱে বিখ্যাত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ ভিতৰত জাকাৰে আৰু ইভানে মাখাৰগ্ৰাডজেলি নামৰ দুজন ভাতৃও আছে। <ref>Alexei Lidov, 1991, The mural paintings of Akhtala, p. 14, Nauka Publishers, Central Dept. of Oriental Literature, University of Michigan, {{ISBN|5-02-017569-2}}, {{ISBN|978-5-02-017569-3}}, ''It is clear from the account of these Armenian historians that Ivane's great-grandfather broke away from the Kurdish tribe of Babir''</ref><ref>Vladimir Minorsky, 1953, Studies in Caucasian History, p. 102, CUP Archive, {{ISBN|0-521-05735-3}}, {{ISBN|978-0-521-05735-6}}, ''According to a tradition which has every reason to be true, their ancestors were Mesopotamian Kurds of the tribe (xel) Babirakan.''</ref><ref>Richard Barrie Dobson, 2000, Encyclopedia of the Middle Ages: A-J, p. 107, Editions du Cerf, University of Michigan, {{ISBN|0-227-67931-8}}, {{ISBN|978-0-227-67931-9}}, ''under the Christianized Kurdish dynasty of Zak'arids they tried to re-establish nazarar system...''</ref> ==জনসংখ্যা== পশ্চিম এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দৰ সংখ্যা ৩ৰপৰা ৪.৫ কোটিৰ ভিতৰত বুলি অনুমান কৰা হৈছে, আনহাতে এক বা ২০ লাখ কুৰ্দ প্ৰব্ৰজনকাৰীত বাস কৰে। তুৰস্কৰ জনসংখ্যাৰ ১৮ৰপৰা ২৫%<ref name="Mackey">{{cite book|first=Sandra|last=Mackey|title=The Reckoning: Iraq and the Legacy of Saddam|url=https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack|url-access=registration|publisher=W.W. Norton and Co.|year=2002|page=[https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack/page/350 350]|isbn=9780393051414|quote=As much as 25% of Turkey is Kurdish}} This would raise the population estimate by about 5 million.{{dubious|date=October 2014}}<!--What does this even mean and what was her source? Without context, this may refer to area not population.--></ref>, ইৰাকত ১৫ৰপৰা ২০% <ref name="USDOS2012">{{cite web|title=Background Note: Syria|author=Bureau of Near Eastern Affairs|work=State.gov|publisher=US State Department|location=Washington, DC|date=9 March 2012|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm|access-date=2 August 2015}} The CIA ''World Factbook'' reports all non-Arabs make up 9.7% of the Syrian population, but does not break out the Kurdish figure separately. However, this State Dept. source provides a figure of 9%. {{as of|2015|08}}, the current document at this state.gov URL no longer provides such ethnic group data.</ref> [[ইৰাণ]]ৰ ১০% আৰু ছিৰিয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৯% কুৰ্দসকলৰ সংখ্যা। চাৰিওখন দেশতে কুৰ্দসকল আঞ্চলিক সংখ্যাগৰিষ্ঠ, যেনে তুৰ্কী কুৰ্দিস্তান, ইৰাকী কুৰ্দিস্তান, ইৰাণৰ কুৰ্দিস্তান, [[ছিৰিয়া]]ৰ কুৰ্দিস্তান। মধ্যপ্ৰাচ্যৰ আৰব, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কৰ পিছত কুৰ্দসকল চতুৰ্থ বৃহত্তম জনগোষ্ঠী। ১৯৯১ চনত কুৰ্দৰ মুঠ সংখ্যা ২ কোটি ২৫ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল; ইয়াৰে ৪৮% [[তুৰস্ক]]ত, ২৪% [[ইৰাণ]]ত, ১৮% [[ইৰাক]]ত আৰু ৪% ছিৰিয়াত বাস কৰিছিল <ref>{{cite web|title=A Stateless Nation's Quest for Sovereignty in the Sky|first=Amir|last=Hassanpour|date=7 November 1995|publisher=[[Concordia University]]|url=http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070820033216/http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-date=20 August 2007|access-date=3 August 2015}} Paper presented at the Freie Universitat Berlin. For the figure, cites: {{cite news|title=The Kurds: A Nation Denied|first=David|last=McDowall|year=1992|location=London|publisher=Minority Rights Group}}</ref>। শেহতীয়াকৈ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিমীয়া দেশসমূহত কুৰ্দিছ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৫ লাখ হৈছে, ইয়াৰে প্ৰায় আধা [[জাৰ্মানী]]ত বাস কৰে। ট্ৰেন্সককাছাছ আৰু মধ্য এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দসকলৰ ক্ষেত্ৰখন অনন্য। এই লোকসকলে বেছিভাগেই [[ৰাছিয়া]] সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত তালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাত বাস কৰাৰ এশ বছৰৰো অধিক সময় তেওঁলোকে স্বতন্ত্ৰভাৱে বিকশিত হৈছে আৰু এক সুকীয়া জাতিগত পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে।<ref>"The Kurds of Caucasia and Central Asia have been cut off for a considerable period of time and their development in Russia and then in the Soviet Union has been somewhat different. In this light the Soviet Kurds may be considered to be an ethnic group in their own right." ''[[The Red Book of the Peoples of the Russian Empire]]'' {{cite web|title=Kurds|url=http://www.eki.ee/books/redbook/kurds.shtml|publisher=Institute of Estonia (EKI)|access-date=22 June 2012}}</ref> ১৯৯০ চনত এই গোটৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ০৪ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। <ref>Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992), p. 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrgyzstan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000) (total 410,000).</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery> File:Mercier. Kurde (Asie). Auguste Wahlen. Moeurs, usages et costumes de tous les peuples du monde. 1843.jpg|আগষ্ট ভাহলেনৰদ্বাৰা মাৰ্চিয়াৰ কুৰ্ডে (আছি), ১৮৪৩ চন File:AmadeoPreziosi1816 1882.jpg|আমাদেও প্ৰেজিঅ'ছিৰদ্বাৰা অংকিত কুৰ্দিছ যোদ্ধা File:3. Turquie d'Asia - 3. Vilayet de Koniah - 10. Planche.png|আৰ্মেনিয়ান, তুৰ্কী আৰু কুৰ্দিছ মহিলাসকল নিজৰ পৰম্পৰাগত পোছাকত, ১৮৭৩ চন File:Zakho Kurds by Albert Kahn (color-corrected).jpg|এলবাৰ্ট কানৰ ফটোত জাখো কুৰ্দছ, ১৯১০ চন File:Kurdish Cavalry in the Caucasus Mountains. The New York Times, January 24, 1915.jpg|ককেছাছ পৰ্বতমালাৰ গিৰিপথত কুৰ্দিছ অশ্বাৰোহী বাহিনী (দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ২৪ জানুৱাৰী, ১৯১৫) File:A Jaf chief, S. Kurdistan.jpg|এজন কুৰ্দিছ মুখিয়াল File:Antoin Sevruguin 1 kurdish woman.jpg|ইৰাণৰ পিৰানশ্বহৰৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা, এণ্টোৱান চেভৰুগুইন File:Nowruz 2017 in Bisaran, Kurdistan province.jpg|পূব কুৰ্দিস্তানৰ বিচাৰাণৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা আৰু এটি শিশু,২০১৭ File:A group of Kurdish men with traditional clothing at Hawraman, Kurdistan.jpg| পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পিন্ধা কুৰ্দি পুৰুষৰ এটা দল, হাৰামান File:Guard at Citadel - Erbil - Iraq.jpg|পৰম্পৰাগত কাপোৰ পিন্ধা এজন কুৰ্দিছ লোক, আৰবিল File:YPJ - Rojava.jpg|উত্তৰ আৰু পূব ছিৰিয়াৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰশাসনৰ' জাভাৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা যোদ্ধা। </gallery> ===তথ্যৰ উৎস=== {{reflist}} === কিতাপৰ উদ্ধৃতিৰ উৎস === * {{cite book|last1=Aslanian|first1=Sebouh|title=From the Indian Ocean to the Mediterranean: The Global Trade Networks of Armenian Merchants from New Julfa|date=2011|publisher=University of California Press|location=California|isbn=978-0520947573}} * {{cite book|last1=Blow|first1=David|title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0857716767}} * {{cite book|last1=Bournoutian|first1=George|author-link1=George Bournoutian|title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present)|date=2002|publisher=Mazda Publishers|isbn=978-1568591414|page=[https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208 208]|edition=2|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208}} * {{cite book|last1=Floor|first1=Willem|last2=Herzig|first2=Edmund|title=Iran and the World in the Safavid Age|date=2012|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1850439301}} * Barth, F. 1953. ''Principles of Social Organization in Southern Kurdistan.'' Bulletin of the University Ethnographic Museum 7. Oslo. * Hansen, H.H. 1961. ''The Kurdish Woman's Life.'' Copenhagen. Ethnographic Museum Record 7:1–213. * {{cite book|last1=Kennedy|first1=Hugh|title=Crusader Castles|date=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-79913-3|language=en}} * Leach, E.R. 1938. ''Social and Economic Organization of the Rowanduz Kurds.'' London School of Economics Monographs on Social Anthropology 3:1–74. * Longrigg, S.H. 1953. ''Iraq, 1900–1950.'' London. * Masters, W.M. 1953. ''Rowanduz.'' Ph.D. dissertation, University of Michigan. * McKiernan, Kevin. 2006. ''The Kurds, a People in Search of Their Homeland''. New York: St. Martin's Press. {{ISBN|978-0-312-32546-6}} * {{cite book|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|title=Historical Dictionary of Georgia|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1442241466|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ}} * {{cite encyclopedia|article=ŠAYḴ-ʿALI KHAN ZANGANA|last=Matthee|first=Rudi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/shaykh-ali-khan|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica}} * {{Cite book|title=The Crusades, Christianity, and Islam.|last=Riley-Smith|first=Jonathan|publisher=Columbia University Press|year=2008|isbn=978-0-231-14625-8}} * {{Cite encyclopedia|title=ʿANNAZIDS|year=1985|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Aḥmad|first=K. M.|pages=97–98|volume=II. Fasc. 1}} * {{cite encyclopedia|last=Atmaca|first=Metin|year=2012|editor=Fleet, Kate|editor2=Krämer, Gudrun|editor3=Matringe, Denis|editor4=Nawas, John|editor5=Stewart, Devin J.|title=Bābān|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_25080|isbn=9789004464582|publisher=Brill|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, THREE.}} * {{Cite book|title=Meta-Religion: Religion and Power in World History.|last=Laine|first=James W.|publisher=California University Press|year=2015|isbn=978-0-520-95999-6}} * {{cite book|title=The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs|last=Madelung|first=W.|publisher=Cambridge University Press|year=1975|isbn=978-0-521-20093-6|editor-last=Frye|editor-first=R. N.|location=Cambridge|chapter=The Minor Dynasties of Northern Iran}} * {{Cite encyclopedia|title=BAHDĪNĀN|year=1988|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|volume=III, Fasc. 5|last=Hassanpour|first=A.|page=485}} * {{Cite book|title=Arabs in History|last=Lewis|first=Bernard|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=978-0-19-158766-5}} * {{cite encyclopedia|last=Spuler|first=B.|date=2012|title=Faḍlawayh|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Publishers|doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_2233|isbn=9789004161214}} * {{Cite book|title=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East From the Sixth to the Eleventh Century|last=Kennedy|first=Hugh|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781317376392|edition=3nd}} * {{Cite encyclopedia|title=SHADDADIDS|year=2000|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Peacock|first=Andrew}} * {{Cite book|title=Decline and fall of Byzantium to the Ottoman Turks|last=Magoulias|first=Harry J.|publisher=State University Press|year=1975|isbn=978-0-8143-1540-8}} * {{Cite book|title=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|last=Tapper|first=Richard|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521583367|language=en}} * {{Cite book|title=The New Islamic Dynasties|last=Bosworth|first=C.E|publisher=Columbia University Press|year=1996|isbn=978-0-231-10714-3}} * {{cite encyclopedia|title=Daysam|last=Bosworth|first=C. Edmund|pages=172–173|date=1994|encyclopedia=Encyclopædia Iranica. Vol. VII, Fasc. 2}} * {{cite book|title=From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260|last=Humphreys|first=R. Stephen|publisher=State University of New York Press|year=1977|isbn=0-87395-263-4}} * {{cite book|title=Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania|last1=Vacca|first1=Alison|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1107188518}} * {{cite encyclopedia|last1=Mazaheri|first1=Mas‘ud Habibi|last2=Gholami|first2=Rahim|title=Ayyūbids|year=2008|encyclopedia=Encyclopedia Islamica|publisher=Brill|editor1=Madelung, Wilferd|editor2=Daftary, Farhad|doi=10.1163/1875-9831_isla_COM_0323|isbn=978-90-04-16860-2}} * {{Cite encyclopedia|title=HAZĀRASPIDS|year=2003|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Bosworth|first=C. Edmund|volume=XII. Fasc. 1|pages=93}} * {{Cite book|title=The Pursuit of Pleasure: Drugs and Stimulants in Iranian History, 1500–1900|last=Matthee|first=Rudi|publisher=Princeton University Press|year=2005|isbn=978-1-4008-3260-6}} * {{cite encyclopedia|article=|last=Hamid|first=Algar|year=2006|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XIII. Fasc. 5|pages=456–474|title=IRAN ix. RELIGIONS IN IRAN (2) Islam in Iran (2.3) Shiʿism in Iran Since the Safavids}} * {{Cite encyclopedia|last=Minorsky|first=Vladimir|date=2012|title=Lak|publisher=Brill Publishers|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|edition=Second|doi=10.1163/1573-3912_islam_COM_0562|isbn=9789004161214}} * {{cite encyclopedia|year=2009|title=Ṣafavid Dynasty|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|last2=Matthee|first2=Rudi|last1=Amoretti|first1=Biancamaria Scarcia|editor-last=Esposito|editor-first=John L.|publisher=Oxford University Press}} * {{Cite book|title=Iran: a Modern History|last=Amanat|first=Abbas|publisher=Yale University Press|year=2017|isbn=9780300231465}} * {{cite encyclopedia|title=SAFAVID DYNASTY|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Matthee|first=Rudi}} * {{Cite book|title=Studies in Caucasian History|last=Minorsky|first=V.|publisher=Cambridge University Press|year=1953|isbn=978-0-521-05735-6}} * {{cite encyclopedia|title=EBN BAZZĀZ|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Savory|first=Roger|page=8|volume=VIII. Fasc. 1.}} * {{Cite book|title=Nomads in the Middle East|last=Manz|first=Beatrice F.|publisher=Cambridge University Press|year=2021|isbn=9781139028813}} ==টোকা== {{Notelist}} ==অধিক পঢ়ক== {{Library resources box}} * {{cite journal|author-link=Samir Amin |last=Amin |first=Samir |date=October 2016 |url=http://monthlyreview.org/2016/10/01/the-kurdish-question-then-and-now/ |title=The Kurdish Question Then and Now |journal=[[Monthly Review]] |volume=68 |issue=5}} * {{cite book|last=Dundas |first=Chad |chapter=Kurdish Americans |title=Gale Encyclopedia of Multicultural America |editor-first=Thomas |editor-last=Riggs |edition=3rd |volume=3 |year=2014 |publisher=Gale |pages=41–52 |chapter-url=https://link.gale.com/apps/doc/CX3273300110/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=d68f87d1 }} * {{cite book|last=Eppel |first=Michael |title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism |year=2016 |publisher=University of Texas Press}} * {{cite book|editor-last=Maisel |editor-first=Sebastian |title=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |publisher=ABC-Clio |year=2018}} * {{cite book|last=Shareef |first=Mohammed |title=The United States, Iraq and the Kurds: Shock, Awe and Aftermath |publisher=Routledge |year=2014}} ===ইতিহাস তালিকা=== * {{Cite web |last=Hitchins |first=Keith |date=2021 |title=Kurds. Studies of Modern Kurdish History |url=https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |access-date=22 March 2025 |website=[[Encyclopaedia Iranica Online]] |publisher=Brill |doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |doi-access=free}} * {{Cite journal|last1=Maxwell|first1=Alexander|last2=Smith|first2=Tim|year=2015|title=Positing 'not-yet-nationalism': limits to the impact of nationalism theory on Kurdish historiography|journal=Nationalities Papers|volume=43|issue=5|pages=771–787|doi=10.1080/00905992.2015.1049135|s2cid=143220624}} * {{cite book|editor-last=Meho |editor-first=Lokman I. |title=The Kurdish Question in U.S. Foreign Policy: A Documentary Sourcebook |publisher=Praeger |year=2004 |location=Westport, Conn. |ISBN=9780313314353 |OCLC=845600852 }} * {{cite journal|last=Sharif |first=Nemat |url=https://www.proquest.com/openview/13dfa04be0192500842b32d89182f1dc/1?pq-origsite=gscholar&cbl=44192 |title=A Brief History of Kurds and Kurdistan: Part I: From the Advent of Islam to AD 1750 |journal=The International Journal of Kurdish Studies |volume=10 |issue=1/2 |year=1996 |pages=105–155}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Kurdish people}} * [http://www.institutkurde.org/ The Kurdish Institute of Paris] Kurdish language, history, books and latest news articles. * [https://web.archive.org/web/20010721001234/http://www.kurdistanica.com/ The Encyclopaedia of Kurdistan] * [https://web.archive.org/web/20150924001027/http://www.enstituyakurdi.org/index.php?newlang=english Istanbul Kurdish Institute] * [https://web.archive.org/web/20060717023951/http://www.pen-kurd.org/index-en.html The Kurdish Center of International Pen] * [http://www.kurdishlibrary.org/ Kurdish Library], supported by the [[Sweden|Swedish]] Government. * [https://web.archive.org/web/20041024074007/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html Ethnic Cleansing and the Kurds] * [http://www.transoxiana.org/0109/aloian-kurds_ottoman_hungary.html The Kurds in the Ottoman Hungary] by Zurab Aloian * [http://theotheriraq.com/ "The Other Iraq" Kurdish Information Website] === The Kurdish issue in Turkey === * [https://web.archive.org/web/20020527064459/http://www.db.idpproject.org/Sites/idpSurvey.nsf/wCountries/Turkey A report on Kurdish IDPs – 2005] * [https://web.archive.org/web/20050409063105/http://www.dw-world.de/dw/article/0%2C1564%2C1484632%2C00.html A German newspaper's take on the Kurdish issue – 2005] * [https://www.theguardian.com/The_Kurds/Story/0,,428351,00.html The Guardian – ''What's in a name? Too much in Turkey'' – 2001] * {{cite web|url=https://www.foreignpolicyjournal.com/2011/04/22/the-kurdish-issue/3/|title=The impact on the politics of Iraq and Turkey and their bilateral relations regarding the Kurds in the post-Saddam regime|author=Sonia Roy|date=22 April 2011|publisher=Foreign Policy Journal}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] [[শ্ৰেণী:জনগোষ্ঠী]] j94mlkg0h02lpwnx7ov5915ycpcgtgw 604991 604988 2026-05-06T18:07:12Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম */ 604991 wikitext text/x-wiki {{Short description|Iranic ethnic group}} {{bots|deny=Citation bot}} {{Infobox ethnic group | native_name_lang = ku | flag = | flag_caption = | group = কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী | native_name = {{langx|ku|کورد|Kurd|label=none}} | image = | pop =৩০–৩৫ মিলিয়ন <ref name="washingtonkurd">{{cite web |title=Kurdish Population|url=https://dckurd.org/kurdistan/|publisher=[[Washington Kurdish Institute]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250109021853/https://dckurd.org/kurdistan/|archive-date=9 January 2025|quote=''There are an estimated 30–35 million Kurds, and about half of them live in Turkey.''}}</ref><br>(''ৱাছিংটন কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট'',২০২৪ চনৰ অনুমান )<hr>30–40 million<ref name="CIAonline">{{cite book|title=The World Factbook|edition=Online|date=2015|publisher=US [[Central Intelligence Agency]]|location=Langley, Virginia|issn=1553-8133|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|access-date=2 August 2015|archive-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|url-status=dead|archivedate=6 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/}} A rough estimate in this edition gives populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or in adjacent regions. The CIA estimates are {{as of|lc=y|2015|8}} – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15–20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.</ref><br>(''দ্য ৱল্ড ফেক্টবুক'', ২০১৫ চনৰ অনুমান)<hr>36.4–45.6 million<ref name="KIOP2017">[http://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004 The Kurdish Population] by the [[Kurdish Institute of Paris]], 2017 estimate. The Kurdish population is estimated at 15–20 million in Turkey, 10–12 million in Iran, 8–8.5 million in Iraq, 3–3.6 million in Syria, 1.2–1.5 million in the European diaspora, and 400k–500k in the former USSR—for a total of 36.4 million to 45.6 million globally.</ref><br>(''কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট অৱ পেৰিছ'', ২০১৭ চনৰ অনুমান) | region1 = {{TUR}} | pop1 = {{estimation|14.3–20 million}} | ref1 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region2 = {{IRN}} | pop2 = {{estimation|8.2–12 million}} | ref2 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region3 = {{IRQ}} | pop3 = {{estimation|5.6–8.5 million}} | ref3 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region4 = {{SYR}} | pop4 = {{estimation|1.5–3.6 million}} | ref4 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/><ref name="HeritageforPeace">{{cite web |title=Demographics of Syria|url=https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/ |publisher=[[Heritage for Peace]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205182626/https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/|archive-date=5 December 2024|quote=''Around 1.5 million Kurds form Syria’s largest ethnic minority. About a third of them live in the foothills of the Taurus Mountains north of Aleppo, and an equal number along the Turkish border in the Jazirah. A further 10 per cent can be found in the vicinity of Jarabulus northeast of Aleppo, and from 10–15 per cent in the Hayy al-Akrad (Quarter of the Kurds) on the outskirts of Damascus.''}}</ref> | region5 = {{GER}} | pop5 = 1.2–1.5 million | ref5 = <ref>{{cite web|url=https://www.sueddeutsche.de/politik/interview-am-morgen-wir-deutsche-kurden-aergern-uns-ueber-die-bundesregierung-1.3913545! amp|title="Wir Kurden ärgern uns über die Bundesregierung" – Politik|date=21 March 2018|publisher=Süddeutsche.de|access-date=18 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.heise.de/tp/features/Geschenk-an-Erdogan-Kurdisches-Kulturfestival-verboten-4155967.html|title=Geschenk an Erdogan? Kurdisches Kulturfestival verboten|date=5 September 2018|publisher=heise.de|access-date=18 May 2019}}</ref> | region6 = {{flag icon|Azerbaijan}} [[আজাৰবাইজান]] | pop6 = 150,000–180,000 | ref6 = <ref name="coucileub">''[http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/WorkingDocs/Doc06/EDOC11006.htm The cultural situation of the Kurds]'', <cite>A report by Lord Russell-Johnston, Council of Europe, July 2006</cite>.</ref><!-- تکمیل یادکرد توسط ربات از ویکی انگلیسی --><ref name="Vanly">Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992). pg 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrghizistan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000), Total 450,000</ref> | region7 = {{FRA}} | pop7 = ১৫০,০০০ | ref7 = <ref>{{cite news|title=3 Kurdish women political activists shot dead in Paris|url=https://edition.cnn.com/2013/01/10/world/europe/france-kurd-deaths/|access-date=9 June 2014|publisher=CNN|date=11 January 2013}}</ref> | region8 = {{flag icon|Sweden}} চুইডেন | pop8 = ১০০,০০০+ | ref8 = <ref>{{Cite web|title=NATO Membership for Sweden: Between Turkey and the Kurds|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/nato-membership-sweden-between-turkey-and-kurds|access-date=7 August 2023|publisher=The Washington Institute|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Will exiled Kurds pay price of Sweden's NATO entry?|work=The Christian Science Monitor|url=https://www.csmonitor.com/World/Europe/2023/0228/Will-exiled-Kurds-pay-price-of-Sweden-s-NATO-entry|access-date=7 August 2023|issn=0882-7729}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 May 2022|title=NATO bid reignites Sweden's dispute with Turkey over Kurds|url=https://www.politico.eu/article/sweden-finland-nato-turkey-erdogan-magdalena-anderssonkurdish-rights/|access-date=7 August 2023|website=POLITICO|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=TT|date=23 September 2017|title=Svenskkurder: Självständighet kan inte vänta|language=sv|work=Svenska Dagbladet|url=https://www.svd.se/a/P7M45/svenskkurder-sjalvstandighet-kan-inte-vanta|access-date=7 August 2023|issn=1101-2412}}</ref> | region9 = {{flag icon|Netherlands}}[[নেদাৰলেণ্ড]] | pop9 = ১০০,০০০ | ref9 = <ref>{{cite news|title=Diaspora Kurde|url=https://www.institutkurde.org/kurdorama/|website=Institutkurde.org|access-date=2 November 2019|language=fr}}</ref> | region10 = {{flag icon|Russia}} [[ৰাছিয়া]] | pop10 = ৬৩,৮১৮ | ref10 = <ref>{{cite web|title=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|work=Demoscope.ru|access-date=4 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521170119/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|archive-date=21 May 2012}}</ref> | region11 = {{flag icon|Belgium}} বেলজিয়াম | pop11 = ৫০,০০০ | ref11 = <ref name=IKP>{{cite web|title=The Kurdish Diaspora|url=http://www.institutkurde.org/en/kurdorama/|website=Institut Kurde de Paris|access-date=9 June 2014}}</ref> | region12 = {{flag icon|United Kingdom}} [[যুক্তৰাজ্য ]] | pop12 = ৪৯,৮৪১ | ref12 = <ref name="uk1">{{cite web|title=QS211EW – Ethnic group (detailed)|url=http://www.nomisweb.co.uk/census/2011/CT0010/view/2092957703|work=nomis|publisher=Office for National Statistics|access-date=3 August 2013}}</ref><ref name="uk2" >{{cite web|title=Ethnic Group – Full Detail_QS201NI|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/18/2011_Northern_Ireland_census_results_-_Ethnic_group_%28QS201NI%29.pdf|access-date=4 September 2013}}</ref><ref name="uk3" >{{cite web|title=Scotland's Census 2011 – National Records of Scotland – Ethnic group (detailed)|url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|publisher=Scotland Census|access-date=29 September 2013|archive-date=21 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|url-status=dead|archivedate=21 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region13 = {{flagicon|Kazakhstan}} [[কাজাখাস্তান]] | pop13 =৪৭,৯৩৮ | ref13 = <ref>{{cite web|title=Ethnic composition of Kazakhstan 2021|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|access-date=4 July 2022|archivedate=21 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321205438/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|deadurl=yes}}</ref> | region14 = {{flag icon|Armenia}} [[আৰ্মেনিয়া]] | pop14 = ৩৭,৪৭০ | ref14 = <ref>{{cite web|title=Information from the 2011 Armenian National Census|url=http://www.armstat.am/file/doc/99478353.pdf|language=hy|work=Statistics of Armenia|access-date=27 May 2014}}</ref> | region15 = {{flag icon|Switzerland}} [[চুইজাৰলেণ্ড]] | pop15 = ৩৫,০০০ | ref15 = <ref>{{cite web|title=Switzerland|url=http://www.ethnologue.com/country/CH|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region16 = {{flag icon|Denmark}} [[ডেনমাৰ্ক]] | pop16 = ৩০,০০০ | ref16 = <ref>{{cite news|title=Fakta: Kurdere i Danmark|url=http://jyllands-posten.dk/indland/ECE5105449/fakta-kurdere-i-danmark/|access-date=24 December 2013|newspaper=Jyllandsposten|date=8 May 2006|language=da}}</ref> | region17 = {{flag icon|Jordan}} [[জৰ্ডান]] | pop17 = ৩০,০০০ | ref17 = <ref>{{cite web|title=Language and Cultural Shift Among the Kurds of Jordan|url=http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|access-date=10 November 2012|first1=Mahmoud A.|last1=Al-Khatib|first2=Mohammed N.|last2=Al-Ali|page=12|archive-date=1 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|url-status=dead|archivedate=1 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region18 = {{flag icon|Austria}} [[অষ্ট্ৰিয়া]] | pop18 = ২৩,০০০ | ref18 = <ref>{{cite web|title=Austria|url=http://www.ethnologue.com/country/AT|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region19 = {{flag icon|Greece}} [[গ্ৰীচ]] | pop19 = ২২,০০০ | ref19 = <ref>{{cite web|title=Greece|url=http://www.ethnologue.com/country/GR/|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region20 = {{USA}} | pop20 = ২০,৫৯১–৪০,০০০ | ref20 = <ref name="USCensus" >{{cite web|title=2011–2015 American Community Survey Selected Population Tables|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|url-status=dead|publisher=Census Bureau|access-date=29 March 2019|archivedate=12 February 2020|archiveurl=https://archive.today/20200212214434/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|deadurl=yes}}</ref>{{New archival link needed|date=April 2026}} | region21 = {{flag icon|Canada}} [[কানাডা]] | pop21 = ১৬,৩১৫ | ref21 = <ref>{{cite web|title=Ethnic Origin (279), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3), Generation Status (4), Age (12) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces and Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2016 Census|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|access-date=3 February 2018|date=25 October 2017}}</ref> | region22 = {{flag icon|Finland}} [[ফিনলেণ্ড]] | pop22 = 15,850 | ref22 = <ref>{{cite web|title=Language according to age and sex by region 1990 – 2021|url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/|publisher=Statistics Finland|access-date=27 November 2022}}</ref> | region23 = {{flag icon|Georgia}} জৰ্জিয়া | pop23 = ১৩,৮৬১ | ref23 = <ref>{{cite web|title=Population/Census|url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf|website=geostat.ge}}</ref> | region24 = {{flag icon|Kyrgyzstan}} [[কিৰ্গিস্তান]] | pop24 = ১৩,২০০ | ref24 = <ref>{{cite web|title=Number of resident population by selected nationality|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|publisher=United Nations|access-date=9 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|archive-date=10 July 2012|archivedate=10 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region25 = {{flag icon|Australia}} [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] | pop25 = ১০,১৭১ | ref25 = <ref>{{cite web|year=2022|title=Australia – Ancestry|url=https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|access-date=27 November 2022|archive-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|url-status=dead|archivedate=14 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|deadurl=yes}}</ref> | region26 = {{flag icon|Indonesia}} [[ইণ্ডোনেচিয়া]] | pop26 = ৪,৮০০ | ref26 = <ref>{{cite journal|url=https://www.semanticscholar.org/paper/Living-in-Limbo%3A-Iraqi-Refugees-in-Indonesia-Hoffman/530df0dabcc39afbebf226d425583e79664f3c28|title=Living in Limbo: Iraqi Refugees in Indonesia|journal=Refuge: Canada's Journal on Refugees|language=en|volume=28|number=1|first=Sue|last=Hoffman|year=2012|publisher=[[Yale Law Journal]]|location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]]|pages=15–24|doi=10.25071/1920-7336.36085|doi-access=free}}</ref> | languages = {{Plainlist| * '''সংখ্যাগৰিষ্ঠ:'''<ref name="Iranatlas" >{{cite web|title=Atlas of the Languages of Iran A working classification|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.classification|website=Languages of Iran|access-date=25 May 2019}}</ref> * কুৰ্দিছ ভাষা * {{Hlist|কুৰ্মানজী |সোৰানী |দক্ষিণৰ কুৰ্দিছ |লাকি ভাষা}} * '''সংখ্যালঘু :'''<ref name="leezenberg">{{cite journal|author1=Michiel Leezenberg|title=Gorani Influence on Central Kurdish: Substratum or Prestige Borrowing?|journal=ILLC – Department of Philosophy, University of Amsterdam|page=1|year=1993|url=http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|access-date=29 May 2019|archive-date=12 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|url-status=dead|archivedate=12 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|deadurl=yes}}</ref> * {{Hlist|জাজা ভাষা|গোৰাণী ভাষা|শাবাকী ভাষা }} * '''দ্বিতীয় ভাষা:''' * {{Hlist|তুৰ্কী ভাষা|পাৰ্চী ভাষা|আৰৱী|অন্যান্য}} }} | religions = {{Plainlist| * '''প্ৰধানকৈ :'''<ref>{{cite web|title=Kurds in Turkey|url=https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|access-date=13 September 2022|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|url-status=dead|archivedate=15 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|deadurl=yes}}</ref> * [[ইছলাম]]{{efn|See [[kurdish Muslim]]}} * {{Hlist|চুন্নী ইছলাম|চিয়া ইছলাম}} * '''উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘু :'''<ref>{{cite web|url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdistan-religion/|title=Learn About Kurdish Religion}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/kurds-iran-missing-piece-middle-east-puzzle|title=Kurds of Iran: The missing piece in the Middle East Puzzle}}</ref> * {{Hlist|ইয়াজিদ ধৰ্ম |য়াৰছানিজম | জৰুষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম | কুৰ্দিছ আলেভিজম | [[Christianity]]{{efn|See [[Kurdish Christians]]}} | [[History of the Jews in Kurdistan|Judaism]]}} }} | related = Other [[Iranian peoples|Iranic peoples]] | footnotes = }} '''কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী বা কুৰ্দ জনগোষ্ঠী''' হৈছে পশ্চিম এছিয়াৰ স্থানীয় ইৰাণী জনগোষ্ঠী।<ref>*{{cite encyclopedia|last1=Bois|first1=Th.|last2=Minorsky|first2=V.|last3=MacKenzie|first3=D.N.|encyclopedia=Encyclopedia of Islam, Second Edition|publisher=Brill Online|title=Kurds, Kurdistān|date=24 April 2012|volume=5|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544?s.num=53&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.start=40&s.q=nihawand|quote=The Kurds, an Iranian people of the Near East, live at the junction of (...)|page=439}} *{{cite book|first=John A.|last=Shoup|title=Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=GN5yv3-U6goC&pg=PA159|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598843637}} *{{cite book|first=Kendal|last=Nezan|title=A Brief Survey of the History of the Kurds|url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php|publisher=Kurdish Institute of Paris}}</ref> দক্ষিণ-পূব [[তুৰস্ক]], উত্তৰ-পশ্চিম [[ইৰাণ]], উত্তৰ [[ইৰাক]] আৰু উত্তৰ-পূব ছিৰিয়াত বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চল কুৰ্দিস্তানৰ স্থানীয় লোক। ৩০–৪৫ মিলিয়ন লোকৰ বিশ্বব্যাপী থকা কুৰ্দিছ সম্প্ৰদায় মূলতঃ কুৰ্দিস্তানত কেন্দ্ৰীভূত যদিও কুৰ্দিস্তানৰ বাহিৰে পশ্চিম [[এছিয়া]] আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ কিছু অংশত কুৰ্দিছ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ বৃহৎ সম্প্ৰদায় বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য যে তুৰস্কৰ মধ্য আনাতোলিয়ান কুৰ্দসকল (যিসকলে ১৯২৩ চনৰ আৰ্মেনিয়ান গণহত্যাৰ পিছত পূব আনাতোলিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল, সেই সময়ত পশ্চিম আৰ্মেনিয়া বুলি কোৱা হৈছিল), লগতে ইস্তানবুলৰ কুৰ্দসকল; ইৰাণৰ খোৰাছানী কুৰ্দসকল; ককেছাছৰ কুৰ্দসকল (যিসকল মূলতঃ আজাৰবাইজান আৰু আৰ্মেনিয়াত আছে); আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ বিভিন্ন দেশত — বিশেষকৈ [[জাৰ্মানী]], [[ফ্ৰান্স]], [[ছুইডেন]] আৰু [[নেদাৰলেণ্ড]]ত বাস কৰে। ==ভাষা== [[File:Kurdish-inhabited area by CIA (1992).jpg|thumb|মধ্যপ্ৰাচ্যৰ কুৰ্দি বসতিপ্ৰধান অঞ্চল (১৯৯২)]] কুৰ্দি (কুৰ্দি: কুৰ্দি বা কুৰ্দি) হৈছে কুৰ্দি জনসাধাৰণে কোৱা আন্তঃসংযোগী উপভাষাৰ এটা গোট। <ref name="Iranica-KurdLang">{{cite encyclopedia |year=2008 |title=Kurdish Language |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |url=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-i |access-date=2 December 2011 |last=Paul |first=Ludwig}} Writes about the problem of attaining a coherent definition of "Kurdish language" within the Northwestern Iranian dialect continuum. There is no unambiguous evolution of Kurdish from Middle Iranian, as "from Old and Middle Iranian times, no predecessors of the Kurdish language are yet known; the extant Kurdish texts may be traced back to no earlier than the 16th century CE." Ludwig Paul further states: "Linguistics itself, or dialectology, does not provide any general or straightforward definition of at which point a language becomes a dialect (or vice versa). To attain a fuller understanding of the difficulties and questions that are raised by the issue of the 'Kurdish language,' it is therefore necessary to consider also non-linguistic factors."</ref> ইয়াক প্ৰধানকৈ [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দিস্তান গঠন কৰা অংশত কোৱা হয়।<ref>[http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm Geographic distribution of Kurdish and other Iranic languages] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071018024743/http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm |date=18 October 2007 }}</ref> ইৰাকত আৰবী ভাষাৰ সমান্তৰালভাৱে কুৰ্দিছ ভাষা জাতীয় ভাষা হিচাপে আনুষ্ঠানিক মৰ্যাদা আছে; ইৰাণত ইয়াক আঞ্চলিক ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে আৰু আৰ্মেনিয়াত ইয়াক সংখ্যালঘু ভাষা বুলি গণ্য কৰা হয়। দশম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আল-মাছৌদিৰ দৰে আৰব ভূগোলবিদসকলে কুৰ্দিছ জনসাধাৰণক এক সুকীয়া ভাষা সম্প্ৰদায় হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল। বহুতো কুৰ্দ দ্বিভাষিক বা বহুভাষিক; তেওঁলোকে নিজৰ মাতৃভাষা কুৰ্দি ভাষাৰ লগতে নিজৰ গৃহভূমিৰ ভাষাসমূহ—যেনে আৰবী, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী—দ্বিতীয় ভাষা হিচাপে কয়, আনহাতে কুৰ্দি প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সদস্যসকলে প্ৰায়ে তিনিটা বা তাতকৈ অধিক ভাষা কয়। তুৰ্কীকৃত আৰু আৰবীকৃত কুৰ্দসকলে প্ৰায়ে কুৰ্দি ভাষা কম ব্যৱহাৰ কৰে বা একেবাৰেই ব্যৱহাৰ নকৰে। মেকেঞ্জীৰ মতে কুৰ্দি ভাষাৰ সকলো উপভাষাই কেইটামান ভাষিক বৈশিষ্ট্য ভাগ কৰে যিবোৰ অন্যান্য ইৰাণী ভাষাত নাই। ==ধৰ্ম== ===ইছলাম=== কুৰ্দিছসকলৰ অধিকাংশই চুন্নী মুছলমান। এওঁলোকে শ্বাফী পন্থা অনুসৰণ কৰে যদিও এক উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘুৱে হানাফী পন্থা <ref>{{Cite journal|last1=Sarigil|first1=Zeki|last2=Fazlioglu|first2=Omer|date=2014|title=Exploring the roots and dynamics of Kurdish ethno-nationalism in Turkey|url=http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|journal=Nations and Nationalism|publisher=[[Bilkent University]]|volume=20|issue=3|page=447|doi=10.1111/nana.12058|hdl=11693/26432|hdl-access=free|access-date=20 February 2021|archive-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218061906/http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|url-status=dead}}</ref> আৰু আলেভিছ ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি বহুতো শ্বাফী কুৰ্দে দুটা চুফী আদেশৰ ভিতৰত এটা আদেশ অনুসৰণ কৰে। সেয়া হ'ল নাকচবন্দী আৰু কাদ্ৰিয়াহ।<ref>{{Cite journal|last=van Bruinessen|first=Martin|date=2000|title=The Qadiriyya and the lineages of Qadiri shaykhs in Kurdistan|journal=Journal of the History of Sufism|volume=1–2|citeseerx=10.1.1.545.8465}}</ref> চুন্নী ইছলামৰ উপৰি আলেভিছ আৰু ছিয়া ইছলামকো অনুসৰণ কৰে লাখ লাখ কুৰ্দিছলোকে। <ref>{{Cite book|last=McDowall|first=David|title=The Kurds: A Nation Denied|publisher=Minority Rights Group|year=1992|isbn=9781873194300|pages=57}}</ref> ===য়াজিদবাদ=== [[File:Yezidi New Year in Lalish (18 April 2017) 21.jpg|thumb|ললিছত ইয়াজিদী নৱবৰ্ষ উদ্‌যাপন, ১৮ এপ্ৰিল ২০১৭]] ইয়াজিদী ধৰ্ম হ'ল ইৰাণী প্ৰাক-জোৰ’ষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মৰ পশ্চিমীয়া শাখাত শিপা থকা এক ঈশ্বৰবাদী জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম। <ref name=":02">{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|oclc=879288867}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last=Foltz|first=Richard|date=1 June 2017|title=The "Original" Kurdish Religion? Kurdish Nationalism and the False Conflation of the Yezidi and Zoroastrian Traditions|url=http://dx.doi.org/10.1163/18747167-12341309|journal=Journal of Persianate Studies|volume=10|issue=1|pages=87–106|doi=10.1163/18747167-12341309|issn=1874-7094|url-access=subscription}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|first=Omarkhali|last=Khanna|title=The status and role of the Yezidi legends and myths : to the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|date=2011|oclc=999248462}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Kreyenbroek|first=Philip G.|url=https://books.google.com/books?id=OTQqAQAAMAAJ&q=Ancient+iranian|title=Yezidism—its Background, Observances, and Textual Tradition|date=1995|publisher=E. Mellen Press|isbn=978-0-7734-9004-8|language=en}}</ref> জগতখন সৃষ্টি কৰি সাতটা পৱিত্ৰ সত্তাৰ তত্ত্বাৱধানত অৰ্পণ কৰা এজন ঈশ্বৰৰ বিশ্বাসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। <ref name="Allison 2017">{{cite encyclopedia|title=The Yazidis|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Religion|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|url=https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|access-date=15 May 2021|date=25 January 2017|doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.254|isbn=9780199340378|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311065225/https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|archive-date=11 March 2019|author-last=Allison|author-first=Christine|doi-access=free|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|first=Açıkyıldız|last=Birgül|url=https://www.worldcat.org/oclc/772844849|title=The Yezidis : the History of a Community, Culture and Religion.|date=2010|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-0-85772-061-0|location=London|oclc=772844849}}</ref>এই সাতটা সত্তাৰ নেতা হৈছে টাউছ-ই-মালেক, যাক এটা ময়ূৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। <ref name="Allison 2017"/><ref name="Maisel">{{Cite book|last=Maisel|first=Sebastian|url=https://books.google.com/books?id=EFgIDgAAQBAJ&pg=PA44|title=Yezidis in Syria: Identity Building among a Double Minority|date=24 December 2016|publisher=Lexington Books|isbn=9780739177754|language=en}}</ref> ইয়াৰ অনুগামীৰ সংখ্যা বিশ্বজুৰি ৭ লাখৰপৰা ১০ লাখলৈকে আছে।<ref>{{Cite book|last=Rowe|first=Paul S.|url=https://books.google.com/books?id=bOF1DwAAQBAJ&dq=yezidis+number&pg=PT807|title=Routledge Handbook of Minorities in the Middle East|date=20 September 2018|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-23378-7|language=en}}</ref> [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দি অঞ্চলত এওঁলোক খিলঞ্জীয়া। ৰাছিয়া, জৰ্জিয়া আৰু আৰ্মেনিয়াতো য়াজিদীসকলৰ অৱস্থিতি আছে। শেহতীয়া য়াজিদী সম্প্ৰদায় অট্টোমান সাম্ৰাজ্যৰ মুছলমানসকলৰ নিৰ্যাতনৰপৰা পলায়ন কৰা শৰণাৰ্থীসকলে স্থাপন কৰিছে। <ref name=":1" /> ইয়াজিদবাদ কুৰ্দিছ আলেভিজম আৰু ইয়াৰানবাদৰ সৈতে বহুতোক্ষেত্ৰত মিল থকা দেখা যায় আৰু যিবোৰ প্ৰাক-ইছলামিক যুগৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল। <ref>{{Cite book|last1=Bozarslan|first1=Hamit|url=https://books.google.com/books?id=IXgnEAAAQBAJ|title=The Cambridge History of the Kurds|last2=Gunes|first2=Cengiz|last3=Yadirgi|first3=Veli|date=22 April 2021|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-58301-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Omarkhali|first=Khanna|date=January 2009|title=The status and role of the Yezidi legends and myths. To the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|url=https://www.academia.edu/7918305|journal=Folia Orientalia|issn=0015-5675|oclc=999248462}}</ref><ref>{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|url=https://www.worldcat.org/oclc/879288867|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|date=2013|language=English|oclc=879288867}}</ref> ===য়াৰছানিবাদ=== য়াৰছানিবাদক আহল-ই-হাক, আহলে-হাগ বা কাকাই বুলিও জনা যায়। কুৰ্দিস্তানৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত এই ধৰ্মও অন্যতম। যদিও অধিকাংশ য়াৰছানী শাস্ত্ৰ গোৰাণী ভাষাত আৰু সকলো য়াৰছানী পৱিত্ৰ স্থান কুৰ্দিস্তানত অৱস্থিত, তথাপি এই ধৰ্ম অনুগামী আন অঞ্চলতো পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, [[ইৰাক]]ৰ কুৰ্দিস্তানত ৩ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে, আনহাতে [[ইৰাণ]]ত ২০ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে।<ref>{{Cite web|title=About Yarsan, a religious minority in Iran and Yarsani asylum seekers – Yarsanmedia|url=http://www.yarsanmedia.org/ku/?p=10565|access-date=22 June 2021|language=fa-IR}}</ref> অৱশ্যে দুয়োখন দেশতে য়াৰছানীৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ নাই। ===জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম=== [[File:Faravahar-Gold.svg|thumb|জৰদস্তি ধৰ্মৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতীক ফৰৱাহাৰ (বা ফেৰোহৰ)ক এক ফ্ৰাভাছি (ৰক্ষক আত্মা)ৰ চিত্ৰণ বুলি গণ্য কৰা হয়। ]] ইৰাণী ধৰ্ম জৰোষ্ট্ৰিয়ানে ইৰাণী সংস্কৃতিৰ ওপৰত গভীৰভাৱে প্ৰভাৱ পেলাইছে। কিয়নো জৰোষ্ট্ৰিয়ানৰ এটা অংশ কুৰ্দিছ জনসাধাৰণ আৰু ইয়াৰ কিছু প্ৰভাৱ মধ্যযুগত ধৰ্মটোৰ অৱনতি ঘটাৰ পিছতো প্ৰচলিত আছে। ইৰাণী দাৰ্শনিক ছুহৰাৱাৰ্ডিয়ে জৰদস্তিৰ ধৰ্মৰপৰা বহুখিনি শিক্ষা আহৰণ কৰিছিল।<ref>Henry Corbin. The Man of Light in Iranian Sufism. Omega Publications, New York. 1994. {{ISBN|0-930872-48-7}}.</ref> নবী জৰোষ্ট্ৰিয়ান শিক্ষাৰ ভিত্তিত এই ধৰ্মৰ দেৱতা আহুৰা মাজদা। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত যেনে মচীহবাদ, সোণালী নিয়ম, স্বৰ্গ আৰু নৰকৰ ধাৰণা আৰু মুক্ত ইচ্ছাই দ্বিতীয় মন্দিৰ ইহুদী ধৰ্ম, নষ্টিচিজম, খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আৰু ইছলামকে ধৰি অন্যান্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থাসমূহক প্ৰভাবিত কৰিছে।<ref>{{Citation|last=Hinnel|first=J|title=The Penguin Dictionary of Religion|year=1997|publisher=Penguin Books UK}}</ref> ২০১৬ চনত ইৰাকৰ কুৰ্দিস্তানত প্ৰথমটো আনুষ্ঠানিক জৰোষ্ট্ৰিয়ান অগ্নি মন্দিৰ চুলেমানিয়াত মুকলি কৰা হয়। উপস্থিতসকলে ধৰ্মীয় জুই জ্বলাই ফ্ৰেম ড্ৰাম (বা ডাফ) বজাই এই অনুষ্ঠানটো উদ্‌যাপন কৰে। কুৰ্দিস্তান অঞ্চলৰ জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মৰ মুৰব্বী আৱাত তায়িবৰ দাবী যে বহুতে জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মলৈ ঘূৰি আহিছে যদিও ইছলামিক মৌলবাদীৰপৰা সম্ভাৱ্য প্ৰতিশোধৰ ভয়ত ইয়াৰে কিছুমানে ইয়াক গোপন কৰি ৰাখিছে। ===খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম=== যদিও কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ অসংখ্য ঐতিহাসিক বিৱৰণ আছে, তথাপি ইয়াৰে অধিকাংশই ব্যক্তি বিশেষৰহে, কোনো বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ নহয়। কিন্তু ১৯ আৰু ২০ শতিকাৰ কেইবাটাও ভ্ৰমণ-কাহিনীত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টান জনগোষ্ঠীৰ লগতে উল্লেখযোগ্য খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যা থকা কুৰ্দি মুছলমান জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখ আছে। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ এটা বৃহৎ অংশ আৰ্মেনিয়ান বা অচূৰীয় মূলৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়,<ref>{{cite journal|last1=Sykes|first1=M.|year=1908|title=The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire|url=https://zenodo.org/record/1449629|journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|volume=38|pages=451–486|doi=10.2307/2843309|jstor=2843309}}</ref> আৰু কিছুমান খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা এতিয়াও আছে বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। পূৰ্বৰ শতিকাৰ কুৰ্দি ভাষাত লিখা কেইবাটাও খ্ৰীষ্টান প্ৰাৰ্থনাও আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে।<ref>Hervas, L. Saggio. (1787). 'Pratico delle lingue: con prolegomeni, e una raccolta di orazioni dominicali in piu di trecento lingue e dialetti...'. Cesena: Per Gregorio Biasini, pp. 156–157.</ref> শেহতীয়া বছৰবোৰত মুছলমান পটভূমিৰ কিছুমান কুৰ্দে খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |title=A Muslim Leader Converted to Christianity in Iraqi Kurdistan |access-date=6 June 2020 |archive-date=19 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |url-status=dead |archivedate=19 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=The Kurds|url=http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|access-date=9 March 2016|website=Urbana|archive-date=28 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|url-status=dead|archivedate=28 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-islamic-state-christians-idUSKCN1RS19N|title=Christianity grows in Syrian town once besieged by Islamic State|date=16 April 2019|agency=Reuters}}</ref> বাইবেলৰ কিছু অংশ প্ৰথমবাৰৰ বাবে কুৰ্মানজী উপভাষাত ১৮৫৬ চনত উপলব্ধ কৰা হৈছিল। আমেৰিকান বাইবেল ছ'চাইটিৰ আৰ্মেনিয়ান কৰ্মচাৰী ষ্টেপানে গছপেল(Gospel)সমূহ অনুবাদ কৰিছিল আৰু ১৮৫৭ চনত প্ৰকাশ কৰিছিল। ঐতিহাসিকভাৱে বিখ্যাত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ ভিতৰত জাকাৰে আৰু ইভানে মাখাৰগ্ৰাডজেলি নামৰ দুজন ভাতৃও আছে। <ref>Alexei Lidov, 1991, The mural paintings of Akhtala, p. 14, Nauka Publishers, Central Dept. of Oriental Literature, University of Michigan, {{ISBN|5-02-017569-2}}, {{ISBN|978-5-02-017569-3}}, ''It is clear from the account of these Armenian historians that Ivane's great-grandfather broke away from the Kurdish tribe of Babir''</ref><ref>Vladimir Minorsky, 1953, Studies in Caucasian History, p. 102, CUP Archive, {{ISBN|0-521-05735-3}}, {{ISBN|978-0-521-05735-6}}, ''According to a tradition which has every reason to be true, their ancestors were Mesopotamian Kurds of the tribe (xel) Babirakan.''</ref><ref>Richard Barrie Dobson, 2000, Encyclopedia of the Middle Ages: A-J, p. 107, Editions du Cerf, University of Michigan, {{ISBN|0-227-67931-8}}, {{ISBN|978-0-227-67931-9}}, ''under the Christianized Kurdish dynasty of Zak'arids they tried to re-establish nazarar system...''</ref> ==জনসংখ্যা== পশ্চিম এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দৰ সংখ্যা ৩ৰপৰা ৪.৫ কোটিৰ ভিতৰত বুলি অনুমান কৰা হৈছে, আনহাতে এক বা ২০ লাখ কুৰ্দ প্ৰব্ৰজনকাৰীত বাস কৰে। তুৰস্কৰ জনসংখ্যাৰ ১৮ৰপৰা ২৫%<ref name="Mackey">{{cite book|first=Sandra|last=Mackey|title=The Reckoning: Iraq and the Legacy of Saddam|url=https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack|url-access=registration|publisher=W.W. Norton and Co.|year=2002|page=[https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack/page/350 350]|isbn=9780393051414|quote=As much as 25% of Turkey is Kurdish}} This would raise the population estimate by about 5 million.{{dubious|date=October 2014}}<!--What does this even mean and what was her source? Without context, this may refer to area not population.--></ref>, ইৰাকত ১৫ৰপৰা ২০% <ref name="USDOS2012">{{cite web|title=Background Note: Syria|author=Bureau of Near Eastern Affairs|work=State.gov|publisher=US State Department|location=Washington, DC|date=9 March 2012|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm|access-date=2 August 2015}} The CIA ''World Factbook'' reports all non-Arabs make up 9.7% of the Syrian population, but does not break out the Kurdish figure separately. However, this State Dept. source provides a figure of 9%. {{as of|2015|08}}, the current document at this state.gov URL no longer provides such ethnic group data.</ref> [[ইৰাণ]]ৰ ১০% আৰু ছিৰিয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৯% কুৰ্দসকলৰ সংখ্যা। চাৰিওখন দেশতে কুৰ্দসকল আঞ্চলিক সংখ্যাগৰিষ্ঠ, যেনে তুৰ্কী কুৰ্দিস্তান, ইৰাকী কুৰ্দিস্তান, ইৰাণৰ কুৰ্দিস্তান, [[ছিৰিয়া]]ৰ কুৰ্দিস্তান। মধ্যপ্ৰাচ্যৰ আৰব, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কৰ পিছত কুৰ্দসকল চতুৰ্থ বৃহত্তম জনগোষ্ঠী। ১৯৯১ চনত কুৰ্দৰ মুঠ সংখ্যা ২ কোটি ২৫ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল; ইয়াৰে ৪৮% [[তুৰস্ক]]ত, ২৪% [[ইৰাণ]]ত, ১৮% [[ইৰাক]]ত আৰু ৪% ছিৰিয়াত বাস কৰিছিল <ref>{{cite web|title=A Stateless Nation's Quest for Sovereignty in the Sky|first=Amir|last=Hassanpour|date=7 November 1995|publisher=[[Concordia University]]|url=http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070820033216/http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-date=20 August 2007|access-date=3 August 2015}} Paper presented at the Freie Universitat Berlin. For the figure, cites: {{cite news|title=The Kurds: A Nation Denied|first=David|last=McDowall|year=1992|location=London|publisher=Minority Rights Group}}</ref>। শেহতীয়াকৈ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিমীয়া দেশসমূহত কুৰ্দিছ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৫ লাখ হৈছে, ইয়াৰে প্ৰায় আধা [[জাৰ্মানী]]ত বাস কৰে। ট্ৰেন্সককাছাছ আৰু মধ্য এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দসকলৰ ক্ষেত্ৰখন অনন্য। এই লোকসকলে বেছিভাগেই [[ৰাছিয়া]] সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত তালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাত বাস কৰাৰ এশ বছৰৰো অধিক সময় তেওঁলোকে স্বতন্ত্ৰভাৱে বিকশিত হৈছে আৰু এক সুকীয়া জাতিগত পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে।<ref>"The Kurds of Caucasia and Central Asia have been cut off for a considerable period of time and their development in Russia and then in the Soviet Union has been somewhat different. In this light the Soviet Kurds may be considered to be an ethnic group in their own right." ''[[The Red Book of the Peoples of the Russian Empire]]'' {{cite web|title=Kurds|url=http://www.eki.ee/books/redbook/kurds.shtml|publisher=Institute of Estonia (EKI)|access-date=22 June 2012}}</ref> ১৯৯০ চনত এই গোটৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ০৪ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। <ref>Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992), p. 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrgyzstan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000) (total 410,000).</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery> File:Mercier. Kurde (Asie). Auguste Wahlen. Moeurs, usages et costumes de tous les peuples du monde. 1843.jpg|আগষ্ট ভাহলেনৰদ্বাৰা মাৰ্চিয়াৰ কুৰ্ডে (আছি), ১৮৪৩ চন File:AmadeoPreziosi1816 1882.jpg|আমাদেও প্ৰেজিঅ'ছিৰদ্বাৰা অংকিত কুৰ্দিছ যোদ্ধা File:3. Turquie d'Asia - 3. Vilayet de Koniah - 10. Planche.png|আৰ্মেনিয়ান, তুৰ্কী আৰু কুৰ্দিছ মহিলাসকল নিজৰ পৰম্পৰাগত পোছাকত, ১৮৭৩ চন File:Zakho Kurds by Albert Kahn (color-corrected).jpg|এলবাৰ্ট কানৰ ফটোত জাখো কুৰ্দছ, ১৯১০ চন File:Kurdish Cavalry in the Caucasus Mountains. The New York Times, January 24, 1915.jpg|ককেছাছ পৰ্বতমালাৰ গিৰিপথত কুৰ্দিছ অশ্বাৰোহী বাহিনী (দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ২৪ জানুৱাৰী, ১৯১৫) File:A Jaf chief, S. Kurdistan.jpg|এজন কুৰ্দিছ মুখিয়াল File:Antoin Sevruguin 1 kurdish woman.jpg|ইৰাণৰ পিৰানশ্বহৰৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা, এণ্টোৱান চেভৰুগুইন File:Nowruz 2017 in Bisaran, Kurdistan province.jpg|পূব কুৰ্দিস্তানৰ বিচাৰাণৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা আৰু এটি শিশু,২০১৭ File:A group of Kurdish men with traditional clothing at Hawraman, Kurdistan.jpg| পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পিন্ধা কুৰ্দি পুৰুষৰ এটা দল, হাৰামান File:Guard at Citadel - Erbil - Iraq.jpg|পৰম্পৰাগত কাপোৰ পিন্ধা এজন কুৰ্দিছ লোক, আৰবিল File:YPJ - Rojava.jpg|উত্তৰ আৰু পূব ছিৰিয়াৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰশাসনৰ' জাভাৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা যোদ্ধা। </gallery> ===তথ্যৰ উৎস=== {{reflist}} === কিতাপৰ উদ্ধৃতিৰ উৎস === * {{cite book|last1=Aslanian|first1=Sebouh|title=From the Indian Ocean to the Mediterranean: The Global Trade Networks of Armenian Merchants from New Julfa|date=2011|publisher=University of California Press|location=California|isbn=978-0520947573}} * {{cite book|last1=Blow|first1=David|title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0857716767}} * {{cite book|last1=Bournoutian|first1=George|author-link1=George Bournoutian|title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present)|date=2002|publisher=Mazda Publishers|isbn=978-1568591414|page=[https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208 208]|edition=2|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208}} * {{cite book|last1=Floor|first1=Willem|last2=Herzig|first2=Edmund|title=Iran and the World in the Safavid Age|date=2012|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1850439301}} * Barth, F. 1953. ''Principles of Social Organization in Southern Kurdistan.'' Bulletin of the University Ethnographic Museum 7. Oslo. * Hansen, H.H. 1961. ''The Kurdish Woman's Life.'' Copenhagen. Ethnographic Museum Record 7:1–213. * {{cite book|last1=Kennedy|first1=Hugh|title=Crusader Castles|date=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-79913-3|language=en}} * Leach, E.R. 1938. ''Social and Economic Organization of the Rowanduz Kurds.'' London School of Economics Monographs on Social Anthropology 3:1–74. * Longrigg, S.H. 1953. ''Iraq, 1900–1950.'' London. * Masters, W.M. 1953. ''Rowanduz.'' Ph.D. dissertation, University of Michigan. * McKiernan, Kevin. 2006. ''The Kurds, a People in Search of Their Homeland''. New York: St. Martin's Press. {{ISBN|978-0-312-32546-6}} * {{cite book|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|title=Historical Dictionary of Georgia|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1442241466|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ}} * {{cite encyclopedia|article=ŠAYḴ-ʿALI KHAN ZANGANA|last=Matthee|first=Rudi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/shaykh-ali-khan|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica}} * {{Cite book|title=The Crusades, Christianity, and Islam.|last=Riley-Smith|first=Jonathan|publisher=Columbia University Press|year=2008|isbn=978-0-231-14625-8}} * {{Cite encyclopedia|title=ʿANNAZIDS|year=1985|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Aḥmad|first=K. M.|pages=97–98|volume=II. Fasc. 1}} * {{cite encyclopedia|last=Atmaca|first=Metin|year=2012|editor=Fleet, Kate|editor2=Krämer, Gudrun|editor3=Matringe, Denis|editor4=Nawas, John|editor5=Stewart, Devin J.|title=Bābān|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_25080|isbn=9789004464582|publisher=Brill|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, THREE.}} * {{Cite book|title=Meta-Religion: Religion and Power in World History.|last=Laine|first=James W.|publisher=California University Press|year=2015|isbn=978-0-520-95999-6}} * {{cite book|title=The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs|last=Madelung|first=W.|publisher=Cambridge University Press|year=1975|isbn=978-0-521-20093-6|editor-last=Frye|editor-first=R. N.|location=Cambridge|chapter=The Minor Dynasties of Northern Iran}} * {{Cite encyclopedia|title=BAHDĪNĀN|year=1988|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|volume=III, Fasc. 5|last=Hassanpour|first=A.|page=485}} * {{Cite book|title=Arabs in History|last=Lewis|first=Bernard|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=978-0-19-158766-5}} * {{cite encyclopedia|last=Spuler|first=B.|date=2012|title=Faḍlawayh|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Publishers|doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_2233|isbn=9789004161214}} * {{Cite book|title=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East From the Sixth to the Eleventh Century|last=Kennedy|first=Hugh|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781317376392|edition=3nd}} * {{Cite encyclopedia|title=SHADDADIDS|year=2000|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Peacock|first=Andrew}} * {{Cite book|title=Decline and fall of Byzantium to the Ottoman Turks|last=Magoulias|first=Harry J.|publisher=State University Press|year=1975|isbn=978-0-8143-1540-8}} * {{Cite book|title=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|last=Tapper|first=Richard|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521583367|language=en}} * {{Cite book|title=The New Islamic Dynasties|last=Bosworth|first=C.E|publisher=Columbia University Press|year=1996|isbn=978-0-231-10714-3}} * {{cite encyclopedia|title=Daysam|last=Bosworth|first=C. Edmund|pages=172–173|date=1994|encyclopedia=Encyclopædia Iranica. Vol. VII, Fasc. 2}} * {{cite book|title=From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260|last=Humphreys|first=R. Stephen|publisher=State University of New York Press|year=1977|isbn=0-87395-263-4}} * {{cite book|title=Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania|last1=Vacca|first1=Alison|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1107188518}} * {{cite encyclopedia|last1=Mazaheri|first1=Mas‘ud Habibi|last2=Gholami|first2=Rahim|title=Ayyūbids|year=2008|encyclopedia=Encyclopedia Islamica|publisher=Brill|editor1=Madelung, Wilferd|editor2=Daftary, Farhad|doi=10.1163/1875-9831_isla_COM_0323|isbn=978-90-04-16860-2}} * {{Cite encyclopedia|title=HAZĀRASPIDS|year=2003|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Bosworth|first=C. Edmund|volume=XII. Fasc. 1|pages=93}} * {{Cite book|title=The Pursuit of Pleasure: Drugs and Stimulants in Iranian History, 1500–1900|last=Matthee|first=Rudi|publisher=Princeton University Press|year=2005|isbn=978-1-4008-3260-6}} * {{cite encyclopedia|article=|last=Hamid|first=Algar|year=2006|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XIII. Fasc. 5|pages=456–474|title=IRAN ix. RELIGIONS IN IRAN (2) Islam in Iran (2.3) Shiʿism in Iran Since the Safavids}} * {{Cite encyclopedia|last=Minorsky|first=Vladimir|date=2012|title=Lak|publisher=Brill Publishers|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|edition=Second|doi=10.1163/1573-3912_islam_COM_0562|isbn=9789004161214}} * {{cite encyclopedia|year=2009|title=Ṣafavid Dynasty|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|last2=Matthee|first2=Rudi|last1=Amoretti|first1=Biancamaria Scarcia|editor-last=Esposito|editor-first=John L.|publisher=Oxford University Press}} * {{Cite book|title=Iran: a Modern History|last=Amanat|first=Abbas|publisher=Yale University Press|year=2017|isbn=9780300231465}} * {{cite encyclopedia|title=SAFAVID DYNASTY|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Matthee|first=Rudi}} * {{Cite book|title=Studies in Caucasian History|last=Minorsky|first=V.|publisher=Cambridge University Press|year=1953|isbn=978-0-521-05735-6}} * {{cite encyclopedia|title=EBN BAZZĀZ|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Savory|first=Roger|page=8|volume=VIII. Fasc. 1.}} * {{Cite book|title=Nomads in the Middle East|last=Manz|first=Beatrice F.|publisher=Cambridge University Press|year=2021|isbn=9781139028813}} ==টোকা== {{Notelist}} ==অধিক পঢ়ক== {{Library resources box}} * {{cite journal|author-link=Samir Amin |last=Amin |first=Samir |date=October 2016 |url=http://monthlyreview.org/2016/10/01/the-kurdish-question-then-and-now/ |title=The Kurdish Question Then and Now |journal=[[Monthly Review]] |volume=68 |issue=5}} * {{cite book|last=Dundas |first=Chad |chapter=Kurdish Americans |title=Gale Encyclopedia of Multicultural America |editor-first=Thomas |editor-last=Riggs |edition=3rd |volume=3 |year=2014 |publisher=Gale |pages=41–52 |chapter-url=https://link.gale.com/apps/doc/CX3273300110/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=d68f87d1 }} * {{cite book|last=Eppel |first=Michael |title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism |year=2016 |publisher=University of Texas Press}} * {{cite book|editor-last=Maisel |editor-first=Sebastian |title=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |publisher=ABC-Clio |year=2018}} * {{cite book|last=Shareef |first=Mohammed |title=The United States, Iraq and the Kurds: Shock, Awe and Aftermath |publisher=Routledge |year=2014}} ===ইতিহাস তালিকা=== * {{Cite web |last=Hitchins |first=Keith |date=2021 |title=Kurds. Studies of Modern Kurdish History |url=https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |access-date=22 March 2025 |website=[[Encyclopaedia Iranica Online]] |publisher=Brill |doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |doi-access=free}} * {{Cite journal|last1=Maxwell|first1=Alexander|last2=Smith|first2=Tim|year=2015|title=Positing 'not-yet-nationalism': limits to the impact of nationalism theory on Kurdish historiography|journal=Nationalities Papers|volume=43|issue=5|pages=771–787|doi=10.1080/00905992.2015.1049135|s2cid=143220624}} * {{cite book|editor-last=Meho |editor-first=Lokman I. |title=The Kurdish Question in U.S. Foreign Policy: A Documentary Sourcebook |publisher=Praeger |year=2004 |location=Westport, Conn. |ISBN=9780313314353 |OCLC=845600852 }} * {{cite journal|last=Sharif |first=Nemat |url=https://www.proquest.com/openview/13dfa04be0192500842b32d89182f1dc/1?pq-origsite=gscholar&cbl=44192 |title=A Brief History of Kurds and Kurdistan: Part I: From the Advent of Islam to AD 1750 |journal=The International Journal of Kurdish Studies |volume=10 |issue=1/2 |year=1996 |pages=105–155}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Kurdish people}} * [http://www.institutkurde.org/ The Kurdish Institute of Paris] Kurdish language, history, books and latest news articles. * [https://web.archive.org/web/20010721001234/http://www.kurdistanica.com/ The Encyclopaedia of Kurdistan] * [https://web.archive.org/web/20150924001027/http://www.enstituyakurdi.org/index.php?newlang=english Istanbul Kurdish Institute] * [https://web.archive.org/web/20060717023951/http://www.pen-kurd.org/index-en.html The Kurdish Center of International Pen] * [http://www.kurdishlibrary.org/ Kurdish Library], supported by the [[Sweden|Swedish]] Government. * [https://web.archive.org/web/20041024074007/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html Ethnic Cleansing and the Kurds] * [http://www.transoxiana.org/0109/aloian-kurds_ottoman_hungary.html The Kurds in the Ottoman Hungary] by Zurab Aloian * [http://theotheriraq.com/ "The Other Iraq" Kurdish Information Website] === The Kurdish issue in Turkey === * [https://web.archive.org/web/20020527064459/http://www.db.idpproject.org/Sites/idpSurvey.nsf/wCountries/Turkey A report on Kurdish IDPs – 2005] * [https://web.archive.org/web/20050409063105/http://www.dw-world.de/dw/article/0%2C1564%2C1484632%2C00.html A German newspaper's take on the Kurdish issue – 2005] * [https://www.theguardian.com/The_Kurds/Story/0,,428351,00.html The Guardian – ''What's in a name? Too much in Turkey'' – 2001] * {{cite web|url=https://www.foreignpolicyjournal.com/2011/04/22/the-kurdish-issue/3/|title=The impact on the politics of Iraq and Turkey and their bilateral relations regarding the Kurds in the post-Saddam regime|author=Sonia Roy|date=22 April 2011|publisher=Foreign Policy Journal}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] [[শ্ৰেণী:জনগোষ্ঠী]] irxrqpo4c7i8s1qm85awisormuwe4it 604992 604991 2026-05-06T18:07:34Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম */ 604992 wikitext text/x-wiki {{Short description|Iranic ethnic group}} {{bots|deny=Citation bot}} {{Infobox ethnic group | native_name_lang = ku | flag = | flag_caption = | group = কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী | native_name = {{langx|ku|کورد|Kurd|label=none}} | image = | pop =৩০–৩৫ মিলিয়ন <ref name="washingtonkurd">{{cite web |title=Kurdish Population|url=https://dckurd.org/kurdistan/|publisher=[[Washington Kurdish Institute]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250109021853/https://dckurd.org/kurdistan/|archive-date=9 January 2025|quote=''There are an estimated 30–35 million Kurds, and about half of them live in Turkey.''}}</ref><br>(''ৱাছিংটন কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট'',২০২৪ চনৰ অনুমান )<hr>30–40 million<ref name="CIAonline">{{cite book|title=The World Factbook|edition=Online|date=2015|publisher=US [[Central Intelligence Agency]]|location=Langley, Virginia|issn=1553-8133|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|access-date=2 August 2015|archive-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/|url-status=dead|archivedate=6 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106114713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/}} A rough estimate in this edition gives populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or in adjacent regions. The CIA estimates are {{as of|lc=y|2015|8}} – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15–20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.</ref><br>(''দ্য ৱল্ড ফেক্টবুক'', ২০১৫ চনৰ অনুমান)<hr>36.4–45.6 million<ref name="KIOP2017">[http://www.institutkurde.org/en/info/the-kurdish-population-1232551004 The Kurdish Population] by the [[Kurdish Institute of Paris]], 2017 estimate. The Kurdish population is estimated at 15–20 million in Turkey, 10–12 million in Iran, 8–8.5 million in Iraq, 3–3.6 million in Syria, 1.2–1.5 million in the European diaspora, and 400k–500k in the former USSR—for a total of 36.4 million to 45.6 million globally.</ref><br>(''কুৰ্দিছ ইনষ্টিটিউট অৱ পেৰিছ'', ২০১৭ চনৰ অনুমান) | region1 = {{TUR}} | pop1 = {{estimation|14.3–20 million}} | ref1 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region2 = {{IRN}} | pop2 = {{estimation|8.2–12 million}} | ref2 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region3 = {{IRQ}} | pop3 = {{estimation|5.6–8.5 million}} | ref3 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/> | region4 = {{SYR}} | pop4 = {{estimation|1.5–3.6 million}} | ref4 = <ref name="CIAonline"/><ref name="KIOP2017"/><ref name="HeritageforPeace">{{cite web |title=Demographics of Syria|url=https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/ |publisher=[[Heritage for Peace]] |access-date=4 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241205182626/https://www.heritageforpeace.org/syria-country-information/geography/|archive-date=5 December 2024|quote=''Around 1.5 million Kurds form Syria’s largest ethnic minority. About a third of them live in the foothills of the Taurus Mountains north of Aleppo, and an equal number along the Turkish border in the Jazirah. A further 10 per cent can be found in the vicinity of Jarabulus northeast of Aleppo, and from 10–15 per cent in the Hayy al-Akrad (Quarter of the Kurds) on the outskirts of Damascus.''}}</ref> | region5 = {{GER}} | pop5 = 1.2–1.5 million | ref5 = <ref>{{cite web|url=https://www.sueddeutsche.de/politik/interview-am-morgen-wir-deutsche-kurden-aergern-uns-ueber-die-bundesregierung-1.3913545! amp|title="Wir Kurden ärgern uns über die Bundesregierung" – Politik|date=21 March 2018|publisher=Süddeutsche.de|access-date=18 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.heise.de/tp/features/Geschenk-an-Erdogan-Kurdisches-Kulturfestival-verboten-4155967.html|title=Geschenk an Erdogan? Kurdisches Kulturfestival verboten|date=5 September 2018|publisher=heise.de|access-date=18 May 2019}}</ref> | region6 = {{flag icon|Azerbaijan}} [[আজাৰবাইজান]] | pop6 = 150,000–180,000 | ref6 = <ref name="coucileub">''[http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/WorkingDocs/Doc06/EDOC11006.htm The cultural situation of the Kurds]'', <cite>A report by Lord Russell-Johnston, Council of Europe, July 2006</cite>.</ref><!-- تکمیل یادکرد توسط ربات از ویکی انگلیسی --><ref name="Vanly">Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992). pg 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrghizistan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000), Total 450,000</ref> | region7 = {{FRA}} | pop7 = ১৫০,০০০ | ref7 = <ref>{{cite news|title=3 Kurdish women political activists shot dead in Paris|url=https://edition.cnn.com/2013/01/10/world/europe/france-kurd-deaths/|access-date=9 June 2014|publisher=CNN|date=11 January 2013}}</ref> | region8 = {{flag icon|Sweden}} চুইডেন | pop8 = ১০০,০০০+ | ref8 = <ref>{{Cite web|title=NATO Membership for Sweden: Between Turkey and the Kurds|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/nato-membership-sweden-between-turkey-and-kurds|access-date=7 August 2023|publisher=The Washington Institute|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Will exiled Kurds pay price of Sweden's NATO entry?|work=The Christian Science Monitor|url=https://www.csmonitor.com/World/Europe/2023/0228/Will-exiled-Kurds-pay-price-of-Sweden-s-NATO-entry|access-date=7 August 2023|issn=0882-7729}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 May 2022|title=NATO bid reignites Sweden's dispute with Turkey over Kurds|url=https://www.politico.eu/article/sweden-finland-nato-turkey-erdogan-magdalena-anderssonkurdish-rights/|access-date=7 August 2023|website=POLITICO|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=TT|date=23 September 2017|title=Svenskkurder: Självständighet kan inte vänta|language=sv|work=Svenska Dagbladet|url=https://www.svd.se/a/P7M45/svenskkurder-sjalvstandighet-kan-inte-vanta|access-date=7 August 2023|issn=1101-2412}}</ref> | region9 = {{flag icon|Netherlands}}[[নেদাৰলেণ্ড]] | pop9 = ১০০,০০০ | ref9 = <ref>{{cite news|title=Diaspora Kurde|url=https://www.institutkurde.org/kurdorama/|website=Institutkurde.org|access-date=2 November 2019|language=fr}}</ref> | region10 = {{flag icon|Russia}} [[ৰাছিয়া]] | pop10 = ৬৩,৮১৮ | ref10 = <ref>{{cite web|title=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|work=Demoscope.ru|access-date=4 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521170119/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|archive-date=21 May 2012}}</ref> | region11 = {{flag icon|Belgium}} বেলজিয়াম | pop11 = ৫০,০০০ | ref11 = <ref name=IKP>{{cite web|title=The Kurdish Diaspora|url=http://www.institutkurde.org/en/kurdorama/|website=Institut Kurde de Paris|access-date=9 June 2014}}</ref> | region12 = {{flag icon|United Kingdom}} [[যুক্তৰাজ্য ]] | pop12 = ৪৯,৮৪১ | ref12 = <ref name="uk1">{{cite web|title=QS211EW – Ethnic group (detailed)|url=http://www.nomisweb.co.uk/census/2011/CT0010/view/2092957703|work=nomis|publisher=Office for National Statistics|access-date=3 August 2013}}</ref><ref name="uk2" >{{cite web|title=Ethnic Group – Full Detail_QS201NI|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/18/2011_Northern_Ireland_census_results_-_Ethnic_group_%28QS201NI%29.pdf|access-date=4 September 2013}}</ref><ref name="uk3" >{{cite web|title=Scotland's Census 2011 – National Records of Scotland – Ethnic group (detailed)|url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|publisher=Scotland Census|access-date=29 September 2013|archive-date=21 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|url-status=dead|archivedate=21 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521214855/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2A_Ethnicity_detailed_Scotland.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region13 = {{flagicon|Kazakhstan}} [[কাজাখাস্তান]] | pop13 =৪৭,৯৩৮ | ref13 = <ref>{{cite web|title=Ethnic composition of Kazakhstan 2021|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|access-date=4 July 2022|archivedate=21 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220321205438/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2021.htm|deadurl=yes}}</ref> | region14 = {{flag icon|Armenia}} [[আৰ্মেনিয়া]] | pop14 = ৩৭,৪৭০ | ref14 = <ref>{{cite web|title=Information from the 2011 Armenian National Census|url=http://www.armstat.am/file/doc/99478353.pdf|language=hy|work=Statistics of Armenia|access-date=27 May 2014}}</ref> | region15 = {{flag icon|Switzerland}} [[চুইজাৰলেণ্ড]] | pop15 = ৩৫,০০০ | ref15 = <ref>{{cite web|title=Switzerland|url=http://www.ethnologue.com/country/CH|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region16 = {{flag icon|Denmark}} [[ডেনমাৰ্ক]] | pop16 = ৩০,০০০ | ref16 = <ref>{{cite news|title=Fakta: Kurdere i Danmark|url=http://jyllands-posten.dk/indland/ECE5105449/fakta-kurdere-i-danmark/|access-date=24 December 2013|newspaper=Jyllandsposten|date=8 May 2006|language=da}}</ref> | region17 = {{flag icon|Jordan}} [[জৰ্ডান]] | pop17 = ৩০,০০০ | ref17 = <ref>{{cite web|title=Language and Cultural Shift Among the Kurds of Jordan|url=http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|access-date=10 November 2012|first1=Mahmoud A.|last1=Al-Khatib|first2=Mohammed N.|last2=Al-Ali|page=12|archive-date=1 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|url-status=dead|archivedate=1 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region18 = {{flag icon|Austria}} [[অষ্ট্ৰিয়া]] | pop18 = ২৩,০০০ | ref18 = <ref>{{cite web|title=Austria|url=http://www.ethnologue.com/country/AT|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region19 = {{flag icon|Greece}} [[গ্ৰীচ]] | pop19 = ২২,০০০ | ref19 = <ref>{{cite web|title=Greece|url=http://www.ethnologue.com/country/GR/|work=Ethnologue|access-date=14 January 2015}}</ref> | region20 = {{USA}} | pop20 = ২০,৫৯১–৪০,০০০ | ref20 = <ref name="USCensus" >{{cite web|title=2011–2015 American Community Survey Selected Population Tables|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|url-status=dead|publisher=Census Bureau|access-date=29 March 2019|archivedate=12 February 2020|archiveurl=https://archive.today/20200212214434/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_SF4_B01003&prodType=table|deadurl=yes}}</ref>{{New archival link needed|date=April 2026}} | region21 = {{flag icon|Canada}} [[কানাডা]] | pop21 = ১৬,৩১৫ | ref21 = <ref>{{cite web|title=Ethnic Origin (279), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3), Generation Status (4), Age (12) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces and Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2016 Census|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|access-date=3 February 2018|date=25 October 2017}}</ref> | region22 = {{flag icon|Finland}} [[ফিনলেণ্ড]] | pop22 = 15,850 | ref22 = <ref>{{cite web|title=Language according to age and sex by region 1990 – 2021|url=https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/|publisher=Statistics Finland|access-date=27 November 2022}}</ref> | region23 = {{flag icon|Georgia}} জৰ্জিয়া | pop23 = ১৩,৮৬১ | ref23 = <ref>{{cite web|title=Population/Census|url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf|website=geostat.ge}}</ref> | region24 = {{flag icon|Kyrgyzstan}} [[কিৰ্গিস্তান]] | pop24 = ১৩,২০০ | ref24 = <ref>{{cite web|title=Number of resident population by selected nationality|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|publisher=United Nations|access-date=9 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|archive-date=10 July 2012|archivedate=10 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120710092216/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Kyrgyzstan/A5-2PopulationAndHousingCensusOfTheKyrgyzRepublicOf2009.pdf|deadurl=yes}}</ref> | region25 = {{flag icon|Australia}} [[অষ্ট্ৰেলিয়া]] | pop25 = ১০,১৭১ | ref25 = <ref>{{cite web|year=2022|title=Australia – Ancestry|url=https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|access-date=27 November 2022|archive-date=14 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|url-status=dead|archivedate=14 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220114185444/https://profile.id.com.au/australia/ancestry?WebID=10|deadurl=yes}}</ref> | region26 = {{flag icon|Indonesia}} [[ইণ্ডোনেচিয়া]] | pop26 = ৪,৮০০ | ref26 = <ref>{{cite journal|url=https://www.semanticscholar.org/paper/Living-in-Limbo%3A-Iraqi-Refugees-in-Indonesia-Hoffman/530df0dabcc39afbebf226d425583e79664f3c28|title=Living in Limbo: Iraqi Refugees in Indonesia|journal=Refuge: Canada's Journal on Refugees|language=en|volume=28|number=1|first=Sue|last=Hoffman|year=2012|publisher=[[Yale Law Journal]]|location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]]|pages=15–24|doi=10.25071/1920-7336.36085|doi-access=free}}</ref> | languages = {{Plainlist| * '''সংখ্যাগৰিষ্ঠ:'''<ref name="Iranatlas" >{{cite web|title=Atlas of the Languages of Iran A working classification|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.classification|website=Languages of Iran|access-date=25 May 2019}}</ref> * কুৰ্দিছ ভাষা * {{Hlist|কুৰ্মানজী |সোৰানী |দক্ষিণৰ কুৰ্দিছ |লাকি ভাষা}} * '''সংখ্যালঘু :'''<ref name="leezenberg">{{cite journal|author1=Michiel Leezenberg|title=Gorani Influence on Central Kurdish: Substratum or Prestige Borrowing?|journal=ILLC – Department of Philosophy, University of Amsterdam|page=1|year=1993|url=http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|access-date=29 May 2019|archive-date=12 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|url-status=dead|archivedate=12 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190712070357/http://home.hum.uva.nl/oz/leezenberg/GInflCK.pdf|deadurl=yes}}</ref> * {{Hlist|জাজা ভাষা|গোৰাণী ভাষা|শাবাকী ভাষা }} * '''দ্বিতীয় ভাষা:''' * {{Hlist|তুৰ্কী ভাষা|পাৰ্চী ভাষা|আৰৱী|অন্যান্য}} }} | religions = {{Plainlist| * '''প্ৰধানকৈ :'''<ref>{{cite web|title=Kurds in Turkey|url=https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|access-date=13 September 2022|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|url-status=dead|archivedate=15 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230215215945/https://rpl.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey|deadurl=yes}}</ref> * [[ইছলাম]]{{efn|See [[kurdish Muslim]]}} * {{Hlist|চুন্নী ইছলাম|চিয়া ইছলাম}} * '''উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘু :'''<ref>{{cite web|url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdistan-religion/|title=Learn About Kurdish Religion}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/kurds-iran-missing-piece-middle-east-puzzle|title=Kurds of Iran: The missing piece in the Middle East Puzzle}}</ref> * {{Hlist|ইয়াজিদ ধৰ্ম |য়াৰছানিজম | জৰুষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম | কুৰ্দিছ আলেভিজম | [[Christianity]]{{efn|See [[Kurdish Christians]]}} | [[History of the Jews in Kurdistan|Judaism]]}} }} | related = Other [[Iranian peoples|Iranic peoples]] | footnotes = }} '''কুৰ্দিছ জনগোষ্ঠী বা কুৰ্দ জনগোষ্ঠী''' হৈছে পশ্চিম এছিয়াৰ স্থানীয় ইৰাণী জনগোষ্ঠী।<ref>*{{cite encyclopedia|last1=Bois|first1=Th.|last2=Minorsky|first2=V.|last3=MacKenzie|first3=D.N.|encyclopedia=Encyclopedia of Islam, Second Edition|publisher=Brill Online|title=Kurds, Kurdistān|date=24 April 2012|volume=5|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544?s.num=53&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.start=40&s.q=nihawand|quote=The Kurds, an Iranian people of the Near East, live at the junction of (...)|page=439}} *{{cite book|first=John A.|last=Shoup|title=Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=GN5yv3-U6goC&pg=PA159|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598843637}} *{{cite book|first=Kendal|last=Nezan|title=A Brief Survey of the History of the Kurds|url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php|publisher=Kurdish Institute of Paris}}</ref> দক্ষিণ-পূব [[তুৰস্ক]], উত্তৰ-পশ্চিম [[ইৰাণ]], উত্তৰ [[ইৰাক]] আৰু উত্তৰ-পূব ছিৰিয়াত বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চল কুৰ্দিস্তানৰ স্থানীয় লোক। ৩০–৪৫ মিলিয়ন লোকৰ বিশ্বব্যাপী থকা কুৰ্দিছ সম্প্ৰদায় মূলতঃ কুৰ্দিস্তানত কেন্দ্ৰীভূত যদিও কুৰ্দিস্তানৰ বাহিৰে পশ্চিম [[এছিয়া]] আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ কিছু অংশত কুৰ্দিছ প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ বৃহৎ সম্প্ৰদায় বিদ্যমান। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য যে তুৰস্কৰ মধ্য আনাতোলিয়ান কুৰ্দসকল (যিসকলে ১৯২৩ চনৰ আৰ্মেনিয়ান গণহত্যাৰ পিছত পূব আনাতোলিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল, সেই সময়ত পশ্চিম আৰ্মেনিয়া বুলি কোৱা হৈছিল), লগতে ইস্তানবুলৰ কুৰ্দসকল; ইৰাণৰ খোৰাছানী কুৰ্দসকল; ককেছাছৰ কুৰ্দসকল (যিসকল মূলতঃ আজাৰবাইজান আৰু আৰ্মেনিয়াত আছে); আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ বিভিন্ন দেশত — বিশেষকৈ [[জাৰ্মানী]], [[ফ্ৰান্স]], [[ছুইডেন]] আৰু [[নেদাৰলেণ্ড]]ত বাস কৰে। ==ভাষা== [[File:Kurdish-inhabited area by CIA (1992).jpg|thumb|মধ্যপ্ৰাচ্যৰ কুৰ্দি বসতিপ্ৰধান অঞ্চল (১৯৯২)]] কুৰ্দি (কুৰ্দি: কুৰ্দি বা কুৰ্দি) হৈছে কুৰ্দি জনসাধাৰণে কোৱা আন্তঃসংযোগী উপভাষাৰ এটা গোট। <ref name="Iranica-KurdLang">{{cite encyclopedia |year=2008 |title=Kurdish Language |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |url=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-language-i |access-date=2 December 2011 |last=Paul |first=Ludwig}} Writes about the problem of attaining a coherent definition of "Kurdish language" within the Northwestern Iranian dialect continuum. There is no unambiguous evolution of Kurdish from Middle Iranian, as "from Old and Middle Iranian times, no predecessors of the Kurdish language are yet known; the extant Kurdish texts may be traced back to no earlier than the 16th century CE." Ludwig Paul further states: "Linguistics itself, or dialectology, does not provide any general or straightforward definition of at which point a language becomes a dialect (or vice versa). To attain a fuller understanding of the difficulties and questions that are raised by the issue of the 'Kurdish language,' it is therefore necessary to consider also non-linguistic factors."</ref> ইয়াক প্ৰধানকৈ [[ইৰাণ]], [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দিস্তান গঠন কৰা অংশত কোৱা হয়।<ref>[http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm Geographic distribution of Kurdish and other Iranic languages] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071018024743/http://modersmal.skolutveckling.se/nordkurdiska/kurdmap/pages/Geographic%20Distribution%20of%20Kurdish%20and%20other%20Iranic%20Languages_jpg_gif.htm |date=18 October 2007 }}</ref> ইৰাকত আৰবী ভাষাৰ সমান্তৰালভাৱে কুৰ্দিছ ভাষা জাতীয় ভাষা হিচাপে আনুষ্ঠানিক মৰ্যাদা আছে; ইৰাণত ইয়াক আঞ্চলিক ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে আৰু আৰ্মেনিয়াত ইয়াক সংখ্যালঘু ভাষা বুলি গণ্য কৰা হয়। দশম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আল-মাছৌদিৰ দৰে আৰব ভূগোলবিদসকলে কুৰ্দিছ জনসাধাৰণক এক সুকীয়া ভাষা সম্প্ৰদায় হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল। বহুতো কুৰ্দ দ্বিভাষিক বা বহুভাষিক; তেওঁলোকে নিজৰ মাতৃভাষা কুৰ্দি ভাষাৰ লগতে নিজৰ গৃহভূমিৰ ভাষাসমূহ—যেনে আৰবী, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী—দ্বিতীয় ভাষা হিচাপে কয়, আনহাতে কুৰ্দি প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ সদস্যসকলে প্ৰায়ে তিনিটা বা তাতকৈ অধিক ভাষা কয়। তুৰ্কীকৃত আৰু আৰবীকৃত কুৰ্দসকলে প্ৰায়ে কুৰ্দি ভাষা কম ব্যৱহাৰ কৰে বা একেবাৰেই ব্যৱহাৰ নকৰে। মেকেঞ্জীৰ মতে কুৰ্দি ভাষাৰ সকলো উপভাষাই কেইটামান ভাষিক বৈশিষ্ট্য ভাগ কৰে যিবোৰ অন্যান্য ইৰাণী ভাষাত নাই। ==ধৰ্ম== ===ইছলাম=== কুৰ্দিছসকলৰ অধিকাংশই চুন্নী মুছলমান। এওঁলোকে শ্বাফী পন্থা অনুসৰণ কৰে যদিও এক উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘুৱে হানাফী পন্থা <ref>{{Cite journal|last1=Sarigil|first1=Zeki|last2=Fazlioglu|first2=Omer|date=2014|title=Exploring the roots and dynamics of Kurdish ethno-nationalism in Turkey|url=http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|journal=Nations and Nationalism|publisher=[[Bilkent University]]|volume=20|issue=3|page=447|doi=10.1111/nana.12058|hdl=11693/26432|hdl-access=free|access-date=20 February 2021|archive-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218061906/http://yoksis.bilkent.edu.tr/pdf/files/11511.pdf|url-status=dead}}</ref> আৰু আলেভিছ ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি বহুতো শ্বাফী কুৰ্দে দুটা চুফী আদেশৰ ভিতৰত এটা আদেশ অনুসৰণ কৰে। সেয়া হ'ল নাকচবন্দী আৰু কাদ্ৰিয়াহ।<ref>{{Cite journal|last=van Bruinessen|first=Martin|date=2000|title=The Qadiriyya and the lineages of Qadiri shaykhs in Kurdistan|journal=Journal of the History of Sufism|volume=1–2|citeseerx=10.1.1.545.8465}}</ref> চুন্নী ইছলামৰ উপৰি আলেভিছ আৰু ছিয়া ইছলামকো অনুসৰণ কৰে লাখ লাখ কুৰ্দিছলোকে। <ref>{{Cite book|last=McDowall|first=David|title=The Kurds: A Nation Denied|publisher=Minority Rights Group|year=1992|isbn=9781873194300|pages=57}}</ref> ===য়াজিদবাদ=== [[File:Yezidi New Year in Lalish (18 April 2017) 21.jpg|thumb|ললিছত ইয়াজিদী নৱবৰ্ষ উদ্‌যাপন, ১৮ এপ্ৰিল ২০১৭]] ইয়াজিদী ধৰ্ম হ'ল ইৰাণী প্ৰাক-জোৰ’ষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মৰ পশ্চিমীয়া শাখাত শিপা থকা এক ঈশ্বৰবাদী জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম। <ref name=":02">{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|oclc=879288867}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last=Foltz|first=Richard|date=1 June 2017|title=The "Original" Kurdish Religion? Kurdish Nationalism and the False Conflation of the Yezidi and Zoroastrian Traditions|url=http://dx.doi.org/10.1163/18747167-12341309|journal=Journal of Persianate Studies|volume=10|issue=1|pages=87–106|doi=10.1163/18747167-12341309|issn=1874-7094|url-access=subscription}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|first=Omarkhali|last=Khanna|title=The status and role of the Yezidi legends and myths : to the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|date=2011|oclc=999248462}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Kreyenbroek|first=Philip G.|url=https://books.google.com/books?id=OTQqAQAAMAAJ&q=Ancient+iranian|title=Yezidism—its Background, Observances, and Textual Tradition|date=1995|publisher=E. Mellen Press|isbn=978-0-7734-9004-8|language=en}}</ref> জগতখন সৃষ্টি কৰি সাতটা পৱিত্ৰ সত্তাৰ তত্ত্বাৱধানত অৰ্পণ কৰা এজন ঈশ্বৰৰ বিশ্বাসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। <ref name="Allison 2017">{{cite encyclopedia|title=The Yazidis|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Religion|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|url=https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|access-date=15 May 2021|date=25 January 2017|doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.254|isbn=9780199340378|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311065225/https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254|archive-date=11 March 2019|author-last=Allison|author-first=Christine|doi-access=free|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|first=Açıkyıldız|last=Birgül|url=https://www.worldcat.org/oclc/772844849|title=The Yezidis : the History of a Community, Culture and Religion.|date=2010|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-0-85772-061-0|location=London|oclc=772844849}}</ref>এই সাতটা সত্তাৰ নেতা হৈছে টাউছ-ই-মালেক, যাক এটা ময়ূৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। <ref name="Allison 2017"/><ref name="Maisel">{{Cite book|last=Maisel|first=Sebastian|url=https://books.google.com/books?id=EFgIDgAAQBAJ&pg=PA44|title=Yezidis in Syria: Identity Building among a Double Minority|date=24 December 2016|publisher=Lexington Books|isbn=9780739177754|language=en}}</ref> ইয়াৰ অনুগামীৰ সংখ্যা বিশ্বজুৰি ৭ লাখৰপৰা ১০ লাখলৈকে আছে।<ref>{{Cite book|last=Rowe|first=Paul S.|url=https://books.google.com/books?id=bOF1DwAAQBAJ&dq=yezidis+number&pg=PT807|title=Routledge Handbook of Minorities in the Middle East|date=20 September 2018|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-23378-7|language=en}}</ref> [[ইৰাক]], [[ছিৰিয়া]] আৰু [[তুৰস্ক]]ৰ কুৰ্দি অঞ্চলত এওঁলোক খিলঞ্জীয়া। ৰাছিয়া, জৰ্জিয়া আৰু আৰ্মেনিয়াতো য়াজিদীসকলৰ অৱস্থিতি আছে। শেহতীয়া য়াজিদী সম্প্ৰদায় অট্টোমান সাম্ৰাজ্যৰ মুছলমানসকলৰ নিৰ্যাতনৰপৰা পলায়ন কৰা শৰণাৰ্থীসকলে স্থাপন কৰিছে। <ref name=":1" /> ইয়াজিদবাদ কুৰ্দিছ আলেভিজম আৰু ইয়াৰানবাদৰ সৈতে বহুতোক্ষেত্ৰত মিল থকা দেখা যায় আৰু যিবোৰ প্ৰাক-ইছলামিক যুগৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল। <ref>{{Cite book|last1=Bozarslan|first1=Hamit|url=https://books.google.com/books?id=IXgnEAAAQBAJ|title=The Cambridge History of the Kurds|last2=Gunes|first2=Cengiz|last3=Yadirgi|first3=Veli|date=22 April 2021|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-58301-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Omarkhali|first=Khanna|date=January 2009|title=The status and role of the Yezidi legends and myths. To the question of comparative analysis of Yezidism, Yārisān (Ahl-e Haqq) and Zoroastrianism: a common substratum?|url=https://www.academia.edu/7918305|journal=Folia Orientalia|issn=0015-5675|oclc=999248462}}</ref><ref>{{Cite book|last=Turgut|first=Lokman|url=https://www.worldcat.org/oclc/879288867|title=Ancient rites and old religions in Kurdistan|date=2013|language=English|oclc=879288867}}</ref> ===য়াৰছানিবাদ=== য়াৰছানিবাদক আহল-ই-হাক, আহলে-হাগ বা কাকাই বুলিও জনা যায়। কুৰ্দিস্তানৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত এই ধৰ্মও অন্যতম। যদিও অধিকাংশ য়াৰছানী শাস্ত্ৰ গোৰাণী ভাষাত আৰু সকলো য়াৰছানী পৱিত্ৰ স্থান কুৰ্দিস্তানত অৱস্থিত, তথাপি এই ধৰ্ম অনুগামী আন অঞ্চলতো পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, [[ইৰাক]]ৰ কুৰ্দিস্তানত ৩ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে, আনহাতে [[ইৰাণ]]ত ২০ লাখতকৈ অধিক ইয়াৰছানী আছে।<ref>{{Cite web|title=About Yarsan, a religious minority in Iran and Yarsani asylum seekers – Yarsanmedia|url=http://www.yarsanmedia.org/ku/?p=10565|access-date=22 June 2021|language=fa-IR}}</ref> অৱশ্যে দুয়োখন দেশতে য়াৰছানীৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ নাই। ===জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম=== [[File:Faravahar-Gold.svg|thumb| জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতীক ফৰৱাহাৰ (বা ফেৰোহৰ)ক এক ফ্ৰাভাছি (ৰক্ষক আত্মা)ৰ চিত্ৰণ বুলি গণ্য কৰা হয়। ]] ইৰাণী ধৰ্ম জৰোষ্ট্ৰিয়ানে ইৰাণী সংস্কৃতিৰ ওপৰত গভীৰভাৱে প্ৰভাৱ পেলাইছে। কিয়নো জৰোষ্ট্ৰিয়ানৰ এটা অংশ কুৰ্দিছ জনসাধাৰণ আৰু ইয়াৰ কিছু প্ৰভাৱ মধ্যযুগত ধৰ্মটোৰ অৱনতি ঘটাৰ পিছতো প্ৰচলিত আছে। ইৰাণী দাৰ্শনিক ছুহৰাৱাৰ্ডিয়ে জৰদস্তিৰ ধৰ্মৰপৰা বহুখিনি শিক্ষা আহৰণ কৰিছিল।<ref>Henry Corbin. The Man of Light in Iranian Sufism. Omega Publications, New York. 1994. {{ISBN|0-930872-48-7}}.</ref> নবী জৰোষ্ট্ৰিয়ান শিক্ষাৰ ভিত্তিত এই ধৰ্মৰ দেৱতা আহুৰা মাজদা। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত যেনে মচীহবাদ, সোণালী নিয়ম, স্বৰ্গ আৰু নৰকৰ ধাৰণা আৰু মুক্ত ইচ্ছাই দ্বিতীয় মন্দিৰ ইহুদী ধৰ্ম, নষ্টিচিজম, খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আৰু ইছলামকে ধৰি অন্যান্য ধৰ্মীয় ব্যৱস্থাসমূহক প্ৰভাবিত কৰিছে।<ref>{{Citation|last=Hinnel|first=J|title=The Penguin Dictionary of Religion|year=1997|publisher=Penguin Books UK}}</ref> ২০১৬ চনত ইৰাকৰ কুৰ্দিস্তানত প্ৰথমটো আনুষ্ঠানিক জৰোষ্ট্ৰিয়ান অগ্নি মন্দিৰ চুলেমানিয়াত মুকলি কৰা হয়। উপস্থিতসকলে ধৰ্মীয় জুই জ্বলাই ফ্ৰেম ড্ৰাম (বা ডাফ) বজাই এই অনুষ্ঠানটো উদ্‌যাপন কৰে। কুৰ্দিস্তান অঞ্চলৰ জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মৰ মুৰব্বী আৱাত তায়িবৰ দাবী যে বহুতে জৰোষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্মলৈ ঘূৰি আহিছে যদিও ইছলামিক মৌলবাদীৰপৰা সম্ভাৱ্য প্ৰতিশোধৰ ভয়ত ইয়াৰে কিছুমানে ইয়াক গোপন কৰি ৰাখিছে। ===খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম=== যদিও কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ অসংখ্য ঐতিহাসিক বিৱৰণ আছে, তথাপি ইয়াৰে অধিকাংশই ব্যক্তি বিশেষৰহে, কোনো বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ নহয়। কিন্তু ১৯ আৰু ২০ শতিকাৰ কেইবাটাও ভ্ৰমণ-কাহিনীত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টান জনগোষ্ঠীৰ লগতে উল্লেখযোগ্য খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যা থকা কুৰ্দি মুছলমান জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখ আছে। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ এটা বৃহৎ অংশ আৰ্মেনিয়ান বা অচূৰীয় মূলৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়,<ref>{{cite journal|last1=Sykes|first1=M.|year=1908|title=The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire|url=https://zenodo.org/record/1449629|journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|volume=38|pages=451–486|doi=10.2307/2843309|jstor=2843309}}</ref> আৰু কিছুমান খ্ৰীষ্টান পৰম্পৰা এতিয়াও আছে বুলি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। পূৰ্বৰ শতিকাৰ কুৰ্দি ভাষাত লিখা কেইবাটাও খ্ৰীষ্টান প্ৰাৰ্থনাও আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে।<ref>Hervas, L. Saggio. (1787). 'Pratico delle lingue: con prolegomeni, e una raccolta di orazioni dominicali in piu di trecento lingue e dialetti...'. Cesena: Per Gregorio Biasini, pp. 156–157.</ref> শেহতীয়া বছৰবোৰত মুছলমান পটভূমিৰ কিছুমান কুৰ্দে খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |title=A Muslim Leader Converted to Christianity in Iraqi Kurdistan |access-date=6 June 2020 |archive-date=19 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |url-status=dead |archivedate=19 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019043118/http://mohabatnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6652:a-muslim-leader-converted-to-christianity-in-iraqi-kurdistan&catid=36:iranian-christians |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=The Kurds|url=http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|access-date=9 March 2016|website=Urbana|archive-date=28 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|url-status=dead|archivedate=28 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928040627/http://www.urbana.org/_articles.cfm?RecordId=692|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-islamic-state-christians-idUSKCN1RS19N|title=Christianity grows in Syrian town once besieged by Islamic State|date=16 April 2019|agency=Reuters}}</ref> বাইবেলৰ কিছু অংশ প্ৰথমবাৰৰ বাবে কুৰ্মানজী উপভাষাত ১৮৫৬ চনত উপলব্ধ কৰা হৈছিল। আমেৰিকান বাইবেল ছ'চাইটিৰ আৰ্মেনিয়ান কৰ্মচাৰী ষ্টেপানে গছপেল(Gospel)সমূহ অনুবাদ কৰিছিল আৰু ১৮৫৭ চনত প্ৰকাশ কৰিছিল। ঐতিহাসিকভাৱে বিখ্যাত কুৰ্দি খ্ৰীষ্টানসকলৰ ভিতৰত জাকাৰে আৰু ইভানে মাখাৰগ্ৰাডজেলি নামৰ দুজন ভাতৃও আছে। <ref>Alexei Lidov, 1991, The mural paintings of Akhtala, p. 14, Nauka Publishers, Central Dept. of Oriental Literature, University of Michigan, {{ISBN|5-02-017569-2}}, {{ISBN|978-5-02-017569-3}}, ''It is clear from the account of these Armenian historians that Ivane's great-grandfather broke away from the Kurdish tribe of Babir''</ref><ref>Vladimir Minorsky, 1953, Studies in Caucasian History, p. 102, CUP Archive, {{ISBN|0-521-05735-3}}, {{ISBN|978-0-521-05735-6}}, ''According to a tradition which has every reason to be true, their ancestors were Mesopotamian Kurds of the tribe (xel) Babirakan.''</ref><ref>Richard Barrie Dobson, 2000, Encyclopedia of the Middle Ages: A-J, p. 107, Editions du Cerf, University of Michigan, {{ISBN|0-227-67931-8}}, {{ISBN|978-0-227-67931-9}}, ''under the Christianized Kurdish dynasty of Zak'arids they tried to re-establish nazarar system...''</ref> ==জনসংখ্যা== পশ্চিম এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দৰ সংখ্যা ৩ৰপৰা ৪.৫ কোটিৰ ভিতৰত বুলি অনুমান কৰা হৈছে, আনহাতে এক বা ২০ লাখ কুৰ্দ প্ৰব্ৰজনকাৰীত বাস কৰে। তুৰস্কৰ জনসংখ্যাৰ ১৮ৰপৰা ২৫%<ref name="Mackey">{{cite book|first=Sandra|last=Mackey|title=The Reckoning: Iraq and the Legacy of Saddam|url=https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack|url-access=registration|publisher=W.W. Norton and Co.|year=2002|page=[https://archive.org/details/reckoningiraqleg00mack/page/350 350]|isbn=9780393051414|quote=As much as 25% of Turkey is Kurdish}} This would raise the population estimate by about 5 million.{{dubious|date=October 2014}}<!--What does this even mean and what was her source? Without context, this may refer to area not population.--></ref>, ইৰাকত ১৫ৰপৰা ২০% <ref name="USDOS2012">{{cite web|title=Background Note: Syria|author=Bureau of Near Eastern Affairs|work=State.gov|publisher=US State Department|location=Washington, DC|date=9 March 2012|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm|access-date=2 August 2015}} The CIA ''World Factbook'' reports all non-Arabs make up 9.7% of the Syrian population, but does not break out the Kurdish figure separately. However, this State Dept. source provides a figure of 9%. {{as of|2015|08}}, the current document at this state.gov URL no longer provides such ethnic group data.</ref> [[ইৰাণ]]ৰ ১০% আৰু ছিৰিয়াৰ জনসংখ্যাৰ ৯% কুৰ্দসকলৰ সংখ্যা। চাৰিওখন দেশতে কুৰ্দসকল আঞ্চলিক সংখ্যাগৰিষ্ঠ, যেনে তুৰ্কী কুৰ্দিস্তান, ইৰাকী কুৰ্দিস্তান, ইৰাণৰ কুৰ্দিস্তান, [[ছিৰিয়া]]ৰ কুৰ্দিস্তান। মধ্যপ্ৰাচ্যৰ আৰব, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কৰ পিছত কুৰ্দসকল চতুৰ্থ বৃহত্তম জনগোষ্ঠী। ১৯৯১ চনত কুৰ্দৰ মুঠ সংখ্যা ২ কোটি ২৫ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল; ইয়াৰে ৪৮% [[তুৰস্ক]]ত, ২৪% [[ইৰাণ]]ত, ১৮% [[ইৰাক]]ত আৰু ৪% ছিৰিয়াত বাস কৰিছিল <ref>{{cite web|title=A Stateless Nation's Quest for Sovereignty in the Sky|first=Amir|last=Hassanpour|date=7 November 1995|publisher=[[Concordia University]]|url=http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070820033216/http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/hassanpour.html|archive-date=20 August 2007|access-date=3 August 2015}} Paper presented at the Freie Universitat Berlin. For the figure, cites: {{cite news|title=The Kurds: A Nation Denied|first=David|last=McDowall|year=1992|location=London|publisher=Minority Rights Group}}</ref>। শেহতীয়াকৈ প্ৰব্ৰজনৰ ফলত পশ্চিমীয়া দেশসমূহত কুৰ্দিছ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৫ লাখ হৈছে, ইয়াৰে প্ৰায় আধা [[জাৰ্মানী]]ত বাস কৰে। ট্ৰেন্সককাছাছ আৰু মধ্য এছিয়াত বাস কৰা কুৰ্দসকলৰ ক্ষেত্ৰখন অনন্য। এই লোকসকলে বেছিভাগেই [[ৰাছিয়া]] সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত তালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। তাত বাস কৰাৰ এশ বছৰৰো অধিক সময় তেওঁলোকে স্বতন্ত্ৰভাৱে বিকশিত হৈছে আৰু এক সুকীয়া জাতিগত পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে।<ref>"The Kurds of Caucasia and Central Asia have been cut off for a considerable period of time and their development in Russia and then in the Soviet Union has been somewhat different. In this light the Soviet Kurds may be considered to be an ethnic group in their own right." ''[[The Red Book of the Peoples of the Russian Empire]]'' {{cite web|title=Kurds|url=http://www.eki.ee/books/redbook/kurds.shtml|publisher=Institute of Estonia (EKI)|access-date=22 June 2012}}</ref> ১৯৯০ চনত এই গোটৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ০৪ লাখ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। <ref>Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), ''The Kurds: A Contemporary Overview'' (London: Routledge, 1992), p. 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhstan (30,000), Kyrgyzstan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000) (total 410,000).</ref> ==চিত্ৰসমূহ== <gallery> File:Mercier. Kurde (Asie). Auguste Wahlen. Moeurs, usages et costumes de tous les peuples du monde. 1843.jpg|আগষ্ট ভাহলেনৰদ্বাৰা মাৰ্চিয়াৰ কুৰ্ডে (আছি), ১৮৪৩ চন File:AmadeoPreziosi1816 1882.jpg|আমাদেও প্ৰেজিঅ'ছিৰদ্বাৰা অংকিত কুৰ্দিছ যোদ্ধা File:3. Turquie d'Asia - 3. Vilayet de Koniah - 10. Planche.png|আৰ্মেনিয়ান, তুৰ্কী আৰু কুৰ্দিছ মহিলাসকল নিজৰ পৰম্পৰাগত পোছাকত, ১৮৭৩ চন File:Zakho Kurds by Albert Kahn (color-corrected).jpg|এলবাৰ্ট কানৰ ফটোত জাখো কুৰ্দছ, ১৯১০ চন File:Kurdish Cavalry in the Caucasus Mountains. The New York Times, January 24, 1915.jpg|ককেছাছ পৰ্বতমালাৰ গিৰিপথত কুৰ্দিছ অশ্বাৰোহী বাহিনী (দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ, ২৪ জানুৱাৰী, ১৯১৫) File:A Jaf chief, S. Kurdistan.jpg|এজন কুৰ্দিছ মুখিয়াল File:Antoin Sevruguin 1 kurdish woman.jpg|ইৰাণৰ পিৰানশ্বহৰৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা, এণ্টোৱান চেভৰুগুইন File:Nowruz 2017 in Bisaran, Kurdistan province.jpg|পূব কুৰ্দিস্তানৰ বিচাৰাণৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা আৰু এটি শিশু,২০১৭ File:A group of Kurdish men with traditional clothing at Hawraman, Kurdistan.jpg| পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পিন্ধা কুৰ্দি পুৰুষৰ এটা দল, হাৰামান File:Guard at Citadel - Erbil - Iraq.jpg|পৰম্পৰাগত কাপোৰ পিন্ধা এজন কুৰ্দিছ লোক, আৰবিল File:YPJ - Rojava.jpg|উত্তৰ আৰু পূব ছিৰিয়াৰ স্বায়ত্তশাসিত প্ৰশাসনৰ' জাভাৰ এগৰাকী কুৰ্দিছ মহিলা যোদ্ধা। </gallery> ===তথ্যৰ উৎস=== {{reflist}} === কিতাপৰ উদ্ধৃতিৰ উৎস === * {{cite book|last1=Aslanian|first1=Sebouh|title=From the Indian Ocean to the Mediterranean: The Global Trade Networks of Armenian Merchants from New Julfa|date=2011|publisher=University of California Press|location=California|isbn=978-0520947573}} * {{cite book|last1=Blow|first1=David|title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0857716767}} * {{cite book|last1=Bournoutian|first1=George|author-link1=George Bournoutian|title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present)|date=2002|publisher=Mazda Publishers|isbn=978-1568591414|page=[https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208 208]|edition=2|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/208}} * {{cite book|last1=Floor|first1=Willem|last2=Herzig|first2=Edmund|title=Iran and the World in the Safavid Age|date=2012|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1850439301}} * Barth, F. 1953. ''Principles of Social Organization in Southern Kurdistan.'' Bulletin of the University Ethnographic Museum 7. Oslo. * Hansen, H.H. 1961. ''The Kurdish Woman's Life.'' Copenhagen. Ethnographic Museum Record 7:1–213. * {{cite book|last1=Kennedy|first1=Hugh|title=Crusader Castles|date=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-79913-3|language=en}} * Leach, E.R. 1938. ''Social and Economic Organization of the Rowanduz Kurds.'' London School of Economics Monographs on Social Anthropology 3:1–74. * Longrigg, S.H. 1953. ''Iraq, 1900–1950.'' London. * Masters, W.M. 1953. ''Rowanduz.'' Ph.D. dissertation, University of Michigan. * McKiernan, Kevin. 2006. ''The Kurds, a People in Search of Their Homeland''. New York: St. Martin's Press. {{ISBN|978-0-312-32546-6}} * {{cite book|last1=Mikaberidze|first1=Alexander|title=Historical Dictionary of Georgia|date=2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1442241466|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ}} * {{cite encyclopedia|article=ŠAYḴ-ʿALI KHAN ZANGANA|last=Matthee|first=Rudi|url=http://www.iranicaonline.org/articles/shaykh-ali-khan|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica}} * {{Cite book|title=The Crusades, Christianity, and Islam.|last=Riley-Smith|first=Jonathan|publisher=Columbia University Press|year=2008|isbn=978-0-231-14625-8}} * {{Cite encyclopedia|title=ʿANNAZIDS|year=1985|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Aḥmad|first=K. M.|pages=97–98|volume=II. Fasc. 1}} * {{cite encyclopedia|last=Atmaca|first=Metin|year=2012|editor=Fleet, Kate|editor2=Krämer, Gudrun|editor3=Matringe, Denis|editor4=Nawas, John|editor5=Stewart, Devin J.|title=Bābān|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_25080|isbn=9789004464582|publisher=Brill|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, THREE.}} * {{Cite book|title=Meta-Religion: Religion and Power in World History.|last=Laine|first=James W.|publisher=California University Press|year=2015|isbn=978-0-520-95999-6}} * {{cite book|title=The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs|last=Madelung|first=W.|publisher=Cambridge University Press|year=1975|isbn=978-0-521-20093-6|editor-last=Frye|editor-first=R. N.|location=Cambridge|chapter=The Minor Dynasties of Northern Iran}} * {{Cite encyclopedia|title=BAHDĪNĀN|year=1988|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|volume=III, Fasc. 5|last=Hassanpour|first=A.|page=485}} * {{Cite book|title=Arabs in History|last=Lewis|first=Bernard|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=978-0-19-158766-5}} * {{cite encyclopedia|last=Spuler|first=B.|date=2012|title=Faḍlawayh|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Publishers|doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_2233|isbn=9789004161214}} * {{Cite book|title=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East From the Sixth to the Eleventh Century|last=Kennedy|first=Hugh|publisher=Routledge|year=2016|isbn=9781317376392|edition=3nd}} * {{Cite encyclopedia|title=SHADDADIDS|year=2000|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Peacock|first=Andrew}} * {{Cite book|title=Decline and fall of Byzantium to the Ottoman Turks|last=Magoulias|first=Harry J.|publisher=State University Press|year=1975|isbn=978-0-8143-1540-8}} * {{Cite book|title=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|last=Tapper|first=Richard|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521583367|language=en}} * {{Cite book|title=The New Islamic Dynasties|last=Bosworth|first=C.E|publisher=Columbia University Press|year=1996|isbn=978-0-231-10714-3}} * {{cite encyclopedia|title=Daysam|last=Bosworth|first=C. Edmund|pages=172–173|date=1994|encyclopedia=Encyclopædia Iranica. Vol. VII, Fasc. 2}} * {{cite book|title=From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260|last=Humphreys|first=R. Stephen|publisher=State University of New York Press|year=1977|isbn=0-87395-263-4}} * {{cite book|title=Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania|last1=Vacca|first1=Alison|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1107188518}} * {{cite encyclopedia|last1=Mazaheri|first1=Mas‘ud Habibi|last2=Gholami|first2=Rahim|title=Ayyūbids|year=2008|encyclopedia=Encyclopedia Islamica|publisher=Brill|editor1=Madelung, Wilferd|editor2=Daftary, Farhad|doi=10.1163/1875-9831_isla_COM_0323|isbn=978-90-04-16860-2}} * {{Cite encyclopedia|title=HAZĀRASPIDS|year=2003|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|last=Bosworth|first=C. Edmund|volume=XII. Fasc. 1|pages=93}} * {{Cite book|title=The Pursuit of Pleasure: Drugs and Stimulants in Iranian History, 1500–1900|last=Matthee|first=Rudi|publisher=Princeton University Press|year=2005|isbn=978-1-4008-3260-6}} * {{cite encyclopedia|article=|last=Hamid|first=Algar|year=2006|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. XIII. Fasc. 5|pages=456–474|title=IRAN ix. RELIGIONS IN IRAN (2) Islam in Iran (2.3) Shiʿism in Iran Since the Safavids}} * {{Cite encyclopedia|last=Minorsky|first=Vladimir|date=2012|title=Lak|publisher=Brill Publishers|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|edition=Second|doi=10.1163/1573-3912_islam_COM_0562|isbn=9789004161214}} * {{cite encyclopedia|year=2009|title=Ṣafavid Dynasty|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|last2=Matthee|first2=Rudi|last1=Amoretti|first1=Biancamaria Scarcia|editor-last=Esposito|editor-first=John L.|publisher=Oxford University Press}} * {{Cite book|title=Iran: a Modern History|last=Amanat|first=Abbas|publisher=Yale University Press|year=2017|isbn=9780300231465}} * {{cite encyclopedia|title=SAFAVID DYNASTY|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Matthee|first=Rudi}} * {{Cite book|title=Studies in Caucasian History|last=Minorsky|first=V.|publisher=Cambridge University Press|year=1953|isbn=978-0-521-05735-6}} * {{cite encyclopedia|title=EBN BAZZĀZ|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|year=2008|last=Savory|first=Roger|page=8|volume=VIII. Fasc. 1.}} * {{Cite book|title=Nomads in the Middle East|last=Manz|first=Beatrice F.|publisher=Cambridge University Press|year=2021|isbn=9781139028813}} ==টোকা== {{Notelist}} ==অধিক পঢ়ক== {{Library resources box}} * {{cite journal|author-link=Samir Amin |last=Amin |first=Samir |date=October 2016 |url=http://monthlyreview.org/2016/10/01/the-kurdish-question-then-and-now/ |title=The Kurdish Question Then and Now |journal=[[Monthly Review]] |volume=68 |issue=5}} * {{cite book|last=Dundas |first=Chad |chapter=Kurdish Americans |title=Gale Encyclopedia of Multicultural America |editor-first=Thomas |editor-last=Riggs |edition=3rd |volume=3 |year=2014 |publisher=Gale |pages=41–52 |chapter-url=https://link.gale.com/apps/doc/CX3273300110/GPS?u=wikipedia&sid=GPS&xid=d68f87d1 }} * {{cite book|last=Eppel |first=Michael |title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism |year=2016 |publisher=University of Texas Press}} * {{cite book|editor-last=Maisel |editor-first=Sebastian |title=The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society |publisher=ABC-Clio |year=2018}} * {{cite book|last=Shareef |first=Mohammed |title=The United States, Iraq and the Kurds: Shock, Awe and Aftermath |publisher=Routledge |year=2014}} ===ইতিহাস তালিকা=== * {{Cite web |last=Hitchins |first=Keith |date=2021 |title=Kurds. Studies of Modern Kurdish History |url=https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |access-date=22 March 2025 |website=[[Encyclopaedia Iranica Online]] |publisher=Brill |doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_337727 |doi-access=free}} * {{Cite journal|last1=Maxwell|first1=Alexander|last2=Smith|first2=Tim|year=2015|title=Positing 'not-yet-nationalism': limits to the impact of nationalism theory on Kurdish historiography|journal=Nationalities Papers|volume=43|issue=5|pages=771–787|doi=10.1080/00905992.2015.1049135|s2cid=143220624}} * {{cite book|editor-last=Meho |editor-first=Lokman I. |title=The Kurdish Question in U.S. Foreign Policy: A Documentary Sourcebook |publisher=Praeger |year=2004 |location=Westport, Conn. |ISBN=9780313314353 |OCLC=845600852 }} * {{cite journal|last=Sharif |first=Nemat |url=https://www.proquest.com/openview/13dfa04be0192500842b32d89182f1dc/1?pq-origsite=gscholar&cbl=44192 |title=A Brief History of Kurds and Kurdistan: Part I: From the Advent of Islam to AD 1750 |journal=The International Journal of Kurdish Studies |volume=10 |issue=1/2 |year=1996 |pages=105–155}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Kurdish people}} * [http://www.institutkurde.org/ The Kurdish Institute of Paris] Kurdish language, history, books and latest news articles. * [https://web.archive.org/web/20010721001234/http://www.kurdistanica.com/ The Encyclopaedia of Kurdistan] * [https://web.archive.org/web/20150924001027/http://www.enstituyakurdi.org/index.php?newlang=english Istanbul Kurdish Institute] * [https://web.archive.org/web/20060717023951/http://www.pen-kurd.org/index-en.html The Kurdish Center of International Pen] * [http://www.kurdishlibrary.org/ Kurdish Library], supported by the [[Sweden|Swedish]] Government. * [https://web.archive.org/web/20041024074007/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html Ethnic Cleansing and the Kurds] * [http://www.transoxiana.org/0109/aloian-kurds_ottoman_hungary.html The Kurds in the Ottoman Hungary] by Zurab Aloian * [http://theotheriraq.com/ "The Other Iraq" Kurdish Information Website] === The Kurdish issue in Turkey === * [https://web.archive.org/web/20020527064459/http://www.db.idpproject.org/Sites/idpSurvey.nsf/wCountries/Turkey A report on Kurdish IDPs – 2005] * [https://web.archive.org/web/20050409063105/http://www.dw-world.de/dw/article/0%2C1564%2C1484632%2C00.html A German newspaper's take on the Kurdish issue – 2005] * [https://www.theguardian.com/The_Kurds/Story/0,,428351,00.html The Guardian – ''What's in a name? Too much in Turkey'' – 2001] * {{cite web|url=https://www.foreignpolicyjournal.com/2011/04/22/the-kurdish-issue/3/|title=The impact on the politics of Iraq and Turkey and their bilateral relations regarding the Kurds in the post-Saddam regime|author=Sonia Roy|date=22 April 2011|publisher=Foreign Policy Journal}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ইৰান]] [[শ্ৰেণী:জনগোষ্ঠী]] iqdohctf0azkneew2envrecwysg75fq 0 136800 604902 2026-05-06T14:26:29Z Duhita Ragini Kalita 46712 পৃষ্ঠা [[ৰত্নাগিৰি, ওড়িশা]]ৰ পৰা [[ৰত্নগিৰি, ওড়িশা]]লৈ Duhita Ragini Kalitaয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 604902 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ৰত্নগিৰি, ওড়িশা]] s5fj4xn3hs4ckmgd2od1a843caqewrh 1 136801 604904 2026-05-06T14:26:29Z Duhita Ragini Kalita 46712 পৃষ্ঠা [[বাৰ্তা:ৰত্নাগিৰি, ওড়িশা]]ৰ পৰা [[বাৰ্তা:ৰত্নগিৰি, ওড়িশা]]লৈ Duhita Ragini Kalitaয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 604904 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বাৰ্তা:ৰত্নগিৰি, ওড়িশা]] bmbspmbb74a88jduvzchdcaiuoblrhx 3 136802 604912 2026-05-06T14:43:17Z KhiLanTzi 23530 /* আদৰণি */ নতুন অনুচ্ছেদ 604912 wikitext text/x-wiki == আদৰণি == @[[সদস্য:খুং চেং|খুং চেং]] আপোনাক অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ আদৰিছোঁ। আপুনি কৰা [[শৰাই]]ৰ সম্পাদনাত reference সমূহ বাক্যটোৰ শেষত দিব উদ্ধৃতি অংশত তেতিয়া নিজেই আহি যাব। উদাহৰণ:- '''<nowiki>আপোনাৰ সম্পাদনা <ref>আপুনি দিয়া উদ্ধৃতি</ref></nowiki>''' কিবা অসুবিধা বা সহায় থাকিলে [[সদস্য বাৰ্তা:KhiLanTzi|ইয়াত ক্লিক কৰি]] মোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত মোক সুধিব পাৰিব। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 14:43, 6 May 2026 (ইউ.টি.চি.) ps6selzj5l75v8ien2c13t3a86ilzud 604918 604912 2026-05-06T15:02:56Z খুং চেং 49750 /* আদৰণি */ উত্তৰ 604918 wikitext text/x-wiki == আদৰণি == @[[সদস্য:খুং চেং|খুং চেং]] আপোনাক অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ আদৰিছোঁ। আপুনি কৰা [[শৰাই]]ৰ সম্পাদনাত reference সমূহ বাক্যটোৰ শেষত দিব উদ্ধৃতি অংশত তেতিয়া নিজেই আহি যাব। উদাহৰণ:- '''<nowiki>আপোনাৰ সম্পাদনা <ref>আপুনি দিয়া উদ্ধৃতি</ref></nowiki>''' কিবা অসুবিধা বা সহায় থাকিলে [[সদস্য বাৰ্তা:KhiLanTzi|ইয়াত ক্লিক কৰি]] মোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত মোক সুধিব পাৰিব। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 14:43, 6 May 2026 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]]ধন্যবাদ। মই এতিয়া সকলো তথ্যৰ শেষত সঠিকভাৱে <ref></ref> উদ্ধৃতি যোগ কৰিম। লগতে বিশ্বাসযোগ্য উৎস আৰু গ্ৰন্থৰ তথ্যো সংযোজন কৰিম। [[সদস্য:খুং চেং|খুং চেং]] ([[সদস্য বাৰ্তা:খুং চেং|বাৰ্তা]]) 15:02, 6 May 2026 (ইউ.টি.চি.) s7wmx7gjrm8ld7fzm46p6yc3z0eg2sv 605022 604918 2026-05-07T02:05:35Z KhiLanTzi 23530 /* আদৰণি */ উত্তৰ 605022 wikitext text/x-wiki == আদৰণি == @[[সদস্য:খুং চেং|খুং চেং]] আপোনাক অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ আদৰিছোঁ। আপুনি কৰা [[শৰাই]]ৰ সম্পাদনাত reference সমূহ বাক্যটোৰ শেষত দিব উদ্ধৃতি অংশত তেতিয়া নিজেই আহি যাব। উদাহৰণ:- '''<nowiki>আপোনাৰ সম্পাদনা <ref>আপুনি দিয়া উদ্ধৃতি</ref></nowiki>''' কিবা অসুবিধা বা সহায় থাকিলে [[সদস্য বাৰ্তা:KhiLanTzi|ইয়াত ক্লিক কৰি]] মোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত মোক সুধিব পাৰিব। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 14:43, 6 May 2026 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]]ধন্যবাদ। মই এতিয়া সকলো তথ্যৰ শেষত সঠিকভাৱে <ref></ref> উদ্ধৃতি যোগ কৰিম। লগতে বিশ্বাসযোগ্য উৎস আৰু গ্ৰন্থৰ তথ্যো সংযোজন কৰিম। [[সদস্য:খুং চেং|খুং চেং]] ([[সদস্য বাৰ্তা:খুং চেং|বাৰ্তা]]) 15:02, 6 May 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:খুং চেং|খুং চেং]] ঠিক আছে কৰিব বাৰু। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 02:05, 7 May 2026 (ইউ.টি.চি.) mtm9hqq4y8ctvsaqt9px5j96dx9hhvf 0 136803 604951 2026-05-06T16:18:34Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox university | name = ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী | native_name = | native_name_lang = | other_name = আই আই এম জি<br>আই আই এম গুৱাহাটী | type = ৰাজহুৱা, ব্যৱসায়িক বিদ্যালয় (ৰাষ্ট্ৰীয... 604951 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী | native_name = | native_name_lang = | other_name = আই আই এম জি<br>আই আই এম গুৱাহাটী | type = ৰাজহুৱা, ব্যৱসায়িক বিদ্যালয় (ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান) | established = {{Start date and age|August 2025}} | affiliations = স্বায়ত্তশাসিত | city = [[গুৱাহাটী]] | state = [[অসম]] | country = [[ভাৰত]] | language = ইংৰাজী | website = {{URL|https://www.iimg.ac.in/}} }} '''ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী''' ('''আই আই এম গুৱাহাটী''' বা '''আই আই এম-জি''') অসমৰ [[গুৱাহাটী]]ত অৱস্থিত এখন ৰাজহুৱা ব্যৱসায়িক বিদ্যালয়। ২০২৫ চনত ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান (সংশোধনী) বিধেয়ক, ২০২৫ৰ জৰিয়তে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে। এই প্ৰতিষ্ঠানখন উক্ত বিধেয়কৰ অধীনত সংযোজন হোৱা ২২ সংখ্যক ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান। বিধেয়কখনৰ জৰিয়তে ইয়াক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠানৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref name=":0">{{Cite news |date=2025-08-19 |title=Lok Sabha passes bill to set up Indian Institute of Management in Guwahati |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/lok-sabha-passes-bill-to-set-up-indian-institute-of-management-in-guwahati/articleshow/123385579.cms |access-date=2025-08-21 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2025-08-20 |title=IIM Guwahati to start academic session this year: Dharmendra Pradhan |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/iim-guwahati-to-start-academic-session-this-year-dharmendra-pradhan-101755689498058.html |access-date=2025-08-21 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite news |date=2025-08-21 |title=After LS, RS passes bill to set up new IIM in Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/after-ls-rs-passes-bill-to-set-up-new-iim-in-guwahati/articleshow/123416643.cms |access-date=2025-08-21 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয়খন ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান। b9sv41faxu8481itudbwxi09iu5r1na 604955 604951 2026-05-06T16:42:07Z AjayDas 12623 /* */ 604955 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী | native_name = | native_name_lang = | other_name = আই আই এম জি<br>আই আই এম গুৱাহাটী | type = ৰাজহুৱা, ব্যৱসায়িক বিদ্যালয় (ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান) | established = {{Start date and age|August 2025}} | affiliations = স্বায়ত্তশাসিত | city = [[গুৱাহাটী]] | state = [[অসম]] | country = [[ভাৰত]] | language = ইংৰাজী | website = {{URL|https://www.iimg.ac.in/}} }} '''ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী''' ('''আই আই এম গুৱাহাটী''' বা '''আই আই এম-জি''') অসমৰ [[গুৱাহাটী]]ত অৱস্থিত এখন ৰাজহুৱা ব্যৱসায়িক বিদ্যালয়। ২০২৫ চনত ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান (সংশোধনী) বিধেয়ক, ২০২৫ৰ জৰিয়তে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে। এই প্ৰতিষ্ঠানখন উক্ত বিধেয়কৰ অধীনত সংযোজন হোৱা ২২ সংখ্যক ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান। বিধেয়কখনৰ জৰিয়তে ইয়াক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠানৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref name=":0">{{Cite news |date=2025-08-19 |title=Lok Sabha passes bill to set up Indian Institute of Management in Guwahati |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/lok-sabha-passes-bill-to-set-up-indian-institute-of-management-in-guwahati/articleshow/123385579.cms |access-date=2025-08-21 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2025-08-20 |title=IIM Guwahati to start academic session this year: Dharmendra Pradhan |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/iim-guwahati-to-start-academic-session-this-year-dharmendra-pradhan-101755689498058.html |access-date=2025-08-21 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite news |date=2025-08-21 |title=After LS, RS passes bill to set up new IIM in Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/after-ls-rs-passes-bill-to-set-up-new-iim-in-guwahati/articleshow/123416643.cms |access-date=2025-08-21 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয়খন ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান। == ইতিহাস == এই প্ৰতিষ্ঠান স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা উত্তৰ-পূব অঞ্চলত উচ্চ শিক্ষাৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ লক্ষ্যৰে আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref name="et2">{{Cite news |title=Parliament clears Bill to establish Assam's first IIM in Guwahati |work=The Economic Times |date=2025-08-20 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/parliament-clears-bill-to-establish-assams-first-iim-in-guwahati/articleshow/123411725.cms}}</ref> কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসভাই এই প্ৰস্তাৱত অনুমোদন জনায় আৰু পাছত সংসদত বিধেয়কখন গৃহীত হয়। এই বিধেয়কখন গৃহীত হোৱাৰ ফলত নতুন আই আই এম স্থাপনৰ পথ মুকলি হয়। == কেম্পাছ == প্ৰথম অৱস্থাত প্ৰতিষ্ঠানখনৰ শৈক্ষিক কাৰ্যকলাপ গুৱাহাটীৰ বঙৰা অঞ্চলৰ টেক চিটিত অৱস্থিত অস্থায়ী কেম্পাছত আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref name="telegraph">{{Cite news |title=PM Narendra Modi inaugurates IIM Guwahati; check curriculum and operation details |work=The Telegraph |date=2026-02-17 |url=https://www.telegraphindia.com/edugraph/news/pm-narendra-modi-inaugurates-iim-guwahati-check-curriculum-and-operation-details/cid/2147680}}</ref> এই চৌহদত প্ৰাথমিক শৈক্ষিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যসমূহ চলি আছে।<ref name="telegraph"/> স্থায়ী চৌহদ [[কামৰূপ জিলা]]ৰ [[পলাশবাৰী]]ৰ নিকটৱৰ্তী মৰাভিঠাত স্থাপন কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। প্ৰায় ৭৬ হেক্টৰ ভূমিত ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হ’ব।<ref name="ardor">{{Cite web |title=PM Modi Virtually Inaugurates IIM Guwahati; Rs 555 Crore Approved for Permanent Campus |url=https://ardorcomm-media.com/pm-modi-virtually-inaugurates-iim-guwahati-rs-555-crore-approved-for-permanent-campus/ |date=2026-02-16}}</ref> এই চৌহদত আধুনিক শ্ৰেণীকক্ষ, গৱেষণা কেন্দ্ৰ, আৱাসিক সুবিধা আৰু প্ৰশাসনিক ভৱন স্থাপন কৰা হ’ব।<ref name="ardor"/> মৰাভিঠা স্থানখন আগতে ৰাজ্য চৰকাৰৰ দ্বাৰা প্ৰস্তাৱিত স্থান হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছিল।<ref name="toi_loc">{{Cite news |title=Cong MPs did not oppose IIM in Guwahati: Bordoloi |work=The Times of India |date=2025-08-22 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/cong-mps-did-not-oppose-iim-in-guwahati-bordoloi/articleshow/123438456.cms}}</ref> == উদ্বোধন == ২০২৬ চনৰ ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে এই প্ৰতিষ্ঠানখনৰ শৈক্ষিক কাৰ্যসূচীৰ আনুষ্ঠানিক উদ্বোধন কৰে।<ref name="ardor"/><ref name="telegraph"/> এই উদ্বোধনটো ভার্চুৱেল পদ্ধতিৰে অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ লগে লগে প্ৰতিষ্ঠানখনৰ একাডেমিক কাৰ্যসূচী আৰম্ভ হয়।<ref name="telegraph"/> উদ্বোধনৰ সময়ত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ₹৫৫৫ কোটি টকাৰ বিনিয়োগ অনুমোদন কৰে। এই পুঁজি অস্থায়ী চৌহদ, স্থায়ী চৌহদ আৰু প্ৰাথমিক কাৰ্যকলাপসমূহৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হ’ব।<ref name="ardor"/> == শিক্ষাক্ৰম == আই আই এম গুৱাহাটীত ২০২৬–২৭ শিক্ষাবর্ষৰ পৰা প্ৰথমবাৰৰ বাবে ব্যৱস্থাপনা স্নাতকোত্তৰ (MBA/PGP) কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref name="ardor"/> আৰম্ভণিৰ পৰ্যায়ত কাৰ্যসূচীসমূহ মেণ্টৰ প্ৰতিষ্ঠান [[ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান আহমেদাবাদ]]ৰ সহায়ত পৰিচালিত হ’ব।<ref name="telegraph"/> == পৃষ্ঠভূমি আৰু প্ৰভাৱ == এই প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন ভাৰতৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চলত উচ্চ মানৰ ব্যৱস্থাপনা শিক্ষা বিস্তাৰৰ ক্ষেত্ৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ হিচাপে বিবেচিত হৈছে।<ref name="et2"/> এইটোৱে অঞ্চলটোৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে উন্নত মানৰ শিক্ষা লাভৰ সুযোগ বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে আৰ্থ-সামাজিক উন্নয়নত সহায় কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।<ref name="telegraph"/> ==তথ‍্য উৎস== {{reflist}} qj8581q1237qxehstypjpgj7vvo7n25 604956 604955 2026-05-06T16:42:40Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 604956 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী | native_name = | native_name_lang = | other_name = আই আই এম জি<br>আই আই এম গুৱাহাটী | type = ৰাজহুৱা, ব্যাৱসায়িক বিদ্যালয় (ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান) | established = {{Start date and age|August 2025}} | affiliations = স্বায়ত্তশাসিত | city = [[গুৱাহাটী]] | state = [[অসম]] | country = [[ভাৰত]] | language = ইংৰাজী | website = {{URL|https://www.iimg.ac.in/}} }} '''ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী''' ('''আই আই এম গুৱাহাটী''' বা '''আই আই এম-জি''') অসমৰ [[গুৱাহাটী]]ত অৱস্থিত এখন ৰাজহুৱা ব্যাৱসায়িক বিদ্যালয়। ২০২৫ চনত ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান (সংশোধনী) বিধেয়ক, ২০২৫ৰ জৰিয়তে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে। এই প্ৰতিষ্ঠানখন উক্ত বিধেয়কৰ অধীনত সংযোজন হোৱা ২২সংখ্যক ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান। বিধেয়কখনৰ জৰিয়তে ইয়াক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠানৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref name=":0">{{Cite news |date=2025-08-19 |title=Lok Sabha passes bill to set up Indian Institute of Management in Guwahati |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/lok-sabha-passes-bill-to-set-up-indian-institute-of-management-in-guwahati/articleshow/123385579.cms |access-date=2025-08-21 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2025-08-20 |title=IIM Guwahati to start academic session this year: Dharmendra Pradhan |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/iim-guwahati-to-start-academic-session-this-year-dharmendra-pradhan-101755689498058.html |access-date=2025-08-21 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite news |date=2025-08-21 |title=After LS, RS passes bill to set up new IIM in Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/after-ls-rs-passes-bill-to-set-up-new-iim-in-guwahati/articleshow/123416643.cms |access-date=2025-08-21 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয়খন ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান। == ইতিহাস == এই প্ৰতিষ্ঠান স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ ভাৰত চৰকাৰৰদ্বাৰা উত্তৰ-পূব অঞ্চলত উচ্চ শিক্ষাৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ লক্ষ্যৰে আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref name="et2">{{Cite news |title=Parliament clears Bill to establish Assam's first IIM in Guwahati |work=The Economic Times |date=2025-08-20 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/parliament-clears-bill-to-establish-assams-first-iim-in-guwahati/articleshow/123411725.cms}}</ref> কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসভাই এই প্ৰস্তাৱত অনুমোদন জনায় আৰু পাছত সংসদত বিধেয়কখন গৃহীত হয়। এই বিধেয়কখন গৃহীত হোৱাৰ ফলত নতুন আই আই এম স্থাপনৰ পথ মুকলি হয়। == কেম্পাছ == প্ৰথম অৱস্থাত প্ৰতিষ্ঠানখনৰ শৈক্ষিক কাৰ্যকলাপ গুৱাহাটীৰ বঙৰা অঞ্চলৰ টেক চিটিত অৱস্থিত অস্থায়ী কেম্পাছত আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref name="telegraph">{{Cite news |title=PM Narendra Modi inaugurates IIM Guwahati; check curriculum and operation details |work=The Telegraph |date=2026-02-17 |url=https://www.telegraphindia.com/edugraph/news/pm-narendra-modi-inaugurates-iim-guwahati-check-curriculum-and-operation-details/cid/2147680}}</ref> এই চৌহদত প্ৰাথমিক শৈক্ষিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যসমূহ চলি আছে।<ref name="telegraph"/> স্থায়ী চৌহদ [[কামৰূপ জিলা]]ৰ [[পলাশবাৰী]]ৰ নিকটৱৰ্তী মৰাভিঠাত স্থাপন কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। প্ৰায় ৭৬ হেক্টৰ ভূমিত ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হ’ব।<ref name="ardor">{{Cite web |title=PM Modi Virtually Inaugurates IIM Guwahati; Rs 555 Crore Approved for Permanent Campus |url=https://ardorcomm-media.com/pm-modi-virtually-inaugurates-iim-guwahati-rs-555-crore-approved-for-permanent-campus/ |date=2026-02-16}}</ref> এই চৌহদত আধুনিক শ্ৰেণীকক্ষ, গৱেষণা কেন্দ্ৰ, আৱাসিক সুবিধা আৰু প্ৰশাসনিক ভৱন স্থাপন কৰা হ’ব।<ref name="ardor"/> মৰাভিঠা স্থানখন আগতে ৰাজ্য চৰকাৰৰদ্বাৰা প্ৰস্তাৱিত স্থান হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছিল।<ref name="toi_loc">{{Cite news |title=Cong MPs did not oppose IIM in Guwahati: Bordoloi |work=The Times of India |date=2025-08-22 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/cong-mps-did-not-oppose-iim-in-guwahati-bordoloi/articleshow/123438456.cms}}</ref> == উদ্বোধন == ২০২৬ চনৰ ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে এই প্ৰতিষ্ঠানখনৰ শৈক্ষিক কাৰ্যসূচীৰ আনুষ্ঠানিক উদ্বোধন কৰে।<ref name="ardor"/><ref name="telegraph"/> এই উদ্বোধনটো ভাৰ্চুৱেল পদ্ধতিৰে অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ লগে লগে প্ৰতিষ্ঠানখনৰ একাডেমিক কাৰ্যসূচী আৰম্ভ হয়।<ref name="telegraph"/> উদ্বোধনৰ সময়ত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ₹৫৫৫ কোটি টকাৰ বিনিয়োগ অনুমোদন কৰে। এই পুঁজি অস্থায়ী চৌহদ, স্থায়ী চৌহদ আৰু প্ৰাথমিক কাৰ্যকলাপসমূহৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হ’ব।<ref name="ardor"/> == শিক্ষাক্ৰম == আই আই এম গুৱাহাটীত ২০২৬–২৭ শিক্ষাবৰ্ষৰপৰা প্ৰথমবাৰৰ বাবে ব্যৱস্থাপনা স্নাতকোত্তৰ (MBA/PGP) কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref name="ardor"/> আৰম্ভণিৰ পৰ্যায়ত কাৰ্যসূচীসমূহ মেণ্টৰ প্ৰতিষ্ঠান [[ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান আহমেদাবাদ]]ৰ সহায়ত পৰিচালিত হ’ব।<ref name="telegraph"/> == পৃষ্ঠভূমি আৰু প্ৰভাৱ == এই প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন ভাৰতৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চলত উচ্চ মানৰ ব্যৱস্থাপনা শিক্ষা বিস্তাৰৰ ক্ষেত্ৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ হিচাপে বিবেচিত হৈছে।<ref name="et2"/> এইটোৱে অঞ্চলটোৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে উন্নত মানৰ শিক্ষা লাভৰ সুযোগ বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে আৰ্থ-সামাজিক উন্নয়নত সহায় কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।<ref name="telegraph"/> ==তথ‍্য উৎস== {{reflist}} s2wxb163e7cqjssfdp0uswqzeyboeht 604957 604956 2026-05-06T16:44:04Z AjayDas 12623 /* */ 604957 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী | native_name = | native_name_lang = | other_name = আই আই এম জি<br>আই আই এম গুৱাহাটী | type = ৰাজহুৱা, ব্যাৱসায়িক বিদ্যালয় (ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান) | established = {{Start date and age|August 2025}} | affiliations = স্বায়ত্তশাসিত | city = [[গুৱাহাটী]] | state = [[অসম]] | country = [[ভাৰত]] | language = ইংৰাজী | website = {{URL|https://www.iimg.ac.in/}} }} '''ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী''' {{en|Indian Institute of Management Guwahati}} চমুকৈ '''আই আই এম গুৱাহাটী''' বা '''আই আই এম-জি''' অসমৰ [[গুৱাহাটী]]ত অৱস্থিত এখন ৰাজহুৱা ব্যাৱসায়িক বিদ্যালয়। ২০২৫ চনত ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান (সংশোধনী) বিধেয়ক, ২০২৫ৰ জৰিয়তে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে। এই প্ৰতিষ্ঠানখন উক্ত বিধেয়কৰ অধীনত সংযোজন হোৱা ২২সংখ্যক ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান। বিধেয়কখনৰ জৰিয়তে ইয়াক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠানৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref name=":0">{{Cite news |date=2025-08-19 |title=Lok Sabha passes bill to set up Indian Institute of Management in Guwahati |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/lok-sabha-passes-bill-to-set-up-indian-institute-of-management-in-guwahati/articleshow/123385579.cms |access-date=2025-08-21 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2025-08-20 |title=IIM Guwahati to start academic session this year: Dharmendra Pradhan |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/iim-guwahati-to-start-academic-session-this-year-dharmendra-pradhan-101755689498058.html |access-date=2025-08-21 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite news |date=2025-08-21 |title=After LS, RS passes bill to set up new IIM in Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/after-ls-rs-passes-bill-to-set-up-new-iim-in-guwahati/articleshow/123416643.cms |access-date=2025-08-21 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয়খন ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান। == ইতিহাস == এই প্ৰতিষ্ঠান স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ ভাৰত চৰকাৰৰদ্বাৰা উত্তৰ-পূব অঞ্চলত উচ্চ শিক্ষাৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ লক্ষ্যৰে আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref name="et2">{{Cite news |title=Parliament clears Bill to establish Assam's first IIM in Guwahati |work=The Economic Times |date=2025-08-20 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/parliament-clears-bill-to-establish-assams-first-iim-in-guwahati/articleshow/123411725.cms}}</ref> কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসভাই এই প্ৰস্তাৱত অনুমোদন জনায় আৰু পাছত সংসদত বিধেয়কখন গৃহীত হয়। এই বিধেয়কখন গৃহীত হোৱাৰ ফলত নতুন আই আই এম স্থাপনৰ পথ মুকলি হয়। == কেম্পাছ == প্ৰথম অৱস্থাত প্ৰতিষ্ঠানখনৰ শৈক্ষিক কাৰ্যকলাপ গুৱাহাটীৰ বঙৰা অঞ্চলৰ টেক চিটিত অৱস্থিত অস্থায়ী কেম্পাছত আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref name="telegraph">{{Cite news |title=PM Narendra Modi inaugurates IIM Guwahati; check curriculum and operation details |work=The Telegraph |date=2026-02-17 |url=https://www.telegraphindia.com/edugraph/news/pm-narendra-modi-inaugurates-iim-guwahati-check-curriculum-and-operation-details/cid/2147680}}</ref> এই চৌহদত প্ৰাথমিক শৈক্ষিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যসমূহ চলি আছে।<ref name="telegraph"/> স্থায়ী চৌহদ [[কামৰূপ জিলা]]ৰ [[পলাশবাৰী]]ৰ নিকটৱৰ্তী মৰাভিঠাত স্থাপন কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। প্ৰায় ৭৬ হেক্টৰ ভূমিত ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হ’ব।<ref name="ardor">{{Cite web |title=PM Modi Virtually Inaugurates IIM Guwahati; Rs 555 Crore Approved for Permanent Campus |url=https://ardorcomm-media.com/pm-modi-virtually-inaugurates-iim-guwahati-rs-555-crore-approved-for-permanent-campus/ |date=2026-02-16}}</ref> এই চৌহদত আধুনিক শ্ৰেণীকক্ষ, গৱেষণা কেন্দ্ৰ, আৱাসিক সুবিধা আৰু প্ৰশাসনিক ভৱন স্থাপন কৰা হ’ব।<ref name="ardor"/> মৰাভিঠা স্থানখন আগতে ৰাজ্য চৰকাৰৰদ্বাৰা প্ৰস্তাৱিত স্থান হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছিল।<ref name="toi_loc">{{Cite news |title=Cong MPs did not oppose IIM in Guwahati: Bordoloi |work=The Times of India |date=2025-08-22 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/cong-mps-did-not-oppose-iim-in-guwahati-bordoloi/articleshow/123438456.cms}}</ref> == উদ্বোধন == ২০২৬ চনৰ ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে এই প্ৰতিষ্ঠানখনৰ শৈক্ষিক কাৰ্যসূচীৰ আনুষ্ঠানিক উদ্বোধন কৰে।<ref name="ardor"/><ref name="telegraph"/> এই উদ্বোধনটো ভাৰ্চুৱেল পদ্ধতিৰে অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ লগে লগে প্ৰতিষ্ঠানখনৰ একাডেমিক কাৰ্যসূচী আৰম্ভ হয়।<ref name="telegraph"/> উদ্বোধনৰ সময়ত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ₹৫৫৫ কোটি টকাৰ বিনিয়োগ অনুমোদন কৰে। এই পুঁজি অস্থায়ী চৌহদ, স্থায়ী চৌহদ আৰু প্ৰাথমিক কাৰ্যকলাপসমূহৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হ’ব।<ref name="ardor"/> == শিক্ষাক্ৰম == আই আই এম গুৱাহাটীত ২০২৬–২৭ শিক্ষাবৰ্ষৰপৰা প্ৰথমবাৰৰ বাবে ব্যৱস্থাপনা স্নাতকোত্তৰ (MBA/PGP) কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref name="ardor"/> আৰম্ভণিৰ পৰ্যায়ত কাৰ্যসূচীসমূহ মেণ্টৰ প্ৰতিষ্ঠান [[ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান আহমেদাবাদ]]ৰ সহায়ত পৰিচালিত হ’ব।<ref name="telegraph"/> == পৃষ্ঠভূমি আৰু প্ৰভাৱ == এই প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন ভাৰতৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চলত উচ্চ মানৰ ব্যৱস্থাপনা শিক্ষা বিস্তাৰৰ ক্ষেত্ৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ হিচাপে বিবেচিত হৈছে।<ref name="et2"/> এইটোৱে অঞ্চলটোৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে উন্নত মানৰ শিক্ষা লাভৰ সুযোগ বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে আৰ্থ-সামাজিক উন্নয়নত সহায় কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।<ref name="telegraph"/> ==তথ‍্য উৎস== {{reflist}} bwd0jxbsdp3i0knm05e57cadl1ktzka 604958 604957 2026-05-06T16:45:00Z AjayDas 12623 added [[Category:অসমৰ শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান]] using [[WP:HC|HotCat]] 604958 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী | native_name = | native_name_lang = | other_name = আই আই এম জি<br>আই আই এম গুৱাহাটী | type = ৰাজহুৱা, ব্যাৱসায়িক বিদ্যালয় (ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান) | established = {{Start date and age|August 2025}} | affiliations = স্বায়ত্তশাসিত | city = [[গুৱাহাটী]] | state = [[অসম]] | country = [[ভাৰত]] | language = ইংৰাজী | website = {{URL|https://www.iimg.ac.in/}} }} '''ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী''' {{en|Indian Institute of Management Guwahati}} চমুকৈ '''আই আই এম গুৱাহাটী''' বা '''আই আই এম-জি''' অসমৰ [[গুৱাহাটী]]ত অৱস্থিত এখন ৰাজহুৱা ব্যাৱসায়িক বিদ্যালয়। ২০২৫ চনত ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান (সংশোধনী) বিধেয়ক, ২০২৫ৰ জৰিয়তে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে। এই প্ৰতিষ্ঠানখন উক্ত বিধেয়কৰ অধীনত সংযোজন হোৱা ২২সংখ্যক ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান। বিধেয়কখনৰ জৰিয়তে ইয়াক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠানৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref name=":0">{{Cite news |date=2025-08-19 |title=Lok Sabha passes bill to set up Indian Institute of Management in Guwahati |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/lok-sabha-passes-bill-to-set-up-indian-institute-of-management-in-guwahati/articleshow/123385579.cms |access-date=2025-08-21 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2025-08-20 |title=IIM Guwahati to start academic session this year: Dharmendra Pradhan |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/iim-guwahati-to-start-academic-session-this-year-dharmendra-pradhan-101755689498058.html |access-date=2025-08-21 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite news |date=2025-08-21 |title=After LS, RS passes bill to set up new IIM in Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/after-ls-rs-passes-bill-to-set-up-new-iim-in-guwahati/articleshow/123416643.cms |access-date=2025-08-21 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয়খন ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান। == ইতিহাস == এই প্ৰতিষ্ঠান স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ ভাৰত চৰকাৰৰদ্বাৰা উত্তৰ-পূব অঞ্চলত উচ্চ শিক্ষাৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ লক্ষ্যৰে আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref name="et2">{{Cite news |title=Parliament clears Bill to establish Assam's first IIM in Guwahati |work=The Economic Times |date=2025-08-20 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/parliament-clears-bill-to-establish-assams-first-iim-in-guwahati/articleshow/123411725.cms}}</ref> কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসভাই এই প্ৰস্তাৱত অনুমোদন জনায় আৰু পাছত সংসদত বিধেয়কখন গৃহীত হয়। এই বিধেয়কখন গৃহীত হোৱাৰ ফলত নতুন আই আই এম স্থাপনৰ পথ মুকলি হয়। == কেম্পাছ == প্ৰথম অৱস্থাত প্ৰতিষ্ঠানখনৰ শৈক্ষিক কাৰ্যকলাপ গুৱাহাটীৰ বঙৰা অঞ্চলৰ টেক চিটিত অৱস্থিত অস্থায়ী কেম্পাছত আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref name="telegraph">{{Cite news |title=PM Narendra Modi inaugurates IIM Guwahati; check curriculum and operation details |work=The Telegraph |date=2026-02-17 |url=https://www.telegraphindia.com/edugraph/news/pm-narendra-modi-inaugurates-iim-guwahati-check-curriculum-and-operation-details/cid/2147680}}</ref> এই চৌহদত প্ৰাথমিক শৈক্ষিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যসমূহ চলি আছে।<ref name="telegraph"/> স্থায়ী চৌহদ [[কামৰূপ জিলা]]ৰ [[পলাশবাৰী]]ৰ নিকটৱৰ্তী মৰাভিঠাত স্থাপন কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। প্ৰায় ৭৬ হেক্টৰ ভূমিত ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হ’ব।<ref name="ardor">{{Cite web |title=PM Modi Virtually Inaugurates IIM Guwahati; Rs 555 Crore Approved for Permanent Campus |url=https://ardorcomm-media.com/pm-modi-virtually-inaugurates-iim-guwahati-rs-555-crore-approved-for-permanent-campus/ |date=2026-02-16}}</ref> এই চৌহদত আধুনিক শ্ৰেণীকক্ষ, গৱেষণা কেন্দ্ৰ, আৱাসিক সুবিধা আৰু প্ৰশাসনিক ভৱন স্থাপন কৰা হ’ব।<ref name="ardor"/> মৰাভিঠা স্থানখন আগতে ৰাজ্য চৰকাৰৰদ্বাৰা প্ৰস্তাৱিত স্থান হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছিল।<ref name="toi_loc">{{Cite news |title=Cong MPs did not oppose IIM in Guwahati: Bordoloi |work=The Times of India |date=2025-08-22 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/cong-mps-did-not-oppose-iim-in-guwahati-bordoloi/articleshow/123438456.cms}}</ref> == উদ্বোধন == ২০২৬ চনৰ ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে এই প্ৰতিষ্ঠানখনৰ শৈক্ষিক কাৰ্যসূচীৰ আনুষ্ঠানিক উদ্বোধন কৰে।<ref name="ardor"/><ref name="telegraph"/> এই উদ্বোধনটো ভাৰ্চুৱেল পদ্ধতিৰে অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ লগে লগে প্ৰতিষ্ঠানখনৰ একাডেমিক কাৰ্যসূচী আৰম্ভ হয়।<ref name="telegraph"/> উদ্বোধনৰ সময়ত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ₹৫৫৫ কোটি টকাৰ বিনিয়োগ অনুমোদন কৰে। এই পুঁজি অস্থায়ী চৌহদ, স্থায়ী চৌহদ আৰু প্ৰাথমিক কাৰ্যকলাপসমূহৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হ’ব।<ref name="ardor"/> == শিক্ষাক্ৰম == আই আই এম গুৱাহাটীত ২০২৬–২৭ শিক্ষাবৰ্ষৰপৰা প্ৰথমবাৰৰ বাবে ব্যৱস্থাপনা স্নাতকোত্তৰ (MBA/PGP) কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref name="ardor"/> আৰম্ভণিৰ পৰ্যায়ত কাৰ্যসূচীসমূহ মেণ্টৰ প্ৰতিষ্ঠান [[ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান আহমেদাবাদ]]ৰ সহায়ত পৰিচালিত হ’ব।<ref name="telegraph"/> == পৃষ্ঠভূমি আৰু প্ৰভাৱ == এই প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন ভাৰতৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চলত উচ্চ মানৰ ব্যৱস্থাপনা শিক্ষা বিস্তাৰৰ ক্ষেত্ৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ হিচাপে বিবেচিত হৈছে।<ref name="et2"/> এইটোৱে অঞ্চলটোৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে উন্নত মানৰ শিক্ষা লাভৰ সুযোগ বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে আৰ্থ-সামাজিক উন্নয়নত সহায় কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।<ref name="telegraph"/> ==তথ‍্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান]] 6n6psql4k7ek6jlchyb6rt7xcovke3x 605024 604958 2026-05-07T02:12:29Z AjayDas 12623 /* কেম্পাছ */ 605024 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী | native_name = | native_name_lang = | other_name = আই আই এম জি<br>আই আই এম গুৱাহাটী | type = ৰাজহুৱা, ব্যাৱসায়িক বিদ্যালয় (ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান) | established = {{Start date and age|August 2025}} | affiliations = স্বায়ত্তশাসিত | city = [[গুৱাহাটী]] | state = [[অসম]] | country = [[ভাৰত]] | language = ইংৰাজী | website = {{URL|https://www.iimg.ac.in/}} }} '''ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী''' {{en|Indian Institute of Management Guwahati}} চমুকৈ '''আই আই এম গুৱাহাটী''' বা '''আই আই এম-জি''' অসমৰ [[গুৱাহাটী]]ত অৱস্থিত এখন ৰাজহুৱা ব্যাৱসায়িক বিদ্যালয়। ২০২৫ চনত ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান (সংশোধনী) বিধেয়ক, ২০২৫ৰ জৰিয়তে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে। এই প্ৰতিষ্ঠানখন উক্ত বিধেয়কৰ অধীনত সংযোজন হোৱা ২২সংখ্যক ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান। বিধেয়কখনৰ জৰিয়তে ইয়াক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠানৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref name=":0">{{Cite news |date=2025-08-19 |title=Lok Sabha passes bill to set up Indian Institute of Management in Guwahati |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/lok-sabha-passes-bill-to-set-up-indian-institute-of-management-in-guwahati/articleshow/123385579.cms |access-date=2025-08-21 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2025-08-20 |title=IIM Guwahati to start academic session this year: Dharmendra Pradhan |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/iim-guwahati-to-start-academic-session-this-year-dharmendra-pradhan-101755689498058.html |access-date=2025-08-21 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite news |date=2025-08-21 |title=After LS, RS passes bill to set up new IIM in Guwahati |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/after-ls-rs-passes-bill-to-set-up-new-iim-in-guwahati/articleshow/123416643.cms |access-date=2025-08-21 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয়খন ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান। == ইতিহাস == এই প্ৰতিষ্ঠান স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ ভাৰত চৰকাৰৰদ্বাৰা উত্তৰ-পূব অঞ্চলত উচ্চ শিক্ষাৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ লক্ষ্যৰে আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref name="et2">{{Cite news |title=Parliament clears Bill to establish Assam's first IIM in Guwahati |work=The Economic Times |date=2025-08-20 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/parliament-clears-bill-to-establish-assams-first-iim-in-guwahati/articleshow/123411725.cms}}</ref> কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰীসভাই এই প্ৰস্তাৱত অনুমোদন জনায় আৰু পাছত সংসদত বিধেয়কখন গৃহীত হয়। এই বিধেয়কখন গৃহীত হোৱাৰ ফলত নতুন আই আই এম স্থাপনৰ পথ মুকলি হয়। == চৌহদ == প্ৰথম অৱস্থাত প্ৰতিষ্ঠানখনৰ শৈক্ষিক কাৰ্যকলাপ গুৱাহাটীৰ বঙৰা অঞ্চলৰ টেক চিটিত অৱস্থিত অস্থায়ী চৌহদত আৰম্ভ কৰা হৈছে।<ref name="telegraph">{{Cite news |title=PM Narendra Modi inaugurates IIM Guwahati; check curriculum and operation details |work=The Telegraph |date=2026-02-17 |url=https://www.telegraphindia.com/edugraph/news/pm-narendra-modi-inaugurates-iim-guwahati-check-curriculum-and-operation-details/cid/2147680}}</ref> এই চৌহদত প্ৰাথমিক শৈক্ষিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যসমূহ চলি আছে।<ref name="telegraph"/> স্থায়ী চৌহদ [[কামৰূপ জিলা]]ৰ [[পলাশবাৰী]]ৰ নিকটৱৰ্তী মৰাভিঠাত স্থাপন কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। প্ৰায় ৭৬ হেক্টৰ ভূমিত ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হ’ব।<ref name="ardor">{{Cite web |title=PM Modi Virtually Inaugurates IIM Guwahati; Rs 555 Crore Approved for Permanent Campus |url=https://ardorcomm-media.com/pm-modi-virtually-inaugurates-iim-guwahati-rs-555-crore-approved-for-permanent-campus/ |date=2026-02-16}}</ref> এই চৌহদত আধুনিক শ্ৰেণীকক্ষ, গৱেষণা কেন্দ্ৰ, আৱাসিক সুবিধা আৰু প্ৰশাসনিক ভৱন স্থাপন কৰা হ’ব।<ref name="ardor"/> মৰাভিঠা স্থানখন আগতে ৰাজ্য চৰকাৰৰদ্বাৰা প্ৰস্তাৱিত স্থান হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছিল।<ref name="toi_loc">{{Cite news |title=Cong MPs did not oppose IIM in Guwahati: Bordoloi |work=The Times of India |date=2025-08-22 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/cong-mps-did-not-oppose-iim-in-guwahati-bordoloi/articleshow/123438456.cms}}</ref> == উদ্বোধন == ২০২৬ চনৰ ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে এই প্ৰতিষ্ঠানখনৰ শৈক্ষিক কাৰ্যসূচীৰ আনুষ্ঠানিক উদ্বোধন কৰে।<ref name="ardor"/><ref name="telegraph"/> এই উদ্বোধনটো ভাৰ্চুৱেল পদ্ধতিৰে অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ লগে লগে প্ৰতিষ্ঠানখনৰ একাডেমিক কাৰ্যসূচী আৰম্ভ হয়।<ref name="telegraph"/> উদ্বোধনৰ সময়ত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ₹৫৫৫ কোটি টকাৰ বিনিয়োগ অনুমোদন কৰে। এই পুঁজি অস্থায়ী চৌহদ, স্থায়ী চৌহদ আৰু প্ৰাথমিক কাৰ্যকলাপসমূহৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হ’ব।<ref name="ardor"/> == শিক্ষাক্ৰম == আই আই এম গুৱাহাটীত ২০২৬–২৭ শিক্ষাবৰ্ষৰপৰা প্ৰথমবাৰৰ বাবে ব্যৱস্থাপনা স্নাতকোত্তৰ (MBA/PGP) কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref name="ardor"/> আৰম্ভণিৰ পৰ্যায়ত কাৰ্যসূচীসমূহ মেণ্টৰ প্ৰতিষ্ঠান [[ভাৰতীয় ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান আহমেদাবাদ]]ৰ সহায়ত পৰিচালিত হ’ব।<ref name="telegraph"/> == পৃষ্ঠভূমি আৰু প্ৰভাৱ == এই প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন ভাৰতৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চলত উচ্চ মানৰ ব্যৱস্থাপনা শিক্ষা বিস্তাৰৰ ক্ষেত্ৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ হিচাপে বিবেচিত হৈছে।<ref name="et2"/> এইটোৱে অঞ্চলটোৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে উন্নত মানৰ শিক্ষা লাভৰ সুযোগ বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে আৰ্থ-সামাজিক উন্নয়নত সহায় কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।<ref name="telegraph"/> ==তথ‍্য উৎস== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান]] anprp2954xugkdofjq6z75p5yq5s16z 0 136804 604961 2026-05-06T17:15:02Z Kandarpajit Kallol 6257 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox sportsperson | name = চাজ্জাদ মাৰ্দানী | image = Sajjad Mardani.jpg | caption = ২০১৪ চনত মাৰ্দানী | nationality = ইৰানী | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1988|07|01}} | height = {{height|m=1.98|precision=0}} | weight = {{convert|96|kg|abbr=on}} | sport = টাইকোৱাণ্ডো | medaltemplates = {{MedalCountry | {{IRI}} }} {{MedalSport | পুৰুষৰ ট... 604961 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = চাজ্জাদ মাৰ্দানী | image = Sajjad Mardani.jpg | caption = ২০১৪ চনত মাৰ্দানী | nationality = ইৰানী | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1988|07|01}} | height = {{height|m=1.98|precision=0}} | weight = {{convert|96|kg|abbr=on}} | sport = টাইকোৱাণ্ডো | medaltemplates = {{MedalCountry | {{IRI}} }} {{MedalSport | পুৰুষৰ টাইকোৱাণ্ডো}} {{MedalCount | বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ | - | ১ | ১ | এছিয়ান টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ | ১ | - | ১ | বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো গ্ৰেণ্ড প্ৰি | ২ | ২ | ৮ | বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো গ্ৰেণ্ড শ্লাম | ১ | - | ১ }} {{MedalCompetition|বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ}} {{MedalSilver|২০১৩ পুৱেবলা|পুৰুষৰ হেভিৱেইট +৮৭ কেজি}} {{MedalBronze|২০২২ গুৱাডালাজাৰা|পুৰুষৰ হেভিৱেইট +৮৭ কেজি}} {{MedalCompetition|এছিয়ান টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ}} {{MedalGold| ২০২১ বৈৰুট|+৮৭ কেজি}} {{MedalBronze| ২০১২ হো চি মিন চিটি|+৮৭ কেজি}} | show-medals = yes | updated = ১৭ জুন ২০২১ }} '''চাজ্জাদ মাৰ্দানী''' ([[ইংৰাজী]]: Sajjad Mardani; জন্ম ১ জুলাই ১৯৮৮ চনত ইৰাণৰ শ্বাহৰেকৰ্ডত) এজন ইৰানী টাইকোৱাণ্ডো খেলুৱৈ। মেক্সিকোৰ পুৱেবলাত অনুষ্ঠিত ২০১৩ চনৰ বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপত তেওঁ পুৰুষৰ হেভিৱেইট শাখাত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল। চাজ্জাদ মাৰ্দানী ২০১৩ চনৰ পৰা ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰতি বছৰে বিশ্বৰ শীৰ্ষ ৫ জন (+৮০ কেজি) টাইকোৱাণ্ডো খেলুৱৈৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰি আহিছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|refs= <ref name="fars">{{cite web|url=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13920415001149|script-title=fa:مردانی: وقت نشان دادن بزرگی নাম تکواندوی ایران است/ نفرات گمنام را نباید فراموش کنیم|publisher=[[Fars News Agency]]|language=Persian|accessdate=20 July 2013|archive-date=11 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811055835/http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13920415001149|url-status=dead}}</ref> <ref name="taekwondodata">{{Cite web|url=https://www.taekwondodata.com/sajjad-mardani.ahe8.html|title=TaekwondoData - MARDANI, Sajjad|last=|first=|date=|website=TaekwondoData|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-27}}</ref> <ref name="tasnim">{{Cite web|url=https://www.tasnimnews.com/en/news/2019/12/07/2155030/sajjad-mardani-wins-silver-at-world-taekwondo-grand-prix|title=Sajjad Mardani Wins Silver at World Taekwondo Grand Prix - Sports news|website=Tasnim News Agency|language=en|access-date=2020-03-27}}</ref> <ref name="insidethegames">{{Cite web|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1046770/sajjad-mardani-handsome-victory-in-baku|title=Sajjad Mardani: Handsome victory in Baku|last=|first=|date=|website=www.insidethegames.biz|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-27}}</ref> <ref name="tehrantimes">{{Cite web|url=https://www.tehrantimes.com/tag/sajjad+mardani|title=World Taekwondo Grand Prix: Iran's Sajad Mardani Claims Bronze|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> <ref name="simplycompete">{{Cite web|url=https://www.simplycompete.com/|title=Simply Compete: Sports Management Platform|website=www.simplycompete.com|access-date=2020-03-27}}</ref> }} di5vs06atgli89dbplpxcsfiez6bdf2 604962 604961 2026-05-06T17:16:58Z Kandarpajit Kallol 6257 604962 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = চাজ্জাদ মাৰ্দানী | image = Sajjad Mardani.jpg | caption = ২০১৪ চনত মাৰ্দানী | nationality = [[ইৰান|ইৰানী]] | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1988|07|01}} | height = {{height|m=1.98|precision=0}} | weight = {{convert|96|kg|abbr=on}} | sport = টাইকোৱাণ্ডো | medaltemplates = {{MedalCountry | {{IRI}} }} {{MedalSport | পুৰুষৰ টাইকোৱাণ্ডো}} {{MedalCount | বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ | - | ১ | ১ | এছিয়ান টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ | ১ | - | ১ | বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো গ্ৰেণ্ড প্ৰি | ২ | ২ | ৮ | বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো গ্ৰেণ্ড শ্লাম | ১ | - | ১ }} {{MedalCompetition|বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ}} {{MedalSilver|২০১৩ পুৱেবলা|পুৰুষৰ হেভিৱেইট +৮৭ কেজি}} {{MedalBronze|২০২২ গুৱাডালাজাৰা|পুৰুষৰ হেভিৱেইট +৮৭ কেজি}} {{MedalCompetition|এছিয়ান টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ}} {{MedalGold| ২০২১ বৈৰুট|+৮৭ কেজি}} {{MedalBronze| ২০১২ হো চি মিন চিটি|+৮৭ কেজি}} | show-medals = yes | updated = ১৭ জুন ২০২১ }} '''চাজ্জাদ মাৰ্দানী''' ([[ইংৰাজী]]: Sajjad Mardani; জন্ম ১ জুলাই ১৯৮৮ চনত ইৰাণৰ শ্বাহৰেকৰ্ডত<ref>{{cite web|url=http://farsnews.com|script-title=fa:مردانی: وقت نشان دادن بزرگی নাম تکواندوی ایران است/ نفرات گمنام را نباید فراموش کنیم|publisher=[[Fars News Agency]]|language=Persian|accessdate=20 July 2013|archive-date=11 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811055835/http://farsnews.com|url-status=dead}}</ref>) এজন ইৰানী টাইকোৱাণ্ডো খেলুৱৈ। [[মেক্সিকো]]ৰ পুৱেবলাত অনুষ্ঠিত ২০১৩ চনৰ বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপত তেওঁ পুৰুষৰ হেভিৱেইট শাখাত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://taekwondodata.com|title=TaekwondoData - MARDANI, Sajjad|last=|first=|date=|website=TaekwondoData|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-27}}</ref> চাজ্জাদ মাৰ্দানী ২০১৩ চনৰ পৰা ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰতি বছৰে বিশ্বৰ শীৰ্ষ ৫ জন (+৮০ কেজি) টাইকোৱাণ্ডো খেলুৱৈৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰি আহিছে।<ref>{{Cite web|url=https://tasnimnews.com|title=Sajjad Mardani Wins Silver at World Taekwondo Grand Prix - Sports news|website=Tasnim News Agency|language=en|access-date=2020-03-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://insidethegames.biz|title=Sajjad Mardani: Handsome victory in Baku|last=|first=|date=|website=www.insidethegames.biz|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tehrantimes.com|title=World Taekwondo Grand Prix: Iran's Sajad Mardani Claims Bronze|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://simplycompete.com|title=Simply Compete: Sports Management Platform|website=://simplycompete.com|access-date=2020-03-27}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ezi56c2p5gaec0pyeoou0o81od33lrv 604963 604962 2026-05-06T17:17:22Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ইৰানৰ ব্যক্তি]] using [[WP:HC|HotCat]] 604963 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = চাজ্জাদ মাৰ্দানী | image = Sajjad Mardani.jpg | caption = ২০১৪ চনত মাৰ্দানী | nationality = [[ইৰান|ইৰানী]] | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1988|07|01}} | height = {{height|m=1.98|precision=0}} | weight = {{convert|96|kg|abbr=on}} | sport = টাইকোৱাণ্ডো | medaltemplates = {{MedalCountry | {{IRI}} }} {{MedalSport | পুৰুষৰ টাইকোৱাণ্ডো}} {{MedalCount | বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ | - | ১ | ১ | এছিয়ান টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ | ১ | - | ১ | বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো গ্ৰেণ্ড প্ৰি | ২ | ২ | ৮ | বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো গ্ৰেণ্ড শ্লাম | ১ | - | ১ }} {{MedalCompetition|বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ}} {{MedalSilver|২০১৩ পুৱেবলা|পুৰুষৰ হেভিৱেইট +৮৭ কেজি}} {{MedalBronze|২০২২ গুৱাডালাজাৰা|পুৰুষৰ হেভিৱেইট +৮৭ কেজি}} {{MedalCompetition|এছিয়ান টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ}} {{MedalGold| ২০২১ বৈৰুট|+৮৭ কেজি}} {{MedalBronze| ২০১২ হো চি মিন চিটি|+৮৭ কেজি}} | show-medals = yes | updated = ১৭ জুন ২০২১ }} '''চাজ্জাদ মাৰ্দানী''' ([[ইংৰাজী]]: Sajjad Mardani; জন্ম ১ জুলাই ১৯৮৮ চনত ইৰাণৰ শ্বাহৰেকৰ্ডত<ref>{{cite web|url=http://farsnews.com|script-title=fa:مردانی: وقت نشان دادن بزرگی নাম تکواندوی ایران است/ نفرات گمنام را نباید فراموش کنیم|publisher=[[Fars News Agency]]|language=Persian|accessdate=20 July 2013|archive-date=11 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811055835/http://farsnews.com|url-status=dead}}</ref>) এজন ইৰানী টাইকোৱাণ্ডো খেলুৱৈ। [[মেক্সিকো]]ৰ পুৱেবলাত অনুষ্ঠিত ২০১৩ চনৰ বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপত তেওঁ পুৰুষৰ হেভিৱেইট শাখাত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://taekwondodata.com|title=TaekwondoData - MARDANI, Sajjad|last=|first=|date=|website=TaekwondoData|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-27}}</ref> চাজ্জাদ মাৰ্দানী ২০১৩ চনৰ পৰা ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰতি বছৰে বিশ্বৰ শীৰ্ষ ৫ জন (+৮০ কেজি) টাইকোৱাণ্ডো খেলুৱৈৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰি আহিছে।<ref>{{Cite web|url=https://tasnimnews.com|title=Sajjad Mardani Wins Silver at World Taekwondo Grand Prix - Sports news|website=Tasnim News Agency|language=en|access-date=2020-03-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://insidethegames.biz|title=Sajjad Mardani: Handsome victory in Baku|last=|first=|date=|website=www.insidethegames.biz|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tehrantimes.com|title=World Taekwondo Grand Prix: Iran's Sajad Mardani Claims Bronze|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://simplycompete.com|title=Simply Compete: Sports Management Platform|website=://simplycompete.com|access-date=2020-03-27}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] hba45f7f0wod6mnliv5tyw7azzgsks3 604964 604963 2026-05-06T17:17:33Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ক্ৰীড়াবিদ]] using [[WP:HC|HotCat]] 604964 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = চাজ্জাদ মাৰ্দানী | image = Sajjad Mardani.jpg | caption = ২০১৪ চনত মাৰ্দানী | nationality = [[ইৰান|ইৰানী]] | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1988|07|01}} | height = {{height|m=1.98|precision=0}} | weight = {{convert|96|kg|abbr=on}} | sport = টাইকোৱাণ্ডো | medaltemplates = {{MedalCountry | {{IRI}} }} {{MedalSport | পুৰুষৰ টাইকোৱাণ্ডো}} {{MedalCount | বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ | - | ১ | ১ | এছিয়ান টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ | ১ | - | ১ | বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো গ্ৰেণ্ড প্ৰি | ২ | ২ | ৮ | বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো গ্ৰেণ্ড শ্লাম | ১ | - | ১ }} {{MedalCompetition|বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ}} {{MedalSilver|২০১৩ পুৱেবলা|পুৰুষৰ হেভিৱেইট +৮৭ কেজি}} {{MedalBronze|২০২২ গুৱাডালাজাৰা|পুৰুষৰ হেভিৱেইট +৮৭ কেজি}} {{MedalCompetition|এছিয়ান টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ}} {{MedalGold| ২০২১ বৈৰুট|+৮৭ কেজি}} {{MedalBronze| ২০১২ হো চি মিন চিটি|+৮৭ কেজি}} | show-medals = yes | updated = ১৭ জুন ২০২১ }} '''চাজ্জাদ মাৰ্দানী''' ([[ইংৰাজী]]: Sajjad Mardani; জন্ম ১ জুলাই ১৯৮৮ চনত ইৰাণৰ শ্বাহৰেকৰ্ডত<ref>{{cite web|url=http://farsnews.com|script-title=fa:مردانی: وقت نشان دادن بزرگی নাম تکواندوی ایران است/ نفرات گمنام را نباید فراموش کنیم|publisher=[[Fars News Agency]]|language=Persian|accessdate=20 July 2013|archive-date=11 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811055835/http://farsnews.com|url-status=dead}}</ref>) এজন ইৰানী টাইকোৱাণ্ডো খেলুৱৈ। [[মেক্সিকো]]ৰ পুৱেবলাত অনুষ্ঠিত ২০১৩ চনৰ বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপত তেওঁ পুৰুষৰ হেভিৱেইট শাখাত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://taekwondodata.com|title=TaekwondoData - MARDANI, Sajjad|last=|first=|date=|website=TaekwondoData|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-27}}</ref> চাজ্জাদ মাৰ্দানী ২০১৩ চনৰ পৰা ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰতি বছৰে বিশ্বৰ শীৰ্ষ ৫ জন (+৮০ কেজি) টাইকোৱাণ্ডো খেলুৱৈৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰি আহিছে।<ref>{{Cite web|url=https://tasnimnews.com|title=Sajjad Mardani Wins Silver at World Taekwondo Grand Prix - Sports news|website=Tasnim News Agency|language=en|access-date=2020-03-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://insidethegames.biz|title=Sajjad Mardani: Handsome victory in Baku|last=|first=|date=|website=www.insidethegames.biz|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tehrantimes.com|title=World Taekwondo Grand Prix: Iran's Sajad Mardani Claims Bronze|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://simplycompete.com|title=Simply Compete: Sports Management Platform|website=://simplycompete.com|access-date=2020-03-27}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ক্ৰীড়াবিদ]] clj0k5gx5vfxyp3ve9trgh0sq6vjqmk 604965 604964 2026-05-06T17:18:34Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 604965 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = চাজ্জাদ মাৰ্দানী | image = Sajjad Mardani.jpg | caption = ২০১৪ চনত মাৰ্দানী | nationality = [[ইৰান|ইৰানী]] | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1988|07|01}} | height = {{height|m=1.98|precision=0}} | weight = {{convert|96|kg|abbr=on}} | sport = টাইকোৱাণ্ডো | medaltemplates = {{MedalCountry | {{IRI}} }} {{MedalSport | পুৰুষৰ টাইকোৱাণ্ডো}} {{MedalCount | বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ | - | ১ | ১ | এছিয়ান টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ | ১ | - | ১ | বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো গ্ৰেণ্ড প্ৰি | ২ | ২ | ৮ | বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো গ্ৰেণ্ড শ্লাম | ১ | - | ১ }} {{MedalCompetition|বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ}} {{MedalSilver|২০১৩ পুৱেবলা|পুৰুষৰ হেভিৱেইট +৮৭ কেজি}} {{MedalBronze|২০২২ গুৱাডালাজাৰা|পুৰুষৰ হেভিৱেইট +৮৭ কেজি}} {{MedalCompetition|এছিয়ান টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ}} {{MedalGold| ২০২১ বৈৰুট|+৮৭ কেজি}} {{MedalBronze| ২০১২ হো চি মিন চিটি|+৮৭ কেজি}} | show-medals = yes | updated = ১৭ জুন ২০২১ }} '''চাজ্জাদ মাৰ্দানী''' ([[ইংৰাজী]]: Sajjad Mardani; জন্ম ১ জুলাই ১৯৮৮ চনত [[ইৰান]]ৰ শ্বাহৰেকৰ্ডত<ref>{{cite web|url=http://farsnews.com|script-title=fa:مردانی: وقت نشان دادن بزرگی নাম تکواندوی ایران است/ نفرات گمنام را نباید فراموش کنیم|publisher=[[Fars News Agency]]|language=Persian|accessdate=20 July 2013|archive-date=11 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811055835/http://farsnews.com|url-status=dead}}</ref>) এজন ইৰানী টাইকোৱাণ্ডো খেলুৱৈ। [[মেক্সিকো]]ৰ পুৱেবলাত অনুষ্ঠিত ২০১৩ চনৰ বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপত তেওঁ পুৰুষৰ হেভিৱেইট শাখাত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://taekwondodata.com|title=TaekwondoData - MARDANI, Sajjad|last=|first=|date=|website=TaekwondoData|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-27}}</ref> চাজ্জাদ মাৰ্দানী ২০১৩ চনৰ পৰা ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰতি বছৰে বিশ্বৰ শীৰ্ষ ৫ জন (+৮০ কেজি) টাইকোৱাণ্ডো খেলুৱৈৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰি আহিছে।<ref>{{Cite web|url=https://tasnimnews.com|title=Sajjad Mardani Wins Silver at World Taekwondo Grand Prix - Sports news|website=Tasnim News Agency|language=en|access-date=2020-03-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://insidethegames.biz|title=Sajjad Mardani: Handsome victory in Baku|last=|first=|date=|website=www.insidethegames.biz|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tehrantimes.com|title=World Taekwondo Grand Prix: Iran's Sajad Mardani Claims Bronze|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://simplycompete.com|title=Simply Compete: Sports Management Platform|website=://simplycompete.com|access-date=2020-03-27}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ক্ৰীড়াবিদ]] k0ngrs1davsnplnba4cxyjcefynmyay 604977 604965 2026-05-06T17:32:50Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ৱিকি লাভচ ইৰাণ ২০২৬]] using [[WP:HC|HotCat]] 604977 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = চাজ্জাদ মাৰ্দানী | image = Sajjad Mardani.jpg | caption = ২০১৪ চনত মাৰ্দানী | nationality = [[ইৰান|ইৰানী]] | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1988|07|01}} | height = {{height|m=1.98|precision=0}} | weight = {{convert|96|kg|abbr=on}} | sport = টাইকোৱাণ্ডো | medaltemplates = {{MedalCountry | {{IRI}} }} {{MedalSport | পুৰুষৰ টাইকোৱাণ্ডো}} {{MedalCount | বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ | - | ১ | ১ | এছিয়ান টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ | ১ | - | ১ | বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো গ্ৰেণ্ড প্ৰি | ২ | ২ | ৮ | বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো গ্ৰেণ্ড শ্লাম | ১ | - | ১ }} {{MedalCompetition|বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ}} {{MedalSilver|২০১৩ পুৱেবলা|পুৰুষৰ হেভিৱেইট +৮৭ কেজি}} {{MedalBronze|২০২২ গুৱাডালাজাৰা|পুৰুষৰ হেভিৱেইট +৮৭ কেজি}} {{MedalCompetition|এছিয়ান টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপ}} {{MedalGold| ২০২১ বৈৰুট|+৮৭ কেজি}} {{MedalBronze| ২০১২ হো চি মিন চিটি|+৮৭ কেজি}} | show-medals = yes | updated = ১৭ জুন ২০২১ }} '''চাজ্জাদ মাৰ্দানী''' ([[ইংৰাজী]]: Sajjad Mardani; জন্ম ১ জুলাই ১৯৮৮ চনত [[ইৰান]]ৰ শ্বাহৰেকৰ্ডত<ref>{{cite web|url=http://farsnews.com|script-title=fa:مردانی: وقت نشان دادن بزرگی নাম تکواندوی ایران است/ نفرات گمنام را نباید فراموش کنیم|publisher=[[Fars News Agency]]|language=Persian|accessdate=20 July 2013|archive-date=11 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811055835/http://farsnews.com|url-status=dead}}</ref>) এজন ইৰানী টাইকোৱাণ্ডো খেলুৱৈ। [[মেক্সিকো]]ৰ পুৱেবলাত অনুষ্ঠিত ২০১৩ চনৰ বিশ্ব টাইকোৱাণ্ডো চেম্পিয়নশ্বিপত তেওঁ পুৰুষৰ হেভিৱেইট শাখাত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://taekwondodata.com|title=TaekwondoData - MARDANI, Sajjad|last=|first=|date=|website=TaekwondoData|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-27}}</ref> চাজ্জাদ মাৰ্দানী ২০১৩ চনৰ পৰা ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰতি বছৰে বিশ্বৰ শীৰ্ষ ৫ জন (+৮০ কেজি) টাইকোৱাণ্ডো খেলুৱৈৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰি আহিছে।<ref>{{Cite web|url=https://tasnimnews.com|title=Sajjad Mardani Wins Silver at World Taekwondo Grand Prix - Sports news|website=Tasnim News Agency|language=en|access-date=2020-03-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://insidethegames.biz|title=Sajjad Mardani: Handsome victory in Baku|last=|first=|date=|website=www.insidethegames.biz|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tehrantimes.com|title=World Taekwondo Grand Prix: Iran's Sajad Mardani Claims Bronze|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://simplycompete.com|title=Simply Compete: Sports Management Platform|website=://simplycompete.com|access-date=2020-03-27}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ক্ৰীড়াবিদ]] [[শ্ৰেণী:ৱিকি লাভচ ইৰাণ ২০২৬]] 30wx55vglytur3m93dh5yr20nv0mjfm 0 136805 604967 2026-05-06T17:26:06Z Kandarpajit Kallol 6257 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox officeholder | name = মোজতাবা আমানি | native_name = {{nobold|مجتبی امانی}} | native_name_lang = fa | image = Mojtaba amani (cropped).jpg | caption = ২০২৪ চনৰ ১৭ ছেপ্টেম্বৰত লেবাননত হোৱা পেজাৰ বিস্ফোৰণত আহত হোৱাৰ পূৰ্বে আমানিৰ এখন তাৰিখবিহীন ফটো | order2 =... 604967 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = মোজতাবা আমানি | native_name = {{nobold|مجتبی امانی}} | native_name_lang = fa | image = Mojtaba amani (cropped).jpg | caption = ২০২৪ চনৰ ১৭ ছেপ্টেম্বৰত লেবাননত হোৱা পেজাৰ বিস্ফোৰণত আহত হোৱাৰ পূৰ্বে আমানিৰ এখন তাৰিখবিহীন ফটো | order2 = লেবাননত ইৰানৰ ৰাষ্ট্ৰদূত | president2 = ইব্ৰাহিম ৰাইছি<br/>মাছুদ পেজেশ্বিয়ান | term_start2 = জুলাই ২০২২ | term_end2 = জানুৱাৰী ২০২৬ | predecessor2 = মহম্মদ-জালাল ফিৰুজ নিয়া | successor2 = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1963|3|21|df=y}} | birth_place = [[ইৰান]] | death_date = | death_place = | profession = কূটনীতিবিদ | party = | alma_mater = {{plain list| *তেহৰাণ বিশ্ববিদ্যালয় (এম.এ.) *আজাদ বিশ্ববিদ্যালয় (পিএইচ.ডি.) }} | spouse = নাৰ্গেছ ঘাদিৰিয়ান | children = ২ }} '''মোজতাবা আমানি''' ([[ইংৰাজী]]: Mojtaba Amani; জন্ম ২১ মাৰ্চ ১৯৬৩) এজন ইৰানী কূটনীতিবিদ, যিয়ে ২০২২ চনৰ পৰা ২০২৬ চনলৈ [[লেবানন[[ত [[ইৰান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰদূত হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ২০০৯ চনৰ পৰা ২০১৪ চনলৈ [[মিছৰ]]ত ইৰানৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষা শাখাৰ মুৰব্বী আছিল।<ref name=":1">{{Cite web |title=سفیر ایران در لبنان کیست؟ |url=https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2008847/%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |access-date=18 September 2024|website=eghtesadonline.com |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 July 2022 |title=Amani appointed new Iranian ambassador to Lebanon |url=https://www.tehrantimes.com/news/474527/Amani-appointed-new-Iranian-ambassador-to-Lebanon |access-date=18 September 2024 |website=Tehran Times |language=en}}</ref> ২০২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত লেবাননৰ পেজাৰ বিস্ফোৰণৰ সময়ত আমানি এটা বিস্ফোৰিত পেজাৰৰ দ্বাৰা আহত হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Bassam |first=Laila |title=Hezbollah pager explosions kill at least three in Lebanon |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/dozens-hezbollah-members-wounded-lebanon-when-pagers-exploded-sources-witnesses-2024-09-17/ |access-date=17 September 2024 |website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Iran envoy injured in pager device explosion in Beirut |url=https://en.mehrnews.com/news/221431/Iran-envoy-reportedly-injured-in-terror-blast-in-Beirut |access-date=18 September 2024 |website=Mehr News Agency |language=en}}</ref> ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''-এ প্ৰতিবেদন দিছিল যে তেওঁ এটা চকু হেৰুৱাইছিল আৰু আনটো চকুত আঘাত পাইছিল,<ref>{{Cite web |last=Fassihi |first=Farnaz |date=17 September 2024 |title=Iran's ambassador to Lebanon is injured in the apparent attack, state media reports. |url=https://www.nytimes.com/live/2024/09/17/world/israel-hamas-war-news#irans-ambassador-to-lebanon-is-injured-in-the-apparent-attack-state-media-reports |archive-url=https://archive.today/20240918042110/https://www.nytimes.com/live/2024/09/17/world/israel-hamas-war-news%23irans-ambassador-to-lebanon-is-injured-in-the-apparent-attack-state-media-reports |archive-date=18 September 2024 |access-date=18 September 2024 |website=[[The New York Times]]}}</ref> অৱশ্যে বৈৰুটত থকা ইৰানৰ দূতাৱাসে এই দাবী অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Iran embassy in Beirut comments on envoy's health condition |url=https://en.mehrnews.com/news/221462/Iran-embassy-in-Beirut-comments-on-envoy-s-health-condition |access-date=18 September 2024 |website=Mehr News Agency |language=en}}</ref> পেজাৰ বিস্ফোৰণৰ পিছত ২০২৪ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁক প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৰাজহুৱাকৈ দেখা গৈছিল। তেওঁৰ হাত, মুখ আৰু চকুত আঘাতৰ চিন দেখা গৈছিল।<ref>{{Cite web |title= 'Exploding pagers were purchased by Hezbollah,' injured Iranian ambassador admits|url= https://www.jpost.com/middle-east/article-828887| date=November 13, 2024| first=Ohad| last= Merlin| access-date=2024-12-30 |website=[[The Jerusalem Post]]|language=en}}</ref> == শিক্ষা == আমানিয়ে তেহৰাণ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা আন্তৰ্জাতিক সম্পৰ্ক বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।<ref name=":0">{{Cite web |title=معرفی سفیر |url=https://lebanon.mfa.gov.ir/portal/generalcategoryservices/4965 |access-date=18 September 2024 |website=lebanon.mfa.gov.ir |language=fa}}</ref> == পেছাদাৰী অভিজ্ঞতা == আমানিয়ে ১৯৮৮ চনত বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ত কাম আৰম্ভ কৰিছিল, তেওঁৰ প্ৰথম ভূমিকা আছিল মন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয়ৰ উপ-মুৰব্বী।<ref name=":0" /> === অন্যান্য ভূমিকা === উৎস:<ref name=":0" /> * [[মধ্যপ্ৰাচ্য]] আৰু উত্তৰ আফ্ৰিকাৰ প্ৰথম বিভাগৰ বিশেষজ্ঞ। * [[কাইৰো][ত ইৰানৰ ইছলামিক গণৰাজ্যৰ উপ-প্ৰতিনিধি। * ৰাজনৈতিক আৰু আন্তৰ্জাতিক অধ্যয়ন কাৰ্যালয়ৰ বিশেষজ্ঞ। * ৰাজনৈতিক আৰু আন্তৰ্জাতিক অধ্যয়ন কাৰ্যালয়ৰ উপ-সঞ্চালক। * কাইৰোত ইৰানৰ প্ৰতিনিধি দলৰ মুৰব্বী। * ৰাজনৈতিক আৰু আন্তৰ্জাতিক অধ্যয়ন কাৰ্যালয়ৰ মিছৰ অধ্যয়নৰ জ্যেষ্ঠ বিশেষজ্ঞ। == কেৰিয়াৰ == === লেবাননত ইৰানৰ ৰাষ্ট্ৰদূত === ২০২৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁৰ ঠাইত মহম্মদ ৰেজা ৰাউফ শ্বেইবানী স্থলাভিষিক্ত হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} ckxuxe9x0pt5lh97np3teotcdnbxtf7 604969 604967 2026-05-06T17:26:30Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 604969 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = মোজতাবা আমানি | native_name = {{nobold|مجتبی امانی}} | native_name_lang = fa | image = Mojtaba amani (cropped).jpg | caption = ২০২৪ চনৰ ১৭ ছেপ্টেম্বৰত লেবাননত হোৱা পেজাৰ বিস্ফোৰণত আহত হোৱাৰ পূৰ্বে আমানিৰ এখন তাৰিখবিহীন ফটো | order2 = লেবাননত ইৰানৰ ৰাষ্ট্ৰদূত | president2 = ইব্ৰাহিম ৰাইছি<br/>মাছুদ পেজেশ্বিয়ান | term_start2 = জুলাই ২০২২ | term_end2 = জানুৱাৰী ২০২৬ | predecessor2 = মহম্মদ-জালাল ফিৰুজ নিয়া | successor2 = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1963|3|21|df=y}} | birth_place = [[ইৰান]] | death_date = | death_place = | profession = কূটনীতিবিদ | party = | alma_mater = {{plain list| *তেহৰাণ বিশ্ববিদ্যালয় (এম.এ.) *আজাদ বিশ্ববিদ্যালয় (পিএইচ.ডি.) }} | spouse = নাৰ্গেছ ঘাদিৰিয়ান | children = ২ }} '''মোজতাবা আমানি''' ([[ইংৰাজী]]: Mojtaba Amani; জন্ম ২১ মাৰ্চ ১৯৬৩) এজন ইৰানী কূটনীতিবিদ, যিয়ে ২০২২ চনৰ পৰা ২০২৬ চনলৈ [[লেবানন]]ত [[ইৰান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰদূত হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ২০০৯ চনৰ পৰা ২০১৪ চনলৈ [[মিছৰ]]ত ইৰানৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষা শাখাৰ মুৰব্বী আছিল।<ref name=":1">{{Cite web |title=سفیر ایران در لبنان کیست؟ |url=https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2008847/%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |access-date=18 September 2024|website=eghtesadonline.com |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 July 2022 |title=Amani appointed new Iranian ambassador to Lebanon |url=https://www.tehrantimes.com/news/474527/Amani-appointed-new-Iranian-ambassador-to-Lebanon |access-date=18 September 2024 |website=Tehran Times |language=en}}</ref> ২০২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত লেবাননৰ পেজাৰ বিস্ফোৰণৰ সময়ত আমানি এটা বিস্ফোৰিত পেজাৰৰ দ্বাৰা আহত হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Bassam |first=Laila |title=Hezbollah pager explosions kill at least three in Lebanon |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/dozens-hezbollah-members-wounded-lebanon-when-pagers-exploded-sources-witnesses-2024-09-17/ |access-date=17 September 2024 |website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Iran envoy injured in pager device explosion in Beirut |url=https://en.mehrnews.com/news/221431/Iran-envoy-reportedly-injured-in-terror-blast-in-Beirut |access-date=18 September 2024 |website=Mehr News Agency |language=en}}</ref> ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''-এ প্ৰতিবেদন দিছিল যে তেওঁ এটা চকু হেৰুৱাইছিল আৰু আনটো চকুত আঘাত পাইছিল,<ref>{{Cite web |last=Fassihi |first=Farnaz |date=17 September 2024 |title=Iran's ambassador to Lebanon is injured in the apparent attack, state media reports. |url=https://www.nytimes.com/live/2024/09/17/world/israel-hamas-war-news#irans-ambassador-to-lebanon-is-injured-in-the-apparent-attack-state-media-reports |archive-url=https://archive.today/20240918042110/https://www.nytimes.com/live/2024/09/17/world/israel-hamas-war-news%23irans-ambassador-to-lebanon-is-injured-in-the-apparent-attack-state-media-reports |archive-date=18 September 2024 |access-date=18 September 2024 |website=[[The New York Times]]}}</ref> অৱশ্যে বৈৰুটত থকা ইৰানৰ দূতাৱাসে এই দাবী অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Iran embassy in Beirut comments on envoy's health condition |url=https://en.mehrnews.com/news/221462/Iran-embassy-in-Beirut-comments-on-envoy-s-health-condition |access-date=18 September 2024 |website=Mehr News Agency |language=en}}</ref> পেজাৰ বিস্ফোৰণৰ পিছত ২০২৪ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁক প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৰাজহুৱাকৈ দেখা গৈছিল। তেওঁৰ হাত, মুখ আৰু চকুত আঘাতৰ চিন দেখা গৈছিল।<ref>{{Cite web |title= 'Exploding pagers were purchased by Hezbollah,' injured Iranian ambassador admits|url= https://www.jpost.com/middle-east/article-828887| date=November 13, 2024| first=Ohad| last= Merlin| access-date=2024-12-30 |website=[[The Jerusalem Post]]|language=en}}</ref> == শিক্ষা == আমানিয়ে তেহৰাণ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা আন্তৰ্জাতিক সম্পৰ্ক বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।<ref name=":0">{{Cite web |title=معرفی سفیر |url=https://lebanon.mfa.gov.ir/portal/generalcategoryservices/4965 |access-date=18 September 2024 |website=lebanon.mfa.gov.ir |language=fa}}</ref> == পেছাদাৰী অভিজ্ঞতা == আমানিয়ে ১৯৮৮ চনত বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ত কাম আৰম্ভ কৰিছিল, তেওঁৰ প্ৰথম ভূমিকা আছিল মন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয়ৰ উপ-মুৰব্বী।<ref name=":0" /> === অন্যান্য ভূমিকা === উৎস:<ref name=":0" /> * [[মধ্যপ্ৰাচ্য]] আৰু উত্তৰ আফ্ৰিকাৰ প্ৰথম বিভাগৰ বিশেষজ্ঞ। * [[কাইৰো][ত ইৰানৰ ইছলামিক গণৰাজ্যৰ উপ-প্ৰতিনিধি। * ৰাজনৈতিক আৰু আন্তৰ্জাতিক অধ্যয়ন কাৰ্যালয়ৰ বিশেষজ্ঞ। * ৰাজনৈতিক আৰু আন্তৰ্জাতিক অধ্যয়ন কাৰ্যালয়ৰ উপ-সঞ্চালক। * কাইৰোত ইৰানৰ প্ৰতিনিধি দলৰ মুৰব্বী। * ৰাজনৈতিক আৰু আন্তৰ্জাতিক অধ্যয়ন কাৰ্যালয়ৰ মিছৰ অধ্যয়নৰ জ্যেষ্ঠ বিশেষজ্ঞ। == কেৰিয়াৰ == === লেবাননত ইৰানৰ ৰাষ্ট্ৰদূত === ২০২৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁৰ ঠাইত মহম্মদ ৰেজা ৰাউফ শ্বেইবানী স্থলাভিষিক্ত হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} 49en6opaw7rq5gyocn4nmh8xgtbmev4 604970 604969 2026-05-06T17:26:51Z Kandarpajit Kallol 6257 /* অন্যান্য ভূমিকা */ 604970 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = মোজতাবা আমানি | native_name = {{nobold|مجتبی امانی}} | native_name_lang = fa | image = Mojtaba amani (cropped).jpg | caption = ২০২৪ চনৰ ১৭ ছেপ্টেম্বৰত লেবাননত হোৱা পেজাৰ বিস্ফোৰণত আহত হোৱাৰ পূৰ্বে আমানিৰ এখন তাৰিখবিহীন ফটো | order2 = লেবাননত ইৰানৰ ৰাষ্ট্ৰদূত | president2 = ইব্ৰাহিম ৰাইছি<br/>মাছুদ পেজেশ্বিয়ান | term_start2 = জুলাই ২০২২ | term_end2 = জানুৱাৰী ২০২৬ | predecessor2 = মহম্মদ-জালাল ফিৰুজ নিয়া | successor2 = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1963|3|21|df=y}} | birth_place = [[ইৰান]] | death_date = | death_place = | profession = কূটনীতিবিদ | party = | alma_mater = {{plain list| *তেহৰাণ বিশ্ববিদ্যালয় (এম.এ.) *আজাদ বিশ্ববিদ্যালয় (পিএইচ.ডি.) }} | spouse = নাৰ্গেছ ঘাদিৰিয়ান | children = ২ }} '''মোজতাবা আমানি''' ([[ইংৰাজী]]: Mojtaba Amani; জন্ম ২১ মাৰ্চ ১৯৬৩) এজন ইৰানী কূটনীতিবিদ, যিয়ে ২০২২ চনৰ পৰা ২০২৬ চনলৈ [[লেবানন]]ত [[ইৰান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰদূত হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ২০০৯ চনৰ পৰা ২০১৪ চনলৈ [[মিছৰ]]ত ইৰানৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষা শাখাৰ মুৰব্বী আছিল।<ref name=":1">{{Cite web |title=سفیر ایران در لبنان کیست؟ |url=https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2008847/%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |access-date=18 September 2024|website=eghtesadonline.com |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 July 2022 |title=Amani appointed new Iranian ambassador to Lebanon |url=https://www.tehrantimes.com/news/474527/Amani-appointed-new-Iranian-ambassador-to-Lebanon |access-date=18 September 2024 |website=Tehran Times |language=en}}</ref> ২০২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত লেবাননৰ পেজাৰ বিস্ফোৰণৰ সময়ত আমানি এটা বিস্ফোৰিত পেজাৰৰ দ্বাৰা আহত হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Bassam |first=Laila |title=Hezbollah pager explosions kill at least three in Lebanon |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/dozens-hezbollah-members-wounded-lebanon-when-pagers-exploded-sources-witnesses-2024-09-17/ |access-date=17 September 2024 |website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Iran envoy injured in pager device explosion in Beirut |url=https://en.mehrnews.com/news/221431/Iran-envoy-reportedly-injured-in-terror-blast-in-Beirut |access-date=18 September 2024 |website=Mehr News Agency |language=en}}</ref> ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''-এ প্ৰতিবেদন দিছিল যে তেওঁ এটা চকু হেৰুৱাইছিল আৰু আনটো চকুত আঘাত পাইছিল,<ref>{{Cite web |last=Fassihi |first=Farnaz |date=17 September 2024 |title=Iran's ambassador to Lebanon is injured in the apparent attack, state media reports. |url=https://www.nytimes.com/live/2024/09/17/world/israel-hamas-war-news#irans-ambassador-to-lebanon-is-injured-in-the-apparent-attack-state-media-reports |archive-url=https://archive.today/20240918042110/https://www.nytimes.com/live/2024/09/17/world/israel-hamas-war-news%23irans-ambassador-to-lebanon-is-injured-in-the-apparent-attack-state-media-reports |archive-date=18 September 2024 |access-date=18 September 2024 |website=[[The New York Times]]}}</ref> অৱশ্যে বৈৰুটত থকা ইৰানৰ দূতাৱাসে এই দাবী অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Iran embassy in Beirut comments on envoy's health condition |url=https://en.mehrnews.com/news/221462/Iran-embassy-in-Beirut-comments-on-envoy-s-health-condition |access-date=18 September 2024 |website=Mehr News Agency |language=en}}</ref> পেজাৰ বিস্ফোৰণৰ পিছত ২০২৪ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁক প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৰাজহুৱাকৈ দেখা গৈছিল। তেওঁৰ হাত, মুখ আৰু চকুত আঘাতৰ চিন দেখা গৈছিল।<ref>{{Cite web |title= 'Exploding pagers were purchased by Hezbollah,' injured Iranian ambassador admits|url= https://www.jpost.com/middle-east/article-828887| date=November 13, 2024| first=Ohad| last= Merlin| access-date=2024-12-30 |website=[[The Jerusalem Post]]|language=en}}</ref> == শিক্ষা == আমানিয়ে তেহৰাণ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা আন্তৰ্জাতিক সম্পৰ্ক বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।<ref name=":0">{{Cite web |title=معرفی سفیر |url=https://lebanon.mfa.gov.ir/portal/generalcategoryservices/4965 |access-date=18 September 2024 |website=lebanon.mfa.gov.ir |language=fa}}</ref> == পেছাদাৰী অভিজ্ঞতা == আমানিয়ে ১৯৮৮ চনত বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ত কাম আৰম্ভ কৰিছিল, তেওঁৰ প্ৰথম ভূমিকা আছিল মন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয়ৰ উপ-মুৰব্বী।<ref name=":0" /> === অন্যান্য ভূমিকা === উৎস:<ref name=":0" /> * [[মধ্যপ্ৰাচ্য]] আৰু উত্তৰ আফ্ৰিকাৰ প্ৰথম বিভাগৰ বিশেষজ্ঞ। * [[কাইৰো]]ত ইৰানৰ ইছলামিক গণৰাজ্যৰ উপ-প্ৰতিনিধি। * ৰাজনৈতিক আৰু আন্তৰ্জাতিক অধ্যয়ন কাৰ্যালয়ৰ বিশেষজ্ঞ। * ৰাজনৈতিক আৰু আন্তৰ্জাতিক অধ্যয়ন কাৰ্যালয়ৰ উপ-সঞ্চালক। * কাইৰোত ইৰানৰ প্ৰতিনিধি দলৰ মুৰব্বী। * ৰাজনৈতিক আৰু আন্তৰ্জাতিক অধ্যয়ন কাৰ্যালয়ৰ মিছৰ অধ্যয়নৰ জ্যেষ্ঠ বিশেষজ্ঞ। == কেৰিয়াৰ == === লেবাননত ইৰানৰ ৰাষ্ট্ৰদূত === ২০২৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁৰ ঠাইত মহম্মদ ৰেজা ৰাউফ শ্বেইবানী স্থলাভিষিক্ত হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} hgn2wqkenejhmwlsm4y36ldk352nuy5 604971 604970 2026-05-06T17:27:18Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ইৰানৰ ব্যক্তি]] using [[WP:HC|HotCat]] 604971 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = মোজতাবা আমানি | native_name = {{nobold|مجتبی امانی}} | native_name_lang = fa | image = Mojtaba amani (cropped).jpg | caption = ২০২৪ চনৰ ১৭ ছেপ্টেম্বৰত লেবাননত হোৱা পেজাৰ বিস্ফোৰণত আহত হোৱাৰ পূৰ্বে আমানিৰ এখন তাৰিখবিহীন ফটো | order2 = লেবাননত ইৰানৰ ৰাষ্ট্ৰদূত | president2 = ইব্ৰাহিম ৰাইছি<br/>মাছুদ পেজেশ্বিয়ান | term_start2 = জুলাই ২০২২ | term_end2 = জানুৱাৰী ২০২৬ | predecessor2 = মহম্মদ-জালাল ফিৰুজ নিয়া | successor2 = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1963|3|21|df=y}} | birth_place = [[ইৰান]] | death_date = | death_place = | profession = কূটনীতিবিদ | party = | alma_mater = {{plain list| *তেহৰাণ বিশ্ববিদ্যালয় (এম.এ.) *আজাদ বিশ্ববিদ্যালয় (পিএইচ.ডি.) }} | spouse = নাৰ্গেছ ঘাদিৰিয়ান | children = ২ }} '''মোজতাবা আমানি''' ([[ইংৰাজী]]: Mojtaba Amani; জন্ম ২১ মাৰ্চ ১৯৬৩) এজন ইৰানী কূটনীতিবিদ, যিয়ে ২০২২ চনৰ পৰা ২০২৬ চনলৈ [[লেবানন]]ত [[ইৰান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰদূত হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ২০০৯ চনৰ পৰা ২০১৪ চনলৈ [[মিছৰ]]ত ইৰানৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষা শাখাৰ মুৰব্বী আছিল।<ref name=":1">{{Cite web |title=سفیر ایران در لبنان کیست؟ |url=https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2008847/%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |access-date=18 September 2024|website=eghtesadonline.com |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 July 2022 |title=Amani appointed new Iranian ambassador to Lebanon |url=https://www.tehrantimes.com/news/474527/Amani-appointed-new-Iranian-ambassador-to-Lebanon |access-date=18 September 2024 |website=Tehran Times |language=en}}</ref> ২০২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত লেবাননৰ পেজাৰ বিস্ফোৰণৰ সময়ত আমানি এটা বিস্ফোৰিত পেজাৰৰ দ্বাৰা আহত হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Bassam |first=Laila |title=Hezbollah pager explosions kill at least three in Lebanon |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/dozens-hezbollah-members-wounded-lebanon-when-pagers-exploded-sources-witnesses-2024-09-17/ |access-date=17 September 2024 |website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Iran envoy injured in pager device explosion in Beirut |url=https://en.mehrnews.com/news/221431/Iran-envoy-reportedly-injured-in-terror-blast-in-Beirut |access-date=18 September 2024 |website=Mehr News Agency |language=en}}</ref> ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''-এ প্ৰতিবেদন দিছিল যে তেওঁ এটা চকু হেৰুৱাইছিল আৰু আনটো চকুত আঘাত পাইছিল,<ref>{{Cite web |last=Fassihi |first=Farnaz |date=17 September 2024 |title=Iran's ambassador to Lebanon is injured in the apparent attack, state media reports. |url=https://www.nytimes.com/live/2024/09/17/world/israel-hamas-war-news#irans-ambassador-to-lebanon-is-injured-in-the-apparent-attack-state-media-reports |archive-url=https://archive.today/20240918042110/https://www.nytimes.com/live/2024/09/17/world/israel-hamas-war-news%23irans-ambassador-to-lebanon-is-injured-in-the-apparent-attack-state-media-reports |archive-date=18 September 2024 |access-date=18 September 2024 |website=[[The New York Times]]}}</ref> অৱশ্যে বৈৰুটত থকা ইৰানৰ দূতাৱাসে এই দাবী অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Iran embassy in Beirut comments on envoy's health condition |url=https://en.mehrnews.com/news/221462/Iran-embassy-in-Beirut-comments-on-envoy-s-health-condition |access-date=18 September 2024 |website=Mehr News Agency |language=en}}</ref> পেজাৰ বিস্ফোৰণৰ পিছত ২০২৪ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁক প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৰাজহুৱাকৈ দেখা গৈছিল। তেওঁৰ হাত, মুখ আৰু চকুত আঘাতৰ চিন দেখা গৈছিল।<ref>{{Cite web |title= 'Exploding pagers were purchased by Hezbollah,' injured Iranian ambassador admits|url= https://www.jpost.com/middle-east/article-828887| date=November 13, 2024| first=Ohad| last= Merlin| access-date=2024-12-30 |website=[[The Jerusalem Post]]|language=en}}</ref> == শিক্ষা == আমানিয়ে তেহৰাণ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা আন্তৰ্জাতিক সম্পৰ্ক বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।<ref name=":0">{{Cite web |title=معرفی سفیر |url=https://lebanon.mfa.gov.ir/portal/generalcategoryservices/4965 |access-date=18 September 2024 |website=lebanon.mfa.gov.ir |language=fa}}</ref> == পেছাদাৰী অভিজ্ঞতা == আমানিয়ে ১৯৮৮ চনত বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ত কাম আৰম্ভ কৰিছিল, তেওঁৰ প্ৰথম ভূমিকা আছিল মন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয়ৰ উপ-মুৰব্বী।<ref name=":0" /> === অন্যান্য ভূমিকা === উৎস:<ref name=":0" /> * [[মধ্যপ্ৰাচ্য]] আৰু উত্তৰ আফ্ৰিকাৰ প্ৰথম বিভাগৰ বিশেষজ্ঞ। * [[কাইৰো]]ত ইৰানৰ ইছলামিক গণৰাজ্যৰ উপ-প্ৰতিনিধি। * ৰাজনৈতিক আৰু আন্তৰ্জাতিক অধ্যয়ন কাৰ্যালয়ৰ বিশেষজ্ঞ। * ৰাজনৈতিক আৰু আন্তৰ্জাতিক অধ্যয়ন কাৰ্যালয়ৰ উপ-সঞ্চালক। * কাইৰোত ইৰানৰ প্ৰতিনিধি দলৰ মুৰব্বী। * ৰাজনৈতিক আৰু আন্তৰ্জাতিক অধ্যয়ন কাৰ্যালয়ৰ মিছৰ অধ্যয়নৰ জ্যেষ্ঠ বিশেষজ্ঞ। == কেৰিয়াৰ == === লেবাননত ইৰানৰ ৰাষ্ট্ৰদূত === ২০২৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁৰ ঠাইত মহম্মদ ৰেজা ৰাউফ শ্বেইবানী স্থলাভিষিক্ত হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] dwhu1vp8q52bkup3ucah3gz8w2c8onb 604978 604971 2026-05-06T17:33:13Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:ৱিকি লাভচ ইৰাণ ২০২৬]] using [[WP:HC|HotCat]] 604978 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = মোজতাবা আমানি | native_name = {{nobold|مجتبی امانی}} | native_name_lang = fa | image = Mojtaba amani (cropped).jpg | caption = ২০২৪ চনৰ ১৭ ছেপ্টেম্বৰত লেবাননত হোৱা পেজাৰ বিস্ফোৰণত আহত হোৱাৰ পূৰ্বে আমানিৰ এখন তাৰিখবিহীন ফটো | order2 = লেবাননত ইৰানৰ ৰাষ্ট্ৰদূত | president2 = ইব্ৰাহিম ৰাইছি<br/>মাছুদ পেজেশ্বিয়ান | term_start2 = জুলাই ২০২২ | term_end2 = জানুৱাৰী ২০২৬ | predecessor2 = মহম্মদ-জালাল ফিৰুজ নিয়া | successor2 = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1963|3|21|df=y}} | birth_place = [[ইৰান]] | death_date = | death_place = | profession = কূটনীতিবিদ | party = | alma_mater = {{plain list| *তেহৰাণ বিশ্ববিদ্যালয় (এম.এ.) *আজাদ বিশ্ববিদ্যালয় (পিএইচ.ডি.) }} | spouse = নাৰ্গেছ ঘাদিৰিয়ান | children = ২ }} '''মোজতাবা আমানি''' ([[ইংৰাজী]]: Mojtaba Amani; জন্ম ২১ মাৰ্চ ১৯৬৩) এজন ইৰানী কূটনীতিবিদ, যিয়ে ২০২২ চনৰ পৰা ২০২৬ চনলৈ [[লেবানন]]ত [[ইৰান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰদূত হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ২০০৯ চনৰ পৰা ২০১৪ চনলৈ [[মিছৰ]]ত ইৰানৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষা শাখাৰ মুৰব্বী আছিল।<ref name=":1">{{Cite web |title=سفیر ایران در لبنان کیست؟ |url=https://www.eghtesadonline.com/fa/news/2008847/%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA |access-date=18 September 2024|website=eghtesadonline.com |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 July 2022 |title=Amani appointed new Iranian ambassador to Lebanon |url=https://www.tehrantimes.com/news/474527/Amani-appointed-new-Iranian-ambassador-to-Lebanon |access-date=18 September 2024 |website=Tehran Times |language=en}}</ref> ২০২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত লেবাননৰ পেজাৰ বিস্ফোৰণৰ সময়ত আমানি এটা বিস্ফোৰিত পেজাৰৰ দ্বাৰা আহত হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Bassam |first=Laila |title=Hezbollah pager explosions kill at least three in Lebanon |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/dozens-hezbollah-members-wounded-lebanon-when-pagers-exploded-sources-witnesses-2024-09-17/ |access-date=17 September 2024 |website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 September 2024 |title=Iran envoy injured in pager device explosion in Beirut |url=https://en.mehrnews.com/news/221431/Iran-envoy-reportedly-injured-in-terror-blast-in-Beirut |access-date=18 September 2024 |website=Mehr News Agency |language=en}}</ref> ''দ্য নিউয়ৰ্ক টাইমছ''-এ প্ৰতিবেদন দিছিল যে তেওঁ এটা চকু হেৰুৱাইছিল আৰু আনটো চকুত আঘাত পাইছিল,<ref>{{Cite web |last=Fassihi |first=Farnaz |date=17 September 2024 |title=Iran's ambassador to Lebanon is injured in the apparent attack, state media reports. |url=https://www.nytimes.com/live/2024/09/17/world/israel-hamas-war-news#irans-ambassador-to-lebanon-is-injured-in-the-apparent-attack-state-media-reports |archive-url=https://archive.today/20240918042110/https://www.nytimes.com/live/2024/09/17/world/israel-hamas-war-news%23irans-ambassador-to-lebanon-is-injured-in-the-apparent-attack-state-media-reports |archive-date=18 September 2024 |access-date=18 September 2024 |website=[[The New York Times]]}}</ref> অৱশ্যে বৈৰুটত থকা ইৰানৰ দূতাৱাসে এই দাবী অস্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Iran embassy in Beirut comments on envoy's health condition |url=https://en.mehrnews.com/news/221462/Iran-embassy-in-Beirut-comments-on-envoy-s-health-condition |access-date=18 September 2024 |website=Mehr News Agency |language=en}}</ref> পেজাৰ বিস্ফোৰণৰ পিছত ২০২৪ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁক প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৰাজহুৱাকৈ দেখা গৈছিল। তেওঁৰ হাত, মুখ আৰু চকুত আঘাতৰ চিন দেখা গৈছিল।<ref>{{Cite web |title= 'Exploding pagers were purchased by Hezbollah,' injured Iranian ambassador admits|url= https://www.jpost.com/middle-east/article-828887| date=November 13, 2024| first=Ohad| last= Merlin| access-date=2024-12-30 |website=[[The Jerusalem Post]]|language=en}}</ref> == শিক্ষা == আমানিয়ে তেহৰাণ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা আন্তৰ্জাতিক সম্পৰ্ক বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।<ref name=":0">{{Cite web |title=معرفی سفیر |url=https://lebanon.mfa.gov.ir/portal/generalcategoryservices/4965 |access-date=18 September 2024 |website=lebanon.mfa.gov.ir |language=fa}}</ref> == পেছাদাৰী অভিজ্ঞতা == আমানিয়ে ১৯৮৮ চনত বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ত কাম আৰম্ভ কৰিছিল, তেওঁৰ প্ৰথম ভূমিকা আছিল মন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয়ৰ উপ-মুৰব্বী।<ref name=":0" /> === অন্যান্য ভূমিকা === উৎস:<ref name=":0" /> * [[মধ্যপ্ৰাচ্য]] আৰু উত্তৰ আফ্ৰিকাৰ প্ৰথম বিভাগৰ বিশেষজ্ঞ। * [[কাইৰো]]ত ইৰানৰ ইছলামিক গণৰাজ্যৰ উপ-প্ৰতিনিধি। * ৰাজনৈতিক আৰু আন্তৰ্জাতিক অধ্যয়ন কাৰ্যালয়ৰ বিশেষজ্ঞ। * ৰাজনৈতিক আৰু আন্তৰ্জাতিক অধ্যয়ন কাৰ্যালয়ৰ উপ-সঞ্চালক। * কাইৰোত ইৰানৰ প্ৰতিনিধি দলৰ মুৰব্বী। * ৰাজনৈতিক আৰু আন্তৰ্জাতিক অধ্যয়ন কাৰ্যালয়ৰ মিছৰ অধ্যয়নৰ জ্যেষ্ঠ বিশেষজ্ঞ। == কেৰিয়াৰ == === লেবাননত ইৰানৰ ৰাষ্ট্ৰদূত === ২০২৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁৰ ঠাইত মহম্মদ ৰেজা ৰাউফ শ্বেইবানী স্থলাভিষিক্ত হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ৱিকি লাভচ ইৰাণ ২০২৬]] j0o74sqjhvkvc0qpoa05q39yg8zbqis 0 136806 604989 2026-05-06T18:06:05Z Pranamikaadhikary 27435 নতুন পৃষ্ঠা: '''সাগৰীয় বতাহ''' বা স্থলভাগৰ বতাহ হৈছে দিনৰ দুপৰীয়াৰ ভাগত বহল পানীভাগৰ পৰা কোনো ভূখণ্ডৰ ফালে বা ভূখণ্ডৰ ওপৰলৈ বোৱা বতাহ। ইয়াৰ বিপৰীতে স্থল বতাহ বা সাগৰৰ পাৰৰ বতাহ হ’ল ৰাতি কো... 604989 wikitext text/x-wiki '''সাগৰীয় বতাহ''' বা স্থলভাগৰ বতাহ হৈছে দিনৰ দুপৰীয়াৰ ভাগত বহল পানীভাগৰ পৰা কোনো ভূখণ্ডৰ ফালে বা ভূখণ্ডৰ ওপৰলৈ বোৱা বতাহ। ইয়াৰ বিপৰীতে স্থল বতাহ বা সাগৰৰ পাৰৰ বতাহ হ’ল ৰাতি কোনো ভূখণ্ডৰ পৰা বহল পানীভাগৰ ফালে বা পানীৰ ওপৰলৈ বোৱা বতাহ। উপকূলীয় অঞ্চলৰ প্ৰচলিত বতাহৰ বাবে সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলভাগৰ বতাহ দুয়োটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰক।<ref name="ackerman">{{cite web |last=Ackerman |first=Steve |year=1995 |title=Sea and Land Breezes |url=http://cimss.ssec.wisc.edu/wxwise/seabrz.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213172659/http://cimss.ssec.wisc.edu/wxwise/seabrz.html |archive-date=February 13, 2020 |access-date=October 12, 2023 |website=Cooperative Institute for Meteorological Satellite Studies |publisher=[[University of Wisconsin]]}}</ref> পানী আৰু শুকান ভূমিৰ ভিন্ন তাপ ক্ষমতাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা বায়ুৰ চাপৰ পাৰ্থক্যৰ বাবে সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলবতাহৰ বিকাশ ঘটে। সেইবাবেই প্ৰচলিত বতাহতকৈ সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলভাগৰ বতাহ অধিক স্থানীয়। যিহেতু সৌৰ বিকিৰণৰ অধীনত পানীতকৈ ভূমি বহু বেছি দ্ৰুতগতিত গৰম হয়, গতিকে সূৰ্য্য উদয়ৰ পিছত উপকূলৰ কাষত সাগৰীয় বতাহ এটা সাধাৰণ পৰিঘটনা। আনহাতে, শুকান ভূমিও সৌৰ বিকিৰণ নথকা পানীতকৈ বেছি বেগেৰে ঠাণ্ডা হয়, গতিকে সূৰ্যাস্তৰ পিছত সাগৰীয় বতাহ নোহোৱা হ’লে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে বতাহ ভূমিৰ পৰা সাগৰৰ ফালে বৈ যায়। ৰাতিৰ সময়ত স্থল বতাহ সাধাৰণতে দিনৰ ভাগত সাগৰীয় বতাহতকৈ অগভীৰ হয়। দিনৰ সাগৰীয় বতাহৰ দৰে নহয়, যিটো সংবহনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়, ৰাতিৰ স্থল বতাহ অভিসৰণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়।{{Citation needed|date=October 2024}} সাগৰৰ পাৰৰ বতাহ শব্দটোৱে মুকলি পানীৰ ওপৰৰ যিকোনো বতাহক বুজায়, যিটো সাগৰৰ পাৰৰ বতাহৰ সৈতে জড়িত কিন্তু সমাৰ্থক নহয়। ==তথ্যসূত্ৰ== 7d7jbjoqcnw6rizq6mfms8ln8yj7ulu 604990 604989 2026-05-06T18:06:54Z Pranamikaadhikary 27435 added [[Category:বতাহ]] using [[WP:HC|HotCat]] 604990 wikitext text/x-wiki '''সাগৰীয় বতাহ''' বা স্থলভাগৰ বতাহ হৈছে দিনৰ দুপৰীয়াৰ ভাগত বহল পানীভাগৰ পৰা কোনো ভূখণ্ডৰ ফালে বা ভূখণ্ডৰ ওপৰলৈ বোৱা বতাহ। ইয়াৰ বিপৰীতে স্থল বতাহ বা সাগৰৰ পাৰৰ বতাহ হ’ল ৰাতি কোনো ভূখণ্ডৰ পৰা বহল পানীভাগৰ ফালে বা পানীৰ ওপৰলৈ বোৱা বতাহ। উপকূলীয় অঞ্চলৰ প্ৰচলিত বতাহৰ বাবে সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলভাগৰ বতাহ দুয়োটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰক।<ref name="ackerman">{{cite web |last=Ackerman |first=Steve |year=1995 |title=Sea and Land Breezes |url=http://cimss.ssec.wisc.edu/wxwise/seabrz.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213172659/http://cimss.ssec.wisc.edu/wxwise/seabrz.html |archive-date=February 13, 2020 |access-date=October 12, 2023 |website=Cooperative Institute for Meteorological Satellite Studies |publisher=[[University of Wisconsin]]}}</ref> পানী আৰু শুকান ভূমিৰ ভিন্ন তাপ ক্ষমতাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা বায়ুৰ চাপৰ পাৰ্থক্যৰ বাবে সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলবতাহৰ বিকাশ ঘটে। সেইবাবেই প্ৰচলিত বতাহতকৈ সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলভাগৰ বতাহ অধিক স্থানীয়। যিহেতু সৌৰ বিকিৰণৰ অধীনত পানীতকৈ ভূমি বহু বেছি দ্ৰুতগতিত গৰম হয়, গতিকে সূৰ্য্য উদয়ৰ পিছত উপকূলৰ কাষত সাগৰীয় বতাহ এটা সাধাৰণ পৰিঘটনা। আনহাতে, শুকান ভূমিও সৌৰ বিকিৰণ নথকা পানীতকৈ বেছি বেগেৰে ঠাণ্ডা হয়, গতিকে সূৰ্যাস্তৰ পিছত সাগৰীয় বতাহ নোহোৱা হ’লে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে বতাহ ভূমিৰ পৰা সাগৰৰ ফালে বৈ যায়। ৰাতিৰ সময়ত স্থল বতাহ সাধাৰণতে দিনৰ ভাগত সাগৰীয় বতাহতকৈ অগভীৰ হয়। দিনৰ সাগৰীয় বতাহৰ দৰে নহয়, যিটো সংবহনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়, ৰাতিৰ স্থল বতাহ অভিসৰণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়।{{Citation needed|date=October 2024}} সাগৰৰ পাৰৰ বতাহ শব্দটোৱে মুকলি পানীৰ ওপৰৰ যিকোনো বতাহক বুজায়, যিটো সাগৰৰ পাৰৰ বতাহৰ সৈতে জড়িত কিন্তু সমাৰ্থক নহয়। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বতাহ]] 320htnka1s91z2pgs37xawgnxb5a7sg 604993 604990 2026-05-06T18:08:26Z Pranamikaadhikary 27435 604993 wikitext text/x-wiki [[File:Sea-breeze in Hobart.jpg|thumb|300px|Sea breeze moving across the water (towards the{{nbsp}}viewer) in [[Hobart]], Tasmania, Australia]] [[File:LAKE BREEZE-en.gif|thumb|250px|Lake/sea breeze and atmospheric{{nbsp}}depth]] '''সাগৰীয় বতাহ''' বা স্থলভাগৰ বতাহ হৈছে দিনৰ দুপৰীয়াৰ ভাগত বহল পানীভাগৰ পৰা কোনো ভূখণ্ডৰ ফালে বা ভূখণ্ডৰ ওপৰলৈ বোৱা বতাহ। ইয়াৰ বিপৰীতে স্থল বতাহ বা সাগৰৰ পাৰৰ বতাহ হ’ল ৰাতি কোনো ভূখণ্ডৰ পৰা বহল পানীভাগৰ ফালে বা পানীৰ ওপৰলৈ বোৱা বতাহ। উপকূলীয় অঞ্চলৰ প্ৰচলিত বতাহৰ বাবে সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলভাগৰ বতাহ দুয়োটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰক।<ref name="ackerman">{{cite web |last=Ackerman |first=Steve |year=1995 |title=Sea and Land Breezes |url=http://cimss.ssec.wisc.edu/wxwise/seabrz.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213172659/http://cimss.ssec.wisc.edu/wxwise/seabrz.html |archive-date=February 13, 2020 |access-date=October 12, 2023 |website=Cooperative Institute for Meteorological Satellite Studies |publisher=[[University of Wisconsin]]}}</ref> পানী আৰু শুকান ভূমিৰ ভিন্ন তাপ ক্ষমতাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা বায়ুৰ চাপৰ পাৰ্থক্যৰ বাবে সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলবতাহৰ বিকাশ ঘটে। সেইবাবেই প্ৰচলিত বতাহতকৈ সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলভাগৰ বতাহ অধিক স্থানীয়। যিহেতু সৌৰ বিকিৰণৰ অধীনত পানীতকৈ ভূমি বহু বেছি দ্ৰুতগতিত গৰম হয়, গতিকে সূৰ্য্য উদয়ৰ পিছত উপকূলৰ কাষত সাগৰীয় বতাহ এটা সাধাৰণ পৰিঘটনা। আনহাতে, শুকান ভূমিও সৌৰ বিকিৰণ নথকা পানীতকৈ বেছি বেগেৰে ঠাণ্ডা হয়, গতিকে সূৰ্যাস্তৰ পিছত সাগৰীয় বতাহ নোহোৱা হ’লে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে বতাহ ভূমিৰ পৰা সাগৰৰ ফালে বৈ যায়। ৰাতিৰ সময়ত স্থল বতাহ সাধাৰণতে দিনৰ ভাগত সাগৰীয় বতাহতকৈ অগভীৰ হয়। দিনৰ সাগৰীয় বতাহৰ দৰে নহয়, যিটো সংবহনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়, ৰাতিৰ স্থল বতাহ অভিসৰণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়।{{Citation needed|date=October 2024}} সাগৰৰ পাৰৰ বতাহ শব্দটোৱে মুকলি পানীৰ ওপৰৰ যিকোনো বতাহক বুজায়, যিটো সাগৰৰ পাৰৰ বতাহৰ সৈতে জড়িত কিন্তু সমাৰ্থক নহয়। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বতাহ]] 99vghl4vcl74t1iv3qlep03thdrtz0x 604994 604993 2026-05-06T18:09:56Z Pranamikaadhikary 27435 604994 wikitext text/x-wiki [[File:Sea-breeze in Hobart.jpg|thumb|300px|অষ্ট্ৰেলিয়াৰ তাছমেনিয়াৰ হোবাৰ্টত পানীৰ ওপৰেৰে (দৰ্শকৰ ফালে) গতি কৰা সাগৰীয় বতাহ]] [[File:LAKE BREEZE-en.gif|thumb|250px|হ্ৰদ/সাগৰৰ বতাহ আৰু বায়ুমণ্ডলৰ গভীৰতা]] '''সাগৰীয় বতাহ''' বা স্থলভাগৰ বতাহ হৈছে দিনৰ দুপৰীয়াৰ ভাগত বহল পানীভাগৰ পৰা কোনো ভূখণ্ডৰ ফালে বা ভূখণ্ডৰ ওপৰলৈ বোৱা বতাহ। ইয়াৰ বিপৰীতে স্থল বতাহ বা সাগৰৰ পাৰৰ বতাহ হ’ল ৰাতি কোনো ভূখণ্ডৰ পৰা বহল পানীভাগৰ ফালে বা পানীৰ ওপৰলৈ বোৱা বতাহ। উপকূলীয় অঞ্চলৰ প্ৰচলিত বতাহৰ বাবে সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলভাগৰ বতাহ দুয়োটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰক।<ref name="ackerman">{{cite web |last=Ackerman |first=Steve |year=1995 |title=Sea and Land Breezes |url=http://cimss.ssec.wisc.edu/wxwise/seabrz.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213172659/http://cimss.ssec.wisc.edu/wxwise/seabrz.html |archive-date=February 13, 2020 |access-date=October 12, 2023 |website=Cooperative Institute for Meteorological Satellite Studies |publisher=[[University of Wisconsin]]}}</ref> পানী আৰু শুকান ভূমিৰ ভিন্ন তাপ ক্ষমতাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা বায়ুৰ চাপৰ পাৰ্থক্যৰ বাবে সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলবতাহৰ বিকাশ ঘটে। সেইবাবেই প্ৰচলিত বতাহতকৈ সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলভাগৰ বতাহ অধিক স্থানীয়। যিহেতু সৌৰ বিকিৰণৰ অধীনত পানীতকৈ ভূমি বহু বেছি দ্ৰুতগতিত গৰম হয়, গতিকে সূৰ্য্য উদয়ৰ পিছত উপকূলৰ কাষত সাগৰীয় বতাহ এটা সাধাৰণ পৰিঘটনা। আনহাতে, শুকান ভূমিও সৌৰ বিকিৰণ নথকা পানীতকৈ বেছি বেগেৰে ঠাণ্ডা হয়, গতিকে সূৰ্যাস্তৰ পিছত সাগৰীয় বতাহ নোহোৱা হ’লে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে বতাহ ভূমিৰ পৰা সাগৰৰ ফালে বৈ যায়। ৰাতিৰ সময়ত স্থল বতাহ সাধাৰণতে দিনৰ ভাগত সাগৰীয় বতাহতকৈ অগভীৰ হয়। দিনৰ সাগৰীয় বতাহৰ দৰে নহয়, যিটো সংবহনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়, ৰাতিৰ স্থল বতাহ অভিসৰণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়।{{Citation needed|date=October 2024}} সাগৰৰ পাৰৰ বতাহ শব্দটোৱে মুকলি পানীৰ ওপৰৰ যিকোনো বতাহক বুজায়, যিটো সাগৰৰ পাৰৰ বতাহৰ সৈতে জড়িত কিন্তু সমাৰ্থক নহয়। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বতাহ]] igyxtg6kwid9r2adl78h2j9dfj8ct11 604995 604994 2026-05-06T18:17:10Z Pranamikaadhikary 27435 604995 wikitext text/x-wiki [[File:Sea-breeze in Hobart.jpg|thumb|300px|অষ্ট্ৰেলিয়াৰ তাছমেনিয়াৰ হোবাৰ্টত পানীৰ ওপৰেৰে (দৰ্শকৰ ফালে) গতি কৰা সাগৰীয় বতাহ]] [[File:LAKE BREEZE-en.gif|thumb|250px|হ্ৰদ/সাগৰৰ বতাহ আৰু বায়ুমণ্ডলৰ গভীৰতা]] '''সাগৰীয় বতাহ''' বা স্থলভাগৰ বতাহ হৈছে দিনৰ দুপৰীয়াৰ ভাগত বহল পানীভাগৰ পৰা কোনো ভূখণ্ডৰ ফালে বা ভূখণ্ডৰ ওপৰলৈ বোৱা বতাহ। ইয়াৰ বিপৰীতে স্থল বতাহ বা সাগৰৰ পাৰৰ বতাহ হ’ল ৰাতি কোনো ভূখণ্ডৰ পৰা বহল পানীভাগৰ ফালে বা পানীৰ ওপৰলৈ বোৱা বতাহ। উপকূলীয় অঞ্চলৰ প্ৰচলিত বতাহৰ বাবে সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলভাগৰ বতাহ দুয়োটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰক।<ref name="ackerman">{{cite web |last=Ackerman |first=Steve |year=1995 |title=Sea and Land Breezes |url=http://cimss.ssec.wisc.edu/wxwise/seabrz.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213172659/http://cimss.ssec.wisc.edu/wxwise/seabrz.html |archive-date=February 13, 2020 |access-date=October 12, 2023 |website=Cooperative Institute for Meteorological Satellite Studies |publisher=[[University of Wisconsin]]}}</ref> পানী আৰু শুকান ভূমিৰ ভিন্ন তাপ ক্ষমতাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা বায়ুৰ চাপৰ পাৰ্থক্যৰ বাবে সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলবতাহৰ বিকাশ ঘটে। সেইবাবেই প্ৰচলিত বতাহতকৈ সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলভাগৰ বতাহ অধিক স্থানীয়। যিহেতু সৌৰ বিকিৰণৰ অধীনত পানীতকৈ ভূমি বহু বেছি দ্ৰুতগতিত গৰম হয়, গতিকে সূৰ্য্য উদয়ৰ পিছত উপকূলৰ কাষত সাগৰীয় বতাহ এটা সাধাৰণ পৰিঘটনা। আনহাতে, শুকান ভূমিও সৌৰ বিকিৰণ নথকা পানীতকৈ বেছি বেগেৰে ঠাণ্ডা হয়, গতিকে সূৰ্যাস্তৰ পিছত সাগৰীয় বতাহ নোহোৱা হ’লে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে বতাহ ভূমিৰ পৰা সাগৰৰ ফালে বৈ যায়। ৰাতিৰ সময়ত স্থল বতাহ সাধাৰণতে দিনৰ ভাগত সাগৰীয় বতাহতকৈ অগভীৰ হয়। দিনৰ সাগৰীয় বতাহৰ দৰে নহয়, যিটো সংবহনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়, ৰাতিৰ স্থল বতাহ অভিসৰণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়।{{Citation needed|date=October 2024}} সাগৰৰ পাৰৰ বতাহ শব্দটোৱে মুকলি পানীৰ ওপৰৰ যিকোনো বতাহক বুজায়, যিটো সাগৰৰ পাৰৰ বতাহৰ সৈতে জড়িত কিন্তু সমাৰ্থক নহয়। ==কাৰণ== ===সাগৰীয় বতাহ=== স্থলতকৈ সাগৰৰ তাপৰ ক্ষমতা বেছি, গতিকে সাগৰৰ পৃষ্ঠভাগ স্থলভাগতকৈ অধিক লাহে লাহে গৰম হয়।[1] ভূ-পৃষ্ঠৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি হোৱাৰ লগে লগে ভূ-পৃষ্ঠই সংবহনৰ দ্বাৰা ইয়াৰ ওপৰৰ বায়ু গৰম কৰে। হাইপছ’মেট্ৰিক সমীকৰণত কোৱা হৈছে যে হাইড্ৰ’ষ্টেটিক চাপ উষ্ণতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। এইদৰে অধিক উচ্চতাত ভূমিৰ ওপৰত হাইড্ৰ’ষ্টেটিক চাপ কম হ্ৰাস পায়। উপকূলৰ ওপৰৰ বায়ুৰ চাপ তুলনামূলকভাৱে বেছি হোৱাৰ বাবে ই অধিক উচ্চতাত সাগৰৰ ফালে গতি কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ ফলত মাটিৰ ওচৰত বিপৰীত বায়ু প্ৰবাহৰ সৃষ্টি হয়।[2] সাগৰীয় বতাহৰ শক্তি স্থল আৰু সাগৰৰ উষ্ণতাৰ পাৰ্থক্যৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষ সমানুপাতিক। যদি সাগৰৰ পাৰৰ পৰা প্ৰবল বতাহ থাকে (অৰ্থাৎ ৮ নটতকৈ অধিক বতাহ (১৫ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ৯ মাইল)) আৰু সম্ভাৱ্য সাগৰীয় বতাহৰ দিশৰ বিপৰীত হয়, তেন্তে সাগৰীয় বতাহৰ বিকাশৰ সম্ভাৱনা নাথাকে।[3] ===স্থল বতাহ=== ভূমিৰ উষ্ণতা সাগৰৰ উষ্ণতাৰ সমান হ’লেই স্থলভাগৰ বতাহ সাগৰীয় বতাহৰ ফলত নোহোৱা হৈ পৰে। যদিহে ভূমি কাষৰীয়া সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ উষ্ণতাতকৈ শীতল হৈ পৰে, তেন্তে পানীৰ ওপৰত বায়ুৰ চাপ স্থলভাগতকৈ কম হ’ব, যাৰ ফলত পৰিৱেশৰ পৃষ্ঠৰ বতাহৰ আৰ্হি ইয়াৰ বিৰোধিতা কৰিব পৰাকৈ শক্তিশালী নহয়, তেতিয়ালৈকে স্থলভাগৰ পৰা সাগৰলৈ বতাহ বলি থকা স্থলবতাহ এটাৰ সৃষ্টি হ’ব। সাগৰীয় বতাহ সাধাৰণতে ১ৰ পৰা ২ কিলোমিটাৰ উলম্ব গভীৰতা আৰু উপকূলৰ পৰা ১০ৰ পৰা ১০০ কিলোমিটাৰ অনুভূমিক দূৰত্বলৈকে বিস্তৃত হয়, ইয়াৰ শক্তি আৰু স্থানীয় প্ৰসাৰ প্ৰত্যক্ষভাৱে স্থল-সাগৰৰ উষ্ণতাৰ পাৰ্থক্যৰ পৰিমাণৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত হয় যিটো ইহঁতৰ গঠনৰ মৌলিক কাৰণ।[2] ==প্ৰভাৱ== ===সাগৰীয় বতাহ=== ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বতাহ]] 3v690ucgf3f3jrilm7phyff5jzywfy6 604997 604995 2026-05-06T18:19:53Z Pranamikaadhikary 27435 /* সাগৰীয় বতাহ */ 604997 wikitext text/x-wiki [[File:Sea-breeze in Hobart.jpg|thumb|300px|অষ্ট্ৰেলিয়াৰ তাছমেনিয়াৰ হোবাৰ্টত পানীৰ ওপৰেৰে (দৰ্শকৰ ফালে) গতি কৰা সাগৰীয় বতাহ]] [[File:LAKE BREEZE-en.gif|thumb|250px|হ্ৰদ/সাগৰৰ বতাহ আৰু বায়ুমণ্ডলৰ গভীৰতা]] '''সাগৰীয় বতাহ''' বা স্থলভাগৰ বতাহ হৈছে দিনৰ দুপৰীয়াৰ ভাগত বহল পানীভাগৰ পৰা কোনো ভূখণ্ডৰ ফালে বা ভূখণ্ডৰ ওপৰলৈ বোৱা বতাহ। ইয়াৰ বিপৰীতে স্থল বতাহ বা সাগৰৰ পাৰৰ বতাহ হ’ল ৰাতি কোনো ভূখণ্ডৰ পৰা বহল পানীভাগৰ ফালে বা পানীৰ ওপৰলৈ বোৱা বতাহ। উপকূলীয় অঞ্চলৰ প্ৰচলিত বতাহৰ বাবে সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলভাগৰ বতাহ দুয়োটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰক।<ref name="ackerman">{{cite web |last=Ackerman |first=Steve |year=1995 |title=Sea and Land Breezes |url=http://cimss.ssec.wisc.edu/wxwise/seabrz.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213172659/http://cimss.ssec.wisc.edu/wxwise/seabrz.html |archive-date=February 13, 2020 |access-date=October 12, 2023 |website=Cooperative Institute for Meteorological Satellite Studies |publisher=[[University of Wisconsin]]}}</ref> পানী আৰু শুকান ভূমিৰ ভিন্ন তাপ ক্ষমতাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা বায়ুৰ চাপৰ পাৰ্থক্যৰ বাবে সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলবতাহৰ বিকাশ ঘটে। সেইবাবেই প্ৰচলিত বতাহতকৈ সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলভাগৰ বতাহ অধিক স্থানীয়। যিহেতু সৌৰ বিকিৰণৰ অধীনত পানীতকৈ ভূমি বহু বেছি দ্ৰুতগতিত গৰম হয়, গতিকে সূৰ্য্য উদয়ৰ পিছত উপকূলৰ কাষত সাগৰীয় বতাহ এটা সাধাৰণ পৰিঘটনা। আনহাতে, শুকান ভূমিও সৌৰ বিকিৰণ নথকা পানীতকৈ বেছি বেগেৰে ঠাণ্ডা হয়, গতিকে সূৰ্যাস্তৰ পিছত সাগৰীয় বতাহ নোহোৱা হ’লে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে বতাহ ভূমিৰ পৰা সাগৰৰ ফালে বৈ যায়। ৰাতিৰ সময়ত স্থল বতাহ সাধাৰণতে দিনৰ ভাগত সাগৰীয় বতাহতকৈ অগভীৰ হয়। দিনৰ সাগৰীয় বতাহৰ দৰে নহয়, যিটো সংবহনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়, ৰাতিৰ স্থল বতাহ অভিসৰণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়।{{Citation needed|date=October 2024}} সাগৰৰ পাৰৰ বতাহ শব্দটোৱে মুকলি পানীৰ ওপৰৰ যিকোনো বতাহক বুজায়, যিটো সাগৰৰ পাৰৰ বতাহৰ সৈতে জড়িত কিন্তু সমাৰ্থক নহয়। ==কাৰণ== ===সাগৰীয় বতাহ=== স্থলতকৈ সাগৰৰ তাপৰ ক্ষমতা বেছি, গতিকে সাগৰৰ পৃষ্ঠভাগ স্থলভাগতকৈ অধিক লাহে লাহে গৰম হয়।[1] ভূ-পৃষ্ঠৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি হোৱাৰ লগে লগে ভূ-পৃষ্ঠই সংবহনৰ দ্বাৰা ইয়াৰ ওপৰৰ বায়ু গৰম কৰে। হাইপছ’মেট্ৰিক সমীকৰণত কোৱা হৈছে যে হাইড্ৰ’ষ্টেটিক চাপ উষ্ণতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। এইদৰে অধিক উচ্চতাত ভূমিৰ ওপৰত হাইড্ৰ’ষ্টেটিক চাপ কম হ্ৰাস পায়। উপকূলৰ ওপৰৰ বায়ুৰ চাপ তুলনামূলকভাৱে বেছি হোৱাৰ বাবে ই অধিক উচ্চতাত সাগৰৰ ফালে গতি কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ ফলত মাটিৰ ওচৰত বিপৰীত বায়ু প্ৰবাহৰ সৃষ্টি হয়।[2] সাগৰীয় বতাহৰ শক্তি স্থল আৰু সাগৰৰ উষ্ণতাৰ পাৰ্থক্যৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষ সমানুপাতিক। যদি সাগৰৰ পাৰৰ পৰা প্ৰবল বতাহ থাকে (অৰ্থাৎ ৮ নটতকৈ অধিক বতাহ (১৫ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ৯ মাইল)) আৰু সম্ভাৱ্য সাগৰীয় বতাহৰ দিশৰ বিপৰীত হয়, তেন্তে সাগৰীয় বতাহৰ বিকাশৰ সম্ভাৱনা নাথাকে।[3] ===স্থল বতাহ=== ভূমিৰ উষ্ণতা সাগৰৰ উষ্ণতাৰ সমান হ’লেই স্থলভাগৰ বতাহ সাগৰীয় বতাহৰ ফলত নোহোৱা হৈ পৰে। যদিহে ভূমি কাষৰীয়া সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ উষ্ণতাতকৈ শীতল হৈ পৰে, তেন্তে পানীৰ ওপৰত বায়ুৰ চাপ স্থলভাগতকৈ কম হ’ব, যাৰ ফলত পৰিৱেশৰ পৃষ্ঠৰ বতাহৰ আৰ্হি ইয়াৰ বিৰোধিতা কৰিব পৰাকৈ শক্তিশালী নহয়, তেতিয়ালৈকে স্থলভাগৰ পৰা সাগৰলৈ বতাহ বলি থকা স্থলবতাহ এটাৰ সৃষ্টি হ’ব। সাগৰীয় বতাহ সাধাৰণতে ১ৰ পৰা ২ কিলোমিটাৰ উলম্ব গভীৰতা আৰু উপকূলৰ পৰা ১০ৰ পৰা ১০০ কিলোমিটাৰ অনুভূমিক দূৰত্বলৈকে বিস্তৃত হয়, ইয়াৰ শক্তি আৰু স্থানীয় প্ৰসাৰ প্ৰত্যক্ষভাৱে স্থল-সাগৰৰ উষ্ণতাৰ পাৰ্থক্যৰ পৰিমাণৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত হয় যিটো ইহঁতৰ গঠনৰ মৌলিক কাৰণ।[2] ==প্ৰভাৱ== ===সাগৰীয় বতাহ=== সাগৰীয় বতাহৰ সম্মুখভাগ হৈছে সাগৰীয় বতাহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা বতৰৰ সম্মুখ, যাক অভিসৰণ অঞ্চল বুলিও কোৱা হয়। সাগৰৰ পৰা অহা ঠাণ্ডা বতাহে স্থলভাগৰ পৰা অহা উষ্ণ বতাহক লগ পাই অগভীৰ ঠাণ্ডা ফ্ৰণ্টৰ দৰে সীমাৰ সৃষ্টি কৰে। শক্তিশালী হ’লে এই ফ্ৰণ্টটোৱে কুমুলাছ ডাৱৰৰ সৃষ্টি কৰে আৰু যদি বতাহ আৰ্দ্ৰ আৰু অস্থিৰ হয়, তেন্তে ফ্ৰণ্টটোৱে কেতিয়াবা ধুমুহাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। যদি ওপৰৰ প্ৰবাহ সাগৰীয় বতাহৰ দিশৰ সৈতে একে হয়, তেন্তে সাগৰীয় বতাহৰ ফ্ৰন্টাল পেচেজৰ অভিজ্ঞতা থকা ঠাইবোৰত দিনটোৰ বাকী সময়খিনিৰ বাবে সুস্থ বা উচিত বতৰ থাকিব। সন্মুখৰ ফালে উষ্ণ বতাহ ওপৰলৈ বৈ থাকে আৰু ইয়াৰ ঠাইত ঠাণ্ডা বতাহ অহৰহ ভিতৰলৈ সোমাই যায় আৰু সেয়েহে সম্মুখভাগ ক্ৰমান্বয়ে ভিতৰলৈ গতি কৰে। ইয়াৰ গতি নিৰ্ভৰ কৰে প্ৰচলিত বতাহে ইয়াক সহায় কৰে নে বাধা দিয়ে, আৰু স্থল আৰু সাগৰৰ মাজৰ তাপীয় বৈপৰীত্যৰ শক্তিৰ ওপৰত। ৰাতি সাধাৰণতে সাগৰীয় বতাহ স্থল বতাহলৈ সলনি হয়, একে ব্যৱস্থাৰ ওলোটা হোৱাৰ বাবে। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বতাহ]] aky6xxt79lqp8rmez87woxn1xrsjpb7 604998 604997 2026-05-06T18:20:55Z Pranamikaadhikary 27435 /* সাগৰীয় বতাহ */ 604998 wikitext text/x-wiki [[File:Sea-breeze in Hobart.jpg|thumb|300px|অষ্ট্ৰেলিয়াৰ তাছমেনিয়াৰ হোবাৰ্টত পানীৰ ওপৰেৰে (দৰ্শকৰ ফালে) গতি কৰা সাগৰীয় বতাহ]] [[File:LAKE BREEZE-en.gif|thumb|250px|হ্ৰদ/সাগৰৰ বতাহ আৰু বায়ুমণ্ডলৰ গভীৰতা]] '''সাগৰীয় বতাহ''' বা স্থলভাগৰ বতাহ হৈছে দিনৰ দুপৰীয়াৰ ভাগত বহল পানীভাগৰ পৰা কোনো ভূখণ্ডৰ ফালে বা ভূখণ্ডৰ ওপৰলৈ বোৱা বতাহ। ইয়াৰ বিপৰীতে স্থল বতাহ বা সাগৰৰ পাৰৰ বতাহ হ’ল ৰাতি কোনো ভূখণ্ডৰ পৰা বহল পানীভাগৰ ফালে বা পানীৰ ওপৰলৈ বোৱা বতাহ। উপকূলীয় অঞ্চলৰ প্ৰচলিত বতাহৰ বাবে সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলভাগৰ বতাহ দুয়োটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰক।<ref name="ackerman">{{cite web |last=Ackerman |first=Steve |year=1995 |title=Sea and Land Breezes |url=http://cimss.ssec.wisc.edu/wxwise/seabrz.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213172659/http://cimss.ssec.wisc.edu/wxwise/seabrz.html |archive-date=February 13, 2020 |access-date=October 12, 2023 |website=Cooperative Institute for Meteorological Satellite Studies |publisher=[[University of Wisconsin]]}}</ref> পানী আৰু শুকান ভূমিৰ ভিন্ন তাপ ক্ষমতাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা বায়ুৰ চাপৰ পাৰ্থক্যৰ বাবে সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলবতাহৰ বিকাশ ঘটে। সেইবাবেই প্ৰচলিত বতাহতকৈ সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলভাগৰ বতাহ অধিক স্থানীয়। যিহেতু সৌৰ বিকিৰণৰ অধীনত পানীতকৈ ভূমি বহু বেছি দ্ৰুতগতিত গৰম হয়, গতিকে সূৰ্য্য উদয়ৰ পিছত উপকূলৰ কাষত সাগৰীয় বতাহ এটা সাধাৰণ পৰিঘটনা। আনহাতে, শুকান ভূমিও সৌৰ বিকিৰণ নথকা পানীতকৈ বেছি বেগেৰে ঠাণ্ডা হয়, গতিকে সূৰ্যাস্তৰ পিছত সাগৰীয় বতাহ নোহোৱা হ’লে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে বতাহ ভূমিৰ পৰা সাগৰৰ ফালে বৈ যায়। ৰাতিৰ সময়ত স্থল বতাহ সাধাৰণতে দিনৰ ভাগত সাগৰীয় বতাহতকৈ অগভীৰ হয়। দিনৰ সাগৰীয় বতাহৰ দৰে নহয়, যিটো সংবহনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়, ৰাতিৰ স্থল বতাহ অভিসৰণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়।{{Citation needed|date=October 2024}} সাগৰৰ পাৰৰ বতাহ শব্দটোৱে মুকলি পানীৰ ওপৰৰ যিকোনো বতাহক বুজায়, যিটো সাগৰৰ পাৰৰ বতাহৰ সৈতে জড়িত কিন্তু সমাৰ্থক নহয়। ==কাৰণ== ===সাগৰীয় বতাহ=== স্থলতকৈ সাগৰৰ তাপৰ ক্ষমতা বেছি, গতিকে সাগৰৰ পৃষ্ঠভাগ স্থলভাগতকৈ অধিক লাহে লাহে গৰম হয়।<ref name="ackerman" /> ভূ-পৃষ্ঠৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি হোৱাৰ লগে লগে ভূ-পৃষ্ঠই সংবহনৰ দ্বাৰা ইয়াৰ ওপৰৰ বায়ু গৰম কৰে। হাইপছ’মেট্ৰিক সমীকৰণত কোৱা হৈছে যে হাইড্ৰ’ষ্টেটিক চাপ উষ্ণতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। এইদৰে অধিক উচ্চতাত ভূমিৰ ওপৰত হাইড্ৰ’ষ্টেটিক চাপ কম হ্ৰাস পায়। উপকূলৰ ওপৰৰ বায়ুৰ চাপ তুলনামূলকভাৱে বেছি হোৱাৰ বাবে ই অধিক উচ্চতাত সাগৰৰ ফালে গতি কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ ফলত মাটিৰ ওচৰত বিপৰীত বায়ু প্ৰবাহৰ সৃষ্টি হয়।<ref name="stull">{{cite book |last1=Stull |first1=Roland |title=Practical Meteorology: An Algebra-based Survey of Atmospheric Science |date=2015 |publisher=University of British Columbia |isbn=978-0-88865-176-1 |pages=654–656 |url=https://openresearchlibrary.org/viewer/ab272b76-0a47-4cee-9a7a-2cc59620a94d/1 |access-date=11 April 2026}}</ref> সাগৰীয় বতাহৰ শক্তি স্থল আৰু সাগৰৰ উষ্ণতাৰ পাৰ্থক্যৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষ সমানুপাতিক। যদি সাগৰৰ পাৰৰ পৰা প্ৰবল বতাহ থাকে (অৰ্থাৎ ৮ নটতকৈ অধিক বতাহ (১৫ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ৯ মাইল)) আৰু সম্ভাৱ্য সাগৰীয় বতাহৰ দিশৰ বিপৰীত হয়, তেন্তে সাগৰীয় বতাহৰ বিকাশৰ সম্ভাৱনা নাথাকে।<ref name="Jet">{{cite web|date=September 29, 2023 <!-- from page source --> |url=https://www.noaa.gov/jetstream/ocean/sea-breeze |title=The Sea Breeze |work=JetStream |publisher=[[US National Weather Service]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250930131910/www.noaa.gov/jetstream/ocean/sea-breeze |archive-date=September 30, 2025}}</ref> ===স্থল বতাহ=== ভূমিৰ উষ্ণতা সাগৰৰ উষ্ণতাৰ সমান হ’লেই স্থলভাগৰ বতাহ সাগৰীয় বতাহৰ ফলত নোহোৱা হৈ পৰে। যদিহে ভূমি কাষৰীয়া সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ উষ্ণতাতকৈ শীতল হৈ পৰে, তেন্তে পানীৰ ওপৰত বায়ুৰ চাপ স্থলভাগতকৈ কম হ’ব, যাৰ ফলত পৰিৱেশৰ পৃষ্ঠৰ বতাহৰ আৰ্হি ইয়াৰ বিৰোধিতা কৰিব পৰাকৈ শক্তিশালী নহয়, তেতিয়ালৈকে স্থলভাগৰ পৰা সাগৰলৈ বতাহ বলি থকা স্থলবতাহ এটাৰ সৃষ্টি হ’ব। সাগৰীয় বতাহ সাধাৰণতে ১ৰ পৰা ২ কিলোমিটাৰ উলম্ব গভীৰতা আৰু উপকূলৰ পৰা ১০ৰ পৰা ১০০ কিলোমিটাৰ অনুভূমিক দূৰত্বলৈকে বিস্তৃত হয়, ইয়াৰ শক্তি আৰু স্থানীয় প্ৰসাৰ প্ৰত্যক্ষভাৱে স্থল-সাগৰৰ উষ্ণতাৰ পাৰ্থক্যৰ পৰিমাণৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত হয় যিটো ইহঁতৰ গঠনৰ মৌলিক কাৰণ।[2] ==প্ৰভাৱ== ===সাগৰীয় বতাহ=== সাগৰীয় বতাহৰ সম্মুখভাগ হৈছে সাগৰীয় বতাহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা বতৰৰ সম্মুখ, যাক অভিসৰণ অঞ্চল বুলিও কোৱা হয়। সাগৰৰ পৰা অহা ঠাণ্ডা বতাহে স্থলভাগৰ পৰা অহা উষ্ণ বতাহক লগ পাই অগভীৰ ঠাণ্ডা ফ্ৰণ্টৰ দৰে সীমাৰ সৃষ্টি কৰে। শক্তিশালী হ’লে এই ফ্ৰণ্টটোৱে কুমুলাছ ডাৱৰৰ সৃষ্টি কৰে আৰু যদি বতাহ আৰ্দ্ৰ আৰু অস্থিৰ হয়, তেন্তে ফ্ৰণ্টটোৱে কেতিয়াবা ধুমুহাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। যদি ওপৰৰ প্ৰবাহ সাগৰীয় বতাহৰ দিশৰ সৈতে একে হয়, তেন্তে সাগৰীয় বতাহৰ ফ্ৰন্টাল পেচেজৰ অভিজ্ঞতা থকা ঠাইবোৰত দিনটোৰ বাকী সময়খিনিৰ বাবে সুস্থ বা উচিত বতৰ থাকিব। সন্মুখৰ ফালে উষ্ণ বতাহ ওপৰলৈ বৈ থাকে আৰু ইয়াৰ ঠাইত ঠাণ্ডা বতাহ অহৰহ ভিতৰলৈ সোমাই যায় আৰু সেয়েহে সম্মুখভাগ ক্ৰমান্বয়ে ভিতৰলৈ গতি কৰে। ইয়াৰ গতি নিৰ্ভৰ কৰে প্ৰচলিত বতাহে ইয়াক সহায় কৰে নে বাধা দিয়ে, আৰু স্থল আৰু সাগৰৰ মাজৰ তাপীয় বৈপৰীত্যৰ শক্তিৰ ওপৰত। ৰাতি সাধাৰণতে সাগৰীয় বতাহ স্থল বতাহলৈ সলনি হয়, একে ব্যৱস্থাৰ ওলোটা হোৱাৰ বাবে। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বতাহ]] 33b68rbayx4r78w0gv0t3shzy6psbla 604999 604998 2026-05-06T18:21:29Z Pranamikaadhikary 27435 /* স্থল বতাহ */ 604999 wikitext text/x-wiki [[File:Sea-breeze in Hobart.jpg|thumb|300px|অষ্ট্ৰেলিয়াৰ তাছমেনিয়াৰ হোবাৰ্টত পানীৰ ওপৰেৰে (দৰ্শকৰ ফালে) গতি কৰা সাগৰীয় বতাহ]] [[File:LAKE BREEZE-en.gif|thumb|250px|হ্ৰদ/সাগৰৰ বতাহ আৰু বায়ুমণ্ডলৰ গভীৰতা]] '''সাগৰীয় বতাহ''' বা স্থলভাগৰ বতাহ হৈছে দিনৰ দুপৰীয়াৰ ভাগত বহল পানীভাগৰ পৰা কোনো ভূখণ্ডৰ ফালে বা ভূখণ্ডৰ ওপৰলৈ বোৱা বতাহ। ইয়াৰ বিপৰীতে স্থল বতাহ বা সাগৰৰ পাৰৰ বতাহ হ’ল ৰাতি কোনো ভূখণ্ডৰ পৰা বহল পানীভাগৰ ফালে বা পানীৰ ওপৰলৈ বোৱা বতাহ। উপকূলীয় অঞ্চলৰ প্ৰচলিত বতাহৰ বাবে সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলভাগৰ বতাহ দুয়োটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰক।<ref name="ackerman">{{cite web |last=Ackerman |first=Steve |year=1995 |title=Sea and Land Breezes |url=http://cimss.ssec.wisc.edu/wxwise/seabrz.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213172659/http://cimss.ssec.wisc.edu/wxwise/seabrz.html |archive-date=February 13, 2020 |access-date=October 12, 2023 |website=Cooperative Institute for Meteorological Satellite Studies |publisher=[[University of Wisconsin]]}}</ref> পানী আৰু শুকান ভূমিৰ ভিন্ন তাপ ক্ষমতাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা বায়ুৰ চাপৰ পাৰ্থক্যৰ বাবে সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলবতাহৰ বিকাশ ঘটে। সেইবাবেই প্ৰচলিত বতাহতকৈ সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলভাগৰ বতাহ অধিক স্থানীয়। যিহেতু সৌৰ বিকিৰণৰ অধীনত পানীতকৈ ভূমি বহু বেছি দ্ৰুতগতিত গৰম হয়, গতিকে সূৰ্য্য উদয়ৰ পিছত উপকূলৰ কাষত সাগৰীয় বতাহ এটা সাধাৰণ পৰিঘটনা। আনহাতে, শুকান ভূমিও সৌৰ বিকিৰণ নথকা পানীতকৈ বেছি বেগেৰে ঠাণ্ডা হয়, গতিকে সূৰ্যাস্তৰ পিছত সাগৰীয় বতাহ নোহোৱা হ’লে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে বতাহ ভূমিৰ পৰা সাগৰৰ ফালে বৈ যায়। ৰাতিৰ সময়ত স্থল বতাহ সাধাৰণতে দিনৰ ভাগত সাগৰীয় বতাহতকৈ অগভীৰ হয়। দিনৰ সাগৰীয় বতাহৰ দৰে নহয়, যিটো সংবহনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়, ৰাতিৰ স্থল বতাহ অভিসৰণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়।{{Citation needed|date=October 2024}} সাগৰৰ পাৰৰ বতাহ শব্দটোৱে মুকলি পানীৰ ওপৰৰ যিকোনো বতাহক বুজায়, যিটো সাগৰৰ পাৰৰ বতাহৰ সৈতে জড়িত কিন্তু সমাৰ্থক নহয়। ==কাৰণ== ===সাগৰীয় বতাহ=== স্থলতকৈ সাগৰৰ তাপৰ ক্ষমতা বেছি, গতিকে সাগৰৰ পৃষ্ঠভাগ স্থলভাগতকৈ অধিক লাহে লাহে গৰম হয়।<ref name="ackerman" /> ভূ-পৃষ্ঠৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি হোৱাৰ লগে লগে ভূ-পৃষ্ঠই সংবহনৰ দ্বাৰা ইয়াৰ ওপৰৰ বায়ু গৰম কৰে। হাইপছ’মেট্ৰিক সমীকৰণত কোৱা হৈছে যে হাইড্ৰ’ষ্টেটিক চাপ উষ্ণতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। এইদৰে অধিক উচ্চতাত ভূমিৰ ওপৰত হাইড্ৰ’ষ্টেটিক চাপ কম হ্ৰাস পায়। উপকূলৰ ওপৰৰ বায়ুৰ চাপ তুলনামূলকভাৱে বেছি হোৱাৰ বাবে ই অধিক উচ্চতাত সাগৰৰ ফালে গতি কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ ফলত মাটিৰ ওচৰত বিপৰীত বায়ু প্ৰবাহৰ সৃষ্টি হয়।<ref name="stull">{{cite book |last1=Stull |first1=Roland |title=Practical Meteorology: An Algebra-based Survey of Atmospheric Science |date=2015 |publisher=University of British Columbia |isbn=978-0-88865-176-1 |pages=654–656 |url=https://openresearchlibrary.org/viewer/ab272b76-0a47-4cee-9a7a-2cc59620a94d/1 |access-date=11 April 2026}}</ref> সাগৰীয় বতাহৰ শক্তি স্থল আৰু সাগৰৰ উষ্ণতাৰ পাৰ্থক্যৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষ সমানুপাতিক। যদি সাগৰৰ পাৰৰ পৰা প্ৰবল বতাহ থাকে (অৰ্থাৎ ৮ নটতকৈ অধিক বতাহ (১৫ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ৯ মাইল)) আৰু সম্ভাৱ্য সাগৰীয় বতাহৰ দিশৰ বিপৰীত হয়, তেন্তে সাগৰীয় বতাহৰ বিকাশৰ সম্ভাৱনা নাথাকে।<ref name="Jet">{{cite web|date=September 29, 2023 <!-- from page source --> |url=https://www.noaa.gov/jetstream/ocean/sea-breeze |title=The Sea Breeze |work=JetStream |publisher=[[US National Weather Service]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250930131910/www.noaa.gov/jetstream/ocean/sea-breeze |archive-date=September 30, 2025}}</ref> ===স্থল বতাহ=== ভূমিৰ উষ্ণতা সাগৰৰ উষ্ণতাৰ সমান হ’লেই স্থলভাগৰ বতাহ সাগৰীয় বতাহৰ ফলত নোহোৱা হৈ পৰে। যদিহে ভূমি কাষৰীয়া সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ উষ্ণতাতকৈ শীতল হৈ পৰে, তেন্তে পানীৰ ওপৰত বায়ুৰ চাপ স্থলভাগতকৈ কম হ’ব, যাৰ ফলত পৰিৱেশৰ পৃষ্ঠৰ বতাহৰ আৰ্হি ইয়াৰ বিৰোধিতা কৰিব পৰাকৈ শক্তিশালী নহয়, তেতিয়ালৈকে স্থলভাগৰ পৰা সাগৰলৈ বতাহ বলি থকা স্থলবতাহ এটাৰ সৃষ্টি হ’ব। সাগৰীয় বতাহ সাধাৰণতে ১ৰ পৰা ২ কিলোমিটাৰ উলম্ব গভীৰতা আৰু উপকূলৰ পৰা ১০ৰ পৰা ১০০ কিলোমিটাৰ অনুভূমিক দূৰত্বলৈকে বিস্তৃত হয়, ইয়াৰ শক্তি আৰু স্থানীয় প্ৰসাৰ প্ৰত্যক্ষভাৱে স্থল-সাগৰৰ উষ্ণতাৰ পাৰ্থক্যৰ পৰিমাণৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত হয় যিটো ইহঁতৰ গঠনৰ মৌলিক কাৰণ।<ref name="stull" /> ==প্ৰভাৱ== ===সাগৰীয় বতাহ=== সাগৰীয় বতাহৰ সম্মুখভাগ হৈছে সাগৰীয় বতাহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা বতৰৰ সম্মুখ, যাক অভিসৰণ অঞ্চল বুলিও কোৱা হয়। সাগৰৰ পৰা অহা ঠাণ্ডা বতাহে স্থলভাগৰ পৰা অহা উষ্ণ বতাহক লগ পাই অগভীৰ ঠাণ্ডা ফ্ৰণ্টৰ দৰে সীমাৰ সৃষ্টি কৰে। শক্তিশালী হ’লে এই ফ্ৰণ্টটোৱে কুমুলাছ ডাৱৰৰ সৃষ্টি কৰে আৰু যদি বতাহ আৰ্দ্ৰ আৰু অস্থিৰ হয়, তেন্তে ফ্ৰণ্টটোৱে কেতিয়াবা ধুমুহাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। যদি ওপৰৰ প্ৰবাহ সাগৰীয় বতাহৰ দিশৰ সৈতে একে হয়, তেন্তে সাগৰীয় বতাহৰ ফ্ৰন্টাল পেচেজৰ অভিজ্ঞতা থকা ঠাইবোৰত দিনটোৰ বাকী সময়খিনিৰ বাবে সুস্থ বা উচিত বতৰ থাকিব। সন্মুখৰ ফালে উষ্ণ বতাহ ওপৰলৈ বৈ থাকে আৰু ইয়াৰ ঠাইত ঠাণ্ডা বতাহ অহৰহ ভিতৰলৈ সোমাই যায় আৰু সেয়েহে সম্মুখভাগ ক্ৰমান্বয়ে ভিতৰলৈ গতি কৰে। ইয়াৰ গতি নিৰ্ভৰ কৰে প্ৰচলিত বতাহে ইয়াক সহায় কৰে নে বাধা দিয়ে, আৰু স্থল আৰু সাগৰৰ মাজৰ তাপীয় বৈপৰীত্যৰ শক্তিৰ ওপৰত। ৰাতি সাধাৰণতে সাগৰীয় বতাহ স্থল বতাহলৈ সলনি হয়, একে ব্যৱস্থাৰ ওলোটা হোৱাৰ বাবে। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বতাহ]] qsxv3kb5iwazdus18bv71w8obvjy1ph 605000 604999 2026-05-06T18:24:36Z Pranamikaadhikary 27435 /* প্ৰভাৱ */ 605000 wikitext text/x-wiki [[File:Sea-breeze in Hobart.jpg|thumb|300px|অষ্ট্ৰেলিয়াৰ তাছমেনিয়াৰ হোবাৰ্টত পানীৰ ওপৰেৰে (দৰ্শকৰ ফালে) গতি কৰা সাগৰীয় বতাহ]] [[File:LAKE BREEZE-en.gif|thumb|250px|হ্ৰদ/সাগৰৰ বতাহ আৰু বায়ুমণ্ডলৰ গভীৰতা]] '''সাগৰীয় বতাহ''' বা স্থলভাগৰ বতাহ হৈছে দিনৰ দুপৰীয়াৰ ভাগত বহল পানীভাগৰ পৰা কোনো ভূখণ্ডৰ ফালে বা ভূখণ্ডৰ ওপৰলৈ বোৱা বতাহ। ইয়াৰ বিপৰীতে স্থল বতাহ বা সাগৰৰ পাৰৰ বতাহ হ’ল ৰাতি কোনো ভূখণ্ডৰ পৰা বহল পানীভাগৰ ফালে বা পানীৰ ওপৰলৈ বোৱা বতাহ। উপকূলীয় অঞ্চলৰ প্ৰচলিত বতাহৰ বাবে সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলভাগৰ বতাহ দুয়োটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰক।<ref name="ackerman">{{cite web |last=Ackerman |first=Steve |year=1995 |title=Sea and Land Breezes |url=http://cimss.ssec.wisc.edu/wxwise/seabrz.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213172659/http://cimss.ssec.wisc.edu/wxwise/seabrz.html |archive-date=February 13, 2020 |access-date=October 12, 2023 |website=Cooperative Institute for Meteorological Satellite Studies |publisher=[[University of Wisconsin]]}}</ref> পানী আৰু শুকান ভূমিৰ ভিন্ন তাপ ক্ষমতাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা বায়ুৰ চাপৰ পাৰ্থক্যৰ বাবে সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলবতাহৰ বিকাশ ঘটে। সেইবাবেই প্ৰচলিত বতাহতকৈ সাগৰীয় বতাহ আৰু স্থলভাগৰ বতাহ অধিক স্থানীয়। যিহেতু সৌৰ বিকিৰণৰ অধীনত পানীতকৈ ভূমি বহু বেছি দ্ৰুতগতিত গৰম হয়, গতিকে সূৰ্য্য উদয়ৰ পিছত উপকূলৰ কাষত সাগৰীয় বতাহ এটা সাধাৰণ পৰিঘটনা। আনহাতে, শুকান ভূমিও সৌৰ বিকিৰণ নথকা পানীতকৈ বেছি বেগেৰে ঠাণ্ডা হয়, গতিকে সূৰ্যাস্তৰ পিছত সাগৰীয় বতাহ নোহোৱা হ’লে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে বতাহ ভূমিৰ পৰা সাগৰৰ ফালে বৈ যায়। ৰাতিৰ সময়ত স্থল বতাহ সাধাৰণতে দিনৰ ভাগত সাগৰীয় বতাহতকৈ অগভীৰ হয়। দিনৰ সাগৰীয় বতাহৰ দৰে নহয়, যিটো সংবহনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়, ৰাতিৰ স্থল বতাহ অভিসৰণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়।{{Citation needed|date=October 2024}} সাগৰৰ পাৰৰ বতাহ শব্দটোৱে মুকলি পানীৰ ওপৰৰ যিকোনো বতাহক বুজায়, যিটো সাগৰৰ পাৰৰ বতাহৰ সৈতে জড়িত কিন্তু সমাৰ্থক নহয়। ==কাৰণ== ===সাগৰীয় বতাহ=== স্থলতকৈ সাগৰৰ তাপৰ ক্ষমতা বেছি, গতিকে সাগৰৰ পৃষ্ঠভাগ স্থলভাগতকৈ অধিক লাহে লাহে গৰম হয়।<ref name="ackerman" /> ভূ-পৃষ্ঠৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি হোৱাৰ লগে লগে ভূ-পৃষ্ঠই সংবহনৰ দ্বাৰা ইয়াৰ ওপৰৰ বায়ু গৰম কৰে। হাইপছ’মেট্ৰিক সমীকৰণত কোৱা হৈছে যে হাইড্ৰ’ষ্টেটিক চাপ উষ্ণতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। এইদৰে অধিক উচ্চতাত ভূমিৰ ওপৰত হাইড্ৰ’ষ্টেটিক চাপ কম হ্ৰাস পায়। উপকূলৰ ওপৰৰ বায়ুৰ চাপ তুলনামূলকভাৱে বেছি হোৱাৰ বাবে ই অধিক উচ্চতাত সাগৰৰ ফালে গতি কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ ফলত মাটিৰ ওচৰত বিপৰীত বায়ু প্ৰবাহৰ সৃষ্টি হয়।<ref name="stull">{{cite book |last1=Stull |first1=Roland |title=Practical Meteorology: An Algebra-based Survey of Atmospheric Science |date=2015 |publisher=University of British Columbia |isbn=978-0-88865-176-1 |pages=654–656 |url=https://openresearchlibrary.org/viewer/ab272b76-0a47-4cee-9a7a-2cc59620a94d/1 |access-date=11 April 2026}}</ref> সাগৰীয় বতাহৰ শক্তি স্থল আৰু সাগৰৰ উষ্ণতাৰ পাৰ্থক্যৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষ সমানুপাতিক। যদি সাগৰৰ পাৰৰ পৰা প্ৰবল বতাহ থাকে (অৰ্থাৎ ৮ নটতকৈ অধিক বতাহ (১৫ কিলোমিটাৰ প্ৰতি ঘণ্টা; ৯ মাইল)) আৰু সম্ভাৱ্য সাগৰীয় বতাহৰ দিশৰ বিপৰীত হয়, তেন্তে সাগৰীয় বতাহৰ বিকাশৰ সম্ভাৱনা নাথাকে।<ref name="Jet">{{cite web|date=September 29, 2023 <!-- from page source --> |url=https://www.noaa.gov/jetstream/ocean/sea-breeze |title=The Sea Breeze |work=JetStream |publisher=[[US National Weather Service]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250930131910/www.noaa.gov/jetstream/ocean/sea-breeze |archive-date=September 30, 2025}}</ref> ===স্থল বতাহ=== ভূমিৰ উষ্ণতা সাগৰৰ উষ্ণতাৰ সমান হ’লেই স্থলভাগৰ বতাহ সাগৰীয় বতাহৰ ফলত নোহোৱা হৈ পৰে। যদিহে ভূমি কাষৰীয়া সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ উষ্ণতাতকৈ শীতল হৈ পৰে, তেন্তে পানীৰ ওপৰত বায়ুৰ চাপ স্থলভাগতকৈ কম হ’ব, যাৰ ফলত পৰিৱেশৰ পৃষ্ঠৰ বতাহৰ আৰ্হি ইয়াৰ বিৰোধিতা কৰিব পৰাকৈ শক্তিশালী নহয়, তেতিয়ালৈকে স্থলভাগৰ পৰা সাগৰলৈ বতাহ বলি থকা স্থলবতাহ এটাৰ সৃষ্টি হ’ব। সাগৰীয় বতাহ সাধাৰণতে ১ৰ পৰা ২ কিলোমিটাৰ উলম্ব গভীৰতা আৰু উপকূলৰ পৰা ১০ৰ পৰা ১০০ কিলোমিটাৰ অনুভূমিক দূৰত্বলৈকে বিস্তৃত হয়, ইয়াৰ শক্তি আৰু স্থানীয় প্ৰসাৰ প্ৰত্যক্ষভাৱে স্থল-সাগৰৰ উষ্ণতাৰ পাৰ্থক্যৰ পৰিমাণৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত হয় যিটো ইহঁতৰ গঠনৰ মৌলিক কাৰণ।<ref name="stull" /> ==প্ৰভাৱ== ===সাগৰীয় বতাহ=== [[Image:SeaBreeze.svg|thumb|right|441px|এটা {{nowr|সাগৰ-বতাহ}} ফ্ৰণ্টৰ মাজেৰে আঁচনিমূলক ক্ৰছ-ছেকচন। যদি ভিতৰৰ বতাহ আৰ্দ্ৰ হয়, তেন্তে [[শুকুলা ডাৱৰ|শুকুলা ডাৱৰে]] প্ৰায়ে সম্মুখভাগ চিহ্নিত কৰে।]] সাগৰীয় বতাহৰ সম্মুখভাগ হৈছে সাগৰীয় বতাহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা বতৰৰ সম্মুখ, যাক অভিসৰণ অঞ্চল বুলিও কোৱা হয়। সাগৰৰ পৰা অহা ঠাণ্ডা বতাহে স্থলভাগৰ পৰা অহা উষ্ণ বতাহক লগ পাই অগভীৰ ঠাণ্ডা ফ্ৰণ্টৰ দৰে সীমাৰ সৃষ্টি কৰে। শক্তিশালী হ’লে এই ফ্ৰণ্টটোৱে কুমুলাছ ডাৱৰৰ সৃষ্টি কৰে আৰু যদি বতাহ আৰ্দ্ৰ আৰু অস্থিৰ হয়, তেন্তে ফ্ৰণ্টটোৱে কেতিয়াবা ধুমুহাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। যদি ওপৰৰ প্ৰবাহ সাগৰীয় বতাহৰ দিশৰ সৈতে একে হয়, তেন্তে সাগৰীয় বতাহৰ ফ্ৰন্টাল পেচেজৰ অভিজ্ঞতা থকা ঠাইবোৰত দিনটোৰ বাকী সময়খিনিৰ বাবে সুস্থ বা উচিত বতৰ থাকিব। সন্মুখৰ ফালে উষ্ণ বতাহ ওপৰলৈ বৈ থাকে আৰু ইয়াৰ ঠাইত ঠাণ্ডা বতাহ অহৰহ ভিতৰলৈ সোমাই যায় আৰু সেয়েহে সম্মুখভাগ ক্ৰমান্বয়ে ভিতৰলৈ গতি কৰে। ইয়াৰ গতি নিৰ্ভৰ কৰে প্ৰচলিত বতাহে ইয়াক সহায় কৰে নে বাধা দিয়ে, আৰু স্থল আৰু সাগৰৰ মাজৰ তাপীয় বৈপৰীত্যৰ শক্তিৰ ওপৰত। ৰাতি সাধাৰণতে সাগৰীয় বতাহ স্থল বতাহলৈ সলনি হয়, একে ব্যৱস্থাৰ ওলোটা হোৱাৰ বাবে। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:বতাহ]] 9rxc7i2e7jg7nwrpna0ojebe40ducbg 0 136807 605001 2026-05-06T18:44:40Z নৰুনা বৰুৱা 44897 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|[[Ayatollah#Grand Ayatollah|Grand Ayatollah]]|[[Seyyed]]|[[Imam]]}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = Formal portrait, {{circa|1980s}} | order = 1st | office = Supreme Leader of Iran | term_start = 3 December 1979 | term_end = 3 June 1989 | president = {{Collapsible list|title=''See lis... 605001 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|[[Ayatollah#Grand Ayatollah|Grand Ayatollah]]|[[Seyyed]]|[[Imam]]}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = Formal portrait, {{circa|1980s}} | order = 1st | office = Supreme Leader of Iran | term_start = 3 December 1979 | term_end = 3 June 1989 | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | Ali Khamenei }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = Ruhollah Mostafavi Musavi Khomeini | birth_date = 17 May 1900{{efn|name=birthdate|}} | birth_place = [[Khomeyn]], Iran | death_date = 3 June 1989 (aged 89) | death_place = [[Tehran]], Iran | resting_place = [[Mausoleum of Ruhollah Khomeini]] | spouse = {{marriage|[[Khadijeh Saqafi]]|1929}} | children = 7, including [[Mostafa Khomeini|Mostafa]], [[Zahra Mostafavi Khomeini|Zahra]], [[Farideh Mostafavi Khomeini|Farideh]], and [[Ahmad Khomeini|Ahmad]] | relatives = [[Khomeini family]] | education = [[Qom Seminary]] | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[Islam]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = [[Khomeinism#Governance|New advance]] of [[Guardianship of the Islamic Jurist|guardianship]] | notable_works = {{ubl|''[[Forty Hadith of Ruhullah Khomeini]]''|''[[Kashf al-Asrar]]''|''[[Tahrir al-Wasilah]]''|''[[Islamic Government]]''}} | teacher = [[Husayn Burujardi]]}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} {{Infobox manner of address | reference = Eminent [[Marja'|marji' al-taqlid]], [[Grand Ayatollah|Ayatullah al-Uzma]] Imam Khumayni<ref>{{cite web |title=Constitution of the Islamic Republic of Iran, Chapter 1, Article 1 |publisher=[[Constitution of the Islamic Republic of Iran]] |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |access-date=4 October 2014 |archive-date=5 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305102724/https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |url-status=live }}</ref> | spoken = Imam Khomeini<ref name="a" /> | religious = Ayatullah al-Uzma Ruhollah Khomeini<ref name="a" /> | posthumous = | alternative = | image = File:Emblem of Iran.svg | image_size = 100px }} ==গ্ৰন্থতালিকা== Khomeini was a writer and speaker (200 of his books are online)<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> who authored [[Tafsir|commentaries]] on the Quran, on [[Islamic jurisprudence]], [[Usul al-fiqh|the roots of Islamic law]], and Islamic traditions. He also released books about [[kalam|philosophy]], [[gnosticism]], [[poetry]], [[literature]], [[government]], and [[politics]].<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref>{{Better source needed|date=May 2023}} His books include: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''[[Kashf al-Asrar]]'' ==টোকা== {{Notelist}} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word!: An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Ruhollah Khomeini}} {{Supreme Leaders of Iran}} {{Commanders-in-Chief of the Iranian Armed Forces}} {{Cold War}} {{Time Persons of the Year}} {{1988 executions of Iranian political prisoners}} {{People executed by the Islamic Republic of Iran}} {{Authority control}} cdd1amhmw5ui7zf5q89jzatxzbhhtqa 605002 605001 2026-05-06T18:45:04Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* টোকা */ 605002 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|[[Ayatollah#Grand Ayatollah|Grand Ayatollah]]|[[Seyyed]]|[[Imam]]}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = Formal portrait, {{circa|1980s}} | order = 1st | office = Supreme Leader of Iran | term_start = 3 December 1979 | term_end = 3 June 1989 | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | Ali Khamenei }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = Ruhollah Mostafavi Musavi Khomeini | birth_date = 17 May 1900{{efn|name=birthdate|}} | birth_place = [[Khomeyn]], Iran | death_date = 3 June 1989 (aged 89) | death_place = [[Tehran]], Iran | resting_place = [[Mausoleum of Ruhollah Khomeini]] | spouse = {{marriage|[[Khadijeh Saqafi]]|1929}} | children = 7, including [[Mostafa Khomeini|Mostafa]], [[Zahra Mostafavi Khomeini|Zahra]], [[Farideh Mostafavi Khomeini|Farideh]], and [[Ahmad Khomeini|Ahmad]] | relatives = [[Khomeini family]] | education = [[Qom Seminary]] | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[Islam]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = [[Khomeinism#Governance|New advance]] of [[Guardianship of the Islamic Jurist|guardianship]] | notable_works = {{ubl|''[[Forty Hadith of Ruhullah Khomeini]]''|''[[Kashf al-Asrar]]''|''[[Tahrir al-Wasilah]]''|''[[Islamic Government]]''}} | teacher = [[Husayn Burujardi]]}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} {{Infobox manner of address | reference = Eminent [[Marja'|marji' al-taqlid]], [[Grand Ayatollah|Ayatullah al-Uzma]] Imam Khumayni<ref>{{cite web |title=Constitution of the Islamic Republic of Iran, Chapter 1, Article 1 |publisher=[[Constitution of the Islamic Republic of Iran]] |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |access-date=4 October 2014 |archive-date=5 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305102724/https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |url-status=live }}</ref> | spoken = Imam Khomeini<ref name="a" /> | religious = Ayatullah al-Uzma Ruhollah Khomeini<ref name="a" /> | posthumous = | alternative = | image = File:Emblem of Iran.svg | image_size = 100px }} ==গ্ৰন্থতালিকা== Khomeini was a writer and speaker (200 of his books are online)<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> who authored [[Tafsir|commentaries]] on the Quran, on [[Islamic jurisprudence]], [[Usul al-fiqh|the roots of Islamic law]], and Islamic traditions. He also released books about [[kalam|philosophy]], [[gnosticism]], [[poetry]], [[literature]], [[government]], and [[politics]].<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref>{{Better source needed|date=May 2023}} His books include: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''[[Kashf al-Asrar]]'' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word!: An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Ruhollah Khomeini}} {{Supreme Leaders of Iran}} {{Commanders-in-Chief of the Iranian Armed Forces}} {{Cold War}} {{Time Persons of the Year}} {{1988 executions of Iranian political prisoners}} {{People executed by the Islamic Republic of Iran}} {{Authority control}} q1ub6xi7u36bkx4hsyyn7have0gddam 605003 605002 2026-05-06T18:51:21Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605003 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|[[Ayatollah#Grand Ayatollah|Grand Ayatollah]]|[[Seyyed]]|[[Imam]]}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = Formal portrait, {{circa|1980s}} | order = 1st | office = Supreme Leader of Iran | term_start = 3 December 1979 | term_end = 3 June 1989 | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | Ali Khamenei }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = Ruhollah Mostafavi Musavi Khomeini | birth_date = 17 May 1900{{efn|name=birthdate|}} | birth_place = [[Khomeyn]], Iran | death_date = 3 June 1989 (aged 89) | death_place = [[Tehran]], Iran | resting_place = [[Mausoleum of Ruhollah Khomeini]] | spouse = {{marriage|[[Khadijeh Saqafi]]|1929}} | children = 7, including [[Mostafa Khomeini|Mostafa]], [[Zahra Mostafavi Khomeini|Zahra]], [[Farideh Mostafavi Khomeini|Farideh]], and [[Ahmad Khomeini|Ahmad]] | relatives = [[Khomeini family]] | education = [[Qom Seminary]] | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[Islam]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = [[Khomeinism#Governance|New advance]] of [[Guardianship of the Islamic Jurist|guardianship]] | notable_works = {{ubl|''[[Forty Hadith of Ruhullah Khomeini]]''|''[[Kashf al-Asrar]]''|''[[Tahrir al-Wasilah]]''|''[[Islamic Government]]''}} | teacher = [[Husayn Burujardi]]}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} {{Infobox manner of address | reference = Eminent [[Marja'|marji' al-taqlid]], [[Grand Ayatollah|Ayatullah al-Uzma]] Imam Khumayni<ref>{{cite web |title=Constitution of the Islamic Republic of Iran, Chapter 1, Article 1 |publisher=[[Constitution of the Islamic Republic of Iran]] |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |access-date=4 October 2014 |archive-date=5 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305102724/https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |url-status=live }}</ref> | spoken = Imam Khomeini<ref name="a" /> | religious = Ayatullah al-Uzma Ruhollah Khomeini<ref name="a" /> | posthumous = | alternative = | image = File:Emblem of Iran.svg | image_size = 100px }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰ পৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== Khomeini was a writer and speaker (200 of his books are online)<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> who authored [[Tafsir|commentaries]] on the Quran, on [[Islamic jurisprudence]], [[Usul al-fiqh|the roots of Islamic law]], and Islamic traditions. He also released books about [[kalam|philosophy]], [[gnosticism]], [[poetry]], [[literature]], [[government]], and [[politics]].<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref>{{Better source needed|date=May 2023}} His books include: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''[[Kashf al-Asrar]]'' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word!: An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Ruhollah Khomeini}} {{Supreme Leaders of Iran}} {{Commanders-in-Chief of the Iranian Armed Forces}} {{Cold War}} {{Time Persons of the Year}} {{1988 executions of Iranian political prisoners}} {{People executed by the Islamic Republic of Iran}} {{Authority control}} davg3xy6n4jddxie1efojj36p0ubkyw 605004 605003 2026-05-06T18:51:53Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605004 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|[[Ayatollah#Grand Ayatollah|Grand Ayatollah]]|[[Seyyed]]|[[Imam]]}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = Formal portrait, {{circa|1980s}} | order = 1st | office = Supreme Leader of Iran | term_start = 3 December 1979 | term_end = 3 June 1989 | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | Ali Khamenei }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = Ruhollah Mostafavi Musavi Khomeini | birth_date = 17 May 1900{{efn|name=birthdate|}} | birth_place = [[Khomeyn]], Iran | death_date = 3 June 1989 (aged 89) | death_place = [[Tehran]], Iran | resting_place = [[Mausoleum of Ruhollah Khomeini]] | spouse = {{marriage|[[Khadijeh Saqafi]]|1929}} | children = 7, including [[Mostafa Khomeini|Mostafa]], [[Zahra Mostafavi Khomeini|Zahra]], [[Farideh Mostafavi Khomeini|Farideh]], and [[Ahmad Khomeini|Ahmad]] | relatives = [[Khomeini family]] | education = [[Qom Seminary]] | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[Islam]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = [[Khomeinism#Governance|New advance]] of [[Guardianship of the Islamic Jurist|guardianship]] | notable_works = {{ubl|''[[Forty Hadith of Ruhullah Khomeini]]''|''[[Kashf al-Asrar]]''|''[[Tahrir al-Wasilah]]''|''[[Islamic Government]]''}} | teacher = [[Husayn Burujardi]]}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} {{Infobox manner of address | reference = Eminent [[Marja'|marji' al-taqlid]], [[Grand Ayatollah|Ayatullah al-Uzma]] Imam Khumayni<ref>{{cite web |title=Constitution of the Islamic Republic of Iran, Chapter 1, Article 1 |publisher=[[Constitution of the Islamic Republic of Iran]] |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |access-date=4 October 2014 |archive-date=5 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305102724/https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |url-status=live }}</ref> | spoken = Imam Khomeini<ref name="a" /> | religious = Ayatullah al-Uzma Ruhollah Khomeini<ref name="a" /> | posthumous = | alternative = | image = File:Emblem of Iran.svg | image_size = 100px }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰ পৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== Khomeini was a writer and speaker (200 of his books are online)<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> who authored [[Tafsir|commentaries]] on the Quran, on [[Islamic jurisprudence]], [[Usul al-fiqh|the roots of Islamic law]], and Islamic traditions. He also released books about [[kalam|philosophy]], [[gnosticism]], [[poetry]], [[literature]], [[government]], and [[politics]].<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref>{{Better source needed|date=May 2023}} His books include: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''[[Kashf al-Asrar]]'' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word!: An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Ruhollah Khomeini}} {{Supreme Leaders of Iran}} {{Commanders-in-Chief of the Iranian Armed Forces}} {{Cold War}} {{Time Persons of the Year}} {{1988 executions of Iranian political prisoners}} {{People executed by the Islamic Republic of Iran}} {{Authority control}} mh76klnjztcy2xt1h3b8tl3dqyxylmw 605005 605004 2026-05-06T18:52:26Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:ৰাজনীতিবিদ]] using [[WP:HC|HotCat]] 605005 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|[[Ayatollah#Grand Ayatollah|Grand Ayatollah]]|[[Seyyed]]|[[Imam]]}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = Formal portrait, {{circa|1980s}} | order = 1st | office = Supreme Leader of Iran | term_start = 3 December 1979 | term_end = 3 June 1989 | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | Ali Khamenei }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = Ruhollah Mostafavi Musavi Khomeini | birth_date = 17 May 1900{{efn|name=birthdate|}} | birth_place = [[Khomeyn]], Iran | death_date = 3 June 1989 (aged 89) | death_place = [[Tehran]], Iran | resting_place = [[Mausoleum of Ruhollah Khomeini]] | spouse = {{marriage|[[Khadijeh Saqafi]]|1929}} | children = 7, including [[Mostafa Khomeini|Mostafa]], [[Zahra Mostafavi Khomeini|Zahra]], [[Farideh Mostafavi Khomeini|Farideh]], and [[Ahmad Khomeini|Ahmad]] | relatives = [[Khomeini family]] | education = [[Qom Seminary]] | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[Islam]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = [[Khomeinism#Governance|New advance]] of [[Guardianship of the Islamic Jurist|guardianship]] | notable_works = {{ubl|''[[Forty Hadith of Ruhullah Khomeini]]''|''[[Kashf al-Asrar]]''|''[[Tahrir al-Wasilah]]''|''[[Islamic Government]]''}} | teacher = [[Husayn Burujardi]]}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} {{Infobox manner of address | reference = Eminent [[Marja'|marji' al-taqlid]], [[Grand Ayatollah|Ayatullah al-Uzma]] Imam Khumayni<ref>{{cite web |title=Constitution of the Islamic Republic of Iran, Chapter 1, Article 1 |publisher=[[Constitution of the Islamic Republic of Iran]] |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |access-date=4 October 2014 |archive-date=5 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305102724/https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |url-status=live }}</ref> | spoken = Imam Khomeini<ref name="a" /> | religious = Ayatullah al-Uzma Ruhollah Khomeini<ref name="a" /> | posthumous = | alternative = | image = File:Emblem of Iran.svg | image_size = 100px }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰ পৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== Khomeini was a writer and speaker (200 of his books are online)<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> who authored [[Tafsir|commentaries]] on the Quran, on [[Islamic jurisprudence]], [[Usul al-fiqh|the roots of Islamic law]], and Islamic traditions. He also released books about [[kalam|philosophy]], [[gnosticism]], [[poetry]], [[literature]], [[government]], and [[politics]].<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref>{{Better source needed|date=May 2023}} His books include: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''[[Kashf al-Asrar]]'' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word!: An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Ruhollah Khomeini}} {{Supreme Leaders of Iran}} {{Commanders-in-Chief of the Iranian Armed Forces}} {{Cold War}} {{Time Persons of the Year}} {{1988 executions of Iranian political prisoners}} {{People executed by the Islamic Republic of Iran}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] 3x8y7lg6vgopsznge2wab1pgzeulufj 605006 605005 2026-05-06T18:52:47Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:ইৰানৰ ব্যক্তি]] using [[WP:HC|HotCat]] 605006 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|[[Ayatollah#Grand Ayatollah|Grand Ayatollah]]|[[Seyyed]]|[[Imam]]}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = Formal portrait, {{circa|1980s}} | order = 1st | office = Supreme Leader of Iran | term_start = 3 December 1979 | term_end = 3 June 1989 | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | Ali Khamenei }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = Ruhollah Mostafavi Musavi Khomeini | birth_date = 17 May 1900{{efn|name=birthdate|}} | birth_place = [[Khomeyn]], Iran | death_date = 3 June 1989 (aged 89) | death_place = [[Tehran]], Iran | resting_place = [[Mausoleum of Ruhollah Khomeini]] | spouse = {{marriage|[[Khadijeh Saqafi]]|1929}} | children = 7, including [[Mostafa Khomeini|Mostafa]], [[Zahra Mostafavi Khomeini|Zahra]], [[Farideh Mostafavi Khomeini|Farideh]], and [[Ahmad Khomeini|Ahmad]] | relatives = [[Khomeini family]] | education = [[Qom Seminary]] | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[Islam]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = [[Khomeinism#Governance|New advance]] of [[Guardianship of the Islamic Jurist|guardianship]] | notable_works = {{ubl|''[[Forty Hadith of Ruhullah Khomeini]]''|''[[Kashf al-Asrar]]''|''[[Tahrir al-Wasilah]]''|''[[Islamic Government]]''}} | teacher = [[Husayn Burujardi]]}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} {{Infobox manner of address | reference = Eminent [[Marja'|marji' al-taqlid]], [[Grand Ayatollah|Ayatullah al-Uzma]] Imam Khumayni<ref>{{cite web |title=Constitution of the Islamic Republic of Iran, Chapter 1, Article 1 |publisher=[[Constitution of the Islamic Republic of Iran]] |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |access-date=4 October 2014 |archive-date=5 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305102724/https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |url-status=live }}</ref> | spoken = Imam Khomeini<ref name="a" /> | religious = Ayatullah al-Uzma Ruhollah Khomeini<ref name="a" /> | posthumous = | alternative = | image = File:Emblem of Iran.svg | image_size = 100px }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰ পৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== Khomeini was a writer and speaker (200 of his books are online)<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> who authored [[Tafsir|commentaries]] on the Quran, on [[Islamic jurisprudence]], [[Usul al-fiqh|the roots of Islamic law]], and Islamic traditions. He also released books about [[kalam|philosophy]], [[gnosticism]], [[poetry]], [[literature]], [[government]], and [[politics]].<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref>{{Better source needed|date=May 2023}} His books include: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''[[Kashf al-Asrar]]'' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word!: An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Ruhollah Khomeini}} {{Supreme Leaders of Iran}} {{Commanders-in-Chief of the Iranian Armed Forces}} {{Cold War}} {{Time Persons of the Year}} {{1988 executions of Iranian political prisoners}} {{People executed by the Islamic Republic of Iran}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] bxw7063sug405snk00aw2hifgqahv5g 605007 605006 2026-05-06T18:53:45Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:মৃত]] using [[WP:HC|HotCat]] 605007 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|[[Ayatollah#Grand Ayatollah|Grand Ayatollah]]|[[Seyyed]]|[[Imam]]}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = Formal portrait, {{circa|1980s}} | order = 1st | office = Supreme Leader of Iran | term_start = 3 December 1979 | term_end = 3 June 1989 | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | Ali Khamenei }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = Ruhollah Mostafavi Musavi Khomeini | birth_date = 17 May 1900{{efn|name=birthdate|}} | birth_place = [[Khomeyn]], Iran | death_date = 3 June 1989 (aged 89) | death_place = [[Tehran]], Iran | resting_place = [[Mausoleum of Ruhollah Khomeini]] | spouse = {{marriage|[[Khadijeh Saqafi]]|1929}} | children = 7, including [[Mostafa Khomeini|Mostafa]], [[Zahra Mostafavi Khomeini|Zahra]], [[Farideh Mostafavi Khomeini|Farideh]], and [[Ahmad Khomeini|Ahmad]] | relatives = [[Khomeini family]] | education = [[Qom Seminary]] | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[Islam]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = [[Khomeinism#Governance|New advance]] of [[Guardianship of the Islamic Jurist|guardianship]] | notable_works = {{ubl|''[[Forty Hadith of Ruhullah Khomeini]]''|''[[Kashf al-Asrar]]''|''[[Tahrir al-Wasilah]]''|''[[Islamic Government]]''}} | teacher = [[Husayn Burujardi]]}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} {{Infobox manner of address | reference = Eminent [[Marja'|marji' al-taqlid]], [[Grand Ayatollah|Ayatullah al-Uzma]] Imam Khumayni<ref>{{cite web |title=Constitution of the Islamic Republic of Iran, Chapter 1, Article 1 |publisher=[[Constitution of the Islamic Republic of Iran]] |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |access-date=4 October 2014 |archive-date=5 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305102724/https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |url-status=live }}</ref> | spoken = Imam Khomeini<ref name="a" /> | religious = Ayatullah al-Uzma Ruhollah Khomeini<ref name="a" /> | posthumous = | alternative = | image = File:Emblem of Iran.svg | image_size = 100px }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰ পৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== Khomeini was a writer and speaker (200 of his books are online)<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> who authored [[Tafsir|commentaries]] on the Quran, on [[Islamic jurisprudence]], [[Usul al-fiqh|the roots of Islamic law]], and Islamic traditions. He also released books about [[kalam|philosophy]], [[gnosticism]], [[poetry]], [[literature]], [[government]], and [[politics]].<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref>{{Better source needed|date=May 2023}} His books include: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''[[Kashf al-Asrar]]'' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word!: An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Ruhollah Khomeini}} {{Supreme Leaders of Iran}} {{Commanders-in-Chief of the Iranian Armed Forces}} {{Cold War}} {{Time Persons of the Year}} {{1988 executions of Iranian political prisoners}} {{People executed by the Islamic Republic of Iran}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত]] s2996pm8m81y7r9hfe54y7ayrwb54a8 605008 605007 2026-05-06T18:54:07Z নৰুনা বৰুৱা 44897 removed [[Category:মৃত]] using [[WP:HC|HotCat]] 605008 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|[[Ayatollah#Grand Ayatollah|Grand Ayatollah]]|[[Seyyed]]|[[Imam]]}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = Formal portrait, {{circa|1980s}} | order = 1st | office = Supreme Leader of Iran | term_start = 3 December 1979 | term_end = 3 June 1989 | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | Ali Khamenei }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = Ruhollah Mostafavi Musavi Khomeini | birth_date = 17 May 1900{{efn|name=birthdate|}} | birth_place = [[Khomeyn]], Iran | death_date = 3 June 1989 (aged 89) | death_place = [[Tehran]], Iran | resting_place = [[Mausoleum of Ruhollah Khomeini]] | spouse = {{marriage|[[Khadijeh Saqafi]]|1929}} | children = 7, including [[Mostafa Khomeini|Mostafa]], [[Zahra Mostafavi Khomeini|Zahra]], [[Farideh Mostafavi Khomeini|Farideh]], and [[Ahmad Khomeini|Ahmad]] | relatives = [[Khomeini family]] | education = [[Qom Seminary]] | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[Islam]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = [[Khomeinism#Governance|New advance]] of [[Guardianship of the Islamic Jurist|guardianship]] | notable_works = {{ubl|''[[Forty Hadith of Ruhullah Khomeini]]''|''[[Kashf al-Asrar]]''|''[[Tahrir al-Wasilah]]''|''[[Islamic Government]]''}} | teacher = [[Husayn Burujardi]]}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} {{Infobox manner of address | reference = Eminent [[Marja'|marji' al-taqlid]], [[Grand Ayatollah|Ayatullah al-Uzma]] Imam Khumayni<ref>{{cite web |title=Constitution of the Islamic Republic of Iran, Chapter 1, Article 1 |publisher=[[Constitution of the Islamic Republic of Iran]] |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |access-date=4 October 2014 |archive-date=5 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305102724/https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |url-status=live }}</ref> | spoken = Imam Khomeini<ref name="a" /> | religious = Ayatullah al-Uzma Ruhollah Khomeini<ref name="a" /> | posthumous = | alternative = | image = File:Emblem of Iran.svg | image_size = 100px }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰ পৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== Khomeini was a writer and speaker (200 of his books are online)<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> who authored [[Tafsir|commentaries]] on the Quran, on [[Islamic jurisprudence]], [[Usul al-fiqh|the roots of Islamic law]], and Islamic traditions. He also released books about [[kalam|philosophy]], [[gnosticism]], [[poetry]], [[literature]], [[government]], and [[politics]].<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref>{{Better source needed|date=May 2023}} His books include: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''[[Kashf al-Asrar]]'' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word!: An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Ruhollah Khomeini}} {{Supreme Leaders of Iran}} {{Commanders-in-Chief of the Iranian Armed Forces}} {{Cold War}} {{Time Persons of the Year}} {{1988 executions of Iranian political prisoners}} {{People executed by the Islamic Republic of Iran}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] bxw7063sug405snk00aw2hifgqahv5g 605009 605008 2026-05-06T18:54:23Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:মৃত ব্যক্তি]] using [[WP:HC|HotCat]] 605009 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|[[Ayatollah#Grand Ayatollah|Grand Ayatollah]]|[[Seyyed]]|[[Imam]]}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = Formal portrait, {{circa|1980s}} | order = 1st | office = Supreme Leader of Iran | term_start = 3 December 1979 | term_end = 3 June 1989 | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | Ali Khamenei }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = Ruhollah Mostafavi Musavi Khomeini | birth_date = 17 May 1900{{efn|name=birthdate|}} | birth_place = [[Khomeyn]], Iran | death_date = 3 June 1989 (aged 89) | death_place = [[Tehran]], Iran | resting_place = [[Mausoleum of Ruhollah Khomeini]] | spouse = {{marriage|[[Khadijeh Saqafi]]|1929}} | children = 7, including [[Mostafa Khomeini|Mostafa]], [[Zahra Mostafavi Khomeini|Zahra]], [[Farideh Mostafavi Khomeini|Farideh]], and [[Ahmad Khomeini|Ahmad]] | relatives = [[Khomeini family]] | education = [[Qom Seminary]] | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[Islam]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = [[Khomeinism#Governance|New advance]] of [[Guardianship of the Islamic Jurist|guardianship]] | notable_works = {{ubl|''[[Forty Hadith of Ruhullah Khomeini]]''|''[[Kashf al-Asrar]]''|''[[Tahrir al-Wasilah]]''|''[[Islamic Government]]''}} | teacher = [[Husayn Burujardi]]}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} {{Infobox manner of address | reference = Eminent [[Marja'|marji' al-taqlid]], [[Grand Ayatollah|Ayatullah al-Uzma]] Imam Khumayni<ref>{{cite web |title=Constitution of the Islamic Republic of Iran, Chapter 1, Article 1 |publisher=[[Constitution of the Islamic Republic of Iran]] |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |access-date=4 October 2014 |archive-date=5 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305102724/https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |url-status=live }}</ref> | spoken = Imam Khomeini<ref name="a" /> | religious = Ayatullah al-Uzma Ruhollah Khomeini<ref name="a" /> | posthumous = | alternative = | image = File:Emblem of Iran.svg | image_size = 100px }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰ পৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== Khomeini was a writer and speaker (200 of his books are online)<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> who authored [[Tafsir|commentaries]] on the Quran, on [[Islamic jurisprudence]], [[Usul al-fiqh|the roots of Islamic law]], and Islamic traditions. He also released books about [[kalam|philosophy]], [[gnosticism]], [[poetry]], [[literature]], [[government]], and [[politics]].<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref>{{Better source needed|date=May 2023}} His books include: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''[[Kashf al-Asrar]]'' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word!: An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Ruhollah Khomeini}} {{Supreme Leaders of Iran}} {{Commanders-in-Chief of the Iranian Armed Forces}} {{Cold War}} {{Time Persons of the Year}} {{1988 executions of Iranian political prisoners}} {{People executed by the Islamic Republic of Iran}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] rvcw6pjpchjhksjz1rvf1j8eqzg06yb 605010 605009 2026-05-06T18:55:05Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:বিপ্লৱী]] using [[WP:HC|HotCat]] 605010 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|[[Ayatollah#Grand Ayatollah|Grand Ayatollah]]|[[Seyyed]]|[[Imam]]}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = Formal portrait, {{circa|1980s}} | order = 1st | office = Supreme Leader of Iran | term_start = 3 December 1979 | term_end = 3 June 1989 | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | Ali Khamenei }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = Ruhollah Mostafavi Musavi Khomeini | birth_date = 17 May 1900{{efn|name=birthdate|}} | birth_place = [[Khomeyn]], Iran | death_date = 3 June 1989 (aged 89) | death_place = [[Tehran]], Iran | resting_place = [[Mausoleum of Ruhollah Khomeini]] | spouse = {{marriage|[[Khadijeh Saqafi]]|1929}} | children = 7, including [[Mostafa Khomeini|Mostafa]], [[Zahra Mostafavi Khomeini|Zahra]], [[Farideh Mostafavi Khomeini|Farideh]], and [[Ahmad Khomeini|Ahmad]] | relatives = [[Khomeini family]] | education = [[Qom Seminary]] | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[Islam]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = [[Khomeinism#Governance|New advance]] of [[Guardianship of the Islamic Jurist|guardianship]] | notable_works = {{ubl|''[[Forty Hadith of Ruhullah Khomeini]]''|''[[Kashf al-Asrar]]''|''[[Tahrir al-Wasilah]]''|''[[Islamic Government]]''}} | teacher = [[Husayn Burujardi]]}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} {{Infobox manner of address | reference = Eminent [[Marja'|marji' al-taqlid]], [[Grand Ayatollah|Ayatullah al-Uzma]] Imam Khumayni<ref>{{cite web |title=Constitution of the Islamic Republic of Iran, Chapter 1, Article 1 |publisher=[[Constitution of the Islamic Republic of Iran]] |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |access-date=4 October 2014 |archive-date=5 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305102724/https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |url-status=live }}</ref> | spoken = Imam Khomeini<ref name="a" /> | religious = Ayatullah al-Uzma Ruhollah Khomeini<ref name="a" /> | posthumous = | alternative = | image = File:Emblem of Iran.svg | image_size = 100px }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰ পৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== Khomeini was a writer and speaker (200 of his books are online)<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> who authored [[Tafsir|commentaries]] on the Quran, on [[Islamic jurisprudence]], [[Usul al-fiqh|the roots of Islamic law]], and Islamic traditions. He also released books about [[kalam|philosophy]], [[gnosticism]], [[poetry]], [[literature]], [[government]], and [[politics]].<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref>{{Better source needed|date=May 2023}} His books include: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''[[Kashf al-Asrar]]'' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word!: An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Ruhollah Khomeini}} {{Supreme Leaders of Iran}} {{Commanders-in-Chief of the Iranian Armed Forces}} {{Cold War}} {{Time Persons of the Year}} {{1988 executions of Iranian political prisoners}} {{People executed by the Islamic Republic of Iran}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] d8fyzohf8cxyq39h0qbg0gwtpns3m8b 605011 605010 2026-05-06T19:02:19Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605011 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্রান্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date = 17 May 1900{{efn|name=birthdate|}} | birth_place = [[Khomeyn]], Iran | death_date = 3 June 1989 (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = [[Mausoleum of Ruhollah Khomeini]] | spouse = {{marriage|[[Khadijeh Saqafi]]|1929}} | children = 7, including [[Mostafa Khomeini|Mostafa]], [[Zahra Mostafavi Khomeini|Zahra]], [[Farideh Mostafavi Khomeini|Farideh]], and [[Ahmad Khomeini|Ahmad]] | relatives = [[Khomeini family]] | education = [[Qom Seminary]] | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[Islam]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = [[Khomeinism#Governance|New advance]] of [[Guardianship of the Islamic Jurist|guardianship]] | notable_works = {{ubl|''[[Forty Hadith of Ruhullah Khomeini]]''|''[[Kashf al-Asrar]]''|''[[Tahrir al-Wasilah]]''|''[[Islamic Government]]''}} | teacher = [[Husayn Burujardi]]}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} {{Infobox manner of address | reference = Eminent [[Marja'|marji' al-taqlid]], [[Grand Ayatollah|Ayatullah al-Uzma]] Imam Khumayni<ref>{{cite web |title=Constitution of the Islamic Republic of Iran, Chapter 1, Article 1 |publisher=[[Constitution of the Islamic Republic of Iran]] |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |access-date=4 October 2014 |archive-date=5 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305102724/https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |url-status=live }}</ref> | spoken = Imam Khomeini<ref name="a" /> | religious = Ayatullah al-Uzma Ruhollah Khomeini<ref name="a" /> | posthumous = | alternative = | image = File:Emblem of Iran.svg | image_size = 100px }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰ পৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== Khomeini was a writer and speaker (200 of his books are online)<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> who authored [[Tafsir|commentaries]] on the Quran, on [[Islamic jurisprudence]], [[Usul al-fiqh|the roots of Islamic law]], and Islamic traditions. He also released books about [[kalam|philosophy]], [[gnosticism]], [[poetry]], [[literature]], [[government]], and [[politics]].<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref>{{Better source needed|date=May 2023}} His books include: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''[[Kashf al-Asrar]]'' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word!: An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Ruhollah Khomeini}} {{Supreme Leaders of Iran}} {{Commanders-in-Chief of the Iranian Armed Forces}} {{Cold War}} {{Time Persons of the Year}} {{1988 executions of Iranian political prisoners}} {{People executed by the Islamic Republic of Iran}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] bt1xzjs1hfhjg3wxg2ngwr7vfgpmo62 605012 605011 2026-05-06T19:02:35Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 605012 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date = 17 May 1900{{efn|name=birthdate|}} | birth_place = [[Khomeyn]], Iran | death_date = 3 June 1989 (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = [[Mausoleum of Ruhollah Khomeini]] | spouse = {{marriage|[[Khadijeh Saqafi]]|1929}} | children = 7, including [[Mostafa Khomeini|Mostafa]], [[Zahra Mostafavi Khomeini|Zahra]], [[Farideh Mostafavi Khomeini|Farideh]], and [[Ahmad Khomeini|Ahmad]] | relatives = [[Khomeini family]] | education = [[Qom Seminary]] | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[Islam]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = [[Khomeinism#Governance|New advance]] of [[Guardianship of the Islamic Jurist|guardianship]] | notable_works = {{ubl|''[[Forty Hadith of Ruhullah Khomeini]]''|''[[Kashf al-Asrar]]''|''[[Tahrir al-Wasilah]]''|''[[Islamic Government]]''}} | teacher = [[Husayn Burujardi]]}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} {{Infobox manner of address | reference = Eminent [[Marja'|marji' al-taqlid]], [[Grand Ayatollah|Ayatullah al-Uzma]] Imam Khumayni<ref>{{cite web |title=Constitution of the Islamic Republic of Iran, Chapter 1, Article 1 |publisher=[[Constitution of the Islamic Republic of Iran]] |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |access-date=4 October 2014 |archive-date=5 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305102724/https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |url-status=live }}</ref> | spoken = Imam Khomeini<ref name="a" /> | religious = Ayatullah al-Uzma Ruhollah Khomeini<ref name="a" /> | posthumous = | alternative = | image = File:Emblem of Iran.svg | image_size = 100px }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== Khomeini was a writer and speaker (200 of his books are online)<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> who authored [[Tafsir|commentaries]] on the Quran, on [[Islamic jurisprudence]], [[Usul al-fiqh|the roots of Islamic law]], and Islamic traditions. He also released books about [[kalam|philosophy]], [[gnosticism]], [[poetry]], [[literature]], [[government]], and [[politics]].<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref>{{Better source needed|date=May 2023}} His books include: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''[[Kashf al-Asrar]]'' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Ruhollah Khomeini}} {{Supreme Leaders of Iran}} {{Commanders-in-Chief of the Iranian Armed Forces}} {{Cold War}} {{Time Persons of the Year}} {{1988 executions of Iranian political prisoners}} {{People executed by the Islamic Republic of Iran}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] eiwvwtprms1zsq2aqmfy5d7xno7tsv0 605038 605012 2026-05-07T03:58:46Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605038 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, ইৰাণ | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = [[Mausoleum of Ruhollah Khomeini]] | spouse = {{marriage|[[Khadijeh Saqafi]]|1929}} | children = 7, including [[Mostafa Khomeini|Mostafa]], [[Zahra Mostafavi Khomeini|Zahra]], [[Farideh Mostafavi Khomeini|Farideh]], and [[Ahmad Khomeini|Ahmad]] | relatives = [[Khomeini family]] | education = [[Qom Seminary]] | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = [[Khomeinism#Governance|New advance]] of [[Guardianship of the Islamic Jurist|guardianship]] | notable_works = {{ubl|''[[Forty Hadith of Ruhullah Khomeini]]''|''[[Kashf al-Asrar]]''|''[[Tahrir al-Wasilah]]''|''[[Islamic Government]]''}} | teacher = [[Husayn Burujardi]]}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} {{Infobox manner of address | reference = Eminent [[Marja'|marji' al-taqlid]], [[Grand Ayatollah|Ayatullah al-Uzma]] Imam Khumayni<ref>{{cite web |title=Constitution of the Islamic Republic of Iran, Chapter 1, Article 1 |publisher=[[Constitution of the Islamic Republic of Iran]] |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |access-date=4 October 2014 |archive-date=5 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305102724/https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |url-status=live }}</ref> | spoken = Imam Khomeini<ref name="a" /> | religious = Ayatullah al-Uzma Ruhollah Khomeini<ref name="a" /> | posthumous = | alternative = | image = File:Emblem of Iran.svg | image_size = 100px }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== Khomeini was a writer and speaker (200 of his books are online)<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> who authored [[Tafsir|commentaries]] on the Quran, on [[Islamic jurisprudence]], [[Usul al-fiqh|the roots of Islamic law]], and Islamic traditions. He also released books about [[kalam|philosophy]], [[gnosticism]], [[poetry]], [[literature]], [[government]], and [[politics]].<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref>{{Better source needed|date=May 2023}} His books include: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''[[Kashf al-Asrar]]'' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-mil}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Ruhollah Khomeini}} {{Supreme Leaders of Iran}} {{Commanders-in-Chief of the Iranian Armed Forces}} {{Cold War}} {{Time Persons of the Year}} {{1988 executions of Iranian political prisoners}} {{People executed by the Islamic Republic of Iran}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] eu5b9pww6oa7db292poo103mfao0932 605039 605038 2026-05-07T03:59:34Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা */ 605039 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, ইৰাণ | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = [[Mausoleum of Ruhollah Khomeini]] | spouse = {{marriage|[[Khadijeh Saqafi]]|1929}} | children = 7, including [[Mostafa Khomeini|Mostafa]], [[Zahra Mostafavi Khomeini|Zahra]], [[Farideh Mostafavi Khomeini|Farideh]], and [[Ahmad Khomeini|Ahmad]] | relatives = [[Khomeini family]] | education = [[Qom Seminary]] | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = [[Khomeinism#Governance|New advance]] of [[Guardianship of the Islamic Jurist|guardianship]] | notable_works = {{ubl|''[[Forty Hadith of Ruhullah Khomeini]]''|''[[Kashf al-Asrar]]''|''[[Tahrir al-Wasilah]]''|''[[Islamic Government]]''}} | teacher = [[Husayn Burujardi]]}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} {{Infobox manner of address | reference = Eminent [[Marja'|marji' al-taqlid]], [[Grand Ayatollah|Ayatullah al-Uzma]] Imam Khumayni<ref>{{cite web |title=Constitution of the Islamic Republic of Iran, Chapter 1, Article 1 |publisher=[[Constitution of the Islamic Republic of Iran]] |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |access-date=4 October 2014 |archive-date=5 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305102724/https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |url-status=live }}</ref> | spoken = Imam Khomeini<ref name="a" /> | religious = Ayatullah al-Uzma Ruhollah Khomeini<ref name="a" /> | posthumous = | alternative = | image = File:Emblem of Iran.svg | image_size = 100px }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== Khomeini was a writer and speaker (200 of his books are online)<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> who authored [[Tafsir|commentaries]] on the Quran, on [[Islamic jurisprudence]], [[Usul al-fiqh|the roots of Islamic law]], and Islamic traditions. He also released books about [[kalam|philosophy]], [[gnosticism]], [[poetry]], [[literature]], [[government]], and [[politics]].<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref>{{Better source needed|date=May 2023}} His books include: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''[[Kashf al-Asrar]]'' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Ruhollah Khomeini}} {{Supreme Leaders of Iran}} {{Commanders-in-Chief of the Iranian Armed Forces}} {{Cold War}} {{Time Persons of the Year}} {{1988 executions of Iranian political prisoners}} {{People executed by the Islamic Republic of Iran}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] f2iul06m5a2g33glztu413bglnp1a4t 605040 605039 2026-05-07T04:00:22Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা */ 605040 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, ইৰাণ | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = [[Mausoleum of Ruhollah Khomeini]] | spouse = {{marriage|[[Khadijeh Saqafi]]|1929}} | children = 7, including [[Mostafa Khomeini|Mostafa]], [[Zahra Mostafavi Khomeini|Zahra]], [[Farideh Mostafavi Khomeini|Farideh]], and [[Ahmad Khomeini|Ahmad]] | relatives = [[Khomeini family]] | education = [[Qom Seminary]] | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = [[Khomeinism#Governance|New advance]] of [[Guardianship of the Islamic Jurist|guardianship]] | notable_works = {{ubl|''[[Forty Hadith of Ruhullah Khomeini]]''|''[[Kashf al-Asrar]]''|''[[Tahrir al-Wasilah]]''|''[[Islamic Government]]''}} | teacher = [[Husayn Burujardi]]}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} {{Infobox manner of address | reference = Eminent [[Marja'|marji' al-taqlid]], [[Grand Ayatollah|Ayatullah al-Uzma]] Imam Khumayni<ref>{{cite web |title=Constitution of the Islamic Republic of Iran, Chapter 1, Article 1 |publisher=[[Constitution of the Islamic Republic of Iran]] |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |access-date=4 October 2014 |archive-date=5 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305102724/https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |url-status=live }}</ref> | spoken = Imam Khomeini<ref name="a" /> | religious = Ayatullah al-Uzma Ruhollah Khomeini<ref name="a" /> | posthumous = | alternative = | image = File:Emblem of Iran.svg | image_size = 100px }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== Khomeini was a writer and speaker (200 of his books are online)<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> who authored [[Tafsir|commentaries]] on the Quran, on [[Islamic jurisprudence]], [[Usul al-fiqh|the roots of Islamic law]], and Islamic traditions. He also released books about [[kalam|philosophy]], [[gnosticism]], [[poetry]], [[literature]], [[government]], and [[politics]].<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref>{{Better source needed|date=May 2023}} His books include: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''[[Kashf al-Asrar]]'' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] hplkhko1e7sew40fw0ecx9a7ju21rg7 605041 605040 2026-05-07T04:02:21Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* গ্ৰন্থতালিকা */ 605041 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, ইৰাণ | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = [[Mausoleum of Ruhollah Khomeini]] | spouse = {{marriage|[[Khadijeh Saqafi]]|1929}} | children = 7, including [[Mostafa Khomeini|Mostafa]], [[Zahra Mostafavi Khomeini|Zahra]], [[Farideh Mostafavi Khomeini|Farideh]], and [[Ahmad Khomeini|Ahmad]] | relatives = [[Khomeini family]] | education = [[Qom Seminary]] | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = [[Khomeinism#Governance|New advance]] of [[Guardianship of the Islamic Jurist|guardianship]] | notable_works = {{ubl|''[[Forty Hadith of Ruhullah Khomeini]]''|''[[Kashf al-Asrar]]''|''[[Tahrir al-Wasilah]]''|''[[Islamic Government]]''}} | teacher = [[Husayn Burujardi]]}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} {{Infobox manner of address | reference = Eminent [[Marja'|marji' al-taqlid]], [[Grand Ayatollah|Ayatullah al-Uzma]] Imam Khumayni<ref>{{cite web |title=Constitution of the Islamic Republic of Iran, Chapter 1, Article 1 |publisher=[[Constitution of the Islamic Republic of Iran]] |url=https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |access-date=4 October 2014 |archive-date=5 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305102724/https://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_the_Islamic_Republic_of_Iran |url-status=live }}</ref> | spoken = Imam Khomeini<ref name="a" /> | religious = Ayatullah al-Uzma Ruhollah Khomeini<ref name="a" /> | posthumous = | alternative = | image = File:Emblem of Iran.svg | image_size = 100px }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== Khomeini was a writer and speaker (200 of his books are online)<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> who authored [[Tafsir|commentaries]] on the Quran, on [[Islamic jurisprudence]], [[Usul al-fiqh|the roots of Islamic law]], and Islamic traditions. He also released books about [[kalam|philosophy]], [[gnosticism]], [[poetry]], [[literature]], [[government]], and [[politics]].<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> His books include: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] dij8cvxcz0fsacxm1y4sep3dbwbtbzo 605042 605041 2026-05-07T04:03:36Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605042 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, ইৰাণ | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = [[Mausoleum of Ruhollah Khomeini]] | spouse = {{marriage|[[Khadijeh Saqafi]]|1929}} | children = 7, including [[Mostafa Khomeini|Mostafa]], [[Zahra Mostafavi Khomeini|Zahra]], [[Farideh Mostafavi Khomeini|Farideh]], and [[Ahmad Khomeini|Ahmad]] | relatives = [[Khomeini family]] | education = [[Qom Seminary]] | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = [[Khomeinism#Governance|New advance]] of [[Guardianship of the Islamic Jurist|guardianship]] | notable_works = {{ubl|''[[Forty Hadith of Ruhullah Khomeini]]''|''[[Kashf al-Asrar]]''|''[[Tahrir al-Wasilah]]''|''[[Islamic Government]]''}} | teacher = [[Husayn Burujardi]]}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== Khomeini was a writer and speaker (200 of his books are online)<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> who authored [[Tafsir|commentaries]] on the Quran, on [[Islamic jurisprudence]], [[Usul al-fiqh|the roots of Islamic law]], and Islamic traditions. He also released books about [[kalam|philosophy]], [[gnosticism]], [[poetry]], [[literature]], [[government]], and [[politics]].<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> His books include: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] fbw4us12mazto5qnq2u7554srac9xtk 605043 605042 2026-05-07T04:08:57Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* গ্ৰন্থতালিকা */ 605043 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, ইৰাণ | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = [[Mausoleum of Ruhollah Khomeini]] | spouse = {{marriage|[[Khadijeh Saqafi]]|1929}} | children = 7, including [[Mostafa Khomeini|Mostafa]], [[Zahra Mostafavi Khomeini|Zahra]], [[Farideh Mostafavi Khomeini|Farideh]], and [[Ahmad Khomeini|Ahmad]] | relatives = [[Khomeini family]] | education = [[Qom Seminary]] | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = [[Khomeinism#Governance|New advance]] of [[Guardianship of the Islamic Jurist|guardianship]] | notable_works = {{ubl|''[[Forty Hadith of Ruhullah Khomeini]]''|''[[Kashf al-Asrar]]''|''[[Tahrir al-Wasilah]]''|''[[Islamic Government]]''}} | teacher = [[Husayn Burujardi]]}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰিও খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০ খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] 15s99drgkygrcpwi1azuvubrivp40n0 605044 605043 2026-05-07T04:09:22Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:সাহিত্যিক]] using [[WP:HC|HotCat]] 605044 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, ইৰাণ | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = [[Mausoleum of Ruhollah Khomeini]] | spouse = {{marriage|[[Khadijeh Saqafi]]|1929}} | children = 7, including [[Mostafa Khomeini|Mostafa]], [[Zahra Mostafavi Khomeini|Zahra]], [[Farideh Mostafavi Khomeini|Farideh]], and [[Ahmad Khomeini|Ahmad]] | relatives = [[Khomeini family]] | education = [[Qom Seminary]] | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = [[Khomeinism#Governance|New advance]] of [[Guardianship of the Islamic Jurist|guardianship]] | notable_works = {{ubl|''[[Forty Hadith of Ruhullah Khomeini]]''|''[[Kashf al-Asrar]]''|''[[Tahrir al-Wasilah]]''|''[[Islamic Government]]''}} | teacher = [[Husayn Burujardi]]}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰিও খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০ খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] oy39w1b2rj7klv7qfl7lgpqsijbgc9w 605045 605044 2026-05-07T04:13:44Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605045 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, ইৰাণ | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = [[Mausoleum of Ruhollah Khomeini]] | spouse = {{marriage|[[Khadijeh Saqafi]]|1929}} | children = 7, including [[Mostafa Khomeini|Mostafa]], [[Zahra Mostafavi Khomeini|Zahra]], [[Farideh Mostafavi Khomeini|Farideh]], and [[Ahmad Khomeini|Ahmad]] | relatives = [[Khomeini family]] | education = [[Qom Seminary]] | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গার্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিশটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = [[Husayn Burujardi]]}} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰিও খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০ খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] e3qvtwqihtu2bwa3deugr59q8ogiltw 605046 605045 2026-05-07T04:21:02Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 605046 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = [[Ja'fari]] | creed = [[Usuli]] | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=Khomeini speaking on the<br>importance of spirituality<br>Recorded 24 November 1981}} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] pqhes7epd50r3vqvzm52rcdb97q157e 605047 605046 2026-05-07T04:39:32Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605047 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = [[Twelver Shi'a]]<ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] 251s4rgt2f4ov2bnjlvzutren7msqcb 605048 605047 2026-05-07T04:41:19Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605048 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{sister project links|c=Category:Ruhollah Khomeini|d=yes|q=yes|s=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] k4wtsy2ektu12d2blaw6b2jb4vn6xi0 605049 605048 2026-05-07T04:43:09Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* বাহ্যিক সংযোগ */ 605049 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''[[Islamic Government: Governance of the Jurist|Hokumat-e Islami: Velayat-e faqih]]'' (''Islamic Government: Governance of the Jurist'') * ''[[Exposition of Forty Hadith|Forty Hadith]]''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''Forty Traditions'') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] t6pi0krk7pzo347occawj1ww8ztv4zr 605050 605049 2026-05-07T04:46:02Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* গ্ৰন্থতালিকা */ 605050 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিশটা পৰম্পৰা '') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] evhhmus73g37560c7c60wehkkd7hqa4 605068 605050 2026-05-07T06:40:01Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605068 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক উফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিশটা পৰম্পৰা '') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] e6u0i1vi62ysp11tpurs0dm2l3rf3uq 605069 605068 2026-05-07T06:41:09Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605069 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী {{(lang-en|Ruhollah Khomeini)}} ''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক উফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিশটা পৰম্পৰা '') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] 8pgyxelunwqv1ooa20fr209zxp39mbp 605071 605069 2026-05-07T06:41:53Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605071 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক উফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিশটা পৰম্পৰা '') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] 3grx6vrweih4d89hklyh4hip5wd127e 605072 605071 2026-05-07T06:44:48Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605072 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক উফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰে পৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু আৰবী ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পিছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিশটা পৰম্পৰা '') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] eao94x8h8azlfuvhtpbpht29omyg2qd 605075 605072 2026-05-07T06:52:46Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605075 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক উফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰে পৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু আৰবী ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পিছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পবিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; তেহৰানৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু যিহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত ইৰাণৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিশটা পৰম্পৰা '') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] lwpe7dt2ao4khkfjr9blnd7qhevu5rv 605076 605075 2026-05-07T06:54:08Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605076 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক উফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰে পৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু আৰবী ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পিছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পবিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; তেহৰানৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু যিহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত ইৰাণৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিশটা পৰম্পৰা '') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] 3v3bsb33cj0rghwqpj4rq8o56w4nlx1 605078 605076 2026-05-07T06:58:29Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605078 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক উফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰে পৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পিছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পবিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিশটা পৰম্পৰা '') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] qbgnr4yo274rdut4mk0lxy3y7ielgmr 605082 605078 2026-05-07T07:15:39Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605082 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক উফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰে পৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পিছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পবিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যাই নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিশটা পৰম্পৰা '') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] 5psyb6rpgzk1ty37v51x9s93soapqx4 605087 605082 2026-05-07T07:33:23Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 605087 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক ওফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰেপৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পাছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পৱিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==নিৰ্বাসিত জীৱন== [[File:خمینی در ترکیه.JPG|thumb|তুৰস্কৰ বুৰ্ছাত নিৰ্বাসিত খোমেইনী]] [[File:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|thumb|150px|ইৰাকৰ নাজাফত খোমেইনীৰ ঘৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] খোমেইনীয়ে ১৪ বছৰতকৈ অধিক সময় নিৰ্বাসনত কটাইছিল, বেছিভাগেই [[ইৰাক]]ৰ পৱিত্ৰ চহৰ নাজাফত। প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৬৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত তেওঁক [[তুৰস্ক]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ বুৰ্ছাত তুৰ্কী সামৰিক চোৰাংচোৱাৰ কৰ্ণেল আলী চেটিনাৰৰ ঘৰত থাকে। <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |title=The People's Shah |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 August 2000 |access-date=19 March 2010 |archive-date=15 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015120536/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |url-status=live }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এবছৰ নৌহওঁতেই তেওঁক ইৰাকৰ নাজাফলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু ১৯৭৮ চনলৈকে তাতেই থাকে আৰু তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছাদ্দাম হুছেইনে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Fisk |first=Robert |title=The great war for civilisation: the conquest of the Middle East |date=2005 |publisher=[[Vintage Books]] |location=New York |isbn=1-4000-7517-3 |page=162}}</ref> এই সময়লৈকে শ্বাহৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল আৰু খোমেইনীয়ে ১৯৭৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত পৰ্যটন ভিছাত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল নেউফ্লে-লে-চাট’লৈ গৈছিল। <ref name="Britannica01" /><ref>According to [[Alexandre de Marenches]], chief of [[External Documentation and Counter-Espionage Service]] (now known as the [[DGSE]]), the Shah did not ask France to expel Khomeini for fear that the cleric should move to Syria or Libya. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 254)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref><ref>Some sources report that president [[Valéry Giscard d'Estaing]] sent [[Michel Poniatowski]] to [[Tehran]] to propose to the Shah the elimination of Khomeini. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 156, Ms Ockrent to Mr de Marenches: "[...] for instance, the mission of Mr Poniatowski to [[Tehran]] to propose to the Shah to eliminate Khomeini, then a refugee in France".)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref> ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে খোমেইনী "লাখ লাখ" শ্বিয়াসকলৰ বাবে "মাৰ্জা-ই তাকলিদ" বা অনুকৰণৰ আৰ্হি হৈ পৰিছিল; সেই সময়ত শ্বিয়া জগতত এনে প্ৰায় ছয়জন আদৰ্শ আছিল।<ref>Mottahedeh, Roy; ''The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran'', One World, Oxford, 1985, 2000, p. 246</ref> ১৯৪০ চনত খোমেইনীয়ে ১৯০৬ চনৰ পাৰ্চী সংবিধানৰ অধীনত সীমিত ৰাজতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও – যাৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ "কাছফ আল-আছৰাৰ" গ্ৰন্থখনে – ১৯৭০ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে খোমেইনীয়ে নাজাফত "ইছলামিক চৰকাৰ" বিষয়ক ধাৰাবাহিক বক্তৃতা প্ৰদান কৰে, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পায়; কিতাপখনৰ বিভিন্ন শিৰোনাম আছিল "ইছলামিক চৰকাৰ" বা "ইছলামিক চৰকাৰ: ন্যায়িকৰ শাসন" (হুকুমাত-ই ইছলামী: উইলাত-ই ফকিহ)। যদিও এই নীতি বিপ্লৱৰ পূৰ্বে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় নাছিল,<ref>Abrahamian, ''Iran'', (1982), pp. 478–479</ref><ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref> বিপ্লৱৰ পিছত ইয়াক ইৰাণৰ নতুন সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |title=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |archive-date=7 January 2012 |access-date=16 December 2011 |website=nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 218</ref> ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যায় নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিছটা পৰম্পৰা '') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] go4bd8nk4glb1eglcjm3f1dkfu3prvj 605088 605087 2026-05-07T07:34:09Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* নিৰ্বাসিত জীৱন */ 605088 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক ওফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰেপৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পাছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পৱিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==নিৰ্বাসিত জীৱন== [[File:خمینی در ترکیه.JPG|thumb|তুৰস্কৰ বুৰ্ছাত নিৰ্বাসিত খোমেইনী]] [[File:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|thumb|150px|ইৰাকৰ নাজাফত খোমেইনীৰ ঘৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] খোমেইনীয়ে ১৪ বছৰতকৈ অধিক সময় নিৰ্বাসনত কটাইছিল, বেছিভাগেই [[ইৰাক]]ৰ পৱিত্ৰ চহৰ নাজাফত। প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৬৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত তেওঁক [[তুৰস্ক]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ বুৰ্ছাত তুৰ্কী সামৰিক চোৰাংচোৱাৰ কৰ্ণেল আলী চেটিনাৰৰ ঘৰত থাকে। <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |title=The People's Shah |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 August 2000 |access-date=19 March 2010 |archive-date=15 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015120536/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |url-status=live }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এবছৰ নৌহওঁতেই তেওঁক ইৰাকৰ নাজাফলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু ১৯৭৮ চনলৈকে তাতেই থাকে আৰু তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছাদ্দাম হুছেইনে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Fisk |first=Robert |title=The great war for civilisation: the conquest of the Middle East |date=2005 |publisher=[[Vintage Books]] |location=New York |isbn=1-4000-7517-3 |page=162}}</ref> এই সময়লৈকে শ্বাহৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল আৰু খোমেইনীয়ে ১৯৭৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত পৰ্যটন ভিছাত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল নেউফ্লে-লে-চাট’লৈ গৈছিল।<ref>According to [[Alexandre de Marenches]], chief of [[External Documentation and Counter-Espionage Service]] (now known as the [[DGSE]]), the Shah did not ask France to expel Khomeini for fear that the cleric should move to Syria or Libya. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 254)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref><ref>Some sources report that president [[Valéry Giscard d'Estaing]] sent [[Michel Poniatowski]] to [[Tehran]] to propose to the Shah the elimination of Khomeini. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 156, Ms Ockrent to Mr de Marenches: "[...] for instance, the mission of Mr Poniatowski to [[Tehran]] to propose to the Shah to eliminate Khomeini, then a refugee in France".)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref> ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে খোমেইনী "লাখ লাখ" শ্বিয়াসকলৰ বাবে "মাৰ্জা-ই তাকলিদ" বা অনুকৰণৰ আৰ্হি হৈ পৰিছিল; সেই সময়ত শ্বিয়া জগতত এনে প্ৰায় ছয়জন আদৰ্শ আছিল।<ref>Mottahedeh, Roy; ''The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran'', One World, Oxford, 1985, 2000, p. 246</ref> ১৯৪০ চনত খোমেইনীয়ে ১৯০৬ চনৰ পাৰ্চী সংবিধানৰ অধীনত সীমিত ৰাজতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও – যাৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ "কাছফ আল-আছৰাৰ" গ্ৰন্থখনে – ১৯৭০ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে খোমেইনীয়ে নাজাফত "ইছলামিক চৰকাৰ" বিষয়ক ধাৰাবাহিক বক্তৃতা প্ৰদান কৰে, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পায়; কিতাপখনৰ বিভিন্ন শিৰোনাম আছিল "ইছলামিক চৰকাৰ" বা "ইছলামিক চৰকাৰ: ন্যায়িকৰ শাসন" (হুকুমাত-ই ইছলামী: উইলাত-ই ফকিহ)। যদিও এই নীতি বিপ্লৱৰ পূৰ্বে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় নাছিল,<ref>Abrahamian, ''Iran'', (1982), pp. 478–479</ref><ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref> বিপ্লৱৰ পিছত ইয়াক ইৰাণৰ নতুন সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |title=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |archive-date=7 January 2012 |access-date=16 December 2011 |website=nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 218</ref> ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যায় নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিছটা পৰম্পৰা '') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=1979–1989}} {{s-aft|after = [[Ali Khamenei]]}} {{s-bef|before=[[Abolhassan Banisadr]]}} {{s-ttl|title=[[Commander-in-Chief of the Iranian Armed Forces]]|years=1981–1989}} {{s-aft|after=[[Ali Khamenei]]}} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] 8yuygmxp10xp1153wx5vdzj9tjw25c3 605089 605088 2026-05-07T07:41:27Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা */ 605089 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক ওফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰেপৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পাছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পৱিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==নিৰ্বাসিত জীৱন== [[File:خمینی در ترکیه.JPG|thumb|তুৰস্কৰ বুৰ্ছাত নিৰ্বাসিত খোমেইনী]] [[File:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|thumb|150px|ইৰাকৰ নাজাফত খোমেইনীৰ ঘৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] খোমেইনীয়ে ১৪ বছৰতকৈ অধিক সময় নিৰ্বাসনত কটাইছিল, বেছিভাগেই [[ইৰাক]]ৰ পৱিত্ৰ চহৰ নাজাফত। প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৬৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত তেওঁক [[তুৰস্ক]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ বুৰ্ছাত তুৰ্কী সামৰিক চোৰাংচোৱাৰ কৰ্ণেল আলী চেটিনাৰৰ ঘৰত থাকে। <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |title=The People's Shah |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 August 2000 |access-date=19 March 2010 |archive-date=15 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015120536/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |url-status=live }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এবছৰ নৌহওঁতেই তেওঁক ইৰাকৰ নাজাফলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু ১৯৭৮ চনলৈকে তাতেই থাকে আৰু তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছাদ্দাম হুছেইনে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Fisk |first=Robert |title=The great war for civilisation: the conquest of the Middle East |date=2005 |publisher=[[Vintage Books]] |location=New York |isbn=1-4000-7517-3 |page=162}}</ref> এই সময়লৈকে শ্বাহৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল আৰু খোমেইনীয়ে ১৯৭৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত পৰ্যটন ভিছাত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল নেউফ্লে-লে-চাট’লৈ গৈছিল।<ref>According to [[Alexandre de Marenches]], chief of [[External Documentation and Counter-Espionage Service]] (now known as the [[DGSE]]), the Shah did not ask France to expel Khomeini for fear that the cleric should move to Syria or Libya. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 254)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref><ref>Some sources report that president [[Valéry Giscard d'Estaing]] sent [[Michel Poniatowski]] to [[Tehran]] to propose to the Shah the elimination of Khomeini. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 156, Ms Ockrent to Mr de Marenches: "[...] for instance, the mission of Mr Poniatowski to [[Tehran]] to propose to the Shah to eliminate Khomeini, then a refugee in France".)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref> ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে খোমেইনী "লাখ লাখ" শ্বিয়াসকলৰ বাবে "মাৰ্জা-ই তাকলিদ" বা অনুকৰণৰ আৰ্হি হৈ পৰিছিল; সেই সময়ত শ্বিয়া জগতত এনে প্ৰায় ছয়জন আদৰ্শ আছিল।<ref>Mottahedeh, Roy; ''The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran'', One World, Oxford, 1985, 2000, p. 246</ref> ১৯৪০ চনত খোমেইনীয়ে ১৯০৬ চনৰ পাৰ্চী সংবিধানৰ অধীনত সীমিত ৰাজতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও – যাৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ "কাছফ আল-আছৰাৰ" গ্ৰন্থখনে – ১৯৭০ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে খোমেইনীয়ে নাজাফত "ইছলামিক চৰকাৰ" বিষয়ক ধাৰাবাহিক বক্তৃতা প্ৰদান কৰে, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পায়; কিতাপখনৰ বিভিন্ন শিৰোনাম আছিল "ইছলামিক চৰকাৰ" বা "ইছলামিক চৰকাৰ: ন্যায়িকৰ শাসন" (হুকুমাত-ই ইছলামী: উইলাত-ই ফকিহ)। যদিও এই নীতি বিপ্লৱৰ পূৰ্বে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় নাছিল,<ref>Abrahamian, ''Iran'', (1982), pp. 478–479</ref><ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref> বিপ্লৱৰ পিছত ইয়াক ইৰাণৰ নতুন সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |title=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |archive-date=7 January 2012 |access-date=16 December 2011 |website=nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 218</ref> ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যায় নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিছটা পৰম্পৰা '') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title =ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা |years=১৯৭৯–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{s-bef|before = আবোলহাছান বানিছাদৰ }} {{s-ttl|title = ইৰাণৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ |years=১৯৮১–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] 7kilmeuhfh11xyw57nk1ans4hqmn3wd 605090 605089 2026-05-07T07:43:09Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605090 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ {{efn|name=birthdate|}} | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক ওফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰেপৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পাছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পৱিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==নিৰ্বাসিত জীৱন== [[File:خمینی در ترکیه.JPG|thumb|তুৰস্কৰ বুৰ্ছাত নিৰ্বাসিত খোমেইনী]] [[File:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|thumb|150px|ইৰাকৰ নাজাফত খোমেইনীৰ ঘৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] খোমেইনীয়ে ১৪ বছৰতকৈ অধিক সময় নিৰ্বাসনত কটাইছিল, বেছিভাগেই [[ইৰাক]]ৰ পৱিত্ৰ চহৰ নাজাফত। প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৬৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত তেওঁক [[তুৰস্ক]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ বুৰ্ছাত তুৰ্কী সামৰিক চোৰাংচোৱাৰ কৰ্ণেল আলী চেটিনাৰৰ ঘৰত থাকে। <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |title=The People's Shah |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 August 2000 |access-date=19 March 2010 |archive-date=15 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015120536/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |url-status=live }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এবছৰ নৌহওঁতেই তেওঁক ইৰাকৰ নাজাফলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু ১৯৭৮ চনলৈকে তাতেই থাকে আৰু তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছাদ্দাম হুছেইনে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Fisk |first=Robert |title=The great war for civilisation: the conquest of the Middle East |date=2005 |publisher=[[Vintage Books]] |location=New York |isbn=1-4000-7517-3 |page=162}}</ref> এই সময়লৈকে শ্বাহৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল আৰু খোমেইনীয়ে ১৯৭৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত পৰ্যটন ভিছাত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল নেউফ্লে-লে-চাট’লৈ গৈছিল।<ref>According to [[Alexandre de Marenches]], chief of [[External Documentation and Counter-Espionage Service]] (now known as the [[DGSE]]), the Shah did not ask France to expel Khomeini for fear that the cleric should move to Syria or Libya. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 254)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref><ref>Some sources report that president [[Valéry Giscard d'Estaing]] sent [[Michel Poniatowski]] to [[Tehran]] to propose to the Shah the elimination of Khomeini. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 156, Ms Ockrent to Mr de Marenches: "[...] for instance, the mission of Mr Poniatowski to [[Tehran]] to propose to the Shah to eliminate Khomeini, then a refugee in France".)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref> ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে খোমেইনী "লাখ লাখ" শ্বিয়াসকলৰ বাবে "মাৰ্জা-ই তাকলিদ" বা অনুকৰণৰ আৰ্হি হৈ পৰিছিল; সেই সময়ত শ্বিয়া জগতত এনে প্ৰায় ছয়জন আদৰ্শ আছিল।<ref>Mottahedeh, Roy; ''The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran'', One World, Oxford, 1985, 2000, p. 246</ref> ১৯৪০ চনত খোমেইনীয়ে ১৯০৬ চনৰ পাৰ্চী সংবিধানৰ অধীনত সীমিত ৰাজতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও – যাৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ "কাছফ আল-আছৰাৰ" গ্ৰন্থখনে – ১৯৭০ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে খোমেইনীয়ে নাজাফত "ইছলামিক চৰকাৰ" বিষয়ক ধাৰাবাহিক বক্তৃতা প্ৰদান কৰে, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পায়; কিতাপখনৰ বিভিন্ন শিৰোনাম আছিল "ইছলামিক চৰকাৰ" বা "ইছলামিক চৰকাৰ: ন্যায়িকৰ শাসন" (হুকুমাত-ই ইছলামী: উইলাত-ই ফকিহ)। যদিও এই নীতি বিপ্লৱৰ পূৰ্বে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় নাছিল,<ref>Abrahamian, ''Iran'', (1982), pp. 478–479</ref><ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref> বিপ্লৱৰ পিছত ইয়াক ইৰাণৰ নতুন সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |title=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |archive-date=7 January 2012 |access-date=16 December 2011 |website=nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 218</ref> ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যায় নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিছটা পৰম্পৰা '') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==টোকা== {{Notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title =ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা |years=১৯৭৯–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{s-bef|before = আবোলহাছান বানিছাদৰ }} {{s-ttl|title = ইৰাণৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ |years=১৯৮১–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] 4euurtz37j4uned87jfr0iq5cxw4z40 605091 605090 2026-05-07T07:43:50Z নৰুনা বৰুৱা 44897 605091 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক ওফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰেপৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পাছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পৱিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==নিৰ্বাসিত জীৱন== [[File:خمینی در ترکیه.JPG|thumb|তুৰস্কৰ বুৰ্ছাত নিৰ্বাসিত খোমেইনী]] [[File:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|thumb|150px|ইৰাকৰ নাজাফত খোমেইনীৰ ঘৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] খোমেইনীয়ে ১৪ বছৰতকৈ অধিক সময় নিৰ্বাসনত কটাইছিল, বেছিভাগেই [[ইৰাক]]ৰ পৱিত্ৰ চহৰ নাজাফত। প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৬৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত তেওঁক [[তুৰস্ক]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ বুৰ্ছাত তুৰ্কী সামৰিক চোৰাংচোৱাৰ কৰ্ণেল আলী চেটিনাৰৰ ঘৰত থাকে। <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |title=The People's Shah |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 August 2000 |access-date=19 March 2010 |archive-date=15 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015120536/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |url-status=live }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এবছৰ নৌহওঁতেই তেওঁক ইৰাকৰ নাজাফলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু ১৯৭৮ চনলৈকে তাতেই থাকে আৰু তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছাদ্দাম হুছেইনে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Fisk |first=Robert |title=The great war for civilisation: the conquest of the Middle East |date=2005 |publisher=[[Vintage Books]] |location=New York |isbn=1-4000-7517-3 |page=162}}</ref> এই সময়লৈকে শ্বাহৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল আৰু খোমেইনীয়ে ১৯৭৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত পৰ্যটন ভিছাত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল নেউফ্লে-লে-চাট’লৈ গৈছিল।<ref>According to [[Alexandre de Marenches]], chief of [[External Documentation and Counter-Espionage Service]] (now known as the [[DGSE]]), the Shah did not ask France to expel Khomeini for fear that the cleric should move to Syria or Libya. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 254)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref><ref>Some sources report that president [[Valéry Giscard d'Estaing]] sent [[Michel Poniatowski]] to [[Tehran]] to propose to the Shah the elimination of Khomeini. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 156, Ms Ockrent to Mr de Marenches: "[...] for instance, the mission of Mr Poniatowski to [[Tehran]] to propose to the Shah to eliminate Khomeini, then a refugee in France".)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref> ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে খোমেইনী "লাখ লাখ" শ্বিয়াসকলৰ বাবে "মাৰ্জা-ই তাকলিদ" বা অনুকৰণৰ আৰ্হি হৈ পৰিছিল; সেই সময়ত শ্বিয়া জগতত এনে প্ৰায় ছয়জন আদৰ্শ আছিল।<ref>Mottahedeh, Roy; ''The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran'', One World, Oxford, 1985, 2000, p. 246</ref> ১৯৪০ চনত খোমেইনীয়ে ১৯০৬ চনৰ পাৰ্চী সংবিধানৰ অধীনত সীমিত ৰাজতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও – যাৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ "কাছফ আল-আছৰাৰ" গ্ৰন্থখনে – ১৯৭০ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে খোমেইনীয়ে নাজাফত "ইছলামিক চৰকাৰ" বিষয়ক ধাৰাবাহিক বক্তৃতা প্ৰদান কৰে, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পায়; কিতাপখনৰ বিভিন্ন শিৰোনাম আছিল "ইছলামিক চৰকাৰ" বা "ইছলামিক চৰকাৰ: ন্যায়িকৰ শাসন" (হুকুমাত-ই ইছলামী: উইলাত-ই ফকিহ)। যদিও এই নীতি বিপ্লৱৰ পূৰ্বে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় নাছিল,<ref>Abrahamian, ''Iran'', (1982), pp. 478–479</ref><ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref> বিপ্লৱৰ পিছত ইয়াক ইৰাণৰ নতুন সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |title=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |archive-date=7 January 2012 |access-date=16 December 2011 |website=nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 218</ref> ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যায় নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিছটা পৰম্পৰা '') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==টোকা== {{Notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title =ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা |years=১৯৭৯–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{s-bef|before = আবোলহাছান বানিছাদৰ }} {{s-ttl|title = ইৰাণৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ |years=১৯৮১–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] 9jbq43fndcxvrjqi2x0ga6lj2gd46ro 605093 605091 2026-05-07T08:12:01Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 605093 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক ওফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰেপৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পাছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পৱিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ===পৰিয়ালৰ পটভূমি=== [[File:Ruhollah Khomeini birthplace 5.jpg|thumb|খোমেইনত খোমেইনীৰ জন্মস্থান]] ৰুহোল্লাহ খোমেইনীৰ পূৰ্বপুৰুষ ক্ষুদ্ৰ মাটিৰ মালিক, ধৰ্মগুৰু আৰু ব্যৱসায়ীৰ বংশৰ আছিল।<ref>{{cite book |first=Ervand |last=Abrahamian |title=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1989 |isbn=1-85043-077-2 |page=20}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ (তেতিয়াৰ নিশাপুৰৰ অংশ) খোৰাছান প্ৰদেশৰ নিজৰ মূল ঘৰ এৰি কিছুসময়ৰ বাবে অৱধ ৰাজ্যত বসতি স্থাপন কৰিছিল। বৰ্তমান [[ভাৰত]]ৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ এটা অঞ্চল অৱধৰ ৰাজধানীত পাৰ্চী মূলৰ বাৰজন ছিয়া মুছলমানে শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Algar |first1=Hamid |author-link1=Hamid Algar |editor1-last=Koya |editor1-first=Abdar Rahman |title=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy |date=2010 |publisher=Islamic Book Trust |isbn=978-9675062254 |page=19 |chapter=A short biography}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505070634/https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 |date=5 May 2023 }} by Juan Ricardo Cole</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412024609/https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 |date=12 April 2023 }} by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib</ref> তেওঁলোকৰ ৰাজত্বকালত তেওঁলোকে পাৰ্চী পণ্ডিত, কবি, আইনবিদ, স্থপতি আৰু চিত্ৰশিল্পীসকলক ব্যাপকভাৱে আমন্ত্ৰণ জনাইছিল আৰু সঘনাই আতিথ্য দিছিল। <ref name="Avadh">''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i "Avadh"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i|date=17 May 2017}}, E. Yarshater</ref> অৱশেষত পৰিয়ালটোৱে আৱধৰ ৰাজধানী লক্ষ্ণৌৰ ওচৰৰ সৰু চহৰ কিন্তুৰত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Hamid">Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar</ref><ref name="Iranian">[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208145122/http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html |date=8 February 2007 }}, 14 June 1999, The Iranian</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503060438/https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 |date=3 May 2023 }} by Olivier Roy, Antoine Sfeir</ref><ref name="Moin1999">[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417040705/https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 |date=17 April 2023 }} by Baqer Moin</ref> খোমেইনীৰ ককাদেউতাক আহমদ হিন্দীৰ জন্ম কিন্তুৰত হৈছিল। <ref name="Iranian" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> ১৮৩০ চনত তেওঁ [[লক্ষ্ণৌ]] এৰি অট্টোমান [[ইৰাক]]ৰ নাজাফৰ আলীৰ মন্দিৰলৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰে আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল।<ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> জীৱনীকাৰ বাকৰ মইনৰ মতে এই প্ৰব্ৰজন [[ভাৰত]]ত ব্ৰিটিছ ক্ষমতাৰ সম্প্ৰসাৰণৰপৰা হাত সাৰিবলৈ কৰা হৈছিল। <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> ১৮৩৪ চনত চৈয়দ আহমদ মুছাভি হিন্দী [[ইৰাণ]]লৈ যায় আৰু ১৮৩৯ চনত তেওঁ খোমেইনীত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Iranian" /> যদিও তেওঁ ইৰাণত থাকি বসতি স্থাপন কৰিলে, তথাপি তেওঁক ‘হিন্দী’ নামেৰে জনাজাত হৈ থাকিল, যিয়ে তেওঁৰ ভাৰতত থকাৰ ইংগিত দিয়ে; আৰু ৰুহোল্লাহ খোমেইনীয়ে আনকি তেওঁৰ কিছুমান গজলত 'হিন্দী'ক কলমৰ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Hamid" /> ধঁপাতৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত ধঁপাত সেৱন নিষিদ্ধ কৰি ফতোৱা জাৰি কৰা ধৰ্মগুৰুজনেই আছিল খোমেইনীৰ ককাদেউতাক মিৰ্জা আহমদ মুজতাহিদ-ই খোনছাৰী। <ref>{{cite web |title=Imam Khomeini's Biography |url=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |date=21 February 2015 |access-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |archive-date=3 April 2019}}</ref><ref>{{cite book |last1=Moin |first1=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[I.B. Tauris]] |isbn=978-1-84511-790-0 |url=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC |orig-date=1999 |date=2009}}</ref> ==নিৰ্বাসিত জীৱন== [[File:خمینی در ترکیه.JPG|thumb|তুৰস্কৰ বুৰ্ছাত নিৰ্বাসিত খোমেইনী]] [[File:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|thumb|150px|ইৰাকৰ নাজাফত খোমেইনীৰ ঘৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] খোমেইনীয়ে ১৪ বছৰতকৈ অধিক সময় নিৰ্বাসনত কটাইছিল, বেছিভাগেই [[ইৰাক]]ৰ পৱিত্ৰ চহৰ নাজাফত। প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৬৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত তেওঁক [[তুৰস্ক]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ বুৰ্ছাত তুৰ্কী সামৰিক চোৰাংচোৱাৰ কৰ্ণেল আলী চেটিনাৰৰ ঘৰত থাকে। <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |title=The People's Shah |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 August 2000 |access-date=19 March 2010 |archive-date=15 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015120536/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |url-status=live }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এবছৰ নৌহওঁতেই তেওঁক ইৰাকৰ নাজাফলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু ১৯৭৮ চনলৈকে তাতেই থাকে আৰু তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছাদ্দাম হুছেইনে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Fisk |first=Robert |title=The great war for civilisation: the conquest of the Middle East |date=2005 |publisher=[[Vintage Books]] |location=New York |isbn=1-4000-7517-3 |page=162}}</ref> এই সময়লৈকে শ্বাহৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল আৰু খোমেইনীয়ে ১৯৭৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত পৰ্যটন ভিছাত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল নেউফ্লে-লে-চাট’লৈ গৈছিল।<ref>According to [[Alexandre de Marenches]], chief of [[External Documentation and Counter-Espionage Service]] (now known as the [[DGSE]]), the Shah did not ask France to expel Khomeini for fear that the cleric should move to Syria or Libya. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 254)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref><ref>Some sources report that president [[Valéry Giscard d'Estaing]] sent [[Michel Poniatowski]] to [[Tehran]] to propose to the Shah the elimination of Khomeini. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 156, Ms Ockrent to Mr de Marenches: "[...] for instance, the mission of Mr Poniatowski to [[Tehran]] to propose to the Shah to eliminate Khomeini, then a refugee in France".)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref> ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে খোমেইনী "লাখ লাখ" শ্বিয়াসকলৰ বাবে "মাৰ্জা-ই তাকলিদ" বা অনুকৰণৰ আৰ্হি হৈ পৰিছিল; সেই সময়ত শ্বিয়া জগতত এনে প্ৰায় ছয়জন আদৰ্শ আছিল।<ref>Mottahedeh, Roy; ''The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran'', One World, Oxford, 1985, 2000, p. 246</ref> ১৯৪০ চনত খোমেইনীয়ে ১৯০৬ চনৰ পাৰ্চী সংবিধানৰ অধীনত সীমিত ৰাজতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও – যাৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ "কাছফ আল-আছৰাৰ" গ্ৰন্থখনে – ১৯৭০ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে খোমেইনীয়ে নাজাফত "ইছলামিক চৰকাৰ" বিষয়ক ধাৰাবাহিক বক্তৃতা প্ৰদান কৰে, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পায়; কিতাপখনৰ বিভিন্ন শিৰোনাম আছিল "ইছলামিক চৰকাৰ" বা "ইছলামিক চৰকাৰ: ন্যায়িকৰ শাসন" (হুকুমাত-ই ইছলামী: উইলাত-ই ফকিহ)। যদিও এই নীতি বিপ্লৱৰ পূৰ্বে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় নাছিল,<ref>Abrahamian, ''Iran'', (1982), pp. 478–479</ref><ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref> বিপ্লৱৰ পিছত ইয়াক ইৰাণৰ নতুন সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |title=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |archive-date=7 January 2012 |access-date=16 December 2011 |website=nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 218</ref> ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যায় নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিছটা পৰম্পৰা '') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==টোকা== {{Notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title =ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা |years=১৯৭৯–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{s-bef|before = আবোলহাছান বানিছাদৰ }} {{s-ttl|title = ইৰাণৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ |years=১৯৮১–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] cqfv4qzyupme3fzihin4668trl8xdjs 605094 605093 2026-05-07T08:12:54Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* পৰিয়ালৰ পটভূমি */ 605094 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক ওফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰেপৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পাছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পৱিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ===পৰিয়ালৰ পটভূমি=== [[File:Ruhollah Khomeini birthplace 5.jpg|thumb|খোমেইনত খোমেইনীৰ জন্মস্থান]] ৰুহোল্লাহ খোমেইনীৰ পূৰ্বপুৰুষ ক্ষুদ্ৰ মাটিৰ মালিক, ধৰ্মগুৰু আৰু ব্যৱসায়ী পৰিয়ালৰ লোক আছিল।<ref>{{cite book |first=Ervand |last=Abrahamian |title=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1989 |isbn=1-85043-077-2 |page=20}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ (তেতিয়াৰ নিশাপুৰৰ অংশ) খোৰাছান প্ৰদেশৰ নিজৰ মূল ঘৰ এৰি কিছুসময়ৰ বাবে অৱধ ৰাজ্যত বসতি স্থাপন কৰিছিল। বৰ্তমান [[ভাৰত]]ৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ এটা অঞ্চল অৱধৰ ৰাজধানীত পাৰ্চী মূলৰ বাৰজন ছিয়া মুছলমানে শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Algar |first1=Hamid |author-link1=Hamid Algar |editor1-last=Koya |editor1-first=Abdar Rahman |title=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy |date=2010 |publisher=Islamic Book Trust |isbn=978-9675062254 |page=19 |chapter=A short biography}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505070634/https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 |date=5 May 2023 }} by Juan Ricardo Cole</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412024609/https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 |date=12 April 2023 }} by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib</ref> তেওঁলোকৰ ৰাজত্বকালত তেওঁলোকে পাৰ্চী পণ্ডিত, কবি, আইনবিদ, স্থপতি আৰু চিত্ৰশিল্পীসকলক ব্যাপকভাৱে আমন্ত্ৰণ জনাইছিল আৰু সঘনাই আতিথ্য দিছিল। <ref name="Avadh">''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i "Avadh"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i|date=17 May 2017}}, E. Yarshater</ref> অৱশেষত পৰিয়ালটোৱে আৱধৰ ৰাজধানী লক্ষ্ণৌৰ ওচৰৰ সৰু চহৰ কিন্তুৰত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Hamid">Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar</ref><ref name="Iranian">[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208145122/http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html |date=8 February 2007 }}, 14 June 1999, The Iranian</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503060438/https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 |date=3 May 2023 }} by Olivier Roy, Antoine Sfeir</ref><ref name="Moin1999">[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417040705/https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 |date=17 April 2023 }} by Baqer Moin</ref> খোমেইনীৰ ককাদেউতাক আহমদ হিন্দীৰ জন্ম কিন্তুৰত হৈছিল। <ref name="Iranian" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> ১৮৩০ চনত তেওঁ [[লক্ষ্ণৌ]] এৰি অট্টোমান [[ইৰাক]]ৰ নাজাফৰ আলীৰ মন্দিৰলৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰে আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল।<ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> জীৱনীকাৰ বাকৰ মইনৰ মতে এই প্ৰব্ৰজন [[ভাৰত]]ত ব্ৰিটিছ ক্ষমতাৰ সম্প্ৰসাৰণৰপৰা হাত সাৰিবলৈ কৰা হৈছিল। <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> ১৮৩৪ চনত চৈয়দ আহমদ মুছাভি হিন্দী [[ইৰাণ]]লৈ যায় আৰু ১৮৩৯ চনত তেওঁ খোমেইনীত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Iranian" /> যদিও তেওঁ ইৰাণত থাকি বসতি স্থাপন কৰিলে, তথাপি তেওঁক ‘হিন্দী’ নামেৰে জনাজাত হৈ থাকিল, যিয়ে তেওঁৰ ভাৰতত থকাৰ ইংগিত দিয়ে; আৰু ৰুহোল্লাহ খোমেইনীয়ে আনকি তেওঁৰ কিছুমান গজলত 'হিন্দী'ক কলমৰ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Hamid" /> ধঁপাতৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত ধঁপাত সেৱন নিষিদ্ধ কৰি ফতোৱা জাৰি কৰা ধৰ্মগুৰুজনেই আছিল খোমেইনীৰ ককাদেউতাক মিৰ্জা আহমদ মুজতাহিদ-ই খোনছাৰী। <ref>{{cite web |title=Imam Khomeini's Biography |url=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |date=21 February 2015 |access-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |archive-date=3 April 2019}}</ref><ref>{{cite book |last1=Moin |first1=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[I.B. Tauris]] |isbn=978-1-84511-790-0 |url=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC |orig-date=1999 |date=2009}}</ref> ==নিৰ্বাসিত জীৱন== [[File:خمینی در ترکیه.JPG|thumb|তুৰস্কৰ বুৰ্ছাত নিৰ্বাসিত খোমেইনী]] [[File:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|thumb|150px|ইৰাকৰ নাজাফত খোমেইনীৰ ঘৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] খোমেইনীয়ে ১৪ বছৰতকৈ অধিক সময় নিৰ্বাসনত কটাইছিল, বেছিভাগেই [[ইৰাক]]ৰ পৱিত্ৰ চহৰ নাজাফত। প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৬৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত তেওঁক [[তুৰস্ক]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ বুৰ্ছাত তুৰ্কী সামৰিক চোৰাংচোৱাৰ কৰ্ণেল আলী চেটিনাৰৰ ঘৰত থাকে। <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |title=The People's Shah |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 August 2000 |access-date=19 March 2010 |archive-date=15 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015120536/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |url-status=live }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এবছৰ নৌহওঁতেই তেওঁক ইৰাকৰ নাজাফলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু ১৯৭৮ চনলৈকে তাতেই থাকে আৰু তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছাদ্দাম হুছেইনে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Fisk |first=Robert |title=The great war for civilisation: the conquest of the Middle East |date=2005 |publisher=[[Vintage Books]] |location=New York |isbn=1-4000-7517-3 |page=162}}</ref> এই সময়লৈকে শ্বাহৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল আৰু খোমেইনীয়ে ১৯৭৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত পৰ্যটন ভিছাত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল নেউফ্লে-লে-চাট’লৈ গৈছিল।<ref>According to [[Alexandre de Marenches]], chief of [[External Documentation and Counter-Espionage Service]] (now known as the [[DGSE]]), the Shah did not ask France to expel Khomeini for fear that the cleric should move to Syria or Libya. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 254)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref><ref>Some sources report that president [[Valéry Giscard d'Estaing]] sent [[Michel Poniatowski]] to [[Tehran]] to propose to the Shah the elimination of Khomeini. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 156, Ms Ockrent to Mr de Marenches: "[...] for instance, the mission of Mr Poniatowski to [[Tehran]] to propose to the Shah to eliminate Khomeini, then a refugee in France".)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref> ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে খোমেইনী "লাখ লাখ" শ্বিয়াসকলৰ বাবে "মাৰ্জা-ই তাকলিদ" বা অনুকৰণৰ আৰ্হি হৈ পৰিছিল; সেই সময়ত শ্বিয়া জগতত এনে প্ৰায় ছয়জন আদৰ্শ আছিল।<ref>Mottahedeh, Roy; ''The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran'', One World, Oxford, 1985, 2000, p. 246</ref> ১৯৪০ চনত খোমেইনীয়ে ১৯০৬ চনৰ পাৰ্চী সংবিধানৰ অধীনত সীমিত ৰাজতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও – যাৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ "কাছফ আল-আছৰাৰ" গ্ৰন্থখনে – ১৯৭০ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে খোমেইনীয়ে নাজাফত "ইছলামিক চৰকাৰ" বিষয়ক ধাৰাবাহিক বক্তৃতা প্ৰদান কৰে, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পায়; কিতাপখনৰ বিভিন্ন শিৰোনাম আছিল "ইছলামিক চৰকাৰ" বা "ইছলামিক চৰকাৰ: ন্যায়িকৰ শাসন" (হুকুমাত-ই ইছলামী: উইলাত-ই ফকিহ)। যদিও এই নীতি বিপ্লৱৰ পূৰ্বে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় নাছিল,<ref>Abrahamian, ''Iran'', (1982), pp. 478–479</ref><ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref> বিপ্লৱৰ পিছত ইয়াক ইৰাণৰ নতুন সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |title=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |archive-date=7 January 2012 |access-date=16 December 2011 |website=nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 218</ref> ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যায় নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিছটা পৰম্পৰা '') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==টোকা== {{Notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title =ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা |years=১৯৭৯–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{s-bef|before = আবোলহাছান বানিছাদৰ }} {{s-ttl|title = ইৰাণৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ |years=১৯৮১–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] sem2cl9cj61a9rfvzv9ueb2z5ugk9jp 605118 605094 2026-05-07T11:26:26Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* মৃত্যু */ 605118 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক ওফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰেপৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পাছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পৱিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ===পৰিয়ালৰ পটভূমি=== [[File:Ruhollah Khomeini birthplace 5.jpg|thumb|খোমেইনত খোমেইনীৰ জন্মস্থান]] ৰুহোল্লাহ খোমেইনীৰ পূৰ্বপুৰুষ ক্ষুদ্ৰ মাটিৰ মালিক, ধৰ্মগুৰু আৰু ব্যৱসায়ী পৰিয়ালৰ লোক আছিল।<ref>{{cite book |first=Ervand |last=Abrahamian |title=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1989 |isbn=1-85043-077-2 |page=20}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ (তেতিয়াৰ নিশাপুৰৰ অংশ) খোৰাছান প্ৰদেশৰ নিজৰ মূল ঘৰ এৰি কিছুসময়ৰ বাবে অৱধ ৰাজ্যত বসতি স্থাপন কৰিছিল। বৰ্তমান [[ভাৰত]]ৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ এটা অঞ্চল অৱধৰ ৰাজধানীত পাৰ্চী মূলৰ বাৰজন ছিয়া মুছলমানে শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Algar |first1=Hamid |author-link1=Hamid Algar |editor1-last=Koya |editor1-first=Abdar Rahman |title=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy |date=2010 |publisher=Islamic Book Trust |isbn=978-9675062254 |page=19 |chapter=A short biography}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505070634/https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 |date=5 May 2023 }} by Juan Ricardo Cole</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412024609/https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 |date=12 April 2023 }} by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib</ref> তেওঁলোকৰ ৰাজত্বকালত তেওঁলোকে পাৰ্চী পণ্ডিত, কবি, আইনবিদ, স্থপতি আৰু চিত্ৰশিল্পীসকলক ব্যাপকভাৱে আমন্ত্ৰণ জনাইছিল আৰু সঘনাই আতিথ্য দিছিল। <ref name="Avadh">''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i "Avadh"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i|date=17 May 2017}}, E. Yarshater</ref> অৱশেষত পৰিয়ালটোৱে আৱধৰ ৰাজধানী লক্ষ্ণৌৰ ওচৰৰ সৰু চহৰ কিন্তুৰত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Hamid">Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar</ref><ref name="Iranian">[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208145122/http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html |date=8 February 2007 }}, 14 June 1999, The Iranian</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503060438/https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 |date=3 May 2023 }} by Olivier Roy, Antoine Sfeir</ref><ref name="Moin1999">[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417040705/https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 |date=17 April 2023 }} by Baqer Moin</ref> খোমেইনীৰ ককাদেউতাক আহমদ হিন্দীৰ জন্ম কিন্তুৰত হৈছিল। <ref name="Iranian" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> ১৮৩০ চনত তেওঁ [[লক্ষ্ণৌ]] এৰি অট্টোমান [[ইৰাক]]ৰ নাজাফৰ আলীৰ মন্দিৰলৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰে আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল।<ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> জীৱনীকাৰ বাকৰ মইনৰ মতে এই প্ৰব্ৰজন [[ভাৰত]]ত ব্ৰিটিছ ক্ষমতাৰ সম্প্ৰসাৰণৰপৰা হাত সাৰিবলৈ কৰা হৈছিল। <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> ১৮৩৪ চনত চৈয়দ আহমদ মুছাভি হিন্দী [[ইৰাণ]]লৈ যায় আৰু ১৮৩৯ চনত তেওঁ খোমেইনীত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Iranian" /> যদিও তেওঁ ইৰাণত থাকি বসতি স্থাপন কৰিলে, তথাপি তেওঁক ‘হিন্দী’ নামেৰে জনাজাত হৈ থাকিল, যিয়ে তেওঁৰ ভাৰতত থকাৰ ইংগিত দিয়ে; আৰু ৰুহোল্লাহ খোমেইনীয়ে আনকি তেওঁৰ কিছুমান গজলত 'হিন্দী'ক কলমৰ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Hamid" /> ধঁপাতৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত ধঁপাত সেৱন নিষিদ্ধ কৰি ফতোৱা জাৰি কৰা ধৰ্মগুৰুজনেই আছিল খোমেইনীৰ ককাদেউতাক মিৰ্জা আহমদ মুজতাহিদ-ই খোনছাৰী। <ref>{{cite web |title=Imam Khomeini's Biography |url=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |date=21 February 2015 |access-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |archive-date=3 April 2019}}</ref><ref>{{cite book |last1=Moin |first1=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[I.B. Tauris]] |isbn=978-1-84511-790-0 |url=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC |orig-date=1999 |date=2009}}</ref> ==নিৰ্বাসিত জীৱন== [[File:خمینی در ترکیه.JPG|thumb|তুৰস্কৰ বুৰ্ছাত নিৰ্বাসিত খোমেইনী]] [[File:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|thumb|150px|ইৰাকৰ নাজাফত খোমেইনীৰ ঘৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] খোমেইনীয়ে ১৪ বছৰতকৈ অধিক সময় নিৰ্বাসনত কটাইছিল, বেছিভাগেই [[ইৰাক]]ৰ পৱিত্ৰ চহৰ নাজাফত। প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৬৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত তেওঁক [[তুৰস্ক]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ বুৰ্ছাত তুৰ্কী সামৰিক চোৰাংচোৱাৰ কৰ্ণেল আলী চেটিনাৰৰ ঘৰত থাকে। <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |title=The People's Shah |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 August 2000 |access-date=19 March 2010 |archive-date=15 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015120536/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |url-status=live }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এবছৰ নৌহওঁতেই তেওঁক ইৰাকৰ নাজাফলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু ১৯৭৮ চনলৈকে তাতেই থাকে আৰু তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছাদ্দাম হুছেইনে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Fisk |first=Robert |title=The great war for civilisation: the conquest of the Middle East |date=2005 |publisher=[[Vintage Books]] |location=New York |isbn=1-4000-7517-3 |page=162}}</ref> এই সময়লৈকে শ্বাহৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল আৰু খোমেইনীয়ে ১৯৭৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত পৰ্যটন ভিছাত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল নেউফ্লে-লে-চাট’লৈ গৈছিল।<ref>According to [[Alexandre de Marenches]], chief of [[External Documentation and Counter-Espionage Service]] (now known as the [[DGSE]]), the Shah did not ask France to expel Khomeini for fear that the cleric should move to Syria or Libya. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 254)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref><ref>Some sources report that president [[Valéry Giscard d'Estaing]] sent [[Michel Poniatowski]] to [[Tehran]] to propose to the Shah the elimination of Khomeini. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 156, Ms Ockrent to Mr de Marenches: "[...] for instance, the mission of Mr Poniatowski to [[Tehran]] to propose to the Shah to eliminate Khomeini, then a refugee in France".)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref> ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে খোমেইনী "লাখ লাখ" শ্বিয়াসকলৰ বাবে "মাৰ্জা-ই তাকলিদ" বা অনুকৰণৰ আৰ্হি হৈ পৰিছিল; সেই সময়ত শ্বিয়া জগতত এনে প্ৰায় ছয়জন আদৰ্শ আছিল।<ref>Mottahedeh, Roy; ''The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran'', One World, Oxford, 1985, 2000, p. 246</ref> ১৯৪০ চনত খোমেইনীয়ে ১৯০৬ চনৰ পাৰ্চী সংবিধানৰ অধীনত সীমিত ৰাজতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও – যাৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ "কাছফ আল-আছৰাৰ" গ্ৰন্থখনে – ১৯৭০ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে খোমেইনীয়ে নাজাফত "ইছলামিক চৰকাৰ" বিষয়ক ধাৰাবাহিক বক্তৃতা প্ৰদান কৰে, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পায়; কিতাপখনৰ বিভিন্ন শিৰোনাম আছিল "ইছলামিক চৰকাৰ" বা "ইছলামিক চৰকাৰ: ন্যায়িকৰ শাসন" (হুকুমাত-ই ইছলামী: উইলাত-ই ফকিহ)। যদিও এই নীতি বিপ্লৱৰ পূৰ্বে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় নাছিল,<ref>Abrahamian, ''Iran'', (1982), pp. 478–479</ref><ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref> বিপ্লৱৰ পিছত ইয়াক ইৰাণৰ নতুন সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |title=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |archive-date=7 January 2012 |access-date=16 December 2011 |website=nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 218</ref> ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যায় নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল।<ref>https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-06-12-mn-1458-story.html</ref><ref>https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1989/06/12/kin-says-khomeini-had-cancer/8a57e272-c573-40df-91ed-fe55c20b4b0d/</ref> ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিছটা পৰম্পৰা '') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==টোকা== {{Notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title =ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা |years=১৯৭৯–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{s-bef|before = আবোলহাছান বানিছাদৰ }} {{s-ttl|title = ইৰাণৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ |years=১৯৮১–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] 85iv6ajop8s8zdgzk2o1zfeauhupbbp 605119 605118 2026-05-07T11:30:50Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* মৃত্যু */ 605119 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক ওফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰেপৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পাছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পৱিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ===পৰিয়ালৰ পটভূমি=== [[File:Ruhollah Khomeini birthplace 5.jpg|thumb|খোমেইনত খোমেইনীৰ জন্মস্থান]] ৰুহোল্লাহ খোমেইনীৰ পূৰ্বপুৰুষ ক্ষুদ্ৰ মাটিৰ মালিক, ধৰ্মগুৰু আৰু ব্যৱসায়ী পৰিয়ালৰ লোক আছিল।<ref>{{cite book |first=Ervand |last=Abrahamian |title=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1989 |isbn=1-85043-077-2 |page=20}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ (তেতিয়াৰ নিশাপুৰৰ অংশ) খোৰাছান প্ৰদেশৰ নিজৰ মূল ঘৰ এৰি কিছুসময়ৰ বাবে অৱধ ৰাজ্যত বসতি স্থাপন কৰিছিল। বৰ্তমান [[ভাৰত]]ৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ এটা অঞ্চল অৱধৰ ৰাজধানীত পাৰ্চী মূলৰ বাৰজন ছিয়া মুছলমানে শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Algar |first1=Hamid |author-link1=Hamid Algar |editor1-last=Koya |editor1-first=Abdar Rahman |title=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy |date=2010 |publisher=Islamic Book Trust |isbn=978-9675062254 |page=19 |chapter=A short biography}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505070634/https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 |date=5 May 2023 }} by Juan Ricardo Cole</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412024609/https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 |date=12 April 2023 }} by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib</ref> তেওঁলোকৰ ৰাজত্বকালত তেওঁলোকে পাৰ্চী পণ্ডিত, কবি, আইনবিদ, স্থপতি আৰু চিত্ৰশিল্পীসকলক ব্যাপকভাৱে আমন্ত্ৰণ জনাইছিল আৰু সঘনাই আতিথ্য দিছিল। <ref name="Avadh">''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i "Avadh"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i|date=17 May 2017}}, E. Yarshater</ref> অৱশেষত পৰিয়ালটোৱে আৱধৰ ৰাজধানী লক্ষ্ণৌৰ ওচৰৰ সৰু চহৰ কিন্তুৰত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Hamid">Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar</ref><ref name="Iranian">[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208145122/http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html |date=8 February 2007 }}, 14 June 1999, The Iranian</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503060438/https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 |date=3 May 2023 }} by Olivier Roy, Antoine Sfeir</ref><ref name="Moin1999">[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417040705/https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 |date=17 April 2023 }} by Baqer Moin</ref> খোমেইনীৰ ককাদেউতাক আহমদ হিন্দীৰ জন্ম কিন্তুৰত হৈছিল। <ref name="Iranian" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> ১৮৩০ চনত তেওঁ [[লক্ষ্ণৌ]] এৰি অট্টোমান [[ইৰাক]]ৰ নাজাফৰ আলীৰ মন্দিৰলৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰে আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল।<ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> জীৱনীকাৰ বাকৰ মইনৰ মতে এই প্ৰব্ৰজন [[ভাৰত]]ত ব্ৰিটিছ ক্ষমতাৰ সম্প্ৰসাৰণৰপৰা হাত সাৰিবলৈ কৰা হৈছিল। <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> ১৮৩৪ চনত চৈয়দ আহমদ মুছাভি হিন্দী [[ইৰাণ]]লৈ যায় আৰু ১৮৩৯ চনত তেওঁ খোমেইনীত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Iranian" /> যদিও তেওঁ ইৰাণত থাকি বসতি স্থাপন কৰিলে, তথাপি তেওঁক ‘হিন্দী’ নামেৰে জনাজাত হৈ থাকিল, যিয়ে তেওঁৰ ভাৰতত থকাৰ ইংগিত দিয়ে; আৰু ৰুহোল্লাহ খোমেইনীয়ে আনকি তেওঁৰ কিছুমান গজলত 'হিন্দী'ক কলমৰ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Hamid" /> ধঁপাতৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত ধঁপাত সেৱন নিষিদ্ধ কৰি ফতোৱা জাৰি কৰা ধৰ্মগুৰুজনেই আছিল খোমেইনীৰ ককাদেউতাক মিৰ্জা আহমদ মুজতাহিদ-ই খোনছাৰী। <ref>{{cite web |title=Imam Khomeini's Biography |url=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |date=21 February 2015 |access-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |archive-date=3 April 2019}}</ref><ref>{{cite book |last1=Moin |first1=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[I.B. Tauris]] |isbn=978-1-84511-790-0 |url=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC |orig-date=1999 |date=2009}}</ref> ==নিৰ্বাসিত জীৱন== [[File:خمینی در ترکیه.JPG|thumb|তুৰস্কৰ বুৰ্ছাত নিৰ্বাসিত খোমেইনী]] [[File:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|thumb|150px|ইৰাকৰ নাজাফত খোমেইনীৰ ঘৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] খোমেইনীয়ে ১৪ বছৰতকৈ অধিক সময় নিৰ্বাসনত কটাইছিল, বেছিভাগেই [[ইৰাক]]ৰ পৱিত্ৰ চহৰ নাজাফত। প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৬৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত তেওঁক [[তুৰস্ক]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ বুৰ্ছাত তুৰ্কী সামৰিক চোৰাংচোৱাৰ কৰ্ণেল আলী চেটিনাৰৰ ঘৰত থাকে। <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |title=The People's Shah |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 August 2000 |access-date=19 March 2010 |archive-date=15 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015120536/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |url-status=live }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এবছৰ নৌহওঁতেই তেওঁক ইৰাকৰ নাজাফলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু ১৯৭৮ চনলৈকে তাতেই থাকে আৰু তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছাদ্দাম হুছেইনে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Fisk |first=Robert |title=The great war for civilisation: the conquest of the Middle East |date=2005 |publisher=[[Vintage Books]] |location=New York |isbn=1-4000-7517-3 |page=162}}</ref> এই সময়লৈকে শ্বাহৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল আৰু খোমেইনীয়ে ১৯৭৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত পৰ্যটন ভিছাত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল নেউফ্লে-লে-চাট’লৈ গৈছিল।<ref>According to [[Alexandre de Marenches]], chief of [[External Documentation and Counter-Espionage Service]] (now known as the [[DGSE]]), the Shah did not ask France to expel Khomeini for fear that the cleric should move to Syria or Libya. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 254)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref><ref>Some sources report that president [[Valéry Giscard d'Estaing]] sent [[Michel Poniatowski]] to [[Tehran]] to propose to the Shah the elimination of Khomeini. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 156, Ms Ockrent to Mr de Marenches: "[...] for instance, the mission of Mr Poniatowski to [[Tehran]] to propose to the Shah to eliminate Khomeini, then a refugee in France".)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref> ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে খোমেইনী "লাখ লাখ" শ্বিয়াসকলৰ বাবে "মাৰ্জা-ই তাকলিদ" বা অনুকৰণৰ আৰ্হি হৈ পৰিছিল; সেই সময়ত শ্বিয়া জগতত এনে প্ৰায় ছয়জন আদৰ্শ আছিল।<ref>Mottahedeh, Roy; ''The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran'', One World, Oxford, 1985, 2000, p. 246</ref> ১৯৪০ চনত খোমেইনীয়ে ১৯০৬ চনৰ পাৰ্চী সংবিধানৰ অধীনত সীমিত ৰাজতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও – যাৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ "কাছফ আল-আছৰাৰ" গ্ৰন্থখনে – ১৯৭০ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে খোমেইনীয়ে নাজাফত "ইছলামিক চৰকাৰ" বিষয়ক ধাৰাবাহিক বক্তৃতা প্ৰদান কৰে, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পায়; কিতাপখনৰ বিভিন্ন শিৰোনাম আছিল "ইছলামিক চৰকাৰ" বা "ইছলামিক চৰকাৰ: ন্যায়িকৰ শাসন" (হুকুমাত-ই ইছলামী: উইলাত-ই ফকিহ)। যদিও এই নীতি বিপ্লৱৰ পূৰ্বে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় নাছিল,<ref>Abrahamian, ''Iran'', (1982), pp. 478–479</ref><ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref> বিপ্লৱৰ পিছত ইয়াক ইৰাণৰ নতুন সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |title=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |archive-date=7 January 2012 |access-date=16 December 2011 |website=nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 218</ref> ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যায় নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল।<ref>https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-06-12-mn-1458-story.html</ref><ref>https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1989/06/12/kin-says-khomeini-had-cancer/8a57e272-c573-40df-91ed-fe55c20b4b0d/</ref> খোমেইনীৰ মৃত্যুৰ দিনটো ইৰানত চৰকাৰী বন্ধৰ দিন। খোমেইনীৰ স্মৃতিত মানুহে তেওঁৰ মৃত্যুৰ দিনটোত ধৰ্মধ্বনি শুনিবলৈ আৰু প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ বেহেষ্ট-ই-জাহৰাত স্থাপন কৰা তেওঁৰ সমাধিস্থললৈ যায়। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিছটা পৰম্পৰা '') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==টোকা== {{Notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title =ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা |years=১৯৭৯–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{s-bef|before = আবোলহাছান বানিছাদৰ }} {{s-ttl|title = ইৰাণৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ |years=১৯৮১–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] 43nocwnx5ix857fes2tg6zsy3iz2yf6 605121 605119 2026-05-07T11:33:53Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* মৃত্যু */ 605121 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক ওফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰেপৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পাছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পৱিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ===পৰিয়ালৰ পটভূমি=== [[File:Ruhollah Khomeini birthplace 5.jpg|thumb|খোমেইনত খোমেইনীৰ জন্মস্থান]] ৰুহোল্লাহ খোমেইনীৰ পূৰ্বপুৰুষ ক্ষুদ্ৰ মাটিৰ মালিক, ধৰ্মগুৰু আৰু ব্যৱসায়ী পৰিয়ালৰ লোক আছিল।<ref>{{cite book |first=Ervand |last=Abrahamian |title=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1989 |isbn=1-85043-077-2 |page=20}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ (তেতিয়াৰ নিশাপুৰৰ অংশ) খোৰাছান প্ৰদেশৰ নিজৰ মূল ঘৰ এৰি কিছুসময়ৰ বাবে অৱধ ৰাজ্যত বসতি স্থাপন কৰিছিল। বৰ্তমান [[ভাৰত]]ৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ এটা অঞ্চল অৱধৰ ৰাজধানীত পাৰ্চী মূলৰ বাৰজন ছিয়া মুছলমানে শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Algar |first1=Hamid |author-link1=Hamid Algar |editor1-last=Koya |editor1-first=Abdar Rahman |title=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy |date=2010 |publisher=Islamic Book Trust |isbn=978-9675062254 |page=19 |chapter=A short biography}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505070634/https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 |date=5 May 2023 }} by Juan Ricardo Cole</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412024609/https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 |date=12 April 2023 }} by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib</ref> তেওঁলোকৰ ৰাজত্বকালত তেওঁলোকে পাৰ্চী পণ্ডিত, কবি, আইনবিদ, স্থপতি আৰু চিত্ৰশিল্পীসকলক ব্যাপকভাৱে আমন্ত্ৰণ জনাইছিল আৰু সঘনাই আতিথ্য দিছিল। <ref name="Avadh">''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i "Avadh"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i|date=17 May 2017}}, E. Yarshater</ref> অৱশেষত পৰিয়ালটোৱে আৱধৰ ৰাজধানী লক্ষ্ণৌৰ ওচৰৰ সৰু চহৰ কিন্তুৰত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Hamid">Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar</ref><ref name="Iranian">[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208145122/http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html |date=8 February 2007 }}, 14 June 1999, The Iranian</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503060438/https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 |date=3 May 2023 }} by Olivier Roy, Antoine Sfeir</ref><ref name="Moin1999">[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417040705/https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 |date=17 April 2023 }} by Baqer Moin</ref> খোমেইনীৰ ককাদেউতাক আহমদ হিন্দীৰ জন্ম কিন্তুৰত হৈছিল। <ref name="Iranian" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> ১৮৩০ চনত তেওঁ [[লক্ষ্ণৌ]] এৰি অট্টোমান [[ইৰাক]]ৰ নাজাফৰ আলীৰ মন্দিৰলৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰে আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল।<ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> জীৱনীকাৰ বাকৰ মইনৰ মতে এই প্ৰব্ৰজন [[ভাৰত]]ত ব্ৰিটিছ ক্ষমতাৰ সম্প্ৰসাৰণৰপৰা হাত সাৰিবলৈ কৰা হৈছিল। <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> ১৮৩৪ চনত চৈয়দ আহমদ মুছাভি হিন্দী [[ইৰাণ]]লৈ যায় আৰু ১৮৩৯ চনত তেওঁ খোমেইনীত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Iranian" /> যদিও তেওঁ ইৰাণত থাকি বসতি স্থাপন কৰিলে, তথাপি তেওঁক ‘হিন্দী’ নামেৰে জনাজাত হৈ থাকিল, যিয়ে তেওঁৰ ভাৰতত থকাৰ ইংগিত দিয়ে; আৰু ৰুহোল্লাহ খোমেইনীয়ে আনকি তেওঁৰ কিছুমান গজলত 'হিন্দী'ক কলমৰ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Hamid" /> ধঁপাতৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত ধঁপাত সেৱন নিষিদ্ধ কৰি ফতোৱা জাৰি কৰা ধৰ্মগুৰুজনেই আছিল খোমেইনীৰ ককাদেউতাক মিৰ্জা আহমদ মুজতাহিদ-ই খোনছাৰী। <ref>{{cite web |title=Imam Khomeini's Biography |url=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |date=21 February 2015 |access-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |archive-date=3 April 2019}}</ref><ref>{{cite book |last1=Moin |first1=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[I.B. Tauris]] |isbn=978-1-84511-790-0 |url=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC |orig-date=1999 |date=2009}}</ref> ==নিৰ্বাসিত জীৱন== [[File:خمینی در ترکیه.JPG|thumb|তুৰস্কৰ বুৰ্ছাত নিৰ্বাসিত খোমেইনী]] [[File:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|thumb|150px|ইৰাকৰ নাজাফত খোমেইনীৰ ঘৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] খোমেইনীয়ে ১৪ বছৰতকৈ অধিক সময় নিৰ্বাসনত কটাইছিল, বেছিভাগেই [[ইৰাক]]ৰ পৱিত্ৰ চহৰ নাজাফত। প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৬৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত তেওঁক [[তুৰস্ক]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ বুৰ্ছাত তুৰ্কী সামৰিক চোৰাংচোৱাৰ কৰ্ণেল আলী চেটিনাৰৰ ঘৰত থাকে। <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |title=The People's Shah |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 August 2000 |access-date=19 March 2010 |archive-date=15 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015120536/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |url-status=live }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এবছৰ নৌহওঁতেই তেওঁক ইৰাকৰ নাজাফলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু ১৯৭৮ চনলৈকে তাতেই থাকে আৰু তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছাদ্দাম হুছেইনে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Fisk |first=Robert |title=The great war for civilisation: the conquest of the Middle East |date=2005 |publisher=[[Vintage Books]] |location=New York |isbn=1-4000-7517-3 |page=162}}</ref> এই সময়লৈকে শ্বাহৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল আৰু খোমেইনীয়ে ১৯৭৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত পৰ্যটন ভিছাত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল নেউফ্লে-লে-চাট’লৈ গৈছিল।<ref>According to [[Alexandre de Marenches]], chief of [[External Documentation and Counter-Espionage Service]] (now known as the [[DGSE]]), the Shah did not ask France to expel Khomeini for fear that the cleric should move to Syria or Libya. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 254)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref><ref>Some sources report that president [[Valéry Giscard d'Estaing]] sent [[Michel Poniatowski]] to [[Tehran]] to propose to the Shah the elimination of Khomeini. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 156, Ms Ockrent to Mr de Marenches: "[...] for instance, the mission of Mr Poniatowski to [[Tehran]] to propose to the Shah to eliminate Khomeini, then a refugee in France".)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref> ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে খোমেইনী "লাখ লাখ" শ্বিয়াসকলৰ বাবে "মাৰ্জা-ই তাকলিদ" বা অনুকৰণৰ আৰ্হি হৈ পৰিছিল; সেই সময়ত শ্বিয়া জগতত এনে প্ৰায় ছয়জন আদৰ্শ আছিল।<ref>Mottahedeh, Roy; ''The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran'', One World, Oxford, 1985, 2000, p. 246</ref> ১৯৪০ চনত খোমেইনীয়ে ১৯০৬ চনৰ পাৰ্চী সংবিধানৰ অধীনত সীমিত ৰাজতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও – যাৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ "কাছফ আল-আছৰাৰ" গ্ৰন্থখনে – ১৯৭০ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে খোমেইনীয়ে নাজাফত "ইছলামিক চৰকাৰ" বিষয়ক ধাৰাবাহিক বক্তৃতা প্ৰদান কৰে, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পায়; কিতাপখনৰ বিভিন্ন শিৰোনাম আছিল "ইছলামিক চৰকাৰ" বা "ইছলামিক চৰকাৰ: ন্যায়িকৰ শাসন" (হুকুমাত-ই ইছলামী: উইলাত-ই ফকিহ)। যদিও এই নীতি বিপ্লৱৰ পূৰ্বে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় নাছিল,<ref>Abrahamian, ''Iran'', (1982), pp. 478–479</ref><ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref> বিপ্লৱৰ পিছত ইয়াক ইৰাণৰ নতুন সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |title=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |archive-date=7 January 2012 |access-date=16 December 2011 |website=nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 218</ref> ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যায় নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল।<ref>https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-06-12-mn-1458-story.html</ref><ref>https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1989/06/12/kin-says-khomeini-had-cancer/8a57e272-c573-40df-91ed-fe55c20b4b0d/</ref> খোমেইনীৰ মৃত্যুৰ দিনটো ইৰানত চৰকাৰী বন্ধৰ দিন। <ref>{{cite web |title=Calendar center of Geophysics institute of Tehran University, 1395 Calendar (in Persian) |url=https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |website=calendar.ut.ac.ir |access-date=19 May 2019 |archive-date=12 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512075053/https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |title=Chase's Calendar of Events 2019: The Ultimate Go-to Guide for Special Days ... |publisher=[[Bernan Press]] |isbn=978-1-64143-263-4 |page=307 |url=https://books.google.com/books?id=JVJtDwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA307 |date=30 September 2018}}</ref><ref>{{cite book |last1=Trawicky |first1=Bernard |title=Anniversaries and Holidays |publisher=[[American Library Association]] |isbn=978-0-8389-1004-7 |page=95 |url=https://books.google.com/books?id=dp2TAwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA95 |date=30 April 2009}}</ref> খোমেইনীৰ স্মৃতিত মানুহে তেওঁৰ মৃত্যুৰ দিনটোত ধৰ্মধ্বনি শুনিবলৈ আৰু প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ বেহেষ্ট-ই-জাহৰাত স্থাপন কৰা তেওঁৰ সমাধিস্থললৈ যায়। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিছটা পৰম্পৰা '') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==টোকা== {{Notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title =ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা |years=১৯৭৯–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{s-bef|before = আবোলহাছান বানিছাদৰ }} {{s-ttl|title = ইৰাণৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ |years=১৯৮১–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] 1i5iz6mxkbkmtcf6xtmg76hpd6wv3ei 605126 605121 2026-05-07T11:54:26Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* নিৰ্বাসিত জীৱন */ 605126 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = {{ubl|গ্ৰাণ্ড আয়াতোল্লাহ |ছায়েদ |ইমাম}} | native_name = {{lang|fa|{{nobold|روح‌الله خمینی}}}} | image = Ruhollah Khomeini portrait 2 (cropped 2).jpg | alt = Portrait of Khomeini | caption = আনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি, ১৯৮০ | order = 1st | office = ইৰাণৰ শীৰ্ষ নেতা | term_start = ১৯৭৯ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ | term_end = ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন | president = {{Collapsible list|title=''See list''| | [[Abolhassan Banisadr]] | [[Mohammad-Ali Rajai]] | আলী খাোমেইনী }} | prime_minister = {{Collapsible list|title=''See list''| | Mohammad-Ali Rajai | [[Mohammad-Javad Bahonar]] | [[Mohammad-Reza Mahdavi Kani]] | [[Mir-Hossein Mousavi]] }} | deputy = [[Hussein-Ali Montazeri]] (1985{{nbnd}}1989) | predecessor = ''Himself''<br>(as Leader of the Revolution) | successor = [[Ali Khamenei]] | office1 = [[List of heads of state of Iran|Leader of the Revolution]]{{efn|This was Khomeini's title as ''de facto'' head of state until 3 December 1979, when he was appointed Supreme Leader.}} | prime_minister1 = {{Plain list| * [[Mehdi Bazargan]] * Mohammad-Ali Rajai }} | term_start1 = 4 February 1979{{efn|The head of state was disputed between Khomeini and Mohammad Reza Pahlavi from 4 to 11 February 1979.}} | term_end1 = 3 December 1979 | predecessor1 = [[Mohammad Reza Pahlavi]]<br>(as [[Shah]]) | successor1 = ''Himself''<br>(as Supreme Leader) | birth_name = ৰুহোল্লাহ মোস্তাফাভি মৌছাভি খোমেইনী | birth_date =১৯০০ চনৰ ১৭ মে’ | birth_place = খোমেইনি, [[ইৰাণ]] | death_date =১৯৮৯ চনৰ ৩ জুন (aged 89) | death_place = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ | resting_place = ৰুহোল্লা খোমেইনীৰ সমাধিস্থল | spouse = {{marriage|খাদিজেহ ছাকাফী |1929}} | children = ৭, মোস্তাফা, জাহৰা, ফৰিদেহ, আৰু আহমদকে ধৰি | relatives = খোমেইনি পৰিয়াল] | education = (Qom)কম চেমিনাৰী | signature = Ruhollah Khomeini signature.svg | website = {{URL|imam-khomeini.ir}} | module = {{Infobox religious biography | embed = yes | religion = [[ইছলাম ]] | denomination = বাৰ শ্বিয়া <ref> * {{Cite book |editor1-last=Bowering |editor1-first=Gerhard |editor2-last=Crone |editor2-first=Patricia |editor3-last=Kadi |editor3-first=Wadad |editor4-last=Stewart |editor4-first=Devin J. |editor5-last=Zaman |editor5-first=Muhammad Qasim |editor6-last=Mirza |editor6-first=Mahan |title=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought |date=2012 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-1-4008-3855-4 |page=518}} * {{cite book |author1=Malise Ruthven |title=Fundamentalism: The Search for Meaning |date=2004 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-151738-9 |page=29 |edition=Reprint}} * {{cite book |editor1-last=Jebnoun |editor1-first=Noureddine |editor2-last=Kia |editor2-first=Mehrdad |editor3-last=Kirk |editor3-first=Mimi |title=Modern Middle East Authoritarianism: Roots, Ramifications, and Crisis |date=2013 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-135-00731-7 |page=168}}</ref> | jurisprudence = জা'ফাৰী | creed = উচুলি | notable_ideas = নিউ অ্যাডভান্স অফ গাৰ্ডিয়ানশিপ | notable_works = {{ubl|''ৰুহল্লাহ খোমেইনীৰ চল্লিছটা হাদীছ|কাছফ আল-আছৰাৰ|তাহৰিৰ আল বাচিলাহ|ইছলামিক চৰকাৰ ''}} | teacher = হুছেইন বুৰুজাৰ্ডি }} | module2 = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Ruhollah Khomeini speech of 24 November 1981, divided of main file (1254 -1327).ogg|title=Ruhollah Khomeini's voice|type=speech|description=আধ্যাত্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত খোমেইনীয়ে <br> ভাষণ দি থকা অৱস্থাত <br>১৯৮১ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল }} }} '''ৰুহোল্লাহ খোমেইনী ({{lang-en|Ruhollah Khomeini}})''' ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮৯ চন অৰ্থাৎ মৃত্যুৰ আগলৈকে ইৰাণৰ এগৰাকী ছিয়া মুছলমান ধৰ্মগুৰু, বিপ্লৱী আৰু ৰাজনীতিবিদ আছিল। খোমেইনী ইৰাণী বিপ্লৱৰ নেতা আছিল, যিয়ে মহম্মদ ৰেজা পাহলৱীক ওফৰাই পেহলৱী যুগৰ অন্ত পেলাই দেশখনক ইছলামিক গণৰাজ্যলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। [[ইৰান]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা হিচাপে তেওঁ এনে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছিল যিবোৰ খোমেইনবাদ নামেৰে পৰিচিত হ’ল। বৰ্তমান ইৰাণৰ মাৰ্কাজী প্ৰদেশৰ খোমেইন চহৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা খোমেইনীৰ পিতৃক দুবছৰ বয়সতে হত্যা কৰা হৈছিল। তেওঁ সৰুৰেপৰা আত্মীয়ৰ সহায়ত কোৰান আৰু [[আৰবী]] ভাষা অধ্যয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। খোমেইনী দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মৰ উচ্চ পদবীৰ মৌলবী, আয়াতুল্লাহ, মাৰ্জা', মুজতাহিদ, ফকিহা আৰু হাফিজ (ফিকহৰ বিশেষজ্ঞ) আৰু ৪০খনতকৈও অধিক কিতাপ লিখিছিল। শ্বেত বিপ্লৱৰ বিৰোধিতাৰ ফলত ১৯৬৪ চনত তেওঁক ৰাষ্ট্ৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত বুৰ্ছালৈ বহিষ্কাৰ কৰা হয়। প্ৰায় এবছৰৰ পাছত তেওঁ নাজাফলৈ গুচি যায়, আৰু তাতেই তেওঁৰ ধৰ্মীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গাৰ্ডিয়ানশ্বিপ অৱ দ্য জুৰিষ্টৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা ভাষণসমূহ ইছলামিক গভৰ্ণমেণ্ট নামৰ কিতাপখনত সংকলিত কৰা হয়। খোমেইনীৰ উত্তৰাধিকাৰ বিতৰ্কিত। ইৰাণত তেওঁক আইনগতভাৱে "পৱিত্ৰ" বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁক অপমান কৰিলে কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি; [[তেহৰান]]ৰ বেহেষ্ট-ই জাহৰা কবৰস্থানত থকা তেওঁৰ সোণৰ গম্বুজযুক্ত সমাধিক্ষেত্ৰ তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ বাবে তীৰ্থস্থানত পৰিণত হৈছে। কিছুমানে তেওঁক ইৰাণত ইছলামিক পুনৰুজ্জীৱন, স্বাধীনতা, সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী আৰু বিদেশী প্ৰভাৱৰ প্ৰতিৰোধৰ নায়ক বুলি গণ্য কৰিলেও খোমেইনীক তেওঁৰ পশ্চিমীয়া আৰু ইহুদী বিৰোধী বক্তব্য, অগণতান্ত্ৰিক কাৰ্য্য আৰু অসংখ্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘাৰ বাবে সমালোচনা কৰা হয়। ১৯৮১–১৯৮২ চনৰ ইৰাণী হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, ১৯৮৮ চনত [[ইৰাণ]]ৰ ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মৃত্যুদণ্ড দিয়া, আৰু ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত "মানৱ ঢৌৰ আক্ৰমণ"ৰ বাবে শিশু সৈনিকৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ আদি উল্লেশযোগ্য।<ref>{{Cite web |last=Overton |first=Iain |date=13 April 2019 |title=How a 13-year-old boy became the first modern suicide bomber |url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/the-price-of-paradise-iain-overton-extract |access-date=10 December 2024 |website=gq-magazine.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fard |first=Erfan |date=16 April 2021 |title=Antisemitism Is Inseparable from Khomeinism |url=https://besacenter.org/antisemitism-is-inseparable-from-khomeinism/ |access-date=10 December 2024 |website=besacenter.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 February 2024 |title=Iran and the "Great Satan" |url=https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |access-date=10 December 2024 |website=theweek.com |language=en |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204193839/https://theweek.com/politics/iran-and-the-usa-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 October 2024 |title=Iranian Revolution {{!}} Summary, Causes, Effects, & Facts |url=https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |access-date=10 December 2024 |website=britannica.com |language=en |archive-date=24 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124183040/https://www.britannica.com/event/Iranian-Revolution |url-status=live }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ===পৰিয়ালৰ পটভূমি=== [[File:Ruhollah Khomeini birthplace 5.jpg|thumb|খোমেইনত খোমেইনীৰ জন্মস্থান]] ৰুহোল্লাহ খোমেইনীৰ পূৰ্বপুৰুষ ক্ষুদ্ৰ মাটিৰ মালিক, ধৰ্মগুৰু আৰু ব্যৱসায়ী পৰিয়ালৰ লোক আছিল।<ref>{{cite book |first=Ervand |last=Abrahamian |title=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1989 |isbn=1-85043-077-2 |page=20}}</ref> তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে উত্তৰ-পূব ইৰাণৰ (তেতিয়াৰ নিশাপুৰৰ অংশ) খোৰাছান প্ৰদেশৰ নিজৰ মূল ঘৰ এৰি কিছুসময়ৰ বাবে অৱধ ৰাজ্যত বসতি স্থাপন কৰিছিল। বৰ্তমান [[ভাৰত]]ৰ [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ এটা অঞ্চল অৱধৰ ৰাজধানীত পাৰ্চী মূলৰ বাৰজন ছিয়া মুছলমানে শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Algar |first1=Hamid |author-link1=Hamid Algar |editor1-last=Koya |editor1-first=Abdar Rahman |title=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy |date=2010 |publisher=Islamic Book Trust |isbn=978-9675062254 |page=19 |chapter=A short biography}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230505070634/https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 |date=5 May 2023 }} by Juan Ricardo Cole</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412024609/https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 |date=12 April 2023 }} by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib</ref> তেওঁলোকৰ ৰাজত্বকালত তেওঁলোকে পাৰ্চী পণ্ডিত, কবি, আইনবিদ, স্থপতি আৰু চিত্ৰশিল্পীসকলক ব্যাপকভাৱে আমন্ত্ৰণ জনাইছিল আৰু সঘনাই আতিথ্য দিছিল। <ref name="Avadh">''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i "Avadh"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i|date=17 May 2017}}, E. Yarshater</ref> অৱশেষত পৰিয়ালটোৱে আৱধৰ ৰাজধানী লক্ষ্ণৌৰ ওচৰৰ সৰু চহৰ কিন্তুৰত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Hamid">Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar</ref><ref name="Iranian">[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208145122/http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html |date=8 February 2007 }}, 14 June 1999, The Iranian</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503060438/https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 |date=3 May 2023 }} by Olivier Roy, Antoine Sfeir</ref><ref name="Moin1999">[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230417040705/https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 |date=17 April 2023 }} by Baqer Moin</ref> খোমেইনীৰ ককাদেউতাক আহমদ হিন্দীৰ জন্ম কিন্তুৰত হৈছিল। <ref name="Iranian" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> ১৮৩০ চনত তেওঁ [[লক্ষ্ণৌ]] এৰি অট্টোমান [[ইৰাক]]ৰ নাজাফৰ আলীৰ মন্দিৰলৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰে আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল।<ref name="Hamid" /><ref name="Moin1999" /> <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> জীৱনীকাৰ বাকৰ মইনৰ মতে এই প্ৰব্ৰজন [[ভাৰত]]ত ব্ৰিটিছ ক্ষমতাৰ সম্প্ৰসাৰণৰপৰা হাত সাৰিবলৈ কৰা হৈছিল। <ref name="moin18">{{harvnb|Moin|2000|p=18}}</ref> ১৮৩৪ চনত চৈয়দ আহমদ মুছাভি হিন্দী [[ইৰাণ]]লৈ যায় আৰু ১৮৩৯ চনত তেওঁ খোমেইনীত বসতি স্থাপন কৰে। <ref name="Iranian" /> যদিও তেওঁ ইৰাণত থাকি বসতি স্থাপন কৰিলে, তথাপি তেওঁক ‘হিন্দী’ নামেৰে জনাজাত হৈ থাকিল, যিয়ে তেওঁৰ ভাৰতত থকাৰ ইংগিত দিয়ে; আৰু ৰুহোল্লাহ খোমেইনীয়ে আনকি তেওঁৰ কিছুমান গজলত 'হিন্দী'ক কলমৰ নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Hamid" /> ধঁপাতৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত ধঁপাত সেৱন নিষিদ্ধ কৰি ফতোৱা জাৰি কৰা ধৰ্মগুৰুজনেই আছিল খোমেইনীৰ ককাদেউতাক মিৰ্জা আহমদ মুজতাহিদ-ই খোনছাৰী। <ref>{{cite web |title=Imam Khomeini's Biography |url=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |date=21 February 2015 |access-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |archive-date=3 April 2019}}</ref><ref>{{cite book |last1=Moin |first1=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[I.B. Tauris]] |isbn=978-1-84511-790-0 |url=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC |orig-date=1999 |date=2009}}</ref> ==নিৰ্বাসিত জীৱন== [[File:خمینی در ترکیه.JPG|thumb|তুৰস্কৰ বুৰ্ছাত নিৰ্বাসিত খোমেইনী]] [[File:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|thumb|150px|ইৰাকৰ নাজাফত খোমেইনীৰ ঘৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] খোমেইনীয়ে ১৪ বছৰতকৈ অধিক সময় নিৰ্বাসনত কটাইছিল, বেছিভাগেই [[ইৰাক]]ৰ পৱিত্ৰ চহৰ নাজাফত। প্ৰথম অৱস্থাত ১৯৬৪ চনৰ ৪ নৱেম্বৰত তেওঁক [[তুৰস্ক]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু তাৰপৰাই তেওঁ বুৰ্ছাত তুৰ্কী সামৰিক চোৰাংচোৱাৰ কৰ্ণেল আলী চেটিনাৰৰ ঘৰত থাকে। <ref>{{cite news |last=Sciolino |first=Elaine |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |title=The People's Shah |newspaper=[[The New York Times]] |date=27 August 2000 |access-date=19 March 2010 |archive-date=15 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015120536/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all |url-status=live }}</ref> ১৯৬৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত এবছৰ নৌহওঁতেই তেওঁক ইৰাকৰ নাজাফলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু ১৯৭৮ চনলৈকে তাতেই থাকে আৰু তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছাদ্দাম হুছেইনে তেওঁক বহিষ্কাৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Fisk |first=Robert |title=The great war for civilisation: the conquest of the Middle East |date=2005 |publisher=[[Vintage Books]] |location=New York |isbn=1-4000-7517-3 |page=162}}</ref> এই সময়লৈকে শ্বাহৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টি তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছিল আৰু খোমেইনীয়ে ১৯৭৮ চনৰ ৬ অক্টোবৰত পৰ্যটন ভিছাত ফ্ৰান্সৰ পেৰিছৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল নেউফ্লে-লে-চাট’লৈ গৈছিল।<ref>According to [[Alexandre de Marenches]], chief of [[External Documentation and Counter-Espionage Service]] (now known as the [[DGSE]]), the Shah did not ask France to expel Khomeini for fear that the cleric should move to Syria or Libya. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 254)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref><ref>Some sources report that president [[Valéry Giscard d'Estaing]] sent [[Michel Poniatowski]] to [[Tehran]] to propose to the Shah the elimination of Khomeini. (source: Christine Ockrent et Alexandre de Marenches, ''Dans le secret des princes'', Stock, 1986, {{ISBN|2-234-01879-X}}, p. 156, Ms Ockrent to Mr de Marenches: "[...] for instance, the mission of Mr Poniatowski to [[Tehran]] to propose to the Shah to eliminate Khomeini, then a refugee in France".)[https://archive.org/donate/ &#91; Donate book to Archive.org&#93; ]</ref> ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে খোমেইনী "লাখ লাখ" শ্বিয়াসকলৰ বাবে "মাৰ্জা-ই তাকলিদ" বা অনুকৰণৰ আৰ্হি হৈ পৰিছিল; সেই সময়ত শ্বিয়া জগতত এনে প্ৰায় ছয়জন আদৰ্শ আছিল।<ref>Mottahedeh, Roy; ''The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran'', One World, Oxford, 1985, 2000, p. 246</ref> ১৯৪০ চনত খোমেইনীয়ে ১৯০৬ চনৰ পাৰ্চী সংবিধানৰ অধীনত সীমিত ৰাজতন্ত্ৰৰ ধাৰণাটো গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও – যাৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ "কাছফ আল-আছৰাৰ" গ্ৰন্থখনে – ১৯৭০ চনৰ ভিতৰত তেওঁ এই ধাৰণাটো সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল। ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিতে খোমেইনীয়ে নাজাফত "ইছলামিক চৰকাৰ" বিষয়ক ধাৰাবাহিক বক্তৃতা প্ৰদান কৰে, যিটো পিছলৈ কিতাপ হিচাপে প্ৰকাশ পায়; কিতাপখনৰ বিভিন্ন শিৰোনাম আছিল "ইছলামিক চৰকাৰ" বা "ইছলামিক চৰকাৰ: ন্যায়িকৰ শাসন" (হুকুমাত-ই ইছলামী: উইলাত-ই ফকিহ)। যদিও এই নীতি বিপ্লৱৰ পূৰ্বে সাধাৰণ জনতাৰ মাজত বহুলভাৱে জনপ্ৰিয় নাছিল,<ref>Abrahamian, ''Iran'', (1982), pp. 478–479</ref><ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref> বিপ্লৱৰ পিছত ইয়াক ইৰাণৰ নতুন সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |title=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |archive-date=7 January 2012 |access-date=16 December 2011 |website=nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 218</ref> ==ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা (১৯৭৯–১৯৮৯)== ===ইৰানলৈ প্ৰত্যাবৰ্তন=== [[File:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|thumb|১৯৭৯ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীত এয়াৰ ফ্ৰান্সৰ এজন পাইলটৰ সৈতে খোমেইনী আহি উপস্থিত হয়। নিৰ্বাসনৰ পৰা উভতি আহি কেনে অনুভৱ হৈছে বুলি সোধাত তেওঁ উত্তৰ দিলে, "হিচি" (একো নাই)।|293x293px]] ১৯৭৯ চনৰ ১৬ জানুৱাৰীত শ্বাহে চিকিৎসাৰ বাবে দেশ এৰি থৈ যায় (কথিতভাৱে "ছুটীত"), আৰু কেতিয়াও ঘূৰি নাহিল। দুসপ্তাহৰ পাছত ১৯৭৯ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰী বৃহস্পতিবাৰে খোমেইনীয়ে গ্ৰেণ্ড ষ্টাইলত ইৰাণলৈ উভতি আহে; তেওঁক পাঁচ নিযুত লোকৰ উল্লাসিত জনতাই আদৰণি জনাইছিল।<ref name="return">{{cite news |title=On This Day, 1 February 1979: Exiled Ayatollah Khomeini returns to Iran |publisher=[[BBC News]] |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/1/newsid_2521000/2521003.stm}}</ref> তেহৰাণলৈ উভতি অহাৰ সময়ত তেওঁৰ চাৰ্টাৰ্ড এয়াৰ ফ্ৰান্স বিমানখনত তেওঁৰ লগত ১২০ জন সাংবাদিক আছিল,<ref>[https://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/mycentury/transcript/wk51d5.shtml My century] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127041929/https://www.bbc.co.uk/worldservice/people/features/mycentury/transcript/wk51d5.shtml |date=27 November 2024 }} [[BBC]]</ref> তিনিগৰাকী মহিলাও আছিল।<ref name="cjer80">{{cite journal |last=Jerome |first=Carole |title=Back to the Veil |journal=New Internationalist |date=1 September 1980 |issue=91 |url=http://newint.org/features/1980/09/01/women/ |access-date=3 August 2013 |archive-date=19 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519042959/https://newint.org/features/1980/09/01/women |url-status=live }}</ref> ইয়াৰে এজন সাংবাদিক পিটাৰ জেনিংছে সুধিলে: “আয়াতুল্লাহ, আপুনি অনুগ্ৰহ কৰি আমাক ক’বনে যে ইৰাণলৈ ঘূৰি আহি আপোনাৰ কেনে অনুভৱ হৈছে?” তেওঁ উত্তৰ দিছিল "একো নাই।" আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰভাৱৰ বাবে ১৯৭৯ চনত টাইম আলোচনীৰ বছৰৰ পুৰুষ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ===Leader of the Revolution=== Khomeini adamantly opposed the provisional government of [[Shapour Bakhtiar]], promising "I shall kick their teeth in. I appoint the government."<ref>Taheri, ''The Spirit of Allah'', (1985), p. 241</ref><ref>{{cite web |url = http://www.aviny.com/News/82/11/12/03.aspx |archive-url = https://web.archive.org/web/20060218015731/http://www.aviny.com/News/82/11/12/03.aspx |url-status=dead |archive-date=18 February 2006 |title=امروز در آینه تاریخ |website=Aviny |access-date=19 March 2010 }}</ref> On 11 February (Bahman 22), Khomeini appointed his own competing interim prime minister, [[Mehdi Bazargan]], demanding, "since I have appointed him, he must be obeyed". He warned it was "God's government", and disobedience against him or Bazargan was considered a "revolt against God",<ref>Moin ''Khomeini'', (2000), p. 204</ref> and "revolt against God is Blasphemy".<ref name=ghost-coughlin>{{cite book |url = https://books.google.com/books?id=aGKnAgAAQBAJ&dq=%E2%80%98This+will+be+a+government+based+on+the+Sharia.&pg=PA9 |title=Khomeini's Ghost: Iran since 1979|author=Con Coughlin |date=2009|publisher=Pan MacMillan |isbn=978-0-230-74310-6|quote="With Khomeini's return, both Iran's liberal intelligentsia and the public at large looked forward to a new era where freedom of expression was enshrined in law, and the nation's vast oil wealth was used for the benefit of the entire nation, not only an unelected elite. Khomeini himself had promised as much when, writing from exile, he had vowed to set the people free from the cruel despotism that blighted their lives", "Khomeini had developed his unorthodox personal philosophy during his time as a student and teacher at the ancient holy cities of Qom and Najaf, where he was drawn to an obscure interpretation of Shia Islam, which held that all power should ultimately derive from the will of a divinely appointed religious leader.", "Now that he was safely back in Tehran as the undisputed figurehead of the Iranian revolution, Khomeini was determined to implement the radical agenda he had championed for more than twenty years. It was of no concern to him that his programme bore little relation to the wishes of the majority of the Iranian people, and was firmly at odds with the desire of most Iranians for the establishment of a constitutional democracy to replace the Sha's highly dictatorial system of government." "He worried that the brave new world of Islamic rule that he intended for Iran might become compromised by the participation of Leftists, Nationalists and the various other anti-Shah groups who, for the moment at least, blindly supported Khomeini's leadership without fully comprehending what he stood for. The enthusiasm among the Iranian masses for opposing the Shah and his supporters was so infectious that few people bothered to consider the implications of Khomeini's controversial agenda, which the ayatollah, it should be said, had taken great care to conceal from the ordinary populace.""'This is not going to be an ordinary government,' Khomeini told Revolutionary Council members. 'This will be a government based on the Sharia. Opposing this government means opposing the Sharia of Islam ... Revolt against God's government is a revolt against God, and revolt against God is Blasphemy'. The formation of the Revolutionary Guards would mark the start of one of the bloodiest periods in the recent history of the Middle East as Islamic zealots launched a bloody purge to rid the country of its middle-class professionals who, whilst welcoming the overthrow of the monarchy, had little enthusiasm for religious bigotry."}}</ref> As Khomeini's movement gained momentum, soldiers began to defect to his side and Khomeini declared ill fortune on troops who did not surrender.<ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), pp. 205–206</ref> On 11 February, as revolt spread and armories were taken over, the military declared neutrality and the Bakhtiar regime collapsed.<ref>Moin, ''Khomeini'', (2000), p. 206</ref> On 30 and 31 March 1979, [[1979 Iranian Islamic Republic referendum|a referendum]] to replace the monarchy with an Islamic Republic—with the question: "should the monarchy be abolished in favour of an Islamic Government?"—passed with 98% voting in favour of the replacement.<ref name="Britannica">[http://www.britannica.com/eb/article-32981 Encyclopædia Britannica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071215140348/http://www.britannica.com/eb/article-32981 |date=15 December 2007 }}.</ref> ==মৃত্যু== মৃত্যুৰ কেইবাবছৰ পূৰ্বে খোমেইনীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল। জামাৰান চিকিৎসালয়ত এঘাৰ দিন কটোৱাৰ পিছত ১৯৮৯ চনৰ ৩ জুনত দহ দিনত পাঁচবাৰকৈ হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ কন্যায় নিশ্চিত কৰিছিল যে সেই সময়ত তেওঁ পেটৰ কৰ্কট ৰোগৰ সৈতে যুঁজি আছিল।<ref>https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-06-12-mn-1458-story.html</ref><ref>https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1989/06/12/kin-says-khomeini-had-cancer/8a57e272-c573-40df-91ed-fe55c20b4b0d/</ref> খোমেইনীৰ মৃত্যুৰ দিনটো ইৰানত চৰকাৰী বন্ধৰ দিন। <ref>{{cite web |title=Calendar center of Geophysics institute of Tehran University, 1395 Calendar (in Persian) |url=https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |website=calendar.ut.ac.ir |access-date=19 May 2019 |archive-date=12 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512075053/https://calendar.ut.ac.ir/Fa/TYear/Data/Ordibehesht-Khordad1398.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |title=Chase's Calendar of Events 2019: The Ultimate Go-to Guide for Special Days ... |publisher=[[Bernan Press]] |isbn=978-1-64143-263-4 |page=307 |url=https://books.google.com/books?id=JVJtDwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA307 |date=30 September 2018}}</ref><ref>{{cite book |last1=Trawicky |first1=Bernard |title=Anniversaries and Holidays |publisher=[[American Library Association]] |isbn=978-0-8389-1004-7 |page=95 |url=https://books.google.com/books?id=dp2TAwAAQBAJ&q=public+holiday+anniversary+khomeini%27s+death&pg=PA95 |date=30 April 2009}}</ref> খোমেইনীৰ স্মৃতিত মানুহে তেওঁৰ মৃত্যুৰ দিনটোত ধৰ্মধ্বনি শুনিবলৈ আৰু প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ বেহেষ্ট-ই-জাহৰাত স্থাপন কৰা তেওঁৰ সমাধিস্থললৈ যায়। ==গ্ৰন্থতালিকা== ৰাজনীতিবিদৰ উপৰি খোমেইনী আছিল এজন লেখক আৰু বক্তা (তেওঁৰ ২০০খন কিতাপ অনলাইনত উপলব্ধ)।<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/104312.stm |title=World: Middle East Ayatollah Khomeini on the Web |publisher=BBC News |date=1 June 1998 |access-date=19 March 2010}}</ref> তেওঁ কোৰানৰ ওপৰত, ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞান, ইছলামিক আইনৰ বিষয়ে আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত টীকা লিখিছিল। তেওঁ [[দৰ্শন]], জ্ঞানবাদ, [[কবিতা]], [[সাহিত্য]], চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতিৰ বিষয়েও গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |title=The Works and Declarations of Imam Khomeini |website=imamreza.net |access-date=19 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612174031/http://imamreza.net/eng/imamreza.php?id=2037 |archive-date=12 June 2010}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে: * ''হোকুমাত-ই ইছলামী: ভেলায়াত-ই ফকিহ '' (''ইছলামিক চৰকাৰ: আইনবিদৰ শাসন '') * ''ফৰটি হাদিছ''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |title=Forty Hadith, An Exposition, Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=25 February 2016 |access-date=14 December 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013193510/http://www.al-islam.org/fortyhadith/ |archive-date=13 October 2013 |url-status=dead}}</ref> (''চল্লিছটা পৰম্পৰা '') * ''Adab as Salat''<ref>{{cite web |url=http://www.al-islam.org/adab/ |title=Adab as-Salat: The Disciplines of the Prayer Second Revised Edition |website=al-islam.org |date=12 October 2013}}</ref> (''The Disciplines of Prayers'') * ''[[The Greatest fight: Combat with the Self|Jihade Akbar]]''<ref>{{cite web |url=http://al-islam.org/al-tawhid/default.asp?url=greater_jihad.htm |title=Journal Articles |website=al-islam.org}}</ref> (''The Greater Struggle'') * ''[[Tahrir al-Wasilah]] (Exegesis of the Means of Salvation or Commentaries on the Liberation of the Intercession)'' * ''কাছফ আল-আছৰাৰ '' ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} ==Sources== * {{cite book |last=Ansari |first=Hamid |url=http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |title=The Narrative of Awakening |publisher=The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |archive-date=14 May 2015}} * {{cite book |last=Bakhash |first=Shaul |title=The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |publisher=Basic Books |date=1984}} * {{cite book |last=Brumberg |first=Daniel |title=Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=0-226-07758-6 |date=2001}} * {{cite encyclopedia |title=Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last=Choksy |first=Jamsheed K. |author-link=Jamsheed Choksy |url=http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |date=2015}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Dabashi |first=Hamid |title=Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran |date=2006 |publisher=[[Transaction Publishers]] |isbn=1-4128-0516-3}} * {{cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The History of Iran |url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani |url-access=registration |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-30731-8 |date=2001}} * {{cite book |last=DeFronzo |first=James |title=Revolutions And Revolutionary Movements |publisher=[[Westview Press]] |isbn=978-0-8133-4354-9 |date=2007 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{cite book |last=Harney |first=Desmond |title=The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1998}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |last=Hoveyda |first=Fereydoun |title=The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |date=2003 |publisher=Praeger/Greenwood |isbn=0-275-97858-3}} * {{cite book |last=Karsh |first=Efraim |title=Islamic Imperialism: A History |publisher=[[Yale University Press]] |isbn=978-0-300-12263-3 |date=2007}} * {{cite book |last=Keddie |first=Nikkie R. |title=Modern Iran: Roots and Results of Revolution |publisher=[[Yale University Press]] |isbn = 0-300-09856-1 |date=2003}} * {{cite book |last1=Khomeini |first1=Ruhollah |last2=Algar |first2=Hamid |title=Islamic Government: Governance of the Jurist |publisher=Alhoda UK |isbn=964-335-499-7 |date=2002}} * {{cite book |last=Khomeini |first=Ruhollah |title=Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |url=https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |url-access=registration |publisher=Mizan Press |date=1981 |others=Hamid Algar (translator and annotator)}} * {{cite book |last=Khomeini, Ruhollah |title=Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |publisher=Bantam |date=1980}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Lee |first=James |title=The Final Word! : An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |date=1984 |publisher=[[Philosophical Library]] |isbn=0-8022-2465-2}} * {{cite book |last=Mackey |first=Sandra |title=The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |publisher=Dutton |date=1996 |isbn=0-525-94005-7}} * {{cite book |last=Milani |first=Mohsen M. |title=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-8133-8476-1 |date=1994}} * {{cite book |last=Moin |first=Baqer |title=Khomeini: Life of the Ayatollah |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-26490-9 |date=2000 |url=https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{cite book |last=Molavi, Afshin |title=The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |publisher=Norton paperbacks |location=New York |date=2005}} * {{cite book |last=Rāhnamā |first='Ali |title=Pioneers of Islamic Revival |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |isbn=1-85649-254-0 |date=1994}} * {{cite book |last=Reich |first=Bernard |title=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |isbn=0-313-26213-6 |date=1990}} * {{cite book |last=Schirazi, Asghar |title=The Constitution of Iran |publisher=[[I.B. Tauris]] |date=1997}} * {{cite book |last=Taheri |first=Amir |title=The Spirit of Allah |publisher=Adler & Adler |date=1985}} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |last=Willett |first=Edward C. |title=Ayatollah Khomeini |date=2004 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=0-8239-4465-4}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=In the Name of God: The Khomeini Decade |url=https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |url-access=registration |publisher=[[Simon & Schuster]] |date=1989 |isbn=978-0-671-67235-5}} * {{cite book |last=Wright |first=Robin |title=The Last Revolution |publisher=Knopf |date=2000}} ==টোকা== {{Notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.imam-khomeini.ir/ Imam Khomeini's Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527042455/http://www.imam-khomeini.ir/ |date=27 May 2013 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=M6bwpohN76w Documentary: Imam Khomeini P1] (Free [[Press TV]] documentary) * [https://www.youtube.com/watch?v=vgswOvgFchA Imam Khomeini – Reformer of the Century] (English Subtitles – Press TV Documentary) * [https://www.nytimes.com/1989/08/14/books/mullah-as-mystic.html ''The New York Times'' article on Khomeini's poetry] * {{YouTube|XCZ-jmDbjmQ|Documentary about the life of Ruhollah Khomeini}} * {{YouTube|6iar_1OKOmc|Documentary: The man who changed the world}} * {{YouTube|EA22431spOk|Documentary: I knew Khomeini}} * [http://www.rouhollah.ir/ Rouhollah Khomeini's Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612112231/http://www.rouhollah.ir/ |date=12 June 2009 }} * [https://web.archive.org/web/20190706123929/http://www.khomeini.ir/ Who Is Imam Khomeini?] ===নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা=== * [https://web.archive.org/web/20031206165617/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/hukumat-i-islami.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – Islamic Government (Hukumat-i Islami)] * [https://web.archive.org/web/20070621033510/http://www.wandea.org.pl/khomeini-pdf/ruhullah-musavi-khomeini.pdf Syed Ruhollah Moosavi Khomeini – The Last Will...] * [http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html Books by and or about Rouhollah Khomeini] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20210517052913/http://ghadeer.org/english/imam/imam-books/imambooks.html |date=17 May 2021}} * [https://web.archive.org/web/20070618130206/http://www.kayhannews.ir/851020/12.htm Letter by Ayatollah Khomeini] to [[Mikhail Gorbachev]], dated 1 January 1989, ''[[Kayhan]]'' * [https://archive.org/details/khomeinismessays00erva ''Khomeinism: Essays on the Islamic Republic''], 1993 by the Regents of the University of California {{S-start}} {{S-off}} {{s-bef|before = New title}} {{s-ttl|title =ইৰাণৰ সৰ্বোচ্চ নেতা |years=১৯৭৯–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{s-bef|before = আবোলহাছান বানিছাদৰ }} {{s-ttl|title = ইৰাণৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মুখ্য সেনাধ্যক্ষ |years=১৯৮১–১৯৮৯ চন }} {{s-aft|after = আলী খামেনেই }} {{S-end}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বিপ্লৱী]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] hgulj5do0411wyr2f5ta6mcwa4yuy3a 3 136808 605060 2026-05-07T06:23:27Z J ansari 14712 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:Cakyyy]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:Cachydesu]]লৈ J ansariয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Cakyyy|Cakyyy]]" to "[[Special:CentralAuth/Cachydesu|Cachydesu]]" 605060 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[সদস্য বাৰ্তা:Cachydesu]] g0va1ukwd8v9dwlhp6q23pf97q6hany 0 136809 605061 2026-05-07T06:25:26Z JAKHINI 42689 নতুন পৃষ্ঠা: {{Short description|British–American physicist (1938–2026)}} {{Use British English|date=July 2017}} {{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = [[Professor]] | name = Sir Anthony Leggett | honorific_suffix = {{postnom|country=GBR|KBE|FRS|HonFInstP|size=100%}} | birth_name = Anthony James Leggett | image = Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007 (cropped).jpg | image_size = |... 605061 wikitext text/x-wiki {{Short description|British–American physicist (1938–2026)}} {{Use British English|date=July 2017}} {{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = [[Professor]] | name = Sir Anthony Leggett | honorific_suffix = {{postnom|country=GBR|KBE|FRS|HonFInstP|size=100%}} | birth_name = Anthony James Leggett | image = Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007 (cropped).jpg | image_size = | caption = Leggett in 2007 | birth_date = {{birth date|1938|3|26|df=yes}} | birth_place = [[Camberwell]], London, England | death_date = {{death date and age|2026|3|8|1938|3|26|df=yes}} | death_place = [[Urbana, Illinois]], US<!---US in British English---> | citizenship = United Kingdom<br/>United States | fields = [[Physics]] | workplaces = {{Plainlist| * [[University of Sussex]] * [[University of Waterloo]] * {{nobr|[[Institute&thinsp;for&thinsp;Quantum&thinsp;Computing]]}} * [[University of Illinois Urbana-Champaign|U of Illinois Urbana-Champaign]]}} | alma_mater = [[University of Oxford]] (BA, DPhil) | thesis_title = Some Problems in the Theory<br/>of Many-Body Systems | thesis_year = 1964 | doctoral_advisor = [[Dirk ter Haar]]<ref name=mathgene>{{MathGenealogy|id=105800}}</ref> | academic_advisors = | doctoral_students = {{Plainlist| * [[Amir Caldeira]]<ref>{{cite book |last=Freire Jr. |first=Olival |last2=Pessoa Jr. |first2=Osvaldo |last3=Bromberg |first3=Joan Lisa |date= January 2011|title=Teoria quântica: estudos históricos e implicações culturais |url=https://books.google.com/books?id=8TMnAAAAQBAJ&pg=PA71 |language=portuguese |location=Campina Grande, Brazil |publisher=SciELO – EDUEPB |page=71 |isbn=978-8578791261 }}</ref> * [[Matthew P. A. Fisher|Matthew Fisher]]<ref name=mathgene/> * [[Mohit Randeria]] }} | notable_students = | known_for = {{Plainlist| * [[Caldeira–Leggett model]] of [[quantum dissipation]] * [[Leggett–Garg inequality]] * [[Leggett inequality]] * [[Superfluidity|Superfluid]] [[Helium-3|phase of helium-3]]}} | influences = | influenced = | spouse = {{marriage|Haruko Kinase|1972}} | awards = {{Plainlist| * [[Maxwell Medal and Prize]] (1975) * [[Fellow of the Royal Society|FRS]] (1980)<ref name=frs>{{cite web|url=https://royalsociety.org/people/anthony-leggett-11804/|publisher=[[Royal Society]]|location=London|title=Sir Anthony Leggett KBE FRS|access-date=12 March 2026 }}</ref> * [[IOP Dirac Medal]] (1992) * [[Nobel Prize in Physics]] (2003) * [[Wolf Prize in Physics]] (2002) * [[Order of the British Empire|KBE]] (2004)}} }} এন্থনী জেমছ লেগেট (২৬ মাৰ্চ ১৯৩৮ – ৮ মাৰ্চ ২০২৬)Anthony James Leggett এজন ব্ৰিটিছ–আমেৰিকান তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী আৰু ইউনিভাৰচিটি অব ইলিনয়েছ আৰ্বানা–শ্যাম্পেইন ‍‍‍University of Illinois Urbana-Champaign‌‌‌-ৰ অধ্যাপক আছিল।()<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.physics.uiuc.edu/people/Leggett/|title= Anthony Leggett UIUC Faculty page}}</ref> নিম্ন-উষ্ণতাৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ তত্ত্বক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশ্বজুৰি অন্যতম শীৰ্ষস্থানীয় বিশেষজ্ঞ হিচাপে স্বীকৃত হৈছিল।অতিতৰলতা(superfludity)ৰ ওপৰত তেওঁৰ পথপ্ৰদৰ্শক গৱেষণাৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে তেওঁ ২০০৩ চনত পদাৰ্থবিজ্ঞানত নোবেল প্ৰাইজ লাভ কৰে।()<ref name="nobelprize">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2003/|title= Nobel Prize in Physics 2003.}}</ref> স্বাভাৱিক আৰু চুপাৰফ্লুইড হেলিয়াম দ্ৰৱৰ তত্ব গঢ়ি তোলাত, লগতে শক্তিশালীভাৱে সংযোজিত চুপাৰফ্লুইডসমূহৰ বিশ্লেষণত তেওঁ মৌলিক অৱদান আগবঢ়ায়।<ref>{{cite journal|author=A. J. Leggett. |title=A theoretical description of the new phases of liquid 3He |journal=Rev. Mod. Phys.|volume=47|pages=331–414|year=1975|doi=10.1103/RevModPhys.47.331|bibcode = 1975RvMP...47..331L|issue=2 }}</ref> বৃহৎ-স্কেলৰ অপচয়ী প্ৰণালীৰ কোৱান্টাম পদাৰ্থবিজ্ঞানত গৱেষণাৰ দিশ নিৰ্দেশ কৰাৰ লগতে, condensed system সংকুচিত পদাৰ্থ ব্যৱহাৰ কৰি কোৱান্টাম বলবিজ্ঞানৰ মৌলিক নীতি পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ নতুন দিশ উন্মোচন কৰে।<ref>{{cite journal|author=A. O. Caldeira and A. J. Leggett. |title=Quantum tunneling in a dissipative system |journal=Ann. Phys. |volume=149 |pages=374–456 |year=1983 |url=http://www.icmt.illinois.edu/publications/leggett/1983AnnPhys-QuantumTunnellingInADissipativeSystem.pdf |doi=10.1016/0003-4916(83)90202-6 |bibcode=1983AnPhy.149..374C |issue=2 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100708152443/http://www.icmt.illinois.edu/publications/leggett/1983AnnPhys-QuantumTunnellingInADissipativeSystem.pdf |archivedate=8 July 2010 }}</ref><ref>[http://www.ideasroadshow.com/issues/sir-anthony-j-leggett-2013-11-05 "The Problems of Physics – A conversation with Tony Leggett"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915054007/http://www.ideasroadshow.com/issues/sir-anthony-j-leggett-2013-11-05 |date=15 September 2019 }}, ''Ideas Roadshow'', 2013</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== kmu6d0mgsgryrxd7w3m99n6plczblxk 605065 605061 2026-05-07T06:27:38Z JAKHINI 42689 605065 wikitext text/x-wiki {{Short description|British–American physicist (1938–2026)}} {{Use British English|date=July 2017}} {{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = [[Professor]] | name = Sir Anthony Leggett | honorific_suffix = {{postnom|country=GBR|KBE|FRS|HonFInstP|size=100%}} | birth_name = Anthony James Leggett | image = Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007 (cropped).jpg | image_size = | caption = Leggett in 2007 | birth_date = {{birth date|1938|3|26|df=yes}} | birth_place = [[Camberwell]], London, England | death_date = {{death date and age|2026|3|8|1938|3|26|df=yes}} | death_place = [[Urbana, Illinois]], US<!---US in British English---> | citizenship = United Kingdom<br/>United States | fields = [[Physics]] | workplaces = {{Plainlist| * [[University of Sussex]] * [[University of Waterloo]] * {{nobr|[[Institute&thinsp;for&thinsp;Quantum&thinsp;Computing]]}} * [[University of Illinois Urbana-Champaign|U of Illinois Urbana-Champaign]]}} | alma_mater = [[University of Oxford]] (BA, DPhil) | thesis_title = Some Problems in the Theory<br/>of Many-Body Systems | thesis_year = 1964 | doctoral_advisor = [[Dirk ter Haar]]<ref name=mathgene>{{MathGenealogy|id=105800}}</ref> | academic_advisors = | doctoral_students = {{Plainlist| * [[Amir Caldeira]]<ref>{{cite book |last=Freire Jr. |first=Olival |last2=Pessoa Jr. |first2=Osvaldo |last3=Bromberg |first3=Joan Lisa |date= January 2011|title=Teoria quântica: estudos históricos e implicações culturais |url=https://books.google.com/books?id=8TMnAAAAQBAJ&pg=PA71 |language=portuguese |location=Campina Grande, Brazil |publisher=SciELO – EDUEPB |page=71 |isbn=978-8578791261 }}</ref> * [[Matthew P. A. Fisher|Matthew Fisher]]<ref name=mathgene/> * [[Mohit Randeria]] }} | notable_students = | known_for = {{Plainlist| * [[Caldeira–Leggett model]] of [[quantum dissipation]] * [[Leggett–Garg inequality]] * [[Leggett inequality]] * [[Superfluidity|Superfluid]] [[Helium-3|phase of helium-3]]}} | influences = | influenced = | spouse = {{marriage|Haruko Kinase|1972}} | awards = {{Plainlist| * [[Maxwell Medal and Prize]] (1975) * [[Fellow of the Royal Society|FRS]] (1980)<ref name=frs>{{cite web|url=https://royalsociety.org/people/anthony-leggett-11804/|publisher=[[Royal Society]]|location=London|title=Sir Anthony Leggett KBE FRS|access-date=12 March 2026 }}</ref> * [[IOP Dirac Medal]] (1992) * [[Nobel Prize in Physics]] (2003) * [[Wolf Prize in Physics]] (2002) * [[Order of the British Empire|KBE]] (2004)}} }} এন্থনী জেমছ লেগেট (২৬ মাৰ্চ ১৯৩৮ – ৮ মাৰ্চ ২০২৬)Anthony James Leggett এজন ব্ৰিটিছ–আমেৰিকান তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী আৰু ইউনিভাৰচিটি অব ইলিনয়েছ আৰ্বানা–শ্যাম্পেইন ‍ ‍‍‍University of Illinois Urbana-Champaign‌‌‌‌‌‌‌‌-ৰ অধ্যাপক আছিল।()<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.physics.uiuc.edu/people/Leggett/|title= Anthony Leggett UIUC Faculty page}}</ref> নিম্ন-উষ্ণতাৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ তত্ত্বক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশ্বজুৰি অন্যতম শীৰ্ষস্থানীয় বিশেষজ্ঞ হিচাপে স্বীকৃত হৈছিল।অতিতৰলতা(superfludity)ৰ ওপৰত তেওঁৰ পথপ্ৰদৰ্শক গৱেষণাৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে তেওঁ ২০০৩ চনত পদাৰ্থবিজ্ঞানত নোবেল প্ৰাইজ লাভ কৰে।()<ref name="nobelprize">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2003/|title= Nobel Prize in Physics 2003.}}</ref> স্বাভাৱিক আৰু চুপাৰফ্লুইড হেলিয়াম দ্ৰৱৰ তত্ব গঢ়ি তোলাত, লগতে শক্তিশালীভাৱে সংযোজিত চুপাৰফ্লুইডসমূহৰ বিশ্লেষণত তেওঁ মৌলিক অৱদান আগবঢ়ায়।<ref>{{cite journal|author=A. J. Leggett. |title=A theoretical description of the new phases of liquid 3He |journal=Rev. Mod. Phys.|volume=47|pages=331–414|year=1975|doi=10.1103/RevModPhys.47.331|bibcode = 1975RvMP...47..331L|issue=2 }}</ref> বৃহৎ-স্কেলৰ অপচয়ী প্ৰণালীৰ কোৱান্টাম পদাৰ্থবিজ্ঞানত গৱেষণাৰ দিশ নিৰ্দেশ কৰাৰ লগতে, condensed system সংকুচিত পদাৰ্থ ব্যৱহাৰ কৰি কোৱান্টাম বলবিজ্ঞানৰ মৌলিক নীতি পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ নতুন দিশ উন্মোচন কৰে।<ref>{{cite journal|author=A. O. Caldeira and A. J. Leggett. |title=Quantum tunneling in a dissipative system |journal=Ann. Phys. |volume=149 |pages=374–456 |year=1983 |url=http://www.icmt.illinois.edu/publications/leggett/1983AnnPhys-QuantumTunnellingInADissipativeSystem.pdf |doi=10.1016/0003-4916(83)90202-6 |bibcode=1983AnPhy.149..374C |issue=2 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100708152443/http://www.icmt.illinois.edu/publications/leggett/1983AnnPhys-QuantumTunnellingInADissipativeSystem.pdf |archivedate=8 July 2010 }}</ref><ref>[http://www.ideasroadshow.com/issues/sir-anthony-j-leggett-2013-11-05 "The Problems of Physics – A conversation with Tony Leggett"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915054007/http://www.ideasroadshow.com/issues/sir-anthony-j-leggett-2013-11-05 |date=15 September 2019 }}, ''Ideas Roadshow'', 2013</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== iloxmp4dc52bqz8o02qgbo4vgdggmhx 605066 605065 2026-05-07T06:32:06Z JAKHINI 42689 605066 wikitext text/x-wiki {{Short description|British–American physicist (1938–2026)}} {{Use British English|date=July 2017}} {{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = [[Professor]] | name = Sir Anthony Leggett | honorific_suffix = {{postnom|country=GBR|KBE|FRS|HonFInstP|size=100%}} | birth_name = Anthony James Leggett | image = Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007 (cropped).jpg | image_size = | caption = Leggett in 2007 | birth_date = {{birth date|1938|3|26|df=yes}} | birth_place = [[Camberwell]], London, England | death_date = {{death date and age|2026|3|8|1938|3|26|df=yes}} | death_place = [[Urbana, Illinois]], US<!---US in British English---> | citizenship = United Kingdom<br/>United States | fields = [[Physics]] | workplaces = {{Plainlist| * [[University of Sussex]] * [[University of Waterloo]] * {{nobr|[[Institute&thinsp;for&thinsp;Quantum&thinsp;Computing]]}} * [[University of Illinois Urbana-Champaign|U of Illinois Urbana-Champaign]]}} | alma_mater = [[University of Oxford]] (BA, DPhil) | thesis_title = Some Problems in the Theory<br/>of Many-Body Systems | thesis_year = 1964 | doctoral_advisor = [[Dirk ter Haar]]<ref name=mathgene>{{MathGenealogy|id=105800}}</ref> | academic_advisors = | doctoral_students = {{Plainlist| * [[Amir Caldeira]]<ref>{{cite book |last=Freire Jr. |first=Olival |last2=Pessoa Jr. |first2=Osvaldo |last3=Bromberg |first3=Joan Lisa |date= January 2011|title=Teoria quântica: estudos históricos e implicações culturais |url=https://books.google.com/books?id=8TMnAAAAQBAJ&pg=PA71 |language=portuguese |location=Campina Grande, Brazil |publisher=SciELO – EDUEPB |page=71 |isbn=978-8578791261 }}</ref> * [[Matthew P. A. Fisher|Matthew Fisher]]<ref name=mathgene/> * [[Mohit Randeria]] }} | notable_students = | known_for = {{Plainlist| * [[Caldeira–Leggett model]] of [[quantum dissipation]] * [[Leggett–Garg inequality]] * [[Leggett inequality]] * [[Superfluidity|Superfluid]] [[Helium-3|phase of helium-3]]}} | influences = | influenced = | spouse = {{marriage|Haruko Kinase|1972}} | awards = {{Plainlist| * [[Maxwell Medal and Prize]] (1975) * [[Fellow of the Royal Society|FRS]] (1980)<ref name=frs>{{cite web|url=https://royalsociety.org/people/anthony-leggett-11804/|publisher=[[Royal Society]]|location=London|title=Sir Anthony Leggett KBE FRS|access-date=12 March 2026 }}</ref> * [[IOP Dirac Medal]] (1992) * [[Nobel Prize in Physics]] (2003) * [[Wolf Prize in Physics]] (2002) * [[Order of the British Empire|KBE]] (2004)}} }} এন্থনী জেমছ লেগেট (২৬ মাৰ্চ ১৯৩৮ – ৮ মাৰ্চ ২০২৬)Anthony James Leggett এজন ব্ৰিটিছ–আমেৰিকান তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী আৰু ইউনিভাৰচিটি অব ইলিনয়েছ আৰ্বানা–শ্যাম্পেইন ‍‍‍‍‍‍ ‍‍‍University of Illinois Urbana-Champaign‌‌‌‌‌‌‌‌-ৰ অধ্যাপক আছিল|<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.physics.uiuc.edu/people/Leggett/|title= Anthony Leggett UIUC Faculty page}}</ref> নিম্ন-উষ্ণতাৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ তত্ত্বক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশ্বজুৰি অন্যতম শীৰ্ষস্থানীয় বিশেষজ্ঞ হিচাপে স্বীকৃত হৈছিল।অতিতৰলতা(superfludity)ৰ ওপৰত তেওঁৰ পথপ্ৰদৰ্শক গৱেষণাৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে তেওঁ ২০০৩ চনত পদাৰ্থবিজ্ঞানত নোবেল প্ৰাইজ লাভ কৰে।<ref name="nobelprize">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2003/|title= Nobel Prize in Physics 2003.}}</ref> স্বাভাৱিক আৰু চুপাৰফ্লুইড হেলিয়াম দ্ৰৱৰ তত্ব গঢ়ি তোলাত, লগতে শক্তিশালীভাৱে সংযোজিত চুপাৰফ্লুইডসমূহৰ বিশ্লেষণত তেওঁ মৌলিক অৱদান আগবঢ়ায়।<ref>{{cite journal|author=A. J. Leggett. |title=A theoretical description of the new phases of liquid 3He |journal=Rev. Mod. Phys.|volume=47|pages=331–414|year=1975|doi=10.1103/RevModPhys.47.331|bibcode = 1975RvMP...47..331L|issue=2 }}</ref> বৃহৎ-স্কেলৰ অপচয়ী প্ৰণালীৰ কোৱান্টাম পদাৰ্থবিজ্ঞানত গৱেষণাৰ দিশ নিৰ্দেশ কৰাৰ লগতে, condensed system সংকুচিত পদাৰ্থ ব্যৱহাৰ কৰি কোৱান্টাম বলবিজ্ঞানৰ মৌলিক নীতি পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ নতুন দিশ উন্মোচন কৰে।<ref>{{cite journal|author=A. O. Caldeira and A. J. Leggett. |title=Quantum tunneling in a dissipative system |journal=Ann. Phys. |volume=149 |pages=374–456 |year=1983 |url=http://www.icmt.illinois.edu/publications/leggett/1983AnnPhys-QuantumTunnellingInADissipativeSystem.pdf |doi=10.1016/0003-4916(83)90202-6 |bibcode=1983AnPhy.149..374C |issue=2 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100708152443/http://www.icmt.illinois.edu/publications/leggett/1983AnnPhys-QuantumTunnellingInADissipativeSystem.pdf |archivedate=8 July 2010 }}</ref><ref>[http://www.ideasroadshow.com/issues/sir-anthony-j-leggett-2013-11-05 "The Problems of Physics – A conversation with Tony Leggett"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915054007/http://www.ideasroadshow.com/issues/sir-anthony-j-leggett-2013-11-05 |date=15 September 2019 }}, ''Ideas Roadshow'', 2013</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== m0f0ysan8s8ezbq8iubzq5mp27h2e2b 605067 605066 2026-05-07T06:38:07Z JAKHINI 42689 605067 wikitext text/x-wiki {{Short description|British–American physicist (1938–2026)}} {{Use British English|date=July 2017}} {{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = [[Professor]] | name = Sir Anthony Leggett | honorific_suffix = {{postnom|country=GBR|KBE|FRS|HonFInstP|size=100%}} | birth_name = এন্থনী জেমছ লেগেট | image = Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007 (cropped).jpg | image_size = | caption = Leggett in 2007 | birth_date = {{birth date|1938|3|26|df=yes}} | birth_place = [[Camberwell]], London, England | death_date = {{death date and age|2026|3|8|1938|3|26|df=yes}} | death_place = [[Urbana, Illinois]], US<!---US in British English---> | citizenship = United Kingdom<br/>United States | fields = [[Physics]] | workplaces = {{Plainlist| * [[University of Sussex]] * [[University of Waterloo]] * {{nobr|[[Institute&thinsp;for&thinsp;Quantum&thinsp;Computing]]}} * [[University of Illinois Urbana-Champaign|U of Illinois Urbana-Champaign]]}} | alma_mater = [[University of Oxford]] (BA, DPhil) | thesis_title = Some Problems in the Theory<br/>of Many-Body Systems | thesis_year = 1964 | doctoral_advisor = [[Dirk ter Haar]]<ref name=mathgene>{{MathGenealogy|id=105800}}</ref> | academic_advisors = | doctoral_students = {{Plainlist| * [[Amir Caldeira]]<ref>{{cite book |last=Freire Jr. |first=Olival |last2=Pessoa Jr. |first2=Osvaldo |last3=Bromberg |first3=Joan Lisa |date= January 2011|title=Teoria quântica: estudos históricos e implicações culturais |url=https://books.google.com/books?id=8TMnAAAAQBAJ&pg=PA71 |language=portuguese |location=Campina Grande, Brazil |publisher=SciELO – EDUEPB |page=71 |isbn=978-8578791261 }}</ref> * [[Matthew P. A. Fisher|Matthew Fisher]]<ref name=mathgene/> * [[Mohit Randeria]] }} | notable_students = | known_for = {{Plainlist| * [[Caldeira–Leggett model]] of [[quantum dissipation]] * [[Leggett–Garg inequality]] * [[Leggett inequality]] * [[Superfluidity|Superfluid]] [[Helium-3|phase of helium-3]]}} | influences = | influenced = | spouse = {{marriage|Haruko Kinase|1972}} | awards = {{Plainlist| * [[Maxwell Medal and Prize]] (1975) * [[Fellow of the Royal Society|FRS]] (1980)<ref name=frs>{{cite web|url=https://royalsociety.org/people/anthony-leggett-11804/|publisher=[[Royal Society]]|location=London|title=Sir Anthony Leggett KBE FRS|access-date=12 March 2026 }}</ref> * [[IOP Dirac Medal]] (1992) * [[Nobel Prize in Physics]] (2003) * [[Wolf Prize in Physics]] (2002) * [[Order of the British Empire|KBE]] (2004)}} }} এন্থনী জেমছ লেগেট (২৬ মাৰ্চ ১৯৩৮ – ৮ মাৰ্চ ২০২৬)Anthony James Leggett এজন ব্ৰিটিছ–আমেৰিকান তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী আৰু ইউনিভাৰচিটি অব ইলিনয়েছ আৰ্বানা–শ্যাম্পেইন ‍‍‍‍‍‍ ‍‍‍University of Illinois Urbana-Champaign‌‌‌‌‌‌‌‌-ৰ অধ্যাপক আছিল|<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.physics.uiuc.edu/people/Leggett/|title= Anthony Leggett UIUC Faculty page}}</ref> নিম্ন-উষ্ণতাৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ তত্ত্বক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশ্বজুৰি অন্যতম শীৰ্ষস্থানীয় বিশেষজ্ঞ হিচাপে স্বীকৃত হৈছিল।অতিতৰলতা(superfludity)ৰ ওপৰত তেওঁৰ পথপ্ৰদৰ্শক গৱেষণাৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে তেওঁ ২০০৩ চনত পদাৰ্থবিজ্ঞানত নোবেল প্ৰাইজ লাভ কৰে।<ref name="nobelprize">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2003/|title= Nobel Prize in Physics 2003.}}</ref> স্বাভাৱিক আৰু চুপাৰফ্লুইড হেলিয়াম দ্ৰৱৰ তত্ব গঢ়ি তোলাত, লগতে শক্তিশালীভাৱে সংযোজিত চুপাৰফ্লুইডসমূহৰ বিশ্লেষণত তেওঁ মৌলিক অৱদান আগবঢ়ায়।<ref>{{cite journal|author=A. J. Leggett. |title=A theoretical description of the new phases of liquid 3He |journal=Rev. Mod. Phys.|volume=47|pages=331–414|year=1975|doi=10.1103/RevModPhys.47.331|bibcode = 1975RvMP...47..331L|issue=2 }}</ref> বৃহৎ-স্কেলৰ অপচয়ী প্ৰণালীৰ কোৱান্টাম পদাৰ্থবিজ্ঞানত গৱেষণাৰ দিশ নিৰ্দেশ কৰাৰ লগতে, condensed system সংকুচিত পদাৰ্থ ব্যৱহাৰ কৰি কোৱান্টাম বলবিজ্ঞানৰ মৌলিক নীতি পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ নতুন দিশ উন্মোচন কৰে।<ref>{{cite journal|author=A. O. Caldeira and A. J. Leggett. |title=Quantum tunneling in a dissipative system |journal=Ann. Phys. |volume=149 |pages=374–456 |year=1983 |url=http://www.icmt.illinois.edu/publications/leggett/1983AnnPhys-QuantumTunnellingInADissipativeSystem.pdf |doi=10.1016/0003-4916(83)90202-6 |bibcode=1983AnPhy.149..374C |issue=2 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100708152443/http://www.icmt.illinois.edu/publications/leggett/1983AnnPhys-QuantumTunnellingInADissipativeSystem.pdf |archivedate=8 July 2010 }}</ref><ref>[http://www.ideasroadshow.com/issues/sir-anthony-j-leggett-2013-11-05 "The Problems of Physics – A conversation with Tony Leggett"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915054007/http://www.ideasroadshow.com/issues/sir-anthony-j-leggett-2013-11-05 |date=15 September 2019 }}, ''Ideas Roadshow'', 2013</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== raceqwqt0ecdfszgnrkjn2ek843pwhv 605070 605067 2026-05-07T06:41:53Z JAKHINI 42689 605070 wikitext text/x-wiki {{Short description|British–American physicist (1938–2026)}} {{Use British English|date=July 2017}} {{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = [[Professor]] | name = Sir Anthony Leggett | honorific_suffix = {{postnom|country=GBR|KBE|FRS|HonFInstP|size=100%}} | birth_name = এন্থনী জেমছ লেগেট | image = Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007 (cropped).jpg | image_size = | caption = Leggett in 2007 | birth_date = {{birth date|1938|3|26|df=yes}} | birth_place = [[Camberwell]], London, England | death_date = {{death date and age|2026|3|8|1938|3|26|df=yes}} | death_place = [[Urbana, Illinois]], US<!---US in British English---> | citizenship = United Kingdom<br/>United States | fields = [[Physics]] | workplaces = {{Plainlist| * [[University of Sussex]] * [[University of Waterloo]] * {{nobr|[[Institute&thinsp;for&thinsp;Quantum&thinsp;Computing]]}} * [[University of Illinois Urbana-Champaign|U of Illinois Urbana-Champaign]]}} | alma_mater = [[University of Oxford]] (BA, DPhil) | thesis_title = Some Problems in the Theory<br/>of Many-Body Systems | thesis_year = 1964 | doctoral_advisor = [[Dirk ter Haar]]<ref name=mathgene>{{MathGenealogy|id=105800}}</ref> | academic_advisors = | doctoral_students = {{Plainlist| * [[Amir Caldeira]]<ref>{{cite book |last=Freire Jr. |first=Olival |last2=Pessoa Jr. |first2=Osvaldo |last3=Bromberg |first3=Joan Lisa |date= January 2011|title=Teoria quântica: estudos históricos e implicações culturais |url=https://books.google.com/books?id=8TMnAAAAQBAJ&pg=PA71 |language=portuguese |location=Campina Grande, Brazil |publisher=SciELO – EDUEPB |page=71 |isbn=978-8578791261 }}</ref> * [[Matthew P. A. Fisher|Matthew Fisher]]<ref name=mathgene/> * [[Mohit Randeria]] }} | notable_students = | known_for = {{Plainlist| * [[Caldeira–Leggett model]] of [[quantum dissipation]] * [[Leggett–Garg inequality]] * [[Leggett inequality]] * [[Superfluidity|Superfluid]] [[Helium-3|phase of helium-3]]}} | influences = | influenced = | spouse = {{marriage|Haruko Kinase|1972}} | awards = {{Plainlist| * [[Maxwell Medal and Prize]] (1975) * [[Fellow of the Royal Society|FRS]] (1980)<ref name=frs>{{cite web|url=https://royalsociety.org/people/anthony-leggett-11804/|publisher=[[Royal Society]]|location=London|title=Sir Anthony Leggett KBE FRS|access-date=12 March 2026 }}</ref> * [[IOP Dirac Medal]] (1992) * [[Nobel Prize in Physics]] (2003) * [[Wolf Prize in Physics]] (2002) * [[Order of the British Empire|KBE]] (2004)}} }} এন্থনী জেমছ লেগেট (২৬ মাৰ্চ ১৯৩৮ – ৮ মাৰ্চ ২০২৬)Anthony James Leggett এজন ব্ৰিটিছ–আমেৰিকান তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী আৰু ইউনিভাৰচিটি অব ইলিনয়েছ আৰ্বানা–শ্যাম্পেইন ‍‍‍‍‍‍ ‍‍‍University of Illinois Urbana-Champaign‌‌‌‌‌‌‌‌-ৰ অধ্যাপক আছিল|<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.physics.uiuc.edu/people/Leggett/|title= Anthony Leggett UIUC Faculty page}}</ref> নিম্ন-উষ্ণতাৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ তত্ত্বক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশ্বজুৰি অন্যতম শীৰ্ষস্থানীয় বিশেষজ্ঞ হিচাপে স্বীকৃত হৈছিল।অতিতৰলতা(superfludity)ৰ ওপৰত তেওঁৰ পথপ্ৰদৰ্শক গৱেষণাৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে তেওঁ ২০০৩ চনত পদাৰ্থবিজ্ঞানত নোবেল প্ৰাইজ লাভ কৰে।<ref name="nobelprize">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2003/|title= Nobel Prize in Physics 2003.}}</ref> স্বাভাৱিক আৰু চুপাৰফ্লুইড হেলিয়াম দ্ৰৱৰ তত্ব গঢ়ি তোলাত, লগতে শক্তিশালীভাৱে সংযোজিত চুপাৰফ্লুইডসমূহৰ বিশ্লেষণত তেওঁ মৌলিক অৱদান আগবঢ়ায়।<ref>{{cite journal|author=A. J. Leggett. |title=A theoretical description of the new phases of liquid 3He |journal=Rev. Mod. Phys.|volume=47|pages=331–414|year=1975|doi=10.1103/RevModPhys.47.331|bibcode = 1975RvMP...47..331L|issue=2 }}</ref> বৃহৎ-স্কেলৰ অপচয়ী প্ৰণালীৰ কোৱান্টাম পদাৰ্থবিজ্ঞানত গৱেষণাৰ দিশ নিৰ্দেশ কৰাৰ লগতে, সংকুচিত পদাৰ্থcondensed system ব্যৱহাৰ কৰি কোৱান্টাম বলবিজ্ঞানৰ মৌলিক নীতি পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ নতুন দিশ উন্মোচন কৰে।<ref>{{cite journal|author=A. O. Caldeira and A. J. Leggett. |title=Quantum tunneling in a dissipative system |journal=Ann. Phys. |volume=149 |pages=374–456 |year=1983 |url=http://www.icmt.illinois.edu/publications/leggett/1983AnnPhys-QuantumTunnellingInADissipativeSystem.pdf |doi=10.1016/0003-4916(83)90202-6 |bibcode=1983AnPhy.149..374C |issue=2 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100708152443/http://www.icmt.illinois.edu/publications/leggett/1983AnnPhys-QuantumTunnellingInADissipativeSystem.pdf |archivedate=8 July 2010 }}</ref><ref>[http://www.ideasroadshow.com/issues/sir-anthony-j-leggett-2013-11-05 "The Problems of Physics – A conversation with Tony Leggett"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915054007/http://www.ideasroadshow.com/issues/sir-anthony-j-leggett-2013-11-05 |date=15 September 2019 }}, ''Ideas Roadshow'', 2013</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== h0uind4ne3hrq3o4tbo3jeceje9eewk 605073 605070 2026-05-07T06:47:37Z JAKHINI 42689 605073 wikitext text/x-wiki {{Short description|British–American physicist (1938–2026)}} {{Use British English|date=July 2017}} {{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = [[Professor]] | name = Sir Anthony Leggett | honorific_suffix = {{postnom|country=GBR|KBE|FRS|HonFInstP|size=100%}} | birth_name = এন্থনী জেমছ লেগেট | image = Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007 (cropped).jpg | image_size = | caption = Leggett in 2007 | birth_date = {{birth date|1938|3|26|df=yes}} | birth_place = [[Camberwell]], London, England | death_date = {{death date and age|2026|3|8|1938|3|26|df=yes}} | death_place = [[Urbana, Illinois]], US<!---US in British English---> | citizenship = United Kingdom<br/>United States | fields = [[Physics]] | workplaces = {{Plainlist| * [[University of Sussex]] * [[University of Waterloo]] * {{nobr|[[Institute&thinsp;for&thinsp;Quantum&thinsp;Computing]]}} * [[University of Illinois Urbana-Champaign|U of Illinois Urbana-Champaign]]}} | alma_mater = [[University of Oxford]] (BA, DPhil) | thesis_title = Some Problems in the Theory<br/>of Many-Body Systems | thesis_year = 1964 | doctoral_advisor = [[Dirk ter Haar]]<ref name=mathgene>{{MathGenealogy|id=105800}}</ref> | academic_advisors = | doctoral_students = {{Plainlist| * [[Amir Caldeira]]<ref>{{cite book |last=Freire Jr. |first=Olival |last2=Pessoa Jr. |first2=Osvaldo |last3=Bromberg |first3=Joan Lisa |date= January 2011|title=Teoria quântica: estudos históricos e implicações culturais |url=https://books.google.com/books?id=8TMnAAAAQBAJ&pg=PA71 |language=portuguese |location=Campina Grande, Brazil |publisher=SciELO – EDUEPB |page=71 |isbn=978-8578791261 }}</ref> * [[Matthew P. A. Fisher|Matthew Fisher]]<ref name=mathgene/> * [[Mohit Randeria]] }} | notable_students = | known_for = {{Plainlist| * [[Caldeira–Leggett model]] of [[quantum dissipation]] * [[Leggett–Garg inequality]] * [[Leggett inequality]] * [[Superfluidity|Superfluid]] [[Helium-3|phase of helium-3]]}} | influences = | influenced = | spouse = {{marriage|Haruko Kinase|1972}} | awards = {{Plainlist| * [[Maxwell Medal and Prize]] (1975) * [[Fellow of the Royal Society|FRS]] (1980)<ref name=frs>{{cite web|url=https://royalsociety.org/people/anthony-leggett-11804/|publisher=[[Royal Society]]|location=London|title=Sir Anthony Leggett KBE FRS|access-date=12 March 2026 }}</ref> * [[IOP Dirac Medal]] (1992) * [[Nobel Prize in Physics]] (2003) * [[Wolf Prize in Physics]] (2002) * [[Order of the British Empire|KBE]] (2004)}} }} এন্থনী জেমছ লেগেট (২৬ মাৰ্চ ১৯৩৮ – ৮ মাৰ্চ ২০২৬)Anthony James Leggett এজন ব্ৰিটিছ–আমেৰিকান তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী আৰু ইউনিভাৰচিটি অব ইলিনয়েছ আৰ্বানা–শ্যাম্পেইন ‍‍‍‍‍‍ ‍‍‍University of Illinois Urbana-Champaign‌‌‌‌‌‌‌‌-ৰ অধ্যাপক আছিল|<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.physics.uiuc.edu/people/Leggett/|title= Anthony Leggett UIUC Faculty page}}</ref> নিম্ন-উষ্ণতাৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ তত্ত্বক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশ্বজুৰি অন্যতম শীৰ্ষস্থানীয় বিশেষজ্ঞ হিচাপে স্বীকৃত হৈছিল।অতিতৰলতা(superfludity)ৰ ওপৰত তেওঁৰ পথপ্ৰদৰ্শক গৱেষণাৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে তেওঁ ২০০৩ চনত পদাৰ্থবিজ্ঞানত নোবেল প্ৰাইজ লাভ কৰে।<ref name="nobelprize">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2003/|title= Nobel Prize in Physics 2003.}}</ref> স্বাভাৱিক আৰু চুপাৰফ্লুইড হেলিয়াম দ্ৰৱৰ তত্ব গঢ়ি তোলাত, লগতে শক্তিশালীভাৱে সংযোজিত চুপাৰফ্লুইডসমূহৰ বিশ্লেষণত তেওঁ মৌলিক অৱদান আগবঢ়ায়।<ref>{{cite journal|author=A. J. Leggett. |title=A theoretical description of the new phases of liquid 3He |journal=Rev. Mod. Phys.|volume=47|pages=331–414|year=1975|doi=10.1103/RevModPhys.47.331|bibcode = 1975RvMP...47..331L|issue=2 }}</ref> বৃহৎ-স্কেলৰ অপচয়ী প্ৰণালীৰ কোৱান্টাম পদাৰ্থবিজ্ঞানত গৱেষণাৰ দিশ নিৰ্দেশ কৰাৰ লগতে, সংকুচিত পদাৰ্থ ‍‍‍‍condensed system ব্যৱহাৰ কৰি কোৱান্টাম বলবিজ্ঞানৰ মৌলিক নীতি পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ নতুন দিশ উন্মোচন কৰে।<ref>{{cite journal|author=A. O. Caldeira and A. J. Leggett. |title=Quantum tunneling in a dissipative system |journal=Ann. Phys. |volume=149 |pages=374–456 |year=1983 |url=http://www.icmt.illinois.edu/publications/leggett/1983AnnPhys-QuantumTunnellingInADissipativeSystem.pdf |doi=10.1016/0003-4916(83)90202-6 |bibcode=1983AnPhy.149..374C |issue=2 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100708152443/http://www.icmt.illinois.edu/publications/leggett/1983AnnPhys-QuantumTunnellingInADissipativeSystem.pdf |archivedate=8 July 2010 }}</ref><ref>[http://www.ideasroadshow.com/issues/sir-anthony-j-leggett-2013-11-05 "The Problems of Physics – A conversation with Tony Leggett"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915054007/http://www.ideasroadshow.com/issues/sir-anthony-j-leggett-2013-11-05 |date=15 September 2019 }}, ''Ideas Roadshow'', 2013</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== 8mmsvao5rnanxw9wfs7vn9bjjd3480l 605074 605073 2026-05-07T06:52:15Z JAKHINI 42689 605074 wikitext text/x-wiki {{Short description|British–American physicist (1938–2026)}} {{Use British English|date=July 2017}} {{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = [[Professor]] | name = এন্থনী লেগেট | honorific_suffix = {{postnom|country=GBR|KBE|FRS|HonFInstP|size=100%}} | birth_name = এন্থনী জেমছ লেগেট | image = Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007 (cropped).jpg | image_size = | caption = লেগেট,২০০৭ | birth_date = {{birth date|1938|3|26|df=yes}} | birth_place = [[Camberwell]], London, England | death_date = {{death date and age|2026|3|8|1938|3|26|df=yes}} | death_place = [[Urbana, Illinois]], US<!---US in British English---> | citizenship = United Kingdom<br/>United States | fields = [[Physics]] | workplaces = {{Plainlist| * [[University of Sussex]] * [[University of Waterloo]] * {{nobr|[[Institute&thinsp;for&thinsp;Quantum&thinsp;Computing]]}} * [[University of Illinois Urbana-Champaign|U of Illinois Urbana-Champaign]]}} | alma_mater = [[University of Oxford]] (BA, DPhil) | thesis_title = Some Problems in the Theory<br/>of Many-Body Systems | thesis_year = 1964 | doctoral_advisor = [[Dirk ter Haar]]<ref name=mathgene>{{MathGenealogy|id=105800}}</ref> | academic_advisors = | doctoral_students = {{Plainlist| * [[Amir Caldeira]]<ref>{{cite book |last=Freire Jr. |first=Olival |last2=Pessoa Jr. |first2=Osvaldo |last3=Bromberg |first3=Joan Lisa |date= January 2011|title=Teoria quântica: estudos históricos e implicações culturais |url=https://books.google.com/books?id=8TMnAAAAQBAJ&pg=PA71 |language=portuguese |location=Campina Grande, Brazil |publisher=SciELO – EDUEPB |page=71 |isbn=978-8578791261 }}</ref> * [[Matthew P. A. Fisher|Matthew Fisher]]<ref name=mathgene/> * [[Mohit Randeria]] }} | notable_students = | known_for = {{Plainlist| * [[Caldeira–Leggett model]] of [[quantum dissipation]] * [[Leggett–Garg inequality]] * [[Leggett inequality]] * [[Superfluidity|Superfluid]] [[Helium-3|phase of helium-3]]}} | influences = | influenced = | spouse = {{marriage|Haruko Kinase|1972}} | awards = {{Plainlist| * [[Maxwell Medal and Prize]] (1975) * [[Fellow of the Royal Society|FRS]] (1980)<ref name=frs>{{cite web|url=https://royalsociety.org/people/anthony-leggett-11804/|publisher=[[Royal Society]]|location=London|title=Sir Anthony Leggett KBE FRS|access-date=12 March 2026 }}</ref> * [[IOP Dirac Medal]] (1992) * [[Nobel Prize in Physics]] (2003) * [[Wolf Prize in Physics]] (2002) * [[Order of the British Empire|KBE]] (2004)}} }} এন্থনী জেমছ লেগেট (২৬ মাৰ্চ ১৯৩৮ – ৮ মাৰ্চ ২০২৬)Anthony James Leggett এজন ব্ৰিটিছ–আমেৰিকান তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী আৰু ইউনিভাৰচিটি অব ইলিনয়েছ আৰ্বানা–শ্যাম্পেইন ‍‍‍‍‍‍ ‍‍‍University of Illinois Urbana-Champaign‌‌‌‌‌‌‌‌-ৰ অধ্যাপক আছিল|<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.physics.uiuc.edu/people/Leggett/|title= Anthony Leggett UIUC Faculty page}}</ref> নিম্ন-উষ্ণতাৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ তত্ত্বক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশ্বজুৰি অন্যতম শীৰ্ষস্থানীয় বিশেষজ্ঞ হিচাপে স্বীকৃত হৈছিল।অতিতৰলতা(superfludity)ৰ ওপৰত তেওঁৰ পথপ্ৰদৰ্শক গৱেষণাৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে তেওঁ ২০০৩ চনত পদাৰ্থবিজ্ঞানত নোবেল প্ৰাইজ লাভ কৰে।<ref name="nobelprize">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2003/|title= Nobel Prize in Physics 2003.}}</ref> স্বাভাৱিক আৰু চুপাৰফ্লুইড হেলিয়াম দ্ৰৱৰ তত্ব গঢ়ি তোলাত, লগতে শক্তিশালীভাৱে সংযোজিত চুপাৰফ্লুইডসমূহৰ বিশ্লেষণত তেওঁ মৌলিক অৱদান আগবঢ়ায়।<ref>{{cite journal|author=A. J. Leggett. |title=A theoretical description of the new phases of liquid 3He |journal=Rev. Mod. Phys.|volume=47|pages=331–414|year=1975|doi=10.1103/RevModPhys.47.331|bibcode = 1975RvMP...47..331L|issue=2 }}</ref> বৃহৎ-স্কেলৰ অপচয়ী প্ৰণালীৰ কোৱান্টাম পদাৰ্থবিজ্ঞানত গৱেষণাৰ দিশ নিৰ্দেশ কৰাৰ লগতে, সংকুচিত পদাৰ্থ ‍‍‍‍condensed system ব্যৱহাৰ কৰি কোৱান্টাম বলবিজ্ঞানৰ মৌলিক নীতি পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ নতুন দিশ উন্মোচন কৰে।<ref>{{cite journal|author=A. O. Caldeira and A. J. Leggett. |title=Quantum tunneling in a dissipative system |journal=Ann. Phys. |volume=149 |pages=374–456 |year=1983 |url=http://www.icmt.illinois.edu/publications/leggett/1983AnnPhys-QuantumTunnellingInADissipativeSystem.pdf |doi=10.1016/0003-4916(83)90202-6 |bibcode=1983AnPhy.149..374C |issue=2 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100708152443/http://www.icmt.illinois.edu/publications/leggett/1983AnnPhys-QuantumTunnellingInADissipativeSystem.pdf |archivedate=8 July 2010 }}</ref><ref>[http://www.ideasroadshow.com/issues/sir-anthony-j-leggett-2013-11-05 "The Problems of Physics – A conversation with Tony Leggett"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915054007/http://www.ideasroadshow.com/issues/sir-anthony-j-leggett-2013-11-05 |date=15 September 2019 }}, ''Ideas Roadshow'', 2013</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== bsnf3gg4zvmbjgpz8o0x48tu9b5dm9x 605077 605074 2026-05-07T06:57:08Z JAKHINI 42689 605077 wikitext text/x-wiki {{Short description|British–American physicist (1938–2026)}} {{Use British English|date=July 2017}} {{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = [[Professor]] | name = এন্থনী লেগেট | honorific_suffix = {{postnom|country=GBR|KBE|FRS|HonFInstP|size=100%}} | birth_name = এন্থনী জেমছ লেগেট | image = Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007 (cropped).jpg | image_size = | caption = লেগেট,২০০৭ | birth_date = {{birth date|1938|3|26|df=yes}} | birth_place = [[Camberwell]], London, England | death_date = {{death date and age|2026|3|8|1938|3|26|df=yes}} | death_place = [[Urbana, Illinois]], US<!---US in British English---> | citizenship = United Kingdom<br/>United States | fields = [[Physics]] | workplaces = {{Plainlist| * [[University of Sussex]] * [[University of Waterloo]] * {{nobr|[[Institute&thinsp;for&thinsp;Quantum&thinsp;Computing]]}} * [[University of Illinois Urbana-Champaign|U of Illinois Urbana-Champaign]]}} | alma_mater = [[University of Oxford]] (BA, DPhil) | thesis_title = Some Problems in the Theory<br/>of Many-Body Systems | thesis_year = 1964 | doctoral_advisor = [[Dirk ter Haar]]<ref name=mathgene>{{MathGenealogy|id=105800}}</ref> | academic_advisors = | doctoral_students = {{Plainlist| * [[Amir Caldeira]]<ref>{{cite book |last=Freire Jr. |first=Olival |last2=Pessoa Jr. |first2=Osvaldo |last3=Bromberg |first3=Joan Lisa |date= January 2011|title=Teoria quântica: estudos históricos e implicações culturais |url=https://books.google.com/books?id=8TMnAAAAQBAJ&pg=PA71 |language=portuguese |location=Campina Grande, Brazil |publisher=SciELO – EDUEPB |page=71 |isbn=978-8578791261 }}</ref> * [[Matthew P. A. Fisher|Matthew Fisher]]<ref name=mathgene/> * [[Mohit Randeria]] }} | notable_students = | known_for = {{Plainlist| * [[Caldeira–Leggett model]] of [[quantum dissipation]] * [[Leggett–Garg inequality]] * [[Leggett inequality]] * [[Superfluidity|Superfluid]] [[Helium-3|phase of helium-3]]}} | influences = | influenced = | spouse = {{marriage|Haruko Kinase|1972}} | awards = {{Plainlist| * [[Maxwell Medal and Prize]] (1975) * [[Fellow of the Royal Society|FRS]] (1980)<ref name=frs>{{cite web|url=https://royalsociety.org/people/anthony-leggett-11804/|publisher=[[Royal Society]]|location=London|title=Sir Anthony Leggett KBE FRS|access-date=12 March 2026 }}</ref> * [[IOP Dirac Medal]] (1992) * [[Nobel Prize in Physics]] (2003) * [[Wolf Prize in Physics]] (2002) * [[Order of the British Empire|KBE]] (2004)}} }} এন্থনী জেমছ লেগেট (২৬ মাৰ্চ ১৯৩৮ – ৮ মাৰ্চ ২০২৬)Anthony James Leggett এজন ব্ৰিটিছ–আমেৰিকান তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী আৰু ইউনিভাৰচিটি অব ইলিনয়েছ আৰ্বানা–শ্যাম্পেইন ‍‍‍‍‍‍ ‍‍‍University of Illinois Urbana-Champaign‌‌‌‌‌‌‌‌-ৰ অধ্যাপক আছিল|<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.physics.uiuc.edu/people/Leggett/|title= Anthony Leggett UIUC Faculty page}}</ref> নিম্ন-উষ্ণতাৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ তত্ত্বক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশ্বজুৰি অন্যতম শীৰ্ষস্থানীয় বিশেষজ্ঞ হিচাপে স্বীকৃত হৈছিল।অতিতৰলতা(superfludity)ৰ ওপৰত তেওঁৰ পথপ্ৰদৰ্শক গৱেষণাৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে তেওঁ ২০০৩ চনত পদাৰ্থবিজ্ঞানত নোবেল প্ৰাইজ লাভ কৰে।<ref name="nobelprize">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2003/|title= Nobel Prize in Physics 2003.}}</ref> স্বাভাৱিক আৰু চুপাৰফ্লুইড হেলিয়াম দ্ৰৱৰ তত্ব গঢ়ি তোলাত, লগতে শক্তিশালীভাৱে সংযোজিত চুপাৰফ্লুইডসমূহৰ বিশ্লেষণত তেওঁ মৌলিক অৱদান আগবঢ়ায়।<ref>{{cite journal|author=A. J. Leggett. |title=A theoretical description of the new phases of liquid 3He |journal=Rev. Mod. Phys.|volume=47|pages=331–414|year=1975|doi=10.1103/RevModPhys.47.331|bibcode = 1975RvMP...47..331L|issue=2 }}</ref> বৃহৎ-স্কেলৰ অপচয়ী প্ৰণালীৰ কোৱান্টাম পদাৰ্থবিজ্ঞানত গৱেষণাৰ দিশ নিৰ্দেশ কৰাৰ লগতে, সংকুচিত পদাৰ্থ ‍‍‍‍(condensed system) ব্যৱহাৰ কৰি কোৱান্টাম বলবিজ্ঞানৰ মৌলিক নীতি পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ নতুন দিশ উন্মোচন কৰে।<ref>{{cite journal|author=A. O. Caldeira and A. J. Leggett. |title=Quantum tunneling in a dissipative system |journal=Ann. Phys. |volume=149 |pages=374–456 |year=1983 |url=http://www.icmt.illinois.edu/publications/leggett/1983AnnPhys-QuantumTunnellingInADissipativeSystem.pdf |doi=10.1016/0003-4916(83)90202-6 |bibcode=1983AnPhy.149..374C |issue=2 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100708152443/http://www.icmt.illinois.edu/publications/leggett/1983AnnPhys-QuantumTunnellingInADissipativeSystem.pdf |archivedate=8 July 2010 }}</ref><ref>[http://www.ideasroadshow.com/issues/sir-anthony-j-leggett-2013-11-05 "The Problems of Physics – A conversation with Tony Leggett"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915054007/http://www.ideasroadshow.com/issues/sir-anthony-j-leggett-2013-11-05 |date=15 September 2019 }}, ''Ideas Roadshow'', 2013</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== p85kb06kx52b2oyvl4395yvhcfxcerm 605079 605077 2026-05-07T06:58:32Z JAKHINI 42689 605079 wikitext text/x-wiki {{Short description|British–American physicist (1938–2026)}} {{Use British English|date=July 2017}} {{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = [[Professor]] | name = এন্থনী লেগেট | honorific_suffix = {{postnom|country=GBR|KBE|FRS|HonFInstP|size=100%}} | birth_name = এন্থনী জেমছ লেগেট | image = Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007 (cropped).jpg | image_size = | caption = লেগেট,২০০৭ | birth_date = {{birth date|1938|3|26|df=yes}} | birth_place = [[Camberwell]], London, England | death_date = {{death date and age|2026|3|8|1938|3|26|df=yes}} | death_place = [[Urbana, Illinois]], US<!---US in British English---> | citizenship = United Kingdom<br/>United States | fields = [[Physics]] | workplaces = {{Plainlist| * [[University of Sussex]] * [[University of Waterloo]] * {{nobr|[[Institute&thinsp;for&thinsp;Quantum&thinsp;Computing]]}} * [[University of Illinois Urbana-Champaign|U of Illinois Urbana-Champaign]]}} | alma_mater = [[University of Oxford]] (BA, DPhil) | thesis_title = Some Problems in the Theory<br/>of Many-Body Systems | thesis_year = 1964 | doctoral_advisor = [[Dirk ter Haar]]<ref name=mathgene>{{MathGenealogy|id=105800}}</ref> | academic_advisors = | doctoral_students = {{Plainlist| * [[Amir Caldeira]]<ref>{{cite book |last=Freire Jr. |first=Olival |last2=Pessoa Jr. |first2=Osvaldo |last3=Bromberg |first3=Joan Lisa |date= January 2011|title=Teoria quântica: estudos históricos e implicações culturais |url=https://books.google.com/books?id=8TMnAAAAQBAJ&pg=PA71 |language=portuguese |location=Campina Grande, Brazil |publisher=SciELO – EDUEPB |page=71 |isbn=978-8578791261 }}</ref> * [[Matthew P. A. Fisher|Matthew Fisher]]<ref name=mathgene/> * [[Mohit Randeria]] }} | notable_students = | known_for = {{Plainlist| * [[Caldeira–Leggett model]] of [[quantum dissipation]] * [[Leggett–Garg inequality]] * [[Leggett inequality]] * [[Superfluidity|Superfluid]] [[Helium-3|phase of helium-3]]}} | influences = | influenced = | spouse = {{marriage|Haruko Kinase|1972}} | awards = {{Plainlist| * [[Maxwell Medal and Prize]] (1975) * [[Fellow of the Royal Society|FRS]] (1980)<ref name=frs>{{cite web|url=https://royalsociety.org/people/anthony-leggett-11804/|publisher=[[Royal Society]]|location=London|title=Sir Anthony Leggett KBE FRS|access-date=12 March 2026 }}</ref> * [[IOP Dirac Medal]] (1992) * [[Nobel Prize in Physics]] (2003) * [[Wolf Prize in Physics]] (2002) * [[Order of the British Empire|KBE]] (2004)}} }} এন্থনী জেমছ লেগেট (২৬ মাৰ্চ ১৯৩৮ – ৮ মাৰ্চ ২০২৬)Anthony James Leggett এজন ব্ৰিটিছ–আমেৰিকান তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী আৰু ইউনিভাৰচিটি অব ইলিনয়েছ আৰ্বানা–শ্যাম্পেইন ‍‍‍‍‍‍( ‍‍‍University of Illinois Urbana-Champaign‌‌‌‌‌‌‌‌)-ৰ অধ্যাপক আছিল|<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.physics.uiuc.edu/people/Leggett/|title= Anthony Leggett UIUC Faculty page}}</ref> নিম্ন-উষ্ণতাৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ তত্ত্বক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশ্বজুৰি অন্যতম শীৰ্ষস্থানীয় বিশেষজ্ঞ হিচাপে স্বীকৃত হৈছিল।অতিতৰলতা(superfludity)ৰ ওপৰত তেওঁৰ পথপ্ৰদৰ্শক গৱেষণাৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে তেওঁ ২০০৩ চনত পদাৰ্থবিজ্ঞানত নোবেল প্ৰাইজ লাভ কৰে।<ref name="nobelprize">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2003/|title= Nobel Prize in Physics 2003.}}</ref> স্বাভাৱিক আৰু চুপাৰফ্লুইড হেলিয়াম দ্ৰৱৰ তত্ব গঢ়ি তোলাত, লগতে শক্তিশালীভাৱে সংযোজিত চুপাৰফ্লুইডসমূহৰ বিশ্লেষণত তেওঁ মৌলিক অৱদান আগবঢ়ায়।<ref>{{cite journal|author=A. J. Leggett. |title=A theoretical description of the new phases of liquid 3He |journal=Rev. Mod. Phys.|volume=47|pages=331–414|year=1975|doi=10.1103/RevModPhys.47.331|bibcode = 1975RvMP...47..331L|issue=2 }}</ref> বৃহৎ-স্কেলৰ অপচয়ী প্ৰণালীৰ কোৱান্টাম পদাৰ্থবিজ্ঞানত গৱেষণাৰ দিশ নিৰ্দেশ কৰাৰ লগতে, সংকুচিত পদাৰ্থ ‍‍‍‍(condensed system) ব্যৱহাৰ কৰি কোৱান্টাম বলবিজ্ঞানৰ মৌলিক নীতি পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ নতুন দিশ উন্মোচন কৰে।<ref>{{cite journal|author=A. O. Caldeira and A. J. Leggett. |title=Quantum tunneling in a dissipative system |journal=Ann. Phys. |volume=149 |pages=374–456 |year=1983 |url=http://www.icmt.illinois.edu/publications/leggett/1983AnnPhys-QuantumTunnellingInADissipativeSystem.pdf |doi=10.1016/0003-4916(83)90202-6 |bibcode=1983AnPhy.149..374C |issue=2 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100708152443/http://www.icmt.illinois.edu/publications/leggett/1983AnnPhys-QuantumTunnellingInADissipativeSystem.pdf |archivedate=8 July 2010 }}</ref><ref>[http://www.ideasroadshow.com/issues/sir-anthony-j-leggett-2013-11-05 "The Problems of Physics – A conversation with Tony Leggett"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915054007/http://www.ideasroadshow.com/issues/sir-anthony-j-leggett-2013-11-05 |date=15 September 2019 }}, ''Ideas Roadshow'', 2013</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== q3suy2wtdebmmd1ip5ev3wskrnetuqp 605080 605079 2026-05-07T07:00:36Z JAKHINI 42689 605080 wikitext text/x-wiki {{under construction}} {{Short description|British–American physicist (1938–2026)}} {{Use British English|date=July 2017}} {{Use dmy dates|date=July 2017}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = [[Professor]] | name = এন্থনী লেগেট | honorific_suffix = {{postnom|country=GBR|KBE|FRS|HonFInstP|size=100%}} | birth_name = এন্থনী জেমছ লেগেট | image = Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007 (cropped).jpg | image_size = | caption = লেগেট,২০০৭ | birth_date = {{birth date|1938|3|26|df=yes}} | birth_place = [[Camberwell]], London, England | death_date = {{death date and age|2026|3|8|1938|3|26|df=yes}} | death_place = [[Urbana, Illinois]], US<!---US in British English---> | citizenship = United Kingdom<br/>United States | fields = [[Physics]] | workplaces = {{Plainlist| * [[University of Sussex]] * [[University of Waterloo]] * {{nobr|[[Institute&thinsp;for&thinsp;Quantum&thinsp;Computing]]}} * [[University of Illinois Urbana-Champaign|U of Illinois Urbana-Champaign]]}} | alma_mater = [[University of Oxford]] (BA, DPhil) | thesis_title = Some Problems in the Theory<br/>of Many-Body Systems | thesis_year = 1964 | doctoral_advisor = [[Dirk ter Haar]]<ref name=mathgene>{{MathGenealogy|id=105800}}</ref> | academic_advisors = | doctoral_students = {{Plainlist| * [[Amir Caldeira]]<ref>{{cite book |last=Freire Jr. |first=Olival |last2=Pessoa Jr. |first2=Osvaldo |last3=Bromberg |first3=Joan Lisa |date= January 2011|title=Teoria quântica: estudos históricos e implicações culturais |url=https://books.google.com/books?id=8TMnAAAAQBAJ&pg=PA71 |language=portuguese |location=Campina Grande, Brazil |publisher=SciELO – EDUEPB |page=71 |isbn=978-8578791261 }}</ref> * [[Matthew P. A. Fisher|Matthew Fisher]]<ref name=mathgene/> * [[Mohit Randeria]] }} | notable_students = | known_for = {{Plainlist| * [[Caldeira–Leggett model]] of [[quantum dissipation]] * [[Leggett–Garg inequality]] * [[Leggett inequality]] * [[Superfluidity|Superfluid]] [[Helium-3|phase of helium-3]]}} | influences = | influenced = | spouse = {{marriage|Haruko Kinase|1972}} | awards = {{Plainlist| * [[Maxwell Medal and Prize]] (1975) * [[Fellow of the Royal Society|FRS]] (1980)<ref name=frs>{{cite web|url=https://royalsociety.org/people/anthony-leggett-11804/|publisher=[[Royal Society]]|location=London|title=Sir Anthony Leggett KBE FRS|access-date=12 March 2026 }}</ref> * [[IOP Dirac Medal]] (1992) * [[Nobel Prize in Physics]] (2003) * [[Wolf Prize in Physics]] (2002) * [[Order of the British Empire|KBE]] (2004)}} }} এন্থনী জেমছ লেগেট (২৬ মাৰ্চ ১৯৩৮ – ৮ মাৰ্চ ২০২৬)Anthony James Leggett এজন ব্ৰিটিছ–আমেৰিকান তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী আৰু ইউনিভাৰচিটি অব ইলিনয়েছ আৰ্বানা–শ্যাম্পেইন ‍‍‍‍‍‍( ‍‍‍University of Illinois Urbana-Champaign‌‌‌‌‌‌‌‌)-ৰ অধ্যাপক আছিল|<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.physics.uiuc.edu/people/Leggett/|title= Anthony Leggett UIUC Faculty page}}</ref> নিম্ন-উষ্ণতাৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ তত্ত্বক্ষেত্ৰত তেওঁ বিশ্বজুৰি অন্যতম শীৰ্ষস্থানীয় বিশেষজ্ঞ হিচাপে স্বীকৃত হৈছিল।অতিতৰলতা(superfludity)ৰ ওপৰত তেওঁৰ পথপ্ৰদৰ্শক গৱেষণাৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে তেওঁ ২০০৩ চনত পদাৰ্থবিজ্ঞানত নোবেল প্ৰাইজ লাভ কৰে।<ref name="nobelprize">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2003/|title= Nobel Prize in Physics 2003.}}</ref> স্বাভাৱিক আৰু চুপাৰফ্লুইড হেলিয়াম দ্ৰৱৰ তত্ব গঢ়ি তোলাত, লগতে শক্তিশালীভাৱে সংযোজিত চুপাৰফ্লুইডসমূহৰ বিশ্লেষণত তেওঁ মৌলিক অৱদান আগবঢ়ায়।<ref>{{cite journal|author=A. J. Leggett. |title=A theoretical description of the new phases of liquid 3He |journal=Rev. Mod. Phys.|volume=47|pages=331–414|year=1975|doi=10.1103/RevModPhys.47.331|bibcode = 1975RvMP...47..331L|issue=2 }}</ref> বৃহৎ-স্কেলৰ অপচয়ী প্ৰণালীৰ কোৱান্টাম পদাৰ্থবিজ্ঞানত গৱেষণাৰ দিশ নিৰ্দেশ কৰাৰ লগতে, সংকুচিত পদাৰ্থ ‍‍‍‍(condensed system) ব্যৱহাৰ কৰি কোৱান্টাম বলবিজ্ঞানৰ মৌলিক নীতি পৰীক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ নতুন দিশ উন্মোচন কৰে।<ref>{{cite journal|author=A. O. Caldeira and A. J. Leggett. |title=Quantum tunneling in a dissipative system |journal=Ann. Phys. |volume=149 |pages=374–456 |year=1983 |url=http://www.icmt.illinois.edu/publications/leggett/1983AnnPhys-QuantumTunnellingInADissipativeSystem.pdf |doi=10.1016/0003-4916(83)90202-6 |bibcode=1983AnPhy.149..374C |issue=2 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100708152443/http://www.icmt.illinois.edu/publications/leggett/1983AnnPhys-QuantumTunnellingInADissipativeSystem.pdf |archivedate=8 July 2010 }}</ref><ref>[http://www.ideasroadshow.com/issues/sir-anthony-j-leggett-2013-11-05 "The Problems of Physics – A conversation with Tony Leggett"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915054007/http://www.ideasroadshow.com/issues/sir-anthony-j-leggett-2013-11-05 |date=15 September 2019 }}, ''Ideas Roadshow'', 2013</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== oz49yuqp8qjkbldw88p94bl600htt0u 3 136810 605063 2026-05-07T06:26:28Z J ansari 14712 পৃষ্ঠা [[সদস্য বাৰ্তা:Felipe84740]]ৰ পৰা [[সদস্য বাৰ্তা:F84740]]লৈ J ansariয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Felipe84740|Felipe84740]]" to "[[Special:CentralAuth/F84740|F84740]]" 605063 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[সদস্য বাৰ্তা:F84740]] rq6vp49khdbd75jtfmvop5o3pntfjjv